Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfrom  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 


at|http  :  //books  .  qooqle  .  com/ 


HARVARD  GOLLEGE 
LIBRARY 


raOM  THB  BBQCSST  OF 

JAMES  WALKER 

(CkMoflSU) 
Prwdmt  ofHarvard  QMege 

"PMtmBC*  Uto|  (!*•■  ta  mcki  in  tlw  bMllMUHl 


PATROLOGLE 

CURSUS  COMPLETUS 

BIBLIOTHRCA  DMVBR8ALIS,  INTBGRA,  nNlFOBHIS.  COMMODA.  OBCONOUICA, 

OMNIUM  SS.  PATRUM,  DOCTORUM  SCRIPTORUMQUE  ECCLESIASTICORUIII 

AB  iEYO  APOSTOLICO  AD  INNOCENTII   III  TEMPORA 

FtORUBIiUNT; 

RECUSIO   CHRONOL061CA 

OUNIUM  QUiE  EXSTITERE  liONUMENTORUM  CATIIOLIGif!:  TRADITIONIS  PERDUODEaU  PRIORA 

ECCLeSli£  SiECULA, 

mik  EDITI0NE8  ACCnBATISSllfiS,  1NTER  SE  CUUQUE  NONNDLLIS  C0DICIBU8  HANUSCR1PTI8  COLLATAS» 

PERfUAU   DIIJ6ENTER  CASTIGATA; 

D1S8KRTAT10NIBU8,  COUIIENTARIIS  LECTIONIBUSQUB   VARIANTIBUS  CONTINENTER  ILLU8TRATA ; 

0MN1BUS  OPERIBOS  POST    AHPL1SS1UA8  EDITIONES  QUiB   TRIBUS  NOYISSIHIS  SiECULlS  DEBENTUR  ▲DSOLUTAf 

DETECTIS,   AUCTA; 
INDfCIBUS  PARTICPLAniBCS- JLH*  f  TTIffltt,    UHrvi  aa  ftiva  ,  TnMAa    ci^p    Att/».>A«»a   Ai.tr.|i|na  UOUEHTl 

SUBSCQUENTIBUS,   DONXTA  ; 

CAPITULI8  fNTRA  IPSUM  TEITUH  R1TB  DISPOSITIS,  NECNON  ET  T1TCLI8  S1NCULARUU  PAGINARUM  MAKOINBM 

SUPCRIOREH   DISTINGUENTIBUS  8UBJECTAUQUE  UATERIaM  SIGNIF1CANT1BU8,   ADORNATA; 

OPBRIBUS  CUU  DUBUS  TUU  APOCRYPlllS,  ALIQUA  YERO  AUCTORITATB  IN   ORDINB  AD   TBADITIONBM 

ECCLESIASTICAU   POLLENTIDUS,  AUPLIFICATA; 

IM10BU8  INDICIBUS  GENERAL1BUS  LOCUPLETATA  *.  ALTERO  SCILICET   REUUM,  QUO  CONSULTO,  QmDQUIB 

UNUSQUISQUE  PATRUU  1N  QUODLIBET   TIIEUA   SCRIPSERIT   UNO  INTUITU  CONSPIClATUR ;   ALTBRO 

SCRIPTURili:  SACRi£,  ex  quo  lectori  couperire  sit  obviuu  quinam  patbes 

ET  IN  QUIBUS  OPERUM  SUORUU  LOCIS  SINGULOS  SINGULORUU  LIBRORUM 

SCRIPTURiB   TEXTUS  COMUENTATI  SINT. 

BBITIO  ACCURAT1SS1MA,  CJBTER1SQUE  OUNIBUS  FACILB  ANTCPONENDA,  81  PERPENDANTUR  :  CnARACTBRUM    MITIVITAS 

CUARTjE    QUALITAS,   INTEGRITAS   TEXTUS,    PERFECTIO  CORRECTIONIS,   OPCRUM   RCCUSORUM    TUM    TARIBTAI 

TUM  NUMERUS,  FORMA  VOLUUINUH  PERQUAH  COUUODA  SIBIQUE  IN  TOTO  OPERIS  DCGURSD  CONSTANTBR 

SIUILIS.PRCTII  EXIGUlTAS,PRiBSERTIUQUE  ISTA  COLLECTIO,UNA,  UETIIODICA  ET  CIIRONOLOGICA 9 

SEXCENTORUU    FRA6HENT0RUM    OPUSCULORUHQUB    nACTENUS     IIIG     ILLIC    6PAR6ORUM9 

PRIMUH  AUTCM    IN    NOSTRA    BIBLIOTBECA ,   EX   OPERIBUS    AD    OUNES  JSTATBS, 

LOCOS,  UNCUAS  FORHASQUB  PERTINENTIBUS ,  COADUNATOROH. 

SERIES  SECUNDA, 

m  QUA  PRODEUNT  PATRKS,  D0CT0RE3  SCRIPTOBESQUB  ETCLESIiB  UTIII# 
A  GUEOOIUO  MAGNO  AD  INNOCENTiUU  111. 

Stccuranfc  %^^.  9Ki0tie; 

BIBLIOTHBCJB    CliBBI    OBIVBBSJi» 

I  SIVB 

I  CUM5UUU  COMPLCTORUB  Uf  ^IHGULOS  SCIBMTL^  £C£ULS5IASTICiB  JUltQi  EPITOllli^^ 


rATROLOGIA  BINA  BDITIOIflS  TTPIS  11  AlfDATA  EST,    ALIA  NEIIPB  LATINA,  ALU  GEJSCO-LATIIIA/— ' 

TBNEUNT  UILLB  FRANCIS  DUCBNTA  TOLUMINA  EDITIONIS  LATINiB  ;   0CT1N6BNTIS  BT 

BILLB  TRBGENTA  GIIiECO-LATlNiB.  —  MERB  LATINA  UNIYERSOS  AUCTORBS  TUM  OCCIOENTALBS»  TUH' 

ORIBNTALBS  BQUIDBM  AMPLBCTITUR  ;    UI  AUTEM,  IN  EA,    &QLA  VERSIONB  LATINA  DONAKTUR\ 


PATROLOGIiE  TOMUS  CLXXXVL 

SDGERroS  ABBAS  S.  DIONYSn.  ROBERTUS  PULLUS  S.  R.  E.  CARDINALTS  ET  GANCELLARrVS. 
JOSLENUS  SUESSiONENSIS,  ZACHARIAS  CHRYSOPOLltANUS,  EPISGOPI.  ZikCUARUSi  IGNOTJK 
8ED1S  EPiSCOPUS.  YViLLELMUS  SANDiONYSIANUS  MONAGHUS. 


BXCDDEBATUR  ET  VENIT  APDD  J.-P.  MIGNE  EDITOBEH; 
lll  YIADICTA  D*Affr[;0/S£tPROPEPORTAM  LUTETIi£  PARISIORUMYULGOI>'£^F£:i{NO¥INATAtt,^ 


SBU   PETIT-MONTROUGB. 


^-ST^y^^tt^^ 


¥ 


/ 


f    •  ' ,      ..  /  <J  ;  c.    f^ 


SiEGULUM  XII 


SUGERII 


ABBATIS  S.  DIONYSIl 


'^  r-e- 


OPIISCIIli  IT  EPISTOLI 


NUNC  PRIMUH  IN  (JNUM  COLLECTA 


AOCEDUirr 


ROBBRTI  PULU  S.  R.  E.  GABDINAUS  ET  CANGELLARII,  JOSLENl  SUESSIONENSIS» 

ZAGHARLE  CHRYSOPOUTANI,  EPISGOPORUM;  ZAGHARI^  IGNOTJE 

SEDIS  EPISGOPI,   WILLELMI  SANDIONYSIANI  MONAGHI 


•OBIPTA  YEL  80BIPTOEUM  FBaGMEHTA  QDA  BmAllT 
ACCURANTE  J.-P.  MIGNE 

BIBLIOTHBCiB  Ci.BIII  VNITBHBil 

srvB 
COUUDII  COMPLSTORVM  IN  SINeULOS  8CIBNTLB  ECCLBSU8TICA  BAMOS  BOITOKB 


TOMUS  UNICUS 


TBNIT  8  FRAHCIS  GALUGIf 


EXGUDEBATUR  ET  VENIT  apud  j.-p.  migne  editorem 
in  via  mcta  d'amboise,  prope  portam  lutetiye  parisiorum  vulgo  d'enfer  nominatam 

SEU   PETIT-HORTROUGB 

tm 


ELEJVCHUS 


AuoToauM  m  opbeum  qui  m  hoo  tomo  ojoan  oonnnEHTUB. 


ZACHARIAS  GHRYSOPOUTANUS  EPISCOPUS. 

De  concordia  eTangelistarum*  C0I.     11 

ZACHARlAS  IGNOTiE  SEDIS  EPISCOPUS. 

Sermo  de  S.  Georgio.  621 

ROBERTUS  PULLUS  S.  R.  E.  CARDINAUS  ET  GANCELLARIUS. 

Sententiee.  689 

SUGERIUS  ABBAS  S.  DIONTSIL 

De  rebos  in  administratione  sua  gestis*  1211 

De  consecratione  ecclesi«  a  se  ®dificatiB.  1239 

Vita  Ludovici  regis.  12S3 

Epistol».  1847 

Constitutiones.  1445 

WILLELMUS  SANDIONYSIANUS  MONACHUS,  SUGERH  DISCUPULUS. 

Epistola  ad  Sandionysianos.  1468 

JOSLENUS  SUESSIONENSIS  EPISCOPUS. 

Expositio  in  Symbolum  et  in  Orationem  Dominicam.  1479 

Charta  pro  monasterio  SiUm  Majoris.  1495 


£x  typis  MIGNE,  att  Petlt-Montrouge; 


CIRCA  ANNUBl  DOMINI  MCLII 


ZACHARIAS 

CHRYSOPOLITANUS  EPISCOPUS 


NOTITIA 

(Fabric.  BibliothecttsrMd.  $t  inf.  Latinitatit,  t.  TT^  pag.  35^4) 


Zacharias  Chrysopolitanus,  sive  Goldsboroug^  Anglus,  ordinis  canonicorum  Prxmonstratensinm  in  alM 
))atiaS.  Martini  Laudunensis  circa  annuni  ii50.  Scripsit  Commentarium  in  concordiam  evangelicam  Am-' 
m0tm  Alexandrini^  quod  Coloniaa  1535  fol.  et  poat  in  Bibllothecis  Patrum  editum  est. 


NOTITIA  ALTERA. 

{Bistoire  iittiraire  de  la  Franee  par  de$  religieux  Binidictins.) 


Zacharie,  sumomm^  le  Chrysopolitain  {!),  de  Tancien  nom  de  BcsanQOn,  ob  vraisemhlablement  il 
naquit,  elait  conlemiK>rain  de  Haoui  de  Flaix  (2).  Plusieurs  le  font  ^v6que  de  Besancon,  mais  sans  fonde- 
ment  (3).  Outre  que  son  nom  ne  se  rencontre  point  dans  la  liste  des  pr^lats  de  cette  ville,  il  paratt  cer^ 
lain  qu'il  ne  sort^t  jamais  de  l'etat  de  Premontre,  quUl  avait  embrass^  dans  l'abbaye  de  Saint-Martin  de 
Laon.  Zacharie  se  distingua  dans  celte  retraile  par  son  application  k  letude,  etcelte  application  ne  ful 
point  sterile.  II  en  r^sulla  deux  ouvrages  qui  sont  venus  jusqu^a  nous. 

L'iin  est  un  Commentaire  sur  la  concorde  des  Evangiles.  II  est  preced^  de  trois  especes  de  pr^faces,  dont 
la  premiere  traite  de  rexcellence  de  r£vangile,  de  sa  difTerence  d'avec  la  loi,  des  figures  des  ^vang^listes, 
ie  figuris  evangelistarum^  c'est-k-dire  des  embiemes  sous  lesquels  on  les  represente,  de  leur  style,  de  leur 
maniere  d*ecrire,  de  la  matiere  de  TEvangile,  de  son  dessein  et  des  parties  de  la  pbilosophle  auxquelles 
il  se  rapporte.  L*auteur  y  parle  d'un  ecrivain  de  son  tenips  qui  ne  nous  est  point  connu  d'ailleurs :  il  se 
noinmait  Enipius.  C^eiait  un  homme,  suivant  Zacbarie,  qui  avait  beauconp  lu,  qui  poss^dait  une  nom* 
breuse  bibliotheqiie,  et  qui  avait  fail  sur  TEvangile  une  exposition  tiree  presque  eulierement  de  sainl 
Augustin.  La  vie  des  quatre  evangelistes  tient  lieu  de  seconde  pr6face.  Dans  la  troisieme,  Zacharie  passa 
en  revue  ceux  qui  avaient  fait  avant  lui  des  concordanees  des  qiiatre  Evaiigilcs,  tels  qu^Ammonius,  Ta- 
tien,  Theophile dAntiocbe et saint Augustin.  lln'ose  positivement  assurerquel  est  Tauteur  ou  Tordonna- 
teur  de  celle  qu'il  prend  poiM*  guide ;  ma*b  il  pr^sume,  sur  un  passage  d'Eusebe  de  C^sar^e,  que  c'est 
Ammonius.  Elle  luiparait  merilep  ia  preference  sur  toutes  les  autres,  k  raison  de  Tart  singulier  et  de  la 
precision  merveilleuse  avec  laqueHe  toiites'les  paroles  des  ^vang^lisies  y  sonC  li^es,  sans  aucun  melange 
de  terines  etrangers.  11  ajoute  qirAmmonius  a  pris  soin  de  distingucr  ce  qui  appartieni  k  chaque  evange- 
lisle  par  des  leitres  majuscules  plac^es  ^  la  t^te  de  chaque  chapitre.  Suit  un  court  avertissement  au  lec- 
teur,  oii  lanteur  dit  qn*y  ayant  quanlit6  de  versions  de  TEcriture  difTdrentes  enlre  elles,  ila  toujours  em- 
ploye  la  mdme,  qui  est  ancienne,  dans  sa  Concorde,  mais  quUl  a  suivi  celle  des-  modernes  dans  ses  expli*- 
cations  :  ce  qu'il  a  cru  devoir  observer,  afiii  que  ceux  qui  liront  le  texte  et  la  glose  ne  soient  pas  tenti^s  de 
voulofr  coriMger  Tun  par  Tautre.  Apres  la  table  des  chapilres  du  premier  et  du  second  livre,  vient  un  autre 
avertissement,  dans  lequel  on  nomme  les  sources  d*ou  ce  commentaire  est  tir^.  Ce  sont  saint  Jer6me,  saint 
Augustin  sur  saint  Jean,  et  Albin  ou  Alcuin  soii  abreviateur  ;  Origene,  saint  Cbrysostome,  sainl  Giegoiro 
le  Grand,  saint  Anibroise,  saint  Hilaire,  Raban  Maur.  Cet  ouvrage,  moins  litteral  qu'all6gorique  et  moraU 
esl  n^anmoins  fait  avec  goilit.  Le  P.  Lelong  (Bibl.  tac^  t.  11,  p.  747,)  dit  qu'il  a  ^t6  publi^  sous  le  nom 
de  Tatien  (il  entend  sans  doute  la  Concorde,  et  non  les  explications),  mais  il  n^iiidique  point  cette  edition^ 
et  nous  ne  la  croyons  point  reelle.  La  premiere  que  Ton  connaisse  est  celle  qui  fut  faite  k  Cologne,  en  4535« 
f:bez  Eucbalre  Cervicoroe,  en  un  volume  in^folio  de  377  pages,  sous  ce  titre :  Zachatiee  Chrysovolitanit 

(i)  Oiidin  (Scrrpl.,  t.  II,  p.  4442)  le  sumomme  Goldsborougn^  sar  Tautonte  d'an  manuscrit  de  la  bibllo* 
theque  Bodleienne  (Cat.  mss.  AnqL^  part.  1,  n.  1255).  Serait-ce  qu*on  aurait  voulu  faire  Zacharie  Anglai8| 
car  Goldsborougb  est  un  lieu  du  diocese  d'Yorck?  Mais  un  seul  manuscrit  peut-il  prevaioir  sur  une  inrmitfl 
d^a^tres  aussi  anciens  et  m^me  davantage  qui  le  contredisent  ? 


jSI)  Alberic.  Chron.  ad  ann.  1157. 


(3)  Crowoens  (De  sac.  script.^  p.  343),  par  une  btfvue  assez  grossUret  en  fait  un  ^v£que  grec.  ZaekariM 
ChrysopoUtanus^  dil-ii.  eoiscopus  grmcus. 

Patrol.  CLXXXVL         f"  1 


II  ZACHARIiE  CHRTSCPpLlTANI  EPISCOPl  |) 

viri  8U0  tempore  celeberrimi,  in  unum  ix  quatuor,  iive  deConcordia  evangeliitarum  libri  quatuot  jafn  nnne 
primum  excuii  ^4).  Elie  a  dle  adopt^e  daiis  ies  bibiiotb^ques  des   Peres  de  Cologne  (t,  XII)  et  de  Lyoii 

Le  second  ouvrage  de  Zacharie  est  uTi  rectieil  d'hom^lies  qui  se  c6nser>e  manuscrit  a  l*abbaye  d*Alnc, 
daps  le  dioc^se de  Liege.  Nous  iie  pensons  pas  qu'il ait  eucore  etemis  sous  presse,  et  nous  n'eii  connais 
Bons  m^me  que  le  seul  exemplaire  qui  vlenl  d'6lre  cile. 

Dom  Bernard  Pez  a  publie,  dans  le  quatrieme  tome  de  ses  Anecdotei,  p.  17,  un  sermon  de  saint  Gcorges, 
compose  par  un  certain  Zacharie  -qu^on  qtialifie  ^v^que.  Mais  Tediteur  remarque  judicieusement  que 
celte  qualite  suOit  pour  faire  voir  que  ce  discours  est  d*un  aulre  Zacharie  que  nolre  auteur. 

(4)  On  ajoute  lout  de  sujte  :  Vt  apertiui  intelligai  quid  hic  spectei^  meminerii  quatuor  Evtmgelia  in  unum 
c  nlinuum  opui  ab  Ammonio  redacla,  hic  a  Zacharia  quatuor  liorii  expUcari,  quoi  quanli  facere  debeai,  ipse 
€um  legeriijudicabiiy  nam  bona  merx  prcecone  non  eget. 


ZiCHiRII  CHYSOPOLimi 

IN  UNUM  EX  QUATUOR. 

SiYE 

DE  CONCORDIA  EVANGELISTARUM 

LIBRI^QUATUOR 

^{BibUotheea  veterum  Patrum  Lugdun.f  t.  XIX,  p.  732. 


Cf  apertiui  inteUiaai  quid  hie  exipectei,  meminerii  quatuor  EvangeUa  in  unum  continuuni  opui  ab  Ammonie 
Alixandrino  reaacta,  iUc  a  Zacharia  quatuor  Ubrti  expUcari;  quoi  quanti  facere  debeai,  ioie  cuin  legetii 
judicabis. 


ZACHARIJE   PRiEFATIO 

IN  QUATUOR  LIBROS  SEQUENTES. 


De  exceltentia  Evangelii  ei  differeBtia  ipsius  ad  le*  A  ter  omnes  divinas  auctoritatss  Evangelium  merito  ex«^ 

gem,  de  figuris  evangelistarum  et  eorura  modo  scri-  cellit.  Quod  enim  lei  de  prophetae  futurum  prxnun 

bendi,  de  materia  Evangelii,  intentione,  fine  et  ad  tiaverunt,  hoc  redditum  atque  completum  io  Evan- 

•quas  partes  philosopbise  spectet ,  dictat  ratio  prae-  gelio  demonstratur.  £x  lib.  Differentiarum  Isidor i : 

-scribere.  Materia  Evangelii  sunl  sanctae  Trinitatis  clnter  legem  et  Evangelium  hoc  interest  quod  in 

myslerium,  Christus  secundum  divinam  et  humanam  lege  littera,  in  Evangelio  gratia.  llla  habuit  umbram, 

naturam,  dicta  et  facta  ejus,  aliorumque  facta  et  di-  isla  veriutem ;  illa  data  ^st  propter  transgrcssioneni, 

cta  ad  ipsun).  Inteutionem  vero  et  finem  aperit  Jo-  ista  propter  justificationem  ;  illa  ignoranti  demon» 

annes,  dicens  :  Baie  autem  icripla  iunt,  ut  credath  ^rai  peccatum,  isia  agnitum  juvat  ut  vitetur.  ;  illa 

quia  JeiUi  eit  FiUus  Deiy  et  ut  eredentei  zitam  habea-  flagitiis  deditos  increpat,  ista  peccautes  bonitate  pro- 

iii  in  nomine^us  {Joan.  xx).  Fiuis  enim  (id  est  fi-  prialiberat;  ijla  talionem  decrevit reddere,  ista  etiaiii 

nalis  causarEvangeiii)  est  sane  credere,  perfecte  di-  pro  tnimicis  orare  jussit ;  illa  conjuges  muitas  ha^ 

llgere,  sacramenlis  insigniri ;  et  horum  trium  fina-  bere,  crescere  et  generare  praecepit,  ista  contlnen- 

lis  causa  est  vita  xtema.  Ad  hsec  quippe  adipiscen-  iiam  suasit ;  illic  praedlcatur  circumcisio  camis,  hic 

da  fuit  intentio  evaTigelica  pr^edrcare  et  scribere.  lavacrum  in  ablutionem  cordiset  corporis;  ilKc  Cfaa» 

Nunc  de  excelleutia  et  dilTerentia  Evangelii  dica-  B  naan  regnum  et  promissiones  temporalium  rerum 

mus.  Augustinus  de  concordia  evangelistarum  :  In-  conljnenlur,  hic  viia  aetema  regnumgue  coeloruiP 


15  UI  JJNtJM  EX  QUATUOR  PRiEFATIO.  || 

proroittilup.  Illlc  Sabbali  oUum  et  requies  celebra-  A  ma,  ita  etunum  Evangelium,  quia  una  est  doclnna. 


iur,  hic  Sabbati  requies  in  Christo  habetur,  qui  di- 
xit :  Venite  ad  me  omnes  qui  laboruti»  tt  anerati  estis^ 
et  ego  vos  reficiam^  ei  invenietis  tequiem  animabus  ve- 
itris  (Matth,  xi).  illic  a  sanctis  animalia  immunda 
probibcntur,  bic  in  corpore  Chrisli  (id  est  in  sanctis 
suis),  nonadmitlitur,  quidquidpcrilla  immunda  ani- 
malia  in  mores  hominum  signiQcatur.  Illic  pecori- 
bus  immolatis  carnis  et  sanguinis  hostiae  offereban- 
tur,  bic  sacrificium  carnis  et  sanguinis  oflertur  Chri- 
sti,  quod  per  illa  animalia  figurabatur.  Illic  ex  car- 
ne  agni  pascha  celebratur,  bic  pascha  nostrum  im^ 
molaius  est  Christus  (/  Cor,  v),  qui  est  verus  Agnus 
immaculatus.  lllic  neomeniae(id  est,  novaelunae)  prin- 
cipia  oelebrantur,  hic  uova  creatura  in  Christo  ac- 


£t  quod  unum  sit,  Dominus  manifestat,  cum  dicit : 
Jte:  prcedicate  EvangeUum  omni  creaturw  [Matth^ 
xvi).  Et  item  :  Prcedicabitur  regnum  in  tolo  orbe. 
{Matth.  i).  Et  Paulus  :  Nolum  vobis  facio  ,  fratres, 
Evangelium,  quod  Evangelizatum  est  a  me,  quia  non 
ab  homine  accepiillud^  etc.  {Galat,  i).  Et  nosquoties- 
cunque  plurali  numero  dicimus  Evangelia,  nec  do- 
ctrinam  dividimus,  sed  libros  distinguimus.  i  Beda 
quoque  super  Lucam :  c  Cum  sint  quatuor  evange- 
lislae,  non  tam  quatuor  Evangelia,  quam  unum  qua- 
tuor  librorum  verilate  consonum  ediderunt.  Sicut 
enim  duo  versus  eamdem  prorsus  habentes  maleriam, 
pro  diversilate  raelri  el  verborum  duo  suiit,  et  ta- 
men  nonnisi  unam  continent  senlentiam,  sic  evan- 


cipitur,  ut  Paulus  ait :  Si  qua  nova  in  Christo  creor  ^  gelistarum  libri  cum  sint  quatuor,  unum  conlinent 


iMra,  vetera  transierunt^  ecce  facta  sunt  omnia  nova 
{II  Cor.  5).  Quid  plura  ?  In  lege  quippe  res  gestae 
pro  figura  in  significationem  futurorum  anuuntia- 
bantur,  in  gratia  vero  evangelicae  veritatis,  quae  an- 
nunliata  fuerunt,  explentur.  Item  :  In  lege  mandala 
scripta  sunt  et  promissa,  sed  in  lege  mandata  tcnen- 
tur,  quae  iegem  implere  vel  conservare  jubent,  pro- 
Diissa  vero  iii  Evangeiii  plenitudine  consummantur. 
Item  :  Lex  peccatum  monslravit,  non  abstulit ;  sed 
sub  suo  terrore  redactos  homines  servos  effecit,  et 
inde  spiritum  serviiutis  habuisse  priorem  populum 
Apostolus  docuit  {Rom,  viii).  Evangelium  vero  ve- 
niens ,  crudelitatem  legis  amovit ,  peccata  quae  lex 
puniebat  per  spiritum  servilutis  laxavit,  per  spiri- 
tum  adoptionis  filios  ex  servis  reddidit,  amorem  im- 
plendae  legis  omnibus  donavit :  et  si  deinceps  punien- 
da  commiserint,  pereumdem  adoptionis  spiritumin- 
dutget.  Formam  bene  agendi  praebuit,  et  ut  possint 
agi  qux  docuit,  adjutorem  Spiritum  infundit.  Nam 
praecepta  legalia  comparatione  Evangelii  etiam  non 
bona  dicuntur,  quia  quod  praecipiunt,  non  perficiunt ; 
gratia  vero  Evangelii  quod  exterius  imperat,  inle- 
riusut  perficiatur,  juvat.  Ezechielis  enim  testimonio 
dicitur :  Dedi  eis  pracepta  non  bona'{Ezech,  xx).  Uti- 
que  non  bona,  Evangelio  comparate ;  quia  in  eis  quae* 
dam  inutilia  infirmioribus  sensibus  agenda  permissa 
sunt,  sicut  illud  ubi  Deus  Israelitarum  cupiditatem 
spoliis  JEgyptiorumsatiari  permisit  {Exod.  iii).  Nam 


Evangelium ;  quia  unam  doctrinam  faciunt  de  fide 
calhoiica,  decommunione  sacramentorum  acde  prae- 
mio  virtutum.i  Juxta  hoc  dicit  etiam  Hieronymus 
super  Marcum  :  <  Quatuor  Evangelia  esse  unum,  et 
unum  quatuor.  Nam  licet  quatuor  dicantur,  quia  di« 
visim  et  vario  ordine  quatuor  ea  perscripsere,  ta- 
men  unum  sunt  in  summa  fidei  catholicae.  i  Sic  eiiam 
dicit  Augustinus  psalmo  cl,  i  quod  plures  Ecclesi» 
sunt  una  Ecclesia.  Plures  quidem  varietale  tribuuoi 
ct  linguarum  et  populorum,  una  sunt  participatione 
fidei  et  sacramentorum.i  Evangelium  interpretatur 
bonaannuntiatio,  Graeceenimivbonum,  «/yAMvan- 
nuntiatio  dicitur,  unde  et  angelus  nuntius  interpre- 
,  tatur. 

De  figuris  evangelistarum  non  adversas ,  sed  di- 
versas  Patrum  sententias  ponemus,  ut  lector  eligat 
quod  sibi  potissimum  videbitur.  Hieronymus  in  ar- 
gumento  ante  Evangelia :  c  Quatuor  Evangelia  mul- 
to  ante  praedicta,  Ezechielis  volumen  probat,  in  quo 
prima  visio  ita  contexitur  :  £t  in  medio  sicut  simi- 
litudo  quatuor  animalium  et  vuUus  eorum  facies  ho- 
minis,  et  facies  leonis^  et  facies  vituliy  et  facies  aqui' 
lx{Euch.  i).  Prima  hominis  facies  Matthaeuni  signi- 
ficat,  qui  quasi  de  homine  exorsus  est  scribere :  Lt- 
ber  generationis  Jesu  Christi  {Matth.  i).  Secunda  Mar- 
cum,  in  quo  vox  leonis  in  eremo  rugientisauditur : 
Voxclamantis  in  deserto  {Marc,  i).  Terlia  vituli,  quao 
Lucam  aZachariasacerdote  sumpsisse  initiumprae- 


pro  eo  quod  carnalis  populus  modura  egrederetur  D  figurat  {Luc.  i).  Quarta  Joannem,  qui  ad  altiora  fe- 


vindictse,  lex  permittit  carnalibus  rependere  vicem 
mali,  quod  Evangelium  firmioribus  vetat.  i  Juniiius 
in  Ubro  ad  Primasium  episcopum  :  c  Veleris  Testa- 
roenti  intentio  est  Novum  figuris  et  aenigmatibus  de- 
monstrare ;  Evangelii  autem ,  ad  aetemae  beatitudi- 
nis  gloriam  mentes  humanas  accendere.  >  Hierony- 
mus  Paulae  et  Eustochio  in  Epistoiam  ad  Gabtas : 
«Non  putemus  in  verbis  Scripturarum  esse  Evange^ 
lium,  sed  in  sensu ;  non  in  superficie,  sedin  medul- 
la ;  non  in  sermonuro  foliis,  sed  in  radicerationis.» 
Unde  Ambrosius  super  Lucam :  c£cclesia,cum  qua- 
tuor  Eyangelit  libros  habeat,  unum  Evangelium  ha- 
bet ,  unum  Deum  docet.  •  Remigius  in  Mattbaeum : 
c  Sciendum  quia,8icut  est  una  fides  et  unum  baptis- 


stinans,  de  verbo  Dci  disputat  {Joan.  i).  Et  in  Apo- 
calypsi  eadem  significatio  est,  ubi  dicitur :  Animat 
primum  simile  leoni^  secundum  simile  wlti/o,  tertium 
simile  homini^  quartum  simHe  aquilm  votanti  {Apoc. 
i).i  Sedulius: 

Hoc  Mattlieus^  agens^  hominem  generalUer  impl^i . 
Marcus  ut  alta  fremit  vox  per  deserta  leonis. 
Jura  sacerdotis  Lucas  tenet  ore  juvenci. 
More  volans  aguiles  verbo  petit  aslra  JoamteSi 
.    Aliter  Juvencus : 

Mattlueus  instituit  virtutnm  tramite  mores^ 
EtbenJivioendijusto  deditordine  leges, 
Marcus  amat  terras  inter  ccehimque  voiare, 
Et  vehemeis  aquila  stricto  ^at  emnia  lapsu. 


i5  ZACHAHIiE  GHRYSOPOLITANl  EPISCOPi  16 

Luca$  vberius  describil  priBlia  Ckristi  A  nonnuUis  Lucae  magis  congruit,  ut  hoc  ipso  demorr 


Jure  $ncer  vitulus,  qui  mania  fatur  avita. 
Joannes  (remit  ore  leo  »imilis  rugienti, 
Intonttt  ceternce  pandens  mysteria  vitce, 
Augustinus  vero  sic  in  libro  De  concordia  evan- 
gelistarum  :  iMatthxus  incamationem  Domini  se- 
cundum  regiam  stirpem  susceplt.  Marcus  tanquam 
pedissequus,  et  breviator  ejus  esse  videtur,  cum  so- 
1o  ioanne  nihil  dicens.  Lucas  sacerdotalem  Domini 
slirpem  occupavit,  ad  David  ascendcr.s,  non  regium 
stcir.ma  secutus,  sed  per  reges  exiit  ad  Nathan  (qui 
rex  non  fuil)  fdium  Darvid  ;  non  sicut  Matthaeus,  qui 
per  regcm  Salomonem  descendens ,  cseteros  reges 
prosecutus  est.  Nou  autem  habuit  breviatorem  Lu- 
cas,  sicut  Matthreiis.  Et  noc  forte  non  fuit  sine  ali- 


stretur  ad  Iconera  et  ad  vitulum  (hoc  est,  ad  regalent 
quam  Matthaeus,  et  ad  sacerdotalem  quam  Lucas  in* 
sinuat  persouam)  id  quod  Christus  homo  est,  per« 
tir.ere ,  quam  Gguram  Marcus  gerlt ,  pertiuens  ad 
utrumque. » 

Augustimissuper  Joannem,  capite  lxxxvi  :  c  PIe<- 
rique  ante  nos  in  animalibus  quatuor  intellexerunt 
leonem  pro  rege  positum,  quoniam  videlur  esse  rex 
bestiarum  propter  terribilem  fortitudineni.  Haec  per- 
sona  tributa  est  Matthsco,  quia  in  generatione  Do- 
mini  regiam  sericm  prosecutns  est  (Mattlt,  i).  Lucas 
autem  quoniam  coepit  a  sacerdotio  Zachariae,  sacer- 
dotis  faciens  mentionem  patris  Joannis  Baptistae,  vi- 
tulo  deputatus  est,  quia  magna  vlctima  vitulus  erat 


•quo  sacramento,   quia  rcgMm  est  non  esse  sine  cp-  B  in  sacrificio  sacerdotum  {Luc.  i).  Marco  liomo  Chri- 


mituni  obsequio.  Lucns  vcrononhabuit  breviatorem 
comitem.  Nam  saccrdos  in  sancta  sanctorum  solus 
Intrabat.  Hi  tres  maxime  circa  humanitatis  facta 
Tersati  sunt,  Joannes  vero  circa  divinitatem.  Proin- 
de  cum  duse  virtutes  sint  animai,  una  acliva,  altera 
contemplativa ,  quas  significaverunt  uxores  Jacob, 
Lia  quie  inlerpretatur  laborans^  et  Uachel,  quae  in- 
lerprelatur  visum  principium ,  datur  inteliigi ,  tres 
evangclistas  circa  activam  virlutem  fuisse  versatos, 
Joannem  veto  circa  contemplativam.  Unde  mibi  vi* 
tieturprobabiliusattendlsseillos,quileonem  in  Mat- 
thao,  hominem  in  Marco  inlellextirunt,  vitulum  ve- 
TO  iii  Lnca,  aquilam  in  Joanne,  quara  qui  hominem 
Matthaeo,  aquilam  Marco ,  leonem  Joanni  tribiieFunt. 
•De  principjis  enim  libronim  conjecturam  capere  vo- 
luerunt,  non  detota  intentione  evangeltstarum,  quse 
magis  fuerat  perscrutanda.  Multo  enim  congruen- 
tius  Matthseus  regiam  Christi  personam  maxirae  com-» 
mendans,  per  leonem  significatiir.  Unde  et  in  Apo- 
calypsi  cum  ipsa  tribu  regia  leo  commemoratus  esl, 
nbi  dicitur :  Vicit  leo  de  tribu  Juda  {Apoc,  i).  Secun- 
-dum  Matthsemn  magi  narrantur  venisse  ab  oriente 
adregem  quserendum  etadorandam,qui  eis  perstel^ 
lam  natns  apparuit,  et  ipse  rex  Herodes  regem  for- 
midat  infantem ,  atque  ut  eum  possit  occidere ,  tot 
parvnlos  necat  {Mattk,  n).  Lucam  per  vitulum  si- 
gnificari  neutri  dubilaverunt,  qui  quasi  animal  ho- 
stiis  deputatum,  eirca  templum  maxime  et  Hieroso- 


stus  merito  assignatus  est,  quia  neque  de  regia  po- 
testate  aliqnid  dixit,  ncque  de  sacerdotali ;  sed  tan- 
tum  ab  homine  Christo  exorsus  est.  Hi  omnes  de  di- 
vinitate  pauca  locuti  sunt.  Aquila  est  Juaones,  lucis 
aeternsecontcmplator.  Dicunturenim  puUi  aquilarum 
sic  a  parentibus  probari ,  patris  scilicct  ungue  sus  • 
pendi,  et  radiis  soiis  opponi.  Qui  firme  contetnpla- 
lus  fuerit,  (iliusagnoscitur  ;  si  acie  palpitaverit,  tan- 
quam  adulterinus  ab  ungoe  dimiuitur.i 

Ambrosius  super  Lucam  :  c  Plcrique  putant  Domi- 
num  nostrum  quatuor  formis  animalium  figurari. 
Ipse  enim  est  homo ,  quia  natus  est  ex  Maria  ,  leo 
quia  fortis  est ,  Vitulus  quia  hostia ,  aquila  quia  re  • 
surrectio.j 

Hieronymus  Super  Marcum :  c  Christus  est  homo 
nascendo,  vitulus  moriendo,  leo  resurgendo,  aqiii- 
la  ascendendo.» 

Nunc  autem  quse  ad  scribendi  modum  congrue  re- 
ferri  valeant,  proponamus,  Ex  epistola  Augustini  ad 
Volusianum  :  «Modus  ipse  dicendi  quo  EvangeliuBi 
contexitur,  omnibus  accessibilis  est.  Ea  quae  aperla 
contuiet ,  quasi  amicus  familiaris  sioe  fuco  ad  cor 
loqoitur  indoctorum  atque  doctorum.  Ea  vero  quas 
mysteriis  occultat,  nec  ipsa  eloquio  superbo  erigit, 
quo  non  audeat  accedere  mens  tardiuacula  et  ineru* 
dita,  quasi  pauper  ad  divitem  ;  sed  invitat  omncs 
bumili  sermone,  quos  non  solum  manifesla  pascai, 
sed  etiam  secreta  exerceat  veritate.  Uis  salubritei  et 


lymam  narrationis  suae  versatur  incessu.  In  prin-  d  parva  corriguntur,  et  parva  nulriiintur,  et  magna 


cipto  sacerdotem  collocat  ad  aram  orantem,  populo 
foris  stante.  Mariam,  concepto  Domino,  Hierosoly* 
mam  mittit  ad  domum  pontilicis.  Ibi  Baptistam  na- 
tum  refert  (Lttc,  i),  iHuc  Dominum  natum  cum  ho- 
stia  transfert ,  illuc  cum  parentibus  singulis  annis 
diiett,  duodennem  in  templo  cboris  doctornm  inter- 
serit  (Liic.  u) ,  et  post  ceetera  discipulos  Deum  iii 
templo  laiidantes  in  fine  Evangelii  coneludil.^ 

GoRCordia  Auguslini,  in  quarto  libro :  c  Ideo  Mar- 
eus  videtar  bominis  demonstrare  personam  et  Mnt- 
thaei  comes  esse ,  quia  cnm  illo  pkira  dicit  propter 
regiam  personMn,  quoe  sine  eomitatu  esse  non  solet, 
vel,  arod  probabHins  est,  qnia  cm»  arabobus  ince- 
dit.  Naoi  quamvis  Matthaeo  in  pluribos ,  tamen  in 


oblectantur  ingenia.  Summa  EvangeUi,  juxta  Isido^ 
rum  in  sexto  etymologiarum  trifarie  distinguitur,  id 
est,  in  hisloria,  in  moribus,  in  aiiegoriak  Rursus  ista 
tria  multifarie  dividuntur,  idest,  quid  a  Deo»  quid 
ab  angelis,  vel  hominibus  gestum  dictumque  sit ;  quid 
a  propbetis  nuntiatum  de  Christo  et  corpore  ejus  • 
quid  de  diabolo  et  membris  ipsius ,  quid  de  veteri 
et  novo  populo ,  quid  de  priaesenti  saeculo.  ei  futuro 
regna  atque  judlsio^ 

Hieronyraus  sufier  Haccwn  :  tQafi^uor  suAt  qua- 
litates^dequibufisanctaEvangeliakcootexuntur :  pr<e- 
cepta,  maBdata,  testimonia,  exevppla.  Ia  prs^piis 
justitia,  iB  mandatis  charitas,  in  testimoniis  Odes. 
iDcxempUsperfectio.  Pnfcepta  bujusmodi :  lu  vicm 


17  IN  UiNUM  EX  QUATUOR  PffiEFATIO.  IS 

genitKm  ne  abieritis  {MaUh,  x),  hoc  est,  divefte  a  ma-  A  tiarum  intellexit  eam  in  utero  portare  man^i  Mlvi'» 


io  {P$al.  xxxiii).  Mandata,  ut  hoc :  Mandatum  no^ 
vum  donobisut  diligatis  invic^m  {Joan.  xiii),  hocest, 
facere  bonum  et  charitatem  implere.  Testimonia, 
quae  in  ore  duorom  vel  trium ,  ut  hoc  :  Joannet  fe- 
itimonium  perhibet  de  me,  sed  habeo  teitimonium  ma^ 
ju$  Joanne  {Joan.  v).  Pater  ipse  qui  in  me  manet , 
teslimonium  perhibet  de  me.  Exeropla,  ut  hoc  :  Di' 
tcitea  mequia  mitittum  {Matth.  xi);  et :  Ettotepet'^ 
fecti  ticut  Patei  vestet  eoiiettit  perfectut  est  (Matth^ 
v).  Et  alibi :  Exeinplum  enim  dedi  vobit^  ut  et  vot  ita 
faciatit  (Joan.  i).  Sed  de  hisdicit  David  :  Prceceptum 
domini  lucidum^  itiuminant  oculot  (Ptal.  xviii).  Et 
alibi:  Latum  mandatum  tunm  nimit  (Psal.  cxviii) ; 
quia,  qui  diligit  proximum  totam  legem  implevit  (Rom. 


torem.  Dicens  verobeata  quscredidit.  apert«iiudieat, 
quia  verba  angelt  ad  Mariani  per  Spiritum  agiiovit. 
Subjungens,  perficientur,  futura  prafevidit..Prover- 
bialis  vero  speciesest  figurata  locutio.  quae  unum 
dicere  videtur,  sed  aliud  intelligitur,  et  de  pfvsenlt 
tempore  commonet.  In  hac  enim  allegorice  snraitur 
intellectus ,  ita  ut  quodamniodo  verborum  superfi- 
eies  auferatur.  Quatuor  autem  modis  in  Etangelid 
cognoscimus  allegoriam,  videlicet  aut  secunduni 
translatlonem,  aut  per  imaginationem,  autpercom- 
parationem ,  aut  secundum  proverbialem  modum. 
Translalio  autem  est,  cum  animae  molus  sive  huma- 
na  menibra  ad  insinuandas  causas  trausferuntur  ad 
Deum.  Ubicunque  enim  sacra  Scriptura  in  Deo  de^ 


xiii).  Ilem  :  Tettimonia  tua  inteUe.xi.  (Psal.  xviiO.  D  scribit  caput,  oculos,  palpebras,  aures,  os,  labia,. 


Et  alibi :  Tettimonium  domini  fidele  (Ptat.  cxviii) ; 
qiiia  plusfideanimi  quam  oculis  carnis  testimonium 
indiget.  Quarto  :  Judicia  Domini  vera  justificata  in 
tetnetipta  (Ibid.)^  ut  scilicet  slc  sint  jodiciorum  no- 
strorum  exemplajustificata,  sicutinjudiciisDcicoin- 
perta  habemus.  Unde  idem  alibi :  A  mandatis  enim 
tuit  timui  (Ptal.  cxviu).  In  quo  enifn  judicio  judica- 
bimut.  judicabitur  de  nobit  (Matih.  vli).  In  his  qua- 
luor  qualltatibns  stint,  timoT,  fides,  spes,  charitas. 
Timore  namque,  iiicipimus,  fide  servamus  qtiod  in- 
ciplmus,  spe  erigimur,  charilate  consummamur.  Fi- 
nit  enim  pra!cep:i  est  charitat  (I  Tim.  i).  Hi  sunt 
qiialuor  menses,  quos  Ghristus  ante  nicsscm  prsedi- 
xit,  dicens  :  Nonne  quatuor  mentet  tunt  mque  ad  mes- 
tem  (Joan.  iv).  Utet  nos  per  praeceptaDei  atqueman- 
data  ac  testimonia  et  cxcmpla,  cum  gaudio  meta- 
nius  in  coclo  fructus  nrialucoSi  portaiitcs  noslros  cha- 
ritatismanipulosqui  inlacrymistimoris  (Psat.  cxxv), 
semina  poenilentia;  jactavimus  in  terra.i 

Ex  libro  Junilii  ad  Primasium :  <In  superficie  evan- 
gelicae  Scriptur»  quatuordicendi  species  attenden- 
(i:e  sunl,  videlicet  historica,  prophetica,  proverbia- 
iis.  simpliciter  docens.  Ilisloria  autem  est  rei  geslx 
narraiio.  Historica  quidem  specie  texitur  principa- 
litcr  evangelica  lectio^  caeleris  Iribus  secundario  in- 
ciilentibus.  Nam  eaqu*  prius  secundum  speciescae- 
teras  dicta  suiit,  postea  ab  evangelistis  ut  historia 
relata  sunt.  Sicut  prophetise  Zachariae  et  Eiisabeth 


linguam,  cor,  imaginem,  uterum,  manus,  dextram,, 
sinistram,digitos  sive  digitum,  brachium,  alas,sca-- 
pulas,  posteriora,  pcdes,  item  motus  animae,  iram, 
Turorem,  oblivionem,  recordationem,  pocnileiitiam, 
et  alia  his  similia  :  non  carnaliter  juxta  historiam  a 
Tccte  intelligentibus  sentlenda  sunt,  sicut  a  Judaels 
et  plerisque  haereticis  camaliter  sapientibus ,  qui 
Deum  corporeum  atque  localem  opinantur,  sed  spi- 
ritualitcr  omuia  deeo  intelligenda  etconfitenda  sunt 
vcluti  de  illo  qui  simplex  nalura  est  et  immutabilis, 
ncque  aliud  est  ipse,  et  aliud  quod  habet.  Imagina- 
tio  vero  est,  utibi :  Homoquidamdescendebat  deJe' 
rusalem  in  Jericho.  Et  rursus  in  parabola  vinese  et 
,  agricolarum  (Matth.  xxt) ,  Ordo  enim  eonim  quae 
'  gerebantur  a  Christo,  velut  imagine  personae  et  ne- 
gotii  alterius  refertur  impletus.  Comparatio  autein 
est,  ut  illud:  Simiie  est  regntim  caelorum  tinapi,  etc. 
(Matth.  xiii).  Non  enim  narratio  sicut  in  supeiiori 
exemplo  texitur,  sed  causarum  solummodo  compu- 
ratur  efiectus.  Proverbium  vero  est,  sicul  ibi :  Qui 
non  intrat  per  ottium  in  ovile  ovium ,  ted  atcendii 
aliunde  ilte  furest  et  latro  (Joan.  x).  Simplex  autem 
doctrina  dicitur,  ad  diiTerentiam  c«eterarum,  quae  de 
fide  et  moribus  ddcet,  non  historiam  texens,  neque 
prophetiam,  neque  proverbia  continens  ;  sed  modo- 
prsecipit  vel  prohibet,  modo  persuadet  vel  dissuadet. 
Praeceptum  est :  Dilige  Deum  et  proximum  (Exod. 
xx).  Prohibitio  est  :  Non  occidet  (ibid.).  Persuasio 


ab  ipsis  quidem  dicUe  sunt  spirilu  prophetico,  sed  j)  vero  esl :  Yende  qutvcunque  habes  et  da  pauperibut^ 


Lucts,  qui  refcrt,  ordine  narrat  historico  (Luc.  i). 
Siiniiiler  proverbia  Domini  et  ejus  simplicem  doctri- 
iiam  ad  seriem  historiae  revocant  evangelisUe.  Scien- 
du.-n  quod  aliquando  spiritu  propbetico  narratur  hi- 
storia.  ut  ibi :  In  principio  creavit  Deut  calum  et  ter^ 
rzm  (Qen.  i).  El  nonnunquam  parabolice,  ut :  Uomo 
quidam  detcendebat  de  Jerusalcm  in  Jericho  (Luc.  x), 
ctc.  Propbetia  aulein  est  rerum  latenlium,  praeteri- 
tari!m,  praesentium,  futurarumqiieexdivinainspira- 
tione.  m^nifestatio.  Praesentium,  ut  ibi :  Vnde  hoc 
mihi^  ut  veniat  materDomini  ad  me?  (Lue.  i.)  Pra^tc- 
rilarumet  fiUurarum,  ubi  dicit ;  Beataqux  credidit^ 
qnoniam  perficientur  ea  qua*  dicta  sunt  ci  a  Domino 
(iUid).  NoTTiinans  eivim  matrem  Domiui,  iTnpr<tsen- 


si  visperfectut  esse (Luc.  xvm).  Dissuasio  autem  est : 
Nolite  jurare  (Matth.  v).  Sicde  simiUbus.  »  De  prae- 
ceptis  etprohibilionibusdicit  Hieronymus  in  episto^ 
la  ad  Ceilunliain  ,  quia  tota  justitia  in  eis  dicitur. 
cSicut  enim  mala  prohibentur,  ita  etiam  bona  prae^ 
cipiuntur.  Ibi  coercelur  animus,  hic  incitatur.  Ibi 
fecisse,  hic  non  fecisse  culpabile  esl.  In  quovis  pro* 
posito,  in  quovis  gradu  aequale  peccatum  esl ,  vel 
prohibita  admittere,  vel  jussa  non  facere.» 

Tribus  quoqiie  figuris  ,  gravi  scilicet ,  mediocri, 
atlenuata,  stylus  evangelicae  lectionis  distinguitur, 
juxta  quod  Augustinus  in  iv  De  doctrina  Christiaua 
docet.  Dicit  enim  :  c  De  nna  eademqiie  magna  qI 
ftubniisse^  dicitiir,  si  docetur;et  ten^perare,  is  pta» 


19 


ZACHARf^  CHRYSOPOLITAM  EPISCOPI 


10 


«licator;  et  granditer,  si  adversus  |inde  animus,  ut  A  fuderit  capul  Domini,  in  passione  recolendo  inter- 


convertatur ,  impellitur.  At  vero  lii  modi  in  Evan- 
gelio  mamfestissimi  sunt.  Pra^dicatio  namque  evan- 
geliea  mundum  docuit,  quod  ipse  ignorabai;  suasit 
ei,  quod  nolebat ;  et  tandem  compulit  eum  gloriari 
in  cruce  Chrhti  (Gal.  vi) ,  quse ,  scandalum  Judais 
erat,  gentibus  vero  stuUitia  (I  Cor,  i). 

Beda  super  Marcum  :  c  Notandum  quia  evangelist^ 
uno  spiritu  accensi ,  diversum  primordium  narra- 
lionis  et  diversum  terminum  statuere.  Matthaeus  a 
nativitate  humana  exordiens,  usque  ad  resurrectio- 
nem  narravit.  Marcus  ab  evangelica  praedicatione 
incipiens,  pervenit  usque  ad  ascensionem.  Lucas  a 
Hativitate  praecursoris  inchoans  Evangelium,  terroi- 
navit  in  ascensione  Dominica,  discipulis  exspectan- 
tibus  adventum  sancti  Spiritus  ioannes  ab  seterni-  ^ 
tate  Yerbi  Dei,  pertingit  usque  ad  resurrectionem. 
I  Ambrosius  U  super  Lucam  :  c  Joannes  a  coel^ 
stibus  exordiis  ad  terrena  descendit,  dicens,  quando 
erat  Verbum,  quomodo  erat,  quid  erat,  quid  egerat, 
qoid  agebat,  ubi  erat ,  quo  venerit ,  quomodo  vene- 
rit,  quo  tempore  venerit,  qua  causa  venerit.  In 
principio,  inquit,  erat  verbum  (Joan.  i),  habesquando 
erat.  Et  Yerbum  erat  apud  Deum  ,  habes  quomodo 
erat ;  habes  etiam  quid  erat ,  et  Deus ,  inquit,  erat 
Vertmm.  Quid  egerat :  Qmnia  per  ipsum  (acta  sunt ; 
quid  agebat  :  Erat  lux  vera  quce  iiluminat  omnem 
hominem  venientem  in  hunc  mundum,  £t  ubi  erat,  tn 
hoc  mundo;  quovenerit,  tn  sua  propria  venit;  quo« 


serit  (Matth.  xxviii).  Sic  de  similibus. 

Saepissime  quoque  praeoccupant  evangelistae  longe 
post  diccnda ,  ut  Lucas  ante  baptismum  Domini» 
Joannis  carcerem  commemoratj  (Luc.  iii);  ncc 
longe  post  baptismum  praeoccupando  ponit  :  Ife- 
dice,  cura  teipsum ;  quanta  audivimus  facta  Caper- 
naum,  fac  et  hic  in  patria  tua  (Lue.  iv).  Sic  de  simi- 
libus. 

Nihil  in  cujusque  verbis  debemus  inspicere,  nisi 
voluntatem  cui  habent  verba  servire,  nec  mentiri 
quemdam ,  si  aliis  verbis  dixerit  quod  ille  voluerit, 
cujus  verba  non  dicit.  Unde  Joannis  humilitatem  ct 
Domini  celsitudinem  Matthaeus  sic  exprimit  :  Cujus 
nonsum  dignus  calceamenta  portare  (Matth.  iii).  Alii 
vero  sic  :  Non  sum  dignus  solvere  corrigiam  catcea~ 
menti  ejus  (Marc.  i ;  Luc.  iii).  Item  Matthaeus  :  Hic 
est  Filius  meus  dilectus,  tn  quo  mihi  complacui 
{Matth.  xvii),  Marcus  :  Tu  es  Filius  meus  dilectus, 
in  tecomplacui  (Marc.  ix).  Lucas  :  Tues  Filius  m£i:s 
dilectuSf  in  te  complacui  mihi  (Luc.  iii,  iv).  Sententia 
eadem  est.  Sic  et  similia. 

Evenit  juxta  opinionem  Oeri  rerum  appellationes, 
scilicet  ut  ibi :  Ego  et  pater  tuus  dolentes  qncerebor' 
mus  te  (Luc.  ii).  Pater,  id  est,  qui  putatur  esse  pa- 
ter.  Et  ibi :  Da  mihi  in  disco  caput  Joannis  Baptistee. 
Et  contristatus  est  rex  (Malth.  xiv),  id  est  repulatus 
est  contristari.  Sic  et  similia. 

Saepenumero  designalur  in  Evangelio  causa  uo- 


modo  venerit :  Yerbum  caro  factumest;  quando  ve*  ^  xmne  sui  eflectus,  ut  a  subjectis  exemplis  apparet 


nerit  Joannes  Baptista  dicit ;  Eicest  de  quo  dixiy  qui 
postme  venitt{ante  mefactus  est^  priorme  erat;  qna 
causa  venerit,  Joannes  tcstatur  :  Ecce  Agnus  Dei^ 
ecce  qui  tollit  peccata  mundi.  > 

AugusUnus  in  iibro  De  concordiaevangelistarum : 
<  Sciendum  est ,  uQum  evangelistam  praetermisisse 
q  jae  alius  narravit « in  quo  nulla  est  contrarietas ; 
nec  eumdem  ordinem  m  pluribus  eos  servasse ,  in 
quo  etiam  nulla  repugnantia  est. » 

Item  eodem ,  parte  eadem  :  c  Probabile  est  quod 
unusquisque  eTangelistarum  eo  se  ordine  credidit 
debuisse  narrare,  quo  Deus,  voluit  ejus  recordationi 
suggerere,Quapropterubiordotemponim  non  appa- 
ret,  nihil  nostra  interesse  debet,  quem  ordinem  qui- 
libet  eorum  tenuerit.  > 

Item  eodem ,  parte  eadem  :  c  Memoriae  commen- 
dare  debemus,  ut  si  quando  talia  singula  apud  sin- 
g^ilos  invenerimus,  ubi  contrarietas  solvi  non  possit, 
sciamus  esse  aliud  factum,  ut  in  Matthaeo  :  Ettrans- 
eunte  inde  Jesu ,  secufi  sunt  eum  duo  ceeci  (Matth, 
is).  Duo  caeci  de  quibns  alii  narrant  non  sunt  isti ; 
sed  simile  factum  est.  > 

Has  quoque  regulas  a  modo  scribendi  non  alienas 
ftumpsimus  ,  tum  in  Augustino  de  consensu  evange- 
lislarom,  tum  in  aliis  auctoritatibus . 

Sa^pissime  praemissa  recapitulant  evangelistae,  ut 
Matthaeus,  quod  ante  semionero  in  monte  babitum 
vocatus  est,  post  sermonem  revocat  ad  narrationem 
{Matth.  II).  Et  quod  Maria  imgMonto  pretioso  per- 


Exiy  spiritus  surde  et  mute  (Marc.  ix),  id  esl  facieus 
surdum  et  muXum.  Ego  sumresurrectio  (Joan.  xi),i(l 
est,  faciens  resurgere.  De dieilla  vei hera nemo scit^ 
nequeangeli  neque  Filius  (3farc.xiii),FiIiusnescit,  id 
est,non  facit  suos  scire.  Antequam  gallus  cantet^  ler 
me  negabis  (Matth.  xxvi) ,  id  est,  habebis  causam, 
timorem  scilicet  compellentem  ad  ter  negandum 
me.  Similiter  dicitur  :  Jam  mceciiatus  est  mulierem 
qui  eam  viderit  ad  concupiscendum  (Matth.  v).  Erat 
hora  tertia,  et  crucifixerunt  eum  (Marc.  xix),  id  est, 
ut  crucifigeretur  firmiter  statuenint.  Regnum  coelo- 
rum  dicitur  interdum  evangclica  pnedicatio,  et 
quaedam  alia  per  quae  ad  regnuin  pervenitur.  Sic 
caetera. 
D  Ponilur  quoque  nomen  causae  pro  effectu,  ut  ubi : 
Quod  faclum  est,  in  ipso  vitaerat  (Joan.  i),  id  est, 
praeordinatum  a  vita ,  quae  mens  vivax,  et  primaeva 
rerum  ralio  ,  aeternitas  est.  Itein  :  Ejecit  de  Maria 
Dominus  dcemonia  (Marc.  xvi),  id  est  vitia  qiiae  im- 
mittuntur  a  daemoniis.  Item  ;  Vos  iuodecim  eiegi,  et 
un»s  ex  vobis  diaboius  est  (Joan.  vi),  id  est,  efTw 
cacia  diaboli,  minister  ejus  est.  Item  :  Sanguis  ejus 
super  nos  et  super  filios  nostros  (Mattii.  xxvn),  id  est. 
ultio  cujus  causa  erit  sanguinis  ejus  effusio,  in- 
cumbat  super  nos  el  super  ftlios  noslros. 

Dediversis  in  eadem  successione  positis,  ut  de 
eodem  loquitur  saepe  Scriptura,  ut  ibi  :  Usque  ad 
sangninemZachariic  quem  occidistis  inUr  tempium  et 
aitareiMaith.  xxiii).  Non  eniro  illi  occiderant,  sed 


St  IN  UNUM  EX  QUATUOR  PRiEFATIO.  » 

patres.  Item  :  Ego  veni  in  nomine  Patris  mei  et  non  A  minandum.  Itera  :  Cum  exattatu$  fuero  a  terra^  cm- 
accefristi$  me :  <i  aliu$  venerit  in  nomine  suo^  illum 
accipieti$  {Joan,  ▼),  videlicet  Antichristiim.  Item  : 
£go  vobi$cum  $um  u$que  ad  con$ummationem  $asculi 


(Matth,  xxYiii).  Sic  cxtera. 

Plerumque  significata  res,  ex  similitudinerci  signi- 
ficantis  nomen  suscipit ,  ut  ibi :  Ego  $um  viti$  vera 
(Joan.  xt).  Deinde  :  Ego  $um  vtlts,  vo$  palmite$ 
ilbid.),  Sic  etiam  fit  quod  Cliristus  dicitur  agnus, 
petra  sine  lapis,  leo,  vitulus,  aqiiila  et  his  similia. 

Inlelligitur  quoque  res  significans  appellalione 
significatx  rei,  ut  ibi:  Viditca:lo$  apertos  (Joan.  i), 
id  est ,  ca  qnx  cotlorum  apertioncm  significabant 
baplizatis.  Vidi$pirilum,  id  cst,  signiKcalioncm  spi- 
ritus  de$cendentem  tanquam  cotumbam,  hoc  cst,  si- 
eiitrem  qux  vcre  columba  crat  :  In  qiicm  modum 
dicituv,  Qloriameju$  qua$i  unigeniti  (Ibid.)/\d  cst 
verc  unigeniti  a  Patre.  llem  :  Quidam  de  hic  stanti^ 
ku$  non  gustabunt  mortem,  donee  vidcant  Ff/iiim  ho- 
mim$  venienlem  tn  regno  suo  (Marc.  ix),  id  est,  signi- 
ficantcm  videlicet  pcr  transdgurationcm  suiiin  fuiu- 
rum  adventum  In  rogno  gloria:.  Item  :  Cum  Juda$ 
accepta  bucceila  exi$$et ,  dixit  Jb$u$  :  Nunc  clarifi^ 
c^tus  e$t  FHiu$  hominit  (Joan.  xni) ,  id  est  nunc 
significala  est  clarificatio  Filii  hominis  futura,  sciii- 
ecl  in  reprobort»n>  separalione  a  sanctis.  Ilinc  cst 
illiid  Augustini  ad  Bonifacium  episcopum  :  <  Si  sa- 
eramenta  quamdam  similitudinem  earum  rerum^ 
quarum  sacramcnta  sunt ,  non  haberent ,  omnino 


B 


nia  traham  ad  meip$um  (Joan.  xn) ,  omnia  scilicet 
trahenda  per  me  ad  visionem  Patris.  Simile  est 
illiid  :  Omnia  qum  audivi  a  Patre  meo »  nota  feci 
vobis  (Joan.  xv).  Ac  si  diceret :  Omuia  mihi  ex  Pa- 
tre  iiota  in  quibus  electorum  salus  consistit ,  per 
nie  scietis. 

Filii  parifer  et  patres  in  divina  Scriptura  dicun- 
tur  imitatione,  adoptione,  natura,  et  doctrina.  Imi- 
tationc  sunt  filii  Abrahae  quilibet  boni,  mali  vero 
quilibct,  filii  diaboli.  Unde  illud  :  Vo$  ex  patre  dia^ 
boloestis  (Joan,  viii).  Adoptione,  oranes  pflci^ci /5 /»l 
Dei  vocabunltir  (Matth,  v).  Natura  sunt  patres  et 
fiui ,  ut  Jacobus  et  Joannes  filii  fuerunt  Zebedxi. 
Doctrina  vero  sunt  filii  et  patres,  juxta  illud  Pauli : 
Jn  ChristoJcsu  per  Evangelium  ego  vos  genui  (/Cor.iv). 
Oe  qufbiis  itaque  Dominiis  dicit  :  Super  cathcdram 
3Ioijsi  sedent,  quK  dicunt,  facite  :  quas  faciunt,  nolita 
facere  (Matth.  \\\\\)  :  ct  si  mm  cxemplo,  doclrina 
tamen  filios  generaut. 

Fratrcs  quoque  quatuor  modis  dicuntur  :  Natura,, 
ut  pnedicti  Jacobus  et  Joannes  ;  gente ,  ut  offme& 
Judaii,  inlcr  sc  fratres  vocantur.  Unde  illud  ia 
Exodo :  Si  emeri$  fratrem  tuum  qui  e$t  Hebrwu$,  vei 
qum  est  Hcbra^a,  serviet  tibi  sex  annis :  in  $eptimo  di» 
mitte$  eum  liberum  {Exod.  xxi) ;  cognatione ,  ut  illi 
qui  de  una  familia  sunt  :  unde  Jacobus  minor  frater 
Domini  dicitur,  quoniam  de  Maria  GleophsQ  sorore 
matrisDomini,  natus  essc  monstratur.  Aflectu  etiam 


sacramciita  non  essent.  Ex  bac  autcm  similitudinc  rt  fratres  dicuntur,  qui  in  duo  scinditur,  in  spiritual& 


plcrumqiie  jam  ipsarum  rerum  nomina  accipiunt, 
secundifiii  quem  modum  sacramcntum  fidei  fides 
dicitur.  Sic  de  similibus.  i 

A  parte  totum  intelllgitur,  utibi :  Verbum  caro  fa- 
ctum  e$t  (Joan,  i).  Quid  hic  cai'o  intelligendo  cst 
nisi  horoo  ?*£t  videbil  omni$  caro  ealutare  Dei  (ha^ 
\l).  Quid  polcstiniclligi,  nisi  omnis  Iiomo  ?  Simili- 
ler  ibi  :-  Erk  Filius  homini$  in  corde  terra;  tribn$ 
diebue  et  tribu$  noctibu$  (Matth.  xn) ,  id  cst ,  infra 
trja-  spatia  qtise  constant  cx  tribus  dicbus  ct  tribus 
jioclibits.  Ilein  :  Vespere  Sabbati  (Matth.  xxviii),  id 
esfr,  noctc  qu?e  scquitur  dicm  Sabbali.  Nnnicri  quo^ 
qifc  quos  cmincntius  sacra  Scripiura  comincndat, 
vei  pcr  se»  vcl  pcr  multipricationem  prounivcrsilalc 


et  commune.  In  spirituale ,  quia  omnes  Christiaiii 
fratres  vocantur,  ut  :  Ecce  quam  bonum  et  quam  jur 
cundum  habitare  fratres  in  unum  (P$al.  cxxxii).  In 
commune ,  qula  omnes  homines  cx  uno  patre  nati 
sunt.  Undc  apo$loIus  :  Si  qui$  frater  nominatur  for^^ 
nicator,  etc.  {//  Cor.  v.) 

In  his  qus)  dc  Ghristo  leguntur ,  Scriptura  qux- 
dam  refert  ad  divinitatem ,  qua^dani  ad  bominem 
assumptam,  ut  inconXusas  corum  proprietates  oslen- 
dat.  Nonnunquam  etiam  siinul  utrumque  comme- 
morat,  ut  unilatem  asscrat.  Ad  divinitatem  refcrlur^ 
utesl:  Antequam  Abraham  fieret,  ego  sum  (Joan,  i)., 
Ad  humanitatem  pertinet,  ut  esl :  Tradent  eum  gen*. 
tibus  ad  crucifigendum  (Matth.  xx).  Ulrumque  com- 


|ionuiilur,  ut  scptcnarius  ibi  :  Dominus  ejccit  de  D  mcmoratur,  ut  ubi:  Ver^umcarofac/ume&f  (/oan.  i). 


if  nrtii  septem  dwmonia  (Marc,  xvi),  id  cst,  universa^^ 
viiia.  Sic  cselera. 

Nonnunquam  rcperitur  in  Evangclio  plurale  pro 
siiigularl.  Quod  Maltbseus  ct  Marcus  dicunt  : 
Latrone$  qul^rueifixi  erant  cumDomino,  convicia" 
bantur  ei  {Marc,  xv) ,  Lucas  sic  exponit  :  Vnuji  de- 
in$  qui  pendebant  latronibtt$^  blaephemabat  eum  (Luc. 
XXI ii).  Qiiod  Lucas  ait ,  mililes  accedere  et  acetum 
ofierre ,  Matthspus  et  Marcus  dicunt,  unum  currere 
ct  acetum  propinare.  Universalis  etiam  loculio  ad 
sulos  electos  inlerdum  singulariter  rcfertur ,  tacita 
reproborum  nmltitudine  ,  quasi  nihil  sit.  Hinc  est 
illud  ;  Hluminat  omnem  nominem  renientem  in  hunc 
muadum  (Joan.  i),  omnem  videlicet  aeterna  luceiilu- 


Unde  sequitur  :  Plenum  gratia:  et  veritatis  (Ibid.), 
Nonnunquam  ad  bumanitatem  videntur  dicta ,  qua 
ad  dcitatem  sunt  spccialiter  refercnda,  ut  esl  :  Fi- 
lius  hominis  qui  e$l  in  coelo  (Joan,  iii).  Rursum,  divi- 
nitali  nonnunquam  videntur  ascripla,  qugc  specialit^jr 
referuntur  ad  carnem  ul  est :  Si  enim  ccgnovissent^ 
nunquam  Domifium  gloriae  crucifixi$$ent  (I  Cor,  ii). 
Item  qusedam  secundum  anihiam  Ghristi,  quxdam 
secundum  corpus  iutelliguntur.  Ad  animam  spectant, 
ut  ista  :  Cibus  mcus  est,  ut  Ifaciam  voluntatem  Patris 
(Joan.  iv).  Spiritus  Domini  super  me ,  propter  quod 
unxitme  (Luc.  iv).  Spiritnalis  enim,  non  corporalis 
fuit  unctio  iila.  De  corpore  acciplcnda  sunl,  utli«c ; 
Krit  Filius  Iwminis  iu  corde  terra  (Matth.  xii);  Si 


5^3  ZACIIARIiE  CHYSOPOLITAKI  EPISCOPI  U 

exattatus  ftttro  a  terra  {Joan.xu).  Ttt/eriini  Z)omi- A  intellectibilibus  ad  inlelligibilia  degenertT^       at 


Ttnm  meum^  et  nescio  ubi  posuerunt  eum  (Joan,  xx). 
Itetn ,  juxta  illud  Pauli  :  Integer  spiritus  vester^  et 
anima  et  eorpus  sine  querela  in  adventu  Domini  ser- 
vetnr  (/  Thess.  v) ,  in  humanitate  Christi  anima  et 
spiritus  attendendn  sunt.  Unde  illud  :  El  factus  est 
ffi  agonia  (Luc.  xxii).  £t  illud  :  Spiritus  quidem 
promptusest^  caro  autem  infirma  (Mattli.  xxvi).  Vox 
autem  aninise  est  ibi  :  Transeat  a  nie  calix  (Ibid.), 
Yox  vero  Spirilus  ibi  :  Si  non  potest  calix  transire 
nisi  bibam  illum,  fiat  voluntas  tua  (Ibid.).  Item  con- 
junctim  sscpe  sis^nificatur  Christus  in  una  persona 
cum  suis ;  et  tunc  quid  capili  quid  corpori  conve- 
niat,  prudens  lector  intelligat. 
Restat  nunc  de  disciplinis  philosophiae  dissercre. 


beatiores  sunt,  quoties  se  intellectibilibus  applicant. 
Tertia  species  est,  quae  circa  corporum  cognitionem 
Ycrsatur,  physiologia  dicta.  Herito  intelligibiles  roe- 
dia  collocatur,  quod  habeat  et  corporum  anima* 
tionem,  et  intellectibilium  considerationem.  Pra- 
ctica>quoque,  idestactivae,  sunttresspecies.  Priroa 
est,  qux,  sui  curam  gerens ,  cunctis  sese  erigit, 
exornat  augetque  virtutibus,  nibil  in  vita  admlttens 
quo  non  gaudeat,  nihil  faciens  pcBuitendum.  Secunda 
est,  qua;,  reipublica;  curam  suscipiens ,  cunctorum 
saluli  sux  providenlix  solertia,  et  justitiae  libra\  et 
forlitudinis  stabilitate,  el  temperantiae  patientia  me- 
dctur.  Tertia  cst ,  quai  familiaris  rei  oificium  me- 
diocki  componens  dispositione  distribuit.  Sunt  ha« 


Origenes  super  Cuniicum  canticorum  :  i  Cencrales,  ^  ruin  et  alia^  subdivisioncs,  quas  nunc  persequi  su- 


inquit,  disciplinx  trcs  sunt  :  Moralis,  naturalis,  in- 
spectiva.  Logicam,  id  est,  rationalem,  alii  quartara 
dixerunt ,  alii  non  ;  scd  pcr  totum  corpus  trium  su« 
pradictarum  esse  inscrtam,  ncc  ab  cis  separari 
posse.  Hd?c,  ut  inihi  videtur,  Cneci  sumpserunt  a 
SalouKine,  et  ipse  Salomon  a  Spiritu  sancto.  Salo- 
ipon  ergo  volens  has  tres  disciplinas  distinguere, 
tiibus  eas  libellis  edidil  :  In  Proverbiis  moralein,  in 
Ecclesiaste  naiuralein ,  in  hoc  libello  inspcctivam. 
Et  in  hoc  videlur  mihi  logicix  meniinisse,  per  quam 
proprictas  uniuscujusque  serinonis  distinguitur,  ct 
in  qna  principue  erudiri  convenit  pueros,  quia,  qui 
in  his  erudilur,  nccessario  rationabiliter  per  ca  quic 


perscdendum  est.  Ilucusque  Boetius.  Nos  vero  pri- 
mam  speciem  praclices  possumus  appellare  solita- 
riam,  sccundam  publicam  tertiam  faroiliarem.  Ad 
solltariam  practicam  respicit,  quod  Jesus  solitariam 
vitaiu  duxil  iu  deserto  quadraginta  diebus,  quod 
cxiit  in  inonlem  orare  (Malth.  iv) ,  et  erat  perno- 
ctans  inoratione  (Luc.  vi),  quod  etiam,  cum  vellent 
cum  rapcre  et  facere  rcgem  ,  fugit  (Joan.  vi)  :  et 
diuiissa  turba,  ascendit  in  montem  solus  orare,  et 
ca^tcra  inquibus  singularis  perfectio  sanctitatis  ejus 
dcclaratur.  Ad  familiarem  vero  practica  pertinet, 
ut  illud  :  FHi,  quid  fecisti  nobis  sicf  Ecce^  pater  tuus 
et  ego  dolenles  qua.*rebamus  te^  et  descendit  cum  eis 


didicit,  seipsum  gubernat,  etvarias  dicendi  spccies  q  ^a%areih^  eterat  s^bdilus  iUis(Luc.  ii).Etquod,  di-^ 


in  divinis  cloquiis  cognoscit,  Iropos  videlicet  ct  figu- 
ratas  locutioncs.  Hxc  triplcx  philosophias  forma, 
pnesignata  fuit  in  tribus  patriarchis  :  In  Abraham 
nioralis,  per  o])edientiam  quam  habuit  (Gen.  xxii) ; 
in  Isaac  naturalis,  fodicndo  puteos  et  rimando  pro- 
funda  reruni  (Gen.  xxvi);  in  Jacob  inspectiva,  vi- 
dendo  sc^Iam  a  terris  in  ccelum  porrectam  et  ange- 
iorum  vias  (Gen.  xxviii) :  unde  ct  Jsrael  nominatus 
est.  Hajc  Origenes. 

Boelius  vero  in  Commento  ad  Fabium  super  Por- 
phyriuni,  ita  diilinit  philosophiain  et  dividit  :  f  Phi- 
losophia  est  ainor  et  studium  sapienlia;,  non  hujiis 
qu;c  in  artibiis  quibusdam  et  in  subtili  scieniia  ver- 
satur,  sed  illius  qux  nullius  indigcns,  vivax  niens 


niissis  turbis,  dixeritdiscipulis  parabolas,  atque  eos 
modo  increpat,  modo  laudat,  et  de  cnice  discipulo 
natrem  coinmendat.  Sic  et  similia.  Pubiica  vero 
practica  notatur  in  parabolis,  ut  ibi  :  Homo  erat  pa- 
terfamiliasy  qui  plantavit  vineam^  et  sepem  circumde  • 
dit  ei  (Matih.  xxi).  Slc  et  ibi  :  Qui  non  intrat  per 
osiiutti  in  ovile  ovium^  sed  ascendit  aliunde ,  iUe  fur 
est  et  latro  (Joan,  x).  Similiter  in  aliis.  lu  parabolis 
enim  bipartiia  est  inteUigentia.  In  eis  namque  intei- 
ligi  oportel  principaliler  illa,  qua^  per  similitudiiiem 
accipiuntur  :  quod  (ieri  nequit ,  nisi  et  ea  inteliiga- 
mus  :  quae  ex  vi  verborum  consucto  usu  significan^ 
tur.  £t  ha^c  quidem  ad  communem  practicam  pro-* 
prie  attincnt ,  veluti  discrelio  seniinandi,  ne  semen 


et  sola  rerum  prinixva  ratio  cst.  Est  autem  intclii-  P  cadat  secus  viam ,  et  volucres  coeli  comedant  illud 


goiitis  animi  illuininatio,  et  ad  seipsam  retractio. 
Philsophiae  dux  sunt  specics ,  theorica  et  practica, 
id  est,  speculativa  et  activa.  Theorices  (id  est,  coii- 
templaliva  vel  speculativae)  tres  species  sunt  :  una 
de  intellectibilibus  ,  alia  de  intelligibilibus  ,  alia  de 
naturalibus.  Inteliectibileest,  quod  unum  atqueideiu 
per  se  in  propiia  semper  divinitate  consistcns,  n; i- 
lis  unquam  sensibus,  sed  sola  tantum  mente  intel- 
lectuque  capitur.  Quie  res  ad  speculatiouem  Dei  at- 
que  ad  animi  incorporaiitatem  pertinet.  Uanc  par- 
lern  Craeci  theologiam  nominant.  Secunda  pars  est 
intelligibilis,  uuae  intellcctiiulem  iDielligentiaa  com- 
prehendit.  Hxc  pcrlinet  ad  otnrics  aniiuas  rat*u>q||. 
ieS|  qu^tactucorporum  cuelestium  et  terr«stnbuz%ib 


nc  cadat  in  pctrosa ,  et  aestu  solis  arescat,  ne  inter 
spinas,  ct  suflbcetur  ab  illis ;  sed  in  terram  bonain 
si  ccciderit,  dabit  fructum  (Marc.  iv).  Sic  et  in  cae- 
teris.  Vcl  publica  practica  consideranda  est ,  ubi- 
cunque  Dominus  communiter  omnes  instruit  de  mo- 
ribus.  Juxta  pnsdictadicuntur  aliae  virtiites  poIiticse« 
alix  purgatorix,  aliae  purgati  animi.  Ad  tbeoricam 
sane  spectat  Evangeiium,  per  intellectibilem  speciem 
quae  theologia  dicitur ,  ubiciinque  divinitatem  sine 
per  >erba,  seu  per  miracuia  iudicat,  id  est,  ubi  Tri- 
nitatem  reserat,  et  ubi  Cbristum  verum  Deum  essc 
probat.  Per  inteliigibilem  vero  speciem  facit  uos 
evangelica  lectio  tlicoricos,  ubi  Christus  verus  boma 
csse  probatur,  et  ubi  aiiimac  aocentur  seipsas  ailen^ 


25  IN  UNUM  EX  QUATUOR  PRjEFATIO:  56 

dere,et8uainincorporibusaniinationemetinxterni8  Actus,  qui  rationem  diyinitatis  colepds  et  vitae  re- 


cousiderallonem.  Ad  pbysiologiam  quidam  respicit, 
quod  ibt  dicitur  :  Non  intelligitu  quia  omtte  quod  in 
08  intrat ,  in  ventrem  vadit^  et  in  secessum  emittitur 
{Matth,  XV  ;  Marc.  vii). 

Ambrosius  soper  Lucam  :  i  Tria  sunt  qu»  pbllo- 
sophi  mundi  istius  prxcellentissima  putaverunt,  tri- 
plicem  scilicel  esse  sapientiam ,  quod  aut  rationalis 
est,  aut  naturalis,  aut  moralis.  Haec  tria  in  Yeleri 
Testamento  possumus  advertere.  Quid  enim  aliud 
signilicant  tres  illi  putei,  qnorum  uiius  est  visionis, 
alius  juramenti,  tertius  abundanliie,  nisi  triplicem 
istam  in  patriarcbis  fuisse  virtutem?  Puteus  visionis 
est  rationabilis,  eo  quod  ratio  visum  mentis  acuit, 
et  animi  purgat  cbtutum.  Puteus  juramenti  est  sa- 


gendac  bumanis  pectoribus  infundit. 

Ambrosii  et  Boetii  divisiones  de  pbilosopbia, 
vicissim  se  includunt.  Bloralis  enim  philosopbia 
continet  tres  gpecies  practices,  rationalem,  id  est 
iiispectivam,  inlellectibiiem  ct  intelligibilem.  Natu- 
ralis  vero  eadem  est,  quae  et  physiologia. 

Augustinus  in  Epislola  ad  Volusianum  :  c  Ex  bis 
duobus  prxceptis  :  Diligei  6eum  et  proximum 
(Matth,  v),  dicit  Chrislus  totam  legem  propbetasque 
pendere.  Hic  physica  est ,  quoniam  omnes  omnium 
naturarum  causs  in  Deo  creatore  sunt.  Hic  ethicat 
quoniam  vita  bona  et  honesta  non  aliunde  forma- 
tur,  quam  curo  ca  quae  diligenda  sunt,  quemadmo- 
dum  diligenda  sunt,  diliguntur,  hoc  est,  Deus  et 


pientia  naturalis,  quse  ea  quae  natune  sunt,  com-  B  proximus.  Hic  logica,  quoniam  veritas  lumenque 


prehendit  et  affirmat  quasi  jurando,  cum  Dominus 
naturae,  id  est  Deus,  quasi  testis  fldei  adhilietur. 
Puteus  abundantiae  est  ethicus,  eo  quod  cedentibus 
AUopbylis,  quorum  spccie  vitia  corporis  figurantur, 
vivae  vena  liquor«m  Isaac  invenit  {Gen,  xxvi).  Pu- 
ruro  enim,  profluunt  boni  mores ,  el  bonitas  ipsa 
popularis  [pluralis]  abundat  aliis ,  sibi  restrictior. 
Quid  etiam  tres  libri  Salomonis  nisi  trinae  hujus  sa- 
pientiae  Salomonero  ostendunt  fuisse  solertem  ?  De 
ethicis  in  Proverbiis  scripslt,  de  naturalibus  in  Ec- 
clesiaste,  vanitali  enim  creatura  mundi  subjecta  est 
(Rom.  vni),  de  mirabilibus  et  ralionubilibus  in  Can- 
tico  canticorum ,  eo  quod,  cum  aniniae  nostra;  verbi 
ccelestis  ainor  infunditur,  et  rationi  mcns  sancta  . 
connectitur,  adiniranda  mysleria  revelantur.  Evan- 
gelislis  quoque  quam  putas  defuisse  sapientiam.? 
Qiii,  cum  variis  generibus  sapienliae  sint  refcrti, 
singiili  tamen  diverso  genere  praestant.  Est  enim  sa- 
pientia  naturalis  in  Joanne,  qui  Verbum  in  princi- 
pio  (Joan.  i)  reperit,  transcendens  angeios  ct  vlrtu- 
tes  coelorum.  Malthxus  siiigula  prosecuUis  senun- 
dum  hominem,  moraliter  edidit  nohis  prxcepta 
vivendi.  Marcus  rationabiliter  mox  in  principio  lo- 
candum  putavit :  Ecce  mitto  angelum  meum  (Marc,  i), 
et,  vox  clamantis  in  deserlo  (ibid.),  ut  admirationem 
inoveretct.doceret  humilitatem  in  Joanne  Baptista, 
qua  Deo  placnit.  At  vero  Lucas  velut  hisloricum 
ordineni  teuuit,  omnes  sapicntise  species  comple- 


animae  rationalis,  nonnisi  Deus  est.  Ilic  etiam  iau- 
dabilis  reipublicae  salus.  Neque  enim  conditur  et 
custoditur  oplima  civitas ,  nisi  fundamento  et  vin* 
culo  fidei  firmseque  concordiae,  cum  bonum  com- 
mune  diiigitur,  quod  summum  ac  verissimum  Deui 
est,  atque  in  illo  invicem  sincerissime  se  homines 
diligunt,  cum  propter  illum  se  diligunt,  cui  qno 
animo  diligant,  occultare  non  possunt.  Idem  in  oc- 
tavo  de  civitateDei.  Fortassis  qui  Piatonem  philoso- 
pbis  gentium  praeialum  acutius  intellexisse  laudant, 
aliquid  tale  de  Deo  sentiunt,  ut  in  illo  inveniatur  et 
causa  subsistendi ,  et  ratio  intelligendi,  et  ordo  vi- 
Vendi,  quoruin  unum  ad  naturaleui,  alterum  ad  ra* 
tionalem,  tertium  ad  inoralem  partem  intelligitur 
pertinere.  Si  enini  homo  ita  creatus  est ,  ut  per  id 
quod  in  eo  praecellit,  atlingal  illud  quod  cuncta  prae- 
cellit,  id  est  unum  verum  oplimum  Deum,  sinc  quo 
nulla  natura  subsistit,  nulla  doctrina  instruil,  uul- 
lius  usus  expedit,  ipsc  qua^ralur,  ubi  nobis  sccura 
sunt  omnia :  ipse  cernatur.  ubi  nobis  certa  fiuut 
omnia;  ipse  diligatur,  ubi  nobis  recta  sunt  onuua. 
Bene  ergo  dixit  Plato  :  Dei  hujus  imitatorcm,  co* 
gnitorcm,  amalorem  esse  sapieiilem,  cuju»  partici- 
patione  beatus  fit.  Benedixit ,  suminum  bonum  cs&e 
Deum,  unde  vult  esse  philosophum  amatorem  Dei, 
ut,  quoniam  philosophia  ad  beatam  vitam  tcndit, 
fruens  Deo,  sit  beatus.  Et  sciendum  est  quod,  lio.et 
Christiani  non  utautur  more  quorumdam  pbiloso- 


ctens.  Pertinet  enim  ad  naturam,  quod  Spiritum  D  phorum  vel  physica,  id  est  naturali ;    philosopbia. 


8.anrtua  Crealorem  etiam  Dominicae  iucarnationis 
e^biitisse  rcseravit  (Luc,  i).  Unde  et  David  docens 
sapicntiam  ualiiralem ,  ait :  Emille  tpiritum  /uum, 
»!  :reabuntur  (Pal.  ciii).  Docet  moralia  in  beatitu- 
diuibus,  et  in  illo  sermone  Domini  oslendit  ininii- 
cum  etiam  esse  diligendum  (Luc,  vi).  Docet  ratio- 
nabilia,  cum  dicit :  Qui  fidelis  est  in  minimo,  et  in 
majori  fidelis  est  (Luc.  xvi).  Ergo  sapientia  spiri- 
tualis  possidet  omiiem  principatum,  quem  falso  sibi 
vindicat  humana  prudentia ,  praesertim  cum  ipsum 
D.ysterium  Trinitatis  sine  hoc  principatu  non  sil. 
Naluraliter  enim  Pater  genuit  Filium,  moraliter  Fi- 
lius  factus  est  obediens  Patri  usque  ad  morlem,  ra- 
t;onabiUter  a  Paire  ct  Filio  procedit  Spiritus  san- 


vel  logica,  id  est  rationali ;  vel  ethica,  id  est  mo- 
rali,  non  ideo  lamen  nesciunt  ab  uno  vero  Deo  at- 
que  oplimo,  et  naturam  nobis  esse,  qua  facti  ad 
imaginem  ejus  sumus;  et  doctrinam,  qua  eum  nos- 
que  noverimus;  et  graliam,  qua  illi  cohxrendo  beati 
sumus.  Sive  ergo  Plalonici,  sive  qoicunque  alii, 
Deo  cognilo,  repcrerunt  ubi  esset  et  causa  consti- 
luendae  universitatis,  el  liix  percipiendae  veritatis, 
et  fons  vividae  felicitatis,  cum  de  Deo  ista  sentiunt, 
nobiscum  senliunt. 

Ambrosius  in  Epislolam  ad  Colossenses :  t  Weo 
non  legimus  quadrivium  in  Evangelio,  vel  in  Epi- 
slola,  quia  curam  animae  impedit,  cuin  in  agnitione 
Cbristi  omnem  salutero  et  snpientirm  bafaBajuuf.  • 


M  ZACHARIifi  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  28 

Qii»  auiem  causa;  exslitennl  ul  Evangeliuui  scri-  A  a  seipso.  Quod  geuitum  esl,  Fitius  est,  cui  a  Patre 


beretur,  videainus,  Hieronymus  in  Argumento  ante 
Evangelia  :  c  Ob  eorum  maxime  causi^m,  qui  in 
Jesum  crediderant  ex  Judaeis,  ct  neciuaquam  legis 
umbram  servabant,  succedcnte  Evange|ii  vcritate, 
Mattbxus  Evangelium  cdidit.  Sic  enim  priusquam 
transiret  cum  aliis  apostolis  ad  gentes,  Ecclesiis  de 
Judxa  quod  praedicaverat  verbo,  firmavit  scripto, 
ne  falsi  praedicatorcs  ct  Ecclesiarum  pcrversores, 
aliquos  superseminarcnterrores.  >  Idem  in  eodem  ; 
c  Joannes,  cum  esset  in  Asia,  et  hxrcticorum  se- 
niina  pullularent  Ebionis  ct  cxlerorum,  coactns  csl 
ab  Asix  cpiscopis  de  divinilalc  Salvatoris  scribere^ 
Hunc  ecclesiastica  narrat  historia ,  cum  a  fratribusi 
cogeretur  ut  scriberet,  ila  facturum  se  rcspondisse, 


est  esse  quod  est.  Quod  vero  nec  ingenitum  est  nec 
geuitum ,  Spiritus  $^aiictus  est,  cui  est  esse  a  Patrc 
et  Fitio  procedere.  Et  bxc  tria  trinitas  est  vere  con- 
substantialis  et  coaeterna.  Quia  igitur  aliud  est  ge- 
nuisse  quam  natum  esse,  aliud  procedere  quod  ge- 
nui.sse  vel  natum  esse,  manlfestum  est  quoniam 
alius  cst  Pater,  alius  Filius,  alius  Spiritus  sanctus. 
Trinitas  itaque  ad  personas  Patris  ct  Filii  et  Spi- 
ritus  sancti  refertur,  uniUis  ad  naturam  aitcrna2 
Peitatjs  pcrtinct.  i 

Justinianus  in  Edicto.  fidci  :  c  In  inbus  subsi- 
stentiis  sivc  personis  unam  Dcilalcm  sivc  naturam, 
et  substantiam  et  virtutcm  adoranuis ,  proprictatcs 
quidcm  separ^ntcs,  Dcital^cm  autcm  unicnies..hein : 


si,  indicto  jejunio,  in  commune  oroncsDcum  prcca-  B  Unuin  cst  Dcitas  in  Iribus.ct  tria  unum,  in  quibus 


rcntur.  Quo  explcto,  cructavil : /?i  principio  erat 
Verbum ,  etc.  Beda  in  Marcum  :  c  Cum  Romanse 
urbi  Dei  Iiimcn,  prxdicante  Petro  apostolo,  (uissct 
exorlum ,  adeo  delectabantur  mcntes  audienlium  in 
divino  scrmonc,  ut  nulla  satietas  eis  indc  ficrct^ 
l}ndc  Marcum  discipulum  ejus  cxoraverunt,  ut  qux 
ille  prxdicabat ,  ipse  Scripturx  traderet,  quo  domi 
forisquc  in  hujuscemodi  verbi  meditationibus  pcr- 
maiiercnt.  Quod  multum  placuit  Petro.  >  Clemens 
in  Libro  iv  dispositionum  ba^c  ita  gesta  dcscribit. 
Be<la  in  Lucam :  c  Significat  ili  proccmio  Lucast 
eam  sibi  maximc  causam  Evangelii  fuissc  scribcndi, 
ne  pscudoevangclistis  facultas  cssct  pnedicandi 
f^iisa,  qui  sub  nominc  apostolorum  coDali  sunt  in- 


Dcltas  cst,  aut,  ut  subtilius  dicamuSy  ipsa  tria  csi 
Beilas.  Itcm  oporlct  iinum  Dcum„  unnm  naturnm 
sivc  substantiain  et  fornh^^m  CQjinteri ,  ct  Ircs  sub* 
sistcntias  prxdicarc  scu  trcs  porsonns ,  ct  unam* 
qiinmqiic  cum  sua  proprictalc.  Ilcm  :  Ncmo  unqiiam. 
ausus  est  in  catholica  Ecclcsia  diccrc  qiiod  sicul 
tres  subsistcntix.  sic  ct  tres  naturx  sint  sanctas 
Trinitatis.  >  Hicronymus  in  Exposilionc  Symloli 
ad  papam  Laurcntium  :  c  Ignis  coelcstis  gcncral  cx 
seipso  splcndorem  lucis,  et  prpducit  vaporem,  ct 
Giim  sint  tria  in  rebus,  unum  sunt  iii  substantia, 
ita  Trinitas  una  est  majcstas.  >  Aii«>tistinus  in  con- 
tinua  Exposilionc  capit.  xxix  Joannis  :  c  QuO' 
modo  tu  \erbuni  quod  loqueris,  in  corde  habes,  ct 


,  ^ ^ -,        _-^        , ,  ^. 

duccre  sectas  pcrfidix.  Deniquc  nonnulii  Thomac,  ^  couccptio  ipsa  spiritualis  est :  verbum  cnim  quod 


alii  Bartholoma^i,  quidam  Matthise,  aliqui  citam 
duodecim  apostolorum  tilulo  repcriuntur  falso  sua 
scripta  pncnotasse,  sed  et  Basilides  atque  Appcllcs, 
quorum  uniis  305  coelos,  altcr  duos  invicem  contra- 
rios  dcos  intcr  alia  nefanda  dogmatizabant,  Evan- 
gelia  sui  nominis  errore  foeda  reliquerunt.  Intcr 
quae  nolandum  est  quod  dicitur  Evangelium  juxta 
Hebrxos,  quo  scilicel  utunlur  Nazanci,  non  inlcr 
apocryphas,  sed  inter  ecclcsiaslicas  numcrandum 
historias  :  nam  ipsi  sacrse  Scripturx  inteiprcli 
Hieronymo  visum  cst  ex  eo  ct  plernqiie  lcstiuionia 
sumere ,  et  ipsum  in  Latinum  Gnccuinquo  scrmo- 
nein  iransferre.  Falsa  vcro  Evangelia  Lucas  in  sua 
praefatione  rcfeiUt.  i  Hucusque  Bcda. 

Cum  igitur  pra^tcr  qualuor  libros  Evangelii  quin- 
tum  quo  utuntur  Nazaraei,  recipiat  Ecclcsia,  non 
absonum  videtur,  Evangclium  compendiose,  nos 
recipere  in  uno  opcre  Theopbili  episcopi,  vel  Ta- 
ciani,  seu  Ainmonii  Alcxandrini,  aut  alius  cujusli- 
bet,  congruo  componentis  ordine  unam  ex  quatuor 
narrationem.  Ad  Evangelii  thcologiam  sane  crcdcn- 
dam  tum  ex  testimoniis  sanctorum,  tum  scntentiis 
roagistrorum  brevem  praeponamus  accessum.  AI- 
cuinus  libro  ii  De  Trinitatc,  capile  11  :  c  Quod 
semper  fuit  et  semper  est,  aut  ingenitum  cst,  aut 
(^ftnitum  ;  aut  nec  ingenitiim  ,  nec  genitum.  Et  suiit 
Jiax  Iria,  xternaliter  tria.  Quod  ingenitum  est,  Pa- 
ter  e8l  solus,  qui  a  nullo  cssc  habcl  quod  cst,  nisi 


conccpisti ,  spirilus  est  ut  anima  :  sic  Dcus  gcnuil 
Filiiiin.  Scd  tu  vcrbuin  gignis  cx  tcinporc,  Dciis  gc- 
nuit  Filiuiu  sinc  lcmporc.  >  In  Origcnis,  ut  dirjiur, 
homilia  qux  sic  incipil :  Yox  nquilx  pulsat  aurcs 
Ecclcsiac :  Palrc  loqucnlc  vcrbiim  suum,  hoc  csl^ 
Patrc  gigncntc  snpicntiam  suam,  omnia  Hunt.  Undo 
'prophcta  :  Omnia  in  sapientia  fecini  (P$at,  ciii). 
Praiccdit  Patcr   Vcrbum  non  nntura,  scd  caiisa. 

•  Audi  ipsum  .Filium  diccnlcm  :  iYon.  possum  ego  q- 
mcipho  facere  quidtinam  {Joun.  v),  cl,  a  me  ipso  facio 
mliil  (ibid.),  vel  «  mc  ipso  non  hquor  (ibid.),  Prac- 
ccdit  Patcr  Filium  causalitcr,  pncccdit  Filius  omni^ 
quse  per  ipsum  facta  sunt  naturalitcr.  Pnlcr  loqiii- 

])  tur,  Ycrbum  gignitiir,  oiuuia  cniciuntur.  Et  quo- 
modo  qui  loqiiiliir  in  Vcrlo,  quod  loquitur  ncccs- 
sario  Spiritura  pcrdnt;  iln  Dcus  Pntcr  simul  ci  sc- 
mcl,  ct  Fillum  gignit.  ct  Spirilum  siium  pcr  gcni- 
tum  Filium  producit.  >  Isidorus  in  Libro  dilTcrcn- 
tinrum :  c  Sapientia  Dci  dicitur  Yerbum,  et  qiiia 
uihil  in  substantia  natunc  suac  visibilc  vel  corporeuin 
est ,  et  pro  eo  quod  Patcr  pcr  cam  omnia  condidit 
vel  jussit,  et  quia  per  illam  Palcr  innotui..  >  Au- 
gustiniis,  Libro  octoginta  trium  quxstionum  ca- 
pite  23 :  c  Cum  sapiens  Deus  dicitur,  ct  a  sa* 
pientia  sapiens  dicitur,  siue  qua  eum  vel  fuisse 
aliqunndo  vel  essc  posse  nefas  est  credere,  non  par- 
ticipnlione  sapientiae  snpiens  dicitur,  sicut  anima 
qu:o  et  csse  ei  non  essc  sapiens  polcst,  scd  (|viad 


59  IN  CNUM  EX  QUATUOR  PRiGFATIO.  50 

ipse  genuerit  eam,  qua  sapiens  dioiiur,   sapien-  A  cum  sit  et  Spirilus  sancius  et  Pater  sapieHtia,  ila 


tiam.  >  Idem  in  eodem,  capite  decimo  seito  : 
€  Dcus  omnium  qus  sunt  causa  est.  Quod  autem 
omnium  rerum  causa  est,  etiam  sapientiae  suae  eausa 
est.  Nec  unquam  Deus  sine  sapientia  sua  esi.  Igilur 
sempitcrn»  sapientise  suse  causa  est  sempiterna. 
Deinde  si  Pitrem  esse  sempiternum  in  Deo  est,  nec 
fuit  aliquaudo  non  Pater,  nunquam  sine  Filio  fuit. 
Filius  ergo  semper  natns  est,  quia  semper  Filius 
est :  et  non  solum  imago  Patris  est,  quia  de  illo  est : 
et  similitudo,  quia  imago  est :  sed  etiam  sequalitas 
tanta,  ut  nec  temporis  intervallum  impedimento 
sit.  Per  eum  enim  condita  sunt  tempora.  >  Augu- 
stinus  et  Alipius  in  Epistola  ad  Maximum  medicum 
Temilanum :  f  Sicul  flamma  splendorem  quem  gignit 
tempore  non  praecedit,  ita  Pater  nunquam  sine  Filio  B 
fuit.  Ipse  est  quippe  Sapientia  Dei  Patris,  de  qua 
scriptum  est :  Splendor  est  enim  tucis  (Btemas  (Sap. 
Tii).  Luci  crgo  cujus  splendor  est,  id  cst,  DeoPatri 
slne  dubio  coaeternus  est,  et  ideo  non  sicutm  pnn- 
cipio  creavit  Deus  cmlum  et  ierram  {Gen,  vii),  ita  iu 
principio  fecit  Yerbum,  sed  in  principio  erat  Verbum 
(Joan.  i)  I  Item  in  eadem  Epistola  :  Paler  ita  de  se 
genuit  Filium,  ut  totus  maneret  in  se,  etessetin 
Filio  tantus  quantus  et  solus.  Similiter  et  Spiritus 
sanctus  procedendo  non  minuiteum,  nec  auget  bae- 
rendo.  Tanta  est  igitur  tota  trinitas  in  solo  Patre, 
vel  in  solo  Filio,  vel  in  solo  Spiritu  sancto,  quanta 
simul  in  Patre  et  Filio  et  Spiritu  sancto.  Quare 
nullo  modo  triplex  dicendus  est  Deus. 

Hieronymus  in  Quicunque  vqlt  :  c  Deus  Pater  ^ 
Deum  Filium  genuit,  non  voluntate  neque  necessi- 
tate,  sed  natura.  >  Gregorius  XXIII  in  Job  :  c  In  eo 
quod  Pater  Yerbum  perfeclum  genuit ,  locutus  est; 
iu  eo  quod  semper  gignit,  loquitur,  Filius  Dei  uni- 
genitus  pro  pcrfeclione  natus  dicilur,  pro  aetemitate 
semper  nasci  perhiketur.  i  Augustinus  libro  decimo 
sexto  De  civitate  Dei :  c  Dei  quippe  ante  suum  fa- 
ctum  locutio  ipsius,  sui  facti  est  immutabilis  ratio, 
quae  uon  habet  sonum  strepentcm  ettranseunlem, 
sed  vim  sempiterne  manentem,  et  temporaliter  ope- 
ranlem.  >  Auguslinus  De  verbis  Domini,  cap.  XXX, 
cap.  II  Joannis :  c  Sicut  solum  Patrcm  semper  et 
Sine  initio  ingenitum  novimus,  ita  Filium  semper  et 
sine  initio  ex  Patre  genitum  confitemur.  Nec  aliud 
facit  divisionem  personarum,  nisi  quod  Patcr  inge- 
nitus  est,  Filius  geuitus;  ille  Paler,  isfe  Filius.  > 
Idem,  Hbro  decimo  quinto  De  sancta  Trinitate,  ca- 
pite  vigesimo  seito  :  c  Hinc  constat  Spirilum  san- 
( tum  etiam  a  Filio  procedere ,  qilod  Apostolus  ait  : 
Uisit  Deus  spiritum  Filii  suiincorda  nostra  (Ga/.'iv). 
Et  cum  resurrexisset  et  apparuisset  discipulis,  in- 
sufflavit  et  ait :  Accipite  Spirilum  sanctum  (Joan. 
xx).  >  Idem  eodem  capitulo:  c  Cum  Spiritum  san- 
ctum  genitum  non  dicamus,  dicere  tamen  non  aude- 
inus  ingeniluro,  ne  vel  duospatres  in  illaTrinitate, 
vp!  duos  qui  non  sunt  de  alio,  quispiam  suspicetur.  > 
Meni  eodem,  capite  decimo  octavo :  c  Sicut  unicum 
Dei  Verbum  proprie  vocamus  nomine  sapientiae. 


Spiritus  sanctus  proprie  nuncupatur  vocabulo  cba- 
ritatis,  cum  sit  Pater  et  Filius  charitas.  Rectissime 
Spiritus  aanctus  vocatur  etiam  donum  Dei.  >  Eni* 
pius  ex  dictis  Auguslini  ex  Decalogi  expositioue : 
c  Sanctificatio  nulla  divina  et  vera  est,  nisi  a  Spi- 
ritu  sancio.  Non  enim  frustra  dicitur  proprie  Spiri* 
tus  sanctus,  cum  sit  et  Pater  sanctus,  et  Filius  san- 
ctus.  Nomen  proprium  lioc  Spiritus  acce^t,  ut  ter- 
tia  in  Trinitate  persona  Spiritus  sanclus  dicere- 
tur.  > 

Augustinus  in  Encbiridio,  capite  decimo  tertio: 
c  Gratia  Dei  propterea  per  Spiritum  sanctum  fuerat 
signiiicanda ,  quia  ipse  sic  est  Deus ,  ut  dicatur 
etiam  Dei  donum.  > 

Idem  libro  quiuto  de  sancta  Trinitate ,  capite  se- 
cundo :  c  Aliae  essentiae  vel  substantiae  capiunt  ac- 
cidentia ,  quibus  in  eis  fiat  mutatio ,  Deus  autem 
non.> 

Idem  capite  quinto  :  c  Quamdis  diversum  sit  Pa- 
trem  esse  et  Filium  esse,  non  est  diversa  substantia* 
quia  hanc  non  secundum  substantiam  dicuntur ,  scd 
secundum  relativum.  Quod  tamen  relativum  uon  esi 
accidens,  quia  non  estmutabilo 

Idem  libro  nono,  capite  quarlo :  c  Mens  et  anior 
et  notiiia  ejus  tria  sunt.  Et  kcc  tria  unum  sunt.  El 
cum  perfecta  sunt,  aequalia  sunt.  Nec  amor  et  noti- 
tia  seu  cognitio  tanquam  in  subjecto  insunt  menti, 
sed  substantialiter  etiam  ista  sunt  sicut  et  mens, 
quia  mens  cum  se  totam  novit ,  perfecte  novit ;  et 
cum  se  perfecte  amat,  per  totum  ejus  est  amcr 
ejus.> 

Idem  in  sermone  de  scripturis  veteribus  et  novis 
contra  Arrianos  :  c  lu  sole  tria  sunt  quse  separari 
omnino  non  possunt,  sol,  splendor,  calor.  Tria  etiam 
habet  ignis  indivisibilia,  motum,  lucem  et  fervorem. 
Si  ergo  crealuram  haeretice  dividere  non  potes,  quo- 
modo  poteris  dividere  Greatorem  ?  in  Psalmo  habes: 
Verbo  Domini  ca:li  firmati  sunt ,  et  spiritu  oris  ejus 
omnis  virtus  eorum  ( Psal.  xxxii). 

Idem  contra  Arium :  c  Intelligamus  Deum  quan- 
tum  possumus ,  sine  qualitate  bonum  ,  sine  quanfei- 
tate  magnum ,  sine  indigentia  Greatorem ,  siue  situ 
praesentcm ,  sine  situ  prxsentem ,  sine  loco  ubiquo 
totum  ,  sine  tenipore  sempiternum,  sine  comuiuta* 
tione  sui  mutabilia  facientem,  nihil  patientem.  Quod 
si  quis  ita  Deum  cogitat,  et  nondum  potest  invenire 
quid  sit ,  tamen  pie  caveat,  quantum  potesl^  aliquid 
sentire  de  illo  quod  non  sit.> 

Ex  pnedictis  et  quampluribus  aliis  sanctorum  Pa- 
trum  sancitis,  sunt  qui  dicunt  Palris  nomine  desig* 
nari  divinae  majestatis  potentiam  ,  qua  quaecunque 
velit  efficere,  possit.  Non  enim  potest  injusla  facere 
Deus  ,  quia  ipse  summa  justitia  et  bonitas  est.  Filii 
vero  seu  verbi  vocabulo  seniiunt  significari  sapieu* 
tiam  Dei,  qua  sic  cuncta  disceniere  valct ,  ut  in 
nuHo  penitus  decipi  queat.  Appellatione  autem  Spi- 
ritus  sancti  ipsa  Dei  charitas  vel  benignitas  intelli- 
gitur,  qua  scilicet  omnia  vultoptimc  fieri  ac  JisponL 


Sl 


ZACIIARIJE  CHRYSOPOLITAiNI  EPISCOPI 


It 


Est  itaqiie  descriptio  siimmi  boni ,  cujus  pleiiitudt-  A  operatio  :  quae  tamen  ad  puteuliam  asstgnantur,  Pa* 


ni  Aihit  deesl;  omnipotentiae,  sumro»  Siipientise, 
lutnmaeque  bonitatis  discrotio.  Nam  in  his  tribus 
continentur  omnia  qwx  de  Deo  dicuntur.  Quod  enim 
dicitur  inenarrabilis,  immutabilis,  indeliciens,  aeter- 
nns ,  potentiaft  est.  Posse  siqiiidem  variari ,  posse 
deficere,  impotentiap  est.  Qiiod  rursus  providus  est, 
prsescius  ,  modeslu^ ,  snpien^iae  est :  nam  non  cog^ 
iioscere  res  ipsas,  nisi  ei  eqrum  eventibus  seu  effe* 
ctlbus,  insipieiitise  est  humaiiae.  Qonignus  vero  mi"- 
sericors  et  mrserator  cum  dicatnr  ,  ad  bonitatem 
spectat,  quamvis  miserator  niMgis  exhibitione  mise- 
ricordtae ,  quam  ex  boniiate  dicatur.  8ic  de  cieteria. 
Ilaec  utique  Trinitatis  distinctio  ad  divini  ^ul^us  re- 
ligionem  plurimum  proficit  nobis,  et  ob  hoc  pnecipue 
ipsa  Dei  sapientia  incarnata ,  in  pre^icatione  sua 
eam  decrcvit  assumere.  Duo  quippe  sunt ,  quse  nos 
omnino  Deo  subjectos  efliciunt,  liinor  scilicet  atque 
amor.  Potenlia  siquidem  et  sapientia  maxime  timo- 
rem  inculiunt,  cum  Deum  judicem  esse  senlimus,^ 
et  quae  voluerit  omnia  posse  punire  scimus,  et  nihil 
eum  latere  cognoscimus.  Benignltas  vero  ad  amo^ 
rem  pertinet,  ut  quem  benignissimum  habemus,  po- 
tissimum  diligamus.  Ex  quo  etiam  animadverti  po- 
test,  eum  ulcisci  impietatem  velle;  quia  quo  plus 
placet  ei  acquitas,  eo  magis  displicet  iniiiuitas,  juxta 
illud :    DUexisti   justitiam  ,    et  odisti    iniquitateni 

(Psct.  LIV.) 

Rfirsum  ,  hxc  Trinitnlis  distinclio  ad  universo^ 


tri  specialiter  attribuuntur  ;  quae  ad  sapientiana 
spcN^tant,  Filio;  quae  ad  bonitatem  pertinent,  Spiritui 
fiancto  ut  a  subjectis  declaratur  exemplis.  Ait  Fillus: 
auag  Pater  posuit  in  sua  potestate  (Acl.  i).  Et  alibi: 
Sicnt  disposuit  mihi  Pater  (Luc.  xxii.)  Quoties  autem 
ipsa  humanitas  Filii ,  opem  unitae  sibi  divinitatis 
iinplorat,  aut  aliquas  preces  ei  fundit,  solo  Patris 
utitur  vocabulo,  ipsam  scilicet  commemorando  po« 
tentiam ,  qua  potens  est  Deus  eflicerequod  rogatur^ 
Telut ,  cum  dicitur :  Pater  sancte^  serva  eos  {ioan. 
xvii).  Pater.  in  manm  tuas  commendo  spiritum  nieum 
(Luc.  xxiii),  et  similiu  quae  ad  orationem  pertinciit, 
Hinc  usus  Ecclesiae  ad  solnm  Patrem  locutioneni 
dirigit  in  specialibus  orationibus,  qux  in  celebratio^ 
nibus  missarum  fiunt.  Apostolus  quoquc  cum  ai\ 
Patrem  suscitasse  Jesum  a  mortuis ,  vel  vivificatu-^ 
rum  esse  corpora  nostra  ,  vel  Fiiium  aut  Spiritum' 
sanctum  misisse,  vel  ei  Filium  obedisse ;  cum,  in-» 
quam,  talia  dicir,  quasi  proprie  et  specialiler  pro- 
prictati  Patris  ascribit ,  qux  ad  potestatem  atlinere 
videntur.  Sic  quoque  personae  Filii  quae  ad  rationem 
vel  sapientiam  pertinent,  specialiler  assignantur, 
juxta  illud  :  Pater  omne  judicium  dedit  Filio  (Joan. 
v).  Potentia  siquidem  Sapientiae  in  discretione  jiidi- 
cii  cedit,  ubi  a^quilas  magis  csl  examinanda,  quam 
vis  et  potentia  exercemla.  Quod  autem  supponilur, 
quia  Filius  est  hominis,  inde  maxime  jiidicium  pen- 
dere  declarat,  quod  inipii  inter  caetera  mala  missiim 


rum  Dci  cperum  commendalionem  plurimum  valet,  q  Ciam  aPalre  Filium  respuerunt.  Unde  Filius  ait: 


qunecunquc  agit,  egregie  (ieri  credantur,  cum  quae- 
cunqiie  velit  enicere  possit,  et  in  omnibus  modum 
servare  sciat,  el  optime  cuncta  fleri  vel  procedere 
Tclit.  Hinc  totius  Trinitatis  opera  indivisa ,  id  est, 
communia  esse  dicuntur  ;  quia  quidquid  potentia 
gerilur ,  idem  sapientia  moderatur  et  bonitate  con- 
ditur.  Unde  bene  in  his  quae  facimiit ,  vel  Deum  fa- 
core  exoramus  ,  commemoralionem  Trinitatis  faci- 
mu^i^.dicentes:  In  nominePatris  et  Filiiet  Spirilus 
sancti;  vel,  in  nomine  sanctaeet  individua;  Trinita- 
tis,  utsicut  trium  personarum  indivisa  estoperatio, 
sic  ctearum  inseparabilis  sit  invocatio.  Hinc  est 
quod  Moyses,  cum  prius  dixisset :  In  principio  crea- 
tit  Deus  C(vlum  et  terram  (Gen,  i),  adjecit  :  Et  Spi- 


Si  non  tenissem,  el  locutus  eis  non  fuissem ,  peccatum 
hon  fiaberent.  Nunc  autem  excusationem  non  hahent 
de  peccato  (Joan.  xv).  Ad  hoc  etiam  iUa  inscriptio 
Psalini  pertinet ,  quae  ait ,  pro  occuUis  Filii  (  Pial. 
ix),  id  est,judiciis  de  quibus  dictum  est:  Judlcxa 
tua  abyssus  muUa  (Psal.  \\\\).  Quia  sicut  dictum 
est,  sapienti»  est  judicare  ,  id  est,  quid  cx  juslitia 
cuique  debeatur  agnoscere.  Christum  Dei  virhitem  et 
Dei  sapientiam  {II  Cor.  i).  Apostolus  nominat  Sa- 
pientiam  quippe,  per  quam  omnia  ad  integrum  no- 
vit;  virtutem  vero ,  per  quam  bonorum  omnium 
eflicaciam  complet.  Unde  illud  :  Omnia  per  ipsum. 
facta  sunt  (Joan.  i).  Et  alibi  :  Omnia  in  sapientia  fe* 
cisli  (PsaL  Gin).  Inde  destera  sive  mnnus  Patris 


ritus  Domini  ferebatur  super  aquas  (ibid.).ln  Deo  D  appeliatiir  ,  per  quem  Pater  omnia  operaiiir.  Qiii 


quidem  creatorc  Patrem  insinuans,  divinam  potcn- 
tiam,  per  quam  creare  de  nibilo  omnia  potuit,  con- 
grue  commemorat,  quia  hoc  nomen  Deus  interpre- 
tatur  rfmor,  et  poteslati  reverontia  timoris  maxime 
exhibetur.  Nomine  vero  principii  Filium  designat, 
id  est,  divinam  rationem  seu  sapienliam,  in  qua  per 
providentiam  cuncta  prius  consistere  quodammodo 
habuerunt,  quam  in  eflectus  operuro  perveniret.  Per 
spiritum  vero  Domini,  aperte  Spiritum  sanctum  in-^ 
sinuat,  id  est,  divinae  gmtiae  bonitatem.  In  creatione 
quoque  bominis  non  dixit ,  faciam  bominem  ,  sed: 
Faciamus  hominem  (ibid.)^  ut  Trinitatis  pluralilatem 
designaret.  Cum  auiem  totius  Trinitatis  una  sit  po- 
lemia,  una  sapientia ,  una  bonitas  ,  una  eademque 


etiam  bene  mens  Patris  sive  ratio,  siveangeluscon- 
silii  dictus  est,  quia  in  hac  sapientia  rnl.oualiiliter 
Pater  omnia  disponit ,  sive  inundum  creando,  sive 
euindem  lapsum  reparando.  £t  in  hoc  Patcr  verum 
consilium  nostrae  ignorantiae  dedit ,  cum  Sap!e:itiae 
incarnatio  nos  visitavit.  Divinae  autem  gratia;  opera- 
tio  et  omnia  qua;  ad  divinae  charitalis  boniiatem 
roanifestius  speclant,  Spiritui  sanclo  ascribiiiitur; 
sicut  est  remissio  peccatorum ,  distributio  quoriim- 
cunque  bonorum  ex  sua  bonilale ,  non  ex  meritis 
nostris  proveniens.  Hinc  est  quod  aqua  et  Spiritu 
(Joan.  i).  non  aqua  et  Patre  vel  Filio  regenerari  di- 
cimur,  cum  tamen  totius  Trinitatis  operatiu  in  sin* 
gulis  eadem  sit.  Omnia  denique  sacramenta,  quae  lii 


83 


m  UNUM  EX  QUAfuOR  PRiEFATIO. 


21 


Ecdesia  conliciuntiirex  bonitate  Det,  Spiriiui  sonl  A  rationem  «Filii  a  Patre,  processionem  SjHritus  a1> 


attribuenda  :  ut  ei  hoc  paleiitcr  liqueal  aiTectuni 
Palerns  majestatis ,  id  est  dulcedinem  Jivins  bo- 
iiitatis,  Spirilus  sancti  vocabulo  exprimi.  Spiritu 
oamque  oris  nos ,  id  est  anhelitu ,  affectus  animi 
maxuue  palefiunt  :  cum  scilicet  aut  prx  amore  sus-* 
piramus,  aul  prae  doioris  vel  Laboris  anguslia  gemi-^ 
mus,  uttde  boc  loco  spiritus  pro  bono  affectu  poni- 
tur,  juxta  illud  Sapientisc  :  Benignus  est  spiriius  sa- 
pientice  (Sap.  i).  El  in  Psalmo :  Spiritus  tuus  bonus 
deducet  me  {Psal.  CLii).  Et  Apostolus  :  Deus  cliaritas 
est  (I  Joan.  lv).  Quia  tesle  Gregorio,  spiritus  ipse 
amor  esl,  quo  amore  secundum  JoannemPater  diii* 
gil  Fiiium,  et  inde  quaedam  Patris  et  Fiiit  communio 
est  Spiritus  sanctus,  qui  et  amborum  dicitur  acter- 


iitroque?  Dicitenim  Hieronymus  in  Quicunquevuit, 
el  Amktfosius  iu  libro  De  Trinilate :  <  Quomodo  ge- 
nuit  Pater  Flium ,  etiam  angeli  nesciunt.  Sed  fort« 
sentles  hoc  ideo  dictum  esse,  quia  potentia  cui 
omAiasimt  possibilia,  incomprehensibilis  est;  el 
sapientia  videns  universa  atque  discemens  singula» 
incomprehensibilis  est,  simul  etiaro  generatio  ejus 
in  hoc  quod  est  seterna,  supra  inteilectum  est.  Sen* 
ties  auiem  fortasse  juxta  praemissaa  simililudines 
facile  intelligi  posse,  ui  dicas  :  Gum  sapientia,  quia 
est  potentia  discernenidi  sit  id  ipsum  quod  est  e\ 
potentia ;  translative  sapientii  Dei  nata  seu  genita 
dicitur  a  potentia  divina ,  el  appellatur  Filius,  luxta 
quod  Filii  de  patribus  sunt  velut  eotum  express» 


num  douum,  id  est,  donabile;  donatum  vero,  ex  B  imagines,  et  muluam  dilectionem  habentes.  Poten»- 


tempont. 

Hujus  autem  trinitatis  nec  non  geniturae  Filii  a 
Patre ,  ac  processio  Spiriius  ab  utroque ,  huju»- 
modi  vestigia  proponit  doctorum  vigilauiia. 

Augustinus  libro  xi  de  civitate  Dei :  <  In  unaqua- 
que  creatura  ha;c  tria  requiruntur :  quis  eam  fece- 
rit,  per  quid  fecerit,  quare  fecerit.  Pater  itaqiie  est, 
qui  omnia  fecit  per  Filium,  propter  bonitatem  suam. 
Qu£  bonitas  quia  Spiritus  sanctus  intelUgitur ,  Tri- 
niias  nobis  intimatur.  In  creaudo  quippe  immensi- 
tatem  rerum,  potentia  maxime  declaratur ;  Sapientia 
4]uoque ,  in  giil>ernando  creata ;  et  in  eadem  ad  op- 
timum  eventum  deducendo ,  benignitas  ex  ipsis 
creaturis  manifestatur.  i 


tia  quoque  diviiia  ia  eo  quod  e\  ipsa  est  sapientia, 
nimirum  per  translaiiouem  nuncnpata ,  est  Pater. 
Periiiulta  namque  nomiua  de  creaturis  ad  Greato» 
rem  translata  sunt.  liiud  autem  firmiter  sciendum, 
quia  unus  Deus  una  potentia  est ,  e x  «lua  omnia, 
nec  dicitur  omnipotentia  seu  omnipoieos ,  qnasi  per 
coUectionem  poientiarum ,  sed  quia  petcst  omnia 
quae  vult.  Fiiius  ergo  per  queni  omi«i<i ,  seqiie  est 
omnipotenLia  ut  Pater,  cum  sit  putenlia  divina  in  eo 
luod  est  potentia  discernendi  et  gubeniaadi  uuiveiv- 
sa.  Ne  mireris  Deam  una  poteniia  posse  ooinia,  uno 
intuitu  mentis  videre  et  orilinace  omNia^  uno  aflectu 
benignitalis  amplecti  ormiia ,  cuia  etiam  tu  videas 
uno  ictu  ocuii  iunam  et  stellas,  ct  alia  tara  diversa. 


Item :  tEx  menle  nostra  nascitur  sapientia  ,  quoe  ^  Spiritus  sanctus  a  Patre  et  Filio  procedit,  qnoniam 


est  in  ipsa  ,  et  a  mente  et  sapieniia  procedit  aroor, 
quo  ipsa  niens  diligit  sapientiam  a  se  genitam  :  et 
sunt  hasc  tria  simul  in  una  indivisibili  substantia 
animae.i 

Item  :  «Utin  sole  apparet,  a  substantia  ignis  vis 
igttt^i  fervoris  nascitur ,  et  inde  provenit,  splendor 
iu  cadem  substantia.i 

hem :  <  Imago  de  aere  ad  sigillandum  facta,  quod 
est  imago,  id  est,  sic  formatum  ses,  ex  aere  tanquam 
ex  materia  contrahit ;  et  quod  est  sigillabile  seu  si- 
gilians,  abutroque  procedil.  Sunt  igituc  in  una  ea- 
demqtte  esseniia  tria  proprietale  diversa ;  qula  aliud 
est  esse  hoc  a;s ;  aliud ,  esse  hanc  imaginem ,  et 


idcirco  vult  Deus  omnia  quae  facit ,  quia  potest  et 
quia  scit.  Ifaec  auteiu  processto  iude  est ,  quia  be- 
nignus  divinitatis  affectus ,  ex  potentia  et  sapientia 
ad  creationem  el  gubemationem  rerum  ,  ad  distri- 
butionem  gratiaruin  extenditur.  ^ternaliter  enim 
vult  Deus  ,  ut  universa  fiant  quae  facit  temporalibus 
suis ;  et  voluntas  sua  omnium  bonorum  causa  est. 
Ilic  igitur  divinitatts  affectus  erga  crealuras  habitus, 
procedil  a  Patre,  procedit  et  a  Filio,  non  ut  natus, 
sed  ttt  datus  per  coUat^m  creaturis  gratiam ;  Filius 
vero  procedit  a  Patre  ut  natus.  Giim  ergo  bonitas 
Dei  sit  causa  totiusdivinaecreatioBis  ,  et  cooperetiir 
potentiae  ac  sapientiae  in  omni  operatione  divina. 


allnd,  esse  boc  slgillabile.  Scientia  quoque  slve  sa- 1)  patet  ex  supradictis    auctoritatibus ,    quia   uniiis 


pientia  cum  sit  poteniia  discernendi ,  neccessario 
exigit  ad  esse  suum  potentiam ;  sed  potentia  non 
exigit  sapientiam,  quod  similitudine  materi»  ad  ma- 
teriatum  ,  facile  videi  i  potest.  Etenim  quia  statna 
coiistat  ex  aere  et  forma,  xs  iion  exigit  siatuam  ad- 
esse  suum ;  statua  vero  exigit  aes ,  et  quodammodo 
improprie  ac  figurate  posset  dici  statuam  ex  «re 
geuttam  seu  procreatam  esse ,  et  omne  materiatum 
ex  inateria.  A  polentia  vero  et  sapieniia  procedit 
bonae  voluntatis  affectus;  qui»  his  exigentibus  cou' 
sequenter  facere  volumus ,  nisi  vilium  prxpediat, 
quae  possumus  et  scimus  facere ,  si  cognoscamus  ea 
fieri  oportere.  Sed  quo  speciant  propositse  similitu- 
duaes?  Nanquid  praasumet  assignare  quisquam  gens* 


essentiae  sunt  tres  subsistentiae  sive  personae,  id  est, 
Pater  etFilius  et  Spirilus  sanctus ,  unius  majes- 
tatis,  unius  iiidividua)  naturae,  aeternae  Deiiatis.  Licet 
igitur  aliud  sit  esse  poientem,  aliitd  esse  sapieotem, 
et  aliud  ese  benignum,  cum  hasc  tria  proprietatibus 
diversa ,  sint  unius  subslantiie  divinitatis  in  Deo, 
constat  quia  tota  Trinitas  esl  summa  potenlia  tota 
summa  est  sapientia,  lota  sumina  bonitas.  Non  enitu 
aliud  est  dicere,  Deum  esse  potentiam ,  sapientiain« 
bonitatem  ;  et  dicere,  Deumesse  potentem,  sapieu- 
tem,benignum.Est  enim  potens,  sapiens,  bonus,  non 
participatione ,  sed  uatura.  Yere  itaque  secundum 
substantiamf  dicitur  quod  Pater  est,  Filius  est ,  el 
Spiritus  sanclus ,  et  e  converso.  At  vero  Tetalio 


55  ZACIIARIifi  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  ZC0 

prohtbet  ae  dtcamus,  qui  Pater  est,  Fitius  est,  vel  A  posterior,  sed  coasubstantialis,  coeetemus  et  coom- 
Spiritus  sanctus ,  neque  qui  Filius  est ,  Pater  est,     uiputens. 


vel  Spiritus  sanctus.  Non  enim  una  persona  est  al- 
tera,  licet  sit  hoc  ipsum  quod  altera.  Alia  est  enim 
proprietas  polenlise ,  alia  proprielas  sapientiae ,  alia 
proprietas  bonitatis;  ct  ita  est  alia  persona  Patris, 
alia  Filii,  alia  Spiritus  sancti.  Noia  in  boc  aliam  esse 
proprietatem  Patris ,  aliam  Filii ,  aliam  Spiritus 
sancti ;  quod  alia  vera  sunt  de  solo  Paire ,  alia  de 
solo  Fiiio,  alia  de  solo  Spiritu  sanclo.  Cum  eni<7i 
dicamus,  proprietas  esl  Spiritus  sancti ,  quod  neque 
est  genitus,  neque  ingenitus ;  nec  subslantiam,  nec 
accidens  dicimus  esse  proprie:atem  ejus.  Similiter 
est  proprietas  Patris ,  id  esl  proprie  de  solo  Patre 
dicitur ,  quod  neque  natus  est ,  ueque  procedens 


'Not^ndum  quia  persona  multipliciter  dicitur.  Est 
euini  persona  substantia  rationalis  individua,  ut 
quilibet  homo.  In  rhetorica  vero  dicitur  persoua» 
quicunque  propter  certum  dictum  vel  factum  in  con- 
Iroversiam  ducitur.  In  grammatica  autem  sic  per* 
sona  describitur :  Persona  est  qui  loquiturad  atium, 
vel  ad  quem  loquitur  atius,  vel  de  quo  atiqui  lo- 
quunlur.  Cum  igilur  evenit  quod  idem  homo  ioqui- 
tur  ad  alium,  et  in  eum  dirigitur  iocutio,  et  de  eo 
fit  locutio,  tunc  una  et  eadem  res  est  prima  et  se- 
cimda  et  tertia  persona,  nec  tamen  prima  est  se- 
cunda  vel  tertia,  et  econverso.  In  Deo  autempersona 
est  vel  ingeuitura  vet  genitum,  vel  nec  ingeniium 


ilnde  ergo  falsum  est,  Patrem  esse  Filium ,  vel  Fi-  ^  nec  geniium.  Est  ergo  unaet  eadem  divina  substau- 
lium  esse  Patrem  -  inde  falsum  est ,  quod  Deus  ge-~ 
niieril  seipsum.  Sed  quia  una  persona  genuit  alte- 
ram,  Pater  scilicet  Fiiium,  Deus  genuit  Deum,  et  est 
Deus  de  Deo,  lumen  de  lumine.  Simillter  cum  Spi- 
ritus  sanctus  a  Patre  et  Fiiio  procedat,  Deus  a  Deo 
procedit ;  sed  neque  a  seipso ,  neque  ab  alio.  Ab 
alio  non ,  quia  non  est  nisi  unus  Deus.  Neque  a 
^pso ,  quoniam  persona  procedens  non  est  ille  a 
quo  procedit.  Refertur  autem  Pater  ad  Filium ,  Fi- 
lias  ad  Patrero,  Spiritus  ad  utrumque  communiter.  > 
Augustittus  libro  quinto  De  Trinitate,  capite  de- 
clmo  quarto :  c  Sicut  Pater  et  Filius  sunt  unus  Deus, 
et  ad  creaturam  relativeuflusCreator,sic  relaiive  ad 


t;a  tres  personae,  id  est,  Paler  et  Fiiius  ei  Spiritus 
sanctus,  ita  quod  Pater  non  est  Filius  nec  Spiritus 
sanctus,  et  e  converso. 

£t  sciendum,  quia  personae  in  Deitate  dicuntur  per- 
souae,  non  in  respectu,  sed  secundum  se. 

Augustinus  libro  septimo  De  Trlnitate,  capite 
sexio :  c  Non  est  aliud  Deum  essc,  aliud  persouam 
esse,  sed  omnino  idem.  Neque  in  hac  Trinitate  cuni 
dicimus  personam  Patris,  aliud  diciraus  quam  sub- 
stantiam  Patris.  Quocirca  ut  substantia  Patris  ipse 
Pater  est,  non  quo  Pater  est,  sed  quo  est ;  ita  et 
persona  Patris  non  est  aliud  quam  ipse  Pater  est. 
Ad  se  quippe  dicitur  persona,  non  ad  Filium  vel 


Spiritum  sanctum,  unum  principium.  Ad  creaturam  r  Spirilum  sanctum.  Cur  ergo  non  haec  tria  simul 


vero,  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus  uniim  princi- 
piumsicut  unus  Creator.  Sciendum  igitur«  si  nummus 
sine  sui  mutatione  incipit  esse  preliuin  illius  rei  qux 
emitur,  multo  magis  Deus  sine  sui  mutatione  ccrpit 
esse  Creator ,  cum  primo  fierent  creaturae ;  coepit 
csse  Dominus,  cum  ccepit  ei  servire  creatur.n;  cGepit 
esse  iniserator ,  cum  primo  fuit  cujus  misereretur. 
iEterualiLer  fult  immcnsus ,  justus  et  misericors , 
sed  respectu  creaturarum  dicitur  Creator,  Dominus 
ct  miserator.» 

Item  Augustinus  De  Trinitate :  c  Secundum  hoc 
quod  Pater  est  ingenitus ,  Filius  genitus  ,  Spiritus 
procedens ,  nec  aequalitas ,  nec  inxqualius  consi- 


unam  personam  dicimus,  sicut  unam  essentiam  et 
unum  Deum,  nisi  quia  volumus  vel  itnum  aliquod 
vocabiilum  servire  huic  significationi,  qua  iutelli- 
gitur  Trinitas,  ne  omnino  laceremus  interrogati, 
quid  tres,  cum  ires  esse  fateremur?  > 

Uiicusque  de  unitale  divinoe  essemiae,  ac  de  per- 
sonarum  proprietatibus  juxta  magistrorum  existi- 
mationem  et  sanctorum  assertiones. 

Epiloccs  brevis. 
Est  summi  natura  boni  super  omnia  simplex. 
Hiec  eadem  Paler  est,  genitus,  bonitas  utriusque. 
Lux  et  origo  Pater,  non  nata  poteutia  suinma. 
Splendor,  imago  Patris,  Verbum,  Sapientia  nata. 
Est  Patris  et  nati  donum  bonitas  utriusque. 


deratur ,  sed  in  eo  quod  personae  sunt  unus  Deus, 

una  natura ,  una  substantia^  sunt  sibi  coaequales  et  D  Est  tantus  Paier  aut  natus  donumve  duorum. 

consubsUntiales.  Quamvis  ergo  Filius  sit  de  Patre,      Quantum  cum  Patre  Filius  est  et  Spiritus  horuui, 

uon  tamen  est  posterior  Patre  vel  inferior,   sed      Sicque  triplex  minime  Deus  est,  sed  trinus  et  uuus. 

coaiiemus ,  cooranipotens.  Sic  et  Spiritus  sanaus,      Personis  trinus,  natura,  aeternus  et  unus. 

cum  sit  a  Patre  et  Filio,  nequaqnam  minor  est  vel     Tres  igitur  faciunt  personae,  quod  Deus,  omne. 


EJUSDEiM  PRiEFATIO  SECUNDA 

Quatuor  evangelistarum  Titas  brevissimt  perstringens. 


Matthaeus  cognomento  Levi,   cujus  vocatio  ad 
Deuui  ex  publicanis  actibus  fuit,  Evangelium  He- 


braeo  sermone  in  Judaea  primus  schpsit,  duonun  in 
generatione  Christl  principia  pnesumens  :  umds» 


57  IN  UNUM  EX  QUATUOR  PRiEFATIO  Hl.  5« 

cujus  prima  cifciinicisio  in  carne ;  alierius,  cujus  A  derio  lenerentur,  ne  vel  bsereticis  fabulis  seducti, 
secundum  cor  electio  fuit.  Sicque  quaterdenario  nu- 


mero  triformiter  posito,  principium  a  credendi  fide 
in  electionis  tempus  porrigens,  et  ex  electione  usque 
in  transmigrationis  diem  dirigens,  atque  a  trausmi- 
grationis  die  in  Cliristum  usque  defmiens,  decursam 
adventus  Domini  oslendit  generationem. 

Deinde  Marcus,  cvangelista  Dei,  Pelri  in  bapti- 
smate  filius,  et  in  divino  sermone  discipuius,  gcnere 
leviticus,  Evangelium  GroBCO  sermonein  Italia  scri- 
spsit,  ostendens  in  eo  quid  et  generi  suo  deberet  et 
Ghristo.  Nam  in  voce  propheticse  exclamalionis  in- 
slituens  initium  evangelicae  praedicationis  ordini^m 
levitics  electionis  ostendit,  pnedicens  emissum 
Joannem  filium  Zackarioe  in  voce  angeli,  annun 


exciderent  a  veritate,  elaboraret  :  deinde,  ut  in 
principio  Evangelii  nativitate  Joannis  praesuniptay 
cui  scriberel,  indicaret,  coniestans  in  se  completa 
esse,  quaeessenta  plerisquc  praesumptuose  inchoata. 
Huic  Lucae  non  immerito  etiam  scribendorura 
Actuum  apostoiorum  gratia  data  est,  utpote  ilii,  cu- 
jus  omnia  verba  ianguentis  animas  sunt  medicina. 
Hic  neque  uxorem  unquam  babens  neque  filios, 
octoginta  et  qualuor  annorum  obiit  in  Bytbinia, 
plenus  Spiritu  sanclo. 

Joannes  vero  apostolus  et  evangelista,  virgo  ele« 
ctus  a  Deo,  quem  de  nuptiis  volenlein  nubere  vocavit, 
post  oranes  Evangeliura  scripsit  in  Asia,  postquam 
scripserat  Apolycapsin  in  Patbmos  insula  (Apoc,  i). 


tiantis  Yerbum  carnem  factum,  et  corpus  Domini  ^  Gujus  virginitatis  duplex  teslimonium  in  Evangelio 


perverbum  divinae  vocis  animatum,  ut  in  se  caro 
Verbum,  quod  in  consonantibus  perdiderat,  inve- 
iiiret.  A  baptisiuo  Domini  prjedicare  Deum  inchoans, 
cfeserti  jejtinium,  tentationem  Dialu)li,  congrega- 
tionein  besliarum,  et  ministerium  angelorum,  caete- 
raque  sic  in  brevi  compingens,  protulit,  ut  nec 
auctoritatem  facti  demeret,  et  perficiendi  operis 
plenitudinem  non  negaret.  Denique  post  fidem  am- 
putasse  sibi  pollicem  dicitur,  ut  sacerdotio  repro- 
bus  haberetur.  Sed  tantum  consentiens  fidei  prae- 
destinata  potuit  electio,  ut  nec  sic  in  opere  Verbi 
perderet,  quod  prius  roeruerat  in  genere.  Nam  pri- 
uius  Alexandriae  episcopus  fuit,  cum  per  singula 
opera  sciret  et  Evangelii  in  se  dicta  disponere,  et 
disciplinam  legis  agnoscere,  et  divinam  in  came 
Domini  naturam  intelligere.  Ibique  octavo  Neronis 
anno  mortuus  et  sepultus  esi. 

Lucas  autem  Syrus  Antiochensis,  arte  medicus, 
discipulus  apostolorum,  et  postea  Paulum  secutus 
usque  ad  passionem  ejus,  serviens  Domino  sine  cri- 
mine,  post  Matthaeum  et  Marcum,  sancto  insiigante 
spiritu,  in  Achaia  scripsit  Evangelium.  Cui  extra  ea 
quaeordo  Evangelicae  dispositionis  exposcit,  ea  ma- 
xime  necessitas  laboris  fuit,  ut  primum  Graecis  fide- 
libus,  ue  Judaicis  attenti  fabulis,  in  solo  legis  desi- 


datur,  quia  et  prae  coeieris  dileclus  a  Deo  dicitiir,  tt 
huic  matrem  suam  de  cruce  commendavit,  ut  virgi- 
neni  virgo  servaret  (Joan,  i).  Denique  manifestans 
in  Evangelio  quod  erat  ipse,  opus  incorniplibilis 
Yerbi  solus  incboans,  Yerbum  carnem  factum  esse, 
nec  lutnen  a  tenebris  comprehcnsum  fiiisse  testa- 
tur  (Joan.  i),  priinum  signum  poneiis  quod  in  nu- 
ptiis  fecit  Deus,  ut  veterrbus  immulatis,  nova  omnia 
quae  a  Cbristo  instituuntur,  appareant.  Itaque  cui  in 
principio  canonis  iucorruptibile  principium  erat  in 
Genesi,  etiam  incorruptibilis  finis  redditur  per  vir- 
ginem  in  Apocalypsi,  dicente  Christo  :  Ego  sum  a(- 
pliM  et  M  (Apoc,  1,  xxn).  Hic  est  Joannes,  qui  sciens 
p  supervenisse  diem  recessus  sui,  convocatis  disci- 
pulis  suis  in  Epheso,  descendit  in  defossum  sepiil- 
turae  suae  locum,  facta  oratione,  et  positus  est  ad 
patres  suos,  sexagesimo  octavo  anno  a  passione 
Domini,  tam  extraneus  a  dolore  mortis,  quam  alie- 
nus  a  corruptione  carnis.  Igitur  in  Evangelio  per- 
utile  est  desiderantibus  Deum,  sic  priina  vel  niedia 
Tel  perfecta  cognoscere,  ut  et  opus  Evangelii,  ei 
dilectionem  Dei  in  carne  nascentis  pcr  universa  le- 
gentes  intelligant,  atque  in  eo  id,  in  quo  apprehensi 
sunt  et  apprehendere  expetunt,  recognoscant. 


EJUSDEM  PR.EFATIO  TERTIA. 


Unumex  quatuoreyangelistarum  dictisEvangelium, 
claro  studio  composuit  Ammocius  Alexandrinus,  qui 
canonum  quoque  Evangclii  ferlur  inventor.  Hoc  Eu- 
sebius  Gaesariensis  in  epistola  praescripta  editioni, 
qua  memoratos  Evangelii  canones  edidit,  praefati 
viri  imitatus  studium,  Garpiano  scripsit.  Tatianus 
etiam  vir  eruditissimus  et  eleganti  eloquentia  prae* 
ditus,  CUJU9  commendaiionem  beatus  Hieronymus 
in  libro  De  illustribus  viris  non  tacuit,  et  unum  ex 
quatuor  (ut  ecclesiastica  narrat  historia)  compagi- 
uavit  Evangelium,  et  magnificos  contra  gentes  li- 
bros  edidit,  Hic  beati  Justini  philosophi  et  martyris, 


D  dum  adhuc  viveret,  discipulus  fuit.  Dein  Tero  do- 
ctrinae  supercilio  elatus,  ad  haereses  convolavit. 
Sane  hnjos  haeresiarcbae  si  superesset  opus  evange- 
licum,  quod  sancti  Justini  lateri  adhaerens  fortassis 
explicuit,  in  eo  Domini  Jesu  verba  diligenter  am- 
plecti,  secure  legere,  ovibus  ejus  vocem  cognoscen- 
tibus  nil  prohiberet.  Nam  sicut  sacramenta  sine  tui 
corraptione  participantur  et  a  malis,  sic  veritatis 
verba  sive  dicta,  sive  scripta,  ab  ba^reticis  suo  pro- 
prio  tenore  minime  privari  possunt.  Quo  fitquod 
Origenis  errormn  perversitas,  ejus  studium  in  qua 
parte  claruit,  nequaquam  decoloravit.  Yitse  qui^que 


Sd  ZACHARIiE  CHRYSOPOIYTANI  EPISCOM  40 

Salomonis  cnormilas,  ejus  imo  Dei  in  eo  sapienliam  A  (//  Cor,  xiv),  negligens  vero  nescieliir,  neqtiain  si- 


nullatenus  obnubilavit.  Exemplis  quidem  quamplu- 
riinis,  non  repudiatum  iri  vero  pro  falsis,  probatio 
manifcsta  est. 

Ad  haec  patcr  Hieronymus  in  homilia  de  Tillico 
iniquitatis  introducens  Theophili  expositiones,  hanc 
cjus  laudem  abjecit :  i  Theophilits  Antiochenae  Ec- 
clesise  septimus  post  Pelrum  aposloliim  episcopus, 
quatuor  er.ingelistarum  in  unum  opus  dicta  com- 
pingens,  ingenii  sui  nobis  monimenta  dimisit.  i 

Beatusquoque  Augustinus  in  secundo  De  concor- 
dia  evangelistarum,  quoad  ei  visum  est,  ex  diver- 
corum  dictis  unam  narraiionem  faciens,  inqnil  : 
c  boc  exemplo  sive  ut  a  me  factum  est,  sive  alio 
modo  conimodius  fieri  possit,  videatunusquisque  et 


mulator  impotenliee  nihilominus  ejicietur.  Vide  ergo 
cum  propheia  quatuor  animalia,  per  totum  corpos 
oculata  (Ezech.  i).Quod  uiii  sint  quatuor  facies,  ve- 
lut  ignis  sit  horum  species,  hoc  explicat  haec  nova 
series  arie  mira.  Hic  junguntur  pennx  flequaliter, 
rotae  sese  capiunt  pariter,  et  volvunlur  non  aliter 
arte  mira.  Quo  spiritus  datur  directio,  illuc  pergunt, 
nec  Gt  reversio,  nunc  descensus,  nunc  elevatio  est 
in  eis.  Dant  scintillae  micantes  radios,  et  coruscat 
fulgur  in  impios,  terror  ad  hos,  splendor  ad  filios, 
esi  in  eis.  » 

Ut  ergo  absque  scrupolo  studiosi  mens  secura, 
possit  hoc  uli  voliimine,  sententias,  evangelisiaruiu 
personas,  numeris  per  loca  congrua  curavi  diligen- 


in  cxteris  locis  fieri  posse.  Ejus  igitur  excmplo  ac  ^  ter  distinguere.  Horum  aller  signis  quibusdam  (quas 


persuasu  nonnulli  fortasse  iinam  ex  quatuor  narra- 
tionem  perstrinsere.  At  vero  hujus  operis  quis  au- 
ctor,  inio  ordinator  exstiterit,  nihil  interest  igno* 
rare.  Etenim  tam  verba  quam  sententias  nonnisi 
evangelistarum  sunt.  Maiiha^i  namque  diclis,  reli- 
qiiorum  trium  excerpta  (quod  cullibet  perquirenti  fa- 
cile  est  cognitu)  arte  mira  magisque  brevitate  mi- 
randa  junguntur.  Hoc  autem  praenominatum  Ara- 
monimn  fecisse,  scribit  Eusebius  Carpiano.  Suscipe 
ergo,  Christicola,  in  hoc  naturali  opere,  vel  si  com- 
modins  possis  in  ali'^  Verbum  breviatum,  quod  />o- 
rttnus  feeil  super  terram  (Rom.  ix).  Collige  ergo 
compendiose  Yerbi  incarnati  historiam,  mandata. 


vulgo  cifras  appellant)  expressus  indicat  numeros 
ipsos  in  canonibus  Eusebianis.  Alter  sub  hoc  pin- 
guiusculis  litieris  elfigialus,  et  usque  ad  decem  tan- 
tummodo  procedens,  in  quoto  canone  superpositus 
niiinerus  inveniatur,  oslendit.  Numeris  siquidem 
luce  clarius  aperiiur,  quid  proprie,  quid  communiter* 
quaeve  similia,  dixerint  evangelistx.  Lilieris  quo- 
que  eosdem  brevitatis  necnon  diflerentije  causa  ju- 
dice  debere  discemi,  viddicet,  per  R  litieram  Mar- 
cum,  per  M  Matthaeum,  per  A  aquilam  siimnium 
evangclistam,  per  L  vero  Lucam.  Praeterea  nemo 
culpet,  historix  naturalcm  ordinem  non  hic  usque- 
quaque  servatum  esse.  Singuli  namque  evangelista- 


promissa.  In  his  itaque  habeto  viam,  veritatem  et  ^  rum  nihilominus  Juvencus,  Sedulius,  egregii  ver- 
'"■*'■'  '  ...       sificatores,  circa  eamdem  materiam  versanies,  prae^ 

postero  ordine  plurima  narravere.  Cautum  sit  ita- 
quepraeoccupationisot  fecapiiulationis  regulas,  nec^ 
non  quamplures  alias,  de  quibiis  docior  Augustinus 
in  concordia  evangelislarum  docet,  huic  operi  saepe 
applicare  oportere. 


vitam.  Chrisii  igitur  exemplo  nosce,  qui  bene  vi- 
vere  possit  pracceplis  et  promissis ;  bene  vivere  scias 
et  velis,  ad  iignandum  super  te^  magis  magisqiie  /«- 
meit  mltus  Domini  (Psal,  iv).  His  utiqiie  tribus  tria 
propulsari  necesse  est,  impotentiam  scilicet,  igno- 
rantiam;  negligentiam   Ignorans  enim  ignorabitur 


ADMONITIO  LECTORI. 


Sicut  ex  creatoris  Creator  cognoscitur,  et  per 
earum  infinitam  varietatem  incomprehenslbilis  esse 
non  dubitatur,  iia  sacrae  Scripturae  in  idipsum  di- 
recta  via  sunt,  et  ideo  multipliciier,  quia  ducunt  ad 
immensum.  Sunt  autem  exHebraeo  in  Graecum  trans* 
lationes  septein ,  plurimum  distantes  ab  invicem , 
et  de  Graeco  in  Latinum  muUo  plures,  ac  nihllomi- 
nvs  inter  se  differentes,  atque  insuper  ex  Hebraeo  in 
Lj^inum  una  Hieroiiymi  de  verbo  in  verbum.  Cum 
igttur  Um  perplexa  Scripiuirae  varietas  in  libiis  di- 
vinis  manifesta  sit,  nusquam  nimirum  ex  indoslria 
teeundum  diversa  esemplaria  aliam  et  aUam  posui- 
m«s  liltenmi,,diim  E^-angelii  concordiam  tractare- 
mii8.  Gonliiiet  iuque  textus  expositioni  interpositus, 
nuime  Hlieram  secuiidum  osuio  modemorom ;  in 
tcxMi  itfo  ftiie  exposillone  pieraeqoe  ratas  poaitiones 


D  habenlur  ex  veteri  biblioiheca,  vel  de  expositioiii« 
bus  sumptae.  Haec  autem  idcirco  notare  curavimus# 
ne  forle  qui  et  texium  ei  exposiiionem  legerint,  al-* 
terum  pcr  alierum  corrigere  velint. 

CAPITULA  LIBRl  PRIMt 

I.  In  principio  eral  verbum^  Deus  apud  Deum,  per 
quem  facta  sunt  omnia^ 

II.  De  sacerdoiij  Zachari<e, 

HI.  i:bi  angetus  Gabriel  ad  Uariam  loquitur. 
ly.DeHativitateJoannisBapJsta'. 

V.  De  generatiune  vel  nalivitaie  Christi, 

VI.  Vbi  angelus  apparuit  pastoribus. 

VII.  Ubi  Jelus  ductus  est  a  parenlibus  ut  cmumcide- 
relur 

VIII.  De  magi%  qui  venerunt  ab  oriente. 

IX.  Vbi  e$t  fugatus  Jesus  et  parentes  ejus  tn  jEg}h 
ptum, 

X.  Ubi  Berodes  i»t€rfm$  piwroa* 


il 


IN  UNUM^EX  QUATUOR.  —  ADMONITIO  LECTOR!- 


if 


XI.  (Jbi  Jesu$  revocatur  ab  jEgtfpto 

XII.  L'bi  Jesus  reman$it  in  templo  Hierosolymii, 

XIII.  Vbi  Joannes  Baptista  apparuit  in  hrael. 
XIY.  UbiJesus  baptizabalur  a  Joanne. 

XV.  Vbi  Jesus  ducius  est  in  deserlum  a  spiritu, 

XVI.  IJbi  dua  discipuli  Joannis  secuti  sunt  Jesum, 

XVII.  De  Philippo  et  Nalhanael, 

XVIII.  Ubi  Jesus  in  Synagoga  legit  librum  Isaia*, 

XIX.  Ubi  Jesus  vocavit  Petrum  et  Andream,  Jacobum 
et  Joannem.    • 

XX.  Ubi  Jesus  vocavit  Matthasum  publicanum. 

XXI.  Ubi  Jesus  audiens  quod  Joannes  traditus  es- 
set,  secessit  in  fines  Zabuton  et  Naphthali. 

XXII.  Ubi  Jesus  circuibat  omnes  regiones,  et  sedens 
in  monie,  elegit  duodecim  apostolos,  et  docuit 
eos  de  beatitudtne  regni  cixlorumj  et  quce  sequuntur. 

XXIII.  Increpatio  divitum. 

XXIV.  Ubidicit  :  Vosestissal  terrce. 

XXV.  Vos  estis  lux  mundi^  et  iterum  eomparatione* 
de  prceceptis  iegis. 

\XVI.  Iracundice  prohibilio. 

XX VII.  De  retinquendo  munus  ad  altare. 

XXVIU.  De  adutterio  concupisuntite. 

XXIX.  De  repudio. 

XXX.  De  juramento. 

XXXI.  De  oeulum  pro  oculo. 

XXXII.  De  diligendo  vroximum 
XXXHI.  De  occulta  eleemosyna, 
XXXIV   De  secreta  oratione. 

XXXV.  De  occuttojejunio. 

XXXVI.  De  non  thesaurizando  super  terram. 

XXXVII.  Quia  nemo  potest  duobus  dominis  seroire. 

XXXVIII.  Non  debere  sollicitum  esse  deesca  vel  indu- 
mento. 

XXXiX.  Non  debere  quemquam  judicare  vet  eon- 

demnare. 
XL.  Parabotade amico^vel  de  tribus  panibus.  Peten- 

dum,  quTrendum^  putsandum. 
XLI.  De  cavendo  a  falsis  prophetis. 
XLII.  Non  hi  intrabunt  in  regnum  ecelorum^  qui  tan" 

tum  dicunt  :  Domine  Domine. 
XLIII.  Comparatio  in  his  omnibus  de  sapiente  et  in- 

sipiente  adificatoribus. 

CAPITULA  LIBRI  II. 
XLIT.  Ubi  Jesus  mittit  duodecim  discipulos  suos  do- 

ere  et  curare  omnes  infirmos. 
XLV.  Ubi  Jesus  in  Cana  Galilwce  aquam  vinum  fecit. 
XLVl.  Ubi  Jesus  mundat  leprosum. 
XLVII.  Ubi  Jesus  puerum  centurionis  paralyticum 

curavit. 
XLVUI.  Ubi  socrum  Petri  afebribus  sanavit  Jesus. 
XLIX.  Ubi  Jesus  in  civitate  Naim  mortuum  resusci" 

tavit. 
L.  Ubi  omnes  infirmitaies  curat^  ut  adimplerentur 

scripturce  prophetarum. 
LI.  Ubi  voienti  eum  sequidixit :  Vulpesfoveas  habent. 
LII.  Ubi  navigans  imperavit  temvestati^  et  cessavit, 
LIU.  Ubi  curavit  trans  fretum  dxntoniacumj  qui  in 

monumentis  manebat. 
LIV.  Ubi  curavit  paralyticum^  quem  deposuerunt  per 

tectum. 
LV.  Ubi  filium  reguli  absentem  curavit. 
LVI.  Ubi  Levi  publicanus  convivium  ei  lecit^  et  dl^ 

centes  Scribo!  et  Pharisai  discipulist  Quarc  cum 

publicanisetpeccatoribus  manducat  magister  vester. 
LVil.  Ubi  serihcB  signum  petunt  ab  eo,  et  eis  tnulta 

dicit. 
LVIII.  Ubi  quadam  mulier  de   turba  clamavit  ad 

Jesum  :  Beatus  venter  qui  te  portavit. 
LIX.  Ubi  nuntiatur  Jesu  quia  mater  tua  et  fratres 

tui  votunt  te  videre. 
LX.  Ubi  Jesus  mulierem  qua  (luxum  sanguinis  pa- 

tiebatur,  et  filiam  Jairt  principls  Synagogce  mor- 

tuam  suscitavit. 
LXI.  Ubi  duos  cwcos  curavit^  et  dojmonium  surdum 

ct  mutum  ejecit. 

Patrol.  CLXXXVI 


LXII.  Ubi  pharisan  dicunt  de  Jesujn  Bcetzebub  ejicit 

dasmonia, 
LXIII.  Ubi  Martha  suscepit  Jesum  in  domo  sua. 
LXIV.  Ubi  Joannes  de  carcere  misit  ad  Jesum  in 

terrogare  eum. 
LXV.  Ubi  eiprobrat  civitaiibus,  in  quibtis  \actce  sunt 

pturimm  virtutes. 
LXVI.  Ubi  apostoli  revertuntur  ad  Jesum  ae  pradi- 

catione. 
LXVII.  Ubi  Jesus  elegit  alios  septuaginta  duos  disci 

pulos,  adjungens  parabolam  turrem  adificantis^  et 

reais  ad  prailium  properantis. 
LXVlII.  Ubi  accusabanl  disciputos  ejus, 
LXIX.  Ubi  die  Sabbato  in  Synagoga  curavit  manum 

aridam, 
LXX.  Ubi  Jesus  in  monte  orat,  et  juxta  mare  turbis 

et  discipulis  suis  pturima  in  parabolis  locutus  est. 
LXXI.  Exiit  qui  seminat  seminare. 
LXXII.  De  eo  qui  seminavit  bonum  semen  tn  agro  suOf 

et  de  zizaniis. 
LXXIII.  De  grano  sinapis. 
LXXIV.  De  fermento  quod  abscondit  mulier^  et  alia 

muUa  discipulis. 
LXXV.  Ubi  aisciptUis  disserit  parabolam  seminantis. 
LXXVI.  Qui  seminat  semen,  et  vadit  dormilum  vel 

surgit^  et  discipulis  parabolam  disserit  agri  ziza- 

niorum. 
LXXVU.  De  thesauro  abscondito  in  agro  et  neaotia^ 

tione  margaritarum^  de  sagena  missa  in  mare^  et  de 

patrefamilias  qui  profert  de  thesauro  suo  nova  et 

vetera. 
LXXVIU.  Ubi  ait :  Contra  Jesum  eives  ejus  tnatgnati 

sunty  dicentes  :  Unde  huic  tanta  sapientia  f 
LXXIX.  Ubi  de  Herodis  convivio,  et  de  Joannis  inier^ 

fecttone  exponit. 
LaXX.  Ubi  Jesus  in  deserto  de  quinque  panttfus  quin' 

que  millia  hominum  saturavit. 
LXXXI.  Ubi  Jesus  supra  mare  pedibus  ambulavit^  ef 

,Petrum  mergentem  liberat. 
LXXXII.  Ubi  transfretantes  venerunt  in  terram  Cene^ 

sar,  et  turba:  secutce  sunt  trans  maret  de  manna  in 

deserto^  de  murmuratione  Juda:orum^  eo  quod  dicit 

Jesus  :  Ego  sum  vanis  xivus. 
LXXXIII.  Ubi  quidam  Pharistvus  rogavit  Jesum  ad 

prandium,  el  cogitabat  quare  non  fuerit  baptizatus,t 
LXXXIV.  De  apostolis  quare  non  lotis  manibus  matt- 

ducarunt. 
LXXXV.  De  muliere  SyrophcenissOt  quw  pro  filia  sua 

vetebat. 
LXXXVL  Ubi  Jesus  surdum  et  mutum  sanat. 
LXXXVII.  Ubi  Jesus  super  puteum  Jacob^mulien  Sa^ 

maritanw  loculus  e$t. 
LXXXVIII.  Ubi  Hierosotymis  inprmum  curavit,  qui 

triginta  octo  annis  jacuit  in  tnfirmitate,  et  multa 

cum  Judans  ejus  occasione  disputavit. 
LXXXIX.  Ubi  Jesus  de  septem  panibus  etpaucis  pisci^ 

btiSt  quatuor  milLia  hominum  saturavit,  et  pracepit 

apostolis  cavere  a  fermento  pharihworum. 

CAPITULA  LIBRI  UI. 

XC.  Ubi  Jesus  interrogat  apostolos,  Qttem  me  dicunt 

itomines  esse ,  et  qtujs  sequtmtur ,  et  dicit  Petro  : 

Scandalum  mihi  es. 
XCL  Ubi  Jesus  dicit  :  Sunt  quidam  de  hic  ttantibuM 

qui  non  gustabunt  mortem,  et  in  tnonte  transfigu^ 

ratur. 
XCII.  Ubi  Pharisa^i  dicunt  ad  Jesum  :  Discede  htnc, 

quia  Herodes  vutt  te  occidere,  et  curavil  tunaticum. 
XClil.  Ubi  Jesus  de  passione  sua  disciputis  patefecit^ 

et  Capharnaum  pro  se  et  Petro  didrachma  exacto 

ribus  reddit. 
XCIV.  Ubi  Jesus  interrogatus  a  discipulis  suis,  quis 

major  erit  in  regno  cwtorum^  ittstruit  eos  lus  exeni" 

ptis,  ui  humilietit  se  sicut  parvulus. 
XCV.  Non  dcbere  prohiberi  eos,  qui  faciunt  signa  in 

nomine  Jesu. 
XCVI.  Non  debere  contemni  unum  de  pusiUiit  od 


13 


ZAOHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPlSCOPf 


44 


'  jtwgens  'sliiitlitudinein  de  ove  perdita  et  de  drachma. 
XCVil.  De  filiu  ^tti  substantiam  patris  devoruvit. 
XCVIII.  De  remittendo  fratribus  ex  corde. 
XiilX.  Simitiiudo  de  rege  qui  posuit  rationem  cum 

servis  suis. 
C.  Ubi  Jesus  interrogatnr  a  PhariswiSy  si  liceatuxo^ 

rcni  dimittere  qttacunque  ex  causa. 
04:  (Jbi  Jesus  imposuit  mamiminfant.busj  et  pharisai 

murmttranl  de  Jesu  quud  s:c  recipil  peccalores. 
Cll.  UbiJe&ns  instrttit  e.s  aui  annuntiavertint  ei  de 

Galila'is  auos  iitterfecit  PilatuSf  adjnngens  similiiu-' 

dinent  arooris  fici  tn  vinea. 
CHI.  UbiJesussanatinSytiagoga  muUerem  aridam 

el  curvatam. 
CIV.  Ubi  Jesus  ascendit  Hierosolymarn  in  festo  sce- 

nopegice, 
CV.  De  divite  cujtis  uberes  fructus  ager  attutit. 
CVI.  De  eo  qui  tnultas  possessiottes  habens,   tristis 

cbiit,  audiens  verbum  :  Vadet  vende  omnia  quce 

habes, 
CVII.  De  divite  et  Lazaro. 
CVIII.  De  villico  infideli. 
CIX.  De  patrefamilias,  qui  exiit  primo  mane  condu- 

cere  operarios  in  vineam  suam. 
€X.  Ubi  in  domo  phariscei  sanat  Jesus  hydropicum, 

et  instruit  eos  qui  primos  accubilus  in  convitnis 

eligebattt. 
CXl.  Ubi  Jesus  dec^m  leprosos  mundavit. 
€X1I.  Ubi  Jesus  -de  passione  sua  disciputis  suis  ite- 

rum  indicavity  et  mater  filiorum  Zebedai  rogat  pro 

filiis. 
CXIII.  Ubi  Jesus  responsum  dat  dicentibus  sibi :  Do- 

mine,  pauci  sunt  qui  salvi  fiant  f 
CXIV.  De  ZachcRo  publicano. 
CXV.  Ubi  Jesus  iterum  duos  ccecos  curavit. 
CXVI.  Ubi  Jesus  super  asinum  sedens  Uierosotymatn 

inqreditur. 
CXVli.   Ubi  Jesus  ejicit  de  templo  emenies  et  ven- 

dentes,  et  dat  re.ponsum  Pharisa^is. 
CXVIII.  Ubi  Jesus  praHulit  cwteris  viduam  propler 

'dun  aira  minuta^  idjungens  parabolam  de  Phariswo 

HpubiicanOj  et  eontra  eos  qui  se  extoHunt. 

XIX.  De  Nicodemo^  qui  vcnit  ad  Jesum  nocte. 
CXX.  De  muliere  a  Judeis  in  adtUterio  deprehensa. 
CXXI.  Ubi  Jesus  maledixit  ficultxeam^  et  aruit. 
CXXII.  Ubi   Jesus    dicit   paratrolam  ad  discinulos 

propter  orandi  instantiam  in  judice  duro  et  viaua. 
CXXllI.  Ubi  Jesus  interrogatur  a  principibus  sacer- 

dotum,  In  aua  potestate  haecfacis  ?  adjungens  para^ 

bolam  de  duobus  filiis  in  vineam  missis. 
CXXIV.  Parabola  de  patrefamitias,  qui  vineam  suam 

ocavit  agricotis. 
CXXV.  Sintileest  regnum  coelorum  homini  regi^  qui 

fectt  nuptias  filio  suo. 
CXXVI     Ubi  phariswi  mittunt  ad  Jesum  dolo  inter^ 

rogantes,  Si  licet  tributum  reddere  Coisari  ? 
CXXVIl.  De  Sadducwis  qui  dicttnt  non  esse  resurre- 

ctionetn,  et  interrogant  de  septem  fratribus  qui  unam 

uxorem  habuerunt^ 
CXXVIIl.  Ubi  Scriba  inlerrogat  Jesum^  quod  manda* 

tu,n  maximum  est  in  lege. 
CXXIX.  Ubi  docente  Jesu  in  templo,  miserunt  pha- 

risa'i  eum  comprehendere. 
CXXX.  Ubi  Jesus  interrogat  pharisceosy  cttjus  filius 

est  Chrislus. 
CXXXI.  Ubi  Jesus  docet :  Ego  sum  lux  mundi. 
CXXXII.  Ubi  Jesus  faciens  Ititum  de  sputo,  ponens 

super  oetUos  cwci  ttati^  cttravit  eum. 
CXXXIII.  UbiJesusagnitus  est  eidem  ca^cOy  et  con- 

teiidit  ttiulta  ctim  Judans. 
CXXXIV.  Ubi  interrogatur  Jesus  aJudcds  :  Si  tues 

Christus,  dic  ncbis  mauifeste. 
CXXXV.  UbiJesusresuscitat  Lazartma  mortuis,  et 

vrincipes  consilium  faciunt  ut  inierficerent  ettm. 
C\XX  VI.  Ubi  non  recepttts  Jesus  in  civitaie  Samari- 

intta,  Joanrtes  et  Jacobus  dictmt  adeutn  :  Sivis,  di- 

clmus  ut  igni^  descendat  de  ccelo. 


CXXXVII.  Ubi  Jesus  venit  in  Bethatiiatn,  et  multi 

Judoforum  etmtes  propter  Lazarum,  crediderunt  in 

eum. 
CXXXVIII.  Ubi  Martha  fudit  alabastrum  unguenii 

in  capite  JesUy  et  increpat  pharisoiutn. 
CXXXIX.  Ubi  Hierosottjmis  Graci  mdere  toluertmt 

Jestitti. 
CXL.  Ubi  Phariswi  interrogant  Jesum,  quando  t^nlt 

regtium  Dei. 
CXLI.  Ubi  Jesus  loquitur  ad  turbas  et  discipnlos  de 

Scribis  et  Pharisa'is. 
CXLII.  Ubi  Jestis  lamentattir  Jerusaletn. 
CXLlil.  Ubi  multi  ex  principibus  crediderunt  m  etim, 

et  non  confitebanltir,  ne  de  Synagoaa  ejicerentur. 
CXL1V.  Ubi   ostendunt  ditcipuli  Jesu   structuram 

tempti. 
CXLV.  Ubi  sedcnte  Jesu  in  monte  Oliveti,  inierro- 

gant  eum  discipuli,  Quod  sigtium  erit  adventtu  tui, 

vel  eorum  quce  dixisti  ?  et  prwdicat  eis  de  eversiotie 

Jerusalem  et  signis  et  prodigiis. 
CXLVI.  De  parabola  ficutnece. 
CXLVIl.  UbiJesus  diem  judicii  adversus  tempora  Noa 
[  et  Loth  assimilavity  et  de  fideti  et  prudente  dispei^ 

satore, 
CXLVill.  De  decem  virginibus. 
CXLIX.  De  eo  qui  peregre  proficisceit%  taienta  serws 

suis  distribuit. 
CL.  Ut  lumbi  semper  prascincti  sint^  et  lucernce  ar- 

denles. 
CLI.  De  eo  qui  peregre  accipere  sibi  regnum  profici' 

scensj  decem  mnas  fervis  suis  dedit. 
CLil.  Cum  venerit  Fitius  hominis  in  majestate  sua. 

CAPITULA  LIBRI  IV. 

CLtil.  Ubi  iterutn  consilium  faciuntprindpes^  et  vadit 

Judas  ad  eos. 
CLIV.  UbiJesus  lavat  pedes  disciputorum'. 
CLV.    Ubi  Jesus   mitttt    discipulos    praparate  sibi 

pascha,  et  dicit  eis  (juod  Unns  ex  vobis  me  tradet. 
CLVi.  Ubi  Jesus  tradit  sacramenttim  corporis  et  «an- 

gtiinis  suf,  et  ubi  Jesus  dicit  ad  Petrum  :  Expetivil 

Satanas  ut  vos  venlilety  et  :  Omties  hodie  in  me 

scandalizabimini. 
CLVII.  Ubi  Jesus  hortatur  atscipulos  suoSf  ut  non 

paveat  cor  eorum. 
CLVIII.  Ubi  Jesus  dicit  discipulis  suis,  quiquod  tiaoet 

bajulei, 
CLIX.  Ubi  Jesus  dicit :  Ego  sum  vitis  et  vos  palmites. 
CLX.  Ubi  Jestis  venil  in  Gethsetnatti^  ct  orat  ut  trattS' 

ferat  calicetn  istum. 
CLXI.  Ubi  Judas  veuit  cum   turbis  cumprciiendae 

Jesutn. 
CLXII.  Ubi  adolescens  quidam  ittdutus  sindonCt  se- 

qtiebatur  Jesutn, 
CLXlil.  Ubi  interrogat  princeps  sacerdotum  Jesum  de 

discipulis  suis  et  de  aoctrina  ejus. 
CI^XIV.  Ubi  falsi testes  adversus  Jesum  quarebantur. 
CLXV.  Ubi  princeps  sacerdotum  adjurat  Jesum  :  Si 

tti  es  Cliristus,  dic  ttobii, 
CLXVI.  Ubi  tradilur  Pilnto  Jesti%  et  pxniiet  Jv.aas. 
CLXVII.  Ubi  Pilattis  ar.dil  ittter  Judivos  et  D.  mfwam, 

niitiit  eum  ad  IJerodem. 
CLXVIII.   Uii  [uxor  Pilati  misit  ad  eutn^  dicens  : 

lS'ihH  tibi  sit  el  justo  illi. 
CLXIX.   Ubi  Pilatus  dimisit  Barabbam,  et  tradidil 

Christum  ad  crticipgetidtim. 
CLXX.  Ubi  duo  latrJttes  cum  Christo  crucifigi  di- 

cuntur,  et  ubi  Jesus  de  cruce  de  matre  sua  dixil  i.d 

discimdutny  qttem  diligebat  :  Ecce  maler  tua. 
CLXXi.  Uii  Joseph  petit  cjtyus  Jesu  a  Pilato  ct  le- 

pelit  una  ctim  tiicvdemo. 
CLXXIi.  UbiJudii  signant  mottumenttim. 
CLXXIII.  Ubi  prima  die  Subbati  suscitatur  JesJiSG 

nioriuis, 
CLXXiV.  Uti  custcdes  mcmimenti  annuntiaverunt  sa- 

cerdrtibus  de  resurrectionc  Christi. 


i5  IN  UNUM  EX  QLATIIOR  LIBEB  PRIMUS.  46 

CLXXY.  Vbi  Jesus  apparuit  mulieribus  post  resur-  A  quam  ipsius  SpirUus  sancti  verba,  studui  apponere* 

Clara  itaque  sententiaruni  posilio,  incomposilionem 


rectwnem, 
CLXXVI.   Vbi  Jesus  daobus  euntibus  in  caslellum 

apparuit, 
CLXXVIL  Vbi  Jesus  apparuit  discipulis  suis. 
CLXXVIIL  Vbi  Jesus  iterum  apparuit  Thoma:. 
CLXXIX.  Vbi  iterum  apparuit  Jesus  discipulis  super 

mr.-tf  Tiberiadis. 
CT-XXX.  Vbi  Jesus  ter  dicit  Petro  :  Diligis  me? 
CLXXXL  Vbidiscipuli  euntes  in  Calilwam,  viderunt 

et  adoraverunt  Dominumj  et  assuntptus  esl  in  cxlis 

coram  eis. 

Notum  facimus  lectori  quod  expositionis  lucem 
sunipsimus  ab  llicronymo,  llilario,  Rabauo,  super 
Mallliaium ;  ab  Ilicronymo  el  Beda,  supcr  Marcum ; 
in  Lucam  vero,  ab  Ambrosio  et  Beda ;  in  Joannem, 
ab  Auguslino  ct  ejus  abbreviaiorc  Albino.  lusupcr 


verborum  merito  excusabit.  Quid  enim  prodest,  ut 
beatus  ait  Augustinus,  clavem  essc  auream,  si  ape- 
rire  non  valeat?  et  quid  obest  eani  essc  ligneam,  si 
bene  aperiat?Interpretatioi}esquidem  paucas  inter- 
serimus,  quia  in  fme  operis  ordine  alpbabeti  loca- 
bimus  omnes  ad  Evangelium  pertinentes  (5),  ut 
inde  lector,  prout  opportunitas  dabit,  argumenta 
•^liciat.  Ait  enim  Arator  : 

'  A  nomine  sa^pe  videmus 
Argumenta  tvalii  documentaque  maxima  gigni. 
Ilic  quoque  notandum  censuimus  quod  ait  Iliero- 
nymus  in  prscfatione  ad  papam  Damasum  :  c  Cano- 


etiani  opus  iUuminant  Augustinus  De    concordia  g  "cs  quos  Eusebius  Caesariensis  episcopus  Alexan. 


evangeUslarum,  Augustinus  De  verbis  Domini,  Au- 
gustinus  De  quasstionibus  EvangeUi,  llomilia;  Ori- 
genis,  Grcgorii,  Joannis  Chrysostomi,  et  aliorum 
plurimoruro.  Ubi  ergo  sententiarum  incisiones  ali- 
quanlulum  prolixa;  sunt,  expositorum  nomina  vel 
primas  syllabas  sive  lilteras  afiiximus  in  margine, 
aut  supcT  sententiarum  principia,  ut  vel  sic  discer- 
natur  qux  cujus  auctoris  sit  senlentia.  Hoc  equi- 
uem  Rabanus,  boc  ei  Beda  fecere,  potiora  sancto* 
nim  dicta  suavi  cloquio  coUigenles,  velut  apcs  ad 
nieltificandum  dulcissimos  flores.  Igitur  H  littera, 
leclori  designet  Ilieronymum  supcr  Matthxum,  A 
Uttcra,  Augustinum.super  Joannem,  et  supcr  scr- 
monem  Domini  in  monte  babitum,  B  vcro,  Bcdam 


drinum  secutus  Ammonium,  in  decem  numeros  or- 
dinavit,  sicut  in  Gneco  habentur  expressimus.  Quos 
cum  legeris,  similitudines  evangeUstarum  et  singu- 
laritates  scire  valcbis.  In  canone  primo  concordant 
omnes.  In  sccundo,  trcs  :  Matthseus,  Marcus,  Lucas. 
In  tertio ,  trcs  :  Matthxus ,  Lucas ,  Joannes.  In 
quarto ,  tres  :  Matthseus ,  Marcus ,  Joannes.  In 
quinto,  duo  :  Matlhseus,  Lucas.  In  sexlo,  duo  : 
MaUliseus,  Marcus.  In  seplimo,  duo  :  Matlbaeus, 
Joannes.  In  octavo,  duo  :  Maicus,  iLucas.  In  nono, 
duo  :  Lucas,  Joanncs.  In  decimo  propria  sunt 
uniuscujusque.  SinguUs  vero  libris  EvangcUi,  ab 
uno  incipiens  usque  ad  finem  librorum,  dispar  nu- 
merus  increscit.  Hic  cifris  exprcssus,  sub  se  babct 


super  Lucam,  in  quo  Ambrosii  cxposilio  claro  ser-  C  alium  numerum  litteris  notatum,  qui  usque  ad  de- 


mone  explicatur.  llos  siquidcm  maxime  scculi  su- 
mus.  M  vcro  littcra  siguificat,  quod  dc  prxdictis 
seu  ^liis  expositionibus  particulatim  coUigitur,  vel 
cujusUI)ct  magistri  scnlentiam.  Cum  enim  scriptum 
sit :  Spiritum  noiite  exstinguere ,  prophetias  nolite 
spernere  {l  Thess,  v)  :  bcnc  a  quolibct  dicla,  tan- 

B)  Omissx  sunt,  sed  fcre  omucs  rcpcriuntur  sub  finem  sacrorum  BibUonim 


cem  procedens,  indicat,  prior  numerus  in  quo  sil 
canone  requirendus.  Cum  igitur  aperto  codice  capi- 
tiilum  scire  volueris,  cujus  canonis  sil,  ex  subjeclo 
numero  doceberis ;  ;et  recurrens  ad  volumina  sin- 
gulonim,  reperies  in  quibus  vei  eadem,  vel  vicina 
dixerunt.  Hucnsque  Hieronymus. 


LIBERPRIMUS- 


PROLOGUS  LUCiE  EVANGELISTifi. 

Quoniam  quidem  multi  conati  sunt  ordinare  narru- 
tiunem,  qute  in  nobis  completa*  suttt^  rerum:  sicut  tra- 
diderunt  nobis  qui  ab  initio  ipsi  viderunt,  et  ministri 
fuermnt  sermonis :  visum  est  et  mihi  assecuto  a  prin- 
cipio  omnia^  diligcnter  ex  ordine  tibi  scriberCf  optime 
Tlieophile^  ut  cognoscas  eorum  verborunit  de  quibus 
eruditus  es,  veritatem. 

Multi  non  t^m  numerositate  quam  haeresum  di- 
versitate,  ut  Basilidcs  et  Apelles,  temeraria  pra^- 
snnip:ione  conati  sunt  scribere  de  rcbus  nostrae  sa- 
iutis,  qua;  iu  nobis  a  Deo  complelai  sunt  et  redun- 
daut.  Quod  redundat,  nulU  deficit;  et  de  complelo 
neino  dubitat,  cum  fiJcm  elFeclus  astruat.  Itaquc 
coinplctum  Evangelium  redundat  pcr  univcrsum 
mundum,  mcutes  fideUum  rigans  ct  coullrmans. 


Conatur  autem,  qui  inclpit  nec  perOcit,  qui  snig 
D  viribus,  non  graliae  Dei,  quaeirrigat,  confidit.  Non 
conatiir,  qui  divino  Spiritu  res  et  dicta  minislrante 
cocpta  complet.  Qui  ab  initio  tam  corporco  qnam 
mcnlis  intuitu  viderunt  res  factas  ^  Douiino,  et  mi- 
nistri  fuerunt  sermonis  verbo  et  excmplo,  docendo 
tradiderunt  nobis.  Non  solum  Marcus  cl  Lucas  au- 
ditu  didicerunt  quse  scriberent,  sed  etiam  Joannes 
el  Matthaeus  mulla  deinfantia,  pueritia,  genealogia 
Salvatoris  aUis  narranlibus  didicerunt.  Yisum  cst  ct 
mihi  scribere,  Spiritu  sancto  instigante,  ciijus  grntia 
geritur,  ut  id  quod  bonum  est,  nobis  etiam  bouunr 
videatur.  Assecutum  quidem  se  non  pauca  dicit,  scd 
omnia,  id  cst  miilta,  de  quibus,  qua;  ad  fidem  le^ 
pcntium  confirmandam  crederet,  idonea  scripsit. 
Tbeophilus  intcrpretatur  amans  Deum,  tcI  amatusa 


47 


ZACHARriE  CHRISOPOLITANI  EPISCOPI 


4S 


Deo.  Quisquisergo  amat  Deuin,  sivc  k  Deo  se  desi-  A  dicat :  Extra  ipsum  nihil  tactum  subsistit.  Sapieniia 


derat  amari,.>ol)ediat  Evangelio  tanquam  sibi  scri- 
pto.  HiereUci  nova  promiltunt,  sed  Tlieophilo  v^^rbo- 
rum,  de  quibus  eruditus  esl,  yeriias  exprimenda 
pronaitdtur. 

CAPUT  PRIMUM. 

7n  principio  erat.  Verbumy  ft  Verbum  erat  apud 
Deum,  et  Deu$  erat  Verbum,  Hoc  erat  in  principio 
eptid  Deum. 

Yerbum,  id  est  sapientia  nata,  disponens  omnia, 
erat  in  principio,  rerum  scilicet  creandarum,  ante- 
quam  aliquid  Qeret.  In  hoc  videlicet  seternaliter 
eral  Verbum,  ut  esset  principium,  id  est  origo  et 
causa  futurorum  ;  quod  quidem  ipsum  de  semetipso 
ail:  Ego  principium,  quiet  loquorvobi$  (Joan.  yiii).  Ac 


enim  attingit  a  fine  u$que  ad  finem  fortiter  (Sap, 
yiii),  id  esl  a  minima  creatura  usque  ad  maximam. 
Unde  Dominus  per  prop!  etam :  Coslum  et  terram  ego 
impleo  (Jer.  ixiu).  Hieronymus  deessentiaDei:  Qui 
coelum  et  terram  impkt,  procul  dubio  nuKus  est 
locus  ab  ejus  prsesentia  absens.  Super  omne  quippe 
creaturam  praesidet,  rcgendo  atque  imperando.  Sub- 
tus  omnia  esl,  subsistendo  atque  portando  oronia, 
non  pondere  laboris,  sed  infatigabili  vfrtute ;  quo- 
niam  nulla  creatura  per  se  subsistere  yalet,  nisi  ab 
ipso  sustentetur  qtii  illam  creayit.  Extra  omnfa  est, 
sed  non  exclusus.  i  Grae^^uslibernonnabetstne  tpso, 
sed,  extra  ip$um.  Siroiliter  ibi :  Exira  me  nihll  po- 
te$ti$  facere  (Joan,  xy).  Ulaulem  intelligas  ortum  et 


sj  dicat :  Ego  sum  illa  superna  sapientia,  in  cujus  B  mutationero  creaturarum  fleri  absque  omni  muta- 


dispositione  omniaprius  conduntur  mente,  quam 
xoiiipleantur  opere.  Unde  et  scriplum  est :  Qui  fe- 
^it  quce  futura  $unt.  Et  alibi :  Omnia  in  $apientia  fe- 
ci$ti  (P$al.  cxxx).  IIoc  autem  Verbum  a  quo  natum 
ftit,  id  est  cujus  sapientia  sit,  determinat  Eyangeli- 
rSta,  dicens :  Et  Verbum  erat  apud  Deum,  tanquam 
sapientia  in  ipso  cujus  est.  At  ne  sapienlia  isla  Dei 
iiliud,  quam  Deus  putaretur,  sicut  hominis  vel  an- 
geli  sapientia  aliud  est  quam  homo  ipse  vel  angelus, 
cui  per  accidens  inest,  addit :  Et  ipsum  Verbum 
erat  Deu$.  Tria  disjunctim  dixerat,  iila  conjunctim 
recapltulat,  ut  ad  se(]uentia  transeat.  Hoc  scilicet 
Verbuin,existens  Deus,  erat  in  principio  apud  Deum 
Quarum  autera  rerum  ipsum  Verbum  esset  princl 


tione  mentis  diyinae,  quae  immutabiiis  et  primaeva 
rerum  ratio  ect,  supponit : 

Quod  factum  esr,  tn  ip$o  vita  erat. 

Sciendum  quia  improprie  ct  figurate  dicuntur 
effectus  fuisse,  ubi  eorum  causas  originales  pra&* 
cesserunt.  Sic  enim  dici  solet*  Omnes  fuimus  in 
lurobis  Adae,  id  est ,  a  causa  ibi  praecedente  propa- 
gati  sumus.  Ita  etiam  dicitur  arca  fuisse  in  mente 
artiGcis,  quia  ejus  dispositio  et  ordo  ibi  praecessit. 
Similiter  quoque  dicitur :  Quod  factum  est,  erat  in 
ipso  vita,  hoc  est,  a  yita  in  Verbo  habita,  contraxit 
quod  facturo  esl,  et  fieri  et  subsistere.  Vitam  vero 
in  Verbo  nominat  reruro  rationes  et  causas,  immu* 
tabiles  ataue  aeternas.  Unde  Augustinus  Libro  quaes» 


pium,  ostendit,  scilicet  oronium  naturarum  ooslea  ^  tionwn  octogiiita  trium  :  c  Omnia  ratione  condita 


factarum.  Et  hoc  est : 

Omnia  per  ip$um  facta  $unt 

Omnis  creatura  et  corporea  et  incorporea,  omne 
^iiod  naturaliter  inest  substantiis,  veluti  quanlitas, 
qualitas,  rootus,  etc,  per  Dei  Verbum  cceperunt 
esse.  Malum  vero  nonestfactum  per  ipsum,  quia 
nulla  specie  continetur,  nulla  natura  sua  subsistit, 
sed  solum  privatio  boni  est.  Sicut  enim  naturalis 
luminis  absentia  caecitas  dicitur  oculi,  et  sicut  te- 
nebrae  lucis  absentia  sunt,  et  inedia,  comestionis 
exclusio,  ita  malum  dicimus  absentiam  boni,  quod 
si  adesset,  creaturac  rationali  naturaliter  compete- 
Tet.  Eicnim  cum  voluntas  in  mente  nascitur,  rootus 


sunt,  et  non  eadem  ratione  horoo  qua  equus.  Iloc 
eniro  absurduro  est  exisliroare.  Singula  igitur  pro- 
priis  sttnt  creata  rationibus.  Has  autero  rationes  ar- 
bitrandum  est  esse  in  ipsa  roente  Crcatoris.  Non 
eniro  extra  se  quidquam  posituro  intuebatur,  ut  se- 
cunduro  id  constitueret  quod  constituebat.  Quod  %\ 
hae  reruro  omniuro  creandarum  yariae  rationes  divi« 
na  roente  continentur,  neque  in  divina  roente  quid- 
quaro  non  aeternuro  atque  incomroutabile  potest 
esse ,  hae  rationes  reruro  principales,  aetemae  atque 
incomroutabiles  roanent,  quantum  participatione 
fit,  ut  sit  quidquid  est,  quoquo  modo  est.  Has  qui- 
dem  rationes  sive  ideas,  sive  forroas,  sive  species. 


<iuidem  naturalis  est ;  et  si  gratia  praesens  fuerit,  ^^  slve   ratione$y  licet  vocare,   et  rouliis  conceditur 


quae  libero  arbitrlo  cooperetur,  voluntaiis  motum 
dirigendo  et  ordinando  in  his  quae  justitiae  sunt,  vo- 
Inntas  bona  est,  et  remuneratione  digna  est.  Si  vero 
sinolus  voluntalis  appctat  retinere  vel  consequi  quod 
juslUia  vctat,  utique  absentia  gratiae,  cujusestmo- 
tum  voluntatis  dirigere  et  ordinare,  inordinatio  vo- 
l:intatis  est,  roaliim  cst,  peccatum  est,  nihil  tamen 
wde  subsistentibus  cst.  De  hac  quippe  gratia  aitPsal- 
.  raista:  Mi$ericor4ia  eju$  prceveniet  et  $ub$equetur 
me  (P$al.  L\m).  Et  ne  quis  forte  piitaret  aliqua  seu 
omnia,  qux  per  Dei  Verbu  ni  coeperunt,  exlra  ipsum 
«esse,  quasi  per  semetipsa  subsisterent,  adjeclt : 

Et$ineip$o  factume$t  nihAl. 

Talt  cst  igitur,  $ine  ipso  factum  cht  niyH,   ac  si 


appcllare,  sed  paucissirois  videre  quod  verum 
esl. 

Et  vita  erat  lux  hominum» 

Id  cst,  unde  rationalcs  creaiurae,  utbeaue  Gerent, 
illuminandaeerant.  In  futura  etenim  vita,  quae  vere 
vita  dicenda  est,  cognitlo  sapientiae  Dei  et  rationum 
ejus,  per  quas  opliine  cuncta  sunt  condita  et  dispo- 
siia,  tanto  bf^atiorem  quemque  efiiciet,  quauto  am- 
plius  cuiquect  innotuerit,  ct  participatione  sui  ma- 
gis  illuminaverit  eum.  Nam  sapore  quodam  spiri- 
tualis  gustus  id  tuiic  experiendo  cognoscetur  in  ipsa 
i-ei  specie,  qv.od  nunc  tenetur  in  fide.  De  qua  co- 
gnitione  ipsa  veritas  ad  Palreni :  Harc  e$t  cutem  vita 
a:Urnat  ul  cognotcant  te  vernm  Dcumy  et  qucm  mi^ 


»  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRfMUS.  tO 

«sff  Je««m  ChHstum  {Joan.   xvn).  Quod  etiam  do-  A      Et  non  erat  Ulis  filius,  eo  quod  esset  Eliiabeth  s(«. 


numSpiritus  sapienlije  dici  solel. 

Et  lux  in  tenebris  lucet, 

Hoc  est,  ubi  etiara  ipsa  non  videtur  nec  adverti- 
tur  ab  his,  qui  quasi  caeci  sub  sole  manenl.  Quis 
tnim  novit  sensum  Domini?  (Rom.  i.)  hoc  est,  ex  se 
percipere  sufficil  rationes,  quas  Deus  habet  in  om- 
nibus  condendis  seu  disponendi.»-?  Unde  ct  subdi- 
tur: 

Et  tenebras  eam  non  comprehenderunt, 

[Ambr.I  llli  videlicet,  qui  nondum  per  eam  sunt 
illuminati,  eam  percipere  nullatenus  valent.  Tene- 
bras  etiam  vitam  totam  pnesentem  exlra  futuram 
Dei  visionem  comparatione,  illiusfuturge  claritatis, 
intelligere  possuraus.  Lucet  itaque  sapientia  Dei 


rilis  et  ambo  procesnssent  in  diebus  suis, 

[Beda.]  Divinitus  est  procuratum,  ut  de  provec* 
tls,  diuque  fruclu  conjugii  privatis,  Joannes  nasce* 
retur,  quatenus  et  donura  Dei  gratius  esset  eis,  et 
cxteris  miraculi  stupor,  fulurum  proohetam  desi« 
gnaret. 

Factum  est  antem  cum  sacerdotio  fungeretur  Za* 
charias  in  ordine  vicis  suce,  ante  Deum  secundum  con* 
suetudinem  sacerdotis^  forle  exiit  ut  incensum  pone*^ 
ret,  ingressus  in  templum  Domini,  et  omnis  mullitudo 
populi  erat  orans  foris  horaincensi, 

Cum  ex  praecepto  Moysi  uno  sacerdote  decedente» 
unus  succederejubeatur,  tempore  David  statutum 
est  ut  vicissim  ministrantes  per  octonosdies,  a  Sab* 


etiam  in  hac  vila,  sed  lux  ejus  tenebris  ignorantiae  B  bato  usque  ad  Sabbatum  lemporevicis  suae,  singuli 

nostne  non  apparet ;  quia  tam  sapienter  a  Deo  om- 

nia  condita  sunt  seu  disposita,  ut  in  seipsis  jam  ha- 

bcant,  undehanc  de  se  cognitionempraeberequeant, 

qu5B  futurae  beatiiudini  reservanda  est.  At  vero  ut 

tenebrae  illuminarentur  a  luce,  missus  est  Joannes 

testimonium  perhibere  veritati.  Joannis  igilur  no- 

bilitas,  non  solum  a  parentibus,  sed  etiam  a  proge- 

nitoribus  monstratur;  non  saeculari  potestate  su- 

blimis,  sed  religione,  ut  quasi  haereditario  jure  in- 

fusam  sibi  fidem  advenlus  Christi  praedicaret. 


CAPUT  IL 

Fuit  in  diebus  Herodis  regis  Judce  sacerdos  qui^ 
damnomine  Zacharias,  de  vice  Abia,  et  uxor  itli  de 
filiabus  Aaron,  et  nomen  ejus  Etisabeth.  C 

[Beda.]  Nota  est  dignitas  Aaron  primi  pontificis 
in  lege ;  de  Abi|i  vero  paucis  dicamus.  Abia  fami- 
liam  de  qua  Zacharias  ortus  est,  sors  octava  conti- 
gil,  cum  David  cultum  domus  Dei  ampliaret,  minis- 
ieria  sacerdotum  in  viginti  quatuor  sortibus  divi- 
dens  (/  Par.  xxiv.  Apie  itaque  praeco  Novi  Testa- 
raenli  in  vice  sortis  octavae  nascitur,  quia  per  octo- 
nariuoi,  Nov:!m  Testamentum  proptersacramentum 
resiirrectionis,  sicut  per  septenarium  vetus  propter 
Sabltatum  saepe  inlelligitur. 

Erani  autem  justi  ambo  ante  Deum,  incedentes 
in  omnibus  mandatis  et  justificationibus  Domini  sine 
quetela, 

Anle  Deum  qui  videt  in  corde  et  non  faliiiur,  justi 
erant,  sed  apud  homines  opprobrium  sustinebant , 
quia  lex  steriles  maledixit.  Prius  est^mandatum, 
dcinde  justificatio.  In  mandatis  Domini  incedimus, 
cum  eis  obedimus.  Cum  vero  congnie  judicamus, 
justiiicationes  ejuslenemus.  Plena  esthaec  laudalio, 
quae  genus  inmajoribus,  mores  in  aequitate,  officium 
in  sacerdotio,  factum  in  mandato,  judicium  in  jus- 
tificatione.  comprehendil.  De  hoc  quod  addit,  sine 


castimoniae  studerent,   nec  interea  domum  suam 
tangerent.  Zacharias  sorte  exigit,  non  nova,  scd 
prisca,  illa  videlicet  qua  successit  invice  Abia,  cum 
primo  ad  pontificatum  accederet.  Haec  solemnitas 
deciraa  die  seplimi  mensis  a  paschali  mense,  quam 
diem  expiationis  sive  propitiationis  vocant,  celebra- 
tur,  quando  solus  pontifex  introibat  in  secundum  ta- 
bernacuium  cum  sanguine.  In  quo  significatur  Jesus 
sacerdos,  qui,  impleta  dispensatione  carnis,  coeli 
secreta  subiit,  ut  propitiura  nobis  faceref  Patreni, 
et  inlerpellaret  pro  peccatis  eorum  qui  adhuc  pro 
foribus  orantes  exspectant,  et  diligunl  adventum 
ejus.  Puichre  igitur  ea  die  descensio  ejus  per  an- 
gelum  nuntiatur,  qua  ejus  per  legein  ascensio  flgu- 
rabutiir,  quia  qui  desccndit,  ipse  est  et  qui  ascendit 
(Ephes.  ly).  B  da  in  tractatu  de  electione  Matthias 
apostoli:  c  Sumraus  sacerdos  sorte  quaeri  jubebatur, 
ut  veruin  quaerendum  fuisse  Sacerdotem  figuraretur, 
donec  veniret  qui  per  proprium  sanguinem  introivii 
semet  in  sancta,  isterna  redemptione  inventa  {Hebr, 
ix).  Cujus  hostia  terapore  Paschae  iramoiata ;  sed 
die  Pentecostes  Spiritu  sancto  igne  apparente,  con- 
suramata  est.  Yeteris  enini  erat  consuetudinis,  ac- 
ceptas  Deo  victimas,  coclesti  igne  cousuinrai.  Donec 
ergo  veritas  irapleretur,   figurara  licuit  exerceri. 
Unde  est  quod  Matthias,  qui  ante  Pentecosten  ordi- 
natur,  sorte  quaeritur ;  septem  vero  diaconi,  qui  '  po- 
stea  non  sorte,  sed  discipulorum  tantum  electione 
{Act.  i),  apostolorum  vero  oratione  et  manus  im- 
posilione  {Act.  vi).  i 

Apparuit  autem  illi  ar.gelus  Domini^  stans  a  dextris 
altaris  incensi. 

[Ambr.  —  Beda.]  Angeli  Dci  dicuutur  apparere, 
quia  non  possunt  praevideri,  sed  in  potestaie  illo- 
rum  est,  et  videri  quando  volunt,  et  non  vidcri 
quando  noluiit.  Bene  a  dextris  altaris  apparuit,  quia. 
et  adventum  veri  sacerdotis,  et  mysteriura  sacrificii 


qnereta^  ait  Apostolus :  Providenles  bona  non  tantum   ^universalis  et  coelestis  doni  gaudium  annunliabat. 


coram  Deo,  sed  etiam  coram  hominibus  {Rom.  xii). 
El  Ecclesiastes :  Ne  sis,  inquit,  multum  justvs  {Ec- 
cle.  i);  quia  plerumque  justitia  diirior  hominum 
qntTciam  provccat :  quae  vero  tempcrala  est,  etiam 
invidix  queriraoniam  ritat. 


Sicut  eniin  per  sinistram  praesentia,  sic  per  dcxte- 
ram  sxpebonapronuntianturaeterna,juxta  illud  in 
laude  sapienliae  :  Longitudo  dierum  indextra  cjus,  in 
sinislra  itlius  divitice  {Prov.  iii). 
Et  Zachariai  turbatus  est  videnSf  ei  ttBiorvrruit  «9- 


51  ZACHARl^  CHRYSOPOLITAKI  EI»ISCOPl  5i 

ff§r  eum.  AU  aulem  ad  Ulmn  angelus:  Ne  timeasy  A  siinillima  fuit  ambobus;  quia  ambo  in  dcBerlo,  ambo 


Zacharia,  quoniam  exaudita  est  deprecatio  tua. 

Sicut  bumani  dcfeclusest  terreri,  ila  benignitatis 
est  angelicae,  paventem  de  suo  aspectu,  blandiendo 
solari.  Contra,  da^mones  si  quos  sua  prxsentia  ter- 
rilos  senserint,  ampliori  borrore  conculiunl.  Exau- 
dita  est  deprccatio  facta  pro  populi  redemptione, 
n<;n  pro  sobole,  quam  desperabat  se  posse  babere. 
Sedquoniam  populi  salus  perChrislum  futuraerat, 
nuntiatur  Zacbaria;  filius  nasciturus,  qui  pracdi- 
cando  poenltentiam  ct  /idem,  prsepararet  Salvatori 
plebem. 

Et  uxor  tua  Elisabeth  pariet  tibi  (iliumy  et  vocabis 
nomen  eju$  Joannem» 

Singularis  meriti  indicium  dat^ir,  quotics  bomini- 


victu  parci ,  vestitu  inculti ,  ambo  rcgum  insaniam 
tolerant.  llle  Jordanem,  cceluiti  peliturus  divisit;  hic 
ad  iavacrum,  quo  coelum  petitur,  multos  convertit. 
Corda  patrum  iu  filios  convertere,  est  spiritualem 
sanctorum  antiquorum  scientiam  populis  prsedi* 
cando  infundere ;  prudentia  vero  justorum  est,  non 
de  legis  operibus  justitiam  prsesumere,  sed  ex  fide 
salutem  quserere,  ut,  quamvis  in  lege  positi  legis 
jussa  perncianl,  gratia  se  lamen  ])er  Cbristum  saU 
vandos  intelligant.  Justus  enim  ex  fide  vivii  (Habac. 
U ;  Rom.  I ;  Hebr,  x).  llinc  Petrus  ait:  Per  gratiam 
Domini  credimus  salvari :  quemadmodum  et  patres 
nostri  (Act,  xv).  Quia  vero  bacsenlentia  pcr  Joannem 
imbuti,  et  per  Eliam  imbuendi  siiiit  Juda^i,  utpote 


bus  a  Deo  nomcn  vel  inipoiiilur  vel  inutatur.  Sic  ^  diutius  incrcduli :  fereeadem  verba  qwx  Angelusde 

Joanne,  Malacbias  praedicit  de  Elia  (Alalach.  iv). 
Liltcram  sic  junge :  Prcecedet,  parare  Dcmino  plebetn 
perfectam. 

Et  dixitZacharias  ad  angelum :  Vndehccscium  ?  Ego 
enim  sum  senex^  et  uxor  mea  processit  in  diebus  suis, 

[Reda.]  Obaltitudinem  promissorum  baesitans,  si  • 
gnuin  quxrit,  cui  allocutio  angciica  cuflicere  debue- 
rat.  Undemerito  poenam  luit  in  taciiurnitate  quam 
mcruit,  ut  qui  discredendo  locutus  est,  jam  taceialo 
crcdcrc  discat. 

Et  respondens  angelus^  dixit  ei :  Ego  sum  Gabriel 
qui  asto  ante  Deum^  et  missus  sum  loaui  ad  fe,  ci 
hocc  tibi  evangelizare.  Et  ecce  eris  tacens^  et  non  po- 
teris  loqui  usque  in  diem  quo  haec  fiant^  pro  eo  quod  noH 
credidisti  verbis  meistquw  imptebuntur  in  temporeAVC, 

Angeli  cum  ad  nos  veniuut,  sic  exterius  implent 
ministerium ,  ut  tamen  nunquam  desint  interius  per 
contemplationem.  Missi,ante  Deum  sunt;  quia  quo- 
cunque  veniunt,  intra  ipsum  currunt  qui  ubique  est. 

Et  erat  plebs  exspectans  Zachariam,  et  mirabantur 
quod  tardaret  ipse  in  tempto.  Egressus  autem  non  po^ 
terat  loqui  ad  illos.  Et  cognoverunt  quod  visionem 
vidissel  in  templo,  et  ipse  erat  innuens  eis,  et  perman- 
sit  mutus,  Et  factum  est  ut  impleti  sunt  dies  officii 
ejus,  abiit  in  domum  suam. 

[AuBR. —  Beda.]  Muto  Zacbariaesimilis  est  populus 
Judaiorum,  actuum  suorum  non  potens  i^eddere  ratio- 
nem.  Ponlifices  autem  vicissux  lemporecontinentiam 


Abrabam,  quod  pater  nuiltarum  gentium  eral  futu- 
rus,  Abraham  est  vocatus  (Cen.  xvii) ;  sic  Jacob 
quia  Dcum  vidit,  Israel  appellari  mcruit.  Joannes 
interprotalur,  in  quo  est  graiia,  vcl  Domini  gratia^ 
iii  quo  deciaratur  ct  pareulibus  cjus  gratiam  esse 
doiiatau),  et  ipsi  Joanni,  qui  ex  utcro  matris  sancto 
Spiritu  erat  replendus. 

Et  erit  gaudium  tibi  ct  exsultatiOf  et  multi  in  na* 
livitate  ejus  gaudebuut. 

Gaudium  ad  inenleni;  exsultatio  ad  corporis  bi- 
laritatem  specl:U.  Nalo  pinecursore,  mulii  gaudcnt ; 
uato  Doininoj  magnvm  gaudium  nuniiatur  quod  erit 
omni  populo  (Luc.  ii);quia  bicsalutcm  multis  prx- 
dicat ,  ille  omnibus  dat.  [Amdr.]  Notandum  quod  ^ 
Jacob  iii  gcncratione  duodecim  filioruin  gaudct, 
Abrahic  paritcr  ct  Zachari;e  filii  dantur.  Divinum 
igitur  munus  est  fccunditas  parcntis.  Agant  igitur 
palres  gratias,  quia  genuerunt;  filii,  quia  gcniti 
sunt;  inatrcs,  quia  hoiioranlur  prxmiis  conjugii. 

Erit  enim  magnus  coram  DominOy  et  vinum  et  sice* 
ram  non  bibetf  et  Spiritu  sancto  replebilur  adhuc  cx 
Utero  matris  succ. 

[Beda.]  Magnaecoram  Domino  viriutis  est,  pme- 
dicare  in  deserto  coeleslia  gaudia,  tcrrenas  delicias 
speriiere,pro  veritate  capite  truncari.  Siceram  vocant 
Ilebnci  omne  poculum  quod  inebriare  potest,  sive  de 
pomis  sivcdcfrugibus,  seu  de  qualibctalia  materia 
confcctum.  Iii  lege  Nazareorum  erat,  vino  ct  sicera 


tenipore  C(msecrationis  abstinere.  Joanncs  vcro  ct  ^  servantes  iinpleto  templi  officio,  ad  domos  uxoresque 


Samson  et  Jercmias  utsemperNazarei,  id  est,  sancti 
maiierent,  sem))er  his  abstiiicbant.  Dccet  eiiim  eum 
quiinuftosanctiSpiritusdcsiderat  implcri,  niillo  po- 
culo  debriari.  Sicerain  noii  bibel,  et  adhiic  itloin  pr:e- 
ter  illam  virtiiiein  Spiriiu  sancto  rcplebitur  cx  ulero. 

El  multos  filiontm  hrael  convertet  ad  Dominum 
Deum  ipsorum^  et  ipse pra'cedet  ante  Ulum  in  spiritu  et 
virtute  Elia%  ut  eonvfrtat  corda  patrum  in  filios,  et  iw- 
credulos  ad  prudentiam  justorum^  parare  Doniino  ple- 
bem  perfcctam. 

[Ueda.]  Ilios  convertitad  Dominum,  quibusin  fide 
veiituridcdit  bap!ismum.  In  spiritu  EliscdiciUir  pnc- 
ccdere;  quia,sicut  illepRcco  veiituru$rst  judicis,ita 
tirprjeco  factus  efct  Redemptoris.  "Virtus  quoqus 


suas  necessario  redibant ;  quia  tunc  sacerdotalis  suc- 
cessioex  stirpe  Aaron  quierebatur.  Nuncaulem  quia 
saceixlolibus  non  carnalis  succcssio,  scd  spiritualis 
iiiqiiiriiur  perfcctio,  ut  sempcr  allari  queant  as« 
sislere,  semper  castitas  observanda  prsecipilur. 

Post  hos  aulem  dies  cuncepil  Elisabeth  uxor  ejus. 

Post  dies  viilclicet  olTicii  Zacbarix  compleios.  Gesta 
sunt  h%c,  inquit  Joannes  Chrysostomus,  mense  Se- 
»plembri,  viii  Kalcndas  Oclobris,  luna  xi  quando  oe* 
lcbratur  jcjunium  scenopegix  in  scquinoctio,  quando 
incipit  dies  minui,  quia  ille  concipiebatur,  qui  dixlt : 
Meoporlet  minui,  illum  autem  crescere  (Joan.  in), 
Miuorata  etenim  fuerat  lux  a  tenebris,  cum  sccun* 
dum  legem  Deo  sacririria  o0errentur,  qu?e  jam  cesk 


53  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LI8ER  PRIMUS.  lA^ 

sare  oporlebat,  cum  Baptista  conciperetiir.  Et  ideo  A  Deo  in  civilatem  GQlHceos,  cui  nowen   Naiarelh,  ad 


pater  ejus  sacerdos  Jiida^orum  emiituit,  quia  jam 
cessare  oportebat  sacrificia  sacerdotalia,  vcniente 
sacerdote,  qui  pro  peccatis  omnium  sc  ofTerret.  In 
die  jejuniorum  conceptio  Joannis  praedicitur,  quia 
per  ipsum  afflictio  poenitentiae  erat  pnedicanda. 

Ef  occuUabat  $e  men$ibu$  guinquet  dicen$ :  Quia 
Bic  fecit  mUii  Dominu$  in  diebu$  auibu$  re$pexit  au- 
ferre  opprobrium  meum  inter  homtne$, 

[Ambr. — Bedi.]  Quanta  sanctis  cura  sit,  nequid 
iurpe  de  quo  erubescere  debeant,  admittant,  osten- 
dit  Elisabeth,  qu»  de  dono  Dei  erubescit,  et  vere- 
cundatur  concepisse  in  anili  xtate,  ne  in  senectute 
Ubidini  vacasse  videatur,  quae  etiam  in  juventute 
nuUatenus  e&ercenda  est,  nisi  causa  soboUs  vel  vi- 
tandae  fomicationis.  [Beda.]  AUegorice  per  Zacllia- 
riam,  sacerdotium  Judaeorum ;  per  Elisabeth,  lex  si- 
gnatar,  quse  sacerdotum  doctrinis  exercitata,  quasi 
TiriU  auxiUo,  spirliuales  Deo  filios  gignere  debeat. 
Sed  quasi  steriUs  erat,  quia  neminem  [nihl[\  ad  per^ 
feclum  ducebat  (Hebr.  vii),  necjanuam  coeli  apcrie- 
bat.  Ambo  erant  justi,  quia  et  bona  fuit  lex,  et  bo- 
num  sacerdotium  tempore  suo.  Ambo  processerant 
in  diebus  suis,  quia  tegalis  devotio  tempore  Moysi, 
quasi  iu  adolescentia  cuni  sacerdotio  floruit ;  sed,  ad- 
veniente  Christo,  lex  et  sacerdotium  in  senecta  fue- 
runi,  cum  et  sacerdotii  ordo  per  ambitiones  et  con- 
lentiones  pontificum  confusus,  et  lex  per  Pharisae- 
orum  traditiones  praevaricata  fuit.  Zacharias  ingre- 


virginem  desponsatam  vtro,  cui  nomdn  erat  Joseph  de 
domo  Damd^  et  nomen  vir%ini$  Maria. 

[Grecor.]  Mensein  sextum,  Mai  tium  intollige,  cu- 
jus  die  25  Salvator  traditur  conceptus  et  passus. 
IdcireoangeUprivatis  nominibuscenscntur,  ut  pcr 
vocabula  quid  minislraturi  veniant  ostendatur.  Ga- 
briel  ergo  Dei  fortitudo  dicitur ;  quia  iUum  nuntist , 
qui  aerias  potestutes  debeUaturiis  erat.  Ob  muit.is 
quippe  causas  virgo  desponsata  fuit.  Primo,  quia 
cognata  erat  Joseph,  ut  per  eum  origo  virginis  co> 
gnosceretur,  quia  ambo  erani  de  domo  David,  et 
moris  est  Scripiurae  feminarum  genealogiam  non 
texere.  Deinde,  ne  velui  adultera  lapidaretur  a  Ju- 
daeis.  Tertio,  ut  in  iEgyptum  fugiens,  solatium  viri^ 
*'  et  integritatis  haberetcustodiam.  Quarto,  nepartus 
ejus  pateret  diabolo.  Itaquc  quia  Utbrica  fama  pii- 
doris  est,  noluit  Dominus  ortus  sui  fidcm  nialris 
injurlis  astruere ;  sed  potius  aliquos  de  suo  ortn, 
quam  de  matris  piidore  dubitare  permisit.  In  quo  et 
impudicis  virginibus  occasio  toUitur,  ne  dicant  ma- 
trom  Domini  fuisse  infamatam.  [Beda.]  Interpreta-- 
tur  antem  Maria,  $teUa  mari$  Hebraice;  domina^ 
Syriace,  quia  et  lucem  salutis  ct  Dominum  mundo 
edidit,  edocta  per  angelum  :  cuin  ecbntrasiiasu  dia^. 
boU  femina  seducta,  peccati  tcnebras  et  servitulem 
intulerit.  Mystice,  Maria  desponsata,  sed  virgo,  ty- 
pus  Ei^clesiae  est,  quae  est  immaculata,  sed  nupta. 
Concipit  nos  virgo,  sed  spiritu ;  paruil  nos  virgo  sine 


diluT  templum ;  quia  sacerdoium  est  intelligere  Dei  ^  gemitu 

•       »11     1  •    *    II  n        ^  r     • 


sanctuarium,  et  inlrare  in  Ulud  per  intellectum.  Fo- 
ris  orai  multitudo ;  quia,  dum  mystica  penetrare  ne- 
quit,  necesse  est  ut  doctorum  monitis  humiliter  in- 
tendat.  Dum  altari  thymiama  imponit,  nasciturum 
Joannem  cognoscit;  quia  dum  doctores  divina  le- 
ctione  inflammantur,  gratiam  Dei  venturam  perChri- 
slum  de  interiori  meduUa  litlerarum,  quasidevulva 
Elisabeth  prodituram,reperiunt.Et  hocper  angelum, 
quia  lex  est  ordinata  per  Angelo$  in  manu  medialori$ 
{Galat.  iii) .  Non  credens,  mutus  fit ;  quia  mutusest, 
qut  spiritualem  scnsum  in  littera  non  intelligit.  Nec 
quasi  magister,  talis  vaietdocerepopulum,  scdquasi 
nutibus  innuit ;  quia  nec  rationem  attendit  sacrifi- 
cioruin,  nec  curat  scire  dicta  prophetarum.   Muto 


Etingre$$u$  angetu$  aa  eam,  dixit:  Ave^  gratia- 
plena.  Dominu$  tecum;  benedicta  tu  in  mulieribu$, 

Gratia  plena  erat  in  vitiorum  exchisione,  veritatis 
cognitione,  virtutis  amore :  quse  prima  inter  feminas 
virginitatis  gloriosum  munus  oblulit  Deo.  Dominus 
tecum  in  mente,  Dominus  tecum  in  utero,  Dominus  te- 
cum  in  auxilio,  cujus  teinplum  sanctum  es.  Super  om- 
nes  feminas  benedicta  est,  quam  pariler  angeli  et  ho- 
mines  venerantur  tanquaniDcimatrem  et  virginem. 

Qua^  cum  audisset,  turbata  est  in  sermone  eju$^  et 
cogitabat  qualis  esset  ista  sabualio, 

[Beda.]  Yirgo  viri  salulationis  ignara,  verborum 
novitate  terretur.  Virg.'nuni  qiiippe  est,  ad  oinncs 
viri  ingressiis  pavere,  omnesque  viri  aflatus  vereri.. 


Zacharia,  concipit  EUsabeth  Joannem ;  quia,  Ucct  D  ^^lsiriaergonovambenedictionisformulammirabatur. 
pontifices  et  Pharisaeinec  intrent  interiora  legis,  ncc     qu«  uusquam  antc  lecta  fuerat. 


auditores  intrare  permittant,  interiora  tnmen  legis 
sncramcntis  Christi  abundant.  Quinque  mensibus 
Klisabclh  occuliat  conceptum,  sive  quia  Moyscs  Ic- 
^ifer  quinque  Ubris  mysteria  Christi  parabolatim 
designat;  seu  quia  ipsa  lex  [sibi]  Christi  dispensa- 
tionem  in  quinque  mundi  aetatibus  per  sanctoriim 
facia  vel  dicta  figurat.  Et  quia  incarnatio  Christi 
sexta  s^eculi  aetatc  ad  legisimpletionem  fiitura  erat, 
re(te  sexto  mense  a  couceptione  Joannis  nascitu- 
rum  Salvatorem  angelus  Marise  nuntiaL 

CAPUT  ilf. 

In  meuse  autem  sexto  missus  est  augdns  (ijbricl  a 


Et  ait  angelus  ei :  Ne  timea$y  Maria  :  invcnisti 
e:iim  gratiam  apud  Deuni, 

Fanuiiarius,  quasi  notam,  vocat  eam  cx  nomine, 
suadens  ci  non  timere.  fnvcnisti  gratiam,  totius  gra- 
tise  auctorem  conceptura.  (.'nde  sequitur : ; 

Ecce  concipie$  in  utero  et  parie$  fUiuniy  et  vccabis 
nomen  eju$  Jesum, 

Concipies,  ei  incorrupta  mancbis ;  parles,  et  v'r- 
ginitatis  non  patieris  delrlraenlum.  Jcsus  $alvator 
sive  $alutaris  interpretatur,  quia  salvum  facturua 
erat  pnpulum  suuni  a  peccatis. 

II ic  erit  magn^s  et  Fiiiu$Alti$$imi  vocabitur^  ct  (/a* 
bil  Uli  Domwus  Dens  sedan  Daiid.  pains  eju^^ 


65  ZACIIARIiC  CHYSOPOLITANI  EPISCOPI  68 

Joanne8  erlt  magnus  corara  Domino,  ut  bomo;  hic  A     [Beda.]  Ordo  esl :  Et  ecce  ct  (pro  etiam)]ip8a  Elr 


vero  magnus,  utDeus  Dei  Filius.  Jesus  accepitsedem 
Dayid,  ut  gentem  cui  David  lemporaliter  guberna- 
cula  pn»buerat,  ipse  perpetuum  vocaretad  regnum. 
Quod  autem  Filius  Altlssimi,  et  David  patrem  ha- 
bere  dicitur,  in  duabus  naturis,  Dei  videlicet  et  ho- 
minis,  una  Christi  persona  demonstratur. 

Ei  regnabil  in  domo  Jacob  in  aslernum,  et  regniejus 
non  erit  finis, 

In  prsesenti  vita  corda  inhabitans  regnabit,  in  fu- 
turo  de  exsilio  ad  gloriam  vocans.  Hinc  Isaias :  Et 
pacis  non  erxt  finis  {Isa.  ix).  Domum  Jacob,  tolam 
Ecclesiam  dicit,  quae  per  fidem  ei  confessionem 
Christi  ad  patriarcharum  pertinet  sortem  :  et  in  his 
qui  de  bona  radice  palriarcharum  nati  sunt,  et  in 


sabeth  cognata  tua  concepit  filium.  Ne  virgo  se  pa- 
rituram  diffidat,  accipit  eiemplum  anus  sterilis  pa- 
riturae,  ut  discat  omnia  Deo  possibilia,  etiam  in  eis 
quse  naturse  ordini  videntur  contraria.  Vel  aliter : 
Non  quasi  incredulam  exemplis  hortatur  angelus  ad 
fidem,  sed  credenti  quae  audierat  ampliora  replicat 
miracula,  ut  quae  Deum  virgo  erat  paritura,  praecur- 
sorem  quoque  de  anu  sterili  nascitunim  cognoftceret. 
Sciendum  quod  Aaron  qui  de  Levi,  uxorem  accepit 
de  tribu  Juda  Elisabeth  sororem  Naasson :  et  Joiada 
ponlifex  uxorem  habuit  de  tribu  regali  Josabcth  fi- 
liam  Joram.  Per  hos  itaque  nec  non  per  alios,  utrae- 
que  tribus,  regalis  et  sac^rdotalis,  conjunctae  fue- 
runt.  Hinc  Maria  et  Elisabeth  cognataeerant;  et  con- 


illis  quideoIea$tro  gentiumexcisi,inoUvam  bonam  Bgruit  ut  de  utraque  tribu  mediator  nascatur,  qui 


Judaeorum  sunt  inserti  (Rom.  xi) 

Dixit  autem  Maria  ad  angelum :  Quomodofiet  istud 
quoniam  virum  non  cognosco  f 

Non  ait:  Unde  hoc  sciam.'  sed  :  Quomodo  fiett 
quia  non  dubitabat  de  verbis  angeli.  Legerat :  Ecce 
vlrgo  concipiet  et  pariet  filium  (Isa,  vii) ;  sed  quo- 
modo  fieret  non  legerat,  nec  ab  angelo  audierat. 

Et  respondens  angelus,  dixit :  Spiritus  sanclus  su* 
perveniet  in  te,  et  virlus  Allissimi  obumbrabit  tibi. 

Spiritus  sanctidona  vocat  Spiritum  sanctum.  £t 
lu  nomen  causae  attribuitur  efiectui,  ut  saepe  fieri 
solet.  Eumdem  quoque  nominat  virtutcm  AUissimi, 
Juxta  hoc  quod  Doroinus  discipulis  promitten^  ad- 
ventum  ejusdcm  Spiritus,  ait :  Vos  autem  sedete  in 
dvitate,  quoadusque  induamini  virtute  ex  alto  (Luc, 
xxiv).  Umbra  vero  fit  a  lumine  el  a  corpore,  cum 
quodtibet  obumbraculi  genus  inter  nos  et  solem  op- 
ponimus,  quod  lucem  ejus  nobis  tolerabiliorem  red- 
damus.  Itaque  lux  incorporea  divinitatis,  in  natura 
8ua  invisibilis,  ut  quoquomodo  posset  in  nostra  vi- 
deri  substantia,  infirmitatis  noslrae  velamen  (id  est, 
humanam  naturam)  assumpsit  in  virgine.  Et  hoc  est 
quod  dicit,  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te,  id  est 
donuAi  sancti  Spiritus  inaestimabile,  nova  scilicct 
gratia  et  slngularis  conferetur  tibi ;  et  ila  ipse  Spi- 
ritus  sanctus,  cujus  est  omnia  bona  distribuere  et 
conservare,  ataue  optimo  fineconfirmare,  unde^vir- 
tus  Altissimi  dicitur :  obumbrabit,  quasi  nmbracu- 
lum  videlicet  corpus  humanum  de  came  tua  forma-  d 
bit  splendori  hicis  aiternas,  hoc  esl,  Dei  sapientiae, 
£t  iioc  fiet  tibi,  id  est  ad  immensam  gloriam  tui, 
quac  prac  caeteris  illuininaberis. 

Ideoque  quod  nascetur  ex  te  sanctum,  vocabitur  Fi^ 
Uhs  Dei. 

[Beda.]  Nos  etsi  sancti  efflcimur, non  tamen  sancti 
nascimiir,  diccnte  Prophcla :  In  iniquitatibus  eonce- 
p:us  sum  (PsaL  l)  ;  Jesus  vero  singulariter  nalus  est 
«nnctus,  quia  ex  commistione  carnalis  copulae  con- 
ceptiis  non  est. 

El  ecce  Elisabeth  cognata  tua,  et  ipsa  concepit  fi- 
iium  in  stneclute  sua.  Et  kic  mensis  est  sextus  illi, 
fiuw  vceaiur  sterilis,  quia  non  erit  impossibiie  apud 
ficum  omne  verbum^ 


regnat  in  aetemum,  et  est  sacerdos  secundum  ordi- 
nem  Melchisedech  (Psal.  cix). 

Dixit  autem  Marics  :  Ecce  ancilla  Domini^fiat  mihi 
secundum  verbum  tuum,  et  discessit  Angelus  Hb  itla. 

Quae  mater  Domini  eligitur  ancillam  se  nuncupat, 
suae  conditionis  et  divinae  dignationis  per  omnia 
memor  et  cum  magna  devotione  promissum  angeli 
optat  impleri,  Augustinus  in  sermone  qui  sic  inci- 
pit :  Legimus  et  fideliter  retinemus.  c  Accepto  vir- 
ginis  consensu,  mox  coelestis  regionis  accolas  repe« 
tivit  angelus ;  et  ecce  subito  secretum  virginis  inef- 
fabilis  potentia  penelravit,  quia  aeternus  solde  summa 
altituduie  claritatis  paternae  descendens,  vulvae  vir- 
ginalis  aditum  reseravit,  et  totius  mundi  caliginein 
fulgida  coruscatione  repressit.  Intrat  mundi  artifex 
angustias  ventris  humani,  efficitur  gravida  mater 
iutacta.  Circumdat  Maria  virum,  angelo  fidem  dando ; 
quia  Eva  perdidit  virum,  serpenti  consenliendo.  » 
Gregorius  in  epistola  illa,  Quia  charitati  nil  longe 
est :  c  Non  prius  in  utero  virginis  caro  concepta  est, 
et  postmodum  divinitas  venit  in  carnem,  sed  mox 
Ycrbum  venit  in  utero,  inox  Verbum  servata  virtute 
propriae  natnrae,  factum  est  caro  et  perfectus  homo, 
id  est,  in  veritate  carnis  et  animse  rationalis.  Unde 
unctus  prae  parlicipibusdicitur  (Psa/.  xliv),  dono  vi- 
delicet  Spiritus  sancli.  Nam  hoc  ipsum  de  Spiritu 
sancto  et  carne  Virginis  concipi,  a  sancto  Spirilu 
ungi  fuit.  iOrigenes  :  c  Si  hoc  Verbum  humanum  et 
corporale,  immissum  auribus  pluriroorum,  non  di- 
viditur  pcrsingulos,  utparsin  alio,  ct  pars  sit  in 
alio,  sed  in  omnibus  integrum  et  plenum  habetur, 
ut  in  unoquoque  [plenum]  totum  slt;  quanto  magis 
Verbum  Dei  unigenitum  ubique  totum  est,  in  coclo 
et  in  terra,  et  apud  Patrem  el  in  Virginc? 

Exsurgens  autem  Maria  indiebus  illist  abiit  in  mon^ 
tana  cum  festinatione  in  civitatem  Juda. 

[Beda.]  Festinat  invisere  gravidam  Elisabeth  de 
exemplo  laeta.  Quod  abiit  in  montana  in  civitatera 
Juda,  tribiis  mensibus  ibidem  mansnra  :  docct,  quia 
omnis  anima  qua;  Verbum  Dei  concipit,  virtutuni 
slatim  cacumina  conscendere  debet,  et  civilatem 

da,  id  est  confessionis  el  laudis  arcem  pcnetrare » 


57 


IN  OHDM  EX  QUATUOR  UBER  PRIMDS. 


58 


nt  Taleat  asque  ad  perfectionem  ndei,  spei  et  cha-  A  quem  omnia,  per  quem  salus  in  ea  mundo  lepara 


ritatis,  quasi  tribus  mensibus  in  ea  commorari 

Et  intravit  in  domum  Zacharice^  et  salutavit  Elisa" 
beth.  Et  factum  est  ut  audivit  salutationem  Marice 
Elisabeth^  exsultavit  infans  in  utero  ejus ;  et  repleta 
est  Spiritu  sancto  Elisabeth, 

Maria  sahitat  Elisabelb,  ut  bumilitatem  suam 
commendet.  Vocem  salutationis  Elisabeth  prior  au« 
divit,  sed  Joannes  prior  in  utero  gratiam  sensit.  Hia 
natura*  ordine  audivit,  iste  in  utero  eisultavit.  Illa 
Mariae  sensit  adventum,  Joannes  Domini  conceptum. 
Mater  repleta  est  Spiritu  sanclo,  sed  fiiius  prius 
fuit  repletus. 

Et  exclamavit  voce  magna,  et  dixit :  Benedicta  tu 
inter  mutieres,  et  benedictus  fructus  ventris  tui, 


tur.  Dicit  ergo  cum  Psalmista  :  Anima  mea  exsuU 
tabit  in  Domino,  et  delectabitur  super  satutari  suo 
(Psat.  xxxiv). 

Quia  respexit  humilitatem  ancilke  sucb  :  ecce  enim 
ex  hoc  beatam  me  dicent  omnes  generationes. 

[Beda].  Respexil  Dominus  intuitu  sancti  Spiritus 
humilem  Mariam,  cum  ipse  Spiritus  obumbravit  in 
ea.  Dei  enim  respicere,  graliam  tribuere  est.  Recie 
igitiir  beata  ab  omnibus  cognominanda  gratulatur. 
Dicebat  ut,  sicut  per  superbiam  Eva  mors  intravit 
{Gen,  iii),  ita  per  humilitatem  Mariae  panderetur 
introitus  vitae. 

Quia  fecit  mihi  magna  qui  potens  est,  et  sanctum 
nomen  ejus. 


Quia  magna  Dei  dona  cognovit,  non  tam  clamosa         ^deo  magnificat  anima  mea  Dominum,  quia  mibi 


quam  devou  exclamavit,  quae  Spiritu  sancto  plena 
flagrabat.  Intuendum  quod  Maria  eadem  voce  bene- 
dicitur  ab  Elisabelh,  qua  a  Gabricle,  ut  angelis  et 
hominibus  veneranda,  et  cunctis  feminis  praeferenda 
monstretur.  Fructus  ventris  ejus  benedictus  est, 
sicut  ait  Apostolui  :  Qui  est,  inquit,  super  om- 
nia  Deus  Benedictus  in  swcula  (Bom.  ix). 

Et  unde  hoc  mihi,  ut  veniat  mater  Domini  mei 
ad  me? 

Eiisabeth  non  perquirit  hsec  quasi  nescia,  sed  mi- 
raculi  novitate  perculsa. 

Ecce  enim  ut  facta  est  vox  salutationis  tuas  in  au- 
ribus  meisy  exsultavit  in  gaudio  infans  in  utero  meo. 


magna  facere  dignatus  est,  qui  ex  se ,  non  ab  alio 
potens  est,  id  est ,  Deus  Pater,  et  sanctum  nomen 
ejus,  id  est,  Fiiius  qui  nomen  est  Patris  :  nam  per 
illum  muudo  innotuit.  Ergo  :  Mamificate  Dominum 
mecum,  et  exattemus  nomen  ejus  (Psal.  xxxiii). 
Sanctum  est  nomen  Domini,  quia  singulari  potentia 
et  sanctitate  transcendit  omnem  crealuram. 

Et  misericordia  ejus  in  progenies  et  progenies  It- 
mentibus  eum. 

A  speciali  dono  se  verlit  ad  generalia,  statum 
humani  generis  describens.  Quid  superbi,  quid  hu- 
miies  mereantur  ?  Quid  filii  Adae  per  libertatem  ar- 
bitrii,  quid  filii  Dei  sint  per  gratiam  ?  Non  mihi  soli 


Intelligit  per  Spiritum  quo   repleta  erat,  quia  C  ^^^*^  magna,  sed  in  omni  progenie  qui  timet  Deum 


exsultatio  infantis  significet  illius  venisse  matrem, 
cujus  praecursor  erat  futurus :  et  ideo  quae  ante  eru- 
bescebat  et  se  occultabat,  quia  conceperat  fiiium , 
jactal  se  quia  genuit  prophetam, 

Et  beata  quce  credidit,  quoniam  perficientur  ea  qum 
dicta  sunt  ei  a  Domino. 

Aperte  indicat,  quia  verba  angeli  ad  Mariam  per 
Spiritum  agnovit.  Gredidit  virgo,  et  inde  fructum 
''onsecuta  est.  Audita  responsione  Eiisabeth,  qua 
beatam  praedicavit,  malrem  Domini  appeilavlt,  fidem 
fortem  laudavil,jam  congruo  tempore  perfecitdona 
percepta,  quae  virginalis  pudor  silentio  tegebat. 

Et  ait  Maria  :  Magnificat  anima  mea  Dominum; 
et  exsuUavit  spirttus  meus  in  Deo  salutari  meo. 


et  operatur  justiliam^  acceptus  est  illi  (Act.  x),  et 
misericordia  ejus,  id  est,  Spiritus  sanctus  miscri- 
cordiarum  distributor,  habitat  in  eo. 

Eecit  potentiam  in  brachio  suo,  dispersit  superbos 
mente  cordis  svi 

In  brachio  significatur  Filius,  non  quod  tanquam, 
membrum  corpori  hssreat,  sed  quia  Yerbum  (id  est 
per  Filium)  operatur  Pater.  Superbus  est,  qui  vtlt 
eOerri  super  id  quod  est.  ut  diabolus.  Pater  ergo 
qui  dicit  in  psalmo  :  Eructavit  cor  meum  verbum  bo- 
num  {PsaL  xliv)  :  in  brachio  suo,  id  est  in  mente 
cordis  sui,  in  qua  et  operatur,  et  omnia  cum  tran- 
quillitate  judicat,  polenter  dispersit  superbos.  Quia 
enim  divinse  mentis  Verbum  bonum  est,  abjicit  el 


Spirltus  ipse  est  aniroa ;  unde  in  Passione  dicitur :  ^  damnat  superbiam,  quae  initium  omnium  malorum 


Etj  inctinato  capiley  emisit  spiritum  (Joan.  xix).  In- 
terdum  tamen  accipitur  pro  racionalilate  et  excellen- 
tia  animae,  ut  il)i :  Benedicite  spiritus  et  animce  justo- 
rum  Domino  (Dan.  iii).  Anima  namque  viviimis, 
spiritu  discernimus  et  intelligimus.  Maria  ergo 
anima  et  spiritu  devota  Deo,  totum  quod  vivit  et 
senttt,  totum  quod  intelligit  et  discernit,  in  Dei  ma- 
gnitudine  contemplanda,  in  ejus  praeceptis  obser- 
vandis,  in  agendis  gratiarum  laudibus,  impendit. 
Hoc  autem  est  m  ciihara  etvsalterio  (Psal.  cl), 
}uxta  Psatmistam  psallere  Deo.  Marise  anima  Magni- 
fl*3at ,  id  est,  magnum  cogitat  el  laudal  Dominuni« 
videlicet  Deum  Pa^lrem  ex  quo  omnia.  Et  exsultavit 
spiritus  ejus  in  Deo  salutari,  id  est,  in  Filio  per 


est  (Eccli.  x),  Hieronymus  de  cssentia  Dei  :  t  Gor 
Dei  Patris,  arcanum  sapienliae  ejus  roystice  innuit» 
ex  quo  Verbum  ejus  (id  est,  Filium  suum)  impassi- 
biliter  sine  inilio  genuit,  ipso  dicente  per  Prophe- 
tam  :  Eructavit  cor  meum  verbum  bonum.  Vel  ila  : 
In  brachio  dispersit  superbos  tam  latentes  quam 
manifestos,  quia  cordis  sui  mente,  id  est  intellectu 
quo  Deum  videre  deberent,  conira  eum  elati  sunt. 

Deposuit  potentes  de  sede  et  exaltavit  hundles , 
Esurientes  implevit  bonis,  et  divites  dimisit  inanes. 

[Beda.]  Quod  praemisit  in  progenies  el  pri^enies, 
anncctit,  quia  per  omncs  sieculi  geiierationes  de- 
ponil  potentes  superbos  de  sede  superbiax,  ct  ex.^l- 
tat  humiles  pia  dispensatione.  Qui  enim  h  cxaUat^ 


69  ZxVCUAniiC;  GURYSOPOLITANI  EPISCOPI 

MumiiiabUur :  et  qui  se  humiliatyexaltabitur  {Luc  xiv;  A  ] 


co 

patrli  sttis  Zacha- 


Mmldu  muV  EsmieBtes  dicii  geBtiles,  i|iil  nec  1e- 
fen  lialHKmit  aee  proplseUB;  diTites  vero  iu- 
dseos,  in  lege,  et  propbetis,  et  psalmis.  Ilos  dimisit 
inanes  Dominus,  quando  exterminati  sunt ;  illos 
au  em  implevit  bonis,  quando  prxdicatores  recepe- 
runt.  Implevit  et  dimisit,  prophetico  spiritu  dixit , 
prxteritum  videlicet  pro  futuro. 

"Suscepit  hrael  puerum  suum  memorari  misericor- 
dia  su(e. 

[Beda.]  Pulcbre  puerum  appellat  Israel,  obedien- 
tem  videlicel  et  humilem ,  ut  Osee  dicil :  Ptter  Is- 
rael  et  dilexi  eum  (Ose,  xi).  Qui  enim  contcmnit 
humiliari,  non  potest  saWari;  nec  dicere  cum  Pro- 
pheta  :  Ecce  Deus  adjuvat  me^  et  Dominus  susceptor 


HmsL  Ei  fttftmitnt  mater  ejusy  dixit :  Nequaque,n, 
sed  vocabitur  Joannes. 

Non  ignorabat  maler  filii  vocabuhim,  quae  jan 
prophetaverat  conceptura  esse  Christuni.  Sci^it 
enim  spiritu  prnphetiae  de  nomine  rmponendo,  quc  d 
non  didicerat  a  marito,  utpote  mulo^  cui  ab  angc!o 
prsenuntiatum  fuerat. 

Et  dixerunt  ad  iltum  :  Quia  nemo  est  in  ccgnatione 
tua  qui  vocetur  hoc  nomine.  Innuebant  autempatri 
ejus^  quem  vetlet  vocari  eum ;  et  postulans^pugitlarem^ 
scripsit ,  dicens  :  Joannes  est  nomen  ejusy  et  miraii 
sunt  universi. 

[Beda.]  Joannes  *est  nomen  ejus.  Ac  si  diceret  : 
Non  nos  hoc  ei  nomen  impouimus,  sed  a  Deo  jam 


est  animcB  mece  (Psal,  xxxv).  Suscipiet  Dominus  ^  est  impositum.  Hoc  enim  nomen  non  generis  est« 

Israel  in  adventu  Eliae,  memorari,  id  est,  utmemor 

appareat  misericordiae  suae,   non   quod   memoria 

misericordise  recedat  a  Deo,  sed  quasi  memorari 

dicilur,  quando^ost  tempus  longum  velut  prius 

oblitus  miserctur  alicujus. 

Sicut  locutus  est  ad  patres  nostros,  Abraham  et 
scmiui  ejus  in  sa^cula. 

liOcutus  est  Domiuus  ad  Abraham  et  semini  ejus 
in  sa*cula,  id  est,  per  longa  tempora,  de  misericor- 
dia  nostrse  salutis,  quae  omnibus  gentibus  in  Cliristo 
collata  est.  Semen  Abrahae  spirituale,  significat  sive 
in  circumcisione  sive  in  praeputio  fidem  Abrahae 
secutos.  Hinc  Apostolus  ait :  Si  autem  vos  Chrisli, 
erjo  semen  Abrahm  eslis,  secundum  promissionem  n 
hwredes  (Galat,  iii).  Quod  ergo  Deus  sanctis  suis, 
tam  de  gentibus  quam  de  Judaeis,  post  Abraham 
de  lide  incarnationis  dignatus  est  revelare ,  semini 
Abrahae  locutus  est. 

Mansit  autem  Maria  cum  illa  quasi  mensibus  tri- 
tusy  ei  reversa  est  in  domum  suam. 

[Beda.]  Tandiu  mansit,  donec  videret  praecurso* 
ris  nalivitatem  propler  quam  inaxime  venerat,  et  ut 
tanto  tempore  Elisabeth  et  Joannis  cresceret  pro* 
fectus.  Nam  si  in  primo  adventu  Mariae  Spiritu 
^ancto  sunt  repleti,  multum  est  illis  superaddilum 
tanta  mora  mansionis. 

CAPUT  IV. 

Elisabeth  autem  impletum  est  tempus  pariendiy  et 
peperit  /i/ium. 

Verbum  impletionis  tantum  solet  accipi  in  bonis  : 
ut  impleti  sunt  dies  Marim  utpareret  (Luc.  ii)  implevit 
Salomon  <edificare  domum  (UI  Reg.  ix),  defunctus 
est  Abraham  plenus  dierum  (Gen.  xxv),  cum  venit 
plenitudo  temporis,  misit  Deus  FHium  suum  (Galat, 
iv).  At  contra  dies  impiorum  inanes  sunt,  sicut 
lcgitur  :  Vtrt  sanguinum  et  dotost  non  dimidiabunt 
dies  suos  (Psal.  liv). 

Et  audierunt  vicini  et  coqnati  ejusy  quta  magnifica- 
vit  Dominus  misericordiam  suam  cum  illa,et  con- 
gratulabantur  ei 

In  ortu  justi  gratia  sccuturae  virtutis,  exsuUa- 
tumc  vicinorum  praefigurante,  signatur. 

Et  faclum  est  in  die  octavo  venerunl  circumcidcre 


sed  vatis.  Et  roiraii  sunt  de  convenien(ia  inter  pa- 
trem  et  matrem.  Qui  puerum  noinine  patris  magis 
quam  Joannem  vocandum  decernebant,  eos  figit- 
rant,  qui,  Domino  novae  gratiae  munera  declarante, 
cupierunt  eum  polius  consueta  veteris  sacerdotii 
edicta  pncdicare.  Unde  bene  Zacharias  memoria 
Domini  interpretatur,  quia  memoriam  antiquaeob* 
servationis  a  Domino  datae  figurat.  Pugillaris  ap- 
pellatur  vel  gi  aphius  vel  tabella,  quae  pugno  potest 
includi. 

Apertum  est  autem  itlico  os  ejus  et  tingua  ejus,  et 
toquebatur,  benedicens  Deum.  Et  factus  est  timor  su- 
per  omnes  vicinos  eorum, 

[Beda.]  Solvit  fides  Unguam,  quam  incredulitas 
Hgaverat.  Allegorice  Joannis  celebrata  nalivitas, 
gratiae  est  Novi  Testamenti  inchoata  sublimiias.  Vo- 
cabulum  Joannis  (hoc  est,  gratiae  Dei)  mater  verbist 
pater  litteris  intimant;  quia  lex  et  propbeta  cum 
psalmis  gratiam  Christi  praedicant.  Pulchre  Zacha- 
rias  octava  die  prolis  editae  loquitur,  quia  per  Do- 
inini  resurrectionem  octava  die  factam,  sacerdotii 
legalis  arcana  patuerunt. 

«  Et  super  omnia  montana  Judwce  divulgabantur  om^ 
nia  verba  heec,  et  posuerunt  omnes  qui  audierant  in 
corde  suoy  dicentes  :  Quis  putas  puer  isle  erit  ?  Et- 
enim  manus  Domini  erat  cum  iUo^ 

Prapcurrentia  signa,  praecursori  veritatis  praebcnt 
iter.  Unde  qui  audierant,  excitali  miraculo  ct  ti- 
D  more  stupefacti  tacite  eventum  rei  pi  aestolantes  di- 
cunt  :  Quis  putas  puer  iste  ertt  ?  Manus  Domini 
Filius  ejus  intelligitur,  ut  in  Isaia  :  Omnia  hcec  ma- 
uus  mea  fecit  (Isa,  lxvi).  Aliter  vero  manus  Do- 
niini  flagellum  ejus  accipitur  :  ut  in  Sophonia  : 
Extendam  manum  meam  super  Judam  (Sophon.  i). 
Inde  et  Job  :  Manus  Domini  teligit  me  (Job  xix). 
Hic  autem  manus  Domini,  polestas  ejus  intelligitur, 
de  qua  in  Jeremia  :  Sicut  lutum  in  manu  figuii^  Ua 
vos  in  manu  mca,  domus  Urael  (Jer.  xviii). 

Et  Zacharias  paler  ejus  impletus  est  Spiritu  sancto^ 
ct  prophetavit,  dicens  :  Benedicius  Dominus  Deus 
Israet ,  quia  visitavit  et  fecit  redemptionem  ple- 
bis  suce, 

[Beda.]  Quod  Zacharias  proxiu.c  facienduni  co- 


61  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  €1 

gnoverat,  prophetico  more  quasi  jam  factum  narrat.  A  notandum  quod  apud  utrumque  erangeUslaBi  Oih 


Nam  qose  propbetantur,  secuudum  lempus  futura 
sunt;  sed  secundum  scientiam  prophetantis,  pro 
factis  habenda.  Visitavit,  inquit,  plebem  suam  quasi 
longa  infirmitate  tabescentem,  et  redemit  eam  filii 
sui  sanguine  sub  peccato  venditam.  Sua  dicitur, 
non  quod  veniens  suam  invenerit,  sed  quia  visi- 
tando  suani  lccit.  Gui  simile  est  illud  in  nneProver- 
biorum :  Mulierem  fortem  qui$  invenit  ?  (Prov.  xxxi.) 
non  iuvenit  mulierem  (id  est,  Ecclesiam)  forlem, 
sed  sibi  earo  desponsando  fecit  fortem. 

Et  erexit  cornu  saluti$  nobis^  in  domo  David  pueri 
iui. 

Comu  dicit  /irmnm  celsitudinem,  quia  cornu  est 
firmum  et  excedit  carnem  cum  omnia  ossa  carne 
tegantur.  Yocatur  itaque  comu  salutis,  regnum  Sal- 
vatoris,  quo  mundus  et  gaudia  carnis  superantur. 
In  cujus  figuram  David  et  Salomou  cornu  olei  sunt 
in  regni  gloriam  consecrati. 

Sicui  locutus  est  per  o$  sanctorumy  qui  a  sccculo 
Sttnf,  prophetatum  ejus. 

A  saeculo,  id  est  ab  initio  s^culi,  quia  tota  Ye- 
teris  Testimenti  Scriptura  prophetia  de  Christo 
praecessit,  et  a  tempore  Adse  sancti  patres  suis  qui- 
que  factis  ejus  dispensationi  testimonium  reddunt. 

Salutem  ex  inimicis  nostris^  et  de  manu  omnium 
qui  oderunt  no$. 

Explanat  quod  dixerat ,  erexit  cornu  salutis  no- 
bis,  id  est,  erexit  nobis  salutem  ex  inimicis  nostris. 


vid  praefertur  Abrahae,  quia  et  si  tempore  posterior, 
promissione  tamen  est  major.  Abrahae  namque,  qui 
adhuc  in  praeputio  positus,  propria  dereliquit , 
Deum  cognovit,  fldei  testimonium  metuit,  fides 
gcntium,  et  sacer  Ecclesiae  coetus,  specialiter  est 
promissus,  dicente  ad  eum  Domino  :  In  tebenedi^ 
centur  universce  cognationes  terrce  (  Gen,  xxii).  David 
autem  oraculo  sublimiore,  quod  ex  ipso  Christus  se* 
cundum  carnem  nasceretur,  audivit :  Cum  impleve- 
ns,  inquit,  dies  tuos,  suscitabo  semen  tuum,  et  fir- 
mabo  solium  ejus  usque  in  oeteruum  :  eyo  ero  ei  in  pa^ 
trem,  et  ipse  erit  mihi  in  filium  (I  Par.  xvii)  -Accepit 
itaque  Abraham  principaliter  promissum  de  Eccle* 
sia  ,  David  vero  de  Christo,  per  quem  est  ipsa  Ec- 
^  ''lesia.  Defertur  ergo  Abrahae  principatus  secundum 
Adem  populorum,  David  autem  proprietas  genera- 
tionis  Christi  secundum  carnem. 

In  sanctitate  et  justilia  coram  ipso  omnibus  diebus 
nostris. 

Sanclitas  pertinet  ad  cultum  religionis,  justitia 
ad  moderationem  judicii  vel  vindictie.  Ista  corani 
Domino  sunt,  quaudo  non  quacritur  alia  quam  Dei 
retributio. 

Et  tu,  puer^  propheta  Altissimi  vacaberis,  prwitis 
enim  ante  faciem  Domini  parare  vias  ejus. 

{Beda.]  Repente  cum  de  Domino  loqueretur,  ad 
prophetam  verba  convertit,  ut  hoc  beneficium  quod 
propheta  futurus  erat,  Domini  esse  designaret.  Nen 


id  est,  de  potestate  omnium  qui  oderunt  nos,  sive  ^  mirum   si  alloquitur  infantem  octo  dierum,  quia 


sint  immundi  spiritus,  sive  perversi  homines.  Inte- 
rim  $pe  $alvi  facti  sumus  {Rom.  ii),  in  futuro 
reipsa  salvabimur. 

Ad  faciendam  misericordiam  cum  patribu$  no$tri$j 
et  memorari  te$tamenti  $ui  $anctij  jusjurandum  quod 
juravit  ad  Abraham  patrem  no$trum  ,  daturum  $e 
nobi$.  Vt  $ine  timore  de  manu  inimicorum  no$trorum 
iiberatiy  $€rviamu$  illi. 

Erexit  salutem  in  domo  David,  ad  faciendam  mi- 
sericordiam  nobis  cum  patribus  nostris,  qui  in  te- 
nebris  adventum  Redemptoris  exspectant.  Et  ita 
erexitsalutem  memorari,  id  est,  ut  memor  cognosce- 
retur  testamenti  sui,  ad  explendum  scilicet  jusju- 
raiidum  qvod  juravit  ad  Abraham,  se  daturum  no- 
bis,  h.oc  est,  completurum  in  nobis.  Sic  dicocom-  jy 
pleturum,  ut  sine  timore  mortis  aeternae  serviamus 
ilii.  Dei  quippe  testamenturo,  id  est  teslatio  men- 
tis,  et  jusjurandum,  hoc  est,  firmum  promissum 
illud  fuit ,  quod  dixit  Abrahae  :  In  semine  <tto,  quod 
est  Christus,  benedicentur  omnes  gentes  {Gen.  xxii). 
Dei  siqnidem  promittcre,  jurare  est  [Beda.-Ambii.] 
Dixerat  Dominum,  juxla  eloquia  prophetarum  in 
domo  David  uasciturum,  dicit  nunc  eumdem  ad 
explendum  testamentum  quod  Abrahae  disposuit, 
nos  csse  liberaturum ;  quia  his  duobus  praecipue 
patrlarchis  de  suosemine  et  benedictio  gentium  et 
Christi  est  incarnatio  promissa.  Quod  Mallhaeus  quo- 
qwc  breviter  inlimavit|,  dicens  :  Liber  generationis 
U  u  CfiriUi,  filHDavid  filii  Abraham  {Matth.  i).  lh\ 


bene  potuit  audire  vocem  palris  jam  natus,  qui  sa« 
hitationem  Mariae  audivit  adbuc  in  utero  clausus. 
Putandus  est  quoque  Zacbarias  propter  eos  qui 
aderant  instruendos,  futura  filii  rounera  quae  per 
angelum  didicerat,  praedicare  mox  ut  loqui  po- 
tuit.  Aitissimum  vocat,  quem  Joannespraeibat,  juxta 
quod  Psalmista  ait  :  Mater  Sion  dicet  homo ,  et  homo 
natu$  e$t  in  «a,  et  ipse  fundavit  eam  Alti$simu$. 
{Psal.  Lxxxvi). 

Ad  dandam  scientiam  saluti$  plebis  eju$y  in  remi^" 
$ionem  peccatorum  eorum, 

Desiderans  commendare  nomen  Salvatoris  fre* 
quentat  mentionem  salutis.  Et  ne  carnalem  promitti 
putaret  salutem,inquit:in  remissionem  peccatoruin. 

Per  viscera  misericordite  Dei  nostriy  in  quibus  visi" 
tavit  no$  oriens  ex  alto, 

Praeibis  ante  faciem  Domini  ad  dandam  scientiam 
salutis,  non  meritis  hominum,  sed  per  viscera  mise- 
ricordiae  in  quibus.  id  est,  per  quae  viscera  visiiavit 
nos  in  assumpta  carne  oriens  ex  alto,  id  esl,  Yer- 
bum  Patris,  ortum  verae  lucis  aperiens :  de  filiis  tenc- 
brarum  etnoctis,  filioslucis  faciens.  Unde  seauilur: 

lUuminare  his  qui  in  tenebris  et  in  umbra  mortis 
sedent,  ad  dirigendos  pedes  nostros  m  viam  paci$. 

[Beda.]  Yisitavit  ut  illuminaret,  oriens  illuminare 
his,  qui  in  tenebris  peccatorum,  et  in  umbra  mortis, 
id  est ,  in  caecitate  ignorantiae  dcprcssi  sunt ;  quia 
excludens  erronim  tenebras,  Infodil  veram  cogni- 
tionis  suae  iucem,  et  ccrtum  iter  palriae  coelcstis  ape»^ 


eS  ZAGHARIil!.  CHRYSOPOLITAN]  EPISGOPI  Ci 

rait.  Pedes  nostri,  aflectiones  inentis  sunt :  quae  si  A  nus  de  justis  ct  peccaloribus,  Juxta  quod  Moyses 

praceperat  agnum  immolandum  sumi  de  grege  ovium 


graflae  iiiuminatoris  nostri  concordent,  diriguntur  in 
Tian  pacis,  id  est,  in  opera  quae  sunt  nobis  via  ad 
pacem  coeli  perpetuam.  Congrue  prius  iliuminanlur 
corda,  et  postea  diriguntur  in  opera  pacis,  dicentc 
Psalmisla  :  Inquire  pacem  et  persequere  eam  (Psal. 
xxxni). 

Paer  autem  crescebat,  et  conforlabatur  spirUu  ^ 
et  erat  in  desertis  usque  in  diem  ostensionis  sua;  ad 
Israel, 

[Hir.RON.]  Praedicator  poenitentiae  futurus,  quan- 
tocius  potuit,  solitudinis  aspera  petiit,  ut  et  se  cl  au- 
ditores  suos  ab  illecebris  mundi  suspenderet.  Assi- 
gnata  praecursoris  nativitate ,  qui  prius  nascitur , 
prius  praedicat,  prius  moritur,  apte  subjungitur  Sil- 
Tatoris  generalio  et  nativitas  secundum  camem.  De  ^ 
divinitatis  aulem  gcneratione  dicit  Isaias :  Genera" 
tionem  ejus  quis  enarrabit?  (Isa.  liii.) 
CAPUT  V. 

Liber  generationis  Jesu  Cliristi,  filii  David^  fitii 
Abraliam, 

|R4BAN.  —  Albin.  In  Hom.]  Matthsci  liber  diclus 
cst  liber  generationis,  secundum  consuetudincm  lle- 
braeorum,  qui  voluminibus  ex  principlis  eorum  no- 
mina  imponunt.  Jesus  Hebraice,  Soter  Grajce,  Sal- 
vator  Laiine,  vocatus  est  proprio  nominc  Rcdemptor 
noster.  Cbristus  vero  unctus  in  Latiiio ,  Messias  in 
Uebraeo  dicitiir  eloquio,  et  est  nomen  dignitatis,  quia 
antiquis  temporibus  reges,  prophetse ,  saccrdotes, 


ct  caprarum. 

Phares  autem  genuit  Esrom.  Esrom  autem  genuit 
Aram,  Aram  autem  genuit  Aminadab.  Aminadab  aii« 
tem  genuit  Naasson.  Naasson  aulem  genuit  Salmon. 
Sahnon  autem  genuit  Booz  de  Rahab.  Booz  autem 
genuil  Obed  ex  Ruth. 

Quia  Dominus  nascilur  de  Rulb  Moabitide,  implcta 
est  proplietia  quse  dicit :  Emitte  agnum,  Domine, 
dominatorem  terrai  de  petra  deserti  (Isa.  xvi),  id 
est,  de  gcntilnis,  qusc  dicunlur  petra,  quia  idola  co- 
lunt ;  et  deseitum,  qiiia  sine  lcgc  vivunt. 

Obed  autem  genuit  Jesse.  Jesse  autem  genuit  David 
regem. 

Maluit  cvangelisla  patrem  David  vocare  Jesse 
quam  Isai,  cum  utriusqiie  nominis  essct,  ut  indi- 
carct  in  Ciiristo  et  in  Maria  illud  imptcri  prop!tcti- 
cuin  :  Egredietur  virga  de  radice  lessoi.  et  fios  de  ra- 
dice  ejus  ascendet  (Isa.  xi).  David  rcgeni  dicit,  quia 
primus  rex  fuit  dc  tribu  Juda,  pcr  quain  ordo  geue- 
rationis  dccurrit. 

David  autem  rex  genuit  Salomonem  ex  ea  quos  fuU 
Vria:, 

lloc  est,  cx  Rcrsal)ee,  qua;  non  nominatur  bic« 
quiapluspeccavit  cxicris  liic  nominatis.  Cum  eniia 
cssct  uxor  Uri»,  miscuil  se  David  in  adulterio. 

Salomon  antem  genutt  Roboam.  Roboam  autem  ge^ 
nuit  Abiam.  Abias  auiem  genuit  Asa.  Asa  autem  gc'- 


ungcbantur  oleo  sanctificationis  (Psal.  xliv).  Ipse  p  nuit  Josaphat.  Josaphat  autem  genuil  Joram.  Joram 
autein  Cliristus  a  Deo  prae  participibus  suis  unctus      autem  genuit  Oziam. 


est  in  regem  et  sacerdotem,  quia  in  eo  divinitatis  ple- 
nitudinem  habitare  complacui^  yColoss.  i).  Mcrito  au- 
tem  David  electione  divina  rexct  proplieta,  praefertur 
Abrahae,  tum  quia  multo  ampliores  et  manifestiores 
factae  sunt  ei  promissiones  dc  Chrislo,  tum  quia 
maxime  in  ore  populi  habebaiitur  David  atque  pro- 
roissiones  quas  susceperat,  qiiod  in  Evangelio  dccla- 
ratur,  ubi  Jesuni  filium  David  vocant,  qui  ab  ipso 
curari  postulant.  [Hiero:*.]  Vel  aliter.  Cum  dicitur : 
Filii  David^  filii  Abraham,  ordo  est  praeposterus,  sed 
necessario  cominuutus ;  quia,  si  priiis  posuisset 
Abraham,  et  poslea  David,  ut  generatio  lexeretur, 
rcpetendus  esset  Abraham,  hoc  modo  :  Jesu  Christi 
fiJii  Abraham,  filii  David,  filii  Abraham. 

Abraham  genuit  Isaac.  Isaac  autem  genuit  Jacob. 
Jacob  autem  genuit  Judam  et  fratres  ejus. 

Abraham  principium  narrationis  est,  ad  queni  fuit 
principium  promissionis.  Ismaei  quidem  et  Esau 
fratres  Isaac  ei  Jacob,  silentio  praeterit  evangclisla, 
quia  non  remanserunt  in  cultu  unius  Dei.  Fralres 
vero  Judae  digne  commemorantur,  quoniam  palriar- 
chae  fuerunt. 

Jttdas  autem  genuit  Phareset  Zaram  de  Thamar. 

In  genealogia  Salvatoris  non  Jnsta;,  sed  peccatrices 
feminae  nominantur,  ad  insiniiandum  vidclicet,  qiio- 
niam  qui  de  femina  formam  viri  voluit  assumere,  ut 
Tiros  et  feminas  salvaret ;  de  peccatncibus  dignalus 
csC  nasci,  ut  peccata  delerct  Nascltur  autcni  Donii- 


[Hieron.]  Inquarto  Regum  voluminc  Icgitur,  Jo- 
ram  fuisse  palrem  Ochozix ,  cl  Ochoziam  patrcm 
Joae,  ct  Joam  patrem  Amasiae,  ct  Amasiam  patrem 
fuisse  Azariac ,  qui  appcUatus  csl  ctiam  0/ias.  Ve- 
ruin  quia  Joram  se  luiscuit  generi  implissiinac  Jcza- 
bd,  duccns  fil.am  cjus,  toliunlur  trcs  regcs  c  niedic : 
vcl,  quia  propositum  crat  cvangclisla}  ponerc  Ires 
tesscradecades,  id  cst,  trcs  qualcrdcnarios  numcros 
qui  sunt  quadraginta  duo. 

Ozias  autem  genuit  Joatham.  Joatham  autein  ge- 
nuit  Achaz.  Achaz  autem  genuit  Ezecbiam.  Ezechias 
autemgenuitManassen.  Manasses  autetngenuit  Amon. 
Amon  autem  genuit  Josiam.  Josias  avtem  genuit  Je* 
D  choniam  et  [ratres  ejus  in  transmigrationcm  Baby* 
lonis. 

Transmigralioncm  vero  Rabylonis  dicit,  qiiod  niil 
Isracl  captivali  fuerunl  in  Babyloniam,  ct  antc  illani 
captivilatem  intcrfcctus  est  iste  Josias  a  Pharaone 
Necnao  rege  Egypti.  Cum  crgo  dicit :  Josias  genuit 
filios  in  transmigrationem  (Reg.  xxiii),  vcl  in  proanlo 
ponitur,  vcl  ulouidain  volunt,  cos  gcniiit,  subaudis 
ituros  in  transmigrationcm.  Rcquire  historiam  prope 
fincm  libri  Reguin. 

Etpost  transmigrationem  BabglonisJcchonias  ge" 
nuit  Satathiel, 

[lIiERO.N.]  Si  volucrimus  Jechoniam  islum  in  fine  se* 
cuiidae  tesscradccadis  ponerc,  in  scquenti  uon  erunt 
quatuordeciin.  Sciamus  n^o  Jcchouiam  priorem  ipr 


6& 


IN^UNUM  EX  QUATUOK  LIBER  PRIMUS. 


60 


fiiim  esse,  quem  et  Joachim,  secunduro  vero  riliuin  A  liorum  verum  sit,  aut  si  utrunique  verum  esse  pc»- 
ejos.  Quorum  prior  per  K  et  M,  sequens  per  ch  ct  N     sil,  Deus  novil. 


scribiiur,  quod  scriptorum  vitio  et  longitudine  tem' 
porum  apu J  Graecos  Latinosque  confusum  est.  Quod 
apud  nos  dicitur  K,  esl  G,  apud  Graecos ;  et  quod 
apnd  nos  ch,  dicilur  chi  apud  illos.  Expedilius  ex- 
planat  hoc  Hieronymus  in  exordio  Danielis  contra 
Porpliyrium :  c  Joacim,  inquit,  filius  Josiac,  allo  no- 
mine  appellaius  est  Heliacim,  cui  succcssit  in  rcg- 
num  filius  ejus  Joachin,  cognomento  Jeclicnias. 
Nemo  igitur  putet  eumdem  in  Danielis  principio  esse 
Joacim,  qui  in  EzechieUs  esordio  Joachin  \iiscribi- 
tur.  Isle  enim  exiremam  syllabam  habet  cim ,  iile 
chin.  £t  ob  hoc  in  Evangelio  secundun.  MaithsBum, 
una  videtur  deesse  generatio  ;  quia  secunda  tesse- 
radecas  in  Joacim  desinit  fiiiuni  Josiae,  ci  tertia  in- 
cipit  a  Joachin  filio  Joacim.  i  Auguslinus  vero  in 
libro  De  concordia  evangclistarum,  ut  sermonem  ad 
ailegoriam  converteret,  dixit  c  eunidem  Jechoniara 
bis  esse  fauic  numeratum.  § 

Salathiel  aulem  genuit  Zorcbabel.  Zorobabel  autem 
genuit  Abind,  Abiud  autem  genuit  Eliachim,  Eliachim 
autem  genuit  Azor,  Azor  autem  genuit  Sadoch.  Sa- 
doch  autem  genuit  Achim,  Achim  aulem  genuit  Eliud, 
Eliud  autem  genuit  Eleazar.  Eleazar  autem  genuk 
Matlian,  Mathan  autem  genuit  Jacob,  Jacob  autem 
genuit  Joseph  virum  Maria:,  de  qua  natus  est  Jesus^ 
qui  vocatur  Christus. 

[Afri.]  Africanus  de  consonantia  evangelistarnm 


Qui  fuit  Sem,  qui  fuit  Noe,  qui  fuit  Lamech,  qui 
fuit  Mathusale,  qui  fuit  Henoch, 

Isie  est  Henoch,  qui  dilata  morte  translatus  cst  in 
paradisum  {Gen,  v). 

Omi  fuit  Jared,  qui  fuit  Malaleel,  qui  fuit  Cainan, 
qui  fuit  Enosy  qui  fuil  Seth,  qui  fuil  Adam,  qui  fuil  Dei. 

M.  l 

Omnes  ergo  generaliones  ab  Abraham  usqne  ad  Da- 
vid,  generationes  quatuordecim,  et  a  David  usque  ad 
transmigralionem  Babylonis,  generationes  quatuor- 
decim,  et  a  transmigratione  Babylonis  usque  ad 
Christum^  generationes  quatuordecim. 
^  In  prima  quaterdena  est  ALraham  primus,  et  Da- 
vid  ultimus.  In  secunda  esl  primus  Salomon,  Je- 
chonias  ullinuis.  Intcrlia  Jechonias  filius  Jechoni» 
primus,  et  lesus  ultimus,  qui  venit  in  mundum  per 
electos  paires  et  circumcisos.  Nam  electio  in  David, 
el  circumcisio  in  Abraham  dcmonstratur.  Non  mi- 
reris  si  Lucas  a  Chrislo  usque  ad  David  plures  suc- 
cessioues,  Matthaeus  pauciores  posuerunt,  hoc  esl, 
unus  qradraginta  duas ,  alter  viginti  scplem.  Per 
alias  enim  pcrsonas  narravit  unus  quam  alter,  ct  po- 
tuil  fieri  ut  alii  patres  diutius  viverent  aliis;  et  lar- 
dius  generarenl.  Matihaeus  desccndendo  expriniii 
Cliristum  ad  hanc  mortalitatem  descendissc,  ul  nos 
regcret.  Lucas  auteni  ascendendo  tanquam  saccrdo- 


c  Mathan,  inquil,   et  [Malhal ,  diversis  temporibus  C  ^T  assignaiis,  narrat  generationes  a  baplisino  Chri- 


de  una  uxore  Esta  noraine,  singulos  filios  procre- 
aiunt,  quia  Mathan  aui  per  Salomonem  dcscendit» 
vxorem  eam  prius  acceperat,  el  relicto  filio  Jacob, 
defunctus  est.  Post  cujus  obituin  Malhat  qui  per 
Nathaii  filium  David  genus  duxil,  cum  esset  ex  ea- 
dem  tribu,  eamdem  Estam  accepit  uxorem,  et  ex  ea 
genuit  filium  nomine  Eli.  Ergo  Jacob  etEli  fueruiit 
uterini  fratres.  Quorum  Jacob  ex  mandato  legis,  ac- 
cepit  uxorem  fratris  sui  Eli  sine  liberis  defuncti,  et 
ex  ea  genuit  Joseph.  Itaque  Joseph  secunduni  legem 
dicitur  filius  Eli,  secundiim  naturam  filius  Jacob. 
Ergo  convenienter  dicit  Matthseus :  Jacob  autem  ge- 
nuit  Joseph ;  et  Lucas  :  Ut  putubatur  filius  Joseph^ 
qui  fuit  Eli,  qui  fuil  Mathal  (Luc.  v).  i 


sti  perveniens  ad  Deum,  cui  mundati  reconciliamur. 
Et  rocrito  adoptionis  originem  suscepit ,  quia  per 
adoptionem  eificimur  filii  Dei,  per  carnalem  vero  ge- 
nerationem  Filius  Dei  propter  ncs  filius  hominis 
factus  est.  Quapfopter  in  generationiLus  Matthaii,  si- 
gnificatur  susceptio  noslrorum  peccatocam  a  Chri- 
sto  ;  in  generationibus  Lucae  abolitio.  Et  ideo  ille  as- 
cendens  narrat,  iste  descendens.  Quod  enim  dicil 
Apostolus :  Misit  Deus  Filium  suum  in  similitudine  car- 
nis  peccati  (fiom.vni),peccalorum  cst  susceptio.  Quod 
autem  addidit,  ut  de  peccato  damnaret  peccatum  in 
carne  (ibid.),  peccatorum  est  expiatio.  Proinde  Mat- 
tl.aeus  per  Salomoncm  descendil,  in  cujus  matre  Da- 
vid  peccavii.  Lucas  vero  per  Nalhan  ascendit,  per 


AbraJiam  autem  filius  Thare,  qui  fuit  Naehor,  qui  D  ^"J"^  nominis  propbctam  Deus  peccatum  ilUul  ex- 
'      ~  piavit.  [Rapan.)  Sciendum  quia  praenominati  patrps 

actu  et  nomine  incarnationem  Christi  significant,  ct 
omnia,  ut  ait  Apostolus,  in  figura  contingebant  illis 
(I  Cor.  x).  AILinus  itaque  diaconus  eorum  non;ina 
sic  adaptat  allegoriae :  i  Christus  patriarcharum  in- 
gerens  officium,  in  eorum  interpretalione  noniinnm 
nostram  voluit  dcsignare  salutem.  In  Abraliam,  iiic 
est  pater  omnium  credentium,  et  omnibus  clamare 
libet  et  diccre :  Abba,  Pater  (Rom.  viii).  In  Isaac, 
gaudium  omniuni  fidelium,  de  quo  cecinit  angelus  : 
Ecce  annuntio  vcbis  gaudium  magnum  qucd  erxt  omni 
populo  (Luc.  ii).  In  Jacob,  supplantator ,  quia  ipse 
subnervavit  et  contrivit  diabolum  vastatorem  hii- 
mani  gencris,  et  vasa  ejus  distri^uit.  In  Juda»  con- 


fuit  Seruch,  qui  fuit  Ragau,  qiii  fuit  Phalegy  qui  fuit 
Hehery  quifuit  Sale,  qui  fuitCainan^  qui  fuit  Arphaxad, 
Beda  super  Lucam  :  c  Nomen  et  generatio  Cainda, 
juxla  Hebraicam  veritatem,  neque  in  Genesi,  neque 
in  Yerbis  dierum  invenitur,  sed  Arphaxad  Sela  vel 
Sale  filiuni,  nullo  interposito,  genuisse  perhibetur. 
Sic  ecim  habes  :  Porro  Arphaxad  vixit  triginta  an- 
nos,  et  genuit  Sale.  Itemque  in  Paralipomenon  : 
Arphaxad  autem  genuit  Sala,  qui  genuit  Heber.  Scito 
ergo  beatum  Lucam  hanc  generationem  de  Septua- 
ginta  interpretum  editione  sumpsisse,  ubi  scriptum 
est,  quod  Arphaxad  cenlum  et  triginta  quinque  aii- 
norum,  genuerlt  Cainan,  et  ipse  Cainan,  cum  ccn- 
tum  triginta  fuerit  annorum  genuerit  Sqla.  Sed  quid 


67  ZAGHARIJS  GURYSOPOLITANI  EPlSGOPr 

fiissio,  sicut  psc  diill :  Confiteor  tibiy  Domitu,  Pa*  A  chiele  legitur  :  In  qua  die  contersus  ftimi 


6S 


ier  ccgli  et  terrce  (Matth,  xi).  In  Phares,  divisio, 
qoia  ipse  segregat  ote$  ab  hoedis  (Matth.  xxv).  In 
Zara,  oriens  ad  nostram  salulem,  sicut  dictum  est : 
Timentibus  nomen  Domtnt,  orietur  sol  justitice  (Ma- 
lach,  iv).  In  Thamar,  palma  victoriae,  sicui  ipse  di- 
cit  :  Conpdite  quia  ego  vici  mundum  (Joan,  xvi).  In 
Esrom,  sagittas  salulis  dirigens,  sicut  dictum  est : 
Sagitta:  potenlis  acutce  (Psal.  cxix).  In  Aram,  ele- 
ctus.  de  quo  loquitur  Patcr :  Ecce  puer  meus  elecius, 
quem  elegi,  posui  super  eum  Spiritum  meum  (Isa.  XLii). 
In  Aminadab,  poputus  spontaneus,  quia  sponte  po- 
suit  animam  pro  salute  noslra,  ut  nos  eHiceret  po- 
pulum  Domini  laudabilem  (Joan.  x)  In  Naasson, 
augur,  id  est  propheta  fortis,  qui  dicit :  Cum  venerit 


ab  iniquitate  sua,  omnes  iniquitates  ejus  obliviomi  |Nk 
dentur  (Ezech.  xviii).  In  Amon,  Gdelis,  quia  ait: 
Petite,  et  dabitur  vobis  (Matth.  yii).  Item  Paulus: 
Vt  misericors  fieret,  et  fidelis  pontifex  ad  Deum 
(Kebr.  ii).  In  Josia,  salus  Domini,  quia  quicunque 
invocaverit  nomen  Domini ,  salvus  erit  (Joel.  ii).  In 
Jechonia,  pr-jeparaiio  Domini,  qui  ait :  Si  abiero^  et 
pra^paravero  vobis  locum  (Joan.  xiv).  In  Salathiely 
pelilio  mea  Dfeus,  sicut  ipse  ait :  Pater  sancte,  serva 
eos  quos  dedisti  mihi  in  nomine  tuo  (Joan.  xvii).  In 
Zorobabel,  magisler  peccatorum  et  publicanorum» 
ut  eos  ab  errore  viae  suas  revocaret.  In  Abiud,  pater 
roeus,  qui  dixit :  Ego  etpater  unum  sumus  (Joan.  x), 
et  qui  est  pater  omnium  credentium  ei  caput.  In 


Filius  hominis  in  majestate  sua  ;  tunc  sedebil  in  sede  ^  Eliachim,  Domini  resurrectio  qui  ait :  Qui  credit  in 


majestatis  sum,  ut  judicet  orbem  in  aquitate  (Matth^ 
xxv).  In  Salmon,  sensibiiis,  id  est  inteliectualis,  qui 
dixil  Judxis  :  Quid  cogitatis  in  cordibus  vestris  ?  (Luc. 
Y.)  Qui  prxter.la,  praesentia  et  futura  cognosLit.  In 
Booz,  robur  viriutis  expriraitur ,  sicut  ait :  Omnia 
traham  ad  me  ipsum  (Joan.  xii).  In  Rahab,  latitudo 
Ecclesi»  designatur.  In  Odcd,  serviens,  quia  non 
venit  ministrari,  sed  ministrare  (3latth.  xx),  sicut 
Aposlolus  dicit :  Formam  servi  accipiens  (Philipp.  ii). 
Iii  Ruth,  feslinans  ad  salutem  nostrum.  In  Jesse,  in- 
cendium,  quod  ait :  Ignem  veni  mittere  tn  terram ; 
4t  quid  volo  nisi  ut  ardeat  ?  (Luc.  xii.)  Et  Joanues 
dicit :  Ipse  vos  baptizabit  in  Spiritu  sancto  et  igne 
(Luc.  iii).  In  David,  desiderabilis,  quia  diclum  est : 
Speciosus  forma  prce  filiis  hominum  (Psal.  xliv). 
liem  bellator  fortis,  dum  diabolum  devicil  ei  humi- 
liavii  calumniatorein  nosirum.  In  Salomone,  paci- 
ficus,  sicul  ipse  dixii :  Pacem  meam  do  vobis,  pacem 
relinquo  vobis  (Joan.  xiv).  liem  Aposiolus  :  Jpse  est 
pax  no&tra^  qui  fecit  utraque  unum  (Ephes.  ii).  In 
Uria,  lux  mea  Dci.  In  Bersabee,  filius  juramenti,  de 
quo  dictum  esi :  Juravit  Dominus,  et  non  poenitebit 
eum.  (Psal.  cix),  In  Roboam,  laliiudo  fidelis  populi. 
Unde  ait  :  MuUi  ab  orienle  et  occidente^  venient,  et 
recumbent  cum  Abraham,  et-Isaac,  et  Jacob  in  regno 
eoelorum  (Matth.  viii).  In  Abia ,  Paler  [meus]  Domi- 
nus ,  qui  aii :  Nolite  vobis  pairem  vocare  super  ter^ 
ram.  Umus  est  enim  pater  vester,  qui  in  eaelis  est 
(Matth.  xxni).  In  Asa  attollens,  de  quo  Joannes : 
Ecce  Agnus  Dei  qui  tollit  peccata  mundi  (Joan.  i).  In 
Josaphat  judex,  quia  ipse  judicabit  orbem  terrte  in 
(equitate  (Psal.  xcv).  Et  itein  :  Paier  non  judicat 
quemquam,  sed  omne  judicium  dedit  Filio  (Joan.  v). 
In  Joram,  excelsus,  quia  ipse  ascendii  in  coelum 
(Act.  i).  In  Ozia,  robnsiiis  Domini,  quia  captivam 
humani  generis  caplivilatem  liberavit,  ci  in  alta 
coelorum  deduxit  (Euhes.  iv).  In  Joalhan,  perfcctus, 
sicui  in  Evangelio  dicit :  Nos  enim  decet  implere  om- 
nemjustitiam  (Matth.  iii).  lii  Achaz,  apprehendens, 
quia  co^liini  paiino  pondcravit,  tcrram  pugillo  con- 
clusit  (Isa.  XL).  In  Ezcchia,  fortitudo  Domini,  qui 
ail  :  Confdite,  quia  ego  vici  mundum  (Joan.  xvi).  In 
Mauassc,  obliviosus  iniquitaiis  nosinfi,  sicui  in  Eze- 


me  ,  fton  morietur  in  a;ternum  (Joan.  xi).  Et  ego  re» 
suscitabo  eum  in  novissimo  die  (Joan.  vi).  In  Azcr, 
adjuius,  qui  aii :  Non  solus  sum,  quia  Pater  mecum 
est  (Joan.  viii),  et  ipse  adjutor  omnium  sperantium 
in  se.  In  Sadocb,  juslus,  siciit  scriptum  esi :  Ut  sit 
ipsejustus,  justificans  eos  qui  in  fide  Abrahee  sunt 
(Rom.  iii).  In  Achim,  frater  meus,  qui  ali:  Si  quis 
fecerit  voluntatem  Patris  mei  qui  in  ccelis  est^ipse  meus 
frater  et  soror  etmater  est  (Matth.  xu ;  Ifarc.  iii).  In 
Eliud,  Deus  nieus :  hoc  ex  riosir9  infirmiiate  dixit 
ad  Palrem  :  Deus  Deus  meus,  ad  te  de  luce  vigilo 
(Psai.  Lxii),  id  est,  ad  ie  resurgo.  In  Eleazar,  Deu$ 
Deus  meus,  adjutor,  et  omnium  in  se  credentium  pr<H 
tector,  qui  dixit:  Qui  me  misit  Pater  mecum  est 
(Psal.  xvii).  In  Mathan,  donum,  quia  per  tpsum  Po- 
teromnia  donavit  (Joan.  viii).  Et  ipse  ascendens  in 
altum,  dedit  bona  hominibus  (Rom,  vii).  iu  Jacob, 
supplantator  antiqui  hostis,  quf  fidelibus  dedit  jekh 
testatem  calcandi  serpentes  et  scorpiones  et  supra  om- 
nem  virtutem  inimici  (Luc.  x).  Iu  Joseph,  auctus  et 
augmenium  vita;  aeiernae,  ut  fpse  dicit :  Ego  veni  ui 
vitam  habeant,  et  abundantius  habeant  (Joan  x).  la 
sancia  auiem  ei  perpeiua  virgine  Maria,  de  qua  na- 
ius  cst,  siella  roaris,  id  est,  lux  hujus  mundi,  quw 
illuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mwulum 
(Joan.  i). 

Per  istas  enim  roansiones  ipse  venii  in  mundum, 
ui  nos  per  istas  veniens  in  teri^m  seiernae  promis- 
D  sionis  introduceret.  Moraliter  quoque  interpretiilo- 
nes  nominuin  patr.drcharum ,  nostrum  designant 
profeciuin.  In  Abraham,  ut  paires  siinus  muitarum 
virtutum  ,  et  hxrediiatls  jure  mulliplicaiionem  bo- 
norum  operum  possideanius  (Gen.  xviii).  In  Isaac, 
gaudium  habeamus  ,  ut  Apostolus  ail :  Gaudete  in 
Domino  semper,  iterum  dico,  gandete  (Phil.  iv).  In 
Jacob,  ut  supplaniaiores  vitiorum  nostrorum,  et  car- 
nalia  desideria  ac  diaboli  polestaiem  vivaci  pede  cai- 
cemiis.  In  Juda ,  ui  prcuveniamus  faciem  Domini  t» 
confessione^  et  confiteamur  numini  ejus,  et  laudemtu 
eum  instecula  sa:culorum  (Psal.  xciv).  In  Pbarcs, 
ut  dividamur  ab  impiis,  actusque  nostios  ab  eoruni 
socieiaie  secernamus.  In  Zara,  ut  lucifer  oriatur  iii 
cordibus  noslris,  ei  sol  justitix  ubique  spler.deat  iq 


80  FN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  ?<► 

nicntibus  nostris.  In  Thamar,  ut  cum  palma  victo-  A  lu  Zorobabel,  ut  simus  magistri  reritatis,  probiben^- 

les  magislerium  bssreticorum  confusionis.  In  Abiud, 


ri^e,  pompns  diaboli  et  concupiscentiasHaiundi  supe- 
remus.  In  Esrom,  sagittae  simus  salutis  Domini,  ut 
de  nobis  possit  diei :  Sagitlw  potetuU  acut(e,cum  car" 
botiibus  desolatoriis  {Psal.  cxix).  In  Aram,  ul  etecti 
Domini  simus  et  genus  electum ,  regale  sacerdotium 
{I  Petr.  11)  Ghristi  excelso  merito  simus.  In  Amina- 
dab,  ut  spontaneus  simus  Doraini  populus,  in  aedi- 
ficatione  corporis  sui.  In  Naasson,  ut  mundanis  au- 
guriis  genlium  derelictis ,  promissis  diviuis  Hdem 
adhiLeainus.  In  Salmon,  ut  sensibiles,  id  cst,  intel- 
ieciuales  verilatis  Dei  et  factorcs  inveniamur  in  eo 
{Coloss.  ii).  In  fiooz,  ut  cbnriteamup  Oomino  ,  et  vi- 
riiiter  againus  (Psal,  cxviii),  in  C.iristo  triuniphan- 
tes  aerias  potestates.  In  Rahab,  ut  latum  mandalum 
Doinini  observemus,  diligendo  Deum  et  proximum. 
In  Obed ,  ut  serviamus  Domino  in  la^tilia  ( Psal, 
xcix),  per  spiriiuip  amoris  el  dilectionem  san- 
clam.  In  Ruth,  ut  festinemus  ingredi  ad  Deiim  {llebr, 
IV),  dum  tempus  habenius  (Gal,  vt).  In  Jesse,  ut 
incensum  orationum  nostrarum  in  ara  crucis  oflera- 
inus  Domino,  diceiite  Propheta :  Dirigatur  oratio  mea 
ticul  incensum  in  conspectu  tuo  (Psal.  cxl).  In  David, 
ut  desiderabiles  inveniamur  Deo  nostro,  forles  con- 
tra  Goliaro  splritualem  (1  Reg.  xvii).  In  Salomone, 
ut  quantum  in  nobls  est,  cxm  omnibus  pacem  habea- 
mus  (Rom.  xii),  quia,  beati  pacifici,  quoniam  filii  Dei 
mcabuntur  (Matth.  v).  In  Uria,  ut  hix  nostra  Deus 
&ii.  In  Berhsabee ,  ut  juramcntum  servemus  (Gen, 
xxi).  In  Rol)oam,  ut  locum  charitatis  impientes,  in 
latitudjne  spiritualium  bonorum  gaudeamus.  In  Abia, 
ut  fratres  sinuis  !  abentes  Deum  palrem,  et  hceredes 
simus  Dei,  coha^redes  autem  Christi  (Rom.  viii).  In 
Asa,  ut  dirigamus  meditationem  nostram  a  vitiis  ad 
virtutes,  a  terrenis  ad  coelestia.  In  Josaphat,  ut  re- 
cte  judicemus  omni  personae.  In  Joram,  ut  quas  sur- 
nrm  sunt  quxramus  (Coloss.  iii)  ut  supcrnuin  sapia- 
mus  eflcctum  in  Domino  sublimes,  et  nostram  in  co3- 
lis  conversationem.  In  Ozia,  ut  confortemur  in  Do- 
mino,  et.in  potentia  virtutis  ejus.  In  Joathan ,  ut 
perfecta  opera  faciamus,  jiixta  Evangelium  :  Estote 
perfecti,  ticut  et  pater  vester  perfectus  est  (Matth.y). 
In  Achaz,  ut  apprehendamus  disciplinam,  ne  quando 
irascatur  Dvminus  (Psai.  ii);  et  amcmus  viam  sa- 


ut  iiobis  Deus  sit  in  patre,  et  nos  illi  in  filiis.  In  Eiia» 
chim ,  ut  resiirRamus  a  morte  peccati,  ut  vivamus 
Deo  in  Spiritu  sancto.  In  Azor,  ut  adjuvante  Deo, 
inimicos  noslrse  saluiis  vincamus.  In  Sadoch,  ut  ju» 
stificari  niereamur  ab  eo  qui  justiflcat  impium.  In 
Achiin,  ut  fratres  Ghristi,  matres  et  sorores  simu» 
in  eo,  ut  faciamusejus  voluntatem  (Matth.  vu).  In 
Eliud ,  ul  nulium  habeanius  Deum  ,  nisi  Domiiium 
nostrum  Jesuin  Ghristum.  In  Eleazar,  ut  cpnGtca- 
inur  salulem  noslrain  in  Domino  Jesu  lantummodo 
constare.  dicenles :  Adjutorium  nostrum  in  nomine 
Domini ,  qui  fecit  calum  et  terram  ( Psal.  xii ).  In 
Malhan ,  ut  donuin  sancti  Spiritiis  accipientcs ,  nou 
simus  concupiscentes  inalorum  siciit  gentcs.  In  Ja- 
cob,  ut  rcclores  tenebraruni  harum  nostra  fortitii- 
dine  supplaiilemus.  In  Juseph,  ut  deficiente  exteriori 
homine,  interior  augincntetur  de  die  in  diem,  doiiec 
spirituaiiter  formetur  Christus  in  nobis;  et  per  Ma- 
riain  (id  est,  lumen  fidei)  divina  gratia  ducaniur  ad 
ineflabilem  Dei  oninipotcntis  visioneni.  Huc  usque 
Albinus.  In  Tharam,  explorat  Christus  et  pascit, 
qiiia  novit  Dominus  qui  sunt  ejus  (U  Tim.  ii),  ei,  eos 
in  loco  pascuce  collocabit  (Psal.  xxii).  In  Nachor,  re- 
quievit  in  sepulcro  in  spe  lucis  iinmortalitatis.  In 
Seruch,  fuit  corrigia  perfecte  noduta,  quia  neino 
scivit  ad  plenuin  mysterium  incariialionis.  Iii  Ra- 
gau,  pastor  bonus  qui  dat  animam  pro  omnibus  suis 
(Joan.  x).  In  Phalog,  dividit  spirituales  a  carnalibus. 
In  Heber,  transiit  de  morte  ad  vitam.  In  Sale,  solvit 
inimicitias  inlerDeum  et  homines.  In  Gainan,  pnssi* 
det  coelum  et  terram,  et  omiiia  quae  in  eis  sunt.  Iii 
Arphaxad,  sanavit  nos  de  plagis  diaboli  populaiitis 
nos.  In  Scm,  nomen  bonum,  quiaCreator  et  recreator 
pius  et  misericors.  In  Noe,  requies  seterna  tam  an  ^ 
gelis  quam  hominibus.  In  Lainech,  Lumilis  usque  ad 
infemuin ;  undc  illud  :  Morsus  tuus  ero ,  inferne 
(Ose.  xiii).  In  Kalhusalem,  emissus  esl  Dominiis  a 
morle  resurgendo.  In  Enoch,  dedicavit  templum 
quod  sumus  nos  (/  Cor.  iii).  In  Jaretb ,  descemlit 
de  coelis,  et  roboravit  Ecclesiam.  In  Malalehel,  lau- 
davit  Dominum,  uiide  illud :  Et  hymno  dicto ,  exie- 
runt  in  montem  Olivarum  (Matth.  xxvi).  In  Enns  de- 


Iv.tis  nostrae,  quse  est  Christus ,  qui  dicit :  Ego  sum  p  speratus,  ad  quem  duo  discipuli  euntes  in  castei- 


ria  et  veritas  (Joan.  xiv).  In  Ezechia,  utlaudemus 
fortitudinem  Dci  pugr.anlem  pro  nobis,  ct  ut  ille  con- 
foi-tet  nos  seinper  flagitemus.  In  Manasse,  ut  obli- 
viosi  simus  injuriariiin  nostrarum  ,  et  prseterita  obli- 
viscenles,  anteriora  seniper  allendamus  (Philipp.  iii). 
In  Amon ,  ut  stemus  in  fide  ,  in  qua  possimus  tela 
ignea  diabolica;  fraudis  exstinguere  (Ephes.  vi).  In 
Josia  iit ,  salutem  Domini  quam  ille  -prxstare  nobis 
digiiatus  est ,  tota  virtute  et  fortitudine  consequa- 
mur.  In  Jechonia ,  ut  \\\  adventu  Domini  parati  si- 
tnus  (Luc.  xii) ,  vigilaiitps  et  orantes  ne  incidamus 
in  tentationcs  (Matth.  xxvi).  In  Salathiel,  ut  unam 
petitionem  petamus  a  Domino,  ut  inhabitemus  in  do- 
mo  Domini  omnibus  dicbus  vitw  nostrff  {Psal.  xxvi). 


lum  Emmaus  ,  dixerunt :  Nos  autem  sperabamus , 
quia  ipse  esset  redempturus  hrael  (Luc.  xxiv).  In 
Seth  positio,  ul  Simeon  ait :  Ecce  positus  est  hic  in 
ruinam  et  resurrectionem  multorum  (Luc.  ii).  In 
Adam ,  fuit  terrenus ,  quia  de  Virgine  verum  cor- 
pus  assumpsit. 

M.  V  L. " 

C/irii(i  autem  generatio  sic  erat. 

[AuGusT.  in  Serm.]  Prima  hominis  conditio  est, 
qiiod  Adam  de  terra  plasmatus  est.  Secunda  est , 
qua  femina  de  latere  viri  creaia  cst.  Tertia  vero, 
qua  natus  esl  homo  ex  viro  et  femina.  Christi  autcm 
gcneratio  sic  eral ,  ut  sine  yiro  nasceretur  de  fe- 


7!  ZACHAR1J5  CHRYSOPOLITAM  KPISCOPI  7« 

mina,  concc;lH8  per  Spirituin  sanctum.  Prima  et  A  nomen  eju$  Emmanuelyquod  est  in(erpretalum,nobi$- 
sccunda  generalio  ruerunt,  lertiam  de  ruina  genera-      cum  Deu$  (I$a.  vu). 


Yerunt,  in  quarta  saluteni  invenerunt 

Cum  e$set  de$pon$ata  mater  eju$  Maria ,  Jo$eph , 
antequam  convenirent,  inventa  e$t  in  utero  haben$  de 
Spiritu  $ancto. 

[Raban. —  Orig.]  Antequam  convenirent,  id  est, 
nuptiarum  solemnia  celebrarent,  inventa  est  in  utero 
habens,  primo  abangelis  custodientibus  eam,  dehinc 
a  Josepli,  sicut  a  viro  curioso  circa  sponsam  suam. 
Evangelista  de  piseteritis  scribens,  bene  secundum 
tenipus  suuin  vocat,  Joseph  virum  Mariae  et  Mariam 
matrem  Jesu.  Conslat  euim  quia  tempore  desponsa'- 
tionis  nondum  mater  illa,  nondum  maritus  ille 
erat. 


M. 


Jo$eph  autem  vir  eju$ ,  cnm  e$$etju$tu$,  etnoHet 
eam  traduccre,  voluit  occulte  dimittere  eam. 

[Orig.]  Si  susptcioncm  in  ea  habcbat,  quomodo 
juslus  crat?  Si  non  est  suspicatus,  cur  eam  dimit- 
lere  voicbat  ?  Injuslnm  enim  crat,  ut  iinmaculatain 
dimaicre  vellct.  Jdeo  ergo  cain  dimiitcre  volcbat, 
quoniam  magnum  sacrainciUum  in  ca  esse  cogno- 
sccbat.  Cui  approximare  sese  indignum  xstiniabat, 
sicut  el  beatus  Pclrus  se  Doniino  humilians  ail : 
Hecede  a  ine ,  Domine,  quoniam  homo  peccator  sum 
{Luc.  v );  el  cenUtrio :  Non  sum  di(inub  ut  intres  sub 
tectum  iveum  (Matxh.  viii).  El  Elisabelh  ad  Muriani 


Quasi  diceret:  In  natura  nostra  Deus  est ,  quia 
isle  lilius  virginis  Deus  et  homo  cst.*  Hoc  ipsuin  quod 
propheta  dicit ,  ecce ,  admirantis  est  tanti  mysterii 
magnitudinem.  Hoc  autem  totum  quod  virgo  pro- 
pinquo  suo  desponsaretur,  quod  Joscph  per  ange- 
lum  doceretur,  ctc,  ita  facta  sunt  ut  tam  pef 
ista  quam  per  illa  quae  sequuntur,  prophetia  imple- 
retur. 

Exhurgens  autem  Jo$eph  a  $omno ,  fecit  $ieut  prce-- 
cepit  ei  angelu$  Domini. 

Quisquis  a  Deo  monetur,  solvat  moras,  surgat  a 
somno,  faciat  quod  jubetur. 

Et  accepit  conjugem  ^uam,  et  non  cognoseebat  ittam^ 
"  donec  peperit  filium  $uum  primogeniium ;  et  vocavit 
nomen  eju$  Jesum, 

[Raban.]  Joseph  prius  Mariam  volens  abjicere« 
cum  juslus  esset,  noluit  cam  propalare  ac  lege  de- 
cerni.  Nunc  autem  nequa  de  partu  ejus  ambiguitas 
existeret,  ipse  concepti  Cliristi  ex  Spiritu  sancio  te- 
stis  assumitur,  cum  desponsatam  in  conjugem  reci- 
piat.  Acccpit  igilur  eam  ad  nonien  conjugis  propter 
causas  quas  pRediximus ;  et  non  cognoscebat  cam 
ad  opiis  conjugalc ,  ob  arcana  quae  didicerat.  Non 
cognoscebnt  cam  donec  peperit,  non  quod  postea 
cognovcrit,  scd  ponltur  (/o»«c  pro  e(,  vel  illud  teni- 
piis  reinovel  ue  qiio  major  suspicio  habetur,  sic.ut 
David  qiii  dicit,  donec  ponam  inimico$  tuo^  (P$al. 


Cndc  lioc  mihi ,  ut  veniat  maier  Domini  mei  ad  me ?  C  ^^*'^)'  ^^^*  I^nmogcnili,  sunt  onines  qui  primi  vulvam 

apertuiity  sive  fratres  eos  aliqui,  seu  milU  sequaa- 
tur. 


[AuGUST. ,  De  verbis  Domini,]  Vel  aliter:  Si  sohis 
nosli  aliqucm  peccasse,  cum  vis  corain  hominibus 
:.rguere,  non  es  correclor,  sed  proditor.  Noluit  ergo 
Joseph  divulgare  Blariam  quamvis  certa  esset  su- 
Epicio  aduUerii ;  sed  voluit  prodesse  peccanti,  quad 
justitia:  dcputatum  est  ei. 

Ha^c  autem  eo  cogitantCy  ecce  angelu$  Domini  in 
$omni$  apparuit  ei ,  dicen$ :  Jo$eph »  fili  David ,  noti 
limere  aecipere  Mat  iam  conjugem  tuam. 

[  Raban .  ]  Tale  est  hoc  ac  si  dicat :  Accipe  tibi  in 
conjugem  Mariain  sponsam  tuam.  Apparet  angelus 
vigilanti,  assumendo  visibiiecorpus;  dormienti  verOv 
iniprimendo  imaginationem.  Ideo  autem  Joseph  filius 


L. 


Factum  e$t  autem,  in  diebu$  illis^xiit  edictum  g 
Cce$are  Augu$to  ut  de$criberetur  univer$u$  orbis, 

[Ueda.]  Juxta  fidem  historiarum  tanta  pace  re- 
gnavit  Augustus  annis  duodecim  circa  tempus  Do- 
minicae  nativilatis,  ut  tam  forinsecis  quam  civiiibus 
bellis  toto  orbe  sopitis  etiam  ad  litieram  completum 
videatur  illud  propheticum  :  Conftabunt  gladio$  $uo» 
in  vomere$t  et  iancea$  $ua$  in  falce$.  Non  tevabit  gen$ 
eontra  gentem  gtadium  {Isa.  ii);  pacatissimo  au- 
tem  tempore  congrue  nascitur  Christus  quia  Deu$ 


dictlur  David,  ut  Maria  quoque  de  tribu  David  mon-  d  erat  in  Christo  mundum  reconcilian$  sibi  (II  Cor,  v). 


stretur,  sicut  scriptum  est :  Nemo  copuietur  uxori 
ttisi  de  tribu  sua  (Num.  xxxvi). 

Quod  enim  in  ea  natum  est,  de  Spiritu  saneto  e$t, 

Hoc  est,  quod  in  ea  concepttim  est,  ex  sancti  Spi- 
ritus  operatione  est.  Nasci  in  ea,  concipi  est ;  nasci 
vero  ab  ea,  prodire  in  lucem. 

Pariet  autem  filium ,  et  vocabi$  nomen  ejus  Je- 
sum.  Ipse  enim  salvum  faciet  populum  suum  a  vecca- 
tis  eorum. 

Etyniologiam  nominis  exponit.  Ideo  enim  Jesus 
(id  est»  Salvator)  dicitur,  quia  salvat. 

Hoc  autem  t^tum  factum  est^  ut  adimpleretur  quod 
dtclum  est  a  Domino  per  prophetam  dicentem :  Ecce 
virgo  inutero  habebit^  et  pariet  fiUum;  et  vocabtiut 


Hsec  itaque  pax,  quam  fecit  Augustus,  significabai 
pacem  quam  medialor  noster  facturus  erat  et  per  se, 
et  per  discipulos  inter  Deum  et  homines.  Opportu- 
num  quoque  fuit,  ut  tremenda  Roinaiii  nominis  um- 
bra  protegerentur  discipuli,  quocuni{ue  ad  praedi- 
candum  iransirent.  Nain ,  sicut  a  Cxsare  cxigcba- 
tur  professio  census  ab  universo  orbe,  sic  a  Christ^ 
exigenda  erat  fidei  profcssio  in  loto  niundo.  Unde 
illud :  Euntes  in  mundum  universum,  prwdicate  £ra*i- 
gelium  omni  creatura  (Marc.  xvi). 

Jlaic  descriptio  prima  facta  est  a  pra^side  Syri(e  Cj- 
rino;  et  ibant  omnes  ut  profiterentur  singtdi  in  snaifh 
civitatem. 

Hacc  descriptio  prima  dicilur,  quautum  ad  (CQiiHi 


73  LN  (]NUM  EX  QUATOOR  LIBER  PRLMUS.  U^ 

Cyriiii.  Namantea  sspe  dcscriptae  fuerunt  plencque  A  fideles  omnes,  sancta  \idelicet  animalia,  carnis  susti 


partes  terrarmn.  Cyrinus  a  Caesaremlssusjus  dare 
gentibus  et  censor  patrimoniorum  Tulurus ,  Syriam 
venit.  Et  quia  Judasa  quasi  umbilirus  tolius  terrae 
est,  census  primo  in  medio  terne  exigitur,  ut  inde 
postea  usque  ad  fines  orbis  perquiratur.  [Bedjl.]  Hic 
primum  facta  est  Judaea  stipendiaria  Romanis.  Im- 
perante  Augusto  et  prsesidente  Cyrino,  ibant  omnes 
ad  descriptionem,  ut  singuli  in  suam  civitatem  re- 
versi,  profiterentur  debitum  census.  Si  ergo  nunc, 
iraperante  Christo  et  prsemia  poUicenle  per  docto- 
res  Ecclesiae  pnesides,  censum  justitiae  profiieamur, 
jugum  ejns  quod  leve  est  subeamus,  et  inveniemus  re- 
quiem  animabus  nostris  (Matlk,  xi).  Caesari  solvcba- 
tur  denarius,  qui  decem  nummos  habebat,  qui  etiam 


frumento  reficeret,  qui  panis  est  angelorum.  In  an 
gusto  prxsepio  continelur,  ut  nos  per  coelestis  regnl 
gaudia  diiatet.  Non  in  domo  parentum  natus  est  Do^ 
minus ,  ut  ostenderet  quia  per  humanitatem  as- 
sumptam  quasi  in  alieno  nascebatur,  non  secundum 
potestatem,  sed  secundum  naturam  bumanitatis. 
Nam  de  polestate  ejus  sci*iptum  est:  In  propria  ve- 
nil  {Joan,  i).  Et  quia  omnis  caro  fenum  (Isai,  il) 
factus  homo  Deus,  fenum  nostrum  verlit  in  frumen«^ 
tum,  de  se  ipso  dicens  .  Nisi  granum  frumenti  ca- 
dens  in  lerram,  mortuum  fuerit,  ipsum  sotum  manet 
(Jccn,  xii).  Unde  et  natus,  in  praesepio  reclinatur. 
Joannes  Chrysostomus  (in  Homil,):  Reclinavit  pue- 
rijm  matcr.  Joseph  autem  non  audebat  atiingere^ 


nomine  Csesaris  titulabatur:  et  nos  ofieramus  regi  B  quem  sciebat  de  se  non  esse  generatum.  Qnicunque 


nostro  Decalogum  legis,  in  quo  vultum  regis  noslri, 
id  est,  agnitionem  voluntatis  ejus  iuveniemus. 

Aseendit  autem  et  Joseph  a  GaliliBa  de  civitate  Na- 
zarethy  in  Judaam  civitatem  David,  qum  vocatur  Be^ 
thlehem,  eo  quod  esset  de  domo  et  familia  David,  ut 
pro/iteretur  cum  Maria  desponsata  sibi  uxore  prce^ 
gnante, 

[Gregor.]  Alibi  concipi,  alibi  nasci  voluit  Domi^ 
Dus ,  ut  insidiantis  llerodis  furorem  facilius  evade- 
ret.  Nascituro  Domino  describitur  mundus,  qoia 
iile  apparebat  in  carne ,  qul  electos  ascriberet  in 
aetemitate.  Ecoiitra  de  reprobis :  Deleantur  de  libro 
viventium^  et  cumjustis  non  scribantur  (Psal.  lwiii). 

Factum  est  autem  cum  essent  ibi,  impleti  sunt  dies 
ut  pareret,  et  pepcrit  filium  suum  primGgenilum, 

[Beda.]  Bene  tum  propter  judlcium  slemmatis 
regis,  tuui  propter  nominis  sacramentum,  Dominus 
in  Bethlehem  nascitur.  Bethlehem  namque  domus 
panis  interpretatur :  et  ibi  panis  vivus  qui  de  coslo  de- 
seendit  (Joan,  vi),  apparel  in  came,  electorum  men- 
tcs  intema  reficiens  satietate.  Quotidie  Dominus  in 
Nazareth  concipltur,  in  Bethlehem  nascitur,  cum 
qnilibet  fidelis  verbi  fiore  suscepto,  domum  se  aeterni 
panis  efficit.  Quotidie  in  animo  credenlium  quasi  in 
utero  virginali  per  fidem  concipitur,  per  baptisma 
gignitur  Quotidie  Ecclesia  quasi  Dei  Genitrix ,  co« 
mitatiir  suum  doctorem  ut  Maria  Joseph,  de  ruina 
mundanaeconversationis,  quod  Galilsea  sonat,  ascen- 
dens  in  civitatem  Juda,  id  est,  confessionis  et  laii-  . 
dis,  aetemoqueregi  persotvit  censum  devolionis.  Quae 
Ecdesia  in  exemplum  beatae  Mariae ,  alii  est  quasi 
desponsata,  sed  ab  alio  fecundata,  dum  jungitur  pon^ 
tifici  praeposito  sibi,  sed  cumulatur  virtute  Spiritus 
sancti.  Unde  bene  Joseph  auctus  interpretatur,  indi- 
cans  nil  valere  instantiam  loquentis  magistri ,  sine 
augmento  juvaminis  superni. 

Et  pannis  eum  involvit,  et  reclinavit  eum  in  prcese-- 
pio,  quia  non  erat  ei  locus  in  diversorio. 

[Gregor.  -  Beda.]  Qui  mundum  vario  vestit  or- 
naiu,vilibus  induitur,  ut  slolam  immortalitatis  reci- 
peremus.  Manus  pedesque  cunis  astringuntur,  ut 
manus  nostrae  ad  bene  operandum ,  pedes  nostri  in 
viam  pacis  dirigantur.  In  praesepio  reclinatur,  nt 
Patrol.  CLXXXVL 


es  pauper,  accipe  consolationem.  Joseph  et  Maria 
mater  Domini  uon  habent  servuium ,  non  ancillam, 
non  juDientum :  ipsi  sunt  Domini  et  famuli.  Non 
aiidet  pauperlas  timida  inter  divites  accedere^  in  di* 
versorium  vadunt ;  nascitur  in  stabulo,  qui  de  ster- 
core  inopcm  levat  (Psal,  cxii).  In  slercore  Job  sa- 
debat,  et  postca  coronatus  est  (Job  ii). 
CAPUT  YL 


L. 


Et  pastores  erant  in  regione  eadem,  ifigilantes  et 
wstodientes  vigilias  noctis  super  gregem  snum,  Et 
ecce  angelus  Domini  stetit  juxta  illoSj  et  claritas  Dei 
>  iircumfulsit  illos, 

[Beda.]  Nato  Domino,  paslores.  vigilant,  gregem- 
cue  suum  custodiunt  ut  ostendatur  adesse  tempus 
quod  ipse  olim  promiserat,  dicens  :  Ecce  ego  ipse 
requiram  oves  meas,  et  visitabo  cas  sicut  visitat 
pastor  gregem  suum  (Ezech.  xxxiv).  Per  gregem  po- 
pulus,  per  noctem  saeculum,  per  p.^stores  significan- 
tur  sacerdotes,  animabus  pervigili  ciira  provisuri. 
Aitgelus  cum  tanto  lumine  apparens,  quod  in  tota 
Teslamcnii  Veleris  serie  non  iuvenitur  mystice  prae- 
monuit,  qiiod  Apostolus  apertc  postea  dixit :  Nox 
prtrcessit,  dies  autem  appropinquavit  (Rom,  xiii). 

Et  timuerunt  timoremagno.  Et  dixit  illis  angetust 
Nolite  timere.  Ecce  enim  evangetizo  vobis  gaudium 
quod  erit  omni  p'pulo,  quia  natus  est  vobis  hodii 
Satvator,  qui  est  Christus  Dominus,  in  eivitate  Da^ 
vid, 

Omni  populo  fideiium  de  cunctis  diversitatibus 
gentium  congregando,  aeteraum  gaudium  nuntiatur. 
Cum  nox  esset,  non  ait  Angelus,  hac  nocte;  sed^ 
hodie  quia  gaudium  magnum  nuntiabat.  Ubi  autem 
trislia  germilur,  noctis  mentio  solet  ^m^  ut  ibi  : 
Scandatum  hac  nocte  patiemini  (Matth.  xxvi). 

Et  hoc  vobis  signum  :  Invenietis  infanlem  pannis 
invotulum,  et  positum  in  prcesepio.     - 

Signum  salutis  est  fidelibus,  humilitas  Salvatoris^ 
quae  est  opposita  superbiae,  per  quam  mors. 

Et  subito  facta  est  cum  angeto  muttitudo  milititt 
coelestiSy  laudantium  Deum  et  dicentium  :  Gtoria  H 


n  ZACHARliE  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI  76 

c!tvsstmis  DeOt  et  in  lerra  pax  liomtnibus  bona  vo-  A      El  omnes  qui  audierant,  mirati  sunt^  et  de  his  qum 

dicta  erant  a  pastoribus  ad  ipsos. 


luntatis. 

Uno  evangclizante  angclo,  raiiltitudo  in  consonam 
laudeni  prorumpit,  et  oificium  suum  Deo  impendens 
el  nos  instituens,  ut  quoties  sacram  eruditionem 
ex  fratris  ore  audimus,  Deo  laudes  corde,  ore, 
opere  reddamus.  Bene  militiae  coelestis  dictum  est 
quia  illi  militabant,  qui  contra  malignos  spiritus 
ad  tutclam  nostram  angelorum  ordinabat  exercitus. 
Quia  vero  Deus  et  homo  natus  est,  hominibus  pax 
et  Deo  gloria  canitur,  qui  ab  angelis  pro  nostra  re- 
demptione  glorificatur.  Et  quia  neque  Judaei,  neque 
gentiles  pacem  habent,  non  est  enim  pax  impiis,  di- 
clt  Dominus  (Isa,  xlvui)  ideo  determinate  dicitur, 
homimbus  bona^  voluntatis^  qui  scilicet  natum  Chri- 


[Beda.]  Mirantur  et  dcmysterio  incarnationis,  et 
de  pastorum  atteslatione  tanta,  qui  fucare  audita 
ncscirent,  sed  simplici  Jacundia  vera  praedicarent. 
Sic  Dominus  non  rhetores,  sed  piscatores  ad  evan- 
gelizandum  destinavit.  Sic  et  in  Yeteri  Testameuto 
suae  dispensationis  nuntios,  pastores  ordinavit :  ideo 
non  est  parvi  pendenda  pastorum  attestatio. 

Maria  autem  conservabat  omnia  verba  hcecy  confe- 
rens  in  corde  suo, 

Maria,  nonminus  ore  pudica  quamcorpore,  tacita 
confert  ea  quae  viderat  circa  se  acta,  etquse  legeral 
in  Scripturis  ageuda.  Legeral  in  Isaia  :  Ecce  virgo 
concipiet  et  pariet  filium  (Isa.  vii).  Legerat :  Bos  co- 


stum  suscipiunt.  [Gregor.]  Quoniam  peccando  extra-  ^  gnovit  possessorem  suum,  et  asinus  prwsepe  domim 


nci  eramus  a  Deo,  extraneos  nos  angcli  depiitabant; 
Sed  quia  recognovlmus  regem  nostrum  angeli  reco- 
gnoverunt  nos  civcs  suos ;  et  timet  angelus  adorari 
ab  humana  natura,  quam  in  suo  rege  conslderat 
{Apec.  xix).Hinc  Lot  (Gen.  xix)  et  Josue  (Jos.  xv) 
non  prohibiti  sunt  adorare  angelos,  Joannes  vero 
prohibitus  est  in  Apocalypsi :  Vide^  inquit,  ne  feceris^ 
consenus  enim  tuus  sum  et  fratrum  tuorum  (Apoc. 

XAIl). 

Et  factum  est  ut  discesserunt  ab  eis  angeii  in  cce- 
/tim,  pastores  toquebantur  ad  invicem  :  Transeamus 
usque  Bethlehemfetvideamushoc  Verbumquod  faclum 
tst,  quod  fecit  Dominus  et  ostendit  nobis. 

[Bedjl.]  Nondixerunt,  videamus  puerum,  sed  Ver- 
bum ;  ac  si  dicerent:  Verbum  eratinprincipio,et  fa- 
ctumest  caro;  quod  Dominus  (id  est,  Pater  et  ipsum 
Verbum  et  Spirilus  sanctus)  fecit,  id  est  incarnari 
constituit,  et  sic  factum  ostendit,  quod  in  deitate 
videri  non  poterat. 

Et  venerunt  festinantes,  et  invenerunt  Mariam  et 
Joseph,  et  infantem  positum  in  prtesepio.  Videntes 
autem  cognoverunt  de  Verbo,  quod  dictum  erat  illis  de 
puero  hoc. 

Nonnulii  quaerentes  Christum,  non  inveniunt, 
quia  desidiose  quaerunt.  Pastores  autem  invenerunt, 
quia  fide  non  ficta  cucurrerunt.  Sic  Ecclesia^  pasto- 
res,  imo  quilibet  fideles,  coelesti  doctrina  erecti 
quasi  portas  Bethlehem  subeuntes,  reperiunt  catholi- 


sui  (Isa.  i).  Videbat  in  praesepe  Dei  filium  suum, 
filium  unum,  vagientem.  Videbat  se  de  stirpeDavid 
ortam,  in  Nazareth  de  spiritu  concepisse,  in  Beih- 
lehem  peperisse :  quorum  omnium  testimonia  in  pro- 
phetis  legerat.  Comparat  ei^o  verba  prophetarum 
factis,  et  in  omnibus  habet  argumenta  fidei.  Si 
Haria  a  pastoribus  didicit,  discamus  et  nos  a  sa- 
cerdotibus. 

Et  reversi  sunt  pastores^  glorificantes  et  laudanies 
Deum  in  omnibus  quce  audierant  et  viderant,  sicut 
dictum  est  ad  illos. 

Dehisquae  audierant  ab  angelis  laudabant  Deum^ 
et  de  his  quse  viderant  in  Bethlehem  glorificabant 
eum.  Sed  et  magistri  spiritualium  gregum  modo  fi- 
deliura  r^stra  lustrant,  probitatis  exempla  quaerendo, 
modo  ad  pastorale  ofiicium  redeunt  docendo. 
CAPUT  VH. 

Et  postquam  consummati  sunt  dtes  octo  ut  circum- 
cideretur  puer,  vocatum  est  nomen  ejus  Jesus.  Quod 
vocatum  est  ab  angelo ,  priusquam  in  utero  conci- 
peretur, 

Ritus  circumcisionis  ab  Abrabam  sumpsitexor- 
dium,  quando  et  nominis  ampliflcationem  accepit. 
Ad  cujus  imitationem  nomen  imponebatur  pueris  in 
die  circumcisionis  eonim.  Sic  etiam  factum  est  ipsi 
Jesu.  Bene  autem  octava  die  circumciditur,  ut  ei 
ejus  resurrectio  octava  die  celebranda,  et  nostra  fi- 
guraretur  octava  aetate  futura.  Sex  etenim  sunt  aeta- 


cam  Ecclesiam  quasi  Mariam,  et  ccetum  doctorum  jy  tes,  in  quibns  pro  Domino  laboratur :  septima  est 


quasi  Joseph,  atque  humilem  Mediatoris  adventum, 
Scripturae  paginis  insertum  quasi  in  praesepio.  Vi- 
dcntes  autem  puerum,  cognoverunt  de  Verbo  quod 
dictum  erat,  et  nos  per  fidem  incarnationis  venie- 
mus  ad  gloriam  Verbi  contuendam.  Notandum  qnia 
ipsae  res  dign»  relatu  atque  dictu  interdum  verba 
nominantur.  Unde  in  Isaia  :  Non  fuit  verbumj  id 
est,  res  nomine  digna,  quod  non  ostenderet  Ezechias 
Chaldwis  (Isa.  xxxix).  Similiter  dicunt  hic  pastores : 
Videamus  lioc  Verbum  quod  factum  est,  id  est,  iilam 
rem  vcrbo  narrationis  dignam,  quam  fecit  ipse 
Dominus  exceUentissimain,  et  significavit  nobis  per 
angelos.  Ubi  ergo  dicitur  :  Cognoverunt  de  Verbo 
quod  dicliun  erai,  accipc  verbam  pro  locutionc. 


animarum  usque  ad  tempus  resurrectionis;  octava 
est  resurrectio,  quando  gloria  perfecta  circumcisio- 
nis  coruscabit,  et  totus  homo  visioni  conditoris  in- 
haerebit.  Nunc  autem  videns  mulierem  ad  concuvi' 
scendam  eam  (Matth.  v),  incircumcisum  visum  ha- 
bei.  Inclrcumcisi  sunt  auribus,  quibus  Veritas  dicit : 
Qui  ex  Deoesty  verba  Dei  audit.  Propterea  vos  non 
auditiSy  quia  ex  Deo  non  estis  (Joan.  viii).  Incir- 
cumcisi  sunt  lingua  et  manibus,  quorum  os  loculum 
est  vanitatem,  et  dextera  eorum,  dextera  iniquitatis 
(Psal.  cxLiii).  Incircumcisi  sunt  gustu,  quos  pro- 
pheta  redargnil,  diicens  :  Va?  qui  potentes  estis  ad 
bibendum  rtnwm,  et  viri  fortes  ad  miscendam  «6n>- 
tatem  (Isa.  v).   hicircuiacisi  sunt  olfactu  et  tactu. 


77  IN  13NLM  EX  QUATLOR  LIBER  PRLMLS.  T8, 

qui  variis  odoribus  dclibuti,  sequuntur  amplexus  A  niuiin  masculini  sexus,  Doniino  sanctifkari  et  sa- 


meretricis  cinnamomo  cubile  suum  aspergcntes.  In- 
circunicisi  sunt  gressibusi  de  quibus  Psalmista  com- 
niemorat :  Contrilio  et  infelicitas  in  viis  eorumy  et 
viam  pacis  non  cognoverunt  {Psal.  xiii).  Porro  qui 
in  similitudine  carnis  peccati  \enerat,  remedium 
quo  caro  peccati  mundabatur,  nonrespuit;  sed  cir^ 
cumcisus  est,  faetus  sub  lege;  ut  eam  justam  esse 
probaret,  et  eos  qui  lub  lege  erant  redimeret  (Galat. 
iv).  Nota  quod  idem  auxiliuni  curaiionis  in  lege  oir- 
cumcisio  contra  pcccati  oriRinalis  vulnus  pra^stitit, 
quod  nunc  baptismtis  teropore  grati»  confcrl,  nisi 
quod  introitus  in  regnum,  nondum  patcbat  circum- 
cisis,  ut  modo  baptizatis.  At  vero  non  solum  bapti- 
smus  hoc  facit,  sed  eliam  passionis  adjunclio  :  quse 


cerdotis  esse,  ita  ut  saccrdos  pro  hominis  primoge 
nito  prelium  acciperet,  et  animal  immundum  rediini 
faceret,  niunda  \ero  Deo  oflerrct.  Siclis  argenti 
quinque  redimcbatur  primogenitum ;  et  siclus  \U 
ginti  obolos  habet.  [Beda.]  .Notandum  tamcn  qui.i 
parvuli  de  tribu  Levi,  non  redimebantur,  sed  in  mi- 
nisteriuro  domus  perpctuo  tenebanlur.  lila  omnia 
primogenita  signiftcabant  Christum,  qui  Unigenitus 
Dei  dignatus  est  fieri  primogcnitus  omnis  crcaturac, 
qui  singulariter  sanctus  est  Domino,  quia  peccalum 
non  fecit,  nec  est  inventus  dolus  in  ore  ejus.  Mora- 
liter  eliam  primogenita  significant  boha  initia  no- 
strx  actionis,  quasi  in  corde  genita  et  Domini  gra- 
tire  deputanda.  Male  aulem  gesta  redimere  fructibug 


si  cilrcurocisioni  addita  esset,  et  simlliter  ibi  fieret.  B  pcenitentiae  jubemur.  Adaperiens  vulvam,  consueta 


Quod  autem  in  tali  membro,  fiebat,  causa  est,  ne 
aliud  raembrum  aut  debile  fieret  aut  turpe  quid  pu- 
blice  viderelur,  et  ut  Ghristus  per  castitatem  signi- 
ficaretur  venturus.  Ideo  quoque  in  came  pnrputii 
fiebat  circumcisio,  quia  in  parte  illa  magis  domi- 
natur  concupiscentia,  per  quain  originale  peccalum 
propagatur.  Ubi  ergo  via  peccati  est,  ibi  apte  signa- 
batur  peccati  remedium  et  significatur  per  circum- 
cisionem  carnis  circumcisio  mentis,  qua  mundatur 
anima  a  vitiis.  Tres  itaque  constat  esse  circumci- 
fiiones  Una  est  sacraroentum,  qusB  vero  sun*  res 
illius  sacramenti,  videlicet  circurocisio  a  peccato, 
quae  quotidie  est  in  aniroa,  et  eircumcisio  a  peccato 
et  ab  omni  pcena  peccati,  quae  in  resurrectione  erit 
in  anima  et  in  rorpore.  Petruiis  autem  cuUris  cir- 
ctmcidit  Josue  intraluros  terram  promisslonis  {Jo- 
sue  v),  quia  petra  erat  Christus  (ICor.  x),  qui  tollit 
peecata  mundi  (Joan.  i). 

Et  postquam  impleti  sunt  dies  purgationis  Mariw 
sccundum  legem  Moysi,  tulerunt  illum  in  Jerusalemy 
ut  sisterent  eum  Domino. 

Dixit  Moyses  :  Bfulier,  si  susceplo  semme  pepere- 
rit  masculum,  immunda  erit  sepiem  diebusy  et  die 
octava  circumcidetur  infantulus ;  ipsa  vero  triglnta 
iribus  diebus  manebit  in  sanguine  purificationis  suo!, 
Non  dixit,  omnis  mulier  pariens ;  sed,  quae  susce- 
plo  seroine  pepererit :  ad  distinctionem  illius,  qiue 
virgo  coucepit  et  peperit.  Non  ergo  mater,  sicut  nec 
filius  indigebat  purgari  bostiis;  sed  ut  nos  solvere- 
mur  a  timere  legis,  facti  sunt  sub  lege.  Decretum 
quoque  legis  erat,  parvulum  a  tricesimo  tertio  die 
circuincisionis,  ad  temphim  deferri,  darique  hostiam 
pro  eo ;  primogenitum  autem  masculum,  sanctum 
Domino  fieri.  In  quo  insinuatur,  neminem  nisi  vi- 
tiis  circumcisum,  Dominicis  dignum  esse  conspecti- 
bus,  ut  ait  Psalmista  :  Non  habilatjuxta  te  mali- 
gnusy  neque  permanebunt  injusti  ante  oculos  tuos 
(PsaL  v).  Ct  sisterent  eum  Domino,  id  est  oficr- 
rent  et  consecrarent. 

Sicut  scriptum  est  in  lege  Dominit  quia  omne  ma^ 
sculinmn  adaperiens  vulvamy  sanctum  Domino  voca- 
bilur. 

Praecopit  lex  et  hoininis  ct  pecoris  omne  primoge- 


locutio  est,  non  quod  Dominus  sacri  ventris  hospi- 
tium  egressus,  devirginasse  credendus  sit,  juxta 
hxreticos.  Myslice  designatur,  quia  Dominus  ape->* 
Tuit  virginis  Ecclesia;  secretum  genitale,  ad  gene- 
randos  sibi  populos  per  aquam  scilicct  et  Spiritum 
sanctum. 

Et  ut  darent  hostiam.  secundum  quod  dictum  ett 
in  lege  Domini^  par  turturum  aut  duos  puellos  colum- 
barum. 

Dictum  est  in  lege,  ut  pro  infante  masculo  dio 
quadragesimo  nativitatis,  pro  femina  octogesimo 
agnus  anniculus  imroaculalus  in  hoiocaustum  offer- 
letur,  et  turlur  sive  pullus  columbinus  pro  peccato. 
Qui  autcm  non  posset  offerre  agnum  pro  [praej  pau- 

^  pertate,  offerret  duos  turtures  vel  duos  columba 
pullos,  unum  in  holocaustum  et  alterum  pro  pec- 
cato.  Hanc  hostiam  pauperum  voluit  Dominus  dari 
pro  se,  pauper  factus  pro  nobis,  ut  nos  divites  fa- 
ceret  hic  in  fide,  hxredes  regni  in  coelo.  Moraliler 
autem  sive  quis  fortia  opera  quae  masculi  nomine, 
sive  infirma  qux  feminae  vocabulo  distinguuntur, 
creaverit,  ut  haec  Domino  valeant  consecrari,  ovem 
innocentiae  offerat,  et  turturem  sive  columbam,  d^ 
signantes  gemitum  compunciionis  et  lacrymas  hu  - 
milium,  sicut  hae  volucres  pro  cantu  habent  gemi- 
tum.  Lacrymis  quippe  etiam  in  bonis  indigemus; 
quia,  quo  fine  consumroandi  sirous,  nescirous.  Sunt 
autem  duo  genera  compunctionis,  dum  malorum  re- 

0  colentes  supplicia,  timemus,  et,  dum  desiderio  coe- 
lestium  ardentes,  de  dilatione  gemimus.  Unde  duo 
pulUofferri  jubentur.  Unusin  holocaustum,  quando 
amore  coelestium  inflammamur ;  aller  pro  peccato, 
dum  de  maUs  perpetratis  geinimus.  Coiumba  quaa 
in  grege  conversatur,  activam,  turtur  solivagus  con- 
templativam  vitam  significat :  quae  paucorum  est. 
Et  ([Uia  Gtraque  hostia  accepta  est  Deo,  consulte 
utraque  avis  estoblata  pro  Domino.  Qui  clauso  ostio 
patrem  oratin  abscondito,  turturem  offert :  qui 
compares  opcris  quaerit,  columbam  ad  altare  por- 
tat.  [Beda.  in  homilia.]  Jesus  primo  circumciditur, 
et  post  interpositis  dicbus  cum  hostiis  Jerusalem 
defertur,  quiaprius  carnis  corruplionem  resurgcndo 
caicavit,  ct  intiTpositis  fliebus  cum  carne  quam 


79  ZACHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPl  ^^ 

h08tiam  feccrat,  supcrnaro  civilatem  ascendit.  Nos  A  r«cof rfamm  m/serifordiVr  rfomtit  hrael{PsaL  xxvii). 


etiam  prius  in  baptismo  circumcidimur  a  peccaiis, 
«t  proflciente  gralia  ad  altare  ingredimur,  conse- 
crandi  lioslia  corporis  et  sanguinis  Domini.  Omnis 
etiam  Ecclesia  in  fine  mundi  primo  in  resurrectione 
labem  terrenje  corruptionis  exuet,  ac  deinceps  in 
coelestem  Jerusalem  transferetur,  victimis  bouorum 
operum  Domino  commendata. 

Et  ecce  homo  erat  in  Jerusalem  cui  nomen  Simeon : 
tt  homo  iste  justus  et  timoratus,  exspectans  consola- 
tionem  Israei^  ct  Spiritus  sanctus  erat  in  eo. 

[Beda.]  Justuserat  etlimoralus,  quia  diCBcile  ju- 
stitia  sine  limore  custodiretur.  Non  dico  tiraorem 
servilem,  quem  charitas  foras  miltit,  sed  timorem 
Domini  sanctum  qui  permanet  in  saeculum  ssRculi, 


[Ambp.]  Qui  vult  dimitli  in  pace.  venial  in  Jerusa- 
lem,  conversaiionem  habens  in  conleslibus ;  veuiatin 
templum,  id  est  apletur  exemplo  illorum  in  quibus 
Deus  habital.  Exspeclel  Dominum,  accipiat  inmani- 
bus  verbum  Dei,  brachiis  fidei,  spei  et  charitatis 
amplectatur ;  tunc  dimiUetur  utnon  videatmortein, 
qui  viderit  vUam. 

Ei  eratpaterejus  et  mater  mirantes  super  his  quas 
dicebantur  de  illo.  Et  benedixit  iUis  Simeon, 

[Beda.]  Joseph  quia  nulritius  erat,  et  Mariae  fa- 
mam  conservabat,  secundum  opinionem  vulgi  pater 
Salvptoris  appellalur. 

Etdixit  ad  Mariam  matremejus:  Ecce  positus  est 
hic  in  ruinam  et  resurrectionem  multorum  in  Israel^ 


quo  justus  quanto  plus  Deum  diligit,  tanto  soler-  B  etin  signum  cuicontradicelur. 


tius  offendere  cavet 

Et  respojisum  acceperat  a  Spiritu  sancto  non  risu- 
rum  se  mortem,  nisi  prius  videret  Christum  Domint, 
et  venit  in  spiritu  in  templum, 

Videremortem,  experiri  et  senlire  eam  signifi- 
cat.  Felix  mortem  videbit,  qui  Chrislum  Domini 
oculis  cordis  .prius  videre  satagit  conversando  in 
ccelesti  Jerusalem,  et  suspirando  cum  Psalmista  di- 
cenie  :  Vnam  petii  a  Domino,  hanc  requiram,  ut  in- 
habitem  in  domo  Domini  (PsaL  xxvi). 

Et  cum  inducerent  puerum  Jesum  parentes  ejus  ut 
facerent  secundum  consuetudinem  legis  pro  eo,  et 
iose  accepit  eum  in  ulnas  suas 


In  ruinam  multorum  positus  est  Dominus ;  qoia 
ipsc  esl  lapis  offensionis  et  pelra  scandali,  id  est 
ruinae  his  qui  offendunt  verbo  nec  «redunt.  De  qui- 
busipsedicit:  Si  non  venissem,  et  loculus  eis  non 
fuissem,  peccatumnon  haberent(Joan.  xv).  In  resur- 
rectionem  aulem  eorum  positus  est,  qui  credenles 
ineum,  resurrexerunt  apeccatis  per  eum.  In  suis 
quoque  praedicatoribus  positus  esl  in  ruiuam  et 
resurrectionem,  ul  ait  Apostolus  :  Christi  bonus  oaor 
sumus,  Deo  in  his  qui  salvi  fiunt  et  in  his  qui  pereunt 
(U  Cor.  ii).  Bouo  enim  odore  alii  salvantur,  alii 
pereunl.  Signum  cui  contradicetur,  fidem  Dominicat 
crucis  accipe  de  qua  Judaei  ad  Paulum  dixeniDl : 


Eadem  gratia  qua  venturum  praenoverat,  venien-      ^^  gccta  hac  notum  est  nobis,  quod  ubique  ei  conira^ 
tem  cognovit.  Qui  coelo  terraque  non  capitur,  gran-      dicitur 


daevi  hominis  ulnis  gestatur.  Tropice  accepit  vete- 
ranus  infantem,  ut  doceret  nos  exuere  veterem  ho- 
minem  cum  actibus  suis,  et  induere  novum  in  justi- 
tia  et  sanctitate  operum  quae  per  ulnas  signilicantur. 
Accepit  senior  mundus  innocentiam  Chrislianae  in- 
fantiae,  ut  renovetur  sicut  aquila. 

Et  benedixit  Deum,  el  dixit  :  Nunc  dimittis  ser- 
tum  tuum,  Domine^  secundum  verbum  tuum  in  pace, 

Sciebat  quam  beati  oculi  qui  Christum  essent  vi- 
suri :  et  ideo  donec  illum  viderel,  nolebat  morte 
dissolvi.  Mox  autem  ut  vidil,  oplabat  solvi  a  cor- 
pore  et  in  sinu  Abrahje*pacem  habere. 

Quia  viderunt  oculi  mei  salutare  tuum.Quodpa- 
rasti  ante  faciem  omnium  populorum. 

Qucm  postmodum  omnibus  populis  quaerendum 
dilectione,  et  conspiciendum  fide  praeparasti,  jam 
carnis  ct  mentis  oculis  Salvalorem  contemplor. 
Beati  qui  vident  quod  Simeon  vidil :  Beati  qui  non 
ziderunt  et  credid^runt  (Joan.  xx). 

Lumen  ad  revelationem  gentium,  et  gloriam  plebis 

tu<B  Israel. 

SaluUre  dico  lumen  ad  revelationem,  id  est  ut 
reveletur  caecis  oculis  gentilium  nulla  spe  Dominici 
advcntuserectorum,  et  ut  Israel  glorielur  excipiens 
suum  proraissum  et  desideratum.  Bene  revelaiio 
gentium  Israelis  gloriae  praefertur;  quia  cum  pleni- 
tudogentium  inlroierit,  tunc  Israelsalvus  fiei.Unde 
inpsalmo:/»  conspectu  gentium  revelavit  justitiam 


Et  tuam  ipsius  animam  pertransibit  gladius. 
Idest,  dolor  Dominicae  passionis,  quia  non  potuit 
videre  filium  crucifigi  sine  affectu  matemi  doloris, 
elsi  spcraret  resurrecturum  :  usque  ad  finem  sae- 
culi  aniraam  Ecclesiae  gladius  tribulationis  pertrans- 
il,  cum  signo  fidei  ab  improbis  contradicitur,  cum 
mullos  ruerevidet.  [Orig.]  Aliter :  Positus  est  Do- 
minus  in  ruinam  vitiorum,  et  in  resurrectioncm  vir- 
tutum,  nec  fit  resurrectio,  nisi  ruina  praecedat.  Oni- 
nia  quae  de  Christo  narrantur,  quod  natus  de  virgi- 
ne,  quo  resurgit,  quod  clausis  januis  inlrat :  omnia 
inquam,  signum  sunt  cui  contradicitur  ab  infideli- 
bus.  [Ambr.]  Tuam  ipsius  animam  pertransibit  gla- 
dius,  qui  est  Yerbiim  Dei,  revelans  libi  mysleria. 
Posilus  est  Dominus  in  ruinam  et  in  resurrectio- 
nem.  Unde  sequitur : 

Vt  revelentur  ex  multis  cordibus  eogitationes. 
[Beda.]  Ante  erat  incertum,  qui  Judaiorura  Chrl- 
stum  reciperent,  qui  respuerent,  sed  andita  nativi- 
tale,  revelantur  cogitationes,  cum  Hcrodes  et  sui 
turbanlur.  Postea  vero  doctrina  ejus  el  virtute  dif- 
famata,  alii  eum  quasi  magislrura  veritatis  habu- 
eruiit,  alii  ab  eo  quasi  seduclore  recesserunt. 

Erat  Anna  prophctissa  filia  Phanuel  de  tribu  Aser. 
Ilcec  processerat  in  diebus  muUis,  et  viierat  cum  liro 
suo  annis  seplem  a  virginitate  sua.  Et  hwc  vidun 
usque  ad  annos  octoginta  quatuor,  qucs  non  discedebal 


81  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS. 

dc  iempio,  Jejuhiis  et  obucraHonibus  $ermen$  nocle  A  Bethlebem  in  Galilaea. 


ac  die, 

Jttxta  historiam,  Anna  et  devotae  conversationfs, 
el  yenerandae  aetatis  digna  describilur,  quae  Domino 
testiraonium  perhibeat.  Mystice  autem  signiOcat 
Ecclesiam,  quae  in  praesenti  quasi  sponsi  Dominique 
8u!  morte  yiduata  est.  Septics  duodecim,  octuagin- 
ta  quatuor  faciunt :  et  scplem  pertinent  ad  cursum 
saeculi,  quod  diebus  septem  volvilur ;  duodecim  vero 
ad  perfectionem  apostolicae  doclrinai.  Quisquis  ergo 
totum  vitse  tempus  apostolicis  mancipat  institMtis, 
qiiasi  octoginta  quatuor  annis,  coelestis  templilimina 
servaret,  Domini  prsestolari  adveutum  laudalur, 
dum  a  Doniino  peregrinatur.  Septem  anni  quibus 
Anna  cum  viro  suo  vixit,  signiGcant  perfectionem 


agi  ab  Oriente  venerunt,  id 
est  a  partibus  quae  sunt  versus  Orientem.  Erant 
enim  de  terra  Persarum  et  Chaldaeorum,  ubi  est 
Saba  fluvius,  unde  Saba  regio  vocatur. 

Vidimus  enim  stellam  ejus  in  OrientCf  et  venimus 
adorare  etim, 

Ad  confusionem  Judaeorum  dictum  est :  vidimus 
enim  stellam  ejus,  ut  nativilatem  Christi  a  gentibus 
discerent.  [Aubr.]  SuccessoresBalaamfuerunt  magt, 
quistellam  novenint  vaticinio  ejus.  Illestellam  vidit 
in  spiritu,  isti  viderunt  oculis  etcrediderunt.  Utique 
non  adorassent,  si  parvulum  tantummodo  credidis- 
sent.  [Gregor.]  Angelus  apparuit  pastoribus,  nato 
Domino,  magis  stella ;  quia  Judaeis  tanquam  ratione 
utentibus  creatura  rationalis  pnedicare  debuit  et 


illius  temporis,  quo  a  Domino  in  came  conversante  ^  gentibus   quasi    ratione   carentibus  signa   danda 


docetur  Ecclesia.  Qui  anni  postea  per  duodecim 
multiplicabantur  propter  apostolicam  doctrinam, 
deinde  regentem  Ecclesiam. 

Ethmc  ipsa  hora  superveniens,  confitebatur  Domino^ 
et  ioquebaturdeillo  omnibus  qui  exspectabant  redem- 
ptionem  Israel. 

Ipsa  hora  Simeon  accepit  puerum,  superveniens 
Anna  confitebatur,  id  est  iaudabat  Deum ;  et  orani- 
bus  Odelibus,  qui  jugo  Herodis  alienigenae  gravati  li- 
berationem  exspectabant,  promittebantperadventum 
Cbristi  in  proximo  redemptionem  fieri.  Non  solum 
angeli,  sed  et  omnis  sexus  et  aetas  teslimonium  nato 
reddit  puero ;  et  sicut  ab  omnium  saeculorum  fide- 
libus  praesagiebatur,  ita  veniens  omnium  sanctomm  ^ 
laude  praedicatur.  [Beda.]  Quod  Simeon  et  AHna 
provccti,  Jesum  excipiunt  et  laudant,  significat 
iidelium  Synagogam,  quae  post  longam  exspectatio- 
nem  promissionum  non  ficta  fide  eum  receperunt 
qui  praenuntiabatur. 

Et  ui  perfecerunt  omnia  secundum  legem  Domini^ 
reversi  sunt  in  GalHcBamj  in  civitalem  suam  Nazareth. 
CAPUT  ViU. 

M,  * 

Cum  ergo  natus  esset  Jesus  in  Bethlehem  Judce  in 
diebus  Herodis  regis,  ecce  magi  ab  Oriente  venerunt 
Uierosoigmamy  dicentes :  Vbi  est  gui  natus  est  rex 
Judworum  ? 


erant.  Et  dignum  fuit  ut.  jam  loquente  Domino, 
apostoli  gentibuspraedicareiit,etnecdiimeo  loquente 
eleinenta  praedicarent.  Magi  appellati  sunt  reges 
orientales,  vel  quia  de  stirpe  Balaam  fuemnt,  qui 
multum  sciunt  de  incantationibus ;  vel  quia  fefel- 
leruut  Herodem,  pcr  aliam  viam  reversi  in  patriam. 
Magi  etiam  dicuntur,  qui  vel  per  stellas,  vel  per  aves, 
seu  per  quaelibet  alia  signaputant  aliqua  cognoscere. 

Audiens  autem  Uerodes  rex,  turbatus  est  et  omnU 
Jerosolyma  cum  illo, 

[Gregor.]  Rege  coeli  nato,  rex  terrae  turbatur; 
quia  terreua  aliitudo  confunditur,  cum  coelestis 
altitudo  aperitur.  Turbatur  Jerosolyma  favens  He* 
rodi  quem  timebat,  juxta  ilhid  Salomonis  :  Bex 
injustus  omnes  minislros  habet  imptos.  (Prov,  xxtx). 

Et  congregam  omnesprincipes  sacerdotum^  et  Scribas 
populi,  sciscitabatur  ab  eis  ubi  Christus  nascereturf 

Ivl  •      VU      A  • 

At  iiii  dixerunt  ei  :  In  Bethteliem  Judce.  Sic  enim 
scriptum  est  per  Prophetam  :  Et  tu  Bethtehem  terra 
Juda^  nequaquam  minima  es  in  principibus  Juda,  £s 
te  enim  exiet  dux^  qui  regat  populum  meum  Israei, 
{Mich.  V.) 

Bethlefaem  vicus  quidem  minimus  est,  sed  nequa- 
quam  minima  est.in  principibus,  id  est,  in  excel* 
lentia  dignitatis  principum  Juda.  In  ea  enim  Salvator 
nascitur.  Hoc  testimonium  Micbeae  (irophetae  est» 


,„      ,-,  «     j.    wv     .  .      ..    .        sed  evangelista   more    suo  sententiam  propheta^ 

[Beda]  Tempus  quoque  Herodis,  Dominico  attesta-  ^  k        •  * 

t      ^  ,   w\     f  ^  i...  ti  assumens,  verua  mutat, 

M.  ; 

Tunc  HerodeSf  etam  vocatis  magis,  diligenter 
didicit  ab  eis  tempus  stelics  quoe  apparuit  eis,  Et  mit* 
tens  ilios  in  Bethtehemj  dixit :  Ite  et  interrogate  diii^ 
genter  de  puero^  el  cum  inveneritis^  renuntiate  mihi^ 
ut  et  ego  veniens  adorem  eum,. 

Cognito  loco  et  tempore,  personam  pueri  non 
vult  ignorare.  Herodes  significat  hypocritas  aliud 
dicentes,  et  aliud  cogitantes  :  qui  dum  ficte  Deum 
quaerunt,  nunquam  invenire  merentur. 

Qui  cum  audissent  regem^  abierunt.  Et  ecee  steii» 
quam  viderant  in  Oriente,  antecedebat  eos^  usque  dum 
veniens  steret  supra  ubi  erat  puer. 


tur  adventui.  Praedictum  namque  fuerat,  quia  non 
deficiet  princeps  ex  Juda,  neque  dux  de  femoribus 
ejus,  donec  veniat  qui  mittendus  est  ( Gen,  ix).  Ex 
quo  patrcs  de  iEgyplo  exierunt,  suse  gentis  ducibus 
usque  ad  Samuelem  prophetam  regebantur,  deinde 
regibus  usque  ad  transmigrationem  Babyloniae.  Post 
reditum  vero  de  Babylone,  per  pontifices  rerum 
summa  gercbatur  usque  ad  Hircanum  regem  simul 
et  pontificem  :  quo  interempto  fraude  ab  Herode» 
ciiius  patrem  ipse  de  ignobili  advena  (boc  est, 
gentis  Idumaeae)  sublimaverat,  Judaeae  regnum  ipsi 
Herodi  jussu  Cxsaris  Augusti  traditur  gubemandum,. 
eajus  trigesimo  primo  amio,  qui  mittendus  erat, 
ftdYenit.  In  Betblebem  Juds_  dicitur,  quia  est  alia 


85  ZACHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  84 

Magis  appropinquantibus  Jerosolymam ,  disparuit  A  per  angelum,  sed  a  Domino  divinitus  edocenlur,  ne 


fitella ;  quia  quicunque  appropinquat  ad  hypocritas 
et  haereticos  Dei  lucem  amittit.  Sedpostquam  recedit 
abeis,  divinamlucem  recuperat,  utChristum  credat 
de  Virgine  natum.  Stella  domiim  discernens,  non 
tenuit  sidereas  yias ;  sed  domui  vicina  stctit  supra, 
subaudis  locum  ubi  erat  puer.  Hxc  slella,  ut  ait 
Fulgentius,  nunquam  antea  apparuit,  quam  magis 
praevia  deputarelur ;  sed  tunc  creata  est,  et  peructo 
officio  mox  esse  desiit. 

Videntes  autem  stellam,  gavisi  sunt  gaudio  magno 
valde.  Etintrantes  domum,  invenerunt,  puerum  cum 
Uaria  matre  ejus,  Et  procidentes^  adoraverunt  e«m, 

Intrantes  domum,  id  est,  in  divcrsorium  quod 
liucas  commemorat,  invenerunt  puerum  et  matrem 


redeant  ad  Herodem.  [HiLiiR.]  In  quo  admonemui 
omnem  salutem  et  spem  in  Chrislo  locare,  et  al- 
ilinere  prioris  vitae  abstinere.  [Gregor.]  Per  aliaiF 
viam  ad  regionem  nostram  regredimur  obediendo,  a 
qua  discessimus  inobediendo. 
CAPUT  IX. 

Qui  cum  recessissent^  ecce  angelus  Domini  apparuit 
in  somnis  Joseph,  dicens  :  Surge  et  accipe  puerum  et 
matrem  ejus,  et  fuge  in  JEgyptum,  ei  esto  ibi  usqu€ 
dumdicam  tibi.  Futurum  est  entm,  tii  BerodesqwEra* 
puerum  ad  perdendum  eum, 

Nota  quod  angelus  cum  Mariae  desponsatae  virgini 
tatem  commendaret,  diiit  ad  Joseph :  Noli  timen 
accipere  Mariam  conjugem  tuam.  Postquam  vero  in 


Joseph   aulem  idcirco  tacetur,   quia  nullum  de  ^  conjugem  recognita  est,  ul  etiam    jusli  Josepb 


officiis  ad  nutritium  pertinentibus  commemoratur, 
vel  fortassis  non  aderat,  ne  malae  suspicionis  oc- 
casio  esset.  Et  procidentes  tam  mcnte  quam  cor- 
pore,  humiliter  adorant  in  carne  Yerbum. 

Et  apertis  thesauris  suis^  obtuler^nt  ei  munera^ 
^urumy  thus^  et  myrrham. 

[IUbam.]  In  auro  regem,  in  thure  Deum,  in  myrrha 
mortalem  intellige.  Aurum  namque  ad  tribulum, 
thus  ad  sacrificium,  myrrha  ad  sepulturam  pertinet 
inorluorum ,  quia  solent  myrrha  condiri  ne  putre- 
scant.  [Hilar.-Gregor.]  Habes  itaque  in  his  non 
modicam  sacramentorum  cognltionem  :  in  homine 
mortis,  in  Deo  resurrectionis,  in  rege  judicii.  In  auro 
quoque  sapientiam  intellige,  ul  ait  Salomon  : 
Thesaurus  desiderabilis  requiescit  in  ore  sapientis. 
(Prov.  xxi).  In  Ihure  virtutem  orationis,  ut  illud  : 
Dirigatur  oratio  mea  sicut  incensum  in  conspectu  tuo 
{Psal.  cxl).  In  myrrha,  intellige  nostrae  carnis 
inortificationem.  Unde  illud  :  Manus  tuce  distiUave- 
runt  myrrham^  (Cant.  v).  [Hilar.]  Mystice,  stellae 
ortus  primum  a  magis  intellectus,  indical  mox  gentes 
in  Cbristum  credituras.  Stella  enim  propheticum 
sermonem  Christi  orlum  confitentem  significat. 
llerodes  vero  diaboium  qui,  cognita  Christi  nativi- 
tate,  persequitur  eum  in  membris  suis.  A  quo  magi 
pergunt,  dum  ab  idololalria  gentes  rccedunt,  et  ad 
domum  in  qua  Christus  est,  id  est  ad  catholicam 
Ecclesiam  perveniunt.  In  quam  per  fidem  intrantes, 


venerabilis  castitas  commendaretur,  non  uxor  ejus, 
sed  mater  pueri  dicta  est,  ut  hic  :  Accipe  puerum  ei 
matrem  ejus.  Et  iterum  :  Revertere  cum  puero  et 
matre  ejus.  Et  rursum  in  Luca  :  Et  erat  Joseph^  et 
mater  ejus.  Et  quotiescunqucpost  partum  de  utroque 
fit  sermo  mater  Christi,  non  uxor  Joseph  nuncupata 
est. 

Qui  consurgens,  accepit  puerum  et  matrem  ejus 
nocte,  et  secessit  in  JEgyptum,  et  erat  ibi  usque  ad 
obitum  Herodis^  ut  impleretur  qued  dictum  est  a 
Domino  per  prophetam  dicentem  :  Ex  ^gypto  vocati 
filium  meum. 

Hoc  testimonium  est  in  Osee  propheta.  Post  mago- 
rum  recessum  impletum  est  purgationis  tempus ; 
et  deinde  Joseph  admonitus  ab  angelo,  fugit  in 
iEgyptum  cum  matre  el  puero.  [Beda.]  Quod  Do- 
minus,  ne  occideretur,  sublatus  est  in  iEgyplum, 
significat  eleclos  saepius  malorum  improbitate  suis 
effugandos  sedil^us,  vel  exsilio  damuandos.  Ubi 
simul  exemplum  datur  fidelibus,  ne  dubitent  rabiem 
persequentium,  quando  opportunum  fuerii  declinarc 
fugiendo.  Unde  illud  :  Cum  vos  persecuti  fuerint  m 
civitate  una,  fugite  in  aliam  (Matth.  v).  iEgyptus 
interprctatur  tenebr<By  et  flgurat  gentililatem  pec-- 
catis  tenebrosam.  [Hieron.]  Joseph  vero  typice 
apostolorum  habet  speciem,quibusChristus  creditus 
est  circumferendus.  [Beda.]  Est  ergo  puerum  Jesum 
et  matrem  ejus  per  Joseph  in  iEgyptum  transferri. 


inveniunt  Christum  cum  Maria  matre  ejus.  Christi  j)  fidem  Dominicae  incamationis  et  Ecclesix  societa- 


mater  inteiligitur  fidelium  societas,  iu  aiia  Christus 
per  fidem  habitat.  Apertis  thesauris,  id  est  litterarum 
peritia,  Qbtulerunt  ei  terrcna  munera,  scilicct  phy- 
sicam,  logicam,  ethicam,  vel  historiam,  allegoriam, 
tropologiam,  vel  sanctae  Trinitatis  fidem.  Nomina 
Irium  magorum  Graece,  Apellius,  Amerus,Damascus. 
Apellius  interpretatur  fidelis,  Amerus  humilis,  Da- 
piascus  misericors.  Hebraica  lingua  vocati  sunt, 
Hagalath,  Galgalath,  Saracin.  Magalath  interpreta- 
tur  nuntius^  Galgalaih  devotus^  Saracin  gratia. 

Et  responso  accepto  in  somnisj  ne  redirent  ad  Uero- 
4em,  per  aliam  viam  reversi  sunt  in  regionem  suam. 

[Haban.-Hiero.n.]  Pio  afiectu  desiderantes  quid 
dhina  juberct  voluntas,  accipiunt  responsum  non 


tem  per  doctores  sanctos  gentibus  commitli.  Quod 
erant  in  iEgypto  usque  ad  obitum  regis,  significat 
fidem  Cbristi  in  gentibus  mansuram,  donec  pleni- 
tudo  earura  introeat,  et  sic  Israel  fiat  salvus.  Obitus 
quippe  Herodis,  terminum  intenlionis  malitiosae, 
qua  nunc  contra  Ecclesiam  Judaea  saevit,  insinuat. 
Nocte  puer  toUilur,  incredulis  a  quibus  receditf 
ignoranliae  noctem  relinquens.  Cum  vero  revertitiu', 
nulla  noctis  mentio  fit,  quia  in  fine  mundi  Judaeit 
luccm  fidei  Haenoch  et  Eiia  prscdicantibus,  susci- 
pientes,  iliuminabuntur. 

CAPUT  X. 
Tunc  Herodes  videns ,  auia  illusus  esset  a  magis^ 
iratus  est  valde 


«5  IN  UNUM  EXQLATUOR  LIBER  PRlMUr  8tf 

Cassiodurus,  psalmo  quaaragesimo  seplimo,  dtcit  A  lari  de  iioc  quia  uon  sun»,  id  esl  quia  mortui  sunt; 


lunc  spiritum  vehementem  fuisse,  quando  Herodes, 
non  redeuntibus  ad  se  magis,  iratus  fecit  conteri 
naves  de  Tharso  Giliciae,  quibus  magi  credebantur 
occulie  rediissc. 

Et  mUtens,  occidit  omne$  pueros  qui  erant  in  Beth" 
iekem  et  in  omnibus  finibus  ejus^  a  bimatu  et  infra 
Mecundum  tempus  quod  exquisierat  a  magis, 

Yerisimile  est,  cum  magi  nihil  Herodi  renun- 
iiassent,  quod  crediderit  ilios  visione  stellae  de- 
ceptos,  et  ideo  erubuisse  redire  ad  se ;  et  ita  quie- 
▼it  a  pueri  inquisitione.  Sed  iterum,  cum  audiret 
qirae  gesta  sunt  in  templo»  quid  Simeon  dixerit,  et 
quid  Anna  prophetaverit,  sensit  se  illusum  a  magis ; 
el  in  mortem  Ghristi  properans,  occidit  omnes  pue- 
ros  in  omnibus  finibus  Belhlehem,  a  filio  unius  no-  ^ 
ctis  usque  ad  filios  duorum  annorum.  Bimatus  quippe 
spatium  est  duorum  annorum.  Imatos  enim  Grsece, 
annus  dicitur  Latine.  [Beda.]  Occisio  parvulorum, 
passionem  figurat  omnium  martyrum,  qui  parvuii, 
id  est  humiles  et  innocentes  occisi  sunt  ab  impiis, 
quos  significat  Herodes.  Quod  parvuli  occisi  sunt, 
sed  Christus  evasit,  insinuat  corpora  posse  perimi ; 
sed  Christum  pro  quo  pfsrsecutio  saevit,  nnilatenns 
posse  fidelibns  auferri.  Sive  enim  vivimus,  sive  mo- 
rimur,  Domini  sumus. 

Tunc  adimpletum  est  quod  dictum  est  per  Jeremiam 
ffrophetam,  dieentem :  Vox  in  rama  audita  est ,  plo- 
ratus  et  ululatus  muUus.  Rackel  plorans  filios  suos, 
et  noluit  consolari  quia  non  sunt  (Jer.  xxxi). 

Quseritur  quomodo  Rachel  plorasse  dicitiir  filios 
8U0S,  cum  tribus  Juda  quae  Bethlehem  tenebat,  non 
dr  ea,  sed  de  sorore  sua  Lia  fuorit  orta.  Solutio. 
Non  tantnm  in  Bethlehem,  verum  etiam  in  omnibus 
fiitibus  ejus  pueri  suut  trucidati.  Tribus  autem  Ben- 
jamin  quse  de  Rachel  orta  est,  proxima  fuit  tribui 
J*idae.  Unde  merito  credi  debet  multos  de  Benjamin 
stirpe  fuisse  occisos,  quos  progenies  Rachel  plora- 
vit.  Yel  quia  Rachel  juxta  Bethlehem  sepulta  est, 
dicitur  prophetico  locutionis  modo  egisse  ea  quae  in 
loco  eodem  agebaniur.  Rama  non  est  hic  nomen 
loci,  qui  est  juxta  Gabaa,  scd  quia  rama  interpreta- 
tur  excelsum,  talis  est  sensus  :  Vox  in  excelso  au- 
dita  est,  id  est,  longe  ialcque  dispcrsa.  Ploravit  au- 


ita  ut  qui  sseculum  moile  viceru^t,  rursus  ad  sa^- 
culi  contamina  secum  toleranda  redeant. 
GAPUT  XI. 

Defuncto  autem  Herode,  ecce  apparuit  angelus  Do- 
mini  in  somnis  Joseph  in  ^gypto,  dicens  :  Surge  et 
accipe  puerum  et  matrem  ejus ,  et  vade  in  terram 
Israel :  defuncti  sunt  enim  qui  qua^bant  animam 
pueri. 

Ex  hoc  loco  intelligimus,  ^cribas  et  saccrdote? 
cum  Herode  necem  ^Doqiini  fuisse  meditatos. 

Qui  consurgens,  aecepit  puerum  et  matrem  ejus^  et 
venit  in  terram  IsraeL  Audiens  autem  quod  Arcketaus 
regnaret  in  Judwa  pro  Herode  patre  suo^  timuit  Uluo 
ire,  et  admonitus  in  somnis,  secessit  in  parles  Ga« 
liloscs. 

[Raban.]  Audiens  ab  angelo  Joseph,  vade  in  tcr- 
ram  Israei :  inteliexit  Judaeam  vocari  terram  Isracl, 
praesertim  cum  videretur  ei  talem  puerum  non  ali- 
cubi  debere  habitare  nisi  in  Jerusalem,  ubi  erat 
templum  et  celebratio  prophetarum.  Porro  autem 
postquam  comperit  illic  regnare  Archelaum,  noluit 
objicere  se  illi  periculo,  cum  posset  terra  Israei 
etiam  sic  intelligi,  ut  et  Gaiilaea  iliic  deputaretur, 
quia  et  ipsam  populus  Israel  incolebat.  Duae  autem 
sunt  Galilaeae,  una  vicina  Tyriis,  de  qua  scriptum 
est :  GalilcecB  gentium  (Isa.  ix) ;  altera  circa  Tiberia- 
dem  et  stagnum  Genesareth. 

Et  veniens  habitavit  in  civitate,  quce  vocatur  Naza^ 
Q  reth,  ut  adimpleretur  quod  dictum  est  per  prophetas^ 
quoniam  Nazareus  vocabitur. 

[HiERON.]  Non  diceret  pluraliter,  per  prophetas/ 
si  fixum  de  Scripluris  posulsset  exempium.  Ergo 
sensum  accepit  de  Scriptutis,  non  verba.  Nazareus 
enim  sanctus  interpretatur,  et  Dominnm  omnes  Scrt- 
pturae  sanctum  dicunt,  vel  secundum  Isaiam  dici 
potest  dicentem :  Exiet  virga  de  radice  Jesse ,  et 
[flos]  Nazareus  de  radice  ejus  conscendet  (Isai.  xi). 
Pars  Judaeae  in  qua  regnabat  Archelaus,  Antichristi 
sequaces  ostendit.  Porro  Nazareth  Galilaeae,  quo  Do- 
minus  transfertur,  gentem,  quae  tunc  lemporis  per 
fidem  Ghristum  est  susceptura ,  designat.  [Beda.] 
Sciendum  est  quod  anno  Octaviani  Gaesaris  Augusti 
quadragesimo  sccundo,  qui  secundus  Romanorum 


tem  filios  progenies  Rachel,  et  noluit  consulari,  D  ^q^  regnavit  annis  quinquaginta  sex  et  semis,  Jesus 


quia  non  erant,  id  est  super  hoc  quod  mortui  erant. 
[HiERON.]  Racbel  in  Genesi  Ecclesia;  typuni  prsetu- 
lit,  cujus  vox  et  ploratus  audilur.  Ecclesia  autem 
plorat  filios,  non  idcirco  quia  pcreuiplos  doleret, 
scd  quia  ab  his  pcrimcbantur,  quos  primuni  g^nitos 
retinere  voluit.  Scd  denique  se  consolari  noluit  quse 
lolebat.  Non  enim  erant  [non  erant]  hi  quia  mortui 
putabantur.  In  aeternitatis  enim  profectum  per  mar- 
lyrii  gloriam  efiierebantur.  Gonsolatio  autcm  rei 
amissse  erat  praestanda,  non  auclae.  Noluit  ergo  ncc 
potuit  consolari,  quia  uon  sunt,  id  est,  super  id 
quod  non  sint,  sed  gaudet  quia  feliciler  sunt.  [Beda.] 
Vel  aliter  :  Ecclesia  quotidie  plorat  sanclorum  abla- 
tionem  de  hoc  sseculo,  sed  tamen  non  vult  conso- 


Christus  (ut  in  priscorum  chronicis  reperitur) 
sextam  mundi  aetatem  suo  consecravit  adventu,  as- 
sumendo  carnem,  et  regni  ejus  quadragesimo  quin- 
to.  Herodes  occidit  pueros  a  bimatu  et  infra,  secun- 
dum  tempus  quod  exquisierat  a  magis.  Traduiit  etiam 
historiae  ipsum  Herodem  morbo  intercutis  aquae  et 
scalentibus  toto  corpore*  vermibus  obiisse  misera-^ 
biliter,  anno  imperii  Augusti  quadragesimo  septimo^ 
id  est  anno  secundo  post  innocentium  occisionem.. 
Pro  quo  substitutus  ab  Augusto  filius  ejus  Arche-- 
laus,  regnavit  annis  novem,  id  est,  usque  ad  ip* 
sius  Augusti  finem.  Tunc  Judaeis  accusantibus  iiliua 
ferocilatem  apud  Romanos,  passus  est  exsilium  in 
Vienna  urbc  Gallise.  Deinde  Romani,  ut  rcgw  Jifc- 


•7 


ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISGOPI 


daici  mlnuercnt  potentiam,  divisa  in  quatuor  par-  A  strueret  se  Deuro  habuisse  patrem  antequam  mun- 
lcs  provincia,  quatuor  fratres  Archelai  cidem  re-     dus  fieret. 


gcndae  prxrecerunt.  Qui  singuU  a  principatu  quart» 
partis,  Gneco  sermone  sunt  tetrarcbie  vocati.  E 
quibus  unus  fuit  Herodes  qui  Joannem  decollavit, 
et  in  passione  Domini  Pilato  assensum  prsebuit ;  sc- 
cundus  Antipater,  tertius  Lysania,  quartbs  Pbilip-: 
pus,  ut  scriptores  temporum  produnt.  Nolandum 
tamen  quorumdam  esse  opinionera,  quod  Herodes 
evoluto  anno  post  Cbristi  nativitatem,  occidcrit  in- 
fantes  a  bimalu  et  infra.  Timebat  enim,  ut  aiunt, 
ne  puer  cui  sidera  famulabantur,  paulo  supra  aeta- 
tem  vel  infra,  speciem  sibi  transforniaret.  Augusti- 
nus  quoque  videtur  sentire,  quod  ipso  Dominicse 
nativitatis  anno,  non  longe  post  ipsam  nativitatem. 


El  non  cognoverunt  parentes  eju$.  Existimantes 
autem  illum  esse  in  comitatu,  venerunl  iter  diei,  et 
requirebant  eum  inter  cognatos  et  notos ,  et  non  m- 
venientes ,  regressi  sunt  in  Jerusalem ,  requirentes 
eum, 

Si  quis  quierat,  quomodo  parentes  reliqueruni 
eum  tanta  cura  nutritum ;  respondemus,  quia  (iliis 
Israel  mos  fuit,  ut  temporibus  festis  vel  lerosoly- 
mam  euntibus,  vel  inde  redeuntibus,  seorsum  viri, 
seorsum  incederent  feminae,  et  pueri  cum  quolibet 
pareuteirent,  ideoqucMariam  etJosephvicissim  pu- 
tasse,  Jesum  cum  altero  parente  esse  in  reversione. 

Et  factum  est ,  post  triduum  invenerunt  illum,  in 


*  fuerit  pueronim  occisio.  In  sermone  eniro  de  Epi-  ^  templo^  sedentem  in  medio  doctorum,  audientem  illos 
pbania,  qui  sic  incipit :  Domini  et  Salvatoris  nostri      et  ititerrogantem. 


adventus  in  carne,  dicit  magos  vidisse  ignolissimam 
stellam,  non  ante  paucos  dies,  sed  ante  ferme  bien- 
nium,  sicut  inquirenti  Herodi  patefecerunt.  Unde  a 
bimatu  et  infra,  secundum  tempus  quod  inquisierat 
9  magis,  occidit  pueros. 

CAPUT  XII, 


L. 


Pner  autem  erescebat  et  confortabatur,  plenus  sa^ 
piintiaf  et  gratia  Dei  erat  in  illo. 

[Beda.]  Crescere  corpore,  et  confortari  aelate  hu- 
mana,  intellige.  Sapieiitia,  est  ipsa  divinitas  qua 
pienus  erat ;  gratia,  est  conjunctio  divinitalis  et  hu 


[Ambr.]  Quasi  fons  sapientiae ,  doctorum  mediufi 
sedebat,  sed  quasi  exemplar  humililatis,  prius  in- 
torrogat  et  audit,  quam  instruat,  ne  parvuli  a  senio* 
ribus  doceri  eruJiescant,  et  ne  infirmus  docere 
audeal.  Post  triduum  reperitur  in  templo,  daos  in* 
dieium,  quia  post  triduum  triuniphalis  passioiii& 
resurgeret,  qui  moituus  credebatur. 

L.  i  M.  ''  R,  " 

Stupebant  autem  omnes  qui  eum  audiebant,  smper 
prudentia  et  respoi;^is  ejus  ^  et  videntu  admirati 
sunt. 

Eo  amplius  sup^r  prudentia  responsionum,  quo 


manitatis  in  unam  personam.  Simile  scripsit  Joan-  ^  Pf"c>tatem  videbont  annorum.  Divinam  Ungua  sa- 


nes,  plenum  scilicet  gratia  et  veritate  (Joan.  i),  idem 
dicens  veritatem,  quod  Lucas  sapientiam. 

Et  ibant  parentes  ejus  per  omnes  annos  in  Jerusa" 
lem  in  die  solemni  Paschce, 

Quaeritur,  cum  limerent  Archelaum,  quomodo  il- 
luc  ire  audebant.  Solutio  fieri  poterat,  ut  per  diem 
festum  inter  ingentem  turbam  latenter  ascenderent, 
mox  reversuri.  Sic  etiam  illo  die.quo  ascenderunt 
in  templum,  completis  diebus  purgationis,  credun- 
tur  latuisse  Herodem»  quid  sibi  magi  renuntiarent 
exspectantem.  Vel  totet  tantis  occupationibus  regia 
cura  distendi  poterat,  ut  a  pueri  inquisitione  vel 
averteretur,  vel  impediretur  Herodes.  Regnanle  vero 
Archelao,  de  persecutione  pueri  omnes  tacuerunt.  d 
Quod  ergo  Lucas  dicit,  per  omnes  annos  ibant  in 
Jerusalem,  tunc  accipiamus  factitatum,  cum  jam 
pou  timeretnr  Archelaus. 

Et  cum  factus  fuisset  annorum  duodecimy  ascen- 
dentibus  illis  Hierosolymam  secundum  consuetudinem 
diei  festi^  consummatisque  diebus  cum  redirent^  re-^ 
piansit  puer  Jesus  in  Jerusalem. 

[Beda.]  Ubi  ad  statem  duodennem  venit ,  coepit 
(iperire  quid  Patri  coelesti  deberet,  quid  terreu» 
inatri,  iEtas  autem  duodennis,  typus  erat  duodecim 
^postolorum ,  per  quos  divinitas  et  humanitas  ejus 
era(  per  orbem  nuntianda.  Recte  ergo  in  duodenario 
luimero  jubar  perfectionis  ejus  incipit  declarari. 
]\e(n9n^i(  in  Jerusalem  sine  parentibus,  ut  nos  in- 


pientiam  prodeba%  sed  infirmitatem  humanam  aetas 
prsetendebat. 

h.\ 

Et  dixit  mater  ejus  ad  eum :  FHij  quid  fecisti  nobis 
sic?  Ecce  pater  tuus  et  ego,  dolenteSf  quosrebamus  te. 
Et  ait  ad  illos  :  Quid  est  quod  me  qucerebatis  t  Neseie^ 
batis  quia  in  liis  guas  Patris  mei  sunt^  oportet  me 
esse? 

Non  quod  eum  quasi  filium  quserunt  vituperat, 
sed  cogit  eos  attollere  mentis  oculos  ad  quserendum 
quid  debeat  seterno  Patri,  ostendens  et  templum  et 
omnia  quae  Patris  sunt,  non  minus  ad  se  quam  ad 
Patrcm  pertinere,  quorum  una  est  majestas. 

Et  ipsi  non  intcUexerunt  verbum  quod  locutus  est  ad 
Hlos.  Et  descendit  cum  eisy  et  venit  Nazareth,  et  erat 
subditus  illis. 

Quod  de  sua  divinitate  loquitur,  non  intelligunt 
parentes  :  et  tamen  ipse  condesceudit  et  subditur 
illis,  ut  impleat  oOicium  pietatis  Quantum  ergo  de- 
bemus  obedire  Deo,  quandoquidem  ipse  Deus  obedit 
hominibus. 

Et  mater  ejus  CQnservabat  omnia  verba  hcec  in  corde 
suo. 

Omnia  quae  de  Domino  vel  a  Domino  dicta  vei 
facta  cognovit  sive  intellecta,  sive  non  inteilecu*  in 
memoriam  recondebat,  ut  tempore  suo  universs- 
prout  gesta  erant ,  inteiligeret,  et  quaerentibus  ii« 
plicaret. 


89  IN  UxNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  90 

Et  Jesus  proficiebat  $apientiu  et  wtate,  et  gratia  A  ludiBorum,  praedicationis  ejus  tempora  designantur. 


apud  Deum  el  homines. 

Sapientia  pertinet  ad  animam,  aetas  ad  corpus, 
gratia  ad  utriusque  salutem.  ^late  itaque  proficie- 
Lat,  sicut  carnis  est,  aetatis  iucrementa  suscipere. 
Porro  juxla  quod  setate  proflciebat,  dona  gratiae 
qu£  sibi  inerant,  et  sapientise  magis  ac  magis  pate^ 
faciebat  hominibus,  quod  erat  sapientia  et  gratia 
proficere,  non  in  se,  sed  in  aliis,  apud  Deum  et  ho* 
mines,  id  est  ad  bonorem  Dei  et  salutem  hominum. 
1n  se  autem  nequaquam  per  intervalla  temporum 
proficiebat  sapienlia  vel  gratia,  qui  ab  hora  conce- 
ptionis  plenus  fuit  gratiae  et  verilatis.  Nota  docto- 
res  communiler  aiiirmare  animam  Christi  ubi  Yerbo 
Dei  unita  est,  tantum  sapicntia^  et  bonitatis  susce- 


Quia  autem  gentilitas  coUigenda  erat,  et  Jud(ea  di- 
spergenda,  descriptio  terreni  principatus  ostendlt; 
quoniarm  et  in  Romana  republica  unus  prasfuissc 
describitur,  et  in  Judsese  regno  per  quartam  partem 
plurimi  principabantur.  Apte  quoque  sacerdotes 
memorantur,  quia  Joannes  illum  praedicabat  qui 
rex  et  sacerdos  erat. 

Factum  est  verbum  Domini  superJoannem,. 

Raptus  fuitPaulus  supra  se,  usque  tertium  coelum, 
audiens  arcana  verba  (II  Ccr.  xii).  Joannes  quoque 
mente  ascendit  ad  contemplandam  super  se  gratiam 
quam  prnedicabat.  Audivit  Joannes  auditu  mentis 
Yerbum  Domini,  sola  gratia  desuper  ei  loquentis. 
[Ambr.]  Operatur  vcrbum  prius  in  Joanne,  declarans 


pisse,  quantum  possibile  fuit  creaturam  susoipere.  R  ei  quid  velit  ab  ipso  profcrri  ;  deinde  per  Joannem 

In  ea  enim,  ut  Aposlolus  ait,  sunt  omnes  thesauri 

sapientice  et  scienticc^  in  ea  omnis  plenitudo  divinita^ 

tis  inliabiiat  (Coloss.  ii).  Aliis  spiritus  ad  mensuram 

«ki^ifj  sed  Christo,  ut  ait  Joannes  evangelista,  da- 

tus  est  non  ad  mensuram  {Joan,  iii).  Multi  ergo  as- 

serunt,  ut  Alcuinus  in  libro  De  Trinitate  ad  Caro- 

lum,  animam  Christi  tantam  scientiam  de  omnibus 

habere,  quantam  divinitas  ipsa  habet ;  ita  scilicet, 

quod  divinitas  a  se,  non  ab  alio  sapiens  est  per  na- 

turam,  anima  vero  Christi  a  divinitate  per  graliam. 

Aliis  vero  non  videtur,  quod  aliqua  creatura  capax 

possil  esse  totius  divinae  cognitionis,  vel  totius  di- 

vinae  bonitatis ,   sicut  nec  omnipotentiae.  Ducunt 

namque  pro  inconvenienti ,  creaturam  etiam  hoc 

modo  p?rificari  Creatori,  ut  ab  ipso  tantam  scien-t 

tiam  habeat  quantam  et  ipse  Creator, 

CAPUT  xm 

7     A       2 


J^  •    111   ItI  •        A  • 

Anno  decimo  quinto  imperii  Tiberii  Ccesaris ,  prO" 
eurante  Pontio  PUato  Judceam,  telrarcha  autem  Ga- 
lilcecB  Herodey  Phitippo  autem  fratre  ejus  tetrarcha 
Jturma  et  Trachonitidis  regionis^  et  I^gsanicc  Abilince 
teirarcha;  sub  principibus  sacerdotum  Anna  et  Caipha, 
factum  est  verbum  Domini  super  Joannemy  Zacharice 
filium^  in  deserto. 

Pilatus  duodecimo  anno  Tiberii  Csesaris  in  Ju- 
daeam  missus,  procurationem  gcntis  suscepit;  et  ibi 
per  decem  continuos  annos  prseses  perduravit.  An- 
nas  et  Caiphas,  incipiente  praedicatione  Joannis, 
principes  fuere  sacerdolum.  Sed  Annas  illum  aii- 
num  administrabat,  Caiphas  vero  eum  quo  Domit 
nus  crucem  ascendit.  Nulli  tunc  pontificatus  daba- 
tur  merito  vilae  vel  generis,  sed  Romanapotestasprae- 
stabat  sacerdotium  cui  volebat.  IntcrAnnam  etCai- 
pham  tres  alii  sunt  pontificatu  perfuncti,  ut  refert 
Josephus.  Ac  per  omne  tempus  quo  Dominus  noster 
in  ter?is  docuisse  describilur,  intra  quadrienuii 
spalium  coarctatur :  in  quo  successiones  pontificum, 
quas  Josephus  roemorat,  vix  per  annos  singulos  sunt 
ministratae.  [BEDA.]QuiaergoJoannesiIium  praedica- 
bat,  qui  et  quosdam  de  Judaea  ct  multos  e  gentibus 
re^empturus  erat,  per  regem  genlium  ef  princip^'» 


fit  verbum  Domini  in  deserto,  derelictae  et  deslltuta: 
Judaeae  solatium  redemptionis  annuntians.  Congre- 
gaturus  itaqueDei  Filius  Ccclesiam,  primum  opera- 
tur  in  servulo,  ut  Ecclesia  non  ab  homine  coeperit, 
scd  a  verbo.  Ipsa  quidem  prius  deseita,  modo  plures 
habet  fiiios. 

L.  \  M.  '  R.  '  A.  *" 

Etvenitinomnem  regionenf  Jordanis, pra^dicans  bap- 
tismum  pwnitentioi  in  remissionem  peccatorum,  dicens : 

M.  l,  L.  '  A.  ' 

Posnitentiam  agite,  appropinquavit  enim  regnum 
cxlornm. 

Joannes  poenitentiam  praedicavit  et  baptismum  po&- 
nitentiae,  in  quo  peccatorum  remissio  iit,  id  est 
baptismum  Cbristi  ;  sed  peecatorum  remissionem 
Joannes  dare  non  potuit.  Unde  figura  legis  est,  quaei 
peccatum  nuutiat,  non  condonat,  Joannes  Christi 
praenuntius  est,  ita  lex  praenuntiat  Ecclesiae  gratiaro, 
Poenitere  autem  est  de  praeteritis  roalis  dolere,  et 
plangenda  velle  vitare,  quod  facit  amor  Dei  et  odium 
peccati.  Agere  vero  poenitentiam,  est  pro  peccatii^ 
satisfacere.  Appropinquat  regnum  ccelorum,  id  est 
regnare  in  coelestibus  per  Christi  scilicet  humilltatem 
et  obedientiam,  sicut  per  superbiam  atque  trans- 
gressionem  Adae  appropinquavit  roors  et  infemus. 

M.  \  R.  *  L.  '  A.  '' 

j)  Bic  est  enim  qui  dictus  est  per  Isaiam  prophetam^ 
dicentem :  Vox  clamantis  in  deserto,  parate  viam 
Domini,  rectas  facite  semitas  ejus, 

[IIiERON.]  Sic  nimirum  Joannes  praedicabat  :  hic 
est  enim,  dicente  Isaia,  vox  clamantis.  ct<:.  Sicut 
pfius  sonat  vox,  et  postea  intellectus  concipitur,  sic 
Joannis  praedicatio  anteibat  adventum  Christi  nuu- 
tiando.  Ideoque  Joannes  vocatur  vox  Christi,  id  est 
verbi,  quod  erat  in  principio  apud  Deum,  quod  iii 
Joanne  clamat  ad  Judaeos  surdos,  perpeccata  longe 
positos,  indignationis  clamore  dignos.  Ad  Judaeos 
obturantes  aures,  fil  vox  et  clamor  in  deserto,  quia 
sine  Spiritu  Dei  sunt,  sine  propheta,  rege,  sacerdole. 
Quid  clamat  Cliristus  per  Joannem?  Parate  viam 
Domini .  Yia  Domlni,  per  quam  Deus  atl  nos  desc«ndit. 


9\  ZACHARI.E  CHRYSOPOLITAM  EPISCOPI  « 

ct  nos  ad  iUum  ascendimus,  est  fides,  poenilentia,  A  autem  rcceperunt  euniy  dedit  cis  potestatem  film  Dei 
diiectio.  Semitse,  id  est,  intentioties  recte  sunt,  si      fieri^  his  qui  credunt  in  nomine  ejus. 


pure  levantur  ad  Deum.  Curvantur  autem,  si  pro 
lerrenis  facimus  quje  propter  Deum  facienda  sunt. 
Phiris  Gnece,  Latine  dicitur  visio.  Inde  propheta, 
id  est  procui  videns  • 

Omnis  vallis  implebiturj  et  omnis  mons  et  coliis 
humiliabitur ,  et  erunt  prava  in  directa^  et  aspera  in 
vias  planas.  Et  videbit  omnis  caro  salutare  Dei, 

[Greg.]  Yallis  humiles  designat ;  mons  et  colUs, 
superl)os.  Corda  humilium  eloquiosacnedoctrinae  et 
gratia  virtutum  replebuntur,  juxta  illud  :  Qui  emittit 
fontes  in  convallibus  (Psal.  cv);  et  rursum,  et  valles 
abundabunt  frumento  (Psal.  lxiv).  A  montibus 
namque  aqua  diiabitur ;  quia  superbas  menles  veri- 
las  doctrinae  dessrit.  Prava  directa  fiunt,  cum  corda  B 
per  injustitiam  distorta,  ad  justitiam  diriguntur ;  et 
aspera  in  vias  planas  immutautur,  cum  immites  et 
iracundae  mentes,  per  infusionera  gratise  ad  mansuelu- 
dinem  rcdeunt ,  ut  ibi  praedicator  planam  viam 
inveniat,  ubi  prius  per  asperitatem  grcssum  ponere 
non  poterat.  Omnis  caro,  id  est,  omnis  homo  salutare 
Dei  videbit  in  judicio,  id  est  Christum  in  sede  ma> 
jestatis,  iit  justi  remunerentur,  et  mali  in  aclernum 
gemant. 

iV «    III     iYj  •         Lj  • 
J/ic  venii  in  teslimonium,  ut  testimonium  perliiberet 
de  lumine,  ut  omnes  crederent  per  illum. 
Lux  in  se  dicitur  Verbum  Dci,  scilicet  quod  illu 


Ab  iuitio  mundi  semper  aliqui  fuerunt  receplorei 
divini  verbi,  credenles  in  nomine  ejos,  idest  con- 
fidentes  per  ejus  notitiam  se  salvari.  Mouiine  qoique 
suo  res  cognoscitur,  et  ideo  nomen  pro  notitia  po- 
nilur. 

Qui  non  ex  sanguinibus,  neque  ex  voluntate  canus^ 
neque  ex  voluntate  viri,  sed  ex  Deo  nati  sunt. 

Quid  scilicet  in  hoc  quod  facti  sunt  filii  Dei,  dob 
sunt  ex  sanguinibus,  id  est  ex  materia  sanguinis 
patris  et  matris,  quod  exposuit  dicens  :  Neque  ex 
concupiscentia  carnisj  id  est  feminae  neque  viri. 
Quia  caro  ab  ossibus  sustentatur,  et  minus  forlitu- 
dinishabet,ideo  per  eam  sexus  infirmiordesignatur. 
1    T       14 


5 

lU 


M.  '  L. 


Et  verbum  caro  factum  est,  et  habitavit  in  nohis. 

Qualiter  Verbum  in  propria  venerit,  vidclicetnon 
locali  adventu,  sed  bumiiiando  se,  per  nostrx  infir- 
mitatis  assumptionem,  determinat,  diceas  verbum 
carnem  factum  esse,  id  est,  hominem  assmnptum  in 
unam  personam  sibi  copulasse.  £t  sic  habitavit  in 
nobis,  id  est  mansionem  perpetuam  cum  nosira 
natura  iniit,  ut  amplius  nuUatenus  a  nostra  penitus 
natura  per  dlvisionem  person»  disjungeretur.  Nam, 
et  si  camem  ad  horam  deposuit,  animae  tamen  et 
Verbi  unio  non  defuit .  Vel  habitabit  in  nobis  per 
gratiam,  sicut   ipse  promisit,   dicens:  Ecce  ego 


rainabile  est.  Lumen  vero,  quasijam  intesta  nostra;  C  vobiscumsumusqueadconsummationemh(ieculi(Mattk. 
mortali;atis  positum  et  humanatum.  Johannes  itaque     xxviii) 


non  de  iuce  tantum,  veruui  etiam  de  lumine  tcsti- 
inonium  dedit;  qiiia  quein  Deum  pncdicavit,  huma- 
natum  visibilitcr  demonslravil ,  dicens  :  EcceAgnus 
Dei.  Undeetplusquam  propheta  dictus  est. 

Pion  erat  ille  lux,  sed  ut  testimonium  perbiberet  de 
lumine. 

Non  crat  Joannes  lux,  id  est  ex  se  illuminabilis, 
et  ad  iiluminandos  alios  per  se  sufficiens,  sicut  ilia 
]ux  vera  quam  diximus;  sed  ad  hoc  venit,  ut  testi- 
monium  perhiberet  de  illa  lucev  jam,  ut  diximus, 
facta  lumine.  Quaequidem  lux,  antequam  fieretlumen 
nostrum,  erat  ab  aeterno  lux  vera,  cujus  est  illumi- 
nare  quemlibet  vere  illuminandum,  et  hoc  est  : 

A.  .il  M.  '  L.  " 

Erat  lux  vera  quce  iUuminat  omnem  hominem  ve- 
nientem  inhunc  mundum.  In  mundo  erat,  et  mundus 
per  ipsum  factus  est ,  et  mundus  eum  non  cognovit. 

Lux  illa ,  id  est  sapientia  Dei,  per  quam  factus  est 
mundus,  in  mundo  erat,  ab  ipso  scilicet  mundi  exor- 
dio,  hoc  est,  in  universis  creaturis  lucebat  ratione 
creandi  et  gubernandi  eas ;  et  mundus,  id  est  homo 
mundum  inliabitans,  eam  non  cognovit.  Ut  autem 
cognoscerctur,hiimiliavitse,  formam  serviaccipiens. 
Unde  sequitur : 

A.  i 

In  ffropria vcnity  et  sni  eum  non  receperunt.  Qnotquot 


Et  vidimus  gloriam  ejus,  gloriam  quasi  IJnigenilis 
Patre,  plenum  gratice  et  veritatis. 

[Beda.]  Cum  ita  Verbum  carnis  se  velamine 
obumbraret,quasicollyrionobisoculos  tergens,  nos 
humiles  in  ipso  sic  humanato,  gloriam  ejus,  id  est 
excellentiam  divinitatis  intelleximus,  quoniara  pro 
infirmitate  carnis  superbi  crederc  nolebant.  Ejus  dico 
quasiUnigeniti,  id  estreveraUnigeiiitipernaturam, 
non  per  adoptionem  a  Deo  Patre.  Est  ergo  Dei  Filius 
juxta  divinitatis  excellentiam,  Unigenitus  a  Palre, 
juxtafraternam  vero  societatem  primogenitus  omnis 
creaturae.  Unigenitus  in  substantia  Deitatis,  primo- 
D  genitus  in  susceptione  humauitatis.  Unigenitus  in 
natura,  primogenitus  in  gratia.  Inde  est  quod  fraler 
nuncupaturetDominus.  Frater,  quia  primogenitus; 
Dominus,  quia  unigenitus.  Unde  evangelista  plenum 
gratiae  et  veritalis  dicit  ipsum  Verbum  hunianatumt 
id  est  Christum.  Secundum  humanitatcm  plenum 
gratix,  id  est  donis  saiicti  Spiritus ;  secunduin  divi- 
nitatem  plenum  veritatis,  id  est  incommulabiliiatis, 
licet  mutabiiem  naturam  sibi  junxerit.  Sic  quippe 
assumpsit  nostram,  ut  non  desereret  suam. 

A.  1  M.  ^'  R.  *  L.  " 

Joannes  testimonium  perhibet  de  tpso,  et  clatnai^ 
dicens  :  Hic  erat  quem  dixi^  qui  post  meventum  wi, 
antc  me  factus  est^  quia  prior  me  erat. 


tZ  LN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRLMUS.  H 

Qui  post  me  ad  pnedicandum  venturus  est,  factus  A  riae.  Zona  autem  pellicea,  qua  accrnolus  fuit  etiam 


asi  ante  me,  non  dico,  factus  est  antequam  essem 
pgo ,  sed  siDtepositus  est  mihi,  et  anteceiiit  me  in 
liumanitate,  quia  prior  me  erat  in  asternitate  Dei- 
tatis. 


A. 


Redit  evangelista  ad  testimonium  suae  assertionis. 
Vidimus  plenum  graticB^  et  de  hac  plenitudine  dono- 
rum  quam  habuit ,  omnes  nos  electi,  quasi  per 
partes  rivulos  quosdam  accepimus,  scilicet  gratiam 
pro  gratia,  boc  est,  propter  illam  singularem  dono- 
rum  gratiam  illi  homini  collatam,  etiam  nobis  tan- 
quam  hujus  capitis  membris ,  gratia  qua  salvati 
sumus,  collata  est,  id  est  dona  sancti  Spiritus 


Elias,  cingulum  est  de  pellibus  siccis  animalium 
(/  V  Reg.  i).  Unde  Joannes  cingebatur  circa  lumbos» 
ad  luxuriam  mor^iflcandam.  Locustas  et  mel  sil- 
vestre  edebat,  quia  solitudinis  habitatori  congruum 
est  non  sequi  divitias  sed  necessitatem.  Yilis  eC 
aspera  vestis  de  pilis  camelorum,  vel  de  quibuslibet 
exuviis  animalium,  cor  contritum  et  humiliatum  pos- 
nitentis  designat.  [Hilar.]  Zonae  autem  prsecinctio 
monet  ut  ad  omne  ministerium  voluntatis  Christl 
simus  accincti.  Locustae  fugaces  in  esum  electae, 
flgurant  nos,  qui  prius  quasi  quibusdam  corporum 
saltibus  efferebamur  voluntate  vagi,  operibus  inuti- 
les,  verbis  queruii,  sede  peregrini.  Nunc  autem  sumu8 
sauctorum  alimonia,  et  satietas  prophetarum,  electi 


wpra  meritanostra  impetravit  nobis  illa  tanta  advo-  B  simul  cum  melle  silvestri;  quia  dulcissimum  cibum 


cati  nostri  gratia,  quid  in  omnibus  pro  sua  reve- 
rentia  exaudiri  meruit  a  Patre.  Yel  gratiam  accepimus 
ab  eo  pro  gratia,  id  est  fidem,  dileclionem,  sacra- 
mer.ta,  pro  vita  aeterna  promerenda. 

(jnia  iex  per  Moysen  data  est,  gratia  et  veritas  per 
Je9um  Christum  facta  est, 

[Ac?GusT.]  Sicut  dici  solet,  quia  promiseram  dedi ; 
ita  intelligimus  hoc,  quia  per  Moysen  famulum  fide- 
lem  dala  est  a  Deolex,  in  qua  cognitio  boni  el  mali, 
in  qna  promissio  et  umbra  futurorum  bonorum,  pro- 
cid  dubio  per  Jesum,  qui  Dominus  et  Filius  Dei 
€st,  facta  est  gratia,  qua  declinamus  a  malo  et  faci- 
mus  bonum,  facta  est  rerum  veritas,  in  lege  promissa 
et  igurata.  Yel  intellige  veritatem  supemae  beatitudi 


praebituri  sumus  non  ex  alveariis  legis,  sed  ex  nobis 
veluti  ex  truncissilvestrium  arborum gentilitatis. 

Tune  exibat  ad  eum  omnis  Jerosohjmay  et  omifr» 
Judcea,  et  omnis  regio  circa  Jordanem,  et  baptizaban 
tur  in  Jordane  ab  eo,  confitentes  peccata  sua. 

[Beda.]  Baptizabat  Joannes,  non  ut  suumbaptis^ 
mum  in  remissionem  peccatorum  daret,  sed  nt  bap- 
tismuro  Christi  remissurum  peccata  praecurreret. 
[R4BJLN.]  Baptizabantur  in  Jordane,  qui  descentio 
interpretatur,  de  superbia  veteris  hominis  ad  humi« 
lilatem  confessionis  et  emendationis  descendentes. 

8 


M.  V  L. 


Vidensautem  multos  Pharismrum  et  Sadductporum 


nis  incommutabilUatem,  in  qua  Deo  similes  erimus.  ^  ^gj^i^^tes  ad  baptismum  suum  ,  dixit  eis  :  Progenies 


119 


A  •    in    ItI  •  Li9 

Deum  nemo  vidit  unquam.  Vnigenitus  Filius,  qui 
est  in  sinu  Patris,  ipse  enarravit, 

Supra  bominem  est  videre  Deum.  Ideo  Paulus 
supra  horainem  raptusest,  ut  videret  arcana  quae  non 
licei  homini  loqui  (//  Cor.  ii). Yidit  Moyses  nubem,  et 
aDgelum,  et  ignem,  non  ipsius  Domini  praesentiam. 
[AuGCST.]  Quare  post  omnia  visa  di^eit  :  Ostende 
mihi  teipsum  (Exod.  xxxiu).Sinum,  dicit  secretum 
Patris.  Inde  Filius  venit  per  assumptionem  carnis, 
et  narravit  quod  ibi  vidit,  id  est  revelavit  suis 
quod  in  praesenti  oculata  fide  vident  de  Trinitate 
Deitalis,  et'  quia  introducet  eos  ad  mauifestam  vl 
sionem,  quae  beatos  faciet.  Dicit  enim  aiibi 


viperarum,  quis  demonstravit  vobis  fugere  a  ventura 
ira? 

Pharisaei  sunt  divisi  vel  divtdentes,  id  est,  sacet  • 
dotes  Judaeorum,  qui  sedividebantapopuloperhyp«« 
crisin.  Sadducaei,  sunt  jusliflcati  vel  justificantes  so 
Hi  quinque  libros  Moysi  recipiunt,  prophetas  res- 
puunt,  resurrectionem  non  credunt.  [Beda.«Gre- 
GOR.]  Utrique  ergo  genimina  viperarum  vocanturr 
quia  malorum  parentum  acta  imitantes,  bonis 
invident ,  eosque  persequuntur,  et  ita  venenati  filii 
de  venenatis  parentibus  nati  sunt.  Gum  igitur  poeni- 
tentia  et  correctione  maxime  indigerent,  increpan- 
tur,  quia  non  prius  deponunt  venena,  ut  sic  ad 
Nemo  D  haplismum   veniant.  Yentura  ira  est  extrema  Dei 


venit  ad  Patremnisi  per  me  (Joan.  xiv).  Item  :  Nemo 
novit  Patrem  nisi  FiliuSy  et  cui  voluerit  Filius  rere- 
lare  (Matth.  xi).  Sic  ergo  per  Jesumgratia  et  veritas 
facta  est. 

M.  ,^  R.  ' 

Ipse  autem  Joannes  habebat  vestimentum  depilis  ca" 
melorumj  et  zonam  pelliceam  cirea  lumbos  suos,  Esca 
autem  ejus  erat  locustce  et  mel  silvestre, 

[IliLAR.]  Joanni  solitudo  locus  est,  et  meditari 
operatio.  Poenitentiam  pronuntiat,  per  quam  reditus 
est  ab  errore,  recessus  a  crimine,  et  post  vitiorum 
pudorem  professio  desinendi.  Pilis,  non  lana  erat 
VPstitus  :  quod  est  cndicium  austeritatis,  non  luxu- 


vindicta,  quam  tunc  fugere  peccator  non  valet,  qui 
nunc  ad  lamenta  pcenitentiae  non  recurrit. 

Faciteergo  fructum  dignump<tnitenti(B.  Etnevelitis 
dicere  intravos  :  Patrem  habemus  Abraham.  Dico 
enim  vobis,  quoniam  potest  Deus  de  lapidibus  istis 
suscitare  filios  Abrahce. 

Fructum  dicit  non  qualemcunque,  sed  dignum  pos 
nitentiae :  ut  quanto  quis  gravius  peccavit,  tanto  am- 
plius  pro  qualitate  culpae  poeniteat,  et  bona  opera 
majori  lucro  faciat.  Sed  Judaei  de  generis  nobilitate 
gloriantes,  idcifco  peccatores  non  agnoscebant,  quia 
de  Abraham  descenderant.  Per  lapides  intelliguntur 
corda  gentilium,  ad  intellectum  Dei  insensibilia. 
Vnde  etiam  dicltur  quibusdam  JudaHS :  Auferam  M 


95  ZACIIARL^  CimTSOPOLITAM  EPISCOPf  W 

lapideum  de  carne  vestra  (Ezeclt,  \\).  Mcrilo  lapidi-  A  dixH  ad  illos:  Mliil  amplius  quam  constilutum  est 
biis  geiilcs  coiiiparaiitur,  ([vvx  lapidcs  coliierunt,  iii      vobis  (aciaiis. 


naturnm  lapidmn  noii  nsii  corporis,  sed  nicntis 
liabitu  coiivcrs:i!.  Liidc  illtid  *  Simdes  iltis  fiant  qui 
laciuntea^et  omnes  qui confidunt  in  eis  (Psal.  cxiii). 
l>o  qiiibus  lapinlbus  filii  Abralui;  suscilali  snut,  quia 
scniiui  cjus,  scilicct  Chrislo,  uniti  sunt  gcntilcs  pcr 
iidem.  Lnuecisdcm  gcntibusPauIusdicit  :  Siautem 
vos  Cliristi;  ergo  Abralm  semen  estis  (Gal.  iii).  [IIi- 
I..VR.1  Incrcpai  crgo  Joanncs  Pharisxos  ,  ut  qui 
diaboluni  patrcni  pcr  iniidclitaiem  bal)ere  capcrant, 
ciim  e'S  qui  de  lapidibus  excilarentiii  rursuui 
Abraliie  filii  per  ndcni  fiant. 

Jam  enim  securis  ad  radicem  arborum  posita  est. 

Arbor  intelligilur  bomo;  radix,  voluntas'^cx  qua 


Magna  vis  in  scrmone  Joannis,  qui  et»am  publi- 
canos  ct  mirilcs  cogil  consilium  suac  salutis  inqui- 
rcro.  Prxccpil  crgo  nc  ullra  prxscriptum  eis  quid- 
quam  exigant  Publicani  sunt,qui  vel  Ycctigalia  pu^ 
blica  exigunt ,  vcl  conduclorcs  suni  vcctigalium  fi- 
sci ,  seu  rerum  publicarum.  Hi  etiam  qui  s»cali  hu- 
jus  lucra  pcr  negotia  scclantur,  codem  vocabulo 
ccnscntiir. 

hiterrogabani  aulemeumet  milites,  dicenies :  Quid 
faciemus  et  nos?  Et  mt  illis:  Neminem  concutiatis^ 
neque  calumniam  faciatis,  et  cententi  estote  stipendiis 
vestris. 

[AucusT.,  De  verbis  Domini.]  Nonnulli  cum  gra- 


fructus  opcrum  procedit;  securis  vcro,  praidicatio  D  viler  pcccan»,  hac  vocese  excusant,  quia  militajit, 


Evnngelii,  qux  dicitur  ad  radicem  poni,quia  mun- 
ditiam  volunlatis  pcrquirit.  Docet  enim  pncmium 
in  l'Ona  voiuntate  consistcre,  poenam  veru  in  mala. 
Opcra  autcin  qux  lex  Moysi  damnabat  vel  remune- 
rabal,  testimonia  qu?edani  sunt  voluntatis. 

Omnis  ergo  arbor  quoi  non  facit  fructum  bonum , 
excidetur  et  in  ignem  miitetur. 

[BedacxGregor.]  Sensus  est:  Quicunque  contem- 
nit  hic  bene  farere,  excidetur  a  coetu  fidelium  vel  a 
praesenti  vita ,  in  qua  plantatus  est ,  et  cremabitur 
in  gehenna.  Vel  ali^er :  Arbores  sunt  genus  huma- 
num.  Securis  vero  est  Redemptor  noster,  qui  velut 
ex  manubrio  et  ferro  tenetur  ex  liumanitate ,  sed 
incidit  ex  divinitate.  Quae  securis  jam  ad  radicem  q 
positaest,quia  etsi  per  patientiam  exspectnt ,  scit 
lamen  quid  tandem  factura  sit.  Non  ad  ramos,  sed 
ad  radicem  positam  dicit  securim.  Ciim  enim  filii 
malorum  toUuntur,quidaliudquam  rami  infructuos;» 
arboris  abscinduntur  ?  cum  tota  progenies  cum  pa- 
rer^ibus  toUitur,  arbor  radiciius  abscinditur,  ne 
quid  remaneat  unde  iterum  aliquid  germinis  oriatur. 
(Raban.)  Rami  quidem  digni  incendio  alii  sunt  aridi, 
ut  pagani ;  alii  sunt  virides,  sed  sine  fructu ,  ut  hy- 
pocritse;  alii  fructum ,  sed  amarum  faciunt,  ut  hx- 
retici. 

l^»     X 

Et  interrogabant  eum  turbm ,  dicentes :  Quid  ergo 
faciemus  ?  Respondens  autem  Joannes,  dicebat  iilis  :  D 
Qui  kabet  duas  tunicas,  det  non  habenti ,  et  qui  habel 
escas,  similiter  faciat. 

[Beda  ex  Gregor.]  Quia  lunica  plus  cst  neces- 
earia  usui  nostro  quam  pallium,  ad  fructum  dignum 
pocnitentiae  pertinet  ut  non  solum  exteriora  et  minus 
necessaria,  sed  ipsa  valde  nobis  necessaria  divida- 
mus  cum  proximis,  escam  scilicct  et  tunicam.  Lex 
enim  dicit :  Diliges  proximum  tuum  tanqnam  te  ipsum 
{Levit.  xix).  De  una  tunica  noii  dici  potuit  ut  divi- 
deretur,  quia  tunc  inde  nemo  vestirelur.  De  esca 
Yeritas  dicit :  Date  eleemosynam,  et  ecoe  omnia  munda 
sunt  vnbis  (Luc.  xi). 

Venerunt  autem  et  publicani  ut  baptizarentur ,  et 
4i!f€runt  ad  itlum:  Magister,  quid  faciemus?  AtiHe 


etmalis  actibus  sunt  occupali :  perinde  quasi  militia, 
non  voluntas,  in  culpa  sit.  Sed  militare  non  est  de- 
lictum,  nisi  cum  propler  quaedam  mililanl:  nec 
gerere  rempublicam  est  criminosum ,  nisi  eam  ideo 
gerunt ,  ut  rem  familiarem  augeant.  Quilibel  quo- 
que  rectorcs,  quilibet  clerici ,  si  amplius  quam  de- 
cretum  est  eis  qiiserunt ,  tanquam  calunuiiatores  et 
concussores,  Joannis  sententia  condemnantur.  Mi- 
lites  enim  Chrisli  sumus.  Unde  Apostolus :  Nemo 
militans  Deo  implicat  se  negotiis  scecularibus  (// 
Tim.  ii). 

Existimante  autem  populOy  et  cogitantibus  omnibut 
in  cordibus  suis  de  Joanne,  ne  forte  ipse  esset  Chri- 
stus. 

A.  l 

Miserunt  Judai  ab  lerosolymis  sacerdotes  et  /eri- 
tas  ad  eum,  ut  interrogarent  eum,  Tu  quis  es?  £l 
confessus  est ,  et  non  negavit.  Et  confessus  est :  Quia 
non  sum  ego  Christus. 

[Gregor.-Beda.]  Confessus  est  se  iion  esse  Ckri- 
stum ,  et  non  negavit  quod  erat ,  sciliret  se  esse 
praecursorem ,  ut  sequentia  determinant.  Hic  humi- 
litas  Joannis  commendatur,  qui  dum  inftrmitalem 
suam  studuit  humiliter  agnoscere,  Dei  celsiludinem 
meruit  obtinere.  Mira  csecitas  Judaeorum ,  qui  cum 
crederent  Joannem  esse  Christum,  credere  nolebanl. 
etiam,  ipso  Joanne  attestanle,  Christum  essc  Salva- 
torem ;  tot  signis  ac  virtutibus  approbatum. 

Et  interrogaverunt.  Quid  ergo  ?  Elias  es  iu  ?  et 
dixit ,  Nonsum.  Provheta  es  tu?  et  respondit,  Ao«. 

Dominus  dixit  discipulis  suis',  Joannes  ipse  est 
Elias ,  quia  Joannes  in  spiritu  erat  Elias ,  non  per- 
sona,  secundum  quam  dicit  hic  se  non  esse  Eliam. 
Ideo  Joannes  negavit  se  esse  prophetam ,  quia  plus 
erat  quam  propheta ,  quod  alii  praenuntiaTenint , 
ostendens :  vel  quia  nuntii  quaerere  intendebanl  an 
esset  Eliseus,  in  quo  figura  baptismi  praecessil ,  vel 
alius  ex  prophetis  antiquis. 

Dixerunt  ergo  ei :  Quis  es^  ut  responsum  demus  kis 
qui  miserunt  nos  ? 

A.  ?  M.  «  R.  '  L.  ' 

Quid  dicis  de  teipso  ?  ait :  Ego  vo»  ctamantU  oi 


97  IN  UNOM  EX  OUATLOR  LIBER  PRIMUS.  98 

dezerto :  Parate  tiam  Domini ,  sicut  dixit  Isaias  pro^  A  nes :  Qui  habet  spon$am  sponsus  est.  Unde  Joannes 


pheta  {Isa.  xl). 

Joannes  est  vox ,  in  qua  Verbum  sonat ;  id  est , 
ostensio  et  prophetia  et  lucerna  Yerbi  Dei  praesen- 
lis  in  Joanne,  per  queni  claniat :  praescntis  in  carne 
assiimpta,  cni  Joannes  testimonium  perliibctjuxta 
iUud :  Paravi  lucernamChristonieo(PsaLc\\\i).\\aim 
lH)Diini  dirigit  ^.  qui  ad  praecepta  ejus  vitam  prce- 
parat.  Unde  iliud :  Siquisdiligit  me,  sermonem  meum 
Hrvabit  (Joan.  xiv). 

i\»      z 

Et  qui  missi  fuerant  erant  ex  Pharisans ;  et  inter^ 
rogaverunt  eum ,  et  dixerunt :  Quid  ergo  baptizas^  si 
tu  non  es  Christus ,  neque  Elias^  neque  proplieta  ? 

Audierant  Pharisaei  in  prophetis  Chrisium  ventu- 
rum  et  baptizaturum :  scientes  etiam  Jordanem  fi- 
giiram  baptisroi  gessisse,  eumque  Eliam  el  Elisaeum 
in  figura  baptismi  siccis  pedibus  transiisse ,  puta- 
bani  Dunc  eos  surrexisse  ad  baptizandum.  Quia  ergo 
ioannes  nullum  de  his  dicit  se  esse,  interrogant  qua 
audacia  baptizet« 

A.  ?  M.  **»  R.  *  L.  '' 

Respondit  eis  Joannes,  dicens :  Ego  quidem  bapttzo 
vos  in  aqua  in  poenitentiam, 

M.  R.  L.  A. 

Qui  autem  post  me  tenturus  est  [ortior  me  est :  cu* 
fus  non  8um  dignus  calceamenta  portare.  Medius  au- 
tem  vestrum  stetit ,  quem  vos  nescitis. 

M.  V^  L.  "  c 

Ipse  vos  baptizabit  in  Soiritu  sancto  et  igni, 
Ac  si  dicat :  Non  imputetur  audacise  quod  ago. 
Baptizo  in  aqua  in  pccnitentiam  :  id  est  in  signum 
poenitentiae  purgantis  animas,  lavo  corpora,  et  usum 
baplizandi  instituo,  parans  viam  fortiori  ine ,  cujus 
calceamenta  portare  non  sum  dignus :  tanta  est  ejus 
excelientia  supra  mcam  parvitatein.  inter  vos  au- 
tem  medius  est  quem  praedico,  sed  nescitis  eum, 
quia  ejus  humiiilate  abutimini.  Ipse  baplizabit  in 
Spiritu  sancto  et  igni.  [Beda.]  Hoc  cst,  et  purgatione 
sancttGcationis ,  el  probatione  tribuiatiouis.  Vel  in 
Spiritu  sancto,  id  est ,  in  igni  qiiem  vcnit  mittere  sei- 
per  terram  (Luc.  xii).  Spirilus  sanclus  per  ignem 
intelligilur,  quia  ct  corda  incendit  per  amorein ,  et  j^ 
iHuminat  per  sapientiam.  Sunt  qui  ita  exponunt: 
In  Spiritu  sanclo  in  praesenti ,  in  igni  in  futnro.  Si- 
cut  enim  nunc  renascimur  ex  aqua  et  Spirilu  san- 
cio  in  remissionem  peccatorum ,  ita  tunc  de  levibus 
peccatis  cum  quibus  morimur,  per  igncm  purgato^ 
rium  quasi  per  baplisma  mundabimur.  Unde  Apo- 
stolus:  Vniuscujusque  opus  quale  sit  ignis  probabit 
(/  Cor.  iii).  Evangelista  Joannes  scripsit:  Cujus  non 
sum  dignus  ut  solvam  ejus  corrigiam  calceamenti. 
Quod  ad  myslerium  speclat.  [Albinus.]  Mos  apud 
veteres  fuit  ut  si  quis  eam  quse  sil)i  competeret 
accipere  uxorem  nollet,  illo  ei  calceamentum  solve- 
ret ,  qui  jure  propinquitatis  eam  sibi  desponsaret. 
Cbristus  autem  sponsus  Ecclesix  fuil ,  ut  ait  Joan- 


quia  Ghrislus  esse  putabatur,  recte  sc  indigimm  esse 
denuntiut  ad  solvendum  corrigiam  cjus  calcoamenti. 
Quasi  dicat :  Ego  Redemptoris  vcstigia  deniidarc  non 
valco,  quia  Sponsi  nomcn  niihi  non  iisurpo.  Vel  ita : 
Calceamcnta  cx  mortuis  animalibus  fiunt.  Dominus 
vero  quasi  calceatus  apparuit,  poslquani  carncm 
assuinpsit.  IIujus  incarnationis  mysterium  ncmo 
unquam  ad  plenum  investigarc  potuil.  Corrigia  cal- 
ceamenli  cst  ligatura  tanti  mysterii.  Non  valet  ergo 
Joannes  ad  plenum  corrigiani  solvcre,  quia  incar- 
nationis  mystcrium  non  stiflicit  invesligare. 

Cujus  venlilabrum  in  manu  sna,  et  permundabit 
aream suam^  et  congregabit  triticum suuminhorreum : 
paleas  autem  comburet  igni  inexstinguibili. 
B  [HiLARius.]  Ventiiabri  opus  est  ab  infructuosis 
frucluosa  disccrnerc.  Quod  in  manu  Domini  situm 
indicat  arbitrium  potcstatis,  recondentis  triticum 
(id  est  pcrfectos  fructus  crcdentium)  in  horrcis,  et 
concreniantis  paleas  (id  est  infruciuosorum  homi* 
num  inanitalem)  igne  judicii.  Per  venlilabrum  dis* 
cretio  justi  examinis,  per  aream  vero  praesens  Ec^ 
clesia  figuratur.  Cujus  arese  purgatio  etiam  nunc 
geritur,  cum  perversi  ob  manifesta  peccata  de  Ec- 
clesia  ejiciiinlur,  vel  post  mortem  divina  distri- 
ctione  damnantur ;  inter  paleas  et  zizania  dislat « 
quia  paleae  a  semine  puri  tritici  prodeunt ,  zizania  a 
diversa  origine  procreantur.  Ergo  palesc  signiQcant 
illos  qui  fldei  raysleriis  imbuuntur,  sed  lcvitate  per- 
fldiae  ab  electis  dissentiunt;  zizania  illos  qui  opere 
et  professione  ab  electis  secernuntur.  Hi  ventilabro 
hoc  non  removentur,  quia  jam  judicati  sunt ,  sed 
paleae  ventilantur* 

L. 

Multa  quidem  et  aiia  exhortans  evangelizabat  po- 

A.  \* 

Ha;c  in  Bethania  facta  snnt  trans  Jordantm ,  ubi 
erat  Joannes  baptixans, 

CAPUT  XIV. 

M.  '^ 

Tunc  venit  Jesus  a  GalHaa  in  Jordanem  ad  Joan" 
nem ,  «/  baptizaretur  ab  eo. 

[HiERON.]  MuUipIicem  ob  causam  Salvator  a 
Joanne  baptizatus  est,  ut  secundum  hominem  et  ju»- 
titiam  el  \em  huroililatem  impleret,  ut  Joannis  ba- 
ptisma  coinprobaret,  ut  in  lavacro  credentium  ad- 
ventum  sancti  Spiritus  monstrarct,  ut  tu  non  dedi- 
giiarcris  suscipere  baptismuin  Domini,  cum  ipso 
susceperit  baptismum  servi. 

L  •    111    IVi  •       A  • 

Et  ipse  Jesus  erat  incipiens  quasiannorum  trigintOt 
ut  i^Hlabatur  filius  Joseph. 

[Beda.]  Jesus  annorum  trjginta  baplizatur,  et  in- 
cipit  apertiu^  signa  facere  ct  docere,  legitiinum 
tempus  seiatis  oslendcns  Iiis  qui  omnem  sctatem 
vel  ad  sacerdotiam  vel  ad  docendum  putant  oppor- 


90  ZAClIARliE  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI  100 

tunum.  QuoJ  non  est,  nisi  aliquando  iniraculo  Dei  A  niamusxternam.  Undepost  coUataro  sancti  Spiritus 


contingat,  ul  Jeremiae  et  Danieli ,  qui  prophelise  spi- 
ritum  pueri  perceperunt.  Tricennalis,  baptlzati  Sal- 
vatoris  aetas  nobis  convenit  propter  mysterium  tri- 
nitalis  et  operationem  Decalogi.  Qui  crgo  baptizatur 
'  Ycl  gaudet  se  esse  baptizatum ,  tricennalis  sit  in 
hunc  modum ,  ut  in  fide  sanctae  Triniiatis  iulelligat 
et  compleat  Decalogiim. 

M.  '^ 

Joannes  autem  prohibebat  eum ,  dicens :  Ego  a  te 
debeo  baptizarit  et  tu  venis  ad  me  ?  respondem  autem 
JesuB,  dixit  ei:  Sine  modo.  Sic  enim  decet  nos  im- 
plere  omnem  justitiam.  Tuncdimisit  eum. 

[Beda.]  Venit  Dominus  baptizari,  ut  nobis  insi^ 


gratiam  in  baplisrao ,  regeneratis  amplior  ejusdem 
Spiritus  gratia  per  impositionem  manus  episcopt 
datur.  Coiumba  apparuit  supei*  Jesum,  ut  doceretur 
eis  solis  qui  in  simpiicitate  baplizali  sunt,  unctionem 
sancli  Spiritus  alTuturam.  Corporali  specic  descendii, 
ut  columba,  ut  monstraretur  quod  baptizati  in  corpore 
ejus,  quod  est  Ecclesia,  accipiunt  Spiritum  sanrtum. 
Etnotandum  quod  noncorvus,  sed  columba  attulit  ra- 
mum  oliva;  in  arca  Nose  quia  baptizatorum  alii  desc- 
runt  Ecclesiam,  alii  pacificeremanent  in  Ecciesia.Ra-> 
mus  olivae  virentibus  foliis  in  ore  coIumbsD  significat 
gratiam  Spiritus  sancti,abundantem  verbis  vitae.Quod 
Lueas  dicit  in  te  complacuit  mihi  (Matth.  iii),  tale 
est  ac  si  dicat :  In  te  placitum  meum  constitui,  hoc 


nuaret  mysterium  baplismi ,  et  sanctificaret  aquas.  ^  ^st,  per  te  gerere  quod  mihi  placet.  Quod  vero  Mal- 


Servus  autcm  expavit  illum  ad  se  venisse  ut  bapti- 
zarernr,  cam  nuJla  in  eo  culpa  esset.  Unde  intclligi- 
tur  quod  hic  dicit  Joannes,  Egc  a  te  debeo  baptizariy 
hoc  csse  quod  ipse  alibi  alt:  Ecce  agnus  Dei ,  ecce 
qui  toUit  peccata  mundi.  Ab  illo  ergo  debuit  ipse 
Joannes  baptizari ,  id  est  a  peccato  originali  mun- 
dari.  Sine  modo,  inquit  Dominus,  me  a  te  baptizari 
in  aqua,  ut  tu  postmodum  baptizeris  ame  in  spiritu  .Stc 
decet  Ms  implere  omnem  justitiam,  id  est  docere  et 
exeroplnm  dare  omnis  justitiae.Qui  Christi  baplismum 
suscipit,  miseretur  animae  suaeplacens  Deo(£cc/i.  xxx), 
salutis  medelam  suscipiens;  et  humiliter  subdi'.jr 
Creatorisuo,ejusinstitutioniobediens:proximumque 
cxempio  aedificat.  Sic  ergo  omnem  justitiam  implet 


thseus  dicit :  In  quo  mihi  complacui,  ita  exponitur : 
Qui  poenitendo  corrigil  quae  male  fecit,  in  quo  poeni- 
tet>^bi  displicet  quod  fecit.  Et  quia  Paler  omnipotens 
humano  modo  locuius  ait :  Posnitel  me  (ecisze  homi' 
nem  (Gen.  vi),  videtur  sibi  displicuisse  in  peccato» 
ribus.  In  solo  autem  Christo  sibi  complacuit,  quia 
non  se  eum  creasse  hominem  pocnituit,  quandoqui- 
dem  nullum  in  eo  peccatum  fuit.  Unde  David  :  Ju- 
ravit  Dominus  et  non  podnitebit  eum^  tu  es  sacerdos 
in  cBtemum  {PsaL  cix).  Inteiligas  evangelistas,  cum 
non  eamdem  locutionem  retuierint,  eamdem  reiu- 
lisse  sententiam.  Quae  diversitas  locutionum  ad  hoc 
utilis  est,  ne  uno  modo  dictum,  minus  intelligatur, 
et  aliter  quam  se  res  habet,  interpretetur.  [Beda.] 


quia  Deo  et  sibi  et  proximo  facit  quod  debet.  Cum  C  Hysterium  Trinilatis  in  baotismo  Christi  monstra- 

tur.  Filius  baptizatur,  Spiritus  sanctus  descendit  ir 
specie  columbae,  vox  Patris  testimonium  Filio  prae- 
beutis  auditur.  Coiumba  apparuit  super  caput  Jesa« 
ne  vox  Patris  putaretur  esse  facta  ad  Joannem,  non 
ad  Dominum.  Sed  et  hoc  quod  vox  patema  into- 
nuit,  non  docet  Filium,  sed  nobis  quid  credere  de- 
beamus  ostenditur,  baptizatum  scilicet  a  Joanne, 
verum  esse  Dei  Filium,  nos  quoque  per  aquam 
ablutionis  et  Spiritum  sanctificationis,  patemae  vo- 
cis  adoplione  Dei  posse  fllios  eiiici.  Litteram  sic 
lege :  Vidit  Jesus  et  qui  cum  eo  erant,  Spiritum  Dei, 
id  est,  rem  significantem  Spiritum  sanctum  descen- 
dentem  ut  columbamy  hoc  est,  sicut  rem  quae  vere 


igitur  Joannes  cognovisset  justitiam  sic  debere  im 
pleri ,  tunc  dimisit  eum  baptizari  a  se,  et  consensit. 
Quia  vera  humilitas  est  quam  obedientia  comes  non 
deserit,  ofliciumquod  prius  expavit,obediens  iroplevit. 

L.  \'  M.  "  R.  '  A.  « 

Faetum  est  autem,  eum  baptizaretur  omnis  popu- 
lus^  et  Jesu  baptizato  et  orante ,  confestim  ascendit 
de  aqua.  Et  ecce  aperti  sunt  ei  cosli ,  et  vidit  Spiri- 
tum  Dei  descendentem  corporali  specie  ut  columbam 
venientem  super  se.  Et  ecce  vox  de  coclis  : 

L. 

Tu  es  FHius  meus  dilectus,  in  te  complacuit  mihi. 


[Beda.]  Jesu  baptizato  et  orante ,  ascendit  de  ^  columba  erat,  ad  hoc  significandum  assuropta.  Ut 


aqiiis,  quibus  tactu  mundae  carnis  vim  abluendi  con- 
tuierat,  ut  qui  ad  lavacrum  Christi  venerit  peccata 
deponat,  et  post  virtutum  incrementis  ascendat. 
[Hieron.-Beda.]  Aperiuntur  coeli  non  reseratione 
elemeniorum ,  sed  spiritualibus  oculis ,  quia  dum 
undas  subiit ,  divinitatis  suae  potentia  coeli  nobis 
januas  pandit.  Ncc  ei  tunccoepit  coelum  aperiri,cui 
coeiorum  interiora  patebant ,  sed  his  verbis  virtus 
baptismi  ostenditur,  quia  baptizati  coeleslis  janua 
declaratur.  Oravit  Christus  non  pro  se ,  sed  ut  nos 
informaret  ad  orandum,  post  baplisma  victuros. 
Nam  quasi  transito  mari  Rubro  necalos  gratulamur 
A2gyptios,  sed  in  deserto  hujus  mundi  alii  hostes 
occurrunt,  qui  sunt  >incendi  donec  ad  patriain  ve- 


rum  columba  noviter  creata  fuerit,  et  post  peractum 
officium  soluta  in  elementa  necne,  nibil  nostra  in- 
terest.  [Beda.]  Sic  quoque  legendum  est  quod  Mar< 
cus  ait .  Vidit  coelos  apertos  {Marc.  i),  id  est,  signi- 
ficari  coelorum  apertionem  baptizatis.  Naturam  co- 
lumbae  videamus,  ut  nobis  iiide  vitae  instituta  suma- 
mus.  NuUum  ore  vel  unguibus  laedit,  ne  minimas 
quidem  rousculas  vel.vermiculos.  Videamus  ne  4en- 
tes  nostri  sint  arma  et  sagittae,  contineamus  manus 
a  rapinis.  Qui  furabatur,  jam  non  furetur;  magis 
autem  laboret  operando  manibus  suis,  ut  habeal  unde 
tribuat  necessitatem  patienli.  (Ephes.  iv).  Nam  et  cc- 
lumba  sxpe  alienos  quasi  suos  fertur  alere  puUos. 
Ipsa  terrae  fructibus  et  seminc  pascitur.  Audiamuf 


101  IN  UNLM  EX  QLATLOU  LILER  PRIMUS.  m 

Apostolum  :  Bonum  est  non  manducare  carnem,  et  A  nmndari.  Nobis  autcm  vfrtus  et  prxsenlia  Trlniln- 


ncn  bibere  vinum  (Rom,  xiv).  Gemitum  pro  canlu 
habet :  Ploremus  coram  Deo  qui  fecil  nos  {Psal. 
LXLxiv).  Risus  noster  in  luctum  convertatur,  et  gau- 
dium  in  moerorem  (Jac.  iv).  Beali  lugentes,  quoniam 
ipsi  consolabuntur  (Bfatth.  v).  Super  aquas  sedere 
consuevit,  iit  venturi  raptum  accipitris  prsevisa  in 
aqiiis  uiiibra  declinet.  Et  nos  super  fluenta  Scriptu- 
ranira  scdeamus,  quarum  speculis  edocti,  digno- 
srerc  et  prsecavere  valeamus  insidias  bostis  anti- 
qui.  Hinc  iilud  :  Oculis  ejus  columbce  quw  lacte  sunt 
lotcB,  et  resident  juxta  fiuenta  plenissima  (Can,  v). 
Niditicare  solent  et  in  foraminibus  pelrse,  in  ca- 
vema  maceriae.  Petra  Ckristus  est  (I  Cor.  x),  ciijus 


lis,  quae  in  baplisniatc  Cbristi  manifestata  [est» 
invisiblliter  operalur  in  baptismatis  visibili  sacra-* 
roenlo.  Sacramentuni  vero  est  visibile  signum  invi- 
sibilis  graliae.  Vciuti  cum  quis  baptizatur,  ipsa  ex« 
terior  corporis  ablutio  qr.am  videmus,  signum  est 
interioris  ablutionis  anima;,  qu^  constilit  in  pecca- 
'  (orum  remissione.  Aqua  etiom  purgans  exterius  a 
sordibus  corporalibus,  signuin  cst  fidei  mundantis 
interius  a  peccatis.  Sacerd5:s  quoquc  lavans  in  aqua, 
designat  Spiritum  in  fidc  rcmittcntem  peccala.  Vi- 
dendum  tamen  cst  de  boc  sacramento  sicut  de  aliis, 
quia  nihil  refert  a  quociinque  detur  ministro.  Mi- 
nister  enim  ministrat,  Ciiristus  baptizat.  Unde  il- 


in  cnice  clavis  manus,  latus  est  lancea  perforatum  *  *"^  :  Hic  est  qui  baptizal.  Quapropler  sive  a  cleri- 
(Joan,  xix).  Maceria  ejus  est  virtus  sanctorum   co-  B  cis,  sive  a  laicis,  seu  etiam  a  mulieribus  necessitate 


adunata.  Caverna  in  ea,  sinus  fratemae  dilectionis  : 
in  quo  dum  teneros  in  fide  nutriunt,  quasi  nidifi- 
cantibus  columbis  in  se  locum  pandunt.  Hinc  illud : 
Surgey  amica  mea^  ipeciosamea  et  veni :  columba  mea, 
in  foraminibus  petrce,  in  caverna  macerice  (Cant,  ii). 
Haec  septem  virtutis  exempla  recte  commemoravi- 
mus ;  quia  Spiritus  sancti,  qui  in  columba  descen- 
dit,  septiformis  est  gratia. 

Quaeritur  quare  baptismus  successerit  circumci- 
sioni.  Ut  enim  beatus  Gregorius  ait  quarto  Libro  in 
Job  :  c  Quod  apud  nos  valet  aqua  baptismi,  boc  egit 
apud  veteres  vel  pro  parvulis  sola  fides,  vel  pro  ma- 
joribus' virtus  sacrillciorum,  vel  pro  bis  qui  ex 
Abrahse  stirpe  prodierunt,  mysterium  circumcisio- 
nis.  Soltttio.  Decebat  novum  regem  novam  legem 
inslituere,  mimicitias  inter  Judaeos  et  gentiles  solve- 
re,  ut  duo  populi  in  unum  jungereniur,  et  fierent  po- 
pulus  unus.Quare  necesse  fuit  inimicitiarum  causas, 
videlicet  Judaiorum  ritus,  quos  gentiles  abhorrebant 
evacuare,  et  alia  sacramenta  quae  utrisque  cnmmu- 
nia  forent  substituere.  Propter  hoc  quoque  baptis- 
mus  circumcisionis  loco  subiit,  quia  circumcisio 
impcrfectum  erat  sacramenlum,  ulpote  maribus  so- 
lis  attinens.  Baptismus  vero  perfectum  est  sacra- 
mentum,  quia  utrique  sexui  sine  dolore  commoda- 
tur.  In  aqua  vero  ideo  uniformiter  consecratur 
bapiisma,  quia  de  Ghristi  latere  manavit  aqua,  et 
quia  nuUus  liquor  adeo  valet  ad  abluendum  sicut 
aqua»  et  apud  omnes  facile  acquiritur,  ne  se  aliquis  [>  Non  invenies  aliquem  apostolorum  dixisse,  meum 


imminente  detur ;  non  tamcn  reiteratur.  Hoc  sacra- 
mentum  sicut  sacramenlum  aitaris,  alii  ad  vitam, 
alii  ad  mortein  accipiunt.  Qui  enim  vere  accedunt, 
et  rem  et  sacramentum  accipiunt;  qui  ficte,  sacra- 
mentum  tantum.  Unde  si  postmodum  resipuerint, 
non  rebaptizabuntur.  Forma  autem  baptismi  sunt 
ista  verba :  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
sancti,  vel  aequipollentia.  Dominus  enim  generaliter 
inslituens  baptismum  praecepit,  dicens  :  Ite^  docete 
gentes,  baptizantes  eos  in  nomine  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  sancti  (3Iatth,  ixiii).  A  morte  Cbristi  et 
sanguinis  effusione  habet  baptismus  virtutem  et 
edicaciam  sicut  alia  sacramenta,  sive  ante  legem, 
sive  in  lege.  Per  hunc  enim  Christus,  quae  facla 
sunt,  dimittit;  adjuvat,  ne  amplius  fiant;  perducit, 
ubi  omnino  fieri  non  possint;  facit  ut  lex  implea- 
tur,  ut  nalura  Uberetur,  ne  peccatum  dominetur. 

A.  M.  R.  L. 

Et  testimonium  perhibuit  Joannes,  dicens :  Quia^ 
vidi  Spiritum  descendentem  quasi  cotumbam  de  caslo^ 
et  mansit  super  eum.  Et  ego  nesciebam  eum. 

[AuGusT.]  Nesciebat  eum,  subaudis  tam  alte,  tam 
subtiliter,  quam  Spiritu  in  enm  descendente  cogno- 
vit.  Tunc  enim  didicit  quod  Dominus  relenturus 
sibi  esset  sicut  et  aliorum  sacramentorum,  baptismi 
sui  potestatem,  sive  praesens  in  terra,  sive  absens 
corpore  in  coelo,  et  nuUi  eam  servo  daturus  esset. 


propter  inopiam  excusaret.  Nota  quia  multipliciter 
accipitur  baptisma.  Baptismorum  namque  unum 
tantum  est  in  aqua,  ut  Joannis,  quod  remissionem 
peccatomm  non  dedit.  Aliud  in  igne  vel  Spiritu, 
quo  baptizali  sunt  apostoli  in  die  Pentecostes.  Unde 
illud  :  Vos  autem  baptizabimini  Spiritu  sancio  (Act. 
i).  Tertium  in  aqua  et  Spiritu  quo  baptizaverunt 
apostoU.  Quartum  in  sanguinis  efTusione.  Tria  visi- 
bilia,  id  est,  sacerdos,  baptizandus,  aqua,  sunt  iu 
baptismate ;  et  tria  invisibilia,  id  est  fides,  anima, 
Spiritus  sanctus.  i  Verum  Dominus,  ut  ait  Ambro- 
sius  in  primo  libro  De  sacramentis,  ideo  prior  de- 
sceridit  in  baplismum  quam  Spirilus  sanctus,  cum 
niodo  e  converso  fiat ,  quia  Dominus  non  mdigcbat 


baptismum ;  invenies  autem  dixisse :  Meum  Evange- 
iium  (III  Tim,  ii).  Et  hoc  est  quod  dicit : 

Sed  qui  misit  me  baptizare  in  aq^ua^  iile  milii  dixit : 
Super  quem  videris  Spiritum  descendentem  et  ma'' 
nentem  super  eum,  hic  est  qui  baptizat  in  Spiritu 
sancto.  Et  ego  vidi  et  testimonium  perhibui,  quia  hic 
est  FHius  Dei. 

[Beda.  in  Marcum.]  Pulchre  addidit,  manentem 
super  eum,  Proprium  est  enim  Mediatoris  nostri,  ut 
nunqiiam  Spiritus  sanctus  recedat  ab  eo.  Fidelibus 
autem  ejus  aliqnando  confertur,  aliquando  tolUtur. 
Quibusdam  tamen  ad  amorem  Dei  et  proximi  con- 
scrvandum  nunqusgn  abest.  Unde  ipse  ait  iUis  :  Vos 
aiitem  cognoscetis  euniy  quia  avud  nos  manebit,  ei  in 


105  tkCUAKlM  CHRYSOPOLITANl  EPISCOPI 

tobis  erit  {Joan,  xiv).  Joannes  autem  juxta  audilo*  A     ^^  accedem  tentator,  dixit  ei 

rum  capacitatem  alibi  Jesum  prxdicat  virum  forlio- 

rem  se,  hic  veroFilium  Dei.  Hinc  est  quod  Paulus  : 

Quasi  parvulis  in  Christo,  lac  potum  dedi  vobi^,  non 

Bseam  (I  Cor,  iii).  Inter  sapientes  autem  sapientiam 

loauimur. 

CAPUT  XV. 

M.  *f  R.  '  L.  '' 

Tunc  Jesus  ductus  est  in  desertum  a  spiritu,  ut 
tentaretur  a  diabolo. 

Consulte  Lucas  primo  posuit :  Jesus  autem  plenus 
Spiritu  sancto,  regressus  est  a  Jordane,  ne  dubitare- 
tur  a  quo  spiritu  ductus  fuit  in  desertum  secundum 
Mattbaeum,  vel  expulsus  secundum  Marcum.  Procul 


104 

Si  Filius  Dei  es. 

dic  ut  lapides  isti  panes  fiant.  Qui  respondens,  dixit . 

Non  in  solo  pane  vivit  homo,  sed  in  omni  verbo  quod 

procedit  de  ore  Dei. 

[Beda.]  Credidil  aliquando  diaboUis  debellatorem 

suum  venisse  in  mundum,  sicut  per  obsessum  bo- 

minem  dixit :  Quid  nobis  et  tibi,  Fili  Dei?  Venisti 

ante  tempus  torquere  nos  (Matth.  viii).  Deum  taraen 

iiluin  esse  dubitavit,  mortaiia  patiendo.  [Hicron.- 

HiLARius.]  Scriptum  est,  dixit  Dominus,  quia  humili- 

tate,  non  polentia  proposueral  vincere  diabolum.  lo- 

tendebat  daemonum  princeps,  ex  mutatione  lapidum 

in  panes,  virtutem  polestalis  in  Deo  agnoscere,  et  in 

homine,  oblectair.ento  cihi  patientiaraesuntionis  illu- 

,  ,.  ...        r      •  *.      T  ••      •     j         dere. Verum Dominus de Deuteronomio testiroonium 

dubio  non  virtute  mah  spintus  Jesus  agitur  in  de-  ^.  ^         ..... 

.       ,     .  ,        .      ...         .    .        ,  ^j    B  sumens,  ostendit,  non  tn  pane  boc  sohtario,  sed  m 

sertum,  sed  voluntate  sui  spintus,  ut  sternat  ad-  ^ ,  J  '^  • 

versarium.  Ubi  nobis  praemonslrat,  ut  post  baptis- 


nium  accingamur  fortiter  conlra  diabolum,  relictis 
muBdi  iliecebris  et  societate  pravorum. 

M.  V^  L.   '' 

Et  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et  quaara' 
ginta  noctibus^  postea  esuriit. 

Obtulit  se  tentatori  quadraginta  diebus  et  qiiadra- 
ginla  noclibus,  ut  indicet  quia  sive  hic  prospera 
blandiuntur,  quod  ad  dies  perlinot;  sive  adversa 
feriant,  quod  noctis  Ggurae  congruit,  semper  fideli- 
hus  adest  adversarius,  non  cessans  cos  impedire 
tentando.  [Hieron.]  Esuriit  corpore,  ut  diabolo  tri- 
bueretur  tcntandi  occasio,  et  vinceretur  ab  homine. 


omni  verbo  Dei,  alimoniam  xternitatis  esse  speran* 
dam  (Deut.  viii).  [Gregor.]  Tribus  modis  lentatio  flt : 
suggeslione,  delectatione,  consensu.  Chrislus  autem 
suggeslione  sola  tentatus  est,quia  delectatio  peccati 
mentera  eius  non  momordit.  Non  indignum  tentari 
fuit  illi,  qui  occidi  venerat  ut  sua  tentatione  nostras 
vinceret,  sicut  sua  morte  nostra  tulit  peccata. 

Tunc  assumpsit  eum  diabolus  in  sanctam  cimtO' 
tem:  et  statuit  eum  supra  pinnaculum  tempti, 

Non  mirum  si  se  permisit  ab  illo  assumi  et  diici 
et  statui,  qui  se  pcrtulit  a  membris  ilhus  cruciiigi. 
Potest  autem  sic  intelligi :  Assumpsit  eum  diabcUi, 
id  est,  tentando  invasit;  et  statuit  eum  suprapinnam 
templiy  id  est,  occasio  fuit  quare  Dominus  a  sua 


cujus  niorteet  calamilatibus  gloriabatur.  [Hilarius.]  ^  spiritu  sit  ductus  ct  statutus  illic.  Pinna  vel  pinna- 


Movebatur  diabolus  quadraginta  dierum  jejunio, 
sciebat  totidem  diebus  aquas  abyssi  elTusas,  explo- 
ratam  repiomissionis  terram,  Moysi  legem  a  Deo 
datam,  filios  Israel  totidem  annis  in  eremo  pane 
angelorum  vixissp.  Cum  vero  sensit  post  jejunium 
esurire  Dominum  quod  non  de  Moyse  vel  Elia  le- 
gitur  ut  post  jejunia  esurierint,  acccssit  tentando, 
longe  remotus  malitise  voto.  [Beda.]  Decem  sunt 
precepla  legis,  et  quadripartitus  ef;t  mundus,  quod 
slgnificat  jam  gratiam  Cbristi  diffusam  per  mun- 
diim,  qui  jejunavit  spatio  quadraginta  dieruro.  In 
quo  jejunio  quasi  claroabat :  Abstinete  vos  a  deside* 
riis  hujus  saeculi.  In  comestione  et  bibitione  post 
resurrectionem  velut  clamabat :  Ecce  ego  vobiscum  ] 
sum  usque  ad  consummationem  xcsculi  (Matth,  viii). 
Unde  qiiamvis  non  gloriemur.  tamen  sperando  jam 
oascimur.  Congrue  jejunium  Quadragesimae  statu- 
lum  est  esse  conllne  Dominicae  passioni ;  quia  si- 
gniflcat  nos  debere  a  mundi  amicitia  continere,  ut 
Deum  sequi  valeamus.  [Gregor.]  In  abstinentia  au- 
tem  quadragenarius  numerus  custoditur,  quia  vir- 
tus  Decalogi  pcr  quatuor  libros  Evangelii  impletur, 
cum  Evangelium  custoditur.  Vel  quia  pcr  Decalo- 
gum  Deum  et  proximum  diligere  praecipimur,  et 
motu  corporis,  quod  ex  quatuor  subsistit  elementis, 
.eharitas  Dei  et  proximi  violatur  apte  ad  diluenda 
peccata  in  qu;rdragenarium  numerum  tempus  pce- 
feilentiae  surgit. 


culum  est  fastigium ,  id  est  summitas.  Soiebant 
enim  antiqui  sicut  adhuc  lit  in  pluribus  locis,  su- 
periora  domorum  vel  templorum  facere  plano  scbe- 
mate,  ut  ibi  possent  stare  et  agere  quod  vellent« 
Unde  Dominus  ad  apostolos  :  Quod  in  aure  auditis, 
priedicate  super  tecta  (Matth.  x).  Sancla  autem  ci- 
vitas  Jerusalem  dicebatur,  in  qua  lemplum  erat  et 
cullus  Dei  secunduro  legem  Moysi. 

Et  dixit  ei :  Si  Filius  Dei  es,  mitte^te  deorsum. 
Scriptum  est  enim :  Quia  angelis  suis  mandavit  de  le, 
et  in  manibus  toHent  te,  ne  forte  offendas  ad  tapidem 
pedem  tuum  (Psal.  xc). 

In  omnibus  tentationibus  hoc  agit  diabohis,  ul 
I  inteiligat  si  Filius  Dei  sit.  Sed  Dominus  sic  respon- 
sioncm  temperat,  ut  eum  relinquat  ambigunro.  Di- 
cens,  mitie  te  deorsum,  qui  omnes  prsecipitare  sala- 
git,  infirmus  osienditur :  nam  persuadere  potest* 
pnecipitare  non  potest.  Testimoniuro  quod  uiducit 
non  de  Chrislo  tanturo,  sed  de  omni  vxro  sancto 
prophctia  est.  Hieronymus  psaltno  nonagesimo  sic 
exponit :  <  Quicunque  duas  naturas  Dei  et  bominis 
perfectas  crediderit  in  Salvalore,  hic  angelicis  ma- 
nibus  vallatus,  ad  lapidem  (id  est  ad  Christum) 
non  offendit  pedero  suuro,  qiii  lapis  est  offensionis 
et  petra  scandali  (Isai.  viii).  >  Augustinus  de  e<H 
dem  psalmo :  c  In  manibus  angelorum  sublatus  est 
Dominus,  quando  assumptus  est  in  coclum,  non  quia 
si  non  portarent^  ruilurus  erat,  sed  quda  obsequc^ 


105  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS. 

bantur  regi.  i  Quod  si  dicas,  meliores  suntfqui  por-  A  j 

Unt  quam  qui  portalur,  respondebo  :  Ergo  jumenta  * 

meliora  sunt  hominibus.  [Hieron.]  Tacuit  aulem 
Cergiyersator  de  sui  conculcaiione,  non  subjungens 
PiliumBei  tuper  aspidem  et  hasilxscum  ambulaturum, 
et  eoncutcaturum  leonem  et  draconem. 


m 


Ail  iUi  Jesus  :  Rursus  hcriptum  es^ :  Non  tenlabis 
Dominum  Deum  tuum  (Deut,  yi). 

Veris  Scripturarum  frangit  clypeis  falsas  diaboli 
sagittas  de  Scripturis,  qui  vel  falsa  proponit,  vel 
veris  falsa  persuadere  conatur.  Testimonla  Deute- 
ronomii  protulit  Dominus,  ut  secundae  legis  sacra- 
menta  monstraret  [Deba.].  Suggerebatur  ei  quasi 
homini,  ut  signo  aliquo  exploraret  quantura  apud 


Et  eonsummata  omni  tentattonCt  tune  r^liquit  euin 
Hiabolus  usque  ad  tempus. 

M.  L. 

Eratque  cum  bestiis, 

R.  ^  M.  " 

Et  ecce  angeli  accesserunt  et  ministrabant  et. 

€onsummatam  omnem  tentationem  dicit,  quia 
his  tribus  tentationibus  continentur  origines  oin* 
iiium  Titiorum,  Joanne  attestante,  qui  ait :  Omn€ 
quod  in  mundoest^eoncupiscentia  carnisest,  et  concu^ 
piscentiaocuiorumj  et  superbia  vitas  (I  Joan.  ii).  Et 
in  evangelica  parabola  tribus  reprobi  negotiis  ab 


Deum  valeret-Sed  scriptum  est  homini,  ne  Deum  B  *\^™^  ^^!*  ^^P**'"^  excludunlur.  Pnmiii  dixit: 


tentare  audeat,  quando  habet  quid  faciat,  ut  quod  ca- 
vere  oportet  evadat.  Inde  est  illud  :  Si  vos  persecuti 
fuerint  inum  eivitate.fugiteinaliam  (Matth.  x).  Post- 
quam  vero  deficit  humana  providentia,8i  homo  se  lo- 
tum  divinx  committit  polenti»,  non  est  dicenda  ten- 
tatio.  Nunc  autem  Christus  poterat  aliter  de  tempio 
dcscendere,  quam  per  jactantiam  se  prscipitare. 

Iterum  assumpsit  eum  diabolus  in  montem  excel- 
ium  vaUUy  et  ostendit  ei  omnia  regna  mundi  et  glo- 
riam  eorum^  et  dixit  illi :  Hac  omnia  tibi  daboy  s\ 
eadens  adoraveris  me. 

In  moniem,  id  eet,  supra  montem  oslendit  regna ; 
non  quod  visum  ejus,  qui  omnia  videt,  ampliflcave- 


Villamemi,  etc.  (Luc.  xiy).  Alter  dixit :  Juga  boum 
emi  quinque.  Alius  dixit  :  Uxorem  duxi  (ibid.). 
Uxbris  appetitus  ad  concupiscenliam  pertinet,  sicut 
gula.  Yilide  emptio,  ad  avaritiam  et  fiuperbiam. 
Probatio  quinque  jugorum,  refertnr  ad  concupiscen- 
tiam  ocuionim,  uDi  curiosilas  est  et  vana  gloria. 
Triplici  telo  hostis  iotidem  arma  defensionis  op- 
pone ,  ut  concupiscentia  camis  peliatur  jejunio, 
avaritia  eleemosynis,  jactantia  precibus.  [Gregor.] 
Aniiquum  bominemsuperavitdiabolus  gula  invetito 
pomo ;  vana  gloria  superavit  eum,  dicens :  Eritis 
sicut  dii  (Gen.  iii).  Avaritta  enim  superavit  eum, 
quando  dixit,  scientes  bonum  et  malum.  Avaritia 
enim  recte  dicitnr  sublimitas  ambitionis.  Sic  eiiam 


rit;  sed  quantum  in  se  fuit,  verbo  et  promissione  Q  tentavit  DomiHum,  sed  victus  recessit.  David  Go- 


ostendit  vanitatem  humanae  pompae,  quam  amabat 
quasi  speciosam,  suadens  Domino  ut  vel  sic  eum 
sibi  siibjiceret.  Bene  quod  Lucas  commemorat,  in 
momento  temporis  temporalia  monstrantur,  quia 
cito  cadunt  humanae  potestates.  Dicens  :  Hcee  omnia 
iibi  dabo^  superbe  loquitur,  non  quod  omnia  regna 
dare  posset.  Proddens  adoraveris,  dictumest  quia 
adoraturus  diabolum,  ante  comiit.  [Ambr.]  Nota 
quia  omnis  potestas  et  ordinatio  potestatum  a  Deo 
est,  sed  a  malo  potestatis  ambilio.  Potestas  itaque 
diabolo  ad  tempus  pcrmissa,  non  mala  est;  sed  ia 
qul  ambiendo  male  utitur  potestate,  malus  est. 

TuHc  dieit  ei  Jesus :  Vade^  Satanas.  Scriptum  est : 
J}ominum  Deum  tuum  adorabis ,  et  iUi  soli  servies.  D 

Non,  nt  quidam  putant,  Satanas  et  Petrus'eadem 
sententia  damnantur.  Petro  enim  dicilur :  Vade  re- 
troj  Satanas^  id  est,  sequere  me,  qui  contrarius  es 
^oluntati  mesa.  Hic  non  dicitur  retro,  ut  subaudia- 
tur,  vade  in  ignem  aetemum.  [Beda.]  Omni  homini 
scriptum  est,  Deum  adorare  eique  soli  servire. 
Oraece  latria  dicitur  servitus  illa,  quae  soli  Deo  con- 
venit,  non  creaturae.  Inde  idololatrse  nuncupantur 
hi,  qui  sacrificia  quaeuni  Deo  debent,  idolis  impen- 
dunt.  Dulia  autem  est  servitus  .communis  sive  Deo 
8ive  homini.  UndeetiamservusdiciturLatine,  quod 
dulos  dicitur  Graece.  Jubemur  ergo  per  charitatem 
servire  invicem,  quod  Grsece  est  dulium ;  et  Deo 
soli»  quod  Graece  est  latrlum. 

Patrol.  cl:!Ixx\i 


liath  tribus  lapidibus  de  torrente  prostravit  (/  Beg.. 
xvii),  Cbristus  dial)olum  tribus  testimoniis  de  lege. 
Quae  aatem  tentationum  prima  fuerit,  quae  media, 
quseve  ultima,  et  in  qua  forma  tentator  accesserit, 
an  in  sua  propria,  an  in  specie  hominis  assumpta, 
Bon  muitum  refert  ignorare.  Reliquit  eum  diabolua 
usque  ad  tempus,  postea  per  Judaeos  aperte  eum  im- 
pugnaturus.Sicetiam  quando  nonpnevalet  in  tenta- 
tione,  a  nobis  recedit,  usque  ad  aliud  tempus.  [Beda 
in  Marcum.]  Inter  bestias  J)ominus  commoratur,  ut 
homo;  ministerioutitnr  angelico,  ut  Deus.  Et  nos  ciim 
in  eremo  sanctae  conversationis  bestiales  hominum 
niores  toleramus,  ministerium  angelonim  meremur^ 
a  quibus  corpore  soluti,  ad  aeterna  gaudia  transfe- 
ramur. 

CAPUT  XVI. 

A.  '! 

Altera  die  iterum  stabat  Joannesj  et  exdiscipuHs 
ejus  duo.  Et  respiciens  Jesum  ambulantem  dixit:  Ecce 
agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccatum  mundi. 

[Beda  in  homilia.]  Typice  Joannes,  id  est,  popu^ 
lus  gratiae,  altera  die,  id  est,  post  legem,  cognoscit 
Agnum  quo  redimitun  Ambulalio  Jesu,  dispensa- 
tionem  incarnationis  qua  nobis  exempla  vivendi  de. 
dit,  insinuat,  sicut  mansio  ejus,  aetemitatem  divi- 
nitatis.  Statio  vero  Joamois  et  discipulorum  ejus 
ostendit,  quia  ipse  illam  virtutum  arcemconscen. 
derat,  a  qua  nullis  tentationibus  poterat  dejici*  ct 

k 


82 


94 


107  ZACHARIi£  GimYSOPOLlTAM  EPISCOPl  lOS 

discipuli  niagisteriuin  ejus  corde  sequebantur.  [Beda  A  veutum  nunliat  rratri,  ut  sicut  est  sanguine,  titger- 

j»  homilia.]  Tel  aliler  :  Stabat  Joanncs,  id  est,  ces-     manus  et  fide.  Et  hoc  est  quod  dicit. 

sabat  lex,  tamen  tcstimonium  perhibens  Christo. 

Deambulabat  Jesus,  id  est,  gratia  hinc  et  inde  col- 

ligens.  Agnus  innocens  immolandus  praefiguratur  in 

agno  paschali.  Quomodo  peccata  tollat,  Apostolus 

Petrus  ostendit,  dicens  :  Non  corruptibili  argenio  vel 

auro  redempH  estis  de  vana  vestra  convenatione  pa- 

terwB  traditioniSf  sed  pretioso  sanguine  quasi  Agni 

immaculati  et  incontaminati  Jesu  Christi  (1  Petr.  i). 

Et  Joannes  in  Apocalypsi  :  Qui  dilexit  nos,  et  tavit 

nos  a  peccatis  nostris  in  sanguine  suo  (Apoc.    i). 

Non   solum  autem    lavit  nos,  quando  sanguinem 

suum  dedit  pro  nobis»  vel  quando  baplizamurin 


A.  V  M.  *"  R.  "  L. 

Invenit  hic  primum  fratrem  suum  Simonem^  et  di- 
cit  ei :  Invenimus  Messiam^  quod  est  interpretatum^ 
Christus.  Et  adduxit  eum  ad  Jesum :  intuitus  autem 
eum  Jesus,  dixit :  Tu  es  Simon,  fHius  Joanna :  tu  vo- 
caberis  Cephas^  quod  interpretatur  Petrus, 

[Adgdst.]  Cephas  Hebraeum  est  et  Syrum,  Petrui 
Graecum  et  Latinum,  et  in  utraque  lingua  nomen  a 
petra  derivatum  est.  Tocatur  autem  Petrus  ob  ro- 
bur  mentis,  qui  solidissimae  petrae  Christo  adhaesit. 
Et  notandum  quod  hic  Petrus  nomen  acceperit,  non 
ubi  ait  illi  Jesus :  Tu  es  Petrus  et  super  hanc  petram 


roysleriopassionisillius;  verum  etiam  quotidie  la-     ^^.^^^^^  EccUsiam  meam  (Maith.  xvi).  Nec  ubi 


vat  nos  in  sanguine  suo,  cum  ejusdem  beatae  pas* 
sionis  memoria  ad  altare  replicatur,  cum  panis  et 
vini  creatura  in  sacramentum  carnis  et  sanguinis 
ejus  ineffabiii  Spirilus  sanctificatione  transfertur. 
Peccatum  mundi  dicitur  originale  peccatum,  quod 
per  primum  hominem  intravit  in  universum  genus 
humanum. 

Et  audierunt  eum  duo  diseipuli  loquentem,  et  se- 
euti  sunt  Jesum.  Conversus  autem  Jesus^  et  videns 
ios  sequentes  se^  dicit  eis  :  Quid  qumritis  ? 

[Bej>a.]  Desiderantibus  percipere  verbum  gra- 
liae  potius  ab  ipso  quam  a  Joanne,  dat  fiduciam 
quaecunque  veUent  interrogandi.  [Albinds.]  Conver- 
8US  quasi  faciem  praebuit,  dum  de  majestate  descen- 


Marcus    duodecim    discipulos  sigiltatim  comme- 
morans,  dixit  quod  imposuerit  ei  nomen,  ut  voca- 
retur  Petrus.  Hoc  nomen  recolendo,  ait. 
CAPUT  XYU. 

A.  \' 

In  crastino  voluit  exire  in  GalHa^am:  et  invenU 
Philippumj  etdicit  ei:  Sequereme.  Erat  aulem  Phi- 
lippus  a  Bethsaida  civiidte  Andreas  et  Petri, 

Galilaea  interpretatur  transmigratio  facta,  vel  re- 
velatio.  Transmigrat  homo  de  viliis  ad  virtutes,  et 
post  de  virtute  in  virtutem ;  et  sic  fit  ei  revelatio,  ut 
videatur  Deus  deorum  in  Sion  (Psal.  xiii).  Vocaiu- 
rus  ergo  Dominus  discipulos  ad  sequendum,  id  est, 


dit>  ut  posset  videri,  dum  pro  umbra  legis  Evangelii  q  imitandum  se,  exiit  a  Juda^a  ubi  erat  Joannes  bapti 


lucem  exhibuit. 

Qui  dixeruntei :  Rabbi^  quod  dicitur  interpretatum^ 
magister,  Vbi^habitas  ?  Dicit  eis  :  Venite  et  tidete, 

Nolebant  trausitorie  magistro  veritatis  perfnii, 
sed  mansionem  quaerebant,  ut  plenius  ab  eo  possent 
instrui.  Admonent  ergo  nos,  ut  quolies  incarnatio- 
ais  Domini  transitum  ad  mentem  reducimus,  soUi- 
citocorde  eum  rogemus,  ut  habitationem  aeternae 
maqsioiiis  nobis  dignetur  ostendere.  Yenite  testimo- 
nio  Joannis  a  lege  recedentes  :  venite  credendo,  bo- 
nis  operibus  insistendo,  et  intelligetis. 

Venerunt  et  viderunt  ubi  maneretf  et  apud  eum 
manserunt  die  illo. 

Hora  autem  erat  quasi  decima.  Manserunt  die  illo 


zans,  in  Galilseam,  loci  nomine  innuens,  ut  sicut 
ipse  proficiebat  sapientia,  et  sicut  per  passiones  in- 
travit  in  gloriam,  sic  etiam  imitatores  sui.  Bethsaida 
interpretatur  domus  venatorum,  in  quo  notatur  ani- 
mus  et  ofiicium  istorum.  Venatores  enim  Dei  erant 
in  capiendis  animabus.  Und»;  Phiiippus  antequam 
fiat  apostolus  vocat  Nathanaelem. 

Invenit  PhUippus  Nathanaeiy  et  dicit  et:  Quem 
scripsit  Moyses  in  lege  et  prophetaSj  invenimus  Jesum 
filium  Joseph  a  Naxareth.  Et  dixit  ei  Nathanael :  A 
Nazareth  potest  aliquid  boni  esse  ?  Dicit  ei  Philippus: 
Veni  et  vide. 

[AueusT.  —  Albinus.]  QuiaNathanaelperitus  eral 
in  Scripiuris,  quando  audivit  a  Nazareth  :  tum  ex 


apud  Dominum,  feliciter  vesperam  exspectantes ;  D  iliius  nominis  interpretatione,  tum  quia  Scrtptur» 


quia  omnes  electi  post  operum  bonorum  perfectio- 
nem,  cum  illo  sunt  acturi  diem  iilum,  de  quo  pro- 
pheta  dicit :  Melior  est  dies  una  in  atriis  tuis  super 
mitiia  {Psal.  Lxxxiii).  Merito  secuti  sunt  eum  hora 
decima,  quia  venerat  tempus  ut  impleretur  per  di- 
lectionem  lex  habens  decem  praecepta,  quae  a  Ju- 
daeis  non  implebatur  per  timorem.  Unde  Domi- 
nnft  :  Non  veni  solvere  legem^  sed  implere  (Matth.  5). 

Erat  autem  Andreas  frater  Simonis  Petri,  unus 
ex  duobus  qui  audierant  ab  Joanne^  et  secuti  fuerant 
eum, 

[Albiiius.]  In  fide  uon  quaeritur  annorum  multi- 
tudo  nec  paur.itas.  Andreas  minor  erat  Simone 
xtate,  et  tamriJcsum  prior  invenit.  Statimque  in- 


Jesum  Nazaraeum  vocant,  statim  erectus  in  spem» 
dixit :  A  Nazareth  potest  aliquid  boni  esse  ?  Hoc  bene 
potest  pronuntiari  sive  sub  interrogatione,  sive  non. 
Nazareth  interpretatur  mundiiuB^  sive  fios  ejus^  sive 
separata.  [August.]  Propterea  etiam  Nathanael  non 
fuit  unus  de  duodecim,  quia  peritus  erat  in  lege :  et 
Dominus  idiotas  elegit,  unde  confunderet  mundum. 
Vel  fortassis  miratus  Nathanael  quod  de  Galiiaea, 
non  a  Judaea  surgeret  propheta,  ait :  A  Nazareth 
potest  aliquid  boiii  esse  ? 

Vidit  Jesus  Nathanael  venientem  ad  le,  et  dicit  de 
eo :  Ecce  vere  Israelitaj  in  quo  doius  non  est.  Dicit  ei 
Nathanael ;  Vnde  me  nosii  ?  Respondit  Jesus  et  dmt 
ei :  Priusquam  te  Phi^ppus  vocaret^  cum  eMS  sub 


t09  IN  ONUMifiX  QUATUOR  LlBCR  PRlMUS.  ilO 

ficuy  tidi  te.  Reipondit  ei  Nathanael  et  ait :  Rabbi^  A  quod  inter  congregationem  unde  Synagoga,  et  con- 


tu  e$  Filius  Dei,  tu  e$  rex  hrael. 

[Auttutts.]  QuiacognovitNathanaelDoniinum  cor- 
poraliter  absentem  vidisse  quse  ipse  in  alio  loco  gesse- 
rat,  id  est,  quomodo  et  ubi  subquadam  arboreflci  vo« 
catus  sit  aPbiIippo,quod  est  indicium  Deitatis,fatetur 
iion  solum  Rabbi,  id  est  magistrum,  sed  et  Dei  Filium 
ac  regem  Israel,  id  est  Ghristum.  In  quo  probatur 
esse  Israelita,  id  est,  vir  videns  Deum,  qui  sinc 
dolo  erat,  hoc  est,  sine  simulatione.  Si  enim  pec- 
cata  habebat,  confitebatur  ea.  Pharisaei  vero  dolosi 
sunt,  qui  se  bonos  praedicant,  cum  sint  mali.  Inve- 
nimns  arborem  fici  maledictam,  quia  fructum  non 
babult  {Matth.  xxi;  Marc,  xi).  Etcum  AdametEva 
peccassent,  de  foliis  ficulneis  succinctoria  sibi  fece- 


vocationem  unde  Ecclesia  nomen  accepit,  distetali- 
quid :  quod  scilicet  congregari  et  pecora  solent» 
convocari  autem  magis  est  ulentium  ratione,  ut 
sunt  homines.  Ideoque  novae  gralise  populum  visum 
est  doctoribus  debere  vocari  Ecdesiam,  majori  di^ 
gnitate  convocatum  in  unitatem  fidei. 

Et  surrexit  legere^  et  traditus  est  illi  Uber  Isaice 
prophet(B» 

Indicium  fuit  hutnilitatis,  suscipere  lectorisolii-' 
cium.  Verum  etiam  Scriptura  de  ipso  per  ipsum 
nobis  erat  aperienda  et  adimplenda. 

Et  ut  revolvit  librum,  invenit  locum  ubi  scriplum 
erat :  SpiritUs  Domini  super\met  propter  quod  unxit  m4 
(Isa,  Lxi).  Evangelizate  pauperibus  misit  me,  pra!" 


runt.Fotia  ergoilla  peccata  intelligunlur.  [August.]  ^  dicare  captivis  remissionem,et  ccrcxs  ttsum,  dimittere 

confractos  in  remission^m,  prcedicare  annum  Domini 
acceptum  et  diem  retributionis» 

Librum  prophetse  clausum  accepit,  sed  revolulum 
legit ;  quia  mysterium  Incarnatiunis  suae  in  pruphe^ 
tiis  obsciirum,  et  prius  suscepit  implendum,  et  post 
mortaiibus  aperuit  inteUigendum.  Unctus  fuit  in 
utero  matris  sancto  Spiritu  pr^  conSortibus  suis, 
cujus  unctionis  sacranuSntum  et  manifestatio  fuit, 
quod  in  bJiptistoo  super  eum  Spiritus  sanctus  iit 
specie  columb»  appartiit.  Pauperibus,  Id  est  genti^ 
libus,  evangelizavit  resurrectioncm  per  praeconeft 
suos  ;  captivi»,  id  est  populo  Judaeorum  captlvato 
in  peccatis,  praedicavit  remissionem  peccatoruni. 
Csecis,  id  est  PharisDeis  non  intelHgentibus  legem, 
praedicftvil  visum,  hoc  est  intellectum  Scripturarum« 
Gonfractos,  dicitvei  corde  contritos,  vel  legis  onore 
pressos ;  annum  Domini,  tempus  prsedicationis  ejus; 
diem  retributionis,  ultimum  jiidicium.  Hinc  scri^ 
ptum  est :  Si  vos  Filius  liberaveritf  vere  liberi  erilii 
(Joan.  viii).  Et  de  confractis  :  Sacri/icium  Deo  spi- 
ritus  contribulatus,  cor  contritum  et  humiUatum  Deus 
non  despiciet  (Psal.  l)»  Et  illud :  Qui  sanat  conlritoi 
corde^  et  aUigat  contritiones  eorum  (Psal.  xlvi).  De 
annb  Domini  dicit  etiam  David :  Renediees  coronm 
anni  benignitatis  tuce  (Psal.  lxiv).  De  die  retributio" 
nis  scriptum  est :  Filius  hominis  venturus  est  m  glo- 
ria  sua  cum  angeiis  suis,  et  tunc  reddet  unicuique  se- 
cundum  opera  sua  (Matth.  xvi). 

Et  cum  pUcuisset  Ubrumy  reddidit  ministro ,  et 
sedit. 

Gum  esset  in  mundo  Dominus,  locutus  est  docens 
in  Synagoga  ;  sed  ad  coelestia  regna  regressurus, 
reliquit  ofiicium  evangelizandi  ministris  Evangelii, 
et  resedit  in  dextera  Patris.  Sians,  logit,.et  libro 
reddito,  sedit;  quia  stando  in  mundo*  operatua 
est  nobis  viam  proficiendi  et  sensam  doctri-' 
nae;  residens  vero  in  dextera  Patris,  docuit  nos 
post  laborem  habituros  requiem.  Stare  enim  ope" 
rantis  est,  sedere  vero  quiescentis  vel  judicantis. 
Quicunque  est  ergo  praedicator  verbi,  surgat,  legat 
et  resideat,  hoc  est,  operetur,  prffidieeti  et  sic  pras" 
mia  quietis  exspectet.  Revoluto  libro  legit,  quia 
Ecdesia  misso  Spiritu  omDem  unitat«m  doc«it*  I4- 


Erat  autem  Natbanael  sub  arbore  fici  tanquam  sub 
umbra  mortis,  quando  lumen  orlum  est  ei.  Natha- 
tiael,  domm  Dei  interpretatur.  [Albinvs.]  Et  nisi 
dono  Dei  quisque  vocetur,  nunquam  reatum  primae 
Iransgressionis  evadet. 

Respondit  Jesus  et  dixit  ei :  Quia  dixi  tibi^  vidi 
U  iub  /icu,  credis:  majus  his  videbis.  Et  dicitei: 
AmeUy  amen  dico  vobis^lvidebitis  codos  apertos,  et  a»- 
yeloi  Dei ascendentes  et  descendentes  supraFiUum  ho- 
tninis. 

[AuGUST.]  Plus  est  quod  Dominus  nos  vocatos 
ju6tificavit,  quam  quod  nos  vidit  jacentes  sub  um- 
bra  mortis.  Quando  Jacob  vidit  scalam  et  angelos 
ascendentes  et  descendentes,  et  lapidem  supposi- 
tum  capili  suo  unxit,  significatio  totum  erat  (Gen. 
xxviii).  Lapis  ergo  Ghristus  intelligitur.  Angeliboni 
praedicatores  sunt  in  Ecclesia,  qui  prsedicando  Fi^- 
liinn  hominis,  ascendunt  et  descendunt,  cum  subli- 
mitatem  divinitatis  ejus  et  humanitatis  infirma  nun* 
tiant.  [Albinus.]  Ascendunt,  cum  docent  quia  in 
vrincipio  erat  Verbum ;  descendunt,  cum  adjungunt 
quia  Verbum  caro  factum  est. 

L.  V  M.  ^  R.  "  A.  ^' 

tlt  regressus  est  Jesus  in  virtute  Spiritus  in  GaU- 
lagam.  Et  fama  exiit  per  universam  regionem  de  iUo. 
Et  ipse  docebat  in  Synagogis  eorum ;  et  magnificaba- 
iur  ab  omnibus. 

[Beda.]  Virtutem  Spiritus,   signa  miraculorum 

intellige,  sicut  alibi  Judaei  inquiunt :  Vnde  huic  sa-  *^ 

fdentia  hcec  et  virtust  (Matth.  xin).  Sapientiam  vi- 

delicet  ad  doctrinam,  virtutem  vero  ad  opera  refe- 

rentes* 

CAPUT  XVllI. 

Ju«       X 

Et  venit  Naxareth^  ubi  erat  nutritui^  et  intravit 
seeundum  contuetudinem  suam  [die  sabbati  in  Syna-' 
§agam. 

[Beda.  —  AuGUST.)  Jesus  intravit  cum  aUis,  ut 
adimpieretgratia  ccelesliritumlegis.  Judaeorum  pro- 
prieSynagoga  dicisolet,  quamvis  dicta  sit  Ecclesia* 
^ostram  veronunquam  apostoli  dixerunt  Synagc^am, 
'fted  semper  Ecclesiam,  sive  disceniendi  causa,  uvo 


11 1  ZAGHARliE  CHRYSOt>OLlTANI  EPISGOPl 

briim  pricatum  miiiistro  reddidit,  quia  non  omnia  A  f 


in 


29 


omnibus  dicenda  sunt,  sed  pro  captu  audientium 
committit  doctoribus  dispensandum. 

Et  omnium  in  Synagoga  ocuH  erant  intendente$  in 
eum,  Ccefrit  autem  dicere  ad  itlos,  quod  hodie  impleta 
e$t  h(BC  Scriptura  in  auribus  vestris, 

Impletam  dicit  esse  Scripturam,  quia  sicnt  illa 
praedixerat,  ipse  faciebat. 

M.  ^  R.  * 

ExindeciBpit  Jesus  preedicare  et  dtcere:R.  Quoniam 
impletum  est  tempusM.Posnitentiam  agite,  K.Et  credite 
Evangelio,  }IL.  Appropinquabit  enim  regnum  coslorum, 

Impletum  est  illud  nimirum  teropus,  de  quo  dicit 
Apostolus :  Postquam  venit  plenitudo  temporis^  misit 


Factum  est  autem,  cum  turboe  irruerent  m  eum^ 
ut  audirent  verbum  Dei^  et  ipse  stabat  secus  stagnum 
Genesareth. 

[Heda.]  Stagnum  Genesareth  idem  dicunt  esse 
quod  mare  Galiiaese,  ye\  mare  Tiberiadis  ;  sed  mare 
Galilaeae,  ab  adjacente  provincia  est  diaum :  mare 
Tiberiadis,  a  civitate  proxima.  Porro  GenesarGraeco 
Tocabulo,  quasi  generans  sibi  auram  dicitur,  a  pro« 
prietate  laci  illius,  quocrispantibus  aquis  de  se  fre- 
quentes  auras  excilat.  Aqua  quidem  dulcis  est,  sed 
Hebraeae  linguae  consuetudine,  omnis  aquarum  con- 
gregatio,  sive  dulcis,  sive  saisa,  mare  nuncupatur. 
Qui  lacus  inlerfluente  Jordane,  centum  quadraginta 


Deus  FHium  suum  factum  ex  muliere,  (actum  sub  ^  ^^^^^^  inlongitudinem,etquadragintaexlendilurin 


lege^  ut  eos  qui  sub  lege  erant  redimeret  (GaL  iv). 

Amaritudinem  radicis  dulcedo  pomi  tompensat; 

pericula  maris  spesdelectat ;  dolorem  medicinae 

spes  salutis  mitigat.  Qui  desiderat  nucleum,  nucem 

fiangat.  Similiter  is   poenitenliam  agat,  qui  vult 

adesse  bono.  Praeconia  Ghristi  narrare  possunt,  qui 

ad  palmam  indulgentiae  meruerunt  pervenire :  unde 

post  poenitentiam  praedicatores  eliguntur.  Credite 

Evangelio^  nisi  enim  credideritis  ^  non  tntelligetis 

(/sA.  Tii,  juxta  Lxx).  Non  sunt  bona  opera,  ut  sii 

fides ;  sed  fides  praecedit  ul  sequantur  bona  opera. 

Sinefide  emm  impossibile  estplacere  Deo  (Hebr.  xi). 

Regno  terreno  succedit  paupertas,  paupertati  vero 

Gitristianorum  regnum  sempitemum.  Unde  illud : 

Rpgnum  meum  non  est  de  hoc  mundo  (Joan.  xviii).  C 

Omnis  enim  honor  terrenus,  spuma,  fumus,  somnus 

est. 

CAPUT  XIX. 

Ambutans  autem  Jesus  juxta  mare  Galil(BWy  vidit 

duos  fratreSf  Simonem  quivocatur  Petrus  et  Andream 

fratrem  ejus^  ^nittentes  rete  m  mare.  Erant  enim 

phtatores. 

M"'^  R.  "  L.'" 

.  Et  ait  iUU :  Yemte  post  me^  et  faciam  vos  fieri  pi- 
scatores  hominum.  At  iUi  continuo  relictis  retibusy  se- 
aiti  sunt  eum. 

[HiLAmnis.]  Ex  eoruni  arte,  futuri  officii  opus  pro- 
ditur.  Ut  enim  pisces  e  mari,  ita  homines  e  saeculo 


latitudinem.  Quia  ergo  stagnum  sive  mare,  pnesen» 
saeculum  designat,  Dominus  secus  mare  slat,  post- 
quam  stabiiitat^m  perpetuae  quietis  adiit,  devicta 
mortalitate  labentis  vitae.  Turbarum  conventus, 
gentium  in  fide  concurreutium  typus  est,  de  quibus 
Isaias  ait :  Et  fluent  ad  eum  omnes  gentes^  et  ibunt 
popuU  mttia*,  et  dicent :  Venitej  ascendamus  in  mon* 
tem  Domini  (Isa.  ii). 

Et  vidit  duas  naves  secus  stagnum. 

l>uae  naves,  circumcisio  sunt  et  praeputium :  quas 
Jesus  vidit,  quia  de  utroque  populo  qui  sunt  cjus, 
novit ;  et  misericorditer  ad  futurae  vitae  tranquillita-- 
tem,  quasi  a^  littus,  provehit. 

Piscatores  autemdescenderant^  et  lavabant  relia. 

Piscatores  suut  doctores,  qui  nos  relibus  licJei 
comprehensos,  et  de  profundo  ad  lumen  elatos, 
terrae  viventium  quasi  littori  advebunt.  Quasi  enlin 
retia  suut,  complexae  dictiones  praedicantium,  reii« 
nentes  eos  in  fide  quos  capiunt.  Retia  namque  quasi 
relinentia,  sunt  vocata.  Haec  retia  modo  laxautur  in 
capturam,  modo  iota  plicantur,  quia  nunc  exer- 
cenda  est  docloris  lingua,  nunc  suimet  cura  ge* 
renda. 

Ascendens  autem  in  unam  navim^  quce  erat  Simonis^ 
rogavit  eum  a  terra  reducere  pusiUum :  et  sedens^ 
docebat  de  navicula  turbas. 

Navis  Simonis,  est  Ecclesia  primitiva,  de  qna 
Paulus  ait :  Qui  operatus  [est  Petro  in  apostolatu  dr> 


in  locum  superiorem,  id  est,  in  lumen  coelestis  ha-     cumcisioniSf  operatus  est  et  mihi  inter  gentes  (GaL 


bitaculi  protrahendi  sunt.  [Hieron.]  Prius  autem 
mittuntur  piscatores  et  illiterati  ad  praedicandum, 
ut  fides  ia  virtute  Dei  eredatur  esse,  non  in  elo* 
qnentia.  Quia  vero  Scriptura  non  dicit,  relictis  om- 
nibus,  sed  solum,  reUctis  retibusj  secuti  sunt  eum  : 
Indiclum  tit,  quod  adhuc  Toleban^  redire  ad  sua,  et 
ibrtassis  ad  eadem  retia  rediere. 


M«  vf  R« 


11 


Et  proceient  inie^  tktit  aiio$  duos  tratres,  Jaeobum 
lebedesi^  et  Jommem  fratrem  ejus^  m  navt  cum  Ze- 
tfedmo  patre  eomm,  refidentes  retia  sua^  et  vocavit 
eos.  IIU  autem  statim  relictis  reUbus  et  patre^  ueuti 


ii).  Una  dicta,  quia  muttitudinis  credentium  erat 
cor  unum  et  anima  una  (Act.  iv).  De  qiia  docebat 
turbas,  quia  auctoritate  ipsius  Ecclesia  docet  usque 
hodie  gentes. 

I        50     4       219    et    223 

C/f  cessatit  autem  hqui  dixit  ad  Simonem:  Dua 
in  altum^  et  taxate  retia  vestra  in  capturam. 

Quod  Simonem  rogavit  navem  a  terra  redncere 
pusillum,  significat  vel  temperate  utendum  verbo  ad 
turbas,  ne  m  profunda  sacramentonim  tantum  eator« 
ut  auditores  non  intelligant;  yel  prins  in  proximis 
regionibus  prsedicandum,  ut  quod  dicitur,  duc  im 
aUum^  ad  remotiores  gcntes  pertineat,  quibus  postea 


il5  IN  UNUM  £1  QUATDOR  LIBER  PRIMUS.  «14 

praedicatuin  est.  Joannes  Chry^ostomus :  <  Habemus  A  movere  peccatis  turbanim,  nt  deserant  munus  ee^ 
pro  nave  Ecclesiam,  pro  gubemaculis  crucem,  pro 


gubernatore  CHrislum,  pro  reti  Patrem,  pro  vento 
Spiritum  sanctum,  pro  velogratiam,  pro  nautis  apo- 
stolos,  pro  navigantibus  prophetas,  pro  mari  Yetus 
Tesiamenlum  et  Novum.  Committamus  ergo  nos  pe^ 
lagi  hujus  profundo,  ad  perquireadam  in  divinis 
Scripturis  margaritam  latentem.  > 

Et  respondens  Simon^  dixit  illi :  Prceceptot^  per 
tolam'  noclem  laborantes^  nifdl  cepimus ;  in  verbo  au- 
tem,  tuo  laxabo  rete. 

[Beda].  NisiDominus  cor  illustraveritauditorum, 
doctor  in  nocte  laborat.  Nisi  in  superna  gratia 
laxatae  fuerint  disputationes,  frustra  praedicator  ja- 
culatur  VQces ;  quia  fides  non  verbi  sapientia  pro- 
venit,  sed  munere  di\ino. 

Et  cum  hoc  fecissent,  eoncluserunt  piscium  multitu- 
dinem  copiosam,  Rumpebatur  autem  rete  eorum, 

Rete  ^rumpebatur,  quia  nunc  ad  confessionem 
lidei  tot  cuni  electis  etiam  reprobi  intrant,  ita  ut  hae- 
resibus  Ecclesiam  scindant.  Rumpitur  rete,  sed  non 
labitur  piscis,  quia  suos  Dominus  etiam  inter  perse- 
quentium  scandala  servat. 

Et  annuerunt  sociis  qui  erant  in  alia  navij  ut  veni- 
rent  et  adjuvarent  eos. 

Alianavis,  est  Ecclesia  de  gentibus;  quia  de  Ju- 
daea  non  sunt  tot  credituri,  quot  ad  vitam  setemam 
swit  pnedestinati.  Rete  enim  rumpitur  in  Ecclesia 
circumcisionis,  quoniam  Judas  proditor  et  Simon 


10 


clesiasticum. 

L.  ^-  M.  '*  R. 

'  Et  ait  ad  Simonem  Jesus:  Noli  timere.  Ex  hoc 
jam  homines  eris  capiens. 

Carnales  confortandi  sunt  a  spiritualibus,  ne  de 
conscientia  culpae  suae  timentes,  et  alionim  inno- 
centiam  stupentes  sanctitatis  iter  formident  ag- 
gredi.  Quod  autem  sequitur :  Ex  hoc  jam  homines 
eris  UapienSf  ad  Petrum  specialiter  pertinet,  cui 
Dominus  exponit,  quod  caplura  piscium  significabat 
capturam  hominum  per  eum. 

A.  '! 

Et  eredideruttt  in  eum  discipuli  ejus. 

L.  ^  M.  ^  R.  *• 

Et  subductis  ad  terram  navibus^  relictis  omnibuSf 
secuti  sunt  iUum. 

[Gregor.  — HiLAR.]  Multa  reliquemnt,  qui  in  hoc 
saeculo  nihil  amare  studuemnt.  In  his  docemur 
Christum  sequi,  et  saecularis  vitae  soilicitudine,  ac 
paternae  domus  consuetudine  non  teneri.  Nota  quia 
viso  miraculo  de  captura  piscium,  tanquam  jQrmius 
credentes,  qui  vocabantur,  non(solum  retibus,  sed 
et  omnibus  relictis,  secuti  sunt  Jesum  ad  perma- 
nendum  cum  illo.  Naves  autem  idcirco  subduxenint 
ad  terram,  licet  non  postea  fedituri  ad  propria,  ut 
sic  cautius  servarentur  ad  usum,  quousque  in  vW-^ 


.,  •    •    •     .  4  «  o    u*       «     cujus  possessionem!  transirent.  Decebat  enim  apo- 

Magus,  pisces  nequissimi,  et  Ananias  el  Sapbira,  et  p      ^.     *^  »v         ^.  i.  .    .     -    . 

«,.!.:  ok;  .k;..1.  ,....    ««♦...,.«.  Po^.K.c  .f  ^  s^olos,  quos    Deus   fonnam  verae   religionis  loti 


roulti  alii  abierunt  retro,   antequam  Baraabas  et 
Paulus  ad  gentium  apostolatum  fuerint  segregati. 

Et  veneruntf  et  impleverunt  ambas  naviculas,  ita 
ut  mergerentur. 

Haec  impletio  usque  ad  finem 'saecali  crescit.  Mer- 
guntur,  hoc  est,  in  submersiope  premuntur:  non 
enim  sunt  submer$ae,  sed  periclitatae.  Unde  Aposto- 
lus :  /n  novissimis  diebus  erunt  tempora  periculosQ, 
et  homines  seipsos  amantes  (II  Tim.  iii).  Mergi  ergo 
naves,  est  homines  in  saecuhim  relabi,  quos  Petru 
ftdhur  in  infirmitate  positus,  demonstrat  hisSerbis. 

Quod  cum  videret  Simen  Petrus^  procidit  ad  gt^ 
nua  Jesu,  dicens:  Exi  a  me,  quia  homo  peccator  sum,  D 
Domine.  Stupor  enim  circumdederat  eum^  et  omnes 
qui  cum  itlo  erant^  in  captura  piscium,  quam  eaBpe- 
rant.  Similiter  autem  Jacobum  et  Joannem  ^filios  Ze* 
bedcci,  qui  erant  socii  Simonis. 

Carnales  in  Ecclesia,  regimen  spiritualium,  in 
quibus  maxime  Christi  persona  eminct,  a  se  quo- 
dammodo  repellunt,  uon  lingua,  sed  moribus  et  ac- 
tione,  timentes  non  posse  pali  regimen  eorum :  ct 
tamen  eos  maxime  honorant,  licetabeis  moribuset 
factis  dissentiant.  Uonorificentiam  significavit  Pe- 
trus,  cadens  ad  pedes  Domini ;  mores  autem  dissi- 
miles  in  eo  quod  ait :  Exi  a  me^  quia  homo  peccator 
sujUy  Domine.  Dominus  tamen  non  recessit  ab  eo  : 
quod  significat,  spirituales  viros  npn  debere  com- 


quos 

mundo  constituebat,  non  superbe,  non  minus  caute 
mundum  contemnere,  quod  legimus  philosophos  fc- 
cisse.'Grttea  eium  Thebanus,  ut  ait  Hieronymus  ad 
Jovinianum,  projecto  in  mare  non  parvo  auri  fion- 
dere :  Abite,  inquit,  pessum»  malae  cupiditates ;  ego 
vos  mergam,  ne  ipse  mergar  a  vobis. 

GAPUT  XX 
21 


M.  V.  R.  "  L. 


Et  cum  transiret  inde  Jesus^  vidit  kominem  sedei^ 
tem  ad  teloniumt  Matthieum  nomine,  et  ait  illi :  Se- 
qnere  me,  et  surgens^  relictis  omnibust  secutus  est 
eum. 

[RcDA  in  Marcum.]  Telos  Graece,  Latine  vectigal 
nominatur.  Ad  teionium,  id  est  ad  curam  dispen- 
sationemquevectigalium  sedebat,  pertinaciter  lucris 
iuhians  Matthaeus,  qui  et  Levi  dictus  est.  Binomius 
enim  fuit.  [Bbda  in  Lucam.]  Intelligens  Matthaeus 
quid  sit,  Dominum  veraciter  sequi,  scilicet  imitari, 
sequitur  eum  non  tam  gressu,  quam  afiectu.  Reliquit 
enim  propria,  qui  rapere  solebat  aliena;  et  con- 
tempsit  periculum  quod  ei  evenire  poterat  a  princt- 
pibus,  quia  vectigalium  rationes  incompositas  rcH- 
quisset.  Ostenditur  itaque  in  Matthaeo  qui  publi- 
canus  erat,  nullum  de  salute  debere  ddsperare,  si 
convertatur.  [Beda  in  homilia,]  Publicani  namqoe 
vocantur  qui  vel  publice  sceleribus  •  [saecnlaribus] 
fcDdaaturi  vel  publicis  impUcantur  negotiit,  qfwt- 


413 


ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPl 


116 


«ine  peccAto  aut  vix  aut  nullatenus  possunt  admi-  \  reiattestatur,quodJoannes.natusestdeprescemibus 

diebus,  Christus  crescentibus ;  et  quod  Joannes  ca- 
pite  minuitur,  Christus  in  cruce  ex^Itatur. 

Qui  de  sursum  venit,  $upra  omne$  est.  Qui  est  de 
terra,  de  terra  est,  et  de  terra  loquitur.  Qui  de  costo 
venit,  supra  omnes  est,  Et  quod  vidit  et  audivit,  hoc 
testatur,  Et  testimonium  ejus  nemo  accipit. 

Probat  quod  non  potest  homo  accipere  quidquam, 
nisi  ei  fuerit  datum  de  coelo.  Qui  est  de  tcrra,  id  est 
terrenus  ,  de  terra  est,  et  de  terra  loquitur,  hoc  est, 
et  terrenus  est,  et  terrena  sapit  ac  dicit.  Et  hemo 
talis,  idest  terrenus  persiEteus,  accipit  testimonium 
Fiiii  Dei,  animalis  enim  homo  noa  percipit  ea  quce 
Deisunt  (I  Cor.  n).  Hinc  est  quod  Paulus  ait :  Pn- 
mus  homode  terra  terrenus.  Qualis  terrenus,  tates  et 


nistrari. 

A.  "t 

Post  hwc  venit  Jesus  et  discipuli  ejus  in  Judceam 
terram,  et  illic  demorabatur  cum  eis^  et  baptizabat. 

A.   m  M.       L. 

Erat  autem  Joannes  baptiians  in  JSnonjvxta  Sa- 
/tm,  ^tita  aquw  multes  erant  illic.  Et  adveniebant  et 
baptizabantur. 

\.  l^  M.  ''  R.  ' 

Nondum  enim  missus  fuerat  in  carcerem  Joannes. 

[AcGUST.]  iEnon,  locus  est  ubi  aquae  abundant. 

Salim  vero  oppidum  est  juxta  Jordanem  situm,  ubi 


o!im  Melchisedech  regnavit  {Gen.  xiv).  Si  Joannes  ^  terreni  (I  Cor.  xv),  id  est,  mortales  a  mortali,  et 


nullum  baptizasset  praeter  Dominum,  diceretur  quod 
melior  fuisset  ejus  baptismus  baptlsmo  Doniini,  qui 
inultos  baptizavit. 

A.  ^ 

Facta  est  ergo  quoistio  ex  discipulis  Joannis  cum 
Judasis  de  purificatione. 

Mittebat  Joannes  ad  Christum  baptizari  qui  venie- 
bant  ad  eum ;  non  mittebantur  ad  Joannem,  ve- 
nientes  ad  Chrislum :  et  inde  turbati  suqt  discipuli 
Joannis. 

Et  venerunt  adJoannem^  et  dixemnt  ei :  Rabbi,  qui 
erat  tecnm  trans  Jordanem,  cui  tu  testimonium  perhi^ 
buisti,  ecce  hic  baptitat^  et  omnes  veniunt  ad  eum, 
Hespondit  Joannes  et  dixit :  Non  poleitt  homo  accipere 
quidqnamy  nisi  ei  fuerit  datum  de  calo, 

A.  ^  M.  "  R.  *  L.  " 

Ipsi  vo$  mihi  testimonium  perhibetis  quod  diierim, 
ego  non  sum  Christusj  sed  quia  missus  sum  ante 
iltum. 

A.  ? 

Qui  nabet  sponsam,  spansus  est.  Amicus  auUm 
sponsi  qui  stat  et  audit  eum,  gaudio  gaudet  propter 
rocem  sponsi. 

Stat,  qui  se  humiliat.  Yide  Joannem  stantem. 
Non  sum,  inquit,  dignus  corrigiam  calceamenti  ejus 
solvere.  Omnis  Ecclesia  virgo  appellata  est.  Diversa 
enim  dona  Dei  sunt,  ut  qui  castitatem  non  habet 


poena^  inobedientiae  damnati,  nisi  gratia  coeli  renie* 
dium  sit  contra.  Hanc  quippe  damnationem  paulo 
post  vocat  evangelista  iram  Dei  super  incredulos 
manentem.  Quod  dicitur,  quide  ccelo  venitf  exponit 
illud,  qui  de  sursumvenit,  ut  per  sursum  intelligatKr 
Goelum.  Qui  de  coelo  venit  in  mundum.  Unde  Psal- 
roista  :  A  summo  coelo  [egressio  ejus  (Psal.  xviii) , 
quod  in  hymno  sic  explanatur :  Egressus  ejus  a 
Palre,  super  omnes  est,  utpote  coeleslis,  Patri  aequa- 
lis.  El  quia  coelestis  est,  vera  et  coeleslia  docet.  Et 
hoc  est  quod  sequitur  :  Et  quod  vidit^  cui  or^inia 
nuda  et  aperta  sunt,  hoc  testalur.  Sed  quia  videre 
quodammodo  a  nobis  procedit,  audimus  autem  ab 
aliis  :  ut  intelligas  Filium  videre  a  Patre,  a  quo 
r  habet  id  ipsum  quod  est,  ideo  sic  determinat.  Qiiod 
vidit,  id  est  cognovit ;  et  audivit,  hoc  est,  a  Patre 
intellexit,  hoc  testatur. 

Qui  accipit  ejus  testimonium  signavit,  quia  Dous 
verax  est. 

[Albinus.]  Signavit,  hoc  est,  signum  posuit  ipse 
Christus  in  corde  ejus,  quasi  singulare  et  specialc 
aliqutd,  se  esse  Deum  verum,  qui  missus  est  nobis  a 
Patre  Deo.  Unde  sequitur  : 

Quem  enim  misit  Deus,  verba  Dei  loquitur»  y<m 
enim  ad  mensuram  dat  Deusspiritum. 

[AuGusT.]  Hominibus  ad  mensuram  dat  Deus 
Spiritum,  ut  ait  Apostolus  :  Alii  quidem  datur  per 
Spiritum  sermo  sapientia,  alii  sermo  scientim  secun- 


eorporis,  castitatem  habeat  animae.  Quse  autem  est  ^  dum  e^mdem  Spiritum,  alii  fides  in  eodem  Spiritu 


inentis  virginitas?  Integra  fldes,  solida  spes,  sincera 
charitas.  De  castitateiEcclesi^  ait  Apostolus:  De- 
sponsavi  enim  vos  uni  viro  virginem  castam  exliibere 
Christo  (II  Cor.  ii).  Sponsa  ergo  est  Ecclesia; 
sponsus  Christus;  amicus  sponsi,  Joannes  stans  in 
fide  Christi,  et  audiens  (id  est,  inteliigens)  et  coni- 
plens  voceni  (id  est,  praecepta)  sponsi.  Unde  dicit: 
Hoc  ergo  gaudium  meum  impletum  est.  Illum  opor-' 

crescercj  me  autem  minui. 

[.\LBtmjs.]  Hoc  est,  illum  oportet  dare,  me  autem 
accipere.  Illum  oportet  glorificari,  me  autem  eonfl- 
teri.  Famaenim  Christi  crevit,  postquam  a  mortuis 
if^siirrexit.  Fama  Joanqis  minuta  est,  postquam 
creditus  est  non  fuisse  Christus  ut  putabalur.  Cui 


(i  Cor.  xn),  et  caetera.  Unico  autem  Filio  incamalo 
dat  non  ad  mensuram,  quare  nonnisi  verlMi  Dei  lo- 
quitur.  Qualis  ergo  ipse  coelestis  est,  [tales  ab  eo 
coelestes  fuint,  id  est,  perobedientem  obedientes, 
per  immortalem  immortales.  Inde  est  quod  seqni- 
tur  ! 


A. 


Sl 

X 


Qui  credit  in  Filium,  habet  vitam  cetemam.  Qui 
autem  incredulus  est  Fitio,  non  videbit  vitam,  sed  ira 
Dei  manet  super  eum.  Ut  ergo  cognovit  Jesus  quiu 
audierunt  pharisai,  quia  Jesus  ptures  discipulos  facit 
ct  bapttzat,  quam  Joannes  quanquam  Jesus  ncn  ba* 
piizarely  scd  discifuti  ejus. 


117  IN  UMM  £X  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  ilS 

A        ^     lyi      26  j^  gcgis  eorum,  et  pradicans  lj!angehum  regni^  ei  sanan$ 

Et  quod  Joannes  traditus  esset,  reliquit  Judceam,  et 


ahiit  iterum  in  Galilceam, 

[AuGusT.]  Augustinus  Seleucianae  famuiae  Dei  in 
ea  epistola  :  Lectis  litteris  tuis  de  salute  vestra , 
utrumque  de  Domino  scriptum  est,  et  quia  baptiza- 
bat  plus  quam  Joannes,  et  quia  ipse  non  baptizabat, 
sed  discipuli  ejus,  ut  intelligeremus  et  ipsum  quidem 
baptizasse  prxsentia  majestatis,  non  tamen  mani- 
bus  suis  (ipsius  enim  erat  baptismi  sacramentum) 
rV  ad  discipulos  pertinere  ministerium.  Reliquit 
]k>iuinu5  Judaeam,  in  qua  Pharisaei  increduli,  quo- 
rum  consilio  Joannes  captus  est,  qui  etiam  cogita- 
bani  eum  persequi  propter  baptisma  ipsius  quod 


omnem  languorem  et  omnem  infirmitatem  in  populo, 
[HiLAR.]  Profert  se  Tactis  Jesus,  ut  quem  in  pro- 
pbetarum  voluminibus  soliti  erant  iegere,  prxson- 
tem  operibus  contuerentur.  [Riban.]  Gircuit,  ut 
doceat  doctorem  esse  expeditum  et  non  acceptorem 
personarum.  Languor  e3t  diutumus  morbus,  infir- 
mitas  qutelibet  vel  momentanea. 

Et  abiit  opinio  ejus  in  totam  St/rmm,  et  obtulerunt 
ei  omnes  male  habentes  variis  languoribus  et  tormen- 
tis  comprehensoSf  et  qui  dcemonia  habebant^  et  luna^ 
ticos  et  paralyticos,  et  curavit  eos ,  et  secutoj  sunt 
eum  turbw  multce  de  Galilcea  et  Decapoliy  et  Hieroso- 
lymis  et  Judcea^  et  de  trans  Jordanem. 


,   ,    .  ,,  .  •       1    ™  i..»«i  Abiit  opinio  ejus ,  id  est,  fama  per  totam  Syriam 

crescebat,  et  quia  per  doclnnam  ejus,  legem  mtel- ..  «    .  ..     ,r..  , 

ij„.K.„.  •-o.no.i   Pon.-.«it.«„.H.Jna.i.n  ,,,„,,  B  Syna  csl  omms  rcgio  ab  Euphraic  usquc  ad  niare 

magnum,  a  Gappadocia  usque  in  i£gyptum,  conti- 
nens  inter  alias  provincias  Palxstinam  in  qtia  Ju- 
daei  babitant.  Tormenta  dicit  acutas  passiones,  non 
diutumas.  Lunatici  proprie  sunt,  qui  non  semper 


ligebant  evacuari.  Paucis  itaque  de  Judaico  populo 
electis,  reliquit  incredulos,  legis  litteram  sequentes, 
quae  neminem  [nibil]  ad  perfectum  duxit,  et  abiit  in 
Galilcsam  (Hebr,  vii),  idest  spiritualem  ipsiuslitle- 
i^ae  intelljgentiam. 

M.  ?v  R.  '  A.  *" 

(6)  Cum  autem  audisset  quod  Joannes  traditus 
€ssetf  secessit  in  Calilcsam, 

GAPUT  XXL 

M19     4        19 
•  VII  A. 

Et  relicta  civitate  Nazareth^  venit  et  habitavit  in 
Caphamaum  maritima  in  finibus  Zabulon  et  Neph' 
thali :  ut  implereturj  quod  dictum  est.per  Isaiam  pro- 
phetam  :  Terra  Zabulon  et  terra  Nephtali^  via  maris 
trans  Jordanem  GalHceoi  gentium,  Popiilus  qui  sede- 
bat  in  tenebris,  vidit  lucem  magnam.  Et  sedcntibus  in 
regione  et  in  umbra  morlis,  lux  orta  est  eis  {Isa,  ix). 

Praedicavit  in  finibus  Zabulon  et  (Nephthali,  ubi 
prima  captivitas  Israel  fueral  ab  Assyriis,  et  ex  bis 
duabus  tribubus  nonnullos  vocavit  apostolos.  Unde 
in  psaUno ;  Principes  Zabulon^  et  principes  Nephthali 
{Psal,  Lxvii).  Terram  Zabiilon  intellige  Galilxam, 
quaeest  circa  Tiberiadera  et  stagnum  Genezareth,  et 
bscc  via  maris  est,  cum  sit  juxta  stagnum.  Terra 
vcro  in  qua  tribus  Nephtali  vicina  Tyriis,  Galilaea 
gentium  dicta  est ,  postquam  Salomon  in  ea  viginti 
clvitatesdeditHiram  regi  Tyri  de  sorte  tribus  Neph 


sensum  amittunt,  sed  aliquando  per  iunationes, 
unde  dxmones  lunariatempora  observare  facientes» 
creaturam  infamare  cupiebant.  Paralytici  sunt  con- 
racti,  vei  membris  dissoluti.  Decapolis  est  qusedam 
egio  decem  urbium.  De  trans  Jordanem,  id  est,  de 
loco  qui  est  ultra  Jordanem  fluvium. 

f        28     p      17 

La»    vm    11  • 

Et  detinebant  illum  ne  discederet  ab   eis,  Quibus 
iUe  ait :  Quia  et  aliis  civitatibus  oportet  me  evangeli- 
'  %are  regnum  Dei,  quia  ideo  missus  sum, 

M.  \' 

Et  cum  vidisut  turbasy  ascendit  in  montem,  Et 
cum  sedisset  vocavit  ad  se  quos  voluit  ipse,  Et  vene- 
runtadeumj  et  fecit  ut  essent  duodecim  cum  itto, 
quos  et  apostolos  nominavit, 

L.  1f  M.  «»  R.  ~ 

Simonem  quem  cognominavit  Petrum  et  Andream, 
fratremejus.JacobumZebediei  et  Joannem  fratrem 
Jacobi,  quibus  imposuit  nomina  BoanergeSy  quod  est, 
filii  tonitrui,  PUilippum  et  Bartholomceum,  Uatthceum 
et  Thoniam,  Jacobum  Alphcei^  et  Simonem  qui  voca- 
tur  Zelotes,  JudamJacobi  et  Judam  Scarioth^  qui  fuit 


ihali.  Sicergo  lege :  TerraNephthaliCalilce(egentium,  0  P^^^^^^^ 


hoc  est,  quae  est  in  Galilaea,  vei  quse  est  ipsa  Gali- 
laea  gentium,  et  quae  est  via  maris  ultra  Jordanem, 
vidit  lucem,  Populus  qui  sedebat  in  tenebris  pecca- 
torum,  est  gentilis  populus,  de  quo  Isaias  prophc- 
tavit,  quia  vident  lucem  magnam^  id  est,  crederet 
in  Christumy  qui  lux  est  mundi  {Joan.  viii).  Idolo- 
rufli  cultus  et  quaelibet  pessima  opcra  sunt  umbra 
niortis,  quia  significant  animae  morteni,  sicut  uni  • 
lira  significat  aliquod  corpus. 

GAPOT  XXII. 

M.   ?  R.  "  L.  «  A.  " 

Et  eircuibat  Jesus  totam  Galilceamt  docensin  Sfjna- 
((})  Hic  alii  inchoant  caout  2i. 


[HiERON.]  Ad  montana  conscendit,  ut  turbas  ad 
aliiora  traheret.  Sed  turbis  ascendere  non  vaienti- 
bus,  sequuiitur  discipuli.  Quibus  sedens  loquitur  : 
non  enim  intelligerent  illum  loquentem  in  maje- 
stale  sua.  Yerumtamen  probabile  est,  turbas  quo- 
dammodo  a  longe  secuta^  fuisseet  sermonem  quem 
Matthaeus  et  Lucas  diverse  narrant  audisse  cum  di- 
scipulis  in  aliqua  planitie  hiteris  montis,  postquam 
Doininus  in  monte  illo?  elegit ;  et*forte  tunc  eliam 
multa  eis  dixit,  quae  scripta  non  habemus.  Quod  S| 
quis  affirmare  contendat,  Malthaeum  el  Lucaui  uon 
unum  sed  duos  retulisse  sermoncs,  nil  tamen  pro- 
hibet,  in  )ioc  opcre  jjiixta  reguias  pr%occupaiidi  seu 


119  ZAGBARIJ:  GIIRTSOPOLITANI EPISCOPI  120 

recapItulaDdi  colligi  eos  In  unum.  Mons  iste^est  vel  A     Discipuli  a  discendo  sun%  Tocati.  In  eos  Dominus 


Thabor,  vel  alius  mons  in  Galilsea.  [Augcst.  — 
.Beda.]  Mons  signiticat  majora  praecepla;  sedere 
pertinet  ad  dignitatem  magistri.  Vocavitqqos  yoluit, 
quia  non  erat  illorum  studii,  sed  divinse  gratise,  ut 
in  apostolatum  vocarentur.  Unde  illud :  Non  vos  me 
rlegiitii,  %ed  ego  elegi  voi{Joan.  xv).  Fecit  quod  es- 
«entduodecim,  ut  quadratum  orbem  fide  sanctse  Tri- 
nitalis  insignirent,  et  salutem  quam  praedicarent, 
6X10  quoque  numero  commendarent.  Sicut  enim 
seplenario,  sic  et  duodenario  numero  signatur  per- 
feclio  :  propter  partes  septenarii,  qu9e  in  se  multi- 
plicat»;  reddunt  duodecim.  [Raban.]  Horum  figura 
fuere  duodecim  lilii  Jacob  (Gen,  xxxv),  duodecim 
principes  plebis  Israel  (Joiue  iii),  duodecim  iapides 


oeulos  levat,  ut  qui  intenta  cordis  aure  verbum  per- 
cipiunt,  latius  saporis  intimi  lumen  accipiant,  et 
audita  patenter  intelligant.  Hi  enim  sunt  montes  in 
altitudine  montis,  ab  illo  qui  specialiter  est  mons 
montinm,  et  Sanctus  sanctorum,  suscipieutes  pa- 
cem  populo  in  cordibus  suis  scriptam.  Sic  ei  Mo^* 
tes  legem  spiritualiter  intelLigens,  in  vertice  montis, 
in  quo  Deus  loquebatur  ei  per  angelum,  suscepit 
illam,  sed  in  laiHdibua  scriptam.  [Hiulr.]  Illa  enim 
servis,  ista  Gliis  dau  esl.  Os  suum  dicitur  aperire, 
qui  in  celsitudine  patemae  majestatis  positus,  coele- 
stis  vitae  prsecepta  docebat,  ut  ad  motum  Spiritus 
eloquentis,  ostendatur  officium  oris  bumani  obedis- 
se.  Hic  enim  aperuit  os  proprium,  qui  in  lege  ve- 


in  veste  sacerdotis  (Exo4  xv),  dnodecim  fontes  re-  B  ^j^  aperiebat  ora  prof^etarum.  Apertio  quoque 


pcrti  in  Helim  (Exod.  xxiu),duodecimpanespropo- 
eitionis  (Num.  xxxiii),  duodecim  exploralores  a 
Moyse  missi  (Exod,  xxiii),  duodecim  lapides  altaris 
{Num,  xiii),  duodecim  lapides  de  Jordane  elevati 
{Exod,  xxiv),  duodecim  boves  sub  mari  aeneo  (Josue 
iv),  duodecim  stell»  in  corona  sponsae  (///  Reg. 
vii),  duodecim  fundamenta  CApoe.  xii),  duodecim 
porlse  civitatis  (Apof .  xxi).  Multis  quoque  aliisligu- 
ris  praenotati  sunt  apostoli  ad  dispensanda  divina 
mysteria.  Notandum  quod  Scriptura  iion  solum  duo- 
decim  appellat  apostolos',  sed  et  omnes  qui  a  Deo 
nussi  sunt  praedicare  [Bbda].  Apostoli  enim  Graece, 
Latinemissi  dicuntur.  [Hieroic.]  UndeDominus  ali- 
bi :  Sicut  misit  me  Pater^ei  ego  mitto  vo$  (Jean.  xx). 
Apostotorum  paria  juga  non  tam  came  quai»  spi-  ^ 
ritu  consociantur.  [Bbda.]  Petnis  est  cognomentuin, 
ad  distinctionem  Simonis  Ghananaei.  FiLii  Zebedsei, 
in  Marco  Boanerges,  ex  firmitate  et  magnitudine 
fidei  nominati  sunt :  quorum  sublime  meritum,  in 
inonteaudire  tonitruum  Patris,  pernubem  de  Filio 
tonantis  :  Hic  est  Filius  meus  dilectus  (Matih,  xvii). 
Jacobus  Alphaei  est,  qui  frater  Domini  nominatur ; 
quia  Maria  uxor  Alphaei,  soror  fuit  Mariae  matris 
Domini.  Simon  Ghananaeus,  a  vico  Galilaeae  qui  di- 
citur  Ghana,  in  Luca  scribitur  Zelotes.  Thaddaeus  a 
Liica  Judas  Jacobi  dicitur  ;  et  alibi  Lebbaeus,  quia 
trinomius  fuit.  Iste  Judas  fuit  frater  Jacobi  fratris 
Domini,  et  Joseph  et  Simonis.  Unde  et  ipsi  fratres 
Domini  vocabantur.  Judas  Iscariotes,  vel  a  vico  in  D 
quo  ortus  est,  vel  a  tribu  Isachar  vocabulum  sum- 
psit,  ut  quodam  vaticinio  in  condemnationem  sui 
iiatus  sit.  Isachar  enim  interpretalur  merces,  ut  si- 
gnificetur  prctium  proditionis.  Ilic  provide  inter 
apostolos  elcgitur,  quia  magna  est  veritas,  quam 
nec  adversarius  minister  inflrroat. 

M.  ^  L.  ^' 

El  accesserunt  ad  eum  discipuli  ejus.  Et  elevatis 
cculis  in  eos,  aperiens  os  suum^  docebat  eos,  aicens : 

M.  ^  L.  " 

Beati  pauperes  spiritu^  quoniam  ipsorum  est  re- 
Snum  tielofum 


oris  significat  ^ermonem  Domini  prolixum  esse. 
Pauperes  sunt,  qui  voluntate  sunt  pauperes  proDeo, 
non  coactione  inopiae.  [August.  — Hicron.]  Paupe- 
res  sunt  humiles,  quos  spiritus  superbiae  non  inflat. 
Bene  incipit,  quia  initium  sapienlim  timor  Domitd 
(Psal.  cx),  sicut  initium  peccati  est  superbia  (Prov. 
xix).  Pauperes  proGbrislo  a  peccatis  abstinent,  sae- 
culum  calcant,  illecebrosa  noii  quaerunt,  et  ita  me- 
rito  perhibentur  digni  coelestis  regni,  quia  delecta- 
tionis  humanae  sunt  cupiditate  nudati,  ut  Prophela, 
dicens  :  Ego  vero  egenus  et  pauper  sum  (Psal.  lxix). 
Et alibi :  Mihi  autemadhierere  Deo  bonum  est^  ponere  t» 
Domino  Deo  spem  meam  (Psal.  Lxxii). 


M. 


27 

X 


Beati  miteSf  quoniam  ipsi  possidebunt  terram. 

[Gassioo.]  Mansueti  dicuntur,  quasi  manu  eo|H 
sueti,  hoc  est,  tolerantes  injurias,  non  reddentes 
malum  pro  inalo.  Miles  vero  sunt,  qui  nulla  furo- 
ris  accensione  turbantur,  sed  in  lenitate  animi  jo- 
giter  perseverant.  [Hilar.]  Mitibus  poUiceiur  Do- 
minus  ha:reditatem  terrae  viventium,  ubi  nuUus  mo- 
ritur,  id  estquale  habitacuium  corporis  ipse  recH> 
gens  assumpsit ;  quia,  si  per  mansuetudinem  meaiis 
nostrae  habitaverit  Ghristus  in  nobis,  nos  quoque 
ciarificati  gloria  corporis  ejus  vestiemur. 


M-  ^  L. 


48 


Beati  qui  lugent  quoniam  ipsi  consolabuntur. 

[Beda.]  Lugentibus  non  teroporalia  danina,  sed 
peccala  sua  et  virtutum  spiritualium  delrimeuta. 
nentibus  scilicet  de  praesenti  miseria  ac  de  dilatione 
bonoruro  consolatio  praeparatur  aeterna.  Non  autem 
nostra  solum,  sed  et  proximi  jubem'^.r  commissa 
deQere.  Sic  enimDominus  super  peccatricem  civi- 
tatem  flevit  ruituram  (Luc.  xix),  super  Lazaruro 
quem  suscitavit,  moestis  sororibus  ejus  compassus 
(Joan.  xi). 

Beati  qui  esuriuntetsitiuntjustitiamy  quoniam  ipsi 
saturabuntur. 

[AijGusT.]  Esurientcs  et  ^itientes  justitiam  satu- 


f fl  m  UNUH  El  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  i» 

rabantar  gloria  Dei,  et  aquafontis  salientis  in  vi-  A  adjuvet  inflrmiorem.  In  sexto  gradu  est  cordis  mun- 


tam  xtemam.  Hic  aperte  instituimur,  nunquam  nos 
satis  justos  aestimare  debemus ;  sed  quotidianum 
justiii;e  profectum  semper  amare.  Est  enim  esurire 
et  sitire  justitiam,  vehementer  appetere  eam.  Hiuc 
Psalmista  :  Efjo  autem  cum.justitia  apparebo  incon' 
$pectu  tuo ;  satiabor ,  ctifti  apparuerit  gloria  tua 
{P$al  XVI). 

M.  « 

Beati  misericordes ,  quoniam  ipsi  misericordiam 
eomequenlur. 

[IliLAR.]  Misericordes  sunt,  qui  in  quibuslibet 
subvcniunt  miseris,  quorum  benevolo  afiectu  ad 
omnes  iniantum  Deus  delectatur,  ut  misericordiam 
suam  slt  eis  praestaturus. 

Beati  mundo  corde^  quoniam  ipsi   Deum  videbunt, 

[AvG.  Deverbis  DominiJ]  Non  exterioribus  oculis, 
Bed  corde  videbitur  Deus,  sicut  alibi  scriptum  est  : 
/n  simplicitate  cordis  queerite  itlum  (Sap.  i).  lloc  est 
«aim  mundum  cor,  quodsimpiex.  Et  quemadmodum 
lumen  hoc  videri  non  potest  nisi  oculis  mundis,  ita 
nec  Deus  nisi  per  munditiam  cordis,  quod  non  ar- 
guit  conscientia  peccati,  sed  templum  Dei  sanclum 
est. 

Beati  paciftdj  quoniam  filii  Dei  vocabuntur. 

Utique  lilii  similitudinem  patris  habere  debenl. 
Uiide  flli  Dei  omnes  animi  sui  niolus  subjicientes 
rationi,  in  semetipsis  pacifici  esse  debent  sicut  Deus. 
£t  haec  est  pox  quae  datur  in  terra  hominibus  bonce 
voluntatis  (Luc.  ii).  ^ 

Beati  qui  persecutionem  patiuntur  propter  justitiamy 
quoniam  ipsorum  est  regnum  ccelorum. 

Quicunque  propter  Deum  praedictis'septem  virtu- 
tibus  pollent,  beati  erunt,  si  perseveraverint.  Invitat 
iiaque  octava  sententia  ad  pr^rseveraniiam,  quae- 
cunque  tribulationes  emergant.  Bcne  octava  sen- 
teutia  monet  ad  martyrium,  in  quo  vera  circumci- 
sio  est  ab  omni  peccato ;  quia  octava  die  Judaei 
circumcidebantur,  in  signum  verae  circumcisionis. 
[AuGiisT.].  Assignatis  septem  gradibus  perfectionis 
congruit  Spiritus  sancti  septiformis  operatio.  Nam 
timor  congruit  hominibus,  pietas  mitibus,  scientia 
Iiigentibus,  fortitudo  esurientibus  et  sitientibus, 
coiisilium  misericordibus,  intellectus  muiidis  corde,  q 
sapientia  paciiicis  [Aug.  De  verbis  Domini].  Paupe- 
res  enim  spiritu,  id  est,  non  inflati,  non  alta  sa- 
pienles,  timent  ne  post  banc  vitam  pergant  ad  poe- 
•nas.  Inde  venitur  ad  scientiam  divinse  Scriplur;», 
ubi  animam  oportet  se  mitem  prsebere  pietate,  ne 
cificiatur  indociiis  pervicacibus  concertationibus. 
In  tertlo  gradu  in  quo  scienlia  est,  lugetur  amissio 
suinmi  boni.  In  quarto  gradu,  in  quo  esurittir  justi- 
tia,  necessaria  est  fortitudo ;  quia  non  relinquitur 
sine  dolore,  qiiod  retinetur  cum  delectatione.  In 
quinto  gradu  datur  laborantibus  evadendi  consi- 
lium  ;  quia  nisi  quisque  adjuvelur  a  superiore,  non 
est  idoneus  ut  se  a  miseriis  expediat.  Justum  ergo 
«onsUium  est,  ut  qui  se  a  potentiore  vult  adjuvari, 


ditia  de  conscientia  bonorum  operum,  valens  con- 
templari  summum  bonum  inteilectu  sereno.  In  se- 
ptimo  gradu  est  ipsa  sapientia,  id  est,  contemplatio 
veritatis,  suscipiens  siroilitudinem  Dei  in  filiatione 
pacificationis.  Septem  igitur  gradus  sunt,  qui  per- 
fectum  faciunt,  quare  unum  prsemium  quod  est  re- 
gnum  cceloruni ,  varie  nominatum  est.  Oclavum 
vcro,  id  est,  perseverantia,  perfectum  probat  atque 
clarificat.  Hxc  aulem  difierentia  est  inter  septem 
dona  Spiritus  sancti,  et  septem  praenominatas  vir* 
tutes,  quod  dona  sunt  primi  motiis  in  corde  origi- 
nesque  virtutum,  virtutes  vero  sunt  effectus  dono- 
ruin,  et  habitus  animi  jam  coiifirniati.  Dona  dicun- 
tur  etiam  Spiritus,  ut  in  Apocalypsi  vidit  Joannei! 
^  septem  spiritus  discurrentes  ante  thronum  Dei 
(Apoc.  i).  Spiritus  dieuntiir,  id  est,  inspirationes 
quae  praecedunt  virtutes,  et  sunt  dona  solumroodo , 
non  merita;  virtutes  sunt  et  dona  et  mepita.  In 
illis  enim  operatur  Deus  sine  nobis,  in  istis  opera- 
tur  nobiscum.  Ex  tiinore  igitur  qui  est  initium  sa- 
pienticB  (PsaL  cx),  nascitur  humilitas.  Sic  de  cae- 
teris. 

M.  =?  L.  *' 

Beati  estis  cum  maledixerint  vobis,  L.  et  oderint 
vos  homines,  M.  et  persecuti  fuerint,  et  dixerint  omne 
matum  adversum  vos  mentienles.  L.  et  cum  separa^ 
verint  vos  et  exprobraverint  et  ejecerint  nomen  vesimm 
tanquam  malum  propter  Filium  hominis. 

Generales  proponit  sententias,  non  solum  prae- 
sentibus,  sed  abscntibus  et  futuris  convenienles. 
Nec  interest  quod  semionem  convertit,  superius 
dicens  :  Quoniam  ipsorum  est  regnum  coilorumj  et  hic 
subjungens  :  Beali  eslisj  etc.  Maledicent  vobis  prae- 
sentialiter,  et  dicent  omne  malum  in  absentia  vestri 
mentientes.  Persequi  est  vim  inferre,  vel  insidiis 
appetere.  Separabunt  vos,  excludendo  a  Synagogis. 
Unde  alibi :  Extra  Synagogas  facient  vos  (Joan.  xvf). 
Nonien  vestrum  dicit  nomen  Ghrislianorum,  quod 
saepe  ejectum  fuit  a  gentibus  et  Judaeis,  nulla  alia 
causa  nisi  propter  Filium  hominis. 

Gaudete  in  illa  die  et  exsultate,  quoniam  mefns 
vestra  copiosa  est  in  coelis. 

Hoc  dicitur  illis,  qui  ibant  gaudentes  a  conspectu 
conciliif  quoniam  digni  habiii  sunt  pro  nomine  Jesu 
contumeliam  pati  (Act.  v).  Multa  eniin  merces  in 
coelis  est  multa  patientibus  in  terris  propter  justi- 
tiam. 

Sic  enim  persecuti  fuerunt  prophetas,  qui  fuerunt 
ante  vos  patres  eorum. 

Exemplo  prophetarum  confortat  illos,  quia  vera 
dicentes,  solent  persecutionem  pati ;  nec  tamen  idco 
prophetae  defecerunt  a  praedicatione. 
GAPUT  XXIH. 


L. 


51 

X 


Verumtamen  vgb  vobis  divitibuSf  quia  habetis  mji* 
solaiionemvestram. 


I-S-T 


ZACnARI^  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


m 


[Bbda.]  Cum  supra  regnHm  coelonim  pauperum  A  persistere,  ne  accepti  saporis  sensu  amisso,  ▼ivifl- 


esse  dicaiur,  ex  opposito  apparet  quod  ab  hoc  re- 
gno  se  alienat,  qui  consolationem  quxrit  in  tempo- 
ralibus.  Non  enim  divitiae,  sed  amor  divitiarum  in 
culpa  est,  ut  Ecclesiastes  ait :  Qui  amat  divUias 
fructus  non  capiet  ex  eis  {Eccle.  v),  hoc  est,  qui  ne- 
scit  erogare  pauperi,  carebit  in  poslerum.  Et  alibi 
legimus  :  Beatus  dives  qui  inventus  est  sine  macula, 
qui  post  aurum  non  abiit,  nec  speravil  in  pecunia  et 
ihesauris  (Eccli,  xxxi). 

Vfl?  vobis  qui  saturati  estis,  quia  esurietis, 

Saturatus  erat  dives  purpuralus,  epulans  quotidie 

sptendide  (Luc.  x);  sed  dirum  vai  suslinebat,  quando 

de  Lazari  digilo  qucm  despexerat,  guttam  aqua 

quaerebat.  Utique  si  beali  sunt  semper  esurientes 


care  corrupta  non  possint,  et  de  Ecclesia  projecti , 
conculcentur  ab  bominibus,  id  est  viles  babeantur 
ab  hominibus,  sicut  aliquid  conculcatum.  St  sal 
evanuerit,  id  est  si  doctor  condimento  veritatis  rc- 
fectus,  ad  apostasiam  redierit,  quo  alio  corrigetur? 
Uinc  est  illud  cujusdam  sapientis  :  Quis  medebitur 
incantatori  serpente  concusso  (Eccli.  xii).  Qua  senten- 
tia  Judse  socios,  ipsumque  designari  non  immerito 
credas,  qui  philargyria  victus,  Dominum  tradere 
non  dubitavit  (Matth.  xxvi).  [Hieron.]  Sicut  sal  in- 
fatnatum  cum  ad  condiendos  cibos  valere  desierit, 
nullo  jam  usui  aptum  erit,  neque  terrae,  ut  Lucas 
ait,  quam  germinare  prohibet,  neque  sterquilinio, 
quod  agriculturam  fecundare  non  sinit  (Luc.  xiv) ; 


_,  — j^^  „.  „^ —  „„„,  .^vi..|/oi   ^ouiiciii.v;9      quuu  agricuiiuram  lecunaare  non  smil  [Luc.  xivl ; 

justiiiam,  infelices  sunt  nuliam  veri  boni  patientes  B  sic  qui  recedit  ab  agnitione  verilatis,  nec  fructum 


famem. 

Vw  vobis  qui  ridetis  nunc,  quia  lugebitis  et  fle- 
bitis. 

Hinc  Salomon  ait :  Risus  dolore  miscebitur^  et  ex- 
trema  gaudii  luctus  occupat  (Prov.  xiv).  Et  iterum  : 
Cor  sapientium  ubi  trislitia  est,  et  cor  stultorum  ubi 
listitia  est  (Eccle.  vii). 

L.  « 

V(B  cum  benedixerint  vobis  omnes  homines, 
Hoc  Psalmista  deplorat  ita  :  Quoniam  laudatur 
peccator  in  desideriis  anima  suiBy  et  iniquus  benedi- 
citur  (Psal.  ix).  Cui  non  minima  pocnae  pars  est, 
non  modo  sua  scelera  non  argui,  sed  insuper  quasi 
bene  gesU  laudari.  Ipsa  enim  peccati  nutrix  adula-  C 
tio,  sic  in  culpa  ardenlibus  solet  adminislrare  fo- 
uif  ntum  sicut  flammis  oleum.  Et  quomodo  paupe- 
res  esurientes  et  flenles,  malorum  improbitaie  pro- 
bantur,  ita  vacantes  divitiis  et  epulis  ei  risui  male 
obsequentium  clientela  anajorem  ad  poenam  fo- 
\entur. 

Secundum  hwc  enim  faciebant  propheiis  patres  eo- 
run. 

Pseudoprophetas  significat,  captantes  vulgi  favo- 
rem,  quasi  futura  praeloquentes.  Unde  Ezechiel : 
Va:  prophelis  iusipientibusy  qui  sequuntur  sp.ritum 
suum,  et  nihil  vident  (Ezech.  xiii). 

Sed  vobis  dico  qui  auditis. 

CAPUT  XXIV. 

M.  \'  R.  '''  L.  ^^ 

Vos  estis  sal  terrw. 

Apostoli  condientes  genus  humanum,  merito  sal 
lerrae  sunt  nuncupati  per  virtutem  doclrinae  modo 
saliendi,  reservantes  corpora  aeternitali.  Sal  enim 
cibos  condit,  canies  siccat :  et  praedicatio  a  vermi- 
bus  et  putredine  vitiorum  illaesam  servat  suo  Crea- 
tori  humanain  naturam. 

Quod  €t  sal  evanuerit,  in  quo  salietur?  Ad  nihilum 
valct  ultra,  nisi  ut  projiciatur  foras,  et  conculcetur 
ab  haminibuSf 

[Beda.]  Quia  homo  conversioni  subjacet,  et  sohis 
l)cntus  est,  qui  usque  in  finem  perseveraverit,  ideo 
apistoli  moncntur  in  virtute  traditx  sibi  potestatis 


boni  operis  ferre,  nec  alios  excolere  valet ;  sed  ab 
Ecclesia  ejicitur,  et  in  haec  verba  irridetur  :  Bic 
homo  cospit  adiflcare  ^  et  non  potuit  consummare 
(ibid).  [Beda.]  Legimus  urbes  quasdam  ira  victo- 
rum  sale  seminatas,  ut  nullum  ipsis  germen  orire- 
tur.  Itaque  sal  interdum  obest,  et  nisi  condiat,  ad 
nihilum  valet.  Sic  sal  sapientiae  sine  pace  non  vir- 
tutis  est  donum,  sed  damnationis  augmentum.  Iii- 
excusabiliter  enim  merebilur  supplicium,  qui  si  vo- 
luisset,  potuisset  vitare  peccatum.  Ideo  Marcus  ait : 
Habete  in  vobis  sal  et  pacem  inter  vos  (Marc.  ix) 
C4PUT  XXV. 

M.  '!  l\.  ''  L.  ^^ 

Vos  estis  lux  mundi.  Non  potest  ctvttas  Gbscondi 
supra  montem  posita.  Neque  accendunt  lucernam^  et 
ponunt  eam  sub  modio,  neque  sub  lecto^  neque  in 
loco  abscondito^  neque  sub  vase^  sed  super  candela- 
brum,  ut  luceat  omnibus  qui  in  domo  sunt.  Sic  lu- 
ceat  lux  vestra  coram  hominibus ,  ut  vldeant  vestra 
bona  operay  et  gloriflcent  Patrem  vestrum  qui  est  in 
coslis. 

[Raban.J  Fiduciam  praedicandi  docet,  ne  apostoli 
abscondantur  ob  metum,  et  sint  similes  lucernae 
sub  modio,  sed  tota  libertate  se  prodant,  ut  similes 
sint  civitati  supca  montem  positac,  et  lucernae  ar- 
denti  super  candelabrum.  Inde  itaque  suut  lur 
mundi,  quia  illuminati  a  Christo,  lucein  fidei  et 
D  scientiae  patenter  verbo  et  exemplo  ministrant , 
quocunque  incesserint,  non  suam,  sed  Dei  gloriam 
quairentes.  Mystice  mons  intelligitur  Christus,  ci- 
vitas  ApostoU,  leges  coeli  suscipientes  :  Unde  et  nos 
facti  sumus  cives  apostolorum  et  domestici  Dei 
(Ephes.  ii).  [Beda.]  Christus  lucemam  accendit,dum 
testam  naturae  humanae  flamma  suae  divinitatis  imple- 
vit.  Quam  lucernam  quotidie  boni  doctores  accen- 
dunt  aliis,  id  est  accensain  libere  praedicant.  Lu- 
cernam  supponere  roodio,  est  intra  unius  Jud.cae 
gentis  terminos  verbum  fidei  cohibcri.  Modium  neu- 
tri  generis,  est  vas  in  quo  mensuratur.  Modius  ma- 
sculini  generis,  est  illud  quod  roensuratur,  sive  sit 
annona,  sive  vinuin.  Itaque  lex  solis  Judaeis  certum 
modum  observanlia»  raensurans,  dignr  inodio  cw»- 


425  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMLS.  m 

parator;  [Bcoa.]  Yasis  nomiDe  vel  lecti,  designatur  A     [August.]  Amen  nec  Grsecum  est,  nec  Latinum , 


caro  in  qna  anima  quiescit.  Qui  ergo  amore  prse- 
sentis  illecebrae  occultat  verbum  Dei,  quasi  sub 
leclo  lucemam  operit,  quia  ei  concupiscentias  car- 
nis  praeponit.  In  ioco  abscondito  lucernam  ponit, 
qui  yeCeris  iegis  umbram  ( id  est  observaniias)  luci 
evangelic^e  miscere  laborat.  Qui  autem  metu  car- 
nali  occultat  Yerbum,  ipsam  camem  praeponit  ma- 
Bifestationi  veritatis,  et  ita  eam  quasi  sub  vase  tegit, 
dum  praedicare  trepidat.  Supra  candelabrum  ponit 
luceraam,  qui  corpus  suum  ministerio  Dei  subjicit, 
ul  superior  sit  praedicatio  veritatis,  et  inferior  ser- 
viluscorporis.  Unde  Paulus  :  Castigo  corpus meum^ 
et  servituti  subjicio  (i  Cor,  ix).  Yel  supra  candela- 
bram  (id  est,  super  Ecclesiam,  in  qua  septitormis 


sed  Hebra^um,  et  interpretatur  verum ;  sed  ideo  nec 
Graecus,  nec  Latinus  ausus  est  interpretari,  ut  pro, 
amen  dico  vobis  :  diceret,  verum  dico  vobis,  ne  viie- 
sceret  nudatum.  lolh  vel  iotha,  dicitur  minima  littera 
linguae  Hebraeae  et  eiiam  Graecae,  sicut  apud  nos  mi- 
nima  littera  dicitur  I.  Unus  apex,  est  unus  ductus 
iilterse  in  summum,  sicut  in  b.  vel  d,  vel  litula  una. 
[HieROiN.]  Tale  est  ergo  quod  dicit,  donec  omnia 
fiant,  subaudis  quse  de  me  scripta  sunt,  non  super- 
flvet  aliqua  litterarum  figura,  nec  pars  ligurse  in 
lege  antequam  transeat  coelum  et  terra.  Oslenditur 
ilaque  quod  etiam  quae  minima  putantur  in  Jege, 
sacramentis  gpirilu&libns  ptena  sunt,  et  omnia  in 
Evangelio  recapitulanlur.  [Beda.]  Protestatur  etiam 


j[ratia  Spiritus  lucet )  lucernam  ponere,  est  incar-  B  f^ominus  facilius  maxima  mundi  elementa  transire. 


natum  Yerbum  lanquam  Ecclesiae  caput  prsedicare » 
ut  luceat  non  solum  Judaeis  sub  modio  legis,  sed  et 
omnibus  qui  sunt  in  domo ,  id  est  in  Ecclesia  vel 
in  mundo.  Ideoque  credentium  frontibus  signum 
lidei  solet  affigi,  ut  qui  Ecclesiam  voluerit  ingredi , 
lumen  veritatis  palam  queat  intueri. 


M. 


53 

X 


NoUte  putare  quoniam  veni  solvere  legem  aut  pro* 
phetas  ;  non  veni  solvere,  sed  adimplere. 

[HiERON.]  Prophetata  de  se  complevit ;  et  quae 
propter  infirmitatem  audientium  antea  imperfecta 
vel  minus  intellecta  fuerant,  aperuit.  Ad  boc  respon- 


quam  minima  legis  dicta.  De  figura  hujus  mundi 
est  dictuni,  quia  iransibit,  non  de  materia.  Unde 
alibi :  Ccelos  novos  et  terram  novam  et  promissa  ip- 
sius  exspectamus,  in  quibus  justilia  habitat  (II  Petr, 
iii).  [AuBRos.]  Mystice,  mandata  miniina  signifi- 
cantiir  per  unum  iota  et  unum  apicem. 

M.  \» 

Qui  ergo  soberit  unum  de  mandatis  istis  mtnimis^ 
et  docuerit  sic  homines,  minimus  vocabitur  in  regno 
ccelorum.  Qui  autem  fecerit  et  docuerit,  hic  magnus 
vocabitur  in  regno  coslorum. 

Quia  de  lege  nihil  praeteribit  supervacaneum  , 


det  quod  ei  posset  dici :  Nunquid  dices  quod  conM*a  p  ergo  qui  solverit  unum  de  mandatis  etiam  minimis 


legem  sit?  Non,  inquit,  non  veni  solvere,  id  est  de- 
struere.  Nota  quia  impleri  iegem  a  Ghristo,  fuit  eam 
cessare,  et  opera  ejus  evacuari.  Promissiones  siqui- 
dem  prophetiae  Ghristus  cessare  fecit,  cum  promissa 
obtulit.  Fignras  quoque  legis  nihilominus  termina- 
vit,  quando  res  figuratas  succedere,  instituit.  lode 
est  illud  :  (Jsque  ad  Joannem  lex  et  propheta  (Matth, 
xi) :  subaudis,  figurant  et  promittunt,  sed  ex  tunc 
in  antea  figurata  et  promissa  succedunt.  Moralia 
etiam  pnecepta  cessant  secundum  imperfectionem 
quam  prius  habebant,  cum  additur  quod  perfectum 
est,  ut  ibi  :  Ego  autem  dico  vobis,  diligite  inimicos 
vestros  (Matth.  v).  Yidens  itaque  Moyses  Ghrislum 
legis  finem  et  consummationem  futurum,  ac  melio- 


istis,  id  est  legis,  et  docuerit  sic,  id  est  secundum 
id  quod  solvit,  non  secundum  id  quod  ego  doceo  et 
ipse  legit :  minimus  vocabitur  in  regno  ccelorum,  ubi 
nisi  magni  esse  non  possunt,  id  est  cives  coelestes 
despectissimum  reputabunt  eum,  licet  hic  elatus 
sit.  [HiERON. — Ambros.]  Nutat  Pharisaeos  qui  con- 
temptis  mandatis  Dei ,  proprias  traditiones  sta- 
tuebant.  Qui  autem  fecerit  et  docuerit,  sicut  ego 
dicturus  sum,  hic  magnus  erit  in  ccelis,  licet  hic 
sit  abjectus.  Magni  quoque  erunt ,  etsi  non  adeo 
magni,  qui  faciuntetnon  docent,  factores  enim  legis 
justificabuntur  apud  Deum  (Rom.  ii).  Qui  vero  mi- 
nima  mandata  solvunt,  sive  bene  doceant,  sive  nec 
bene  nec  male,  parvi  judicabuntur,  utpote  damna- 


ris  testamenti  fore  ministrum,  praecepit,  nihii  ex-  d  tione  digni,  sed  non  prorsus  minimi.  Denique  nil 


cipiens,  audiri  eum  per  omnia  cum  diceret :  Pro^ 
plietam  suscitabit  vobis  Deus,  ipsum  audite  [Deut. 
xviii).  De  eodem  Jeremias  :  Ecce  dies  venient,  dicit 
DominuSy  et  consummabo  super  domum  Israei  et  su- 
per  domum'Juda  testamentum  novum,  non  secundum 
testamentum  quod  feci  patribus  eorum,  cum  educerem 
eos  de  terra  jEgypti.  Et  dabo  leges  meas  in  mente 
eorum,  et  in  corde  eorum  superscribam  eas  :  et  ero 
eis  in  Deum,  et  ipsi  erunt  mihi  in  populum  (Jer.  xxxi). 

194 


M.  7  L. 


Amen  quippe  dico  vobis,  donec  transeat  ccelum  et 
terra,  iota  unum  aut  unus  apex  non  pra:teribit  ex 
lege,  donec  omnia  fiant. 


prodest  docere  justitiam,  quam  minima  culpa  de- 
struit.  [HiERON.]  Yel  iu  :'Regnum  coelorum  est  Ec- 
clesia,  in  qua  regnant  cali,  id  est,  justi,  qui  enar^ 
rant  gloriam  Dei  (Psal.  xviii),  et  in  ea  minimus  vo- 
catur,  mandatum  solvens,  licet  docuerit  sic  homines 
sicut  ego;  quia,  cujus  vita  despicitur,  restat  ut  prae- 
dicatio  conlemnatur. 

Dico  autem  vobis,  quia  nisi  abundaverit  justitia 
vestra  plusquam  Scribarum  et  Pharisceorum,  non  in- 
trabitis  in  regno  coelorum. 

Tale  est  hoc  ac  si  dicat  :  Studete  mandata  iui- 
plere,  atque  docere ;  ego  enim  cujus  verba  non  miH 
tantur,  dico  vobis,  quod  nisi  superaverilis  in  jusli- 
tia  Scribas  et  Pharisaeos,  qui  propter  povas  tradi-. 


It7 


ZAGHARIiE  GHRYSOPOLITANI  EPISGOPl 


m 


Uones  Justiores  reputantur,  non  repabiiis  in  eoB-  A  conTiciari,  sxpissime  tamen  adeo  acoenditat  ira,  ut 


lis.  Nota,  cum  justitia  sit  virtus  unicuique  reddens 
quod  suum  est,  plures  sunt  partes  justitise,  quarum 
cojiventu  efficitur.  Religio  enim,  qua  reddimus 
Deo  qu()d  suum  est,  et  pietas  parentibus  quae  sua 
sunt  persolvens,  similiter  virtus  quae  reddit  roajo- 
ribus  et  minoribus  quse  sua  sunt,  nec  non  virtus 
quae  pauperibus  quod  suum  est,  largitur  :  haec  in- 
quam  omnia  ad  justitiam  tanquam  partes  integrales 
referuntur. 

CAPUT  XXVI. 
Audistis  quia  diclum  est  antiquis  :    Non  occides. 
Qui  auiem  occiderit ,  reus  erit  judicio,  Ego  autem 
dico\vobis,  quia  omnis  quiirasciiur  fratri  suo    rev 
erit  judicio. 


et  nomen  et  reatum  homicidii  suscipiat,  unde  Joan- 
nes  ait:  Quiodit  fratremsuum,  homicidaest  {IJoan. 
ili).  Raca,  ut  quidam  aiunt,  interjectio  est,  indi- 
gnantis  animi  motum  significans,  sed  quod  interjeo> 
tiones  in  aliam  linguam  non  facile  transferuntur, 
coegit  tam  Graecum  quam  Latinum  interpretem» 
ipsam  ponere  vocem  Hebraicam.  Nomen  gehenriae  in 
veteribus  libris  non  invenitur,  sed  a  Salvatore  pri- 
mum  ponitur,  ut  inferni  cruciatus  designet.  [Hie- 
RON.]  Tractum  est  itaque  a  nomine  loci  ex  caede  ho- 
minum  ibi  interfectorum  horribilis  ac  fetidissimi, 
qiii  dicitur  gehennon,  id  est,  vallis  filiorum  Ennon, 
et  significat  futura  supplicia.  In  hac  valle  lucus  erat 
consecratus  idolo  Baal ,  cui  dementia  Israel  immola- 


[HiLARius.]  Pulchro  ingressu  opus  legis  coepit     bat ,  el  filios  suos  daimoniis  incendebat.  Est  autem 


excedere,  non  dissolvere.  Aperit  namque  motum 
animi  ad  irascendum  fratri,  inhomicidiocomputari : 
cum  prius  non  attenderent  homicidinm  esse ,  nisi 
peremptionem  corporis  humani.  Sensusest:  Judicio 
legis  Moysi  reus  est  qui  occidit  actu ,  sed  ego  dico 
vobis,  quia  judicio  coeleslis  legis  quam  doceo ,  reus 
est  omnis  qui  irascitur  fratri  suo.  [Hieron.]  In  qui- 
busdam  codicibus  additur,  sine  causa :  sed  raden- 
dum  est,  quiaira  penitus  tollitur,  et  inimicos  noslros 
amarejjubemur.  Quod  si  contingat  irasci,  non  fratri, 
sed  pcccato  irascendum  est,  ut  Psalmista  ait :  Iras- 
cimini ,  videlicet  peceato  :  unde  et  sequitur :  Nolile 
peccare  (PsaL  iv ;  Ephes.  iv). 


locus  ipse  juxta  Jerusalem,  ad  radicem  montis  Mo- 
ria,  ubi  Siloa  fluit.  Hoc  Regum  volumen  et  Parali- 
pomenon  et  Jeremias  scribunt  plenissime,  et  com- 
minatur  Deus  se  locum  ipsum  impleturum  cadaveri- 
bus ,  ut  uequaquam  vocetur  topheth  et  Baal,  sed 
vocetur  i^olyandrium ,  id  est  tumulus  mortuoruro. 
Quoniam  reus  erit  gehennae  ignis ,  qui  dixerit  fatue 
fratri  suo,  ergo  reconciliatio  quaerenda  est  a  fratre 
laeso,  et  hoc  est  quod  sequitur : 

GAPUT  XXVH. 

iSt  ergo  offers  munus  tuum  ad  altare ,  et  ibi  recor- 
datus  fueris  quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversum 
tCt  relinque  ibi  munus  tuum  ante  altare ,  et  vade  prius 


Qui  autem  dixerit  fratri  suo,  Raca ,  reus  ent  con-  q  reconciliari  fratn  tuo ,  et  tunc  veniens  offeres  munus 
cilio.   Qui  autem  dixerit  Fatue^  reus  erit  gehenna      tuum. 


tgms. 

[HiERON.]  Raca,  verbum  est  proprie  Hebraeorum. 
Raca  enim  dicitur  cenos.  (xcvoc) «  id  est  inanis  aut 
vacuus  :  quem  nos  vulgata  injuria  absque  cerebro 
diccre  possumus.  [Hilarius.]  Qni  ergo  vacuitatis 
opprobrium  dicit  fratri  sancto  Spiritu  pleno,  nimi- 
rum  reus  sit  concilio  ac  judicio  sanctorum,  contu- 
meliam  sancti  Spiritus  iuiturus.  [Hieron.]  Fratcr 
noster  est ,  qui  in  Ghristum  credit.  Qui  vero  cre- 
denti  in  Deum  dicit,  Fatue,  impius  est  in  religione. 
[HiLARius.]  Qui  ergo  quem  salem  Deus  nuncupat, 
convicio  infatuati  sensus  lacesserit ,  pro  hujusmedi 
maledicto  aeterni  ignis^  pabulum  erit,  nisi  inde  satis- 
fecerit.  Justitia  Pharisaeorum  est,  ut  non  occidatur ;  D 
justitia  intraturorum  in  regnum  Dei,  ut  sine  causa 
non  irascantur.  Qui  non  occidit ,  non  continuo  est 
magniis  et  idoncus  regno  coelorum,  sed  tamen  ascen- 
dit  aliquem  gradum.  Perficietur  autem,  si  sine  causa 
non  irascalur.  Levius  est  irasci  sine  causa  fratri, 
quam  dicere  raca ;  et  levius  est  dicere  raca,  quam 
faiue.  Priino  eniin  est  ira  sola;  postea  duo,  ira  et 
vox  indignationis ;  postea  tria ,  ira  et  vox  et  certa 
expresslo.  Judicium  est  irae,  in  qua  adhuc  datur 
locus  defensioni.  In  concilio  non  jam  cum  ipso  reo 
agitur,  scd  judices  inter  se  conferunt  de  supplicio. 
In  gchenna,  certa  est  damnatio.  Exprimuntur  itaque 
pro  modo  peccati  diversae  mansiones  in  xterna  dam- 
Matione.  Nota,  quamvis  irasci  fratri  minus  sit  quam 


[AuGUST.]  Absurdum  est,  transmarinum  fratrem, 
si  ita  acciderit,  credere  quaerendum.  Ergo  ad  spiri- 
tualia  refugere  cogimur,  ut  quod  dictum  est ,  vade 
prius  reconciliari  fratri  tuo ,  sine  absurditate  possit 
intelligi.  Nos  sumus  templum,  altare  est  fides  inte- 
rior.  Gum  ergo  in  corde  no3tro  Deo  volumus  offerre 
o?ationem,  si  in  aliquo  laesimus  fratrem,  pergendum 
est  non  pedibus  corporis,  sed  motibus  animi  ad  re- 
conciliationem.  Si  autem  praesens  sit ,  revocandus 
est  in  gratiam,  postulando  veniam ,  si  nrius  hoc  co- 
ram  Deo  feceris. 

M.  «?  L.  '' 

Esto  eonsentiens  adversario  tuo  cito  ,  dum  es  in  via 
cvm  eo,  ne  forte  tradat  te  adversarius  judici,  et  judex 
tradat  te  ministro,  et  in  carcerem  mittaris.  Amen 
dico  tibi,  non  exies  inde  donec  reddas  novissimum  qua- 
drantem. 

[HiERON.]  Loco  consentiens,  habent  Graeci  cOvoo^v, 
qiiod  interpretatur  benevolus  aut  benignus.  Duni  cur- 
rimus  in  via  hujus  saeculi ,  quia  licet  adhuc  operari. 
admonemur  habere  pacem  cum  omnibus  hominibus, 
quantum  ex  nobis  est.  [August.]  Ne  tradat  te  ad^ 
versarius  judici ,  id  est  ne  causa  sit  ut  puniendus 
tradaris  in  manus  Ghristi ,  cui  Pater  omne  judicium 
dedit  {Joan.  v).  Angelicum  agmen  dicit  ministmmv 
ventnniin  cum  eo  ad  judicium.  Garcerem  dicit  tene- 
bras  exteriores.  [Hilarius.]  Quadrans  genus  numim 


Ii9       .  IN  UNUH  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  i30 

eRt,  qnai  habet  duo  minuta.  Unde  cum  unus  evange-  A  in  appetitu  carnali  tanquam  in  Eva  delectatio ,  in 


lista  viduam  dieat  misisse  qiiadrantem  in  corbonam 
{Marc.  xii),  et  alius  duo  minuta  (Luc.  xxi),  non  est 
contrarium.  Sensus  est :  Donec  etiam  minima  pec* 
cata  persolvas,  non  egredieris  de  caroere.  [Adgust.] 
lii  novissinio  quadrante  intelligitur  nihil  remanere 
impunitum,  sicut  solemus  dicere ,  usque  ad  fascem, 
cum  volumus  exprimere  aliquid  ita  exacturo ,  ut 
nihil  relinquatur.  Yel  per  quadrantem  possunt  in« 
telligi  terrena  peccata  :  terra  enim  quartum  ele- 
mentum  est  a  ccelo.  Donec  quod  hic  ponitur,  tale 
est,  quale  illud  :  Sede  a  dexlris  titeM,  donec  ponam 
ininucos  lw>s  scabellum  pedum  tuorum  (PsaL  cix). 
Non  ei^o  hic  finem  poBnae  significat ,  sed  semper  sol- 
vere  norissimum  quadrantem,  et  nunquam  persol 


ralione  tanquam  in  viro  consensio.  Delectatio  aiite 
consensionem  yel  nulla  est,  vel  lam  tenuis,  ut  prope 
nuila  sil  sine  consensu.  Qui  si  in  factum  processerit, 
saturatur ;  sed  postea  cum  siiggestio  repelitur,  major 
acccnditurdelectatio.  Sicut  tribus  gradibus  ad  pec- 
catuni  pervenilur,  ita  peccati  tres  sunt  dilTerentis, 
in  corde ,  in  facto ,  in  consueludine  ,  tanquam  tres 
mortes.  Una  quasi  in  donio,  altera  quasi  extra  por* 
tam,  tertia  quasi  insepulcro.  [Gueg.  in  lib,  xxi  J06.J 
Nomine  mccchantis  omn^s  carnalis  conciipiscentia 
debet  intelligi,  quando  anima  relicta  superiori  lege, 
turpi  voluptate  inferiorum  prostl^uta  corrumpilur. 
Qui  enim  eo  afiectu  concupiscit  innuptam ,  quod 
etiam  si  nupta  esset,  nibrlominus  ea  uteretur,  si 


Tes,  quia  non  estibilocusveniae.  [BEDiL.]YelaIiter:  ^  posset,  jam  adulter  est,  quod  Grseco  verbo  moechut 
Adversarius  in  via ,  est  sermo  Domini ,  contrarius     dicilur. 


nostrae  carnalitati  in  hac  vita..  A  quo  ille  liberatur, 
qui  praeceptis  ejus  subditur.  Judex  est  Ghristus,  qui 
repugnantem  sermonibus  ejus  tradet  exactori,  id  est 
diabolo.  Diabolus  vero  mittet  eum  in  carcerem ,  id 
est  in  infemum ,  qui  in  hoc  est  minister  ejus,  ut 
cruciet  animas  in  inferne  usque  ad  diem  judicii,  et 
delnde  inferni  ignis  crueiabit  pariter  dsemones  atque 
animas  in  corporibus.  Ad  litteram ,  ita  bene  potest 
iutelligi  hoc  capitulum  :  Dum  esin  vf«,hocest,  dum 
vadis  ad  judicium  cum  injuria  ,  consenti  adversario 
tuo  qui  justam  oausam  habet  contra  te,  ne  inde  mit- 
taris  in  carcerem,  et  reddas  ibi  cruciatus  quidquid 
abstulisti,  usque  ad  novissimum  quadranlem.  < 

CAPUT  XXYin. 

M.  'J 

Audistis  quia  dictum  esi  antiquis :  Non  nuBcha» 
beris.  Ego  autem  dico  vobiSj  quoniam  omnis  qui  viderit 
mulierem  ad  concupiscendum  eam^  jam  nuechatus  est 
eam  in  corde  suo. 

[HiLARius.]  Praetermissis  iegis  operibus  prohibe- 
tur  animi  motus  ad  concupiscendum ,  sic  superiora 
prohibent  animi  motum  ad  nocendiim.  Aperte  enim 
Yeritas  ostendit  quia  ettam  solo  visu ,  cum  turpiter 
concupiscimus,  adulterium  perpetratur.  Quod  vero 
lex  praecipit,  non  concupisces  uxorem  proximi  tui 
{Exod,  xx),  putabant  implere  JudaBi ,  dum  alienam 


Quod  hi  oculus  tuus  dexter  scandalizat  te,  erue  eum 
et  projice  abs  te,  Expedit  enim  tibi^  ut  pereal  unum 
membrorum  tuorum ,  quam  totum  corpus  tuum  mittO' 
tur  in  gekennam.  Et  si  dextera  manus  tuu  scandalizat 
tCy  abscinde  eam  et  projice  abs  te.  Expedit  enim  tibi^ 
ut  pereat  unum  membrorum  tuorum^  quam  totum 
corpus  tuum  eat  in  gehennam. 

[HiLAR.]  Quia  concupiscentia  eflicientiae  coropa- 
ratur,  damnum  corporis  otiosum  esset ,  relicto  vo* 
luntatis  iristinctu.  Igiturin  oculo  et  dextera,  mon- 
stratur  aflectus  quorumlibet  amicorum.  [Auglst.] 
Quos  a  nobis  truncare  debemus,  si  nos  a  Deo  arcere 
,  volunt,  ne  dum  eoslucrari  volumus,  ipsi  cum  eis 
'  pereamus.  Quidquid  ergo  diligis  tantum  quantum 
dexterum  oculum,  qui  charior  est  tibi  quam  sinister : 
si  te  impedit  ad  bealitudinem ,  projice  abs  te,  ne 
intres  in  gehennam.  Yel  consiliarius  tuus  inlelligitur 
oculus  tuus  dexler,  qui  in  divinis  te  docet.  Ilium 
etiam  respue ,  si  in  aliquam  haeresim  te  couatur  in<- 
ducere.  Dextra  manus  cst ,  adjulor  et  minister  in 
divinis  operibus.  Totum  corpus  tuum,  inteilige  te  et 
amicos  tibi  famulantes ,  sicut  membra  invicem  sibi 
servientia,  unum  corpus  sunt  in  quovis  homine. 
[HiERON.]  Yel  ita :  Quia  de  concupiscentia  mulitris 
dixerat,  cogitalionem  et  sensum  ad  diversa  volitan- 
tem,  oculum  nuncugavit ,  per  dexteram  accipit  ini- 
tium  voluntatis  ad  eflectum.  Ista  quidem  quasi  mem- 


non  raperent  uxorem.  [Hieron.]  Inter  passionem  et  j)  bra  animae,  dicuntur.dextera  comparatione  corporis. 


propassionem  hoc  interest,  quod  passio  reputatur  in 
vitium,  {Nropassio  in  initio  culps,  non  tamen  in  cri- 
mine.  Ergo  titillatus  in  mulierem,  propassione  per« 
cussusest.  Si  vero  de  cogitatione  in  affectum  cordis 
transierit,  utait  David,  transierunt  in  affectum  cor^ 
dis  {Psal,  Lxxii),  de  propassione  transivit  in  passio- 
Bem,  quia  non  deest  ei  voluntas  peccandi,  sed  occa- 
sio,  et  ita  in  corde  suo  mcechatur.  [Augvst.]  Non 
eilim  dixlt  Dominus,  qni  concupierit  mulierem,  sed^ 
qtiividerit  mulierem  ad  concupiscendum  eam,  id  est 
boc  fine  ut  eam  concupiscat,  et  si  facultas  detur,  in 
ca  satietur.  Suggestione,  delectatione ,  consensu, 
impletur  peccatum.  Suggestio  fit  per  memoriam, 
jivtt  per  sensi^s  corporis.  A  serpente  fuit  suggestio, 


cujus  fragilitate  procliviores  sumus  ad  peccandum. 
Sunt  etiam  qui  per  oculum  dextrum,  contemplationis 
studium  accipiunt,  et  per  dexteram  manum  activas 
vitae  occupationem.  Gui  ergo  expedit,  de  altero  tran- 
seat  ad  alterum. 

GAPUT  XXIX. 

Dictum  est  autem  :  Quicunque  dimiserit  uxorem 
suam,  det  ei  libeUum  repudii,  Ego  autem  dico  vobis^ 
quia  omnis  qui  dimiserit  uxorem  suam ,  excepta  for- 
nicationis  causa^  facit  eam  mcpchari.  Et  qu^dimissam 
duxeritf  adulterat, 

Moyses  dari  jussit  libellum  repudii  propter  duri- 
tiam  maritorum,  non  concedens  dissidium,  sed  au- 
ferens  homicidium.  MuUo  enim  melius  est,  licet  lu- 


431 


ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


Iji 


gubrem ,  evenire  discordiam  ,   quam  per  odiam  A  vero ,  eiiam  remedium  est  ad  evilandam  fonucatio- 


sanguinem  fundi.  Unde  Dominus  alibi  de  hoc  inter- 
rogatus,  respondit :  Uoc  Moyses  propter  durUiam 
vestram  fecit  (Matth.  xix).  [August.]  Quantumvis 
enim  durus  esset  cui  displiceret  uxor,  cum  cogitaret 
libello  repudii  dato,  jam  sine  periculo  eam  posse  al- 
teri  nubere ,  temerariam  iracundiam  facile  tempe* 
raret ,  ut  eX  uxorem  nullatenus  occideret ,  et  eam 
abjicere  vel  penitus  omitteret  vel  differret.  Qui  ergo 
diuiittendi  nioram  qusesivit,  significavit  se  nolle 
dissidium.  Videtur  quia  libellus  inter  caetera,  caasas 
repudii  et  licentiam  nubendi  alteri  continebat :  cum 
Dominus  opera  legis  excedens,  omnes  molestias, 
excepta  causa  fornicationis ,  pro  fide  conjugii  susii- 
neri  jubeat,  et  adulterse  secundo  viro  nubere  probi- 


nem.  Quod  autem  legis  terapore  licebat  uni  multas 
hal)ere  uxores,  ut  populus  Dei  augeretur  contigit; 
sed  nunc  minime  licet,  quia  popuius  Dei  jam  aucti» 
est.  Tunc  etiam  praeceptum  erat,  ut  unusquisque  de 
tribu  sua  uxorem  duceret,  ne  tribus  permiscerentur, 
et  ne  transiret  possessio  unius  in  possessioneiii  al- 
terius,  quia  terra  per  tribusdivisaeral  (Num,  xxxti). 
Nunc  autem  institutum  est  ab  Ecclesia ,  ut  non  de 
sua,  sed  de  aliena  prosapia  uxorem  quis  ducat ,  ut 
augeatur  charitas ;  quia  per  uxorem  quam  quis  du- 
oit,  totam  illius  progeuiem  magis  diligit.  Conjugium 
vero  facit  manifestus  consensus  legitimarum  perso- 
narum.  Multa  quippesuntquaecoiijugium  impediunt, 
ut  cognatio,  publicum  votum,  sacri  ordlnesin  Ecclesia 


beat.  Quod  siquistalemduxerit,  priore  virovLvente,  B  Latina,  impotentia  rcddendi  carnalis  debili.  Uxc 


Rub  adulterii  crimine  sit.  Propterea  in  causa  fomi- 
cationis  licet  dimiltere  uxorem ;  quia  illa  primo  esse 
uxor  noluit,  qu»  fidem  marito  non  servavit,  et  quia 
Scriptura  dicit :  Qui  aduUeram  tenet ,  stultu$  et  im" 
pius  est  (Prov,  xviii).  Quisquis  tamen  causa  fomi- 
cationis  vult  abjicere  uxorem ,  prior  debet  esse  a 
fornicatione  purgatus.  Hieronymus  Oceano  in  illa 
epistola  :  Plures  anni  sunt :  Pnecepit  Dominus  uxo- 
rem  non  debere  dimitti,  excepta  causa  foraicationis; 
et  si  dimissa  fuerit ,  inanere  innuptam.  Quidquid 
viris  jubetur,  hoc  consequenter  redundat  ad  femiuas. 
Neque  enim  adultera  uxor  dimiltenda  est,  et  vir  moe- 
chus  tenendus.  Aliae  sunt  leges  Ca^sarum,  aliae  Chri* 
sti.   Apud  illos  in  viris  pudicitiae  frena  laxantur. 


vero  provenit  infirmitate ,  vel  defectu  menibronim, 
seu  frigidiuie  naturae.  Conjugii  bona  suni,  fides, 
spes  prolis,  sacramentum ,  fides  thori  est  vinculuoi 
pudicitiae,  id  est,  pactio  conjugalis,  qua  neutri  litet 
ante  moitem  alterius  aiii  commisceri.  In  spe  prolis 
est,  ut  susceptus  filius  religiose  educetur.  Sacra- 
mentum  est  Cbristi  et  Ecclesiae ;  quia ,  sicut  uxor 
unius  viri,  et  vir  unius  uxoris  est,  sic  Christus 
unius  sponsae  ( id  est  Ecclesiae )  sponsus  est,  et  £c- 
clesia  unius  sponsi  ( id  est  Cbrisli )  sponsa  est. 
CAPUT  XXX. 
Audistis  quia  dictum  est  antiquis  :  Non  pejerabis^ 
reddes  autem  D^mino  juramenta  tua.  Ego  autem  dicc 
vobis :  Non  jurare  omnino  neque  per  cutlum,  quia  thro* 


apud  nos  quod  non  licet  feminis,  aeque  non  licet      "«*  ^^  ««^/  neque  per  terram^  quia  scabetinm  est 


viris :  et  eadein  servitus  pari  conditione  censetur.  Et 
cum  scriptum  sit :  Perdidisti  omnem  qui  fornicatur 
abs  te  (Psal.  Lxxii) ;  non  est  fornicatio  tantum 
stupri,  sed  generaliter  quae  a  lege  Dei  aberrare  facit. 
Igitur  si  sacrificare  idolis  aliquem  cogat  uxor,  vel 
aliis  sceleribus  communicare,  causa  hujusmodi  for- 
nicationis  utique  dimittenda  est ,  juxta  illud :  Si 
oculus  tuus  scandalizat  te,  erue  eum  et  projice  abs  te. 
Si  vero  uxor  non  conatur  virum  criminibus  appli- 
care,  non  est  abjicienda  istiusmodi  foruicationis 
causa.  Conjugium  enim  bonum  naturale  est,  quod 
diiTunditur  inter  omnes  ,  etiai^  inter  infideles.  Inde 
cst  illud  Joannis  ad  Herodem :  Non  licet  tibi  habere 


pedum  ejus ;  neque  per  Dierosolymam,  quia  civiias  est 
magni  regis,  Neque  per  caput  tuumjurabist  quia  non 
potes  unum  capillum  album  facere  aut  nigrum.  Sit 
autemsermovester:Est,est;  non^non.  Quodautem  his 
abundanlius  est^  a  malo  est. 

[HiERON.]  In  lege  praeceptum  est,  non  jurari  nisi 
per  Deum,  non  quod  bonum  sil,  sed  ne  Judxi  pes- 
sima  consuetudine  jurantes  per  creaturas,  crede- 
rent  eas  venerandas  (Deut.  vi ;  Exod.  xxv).  Evan- 
gelium  autem  non  recipit  juramentum,  cum  omnis 
fiaelis  sermo  pro  jurejurando  sit.  [August.]  Non 
est  hoc  contrarium  Apostolo,  qui  saepe  juravit,  di- 
cens  :  Ecce  coram  Deo^  quoniam  non  mentior  (Galat. 


nxorem  fratris  tui  (Marc.  vi).  Adulterium  enim  erat,  d  i);  et :  Qui  est  benedictus  in  scecula,  scit  quia  non 


ut  ait  Joannes  Chrysostomus  super  illum  locum.  Pbi- 
lippus  namque  /rater  Herodis ,  maritus  Herodiadis 
erat,  et  gener  patris  ejus'Aretae  regis,  ut  Hierony- 
mus  ibidem  asserit.  Quod  etiam  inter  fidelcm  et  in- 
fidelem  conjugium  sit,  docet  Apostolus,  diceiis  :  Si 
quis  frater  uxorem  habet  in/idelem,  et  liwc  consentit 
habitare  camHUo^  non  dimittat  illam  (I  Cor.  vii).  Est 
autem  conjugium  viri  et  feminae  foederatio  legitima, 
per  quain  licet  eis  ad  usum  carnis  permisceri,  se- 
cundum  divinas  et  humanas  leges.  Nota  in  conjugio 
sanctae  Trinitatis  vestigium.  Estenim  vir  principium, 
unde  mulier,  utrumque  principium ,  unde  procedit 
et  tertium.  Conjugium  institutum  est  in  paradiso 
ante  peccatukn  ad  oflicium  procreandi,  post  peccatum 


mentior  (II  Cor.  xi),  nisi  quis  dicat  non  esse  jura- 
tionem  quia  nou  dixit  per  Deum  neque  per  aliquid. 
Quae  defensio  ridiculosa  est.  Intravit  etiam  dieens : 
Quotidie  morior  per  \propter]  gloriam  vestram  (I 
Cor.  xv).  Dominus  praecepit  non  jurare  nisi  neces- 
sitate,  ut  cum  videntur  homines  pigri  ad  credendum. 
Unde  non  dixit :  Malum  est,  sed  a  malOf  id  esl  si  co- 
geris  jurare,  de  necessitate  infirmitatis  eomm  quibus 
aliquid  suades,  veoit.  Tu  enim  non  peccas,  qui 
bene  uteris  juratione  :  quse,  quamvis  bona  non  sit, 
tamen  est  necessaria ;  sed  ille  peccat,  cujus  infir^ 
mitate  tu  jurare  cogeris.  Neque  per  cmlum.  Hoc 
addidit,  superstitionem  veteris  contumaciae  con- 
demnans  [Hilar.]  Erat  enim  )ludaei«  religio,  |urap« 


«U3  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  134 

nominibusccelietteme,  Jerusalemetcapitissui,qui-  A  luerit,  opponatur  ei  et  aliud  testimonium  de  Scri- 


bus  10  Dei  contumeliam  venerationem  jurando  defere- 
bant.  Quidenim  momentierat,jurareper  coelum  se- 
dem  Dei,per  terram  scabellum  pedum  ejus,  per  Jerusa- 
lem  urbem,  ob  insoleniiam  et  peccata  inbabitan- 
iium  in  brevi  destruendam  cum  prsesertim  in  prse- 
fonnationem  Ecclesise,  qu»  magni  regis  est  civitas, 
esse.t  constitula?  [Raban.]  Yetat  itaque  ne  aliqua 
causa  nos  inducat  jurare  per  creaturas.  Goelum 
tbronus  Dei  dicitur,  quia  celsitudine  nec  non  pul- 
cfaritudine  sua  sancta  animas  signiiical  {Isai,  lxvi), 
in  quibus  Deus  judicat.  Spirilualh  enim  judicat 
omnia,  et  a  nemine  judicaiur  (I  Cor,  n).  Terra  vero 
scabellum  pedum  ejus  nuncupatur,  quia  mystice 
significat  peccatores,  qui  per  justiliam  in  iniimis 


pturis  [AuGUST.].  Nobilitas  secundum  Deum,  cst 
dextera;  nobilitas  autem  saecularis  sinistra.  Ergo 
quicunque  conteronitur  propter  Christianitatem , 
non  curet  contemni  secundum  honores  saeculi. 

Et  illi  qui  vult  tecum  judicio  contendere ,  et  tu- 
nicam  tuam  tollere,  remitte  et  paltium. 

Per  tunicam  et  vestimentum,  accipe  omnia  quse 
temporaliler  possidemus.  Si  enim  de  necessariis 
hoc  imperatum  est,  quanlo  magis  de  superfluis? 
Magna  quxstio  est  utrum  boc  etiam  de  servis  ac- 
cipieodum  sil.  Et  si  ab  isto  Domino  accommodatius 
ad  Deum  colendum  regantur,  quam  a  cupienli  au- 
ferre  :  nescio  utrum  quisquam  audeat  dicere  eos 
debere   contemni  ut  vestimentum.  In  Grseco  egt 


ordinantur,  et  sub  lege  puniuntur.  [Hilab.]  Sacra-  B  pallium.  Lucas  vero  ponit  vestimentum. 


inenti  consuetudinem  removens,  viUe  nostrae  nego- 
tia  in  veritate  constituit,  et  abjeclo  fallendi  aflectu, 
simplicitatem  loquendi  praescribit  ut,  quod  est, 
esse,  quod  non  est,  non  esse  dicamus.  Tunc  est 
enim  sermo  noster :  Est,  est ;  non,  non,  cum  gemina 
Tcritate  cordis  et  oris  affirmamus  vel  negamus. 

GAPUT  XXXI. 

Audistii  quia  dictum  est  ^  oculum  pro  oculo^  et 
dentem  pro  dente.  Ego  autem  dico  vobis,  non  resi" 
atere  malo. 

[Hieron.]  |ln  lege  est  retributio,  in  Evangelio 
gratia.  Quia  Judaei  modum  excedebant  in  vindicta , 
ideo  concessum  est  eis,  ut  si  omnino  condonare 


M. 


39 

X 


Et  quicunque  te  angariaverit  mille  passu§ ,  vade 
cum  illo  et  alia  duo, 

Non  solum  tua,  ut  devites  altercationem,  sed  et 
te  ipsum  pra^be  angarianti,  non  lam  pedibus,  quam 
animo  compassionis  aflectu  paratus  muUo  plu» 
servire  quam  praeceperit.  Per  mille  passus,  quoniam 
iter  Sabbati  sunt,  in  quo  servilia  opera  probiben- 
tur,  licitum  opus  intelligimus  :  quod  et  millenariiis 
designat,  qui  perfectionem  significat.  Idcirco  dicit 
mille  et  duo  millia,  ut  non  solum  corpore,  sed  spi- 
ritu  et  anima  perfecte  Deo  serviamus,  mansucle 
tolerando  quae  proximus  ex  inflrmitate  intulerit. 


nollent  malefactoribus  suis,  saltem  aequalitatem  at-  G  Hic  ea  vindicta  non  prohibelur,  quae  ad  correctio- 


tenderent  ibi  etnon  excessum,  scilicet  ut  pro  mem- 
bro  ablato  simile  membrum  acciperent  de  inimico. 
lu  Evangelio  autem  non  debemus  resistere  malo, 
id  est  per  malum,  sed  in  bono  vincere  malum 
{Rom.  XII ).  Nec  istud  est  contrarium  judicibus 
pnecipientibus  suspendi  latrones,  si  solam  jusli- 
tiam  ibi  attendant,  et  non  odium  vel  jaliquod  sibi 
commodum.  iEquum  est  enim  ut  recipiat  quisque 
quod  fecerit,  sed  quia  ulciscendi  libido  vitiosa  est, 
hoc  discemere  et  vindicare  Deo  judicibusque  suis 
rcservandum  esl. 

m.^  L.  ^" 

Sed  si  quis  te  percusserit  in  dextertim  maxiUam 
tuam^  prisbe  ei  et  alteram,  ^ 

[Beda.]  Medicusanimarumquos  adcurandosproxi- 
mos  instruit,  omnia  quae  ad  salulem  proximorum  va- 
lere  possunt,  tolerare  praecipit.  Et  pertinet  ad  mi- 
sericordiam,  ut  tanquam  filiis  segrotantibus  et 
phreneticis,  si  salus  illorum  id  exigat,  multa  pa- 
tiantur  donec  infirmitas  transeat.  Quid  lam  mirum, 
quam  percutienti  maxillam  pra^bere?  [Hieron.] 
Nonne  omnis  indignautis  impetus  frangitur,  ita  se- 
datur  et  per  patientiam  ille  invitatur  ad  pceniten- 
tiam?  Secundum  mysticos  intellectus ,  jubemur 
pnebere  alteram  dexteram  :  justus  enim  sinistram 
non  habet.  Si  nos  hsereticus  in  disputatione  per- 
cusserit,  et  dextrum  dogma  vulnerare  [violare]  vo- 


nem  valet,  sed  huic  vindictae  non  est  idoneus,  uiai 
qui  odium  dilectione  superat.  Non  enim  odit  pater 
filium  castigando. 

Qui  petit  a  te  f  da  ei;  et  volenti  mutuari  a  te 
ne  avertaris, 

[Beda.]  Duo  genera  beneficii  complectitur,  vel 
cum  benevole  damus,  vel  cum  reddituro  commo- 
damus.  Omni  autem  petenti  te  tribue,  inquit  Lucas 
{Luc,  vi).  Non  dicit  omnia  petenti,  sed  illud  quod 
juste  potes  tribue.  [Hieron.]  Quod  si  illicita  petat, 
indicanda  est  ei  justitia,  ne  eum  inanem  dimiltas. 
taque  non  solum  de  eleemosynis  hoc  inteiligenduui 
est,  qula  etiam  divites  non  semper  dare  possent ; 
sed  de  pecunia  quae  nunquam  deficit,  id  est,  de  sa- 
pientia,  quam  tanto  magis  retines,  quauto  plus  eani 
pro  Deo  petentibus  [,distribuis.  Ergo  volenti  nai- 
tuari  a  te  sapientiam  ut  alios  doceat,  ne  avertaris, 
quia  quod  alios  docebit  per  te ,  tibi  reddetur  a 
Deo. 

L.  ?  M.  "" 

Et  qui  auferet  quae  tua  sunt,  ne  repetas, 
[Beda.—Hilar.]  De  veste,  fundo,  jumento  et  ge- 
neraliter  omni  pecunia,  dixit.  Docet  enim  humaiu 
judicii  vitanda  esse  arbitria  cum  damni  voluntate, 
ut  per  spem  futurorum  bonorum,  saecularem  su- 
pellectilem  contemnentes,  inanem  gentium  cupidi- 
tatem  arguamus. 


155 


Z4CnARIiE  CHYSOPOUTANI  EPISCOPI 

54 


m 


h.  V  M 

Et  proul  mltis  ut  facian  ifobis  homines^  facite 
illis  similiter, 

Quia  charitas  patiens  est,  benigna  est  (i  Cor.  xiii), 
non  tantum  inimici  injurias  fortiter  sustinet,  sed 
amici  quoque  gratiam  benigiie  pra*yenit,  ut  benefi- 
ciis  ad  amorem  aiii  trahantur.  Unde  nec  ait,  prout 
faciunt  facite ;  sed  prout  vultus  ut  fadant  vobis,  fa- 
dte  ittis. 

CAPUT  XXKII. 

M.  1?  L.  '' 

Audistis  quia  dictum  est :  Diliges  proximum  tuumt 
et  odio  habebis  inimicum  tuum,  Ego  autem  dico 
vobis :  Diligite  inimicos  vestros. 

[Beda.]  |Omnis  homo  proximos  esse  censendus  [) 
est.  Multi  putant  sufficere  virtutibus  non  odisse 
inimicos  ;  sed  eos  diligere,  humanam  naturam  non 
pati.  Non  vident  jquia  Moyses,  Samuel  et  Stephanus 
pro  inimicis  orabant  (Num.  xxi),  et  mortuos  David 
pianxit  inimicos  (7  Reg.  xv).  Non  vident  quia  Do- 
minus  impossibilia  non  jussit.  Hoc  Paulus  testatur, 
dicens  :  Matedicimur,  et  benedicimus;  blaspliemamur, 
€t  obsecramus  {Act,  vii). 

Benefacite  his  qui  vos  oderunt, 

IndePaulus :  Siesurierit  inimicus  tuus,  cibaillum : 
si  sitit,  potum  da  iUi  (/  Cor.  iv ;  Rom.  xii).  [Hierow. 
in  EpistoL  ad  Rom.]  Noli  negare  quod  Deus  nulli 
negat,  quamvis  sit  biasphemus  et  impius.  Sine  di 
scretione  omnibus  indigentibus  sinipliciter  tribua- 


A  petenti  fratri  praecepit,  veniamus ;  sed  quia  magm- 
tudo  peccati  misit  eum  in  desperationem  ,  cum 
dixisset :  Peccavi  tradens  sanguinem  justum  (Mattn. 
xxvii).  Quod  fortasse  esl  peccare  in  Spiritum  san- 
ctum,  siilicet  oppugnare  per  invidiam  fralernam 
charitatein.  Quod  peceatum  neque  hic,  neque  in 
futuro  reniittetur. 

Qui  sotem  suum  oriri  facit  super  bonos  et  matos^  «I 
pluit  super  justos  et  injustos. 

Probabilius  accipiendum  est  hoc  de  sole  com- 
muni  et  de  pluvia  aquse,  quam  de  sole  justitiae  eC 
de  pluvia  docirinaB  veritatis.  Sol  enim  spiritualis 
non  oritur  nisi  bofiis  :  quod  plangunt  iniqui,  in  !i- 
bro  Sapientiae  Salomonis  dicentes  :  Sot  non  ortus 
est  nobis  (Sap.  v). 

M.  V  L.  ** 

B  Si  enim  ditigatis  eos  qui  vos  diligunt,  quam  mer- 
cedem  habebitis  ?  Nonne  et  publicani  lioc  faciunt  ? 
L.  Et  si  bene  fecerilis  his  qui  bene  vobis  faciuni^  quat 
vobis  est  gratia  ?  Siquidem  et  peccatores  hoc  faciunt. 
Et  si  mutuum  dederitis  his  a  quibus  speratis  reci- 
pere,  quw  gratia  est  vobis  ?  Nam  et  peccatores  pecca- 
toribus  fenerantur,  ut  recipiant  a^qualia.  Et  si  satH- 
taveritis  fratres  vestros  tantum^  nonne  et  etlmici  hoc 
faciunt  ? 

[Beda.]  Si  tales  inter  se  natura  duce  norunt  esse 
benefici,  quantum  nobis  gradus  professionis  exi- 
mior,  necesse  est  ut  cura  virtutis  sit  uberior,  qua- 
tenus  etiam  non  amantes  charitatis  sinu  amplecia- 


mus,  non  quaerentes  cui,  sed  quare  demus.  Quis- C  """*^  Peccatores  sunt  valde  iniqui,  et  gravibus 

pe<catorum  sarcinis  onerati.  Magna  enim  distantia 
est  inter  peccantes  et  peccatores,  sicnt  inier  ri- 
dentes  et  irrisores,  inter  scribenies  et  scriptores  : 
nam  etiam  justi  peccant.  Fenerantur,  hoc  est,  coro- 
modant.  Saluiaverilis ,  id  cftt  sahitem  optaveritis. 
Elhnici  Gr«ce,  Laiine  dicuntur  gentiles. 

L.   M. 

Verumtamen  diligite  inimicos  vestros,  et  benefa" 
cite,  et  TTWtuum  date,  nihil  inde  sperantes. 

[Beda.]  Sciendum  est,  quia  multi  non  causa  ne- 
quitiae  non  fenerati  sunt,  sed  fraudari  timuerunt. 
Huic  infirmitati  divina  mexietur  auctoritas,  dicens , 
Et  mutuum^date,  nihil  indc  sperantes,  id  est,  non 


quis  enim  in  quacunque  necessitate  morituro  suc- 
currere  potest,  si  non  fecerit,  occidit. 

Et  orate  pro  persequentibus  et  calumniantibus  vos, 
nt  sitis  (ilii  Patris  vestri,  qui  in  ccbHs  est. 

[Adgust.]  Haec  Scriptura,  (iant  /i/tt  ejus  pupitti^ 
etuxor  ejus  vidua  (Psa/.  cvin),  et  quod  Dominus 
dicil  alibi :  Vce  tibi,  Capharnaumet  Corozaim  (Matth, 
XI ;  Luc.  x),  non  sunt  contraria  huic,  quia  non 
optando,  setJ  prsedicendo  hujusmodi  Scripturae  in- 
veniuntur.  Joannes  apostolus  dicens  :  Si  quis  scit 
peccare  fratrem  suum  peccatum  non  ad  mortem,  pos- 
iulabit^  et  dabit  d  Deus  vitam  (I  Joan.  v),  aperte 
ostendit,  non  pro  omni  fratre  orandum.  Ergo  cum 


Dominus  pro  persecutoribus  orare  jubeat,  patet  ^  i„  homine  spem  mercedis  figalis,  sed'in  Deo   oui 


aliqua  peccata  fratnim  esse  graviora  persecutione 
inimicorum.  Peccatum  ad  mortem  est,  cum  Ghri- 
Stianus  oppugnat  Christianum  adversus  gratiam 
Dei,  et  nunquam  poenitet.  Quapropter  Dominus  in 
cruce  ait  :  Pater,  ignosce  t//i»,  quia  nesdunt  quid 
fadunt  (Luc.  xxiii),  et  beatus  Slephanus  orat  pro 
eis  qui  eum  lapidabant,  quia  nunduin  in  Christum 
crediderajit  (Act.  vii).  Et  propterea  credo  non  orat 
Apostolus  pro  Alexandro,  quia  jam  frater  non  erat, 
Bbi  dicit  :  Alexander  cerarius  multa  mala  mihi 
ostendit :  reddet  illi  Deus  secundum  opera  illius  (II 
Tim.  iv).  Haec  differentia  Judam  a  Pelro  disiinguii, 
non  quia  poenitenti  non  sit  ignoscendum,  ne  con- 
Ira  Domini  sententiam,  qua  semper  ignoscendum 


vobis  reddet  quod  ilio  jubente  facietis.  Hinc  illud 
est :  Mutuabitur  peccator,  et  non  solvet;  justus  autem 
miseretur,  et  retribuet  (Psat.  xxxvi.) 

Et  erit  merces  vestra  multa,  et  eritis  fitii  Attis^ 
simi,  quia  ipse  benignus  est  super  ingratos  et  matos. 

Unus  filius  Dei  est  naturaiiter,  justi  vero  suiit 
ejus  fiiii  per  adoptionem,  hwredes  quidem,  Dd,  coha^ 
redes  autem  Christi  (Rom.  viii).  Quanto  ergo  excel- 
sius  est  praemium,  tanto  debet  impensius  officiom 
esse.  Benignus  est  altissimus  Deus  super  ingrato» 
et  malos,  vel  bona  temporalia  largiendo,  vcl  eos  ad 
coeleslia  inspirando. 

Estote  ergo  misericordes ,  sicut  et  Patet  tester 
minriccrs  est. 


«7  IN  UNUM  EX  QUATUOR   LlBER  PRIMUS.  138 

[AoGusT.  m  traetatu  de  Patientia?^  Nalura  Dei  A  quod  non  cst,  repraesenlator  allerius  personae,  dum 


impassibilis  est.  Sicut  autem  zelat  sine  aliquo  li- 
Tore,  irascilur  sine  allqua  perturbaiione,  pocnitet 
eum  sine  aiicujus  suse  praviialis  correptione,  ita 
est  paliens  sine  ulla  passione,  et  miseretur  sine 
aliquo  dolore. 

Estote  ergo  vos  perfecti,  sicut  Patet  vester  cmle-- 
stis  perfectus  est, 

Sicut  similitudinls  est,  non  quanlitatis.  Sensus 
ergo  talis  est  :  Prout  potestis  perfecli  estote,  ut 
quaeratis  prodesse  eliam  inimicis,  quod  Deum  fa*^ 
cere  manifestum  est. 

CAPUT  XXXDL 


M. 


sub  specie  boni  laudem  quaerit. 

Tu  ttutem  cum  oraveris,  intra  in  cubiculum  tuum  ; 
et  clauao  osti),ora  patrem  tuum  in  abscoudito,  et 
Pater  tuus  qui  videt  in  abscondito,  reddet  tibi, 

Cum  dicit,  intra  cvbiculum,  vanam  gloriam  jube& 
fugere.  [Hieron.]  Sed  videtur  boc  magis  esse  prae- 
ceptum,  ut  inclusa  cogitatione ,  labiisque  compre»- 
sis  oremus,  ut  de  Anna  legilur  in  libro  Regum  : 
Labia,  inquit,  illius  tantum  mtvebantur,  et  vox  illius 
non  audiebatur  (i  Reg,  iii).  [Augcst.]  Claudendum 
est  ostium,  id  est,  cariiali  sensui  resistenduro.  Cu- 
biculum,  est  secretnm  cordis,  ad  quod  tunc  intra- 
mus  in  oraiione,  quando  omnia  exteriora  quae  ad 
saeculum  periinent,  per  contemplalionem  divinam 


Attenditenejustitiamvestramtaciatiscotamhomi'^<l^^^'^^^^^^  repulamus  in  comparatione  gloriae  c<B- 


nibus,  ut  videamini  ab  eis,  Alioquin  mercedem  non 
halebitis  apud  Patrem  vestrum  qui  in  ccelis  est, 

[AuGDST.]  Hoc  est,  non  hoc  fine  justitiam  faciatis 
corani  liominibiis  ut  iaudem  humanam  ab  eis  quae- 
ratis.  Alioquin,  id  est,  si  aiiter  faciatis  ju^iliam, 
nisi  ila  ut  Deus  singulariter  sit  in  causa,  non  inde 
habebitis  mercedem  apud  ipsum.  Laus  hominum 
iion  debct  appeti,  sed  subsequi,  ut  exemplo  invitet 
alios.  Justlliam,  intellige  jejunium  contra  concu^ 
pisceutiam  carnis;  eleemosynam  contra  concupi- 
sceutiam  oculorum ;  oralionem  contra  superbiam 
Yit;e  :  de  quibus  moi  subditur,  qua  intentione  fieri 
debent. 

Cum  ergo  faeies  eleemosynam ,  noli  tuba  canere  q 
ante  te ,  sicut  hypocritce  faciunt  in  Synagogis  et  in 
vicis,  ut  honorificentur  ab  hominibus,  Amen  dico  vo^ 
bisj  rereperunt  mercedem  suam, 

[Hi£RON.]  Non  virtus,  sed  causa  virtutis  apud 
Deum  mercedem  babet.  At  vero  hypocritae  quaudo 
factunt  eleemosynain,  canunt  anle  se  tuba,  id  est, 
faciunt  eam  in  manifestatione ,  sicut  ille  apertum 
signum  dat  qui  tuba  canit,  ut  honorificentur  ab 
faouiinibus  et  non  a  Deo, 

Te  autem  faciente  eteemosynam,  nesciat  sinistra 
tua  quid  faciat  dextera  tua^  ut  sit  eteemosyna  tua 
in  abscondito,  Et  Pater  tuus  qui  videt  in  abscou' 
dito,  reddet  tibi, 

[HiERoif.  —  AuGusT.]  Bferces  hypocrharum  ,  est 


lestis.  Ostium  mcntis,  est  virtus  iortitudinis,  quod 
claudendum  est  contra  saeculi  tumultus,  et  contra 
favorem  humanum,  ne  oratio  secreta  impediatur» 
sed  in  contemplatione  divina  fundetur.  Oralio  au- 
tem  est  suavis  animi  cum  compunctione  cordis 
deprecatio.  Vel  ita  :  Oralio  est  oris  ratio,  qua  hu- 
mililer  vota  nostra  pandimus,  et  ab  imo  pectoris 
arcano  profertur. 

M.  «  L.  ^^ 

Orantes  autemy  nolite  multum  ^qui^  stcut  ethnici : 
putant  eittm  quia  in  muttitoquio  suo  exaudiantur,  No» 
liteergo  assimilari  eis,  Scitenim  Patervester  quibus 
opus  sit  vobis  antequam  petatis  eum. 

[Raban.]  Admonemur  orare  ad  Deumconscientia» 
non  multiloquio  sicul  ethnici,  putantes  quod  ipsi  ita 
verbisDeum  flectere  queant,  sicut  orator  judicem. 
[HifiRON. —  AuG.]  Hic  objicilur  :  Si  scit  Deus  quibus 
indigemus,  frustra  scienti  ioquimur.  Ad  quod  re- 
spondemus,  nos  non  narratores  esse,  sed  rogatores» 
Ipsa  orationis  intentio  cor  nostrumserenat,  capaciua» 
que  efiicit  ad  excipienda  divina  munera. 

L. 

Tunc  dixit  unss  ex  discipulis  ejus  ad  eum :  Dominef 
doce  nos  orare,  sicut  Joannes  docuit  disciputos  suos^ 

Ubi  Malthaeus  dicit :  Tunc  Berodes  videns  quoniam 
itlusus  esset  a  magis,  iratus  est  valde  (Matth,  ii.) , 
nullum  certum  tempus  definite  determinat  per  tunc^ 


laus  ho;ninum.  Sinistra  significat  dilectionem  lau-  D  sed  tale  est,  quod  dicit :  In  illis  diebus  contigit  He- 


dis,  dextera  vero  intentionem  implendi  praecepta 
I>ei.  Cum  ergo  imples  divinum  praeceptum  faciendo 
eleemosynam  vel  quodlibet  bonum«  noli  humanam 
laudem  admiseere.  In  abscondito,  id  est,  in  cou- 
scientia.  Si  interiora  periinent  ad  dexteram,  exte- 
riora  pertineiit  ad  sinistram. 

CAPUT  XXXIV, 

Et  cum  oratis ,  non  eritis  sicut  hypocritaf «  ^i 
amant  in  Synagogis  et  in  angulis  platearum  stantes 
orare  ut  videantur  ab  hominibus^  Amen  dico  vobie^ 
wecepetunt  mercedem  suam, 

[Raban.]  Docei  mundo  corde  esse  orandum,  sic- 
ut  et  eleemosynandum.  Hypocriia  est,  qui  simulat 
Pjltrol,  CLXXXVI. 


rodem  irasci.  Sic  ergo  prudens  lector  exponat  tuuc, 
ubicunque  leclio  postulabit. 

M.  L. 

Et  ait  iltis :  Cum  oratis,  dicite : 

Pater  noster^  qui  es  in  calis, 

[AuGUST.]  Qui  dicit :  Pater  noster^  magnopere  cu^ 
ret,  ue  tanto  patre  sit  indignus.  Non  possunt  vere 
ac  pie  dicere  nobiles  ac  divites ,  pater  nohtet^  idd 
cognoscant  se  esse  fratres  ignobilium  et  pauperum. 
In  coRtiSt  id  est,  in  sanctis  et  justis.  Cum  enimDens 
sit  ubiqueper  divinitatispraesentiam»  in  sanctis  spo» 
cialiter  est  per  inhabitantem  gratiam.  Cum  ad  ora* 
tionem  stamus,  ad  orientem  couTertimur«  ut  adma 

S 


Aid 


ZAGHARIiC  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI 


M 


Deatur  animus  ad  naturam  exceUentiorem,  id  est,  A  boc  facere,  vel  non  lacere,  scilicel  vel  quotidie  $q« 


ad  Deum,  se  convertere 

SanctxficetuT  nomen  tuum. 

Quod  semper  sanctum  est,  ut  omnibus  innotescat 
€t  in  nobis  sanctiOcetur,  oramus.  Nomen  Dei,  noti- 
tia  de  eo  est  manifesta  visione  in  angelis ;  calholica 
vero  ftde  in  prsesenti  Ecclesia,  dum  peregrinaiur, 
Cum  ergo  in  notitia  Dei  sanctificamur,  ut  ipse  sit 
pater,  nos  niii,  nos  dii  similes  illi,  et  ipse  Deusdeo^ 
Tum,  tunc  nomen  Dei  clarincatur,  et  sanclissimum 
csse  manifestatur. 

Adveniat  regnum  tuum, 

Hoc  est,  manifestetur.  Quemadmodum  euim  lux 
praRsens  adest  c^cis  et  oculos  claudenlibus,  ita  Dci 
rcgnum  quamvis  nunquam  discedat  a  terris,  tamen 


raere,  vel  nonquotidie  sumere.  Non  ergo  hic  panis 
in  iliis  partibus  inlelligitur  quotidianus :  nam  magni 
peccati  crimine  arguerentur,  qui  ex  eoquotidieno& 
accipiunt.  Cum  vero  haec  ita  sint,  quis  est  qui  aa* 
deat  dicere,  hanc  oralionem  Domini  taniummodo 
diceudam  usque  ad  eam  horam,  qua  corpori  Domiai 
communicamus?  Non  enim  jam  dicere  poterimus, 
da  nobis  hodie,  quodjam  accipimus,  aut  iterumul* 
tima  parte  diei  sacramentum  iilud  c>elebrandum  est^ 
Reslat  igitur  ut  panem  quotidianum  intelligamis 
spiritualem,  prsecepta  scilicet  divina,  qus  quotidie 
nos  oporlet  meditari  et  operari,  ut  illud  :  Operamim 
escam  qucs  non  corrumpilur  {Job  vi).  Quotidianui 
dicitur  iste  cil>us,  quaiidiu  hxc  vita  durat.  Nam  post 


ignorantibus  absens  est.  [Hieron.]  Vel  ita  :  Adve-  ^  hancvitamnoneritquotidianus,  quiainillavitanon 


niat  regnum  tuum^  id  est  non  rcgnet  in  nobis  pecea- 
lum,  scd  tu.  [AuG.  ad  Probam  de  orando]  Aliter : 
Cum  dicimus,  adveniat  regnum  ruum,  desiderium 
nostrum  ad  futurum  regnum  excitamus,  ut  nobis 
veniat,  et  i'n  eo  regnare  mereamur.  Nam  velimus, 
Bolimus,  utique  adveniet. 

Fiat  voluntas  tua  sicut  in  coelo  ct  in  terra. 

Fiat,  inquam,  ut  quomodo  inculpate  tibi  angeli 
«erviunt  in  coelo,  ita  et  nos  in  terra  tibi  serviamus. 
\el  ita :  Sicut  justi  qui  per  coclum  intelliguntur,  fa- 
ciunt  voluntatem  tuam,  ita  etiam  peccatores  qui  per 
terram  intelliguntur,  facianteam  ad  te  conversi.  Non 
absurde  etiam  accipitur  per  coelum  spiritus,  per  ter- 


succedit  dies  diei  aliqua  volubilitate  temporis.  Ho- 
die,  id  est,  qaandiu  dicitur  hodie,  ut  illud:  Hodit 
si  vocem  ejus  audieritis  (Hebr.  iii ;  P$aL  xciv).  Si 
quis  etiam  duo  superlora  velit  accipere,  oportet  ut 
conjuncte  omnia  tria  aecipiantur,  ul  scilicet  quoli* 
dianum  panem  simul  petamus  et  necessarium  cor- 
pori  et  sacratum,  visibilem  et  invisibilem  VerLi 
Dei. 

Et  dimitte  nobis  debita  nostra^  sicut  et  nos  dimit^ 
mus  debitoribus  nostris, 

Debita  dicit  peccata.  Non  ergo  bic  urgetur  quis 
pecuniam  dimittere  debitoribus,  nisi  his  qui  in  tan* 
tum  reddere  nolunt,  ut  indevelint  iitigare,  utsu* 


ramcorpus,utsicutDeospiritusbonusnonresistit,ita  p  perius  dictum  est :  Si  quis  tibi  tunicam  tollerewlue" 

rit  et  judicio  tecum  contendere^  dimitte  ilU  et  paliium 
{Matth.  v).  Servum  euim  Domini  non  oportet  liti' 
gare.  Qui  ergo  modeste  agit  ut  sibi  pecunia  restitua- 
tur,  non  tam  curans  de  pecunia  quam  de  correcUone 
debitoris,  reddere  nolenlisquod  potest  reddere,non 
solum  non  peccat,  sed  plurimum  prodest  debitori, 
quem  corrigit,  ne  damnum  fidei  patiatur.  £t  cam 
hic  de  omni  peccato  debitum  accipiatur,  peccet  au- 
tem  in  te,  debens  tibi  pecuniam  si  reddere  recuset, 
cum  babeat  unde  reddere  possit,nisi  ei  hoc  peccatum 
dimlseris^  uon  poleris  dicere,  dimitte  nobis  debita 
nostraf  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus  nostrii. 
Nam  quoniam  veniam  a  Domino  petis,  his  qui  ve- 
niam  a  te  petunt,  dimittere  debes. 


corpus  non  resistat  spiritui,  ne,  dum  contendunt  caro 
et  spiritus,  praecepta  Dei  minus  implere  possimus. 
"Vel  per  coelum  accipe  Christum  sponsum ;  per  ter- 
ram,  Ecclesiam  ejus  sponsam  :  ut  sicut  in  Christo 
Ht  Patris  voluntas,  ita  etiam  fiat  in  Ecclesia. 

Panem  nostrum  supersubstantialem  L.  quotidianum 
M.  da  nobis  hodie. 

[IliERON.]  In  Graeco  ^abetur  epiusion,  id  est,  su- 
pcrsubstantialem,  pro  quo  in  Hebrxo  habetur  sogol- 
la,  quod  interpretati  sunt  pr^ctpttum,;vel  egregiumy^ 
vel  peculiarem.  [Augcst.]  Supersubstantialis  panis 
est  ille  qui  dicit :  Ego  sum  panis  vivus,  qui  de  coslo 
descendi  {Joan.  vi.),  qui  yidelicet  universas  supe- 
rat  creaturas.  Panis  quotidianus  dictas  est  vel  ne- 


cessaria  sustentatio  hujus  vitse,  vel  sacramentum  ^^Etne  nos  inducas  in  tentationem. 


corporis  Christi,  aut  pro  spirituali  cibo,  unde  Do- 
minus  dicit :  Ego  sum  panis  vtf(F,  qui  de  ccelo  descen- 
di.  Quid  horum  trium  probabilius  sit,  consideretur. 
De  temporalibus  sustentalionibus  inquit  Dominus : 
Nolite  solliciti  esse  quid  edatis^  auV  quid  induamini 
{Luc.  xi).  Et  cum  ait :  Qucsrite  primum  regnum  Dei^ 
et  hmc  omnia  apponentur  vobis  {Matth.  xvi ;  Luc.  xii), 
non  ait,  deinde  isla  quaerite,  sed  ait,  et  hwc  omnia 
apponentur  vobis^  scilicet  etiam  non  quserentibus. 
Quomodo  autem  non  quxrat  aliquis  qui  precatur 
Deumt  non  video.  Nunc  de  sacramento  corporis  vi- 
deamus.  Orientales  iu>n  quotidie  coenae  Dominics 
communicant,  nec  tamen  propterea  damnant  eos 
Ecclesiarum  rectores.  Sine  scandalo  enim  possunt 


Aliud  est  induci  in  tentationem,  et  alind  tentari: 
nam  sine  tentatione  nullus  probatur.  Unde  scriptnm 
est :  Tentatvos  DeuSy  ut  sciatsidiligitis  eum  {DeuU 
xiii),  id  est,  ut  scire  facial.  Non  ergo  hic  oralur  ut 
noii  tentemur,  sed  nt  in  tentationemnon  induCamQr, 
tanquam  si  quispiam,  cui  necesse  esl  igne  exami- 
nari,  uon  orat  ut  igne  non  contingatur,  sed  ut  non 
exuratnr.  Vasa  enim  figuli  probat  fornax,  et  komi' 
nesjustos  tentatio  tribulationis  {Eccli.  xxvii.;lnduci- 
tur  autem  in  tentationem,  cui  accidunt  qu:e  ferre 
non  potest.  Petimus  ergo,  ne  vel  decepti  consentia- 
.  mus  alicui  lentationi,  vel  cedamus  afflicti 

Sed  libera  nos  a  malo. 

Non  solum  orandum  est  ut  non  inducamur  in  ma- 


<**  IN  UNDM  EX  QUATLOR  LlBER  PRIMIJS.  IH 

IuinqU6caremu$,8eduCabiIlo>tiamUberemur,in.\blasphemiae,  indignatio.  Oramus  pane  quotidiano 
quod  jam  inducti  sumus.  — /»  •     .      ........  -» 


Amcn 

[HiERON.,  epibt.  ad  Marceltam  de  diapsalmate.] 
Apud  Hebneos  in  Hne  unum  e  tribus  solet  subnec  ti, 
Ht  aut  amen  scribant,  aut  sela,  aut  salon,  quod  cx- 
primitur  pacem.  Undeet  Salomon  dicitur  pacificus. 
Pro  sela  dicitur  in  Graco  diapsalma,  et  apud  nos 
&emper.  Amen  interpretalur  vere  vel  fideliter.  [Ac- 
cusT.  enchirid.  cap.  53.]  Hariim  septem  petilionum 
tres  primae  manebunt  in  aeternum,  reliquae  ad  lem- 
poralem  vilam  pertinent,qu9e  tamen  propter  seternam 
consequendam  sunt  necessariae.  In  illa  utique  vita 
sctcraa  ubi  nos  semper  spcramus  fuluros,  et  nomi- 
niinis  Dei  sanctiGcatio  et  regnum  ejus  et  voluntas 


reflci,  ut  spiritu  fortitudinis  esuriamus  et  sitiamus 
jusliliam ,  absorpta  tristitia  quae  peccatores  absor- 
bere  solel.  De  tristilia  nascitur  malilia,  raucor,  pu- 
sillanimitas,  desperalio,  torpor  contra  praecepta,  va- 
gatio  mentis  erga  illicita.  In  consilio  quo  misericor- 
des  sumus,  purgatioest  anima.  In  isto  gradu  debet 
cxerceri  dilectio  proximi  usque  ad  inimici  dilectio- 
nem,  exclusa  omni  avaritia.  Petimus  ergonobis  di- 
milti  a  Deo,  sicut  dimittimus  proximo.  De  avaritia 
oriuntur  proditio,  fraus,  fallacia,  perjuria,  inquie- 
tudo,  violenliae  et  contra  misericordiam  obduratio- 
nes  cordis.  Intellectus  mundo  corde  contemplatur 
divina,  quanlum  potest  videre  mundo  mortuus :  ma- 
gis  enim  per  fidem  quam  per  speciem  ambulatur, 


,-  ,   .  °  ^ "^  8**'  ^"'»"  pci  iiucui  quam  per  speciem  ambulatur. 

ejus  {Luc.  XI),  mnostro  spiritu  et  corpore  perfecte  B  cum  in  bac  vita  peregrinamur,  quamvis  coaversa- 


atque  immortaliter  permanebunt.  Et  hic  inchoantur, 
quantumcunque  proficimus,  augentur  in  nobis,  pa- 
nis  vero  quotidianus  ideo  dictus  esl,  quia  hic  est 
necessarius.  Et  forlasse  idco  dictus  est  panis,  non 
potus;  quia  panis  frangendo  et  mandendo  in  alimen- 
lum  verlitur,  sicut  Scripturae  aperiendo  et  disseren- 
do  animam  pascunt.  Potus  autem  paratus  sicutest, 
transit  in  corpus,  ut  hic  panis  sit  veritas  cum  ali- 
quante  labore,  tunc  autem  potus  cum  nullo  labore 
disputandi.  Hic  est  etiam  qiiamposcimus  remissio, 
ubi  est  commissio  peccatorum.  Hic  tentationes,  qus 
nos  ad  peccaiidum  vel  alliciunt  vel  impellunt.  Hic 
denique  malum  unde  cupimus  liberari,  illic  autem 


tionem  habeamus  in  coilis.  Ne  igitur  tentationibus 
cordnplex  fiat,  petimus  non  induci  in  teiUationem 
perblanda  vel  aspera,  ut  sic  ventris  ingluvies  peni- 
tus  abjiciatur.  De  ventris  ingluvie  propagatur  ine- 
pta  lajtitia,  scurrilitas,  immunditia,  multiloquium, 
hebetudo  sensus.  Quia  vero  ipsa  sapientia  nonnisi 
pacatustranquillusqueperfruitur,  oramus  ab  omni 
malo  liberari,  et  praesertim  dum  vivimus,  a  malo 
luxuriae.  De  luxuria  generatur  cajcitas  menlis,  in- 
consideratio,  inconstantia,  piaecipliatio,  amor  maii, 
odium  Dei,  affectus  praesenlis  saecuM,  horror  autem 
et  desperatio  futuri.  Juxta  quod  differunt  odorare 
ei;gustare,sentias  spiritum  inlellectus  etspiritum  sa- 


■  ,  .....  ^•©"•""'^>^^""«»  »H""u"i"Heneciu8eispiritumsa- 
n-.h.l  .storum  est.  Lucas  vero  in  oi-at.one  Dominica  pientisdifferre.Retrogradeetiamadaptanturseptem 
Delitiones  non  sentem.  sed  iTuinmip  rnfnnlAYiift  Afit       «^^4:»:^..»«   „^>.* .i__.       .  .  f  *-  * 


pelitiones  non  septem,  sed  quinque  complexus  est, 
in  quibus  illas  septem  intelligit  contineri  (t6irf.).No- 
men  quippe  Dei  sanctificatur  in  spiritu,  regnum  au- 
tcm  ejus  in  carnis  resiirrectione  venturum  est.  Ter- 
tiam  ergo  petitionem  in  fais  duabus  Lucas  voluit  in- 
telligi.  Deinde  adjungit  de  pane  quotidiano,  de  re- 
missione  peccatorum,  de  tentatione  vitanda,  relin- 
quens,  sed  li])era  nos  a  malo^  ut  sciat  unusquisque 
se  liberari  a  malo,  ex  eo  quod  non  infertur  in  ten- 
Utionem.  Quod  eliam  vult  haec  littera,  sed  iibera. 
Non  enim  ibi  est,  et  libera,  tanquam  una  sit  petitio, 
ut  cum  dicilur  noli  hoc,  sed  hoc  Attende  quanta 
connexione  congruant  sibi  petitiones  septem,  septi- 
formis  gratia  sancli  Spiritus,  septem  virtutes  qui- 
bus  principalia  septem  vilia  propulsantur,  et  beati-  d 
ludo  impetraiur,  ut  in  principio  hujus  sermonis  ex- 
plicalur.  Petimus  sanctificari  nomen  Dei  in  nobis 
limore  caslo  permanente  in  s»cula,  ut  ex  timore 
Dei  pauperes  spiritii  simus,  et  inanls  gloria  procul 
pellalur.  De  inani  gloria  haec  oriuntur,  inobedientia, 
jaclantia,  hypocrisis,  contentiones ,  perlinaciae,  di- 
scordiae  el  novitatum  prxsumpiiones.  Petimiis  Deum 
regnare  in  nobis,  ut  per  pietatem  mitescamus,  invi 
dia  remota.  De  invidia  nascitur  odium,  susurratio, 
detractio,  exsultatio  in  adveisis  proximi,  afflictio 
autem  in  prosperis.  Oramus  fieri  voluntatem  Dei  in 
nobis,  ut  per  scientiam  nos  ipsos  liigeamus,  et  om- 
nis  ira  interdicta  excludalur  a  nobis.  De  ira  profe- 
nintur  rixae,  tumor  mentis,  oontumeliae,  clamor 


petitiones,  septem  donis,  et  septem  beatitudinibus 
ut  in  timore  Dei  ultima  petitio  respiciat,  ad  primam 
beatitudinem,  in  pietate  penultima  ad  sccundam,  et 
ita  de  caeteris.  [Auc.  ad  Probam  de  orando.]  QuaeU- 
bet  alia  verba  vel  praecedendo  formet  affectus  oran- 
tis  ut  clareat,  vel  consequendo  attendat  ut  crescat : 
nihil  aliud  dicimus  quam  quod  lu  Dominica  oratione 
positum  est,  si  recte  et  congruenter  oramus 

M.  t-i  L.  ^^ 

Si  enim  dimiseritis  bominibus  peccata  eorum,  dimit 
let  vobis  Pater  vester  cwlestis  debita  vestra.  Si  autem 
non  dimiieritis  hominibus,  nec  Pater  veiUr  dimittet 
vobis  peccata  vestra. 

[Ambe.  in  symb.  Athanas.]  Totius  orationis  nullus 
fructus  est,  nisi  dimittamus  debitoribus  nostris,  id 
est,  peccantibus  in  nos.  Homo  in  Scripturis  modo 
naturam  significat,  ut  ibi :  Anima  ralionalis  et  caro, 
sunt  unus  homo ;  modo  fragiliiatem,  sive  culpam  ; 
fragilitatem,  ul  ibi :  Homo,  lu  quis  es  quirespondeas 
Deo  ?  (Rom.  ix.)  Culpa  notatur,  ut  ibi :  Vos  autem 
sicut  homines  moriemini  [Psal.  lxxxi).  Unde  hic  di- 
citur :  Si  dimiseritis  hominibus,  id  est,  peccatoribus, 
qui  ex  diis  homines  peccando  facti  sunt,  dimittetur 
et  vobis. 

CAPUT  XXXV. 

M.  '^ 

Cum  autemjejunatisy  nolite  fieri  sicut  hypacrit<B  tri 
stes.  Exterminant  enim  facies  suaSf  ut  appareanthomi' 


1^3  ZACHARIJE  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPl  ^** 

fdbus  jejunante$.  Amen  dico  vobis,  quia  receperunt  A  M.     v     L« 

The$auri%ate  autem  vobis  ihesauros  in  ecBh^  ubi 


mrcedem  suam.  Tu  autem.cum  jejunas,  unge  caput 
ftium.  Et  (ackm  tuam  lava,  ne  videaris  hominibus  ;e- 
junans,  sed  Patri  tuo  qui  estin  ab^condito.  Et  Pater 
tuus  qui  videt  in  abscondito,  reddei  tibi, 

Exierminant  facies  suas,  id  est,  deforraant  et  quasi 
extra  proprios  terminos  abducunl,  ul  pallidi  videan- 
lur  ct  trisies»  id  esl,  quasi  lugentes  de  peccatis  suis 
et  aliormn.  IJnge  caput  tuum.  LHieron.]  Juxta  riluin 
provinciae  Palaestinai  loquitur,  ubi  festis  diebus  so- 
lebant  ungere  capita ;  praecepit  ergo,  ut  jejunantes 
laetos  nos  esse  monstremus.  [August.]  Inhoc  capU 
tulo  animadvertendum  est,  non  solum  esse  jactan- 
tiam  in  nitore  corporum,  sed  etiam  in  ipsis  sordi- 
bus.  Et  quia  turpissimum  est  ungere  caput,  ad  in- 
teriora  hocpr«ceptum  perlinel.  Capul  ergo  ungit, 
qui  roente  laetatur  atque  ratione,  quae  recie  caput 
animae  accipitur.  Faciem  lavat,  qui  cor  mundat,  ut 
Deum  viderepossit.  Qui  autemin  professione  Chri- 
stiana  inusitato  squalore  ac  sordibus  intentos  in 
se  liomines  facit  sola  voluntate,  non  necessilate,  cac- 
leris  ejus  openbus  potest  conjici,  qualis  fuerit.  Unde 
Dominus  pr^ecepit  lupos  cavendos  sub  oviiia  pelle. 
Ex  fructibus  eorum,  inquil  cognosceiis  eos  (Matth.yu). 
Recte  caput  animae  mentem  accipimus,  qua  cogita- 
tionesreguntur. 

T       151 
JLi«      X 

Nolite  iimere,  pusillus  grex,  quia  complacuit  Pa- 
tri  vesiro  dare  vobis  regnum. 


tteque  arugo  neque  tinea  demditur,  et  ubi  fures  non 
effodiunt  neque  furantur. 

[Raban.]  Hoc  n^^n  solum  de  pecunia,  sed  eliam 
de  cunctis  possessionibus  seniienduin  est ,  quia 
omne  terrenum  vel  aerugine  consumilur,  ul  aurura, 
argentum ,  vel  vermibus  et  piilredine  solvitur,  ut 
vestes;  vel  quod  ab  bis  immune  est,  a  furibus 
tollitur,  ut  lapides  prctiosi.  Inhis  '^rgo  omne  genus 
avaritiae  reprehenditur.  Coelum  dicii,  non  istud  ae- 
riuin,  sed  firmamentum  spirituale  quod  nunquam 
iransiet. 

(Jbi  enim  est  thesaurus  tuus,  ibi  est  et  cor  tuum. 
15     [HiERON.]  Hoc  etiam  de  passionibus  est  diclum. 
'  Gulosus  cor  habet  in  ventrc,  lascivus  in  ludicris, 
amator  in  libidine,  avarus  in  pecunia.  [Augcst.] 
Ergo  si  in  terra  est  cor,  id  est,  si  eo  cordc  qi»is- 
que  operatur,  ut  terrenum  commodum  adipiscaiur, 
quomodo  erit  roundum  quod  in  terra  volutalur? 
Sordescit  aliquid,  dura  Inferiori  miscetur  naiurac; 
quia  etiam  de  puro  argento  sordidatur  aurum,  si 
misceatur.  Ila  et  animus  noster  terrenorum  cupidi- 
tate  sordescit,  quamvis  ipsa  terra  in  suo  genere 
munda  sit.  Si  ergo  thesaurus  esl  in  terra,  cor  est 
deorsum ;  si  vero  in  coeleslibus,  cor  est  in  Chrislo 
Jesu  flxum,  quia  necesse  esl  ut  quo  praecesserii  di- 
leclionis  tbesaurus,  illuc  et  cogitationis  sequatur 
aflfectus.  Data  igitur  ex  Christi  dileclionc,  aeternum 


(Bed*.1  Ne  diflidatis  in  eleemosyna.  in  orallone,  in  C  fructum  conferunt  m  c(Blest.bus,  ub.  futura  ^. .i.i 


jejunio ;  quia  pater  complacita  bonitate  dabit  vobis 
regnum.  Gregem  electorum  nominat  pusillum,  vel 
ob  comparationem  roajoris  numeri  reproborum,  vel 
polius  ob  humilitatis  devotionem,  qua  perveniturad 
Goeleste  regnum. 

L.  'f  M.  ''*  R.  ''' 

Vendite  qux  possidetisy  et  date  eleemosynam. 

Qui  pro  coelo  mundana  omnia  spernit,  vendat 
quaj  habel  et  disiribuat,  quinon  est  tantaevirlu- 
tis,  de  his  quae  habet  eleemosynam  det.  [Beda.] 
Non  enim  praecipitur  ut  nihil  pecuniae  ad  usus  ne- 
cessarios  a  sanctis  reservetur,  cum  et  ipse  Do- 
iTiinus  cui  ministrabant  angcli,  ad  informandam 
Ecclesiam,  loculos  habuisse  legatur  Matth.  i\  - 
Joan.  xii). 

l.  ?  M.  *^ 

Facite  vobis  sacculos  qui  non  veterascunt^  thesau- 
vum  mm  deficientem  in  coelis. 

Sensus  cst  -  Elcemosynas  abscondite  vobis,  idcst, 
ad  commodum  Ycstrum  Ib  sinu  paupcris,  quarum 
merces  maneat  in  coelis,  hoc  est,  in  spiritualibus 
<t  aOernis. 

CAPUT  XXX\I. 


M. 


i5 

I 


Nolite  thestturizare  vobis  thesauroi  in  terray  ubi 
esruqo  et  tinea  demolitur. 


sanctorum  incorruplibiles  sunt.  [R*ba.n.]  iErugo 
myslice  significat  superbiam,  quse  decorem  virtu- 
tum  obfuscat ;  tinea  quae  vestes  rodit  laienler,  in- 
vidiam,  qu*  studium  bonum  diL-^cerat,  et  compa- 
ctioncm  unitatis  dissipat.  Fures  punt  baeretici  et 
daemones,  qui  ad  hoc  inteuli  sunt,  ut  in  spirilua- 
libus  nos  spolient.  Demoliri,  esl  dissolvere  el  con- 
'  Bumcrc. 

M.  *;  L  *'* 

Lucerna  corporis  est  oculus.  Si  fuerit  oculus  iuus 
simpleXy  iotum  corpus  tuum  lucidum  eril.  Si  aulem 
oculus  tuus  nequam  fuerity  toium  corpus  tuum  tene- 
brosum  erit. 
U  [HiERON.]  Munditiam  cordis  prosequitur.  Lip- 
pienles  solent  videre  numerosas  lucernas,  simplex 
oculus  simpUcia  inluetur.  Quod  totum  trausfertiir 
ad  sensum.  Quomodo  crgo  totum  corpus,  si  oguIus 
non  fuerit  simplex ,  cst  in  teneliris ;  iu  si  aaima 
suum  fulgorem  perdat,  totus  sensus  in  caliginc 
commoratur.  Unde  alibi  praecipitur  :  Omni  eustodia 
serva  cor  tuum  ^  quoniam  ex  ipso  vita  jfrocedii 
{Prov.  iv).  [Beda.]  Per  oculum ,  accipe  imentio* 
nem;  pcr  lotum  corpus,  omnia  opcra,  quia  et 
Apostolus  mcmbra  nostra  nuncupat  opera  qus 
improbat  diccns  :  Mortificate  ergo  membra  vestr» 
qwB  sunt  super  terram^  fornicalionem^  immuwiitiam^ 
libidinem  {Cohss.  iii),  et  his  simiLia.  [August.]  Si 
ergo  pura  intenlione  opera^  dirigis  ad  Deum,  ,ail 


la  IN  UNCM  £X  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  146 

quem  omiiia  referendlft  sunt,  ex  debito  fine  intenlio-  A  illud :  Qui  amat  animam  twm  perdet  eam  {Joan, 


nis  6unt  opera  lucts,  etiamsi  non  ita  bominibus  vi- 
deatur.  Si  vero  perversa  est  inlentio,  pravum  est 
quidqnid  agis ,  etiamsi  rectum  videatur.  Ideo  ope- 
ra  tenebrae  dicuntur,  quia  incertum  babent  exi- 
tum. 

Si  ergo  lumen  quod  in  te  est^  tenebrce  sunt^  ipsw  Xe- 
nebr<je  quantte  erunt  ? 

Id  est,  si  intentio  sordidatur  appetitu  tempora- 
lium,  tenebrae  factorum  sordidx  et  valde  tenebrosae 
erunt,  tum  propter  turpem  et  confusum  intentionis 
finem,  tum  quia  operis  exitus  in  se  dubius  est.  Qiiod 
Lucas  ait :  Si  corpus  tnum  totum  lucidum  fuerit,  /u- 
cidum  totum  erit  (Luc.  xi),  sic  intellige :  Si  omnia 
opera  tua  tibi  luceant  per  bonam  intentionem,  lunc 


XII). 

Resvicite  volatilia  cosliy  quoniam  non  serunt  neque 
metunt^  neque  congregant  in  horrea^  et  pater  vester 
coelestis  pascit  illa.  Nonne  vos  magis  pluris  estis 
iUis  f 

[  HiLARius.  ]  Hoc  ad  litteram  inlelligendum  est, 
quia  Dominus  manifeste  omnem  curam  rerum  prae- 
sentium  amovet,  et  attenlos  tantum  esse  in  spem 
futuri  docet.  [Adgust.]  Ralionale  animal  cui  aeter- 
nitas  promittitur,  plus  est  quam  irrationale.  9!agi$ 
pluris,  hoc  cst,  multo  pluris  pretii  estis  vos,  quam 
volatilia  coeli  aerei. 

Quis  autem  vestrum  ccgitans  potest  adjicere  ad  sta 
turam  suam  cubitum  unum?  Si  eryo  neque  quod  mi^ 


etiam  lucida  erunt  ante  Deum,  et  inde  lucis  gratia  B  nimum  est  potestis,  quid  de  cwteris  sollicili  eslis  ?  et 


191 


donaberis. 

M.  ^  L. 

Nemo  potest  duobus  dominis  servtre,  Aut  enim 
unum  odio  habebit^  et  alterum  diliget ;  aut  unum  su- 
etinebity  et  alterum  contemnet.  Non  potestis  Deo  ser^ 
vire  et  mammome, 

Idem  opus  diversae  voluntati  dominorum  non  con- 
venit.  Mamraona  Syriace,  divitia;  nuncupantur. 
[HiERo:<i.]  Audiat  hoc  avarus.  Non  dixit,  qui  habet 
divitias,  sed  qui  servit,  id  est,  qui  custodit  ut  ser- 
▼os,  et  non  distribuit  ut  Domiuus.  Mammoiia  apud 
Hebrxos  divitix  dicuntur.  Punice  autem  mammon 
hicrum  dicitur.  [August.]  Qui  servit  mamnionse, 
diabolo  servit,  qui  princeps  hujus  sxculi  a  Domino  q 
dicitur.  Et  alterum  diligitj  id  est,  Deum.  Quisenim 
diligit  diabolum?  Patitur  tanien  aliquis  eum,  sicut 
qui  in  magna  domo  aliqua  aliense  ancillae  conjun- 
ctus,  propter  cupiditatem  suam  duram  patitur  ser- 
▼itutem,  etiamsi  Oominum  ancillae  non  diligat.  Et 
alterum  contemnet.  Quis  Deum  potest  odisse?  Gon- 
temnit  tamen  aliquis  eum,  id  est,  non  timet,  cum 
nimis  securus  de  ejus  misericordia  prxsumit.  Unde 
ilhid  :  Ft7t,  ne  adjicias  peccatum  super  peccatum :  et 
dicas,  miseratio  Dii  magna  est  (Eccli,  v).  Lucas  ha** 
bet,  adhigrebit^  ubi  Matthaeus  dicit ,  sustinebit.  £t 
Qtrumqoe  respicit  ad  diabolum,  cui  male  acqui- 
rentes  divitias  adhaerendo,  sustinent  illinn. 
CAP13T  XXXVH.XXXVm 

150  ^ 


M.  *;  L. 


Jdeo  dieo  tobit  :  Ne  solliciti  siiis  animee  vestrcBy 
quid  manducetiSy  neque  corpori  vestro,  quid  tndtia- 


[HiERO.f .]  De  carnali  cibo  et  vestimento  hoc  ac- 
cipiendum  est,  quia  de  spiritualibus  semper  debe- 
mus  esse  solliciti.  Labor  exercendus  est,  sed  soUi- 
citudo  tollenda  est  de  camalibus.  Quidam  addunt, 
neque  quid  bibatis. 

Nanne  anima  plus  est  quam  esca^  et  corpus  plus 
quam  veslimentum  ? 

[Acgcst.]  Sensus  est,  Qui  prsestitit  majora,  prae- 
•labit  et  minora.  Pro  bac  vita  posuit  animam,  ut 


ie  veslimentoquid  solliciti  estis  ? 

[Beda.]  llli  relinquile  tegendi  corporis  curam,  cu 
jus  cura  fartum  est. 

Consideratc  lilia  agri  quomodo  crescunt^  non  labo^ 
rant,  neque  nent. 

[KABAn.]  Non  est  hic  quaerenda  allegoria,  sicut 
nec  in  avibus,  sed  de  minoribus  pcrsuasio  iit  ad 
majora. 

Dico  autem  vobis ,  quoniam  nec  Salomon  in  omni 
gloria  coopertus  est  sicnt  unum  ex  istis. 

[HiERON.]  Quae  purpura  regum,  quae  pictura  tex- 
tricum  potest  floribus  comparari  ?  Ipse  color  dicitur 
operimentum  florum,  sicut  dicitur,  operit  istum 
rubor. 

Si  autem  fenum  agri  quod  hodie  est^  et  cras  in  cli- 
banum  mi(ft/ur,  Deus  sic  vestit :  quanto  magis  vos 
tninimee  fidei  ? 

Vestitj  id  est,  adomat  Deus  fenum,  hoc  est,  her- 
bas  et  pulchro  coiore  et  bono  odore  :  quod  cum  de- 
siccatum  fuerit,  miltelur  in  clibanum,  id  est,  in 
acervum  habentem  speciem  clibani.  Modica  fides 
est,  quae  nec  de  minimis  certa  est,  nedum  aetcma 
speret. 

Nolite  ergo  solliciti  esse^  dicentes  :  Quid  manduea^ 
bimus  ?  aut  quid  bibemus  ?  aut  quo  operiemur  ?  Ha^e 
enim  omnia  gentes  inquirunt.  Scit  enim  pater  vester 
quia  his  omnibus  indigetis.  Qucerite  autem  primuni 
regnum  Dei  et  justitiam  ejusy  et  hac  cmnia  adjicien-^^ 
tur  vobis. 

Gentibus  nulla  cura  est  de  futuris,  sed  prxsentia 
quaemnt ;  filiorum  autem  est  quaerere  regnum,  et 
hsec  omnia  paterna  gratia  adjicientur  etiam  non 
quserentibus,  ut  nec  in  praesenti,  nec  in  futuro  desit 
eis  aliqua  gratia.  [August.]  Verumtamen  si  praesen- 
tia  subtraliantur,  ad  probationem  est ;  si  addantur» 
ad  actionem  gratiarum,  quia  omnia  cooperantur  is 
bonum.  Scit  enim  coeleslis  medicus,  quid  nobis  da- 
turus  est  ad  consolationem,  quid  vero  sultrac.urus 
ad  exercitationem.  Non  enim  homo  jumento  suo  ci* 
baria  sine  causa  detrahit.  Gum  dixit,  primum  qua- 
rite  regnum  Dei,  significavit  temporale  posterius 
quaerendum,  non  tenipore,  sed  dignitate.  Illud  tan- 
quam  bonum ,  boc  tanquam  necessarium,  sed  ne- 


iil  ZACHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  Ug 

cessarlum  proptcr  illud  bonutn.  Aperte  enim  osten-  A  ut  sunt  stupra,  blasphemiae,  furta,  ebrietas,  et  si* 


dit,  non  temporalia  sic  esse  appetenda,  ut  propter 
ipsa  benefacere  debeamus,  licet  sint  necessaria. 
Quaecunque  enim  facimus,  propter  regnum  Dei  fa* 
cere  instituimur.  Ni>n  enim  evangelizare  debemus 
ut  mandiicemus,  sed  manducare  ut  evangelizemus ; 
qaia,  quidquid  propter  aliud  aliquid  quseritur,  vi- 
lius  est  quam  id  propter  quod  quaeritur.  Non  omnes 
propter  salutem  Ecclesise  ministrant,  sed  propter 
temporalia  aut  propter  utruroquc.  Sed  supra  di- 
ctumest :  Nemopotest  (tuobus  dominis  servire  (Matlh, 
vi).  Ergo  tantummodo  propler  regnum  Dei  debemus 
operari  bonum,  et  iion  in  hac  operatione  vel  solam 
vel  cum  regno  Dei  mercedem  temporalium  cogitare. 
Quorum  omnium  temporalium  nomiAc,  crastinum 
posuit,  dicens :  Nolite  solliciii  esse  de  crastino.  Non 
enim  dicitur  crastinus  dies  nisi  in  tempore. 

Nolite  erqosoUicitiesseincrastinum.Crastinus  enim 
dies  sollicitus  erit  sibi  ipsi.  Sufpcit  diei  malitia  sua. 

[HiEROM.]  De  praesentibus  conceditur  esse  solli- 
citos,  non  de  futuris.  Unde  Apostolus :  Nocte  et  die 
manibus  nostri*  laborantss^  ne  quem  vestrum  grava-' 
remus  (/  Tlies.  ii).  Cras  in  Scripturis,  futurum  tem- 
pus  intelligitur,  dicente  Jacob :  Et  exaudiet  me  cras 
justitia  mea  {Gen.  xxx).  Per  diem  intelUguntur  ho- 
mines,  quorum  dies  est,  ut  ait  Apostolus :  Redi" 
tnentes  tempus ,  quoniam  dies  mali  sunt  (Ephes.  v). 
Sensus  ergo  est :  Dies  crastinus,  id  est,  futuri  tem- 
poris  homines  erunt  solliciti  sibi.  Tu  vero  sis  solli- 


milia,  nobis  taiitum  judicare  permittitur.  De  dubiis 
scriptum  est :  Nolite  ante  tempus  judicare,  qwiad- 
usque  veniat  Domiuus^  et  illuminet  abscondita  tene^ 
brarum  (I  Cor.  iv).  Duo  sunt,  in  quibus  lemerarium 
judicium  cavere  debemus,  cum  incertum  est  quo 
animo  fiant,  quae  bene  et  male  fieri  possunt,  vel 
cum  incertum  est  qiialis  futurum  sit,  qui  nunc  vel 
bonus  vel  malus  apparet.  Nunquid  si  timere  judica- 
verimus,  temere  Deus  de  nobis  judicabil?  Absit. 
Scd  intelligendum  est  quoniam  temerilas  qua  punis 
alium,  te  puniat  necesse  est.  Hinc  alibi  ait  iQui 
gladio  pcrcusserit,'peribit  ingladio  (Matth.  ixvi),  vide* 
licet  peccati ,  quod  cum  gladio  ferreo  commitlit. 
DimittitCy  et  dimittemini ;  datCy  et  dabitur  vokis, 
Dimittite  injurias  et  date  beneficia,  ut  peccati  ve- 
stra  vobis  dimittanlur,  et  vita  detur  xterna. 
\  Mensuram  bonam  et  conferlam  et  coagitatam  et  <»- 
pereffiuentem  dabunt  in  sinum  vestrum. 

Huic  simile  est  quod  alibi  dicitur,  ut  et  ipsi  reci- 
piant  vos  in  mterna  tabernacula  (Luc.  xvi).  Illi  qui- 
bus  eleemosynas  dabitls,  da^unr,  id  est,  causa  ertint 
quare  Deusdabit;  in  sinum  vc&trum,  id  est,  in  ma- 
gnam  securitatem ;  mensuram  bonam,  vitam  scilicet 
seternam;  confertam,  omnibus  videlicet  sanctis  col- 
lalam,  et  cum  angelis  coagitatam,  id  est,  conjun- 
ctam,  et  superelJHuentem,  hoc  est,  supcr  meritiiin 
vestrum  abundantem.  Sinus  ideo  accipitur  pro  se- 
curitate,  quia  valde  securi  sumus  de  his  quae  in  sinu 


citus  de  re  impraescntiarum.  SoIIicitus  in  supradi-  ^  recondimus.  Yel  per  sinum  intellige  ,conscienliam 
ctis  ^ignificat  anxictatem,  hic  vero  providentiam,      sive  coetum  sanctorum. 


quam  futurum  tempus  affert  secum,  ut  cum  necesse 
crit  sumere  aliquod  temporale,  adsit;  quia  novit 
Deus  quo  inrligeamus.  [August.]  Curamautem  prae- 
sentium,  malitiam  vocat,  quia  poenalis  est,  et  per-* 
linet  ad  mortalitatem,  quam  peccando  meruimus, 
quae  in  se  satis  onerosa  est,  nedum  futurorum  cu- 
ram  ^uperaddamus.  Hoc  loco  vehementer  cavendum 
est  ue,  cum  viderimus  aliquem  servum  Dei  provi-* 
dere,  no  ista  necessaria  desint,  vel  sibi  commissis, 
forle  judicemus  eum  contra  praeeepta  Domini  facere. 
Nam  et  ipse  Dominus  localos  babere  dignatus  est 
cum  pecunia,  ne  quis  in  hoc  scandaliim  pateretur 
(Joan.  xii).  Paulus  etiam  videtur  cogitasse  de  cra- 


m:  l:  r: 

Et  in  qua  mensura  mensi  fueritis  remetietur  vobis. 

[Beda.]  Generaliter  de  omnibus  quae  mente,  ma- 
nu,  lingua  gcrimus,  accipi  potest,  quia  Dcus.reddet 
singulis  secundum  opera  corum. 

m:  ';  l:  '' 

Quid  autem  vides  festucam  in  oculo  jratris  tui,  ei 
trabem  in  ocuto  tuo  non  vides  ?  Aut  quomodo  dicis 
fratri  tuo :  Frater,  sine  ejiciam  festucam  de  oculo 
tuo,  et  ecce  trabes  est  in  oculo  tuo  ? 

[AuGusT.]  Si  quis  ira  peccat,  tu  non  debes  odio 


stino,  cum  dicit:De  cullectis  autem  sicut  or£(tiiavi  |%  r^prehendere.   Tantum  enim  distat  inter  iram  et 


facite  (i  Cor.  xvi).  Ad  banc  ergo  regulam  totum  hoc 
praeceptum  rcdigitur,  ut  ctiam  in  islorum  provisione 
regnum  Dei  cogitemus;  in  militia  vero  regni  Dei, 
non  ista  cogitemus.  Itaque  non  labor  et  providentia 
damnatur,  sed  mentem  praefocans  cura. 
CAPUT  XXXIX. 

M,  ^  R.  "  L.  «• 

Nolite  judicare,  ^t  non  judicemini^  in  quo  enim  JU". 
dicio  judicaveritis,  jiLcficabimini.  Nolite  condemnare^ 
et  non  condemnabimini. 

[Beda.]  De  dubiis  judicare  ct  susp^^ctos  qiiasi 
reos  condemnare,  penitus  a  nobis  repellit.  Dubia 
ergo  in  roelius  interpretemur,  quia  de  manifestis. 


odium,  quantum  inter  feslucam  et  trabem.  Odium 
enim  csl  ira  inveterata. 

Hypocrita,  ejice  primum  trabem  de  oculo  tuOy  et 
tunc  videbis  ejicere  festucam  de  ocuto  fratris  tui. 
([^ld  est,  primo  abs  le,  scilicet  ab  intentione  tua 
et  de  cordc  tuo  expelle  odium,  ut  de  lumine 
mentis  trabe  mortalis  criminis  ejecta,  exemplo  po- 
tius  quam  dictis  docere  valeas  minora  excludi  peo- 
cnta,  quae  in  festuca  sigoificantur.  Ciim  nece8sita& 
noa  cogil  aliquem  reprehendere,  primo  cogitemus, 
utrum  tale  vitium  unquani  habuimus :  et  si  nun- 
quam  l  habuimus  rogitemus  nos  habere  poluisse. 
Homines  enim  siimus.  Hinc  est  illnd  sapientis 
(Terent.  tit  Heau.) :   Nihil  humani  a   m€  aliemm 


§49  IN  UNLM  EX  QUATUOft  LIBER  PRIMUS.  t5« 

pnto.  Si  vero  babuimus,  tangal  memoriam  commu-  A  pnlsans  ,  dico  vobis ,  et  si  non  dabit  Hle  surgens 
Bift  infirmitas,  ut  reprebensionem  illaro  non  odium, 


sed  misericordia  prsDcedat.  Quod  si  nos  idem  viiium 
habemus,  in  quo  est  ille  quem  reprehendere  volu- 
nms,  non  reprehendainus  illum ,  sed  congemisoa- 
mus;  et  non  ilUim  ad  obtemperandum  nobis,  sed  ad 
pariter  conandum  invilemus.  [Beda.]  Mullivepocri- 
minibus  praeventi,  odio  vel  livore  omnia  accusare 
suscipiun^  el  volunt  videri  consultores,  sine  exeni- 
|)lo  su»  commendationis,  leviora  peccata  in  fratri- 
ltus«vitiq)«fantes  et  damnantes. 

M.  '^ 

NoUte  sanctum  dare  canibus ,  neque  mtttatts  mar- 
§ltaritas  vestras  ante  porcos ,  ne  forte  conculcent  eas 
pedibus  suis  et  conver^i  aisrumpant  vos. 

[Chrts.]  PorcL  sunt,  qui  vitam  suam  coenosae 
libidiui  et  voluptatibus.huj*iS  saeculi  manciparunt. 
Canes  vero  omiies.haeretici,  qui  contra  Greatorem 
suum  blasphemiamm  extendunjl  eloquia.  [Hiekon  J 
Quldam  canes  intelligunt:,..  post  fidem  ad  vomitum 
revertentes,  porcos^  qui  necdum  crediderunt ,  qui- 
bus  non  est  cito  Evang.elium  pjaidicandum.  [Au- 
GCST.]  Nonnulli  namque  aperiendo  e^  quae  audito- 
res  non  possunt  sustinere,  amplius  nocent  quam 
lacendo*  Unde  Dominus  :  MuUa  habeo  vobis  dicere^ 
9fid  non  potestis  portare  modo  (Joan,  xvi).  Et  Apo- 
Stolus :  Tanquam  parvulis  in  Christo,  lac  potum  dedi 
xpbis ,  ikon  escam  ( /  Cor,  iii ).  Sanctum  est ,  quod 
violari  nefas  est,  ut  Evangelium.  Margarjlse  suut 


eo  quod  amicus  ejus  sfl,  propter  imprpbitatcm  ta- 
men  ejus  surget,  et  dabit  illi  ^quotquot  habet  ftf- 
c^ssarios. 

Quidam  ibi  faciunt  interrogationem',  non  possum 
surgere  et  dare  tibi  ?  Sed  etiam  totum  capitulum  sub 
uno  versu  sic  legi  potest :  Quis ,  hoc  est  si  quis  ve- 
strum  habet  amicum  et  ca^tera ;  et  si  ille  de  intus 
dicat:  Xoli  mihi  molestus  esse  et  cxtera;,^!  si  iUe 
perseveraverit  pulsans,  et  caetera.  Salvator  non  modo 
formam  orationis,  sed  et  instantiam  frequentiam- 
que  tradit  orandi ,  usque  ad  similitudinem  impro- 
bitatis.  Usus  est  exemplo  a  contrario ,  sicut  de  illo 
judice  qui  nec  Deum  timebat ,  nec  homines  revere- 
batur ,  et  tamen  taedio  victus ,  vindicavit  viduam 
"  (Luc.  xviii).  [Auc.  in  homilia.]  Venit  amicus  de  ifa, 
id  est  dc  vila  ejus  sxculi  mala ,  non  inveniens  ve- 
ritalem  qua  beatus  fiat.  Yeiiit  ad  tc  Ghiistianum , 
et  dicit :  Redde  mihi  rationem ,  el  fiam  Giiistianus. 
interrogat  te  quod  forsitan  ne&cis,  et  non  est  tlbi 
unde  reficias  esurientem ,  sed  cum  vis  docere  coge- 
ris  discere.  Ubi  disces  veritatem ,  nisi  in  Dominicis 
libris?  Sed  fortassis  in  libris  obscure  posilum 
est,  quod  te  interrogat,  et  tu  Paulum  vel  Petrura 
non  sincris  interrogare,  quia  jam  requiescit  ista 
familia  cum  Domino  suo.  Mcdia  nox  est  valida 
ignorantia.  Non  ideo  deserendus  est  amicus  esu- 
riens  qui  te  urget ,  sed  pulsare  debes  ad  ipsuin  Do.- 
minum ,  cum  quo  sapiens  familia  requicscit.  Qui  si 
difiert  dare,  tamen  vult  dare,  sed  vult  ut  aipplius 


allegoriae ,  quae  tanquam  de  profundo  trabuntur.  ^  desideres  dilatum ,  ne  vilescat  cito  datum.  Gum  au 


Idem  igitur  potest  dici  sanctum  et  margarita ,  sed 
sanctum  ex  eo  quod  non  debet  corruinpi ;  margu- 
rita  ex  eo  quod  non  debet  contemni.  Gonatur  autem 
quisque  corrumpere ,  quod  non  vult  esse  intcgrum , 
Goutemnere,  quod  vile  ducit.  Gancs  sunt  A:eritatis 
oppugnatores ,  porci  contemptores.  Gavendum  est 
ergo  ne  quid  aperiatur  non  capicnti.  Melius  enim 
quaeril  quod  clausum  est ,  quam  in  quod  apeilum 
est  aut  infestet  aut  negligat.  Quod  autem  Doniinus 
Doster  quaedam  dixisse  invenitur,  quae  multi  qui 
aderant ,  vel  resistendo  vel  contemneado  non  con- 
ceperunt ,  non  putandum  est  eum  sanctum  dedisse 
canibus.  Non  enim  eis  dedil  qui  capere  non  pole- 


tem  perveneris  ad  intelligentiam  Trinitatis  habes 
tres  panes  unde  pascas  aniicum  peregrinum.  Nil 
meliusquam  seipsum  tibi  dal  Deus.  [Beda  in  Lncam.] 
Yel  ita ..  Amicus  qui  venit  de  via,  noster  Cat  animus  ; 
qui  toties  a  nobis  recedit ,  quoties  ad  appelenda  ler^ 
rena  foris  vagatur.  Redit  vero,  coelestique  alimonia 
refici  desiderat ,  cum  in  se  reversus  superna ,  ac 
spiritualia  coeperit.meditari.  De  qiio  petens,  pui- 
chre  adjungit ,  non  se  habere  quod  ponat  ante  il- 
Uim ,  quoniam  intantum  secutus  est  saecularia ,  ut 
nec  sibi  pabulum  habeat  di\ini  verbi ,  nec  atteri  a 
se  petenti.  Et  quia  nec  a  se ,  nec  ab  alio  valet  ha<> 
bere  doctrinam  nisi  per  gratiam  Dei ,  a  Deo  necesse 


rant ,  sed  qui  poterant.  Gonculcave ,  pertinet  ad  ^  est  eum  flagitare  in  nocte  tribulationis  tres  panes 


contemptores  margaritarum ;  disrumpere  ad  oppu- 
gnatores  veritalis ;  pedes ,  dicit  aflectiones  malas ; 
conversos  vero,  qui  se  convertunt  de  bono  quo^d 
audiunt  ad  malum,  nt  in  flde  disrumpant.  vos. 
GAPUT  XL. 
T         124 

Quis  vestrum  habel  amtcum ,  et  ibit  au  iUum  media 
noctOy  et  dicet  illi :  Amice^  commoda  mihi  tres  pa- 
nes ,  quoniam  amicus  meus  venit  de  via  ad  ine ,  et 
non  habeo  quod  ponam  ante  iUum ,  et  iUe  de  inius 
dieat ,  noU  mihi  molestus  esse ,  jam  ostium  clavsum 
est^  et  pueri  mei  mecum  sunt  in  cubiUj  non  pos- 
%m  surgere  et  dare  tibi^  et  iUe  si  perseveraverU 


id  est.,  intelligeiitiam  triuitatis,  qua  praesentis  vilae 
consolentur  labores.  Ostium  amici ,  rntelligentia  esi 
divini  sermonis :  quae  clausa  est  omni  non  intelii- 
geiiti ,  donec  aperiatur  ei.  Unde  Aposlolus  orat  ape- 
riri  sibi  adloquendum  mysterium  Chrisli  (Coloss.  iv): 
NoU  mihi  molestus  esse.  Quasi.Deus  dicat :  Si  vis 
recipere  quod  petis ,  noli  mihi  amplius  molestiam 
inferre ;  noli  ut  hactenus  fecisti ,  me  saecularibus 
postponere :  Revertere  ad  me ,  et  ego  revertar  ad  te 
(Malach.  iii,  Zach.  i);  pete  ut  debes,  et  ego  plus 
tibi  dabo  quam  speres.  Non  possum  surgere,  boc 
est,  uon  possura  te  adjuvare  per  justitiam ,  nisi 
petas  per  fidem  rectam.  Surgere  Dei ,  adjutorium 
eius  eft.  Quamvis  Dociiiius  non  dei  pc^teou    Jddju** 


431 


ZAGHARliE  CHRYSOPOUTANl  £P1SG0P1 


II» 


Tans  euiB  iUico,  ideo  quod  amicns  ejus  sit ,  secun-  A  propter  appetitum  tam  necessarium ,  ut  sine  illa 


dum  hoc  auod  creatura  ejus  est ;  non  tamen  pro- 
pterea  inlelligendus  esl  negare  misericordiam  ,  sed 
diflerre  ad  gratiorem  receplionem ,  et  ad  inculcan- 
^dam  petitionem.  Unde  el  sequitur  :  Propter  imjMrfh' 
bitatem  tamen  ejus,  iioc  est,  propter  instantiam 
pet.tionis  ejus  adjuvabit  eum ,  et  dabit  illi  neces- 
aaria.  Vult  Deus  fideliter  peti  a  se ,  quod  disposuit 
petentibus  erogare. 

M.  ^  L.  ** 

Et  ego  vobis  dico:  M.  L.  Petite  et  dabitur  vobis^ 
quwrite ,  et  invenietis ,  pulsate ,  et  aperietur  vobis, 

[AcGCST.]  Quasi  aliquis  diceret :  Quid  sanctum 
vetas  non  dari  canibus ,  cum  adhuc  nihil  sciamus  ! 


csetera  nihil  sint,  sicut  sine  pane  inops  est  mensa. 
Cui  contraria  est  cordis  duritia ,  qitam  lapidi  com- 
paravit.  Piscis  est  fides  invisibilium.  Sicut  enim  pi- 
scis  sub  tegumento  aquarum  nascitur,  vivit  et  ali- 
tur ;  ita  fides ,  quae  in  Deum  est ,  invisibiliter  in 
corde  gignitur,  invisibili  gratia  spiritus  per  aquam 
baptismi  consecratur,  invisiLili  auiilio  divin»  pro- 
tectionis  ne  deticiat  nutritur,  invisibiti  praemiorum 
intuitu  opcratur  bene.  [Beda.]  Quod  etiam  fides 
bujus  mundi  fluctibus  circimilalrata  non  frangitur, 
recte  pisci  comparatur.  Cui  conlrariura]  posuit  ser- 
penlem ,  propter  venejna  infidelitatis,  quse  etiam  pri- 
mo  homini  male  suadendo  praeseniinavil  (Gen.  iii). 
Spes  ovo  comparatur ;  nondum  enim  pervenit  ad 


Ideo  hortatvr  pelere  spiritalia,  qui  carnalia  supra  B  rem,  sicul  ovum  noiidmn  cst  pullus,  sed  fovendo 


vetuerat  postulari.  Petitio  pertinet  ad  impetrandam 
sanitalem  firmitatemque  animi ,  ut  ea  quae  praeci- 
piuntur,  implere  possimus.  Inquisitio,  ad  invenien- 
dam  veritatem ,  pulsatio  ad  possessionem.  Ad  haec 
tria  manifeslanda  ponamus  aliquem  infirmis  pedi* 
bus  ambulare  non  posse.  Prius  ergo  sanandus  est, 
et  ad  hoc  pertinet  peiere.  Sed  quid  prodest  jam 
posse  ambulare ,  si  viam  nescit  ?  Non  perveniet  quo 
Yult.  Ad  hoc  perlinet  quaerere.  Si  vero  locum  ubi 
Tult  habitare ,  clausum  invenerit ,  non  proderit  ei 
ambulasse  ac  pervenisse,  nisi  sibi  aperiatur.  Ad  hoc 
pertinet  pulsare. 

Omnis  enim  qui  petit ,  accipit ,  et  qui  qucerit ,  tft- 


speratur.  Cui  contrarium  posuil  scorpionem ,  cujus 
aculeus  venenatus  retro  timendus  est,  sicut  spei 
contrarium  est  retro  aspicere,  cum  spes  in  aute- 
riora  bona  eitendatur. 


M.  'v*  L. 


54 


Omnia  ergo  qucecunque  vultis  ut  faciant  vobis  ho- 
minest  et  vos  facite  eis.  Hosc  est  enim  tex  et  prc- 
phetcB. 

Firmitas  in  bonis  moribus  constituta  est :  de  qua 
ita  concludit :  Si  vullis  vobis  dari  petita ,  et  inve- 
nire  quaesita ,  et  aperiri  vobis  :  ergo  facile  aiiis  quae 
voLis  fieri  vultis  ab  illis:  Ha:c  est  enim  lex ,  id  est 


vemt    et  pulsanti  aperietur.  _  impletio  legis  naturalis,  Mosaica   et    propheticae 

[Beda.]  Juxla  parabolam  postulantis  amici ,  per- ^         ^    ...  _. 

severantia  opus  est,   ut  accipiamus  quod  in  fide 
orando  petimus,  inveniamus  quod  spe  recte  vi- 


vendo  quaerimus,  aperiatur  id  ad  quod  charitate 
pulsamus.  Cui  autem  non  datur,  apparet  quod  non 
bene  pctit. 

M. 

Aut  quis  est  ex  vobis  homo  quem  si  pelierit  filius 
$uus  punem^  nunquid  lapidem  porriget?  Aut  si  pi- 
icem  petit ,  nunquid  serpenlem  porriget  ei  ? 

L.  Aut  si  ovum  petierit^  nunquid  poniget  ei  scor^ 
pionem. 

Petendi  confidentiam  pra;bet ,  et  quid  petendum 
sitexplanat,  a  minoribus  consurgens  ad  majora, 
sicut  superius  de  volatilibus  coeli  et  liliis. 

Si  ergo  vos  cum  sitis  mali ,  nostis  bona  data  dare 
/Hiis  vestri^ ,  quanto  magis  Pater  vester  qui  in  caelis 
est ,  dabit  bona  petenlibus  se  ? 

[AuGcsT.]  Malos  vocat ,  saeculi  amatores :  quorum 
dona  secundum  sensum  eorum  dicenda  suut  bona , 
Tcl  bona  sunt  naturaliter  omnia  quae  Deus  fecit.  Si 
ergo  uos  cum  simus  mali ,  dare  novimus  quod  pe^ 
tunur;  quanto  magis  Deus?  [Hieron.]  Apostolos 
malos  dixit,  vel  humanum  genus  sub  persona  apo- 
gtolorum  ,  ad  comparationem  divinae  Clementiae. 
[BeoA.]  Quod  Lucas  ait ,  dabit  spirilum  bonum ,  pro 
quo  Matthaeus  posuit,  dabit  bena,  ostendit  Spiri- 
lum  sanctum  distributorem  esse  omnium  bonorum 
ipiritualium.    Mystice  panis   intelligitur  charitas 


praedicationis.  Sententia  est  :  Dilige  proximum 
tuum  sicut  te  ipsum  {Levit.  xix) ,  quod  ex  Dei  dile- 
ctione  faciendum  est. 

17 


M.  ^  L. 


Intrate  per  angustam  portam ,  ^ttta  lata  potta ,  tt 
spatiosa  tia  est  quce  ducit  ad  perdilionem ,  et  mulii 
sunt  qui  intrant  per  eam.  Quam  angusta  porta  et 
arcta  via  qu(t  ducit  ad  vitam^  et  pauci  sunt  qui 
inveniunt  eam. 

[HiERON.]  Superius  dictum  est :  Quwrite  regnum 
Dei  (Matth.  vi)  :  ad  quod  si  intrare  vultis,  intrate 
per  angustam  portam.  Lata  via  est ,  saeculi  volupta- 
tes  :  angusta ,  labores  sancti  et  jejunia.  Multi  hive- 
D  niunt  anguslam  viam ,  sed  non  ingrediuntur,  quia 
capti  saeculi  voluptatibus,  de  itinere  veritats  re- 
vertuntur.  Lata  via  non  quaeritur,  quia  sponte  se 
oflert.  Spatiosa  via ,  est ,  subaudis.  Quam  angusta 
est ,  id  est ,  valde  angusta  est.  Yia  arcta  est  ille  qui 
dixit :  Ego  sum  via ,  veritas  et  vita  (Joan.  xiv).  Ar- 
cta  est  illis,  quibtis  prxcepta  ejus  videnlur  esse 
iniportabilia ,  tamen  amantibus  jugum  Domini  suavc 
est.  Hanc  viam  pauci  inveniimt  ad  commodum 
suum ,  quia  pauci  sunt  qui  salvantur.  Unde  Lucas : 
Contendite  intrare  per  angustam  portam  (Lue.  xi!i). 
Porta  potest  intelligi  vel  ille  idem  qui  alibi  dicit : 
Ego  sum  ostium  (Joan.  x)  ;  [Beda.]  Yel  Eeclesia 
justorum ,  per  quam  intratur  in  paradisum.  Bene 
dixit  contendite;  quia,  nisi  mentis  intentio  ferreat, 


IS3  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  \5i 

tinda  mundi  non  Tincitur.  Mulli  quaerunt  intrare^,  A  l>or,  id  est,  bonus  homo  fructus  malos  non  facit, 


salutis  amore  proYOcati :  et  nou  poteruiit ,  itineris 
asperiute,  ut  eis  videtur,  delerriti. 
CAPUT  XLl. 

M.  ^ 

AUendite  a  faUis  prophetis  qui  veniunt  ad  vos  in 
ve$timenti$  ovtum,  intrin$ecu$  autem  sunt  lupi  rapa- 
ce$.  A  fructibu$  eorum  cogno$cetis  eo$, 

[HiLAR.]  Quia  paucorum  est  angustam  \iam  in- 
venire,  fraudulentiam  eorum,  qui  eam  qnaercre 
mentiuntur,  exponit.  Attendite ,  id  est ,  caveie. 
[HiERON.]  De  omnibus  hypocritis  hoc  potcst  inlel- 
ligi ,  scd  speciAliter  de  haereticis  fructus  animarum 
rap:entibus.  Unde  et  lupis  comparantur.  [August.] 
Pnecipue  caveiidi  sunt  haeretici ,  cognilionem  veri-  g 
tatis  quara  non  habent ,  promittentes.  Vestimenta 
ovium,  sunt  blanda  verba  nocentium,  caeteraque 
religionis  signa.  [Beda.]  Non  autem  ideo  debent 
oves  odisse  vestimcntum  suum ,  quod  plerumqu^ 
illo  se  occultant  lupi ,  dum  aliud  ostentant  ad  de- 
cipiendum ,  aliud  exerunt  ad  depnedandum.  Venim 
temporalis  commodi  tentattone ,  sive  persecutionis 
tempore  denudantur,  et  aperitur  quid  sint.  Fru- 
ctus  sunt  mala  opera  eorum. 

Nunquid  coUigunt  de  $pini$  uva$ ,  aut  de  tribuns 
ficus  f 

Sapientes  non  colligunt  uvas  de  spinis,  id  est, 
dulcia  verba  de  haerellcis ,  qui  idco  dicunlur  spinae  q 
et  tribuli  qui  sauciaut  animas  per  verLorum  1  lan- 
ditias.  Tribuli  sunt  genus  herbae  spinosae.  Lucas : 
Neque  de  $pini$  colligunt  ficu$ ,  neque  de  ruho  vinde- 
miani  uvam  (Luc.  vi).  [Beda.]  Spinae  et  rubi  sunt 
curae  saeculi  et  punctiones  vitiorum,  de  quibus 
peccalori  dictum  est :  Terra  tua  $pina$  et  tribulo$ 
germinabit  tibi  (Gen.  iii).  Ficus  vero  et  uva,  dul- 
cedo  novae  conversationis  est,  quam  Ghristus  in 
nobis  esurit ,  et  fervor  dilectionis  qui  laetificat  cor 
hominis.  Hinc  scriptuin  est :  Ficu$  proiulil  gro$$o$ 
$U0$^  vinece  florente$  dederunt  odorem  (Cant.  iii). 
Non  licus  de  spinis,  non  uva  de  rubo  colligitur, 
quia  mens  adhuc  veteris  hominis  consuetudine  de- 
pressa ,  simulare  potest ,  sed  fructus  novi  hominis 


quandiu  bonus  est;  et  tandiu  mala  arbor,  id  est, 
maius  homo  manet  in  fructibus  peccatorum ,  quan- 
diu  ad  pccnitentiam  nun  coiivertitur.  [August.]  Non 
potest  nix  esse  calida :  nam  cuin  inciplt  esse  caiida, 
non  jam  nivem  eam,  sed  aquam  vocamus.  Potest 
ergo  mulari ,  non  calencri.  Sic  potest  lieri  ut  malus 
non  sit,  qui  malus  fiiil,  non  tamen  potest  ficri  ut 
malus  benefaciat.  Nam  etsi  aiiquando  utilis  est, 
non  hoc  ipse  facit ,  sed  divina  providcntia  fil.  Non 
quod  Pharisaei  utiliter  audiebantnr,  illorum  erat« 
sed  Dei ,  de  quibus  dicit  propheta  :  Seminati*  tri- 
ticum^  et  $pina$  meteti$  (Jer,  xii).  Non  ergo  audi- 
dilores  eorum  de  spinis  legebant  uvas,  sed  pcr 
spinas  de  vite ,  ut  si  quis  per  spineam  sepem  ad 
se  traheret  uvam ,  uva  illa  non  esset  sDinarum ,  sed 
vitis. 

l:  '^  M:  *^ 

Bonu$  homo  de  bono  thesauro  cordt$  profert  bona^ 
et  malus  homo  de  malo  profert  mala,  Ex  abundantia 
enim  cordi$  o$  loquitur, 

[Beda.]  Idem  est  thesaurus  cordis  quod  radix  est 
arloris ;  et  quod  de  corde  profertur,  idein  esl  quod 
arboris  frucliis.  Qui  ergo  iu  r.orde  Ihesaurum  pa- 
tientia;  perfectique  habet  amoris,  optimos  fructus 
eflundens,  diligit  inimicum,  benefacil  o  iienli,  bene- 
dicit  maledicentl,  omni  petenti  tribuit  sua,  eraiitem' 
patientercorrigit.Atqui  nequam  thcsaurum  incordc 
servat,  odit  amicum,  diligenli  malefacit,  benedi- 
centi  maledicit.  Sic  quoque  nec  diaLotus  bona,  nec 
Chrislus  mala  opera  potest  facere.  Per  ori^ii  locutio- 
nem  universa  quae  actu  vei  cogitatu  de  corde  pro- 
ferunlur  Dominus  significat.  Nara  moris  Scriptura- 
rirni  est,  verba  pro  rebus  ponere,  ut  iii  Isaia  dtcitur 
de  Ezechia  :  Non  fuit  verbum  quod  non  o$tender€t 
€i$  (I$a,  xxxix),  rerum  ulique  non  verborum  reve^ 
lavit  arcana. 

m:  "^  l:  «» 

Omni$  arbor  quas  non  \acit  fructum  bonum,  exci" 
detur  et  tn  ignem  mittetur^  igitur  ex  fructibu$  eorum 
cogno$ceti$  eo$, 

Si  ille  qui  non  facit  fnictum  bonura,  separandus 
est  a  juslis  sicuthaedi  abagnis,  et  in  ignem  mitten- 


ferre  non  potest.  Quod  si  aliquando  facta  vel  dicta  D  dus  est  voce  illa  :  /(«,  maledicti,  in  ignem  (sternum 


malorum  prosuut  bonis ,  non  hoc  faciunt  mali. 

M.  '^  L.  «» 

Sic  omnis  arbor  bona  fructu$  bono$  facit.  Uata 
autem  arbor  fruclu$  malo$  facit.  Non  pote$t  arbor 
bona  fructu$  malo$  facere ,  neque  arbor  mala  fru- 
ctu$  bono$  facere, 

Sicut  verum  est  quod  de  tribulis  non  colliguntur 
ficus ,  sic  verum  est  quod  arbor  bona  fructus  bonos 
Caicit.  Arbor  bona  vel  mala ,  est  homo  non  ex  na- 
lura  quae  a  Deo  in  omnibus  boua  creata  est,  sed  ex 
▼oluntate  bona  vcl  mala.  Fructus  sunt  opera ,  quae 
aec  bona  malae  voluntatis  possunt  esse ,  nec  mala 
lionae  voiuntatis.  [Hieron.]  Tandiu  ergo  bona  ar- 


\Matth,  xxv),  quid  erit  de  iilo,  qui  facit  quidquid 
mali  potest?  quia  arbor  mala  fructus  bonos  facere 
non  potest.  Igitur  ex  fructibu$  eorum^  id  est,  falso* 
riim  prophetarum  cognoscetis  eos  esse  falsos. 
CAPUT  XLH. 

M:  ??.  l:  «^  a:  "« 

Non  omni$  qui  dicit  mihi :  Domine  Domine,  intra» 
bit  in  regnum  coslorum ;  $ed  qui  facit  voluntatem  Pa^ 
tri$  mei  qui  in  ccsli$  est^  ip$e  intrabit  in  reqnum  ca^ 
lorum, 

[HiERON.]  Siciit  propter  dogma  nequitiae  cavendi 
sunt  falsi  prophetae,  babentes  speciem  bonae  vitae, 
sic  et  bi  econ^rario,  qui  cum  integrx  fidei  et  do- 


155 


ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANl  EPISCOPI 


156 


ctrinae  sint,  turpitcr  vivunt.  Utrumque  enim  necesse  A  mum,  diabolus  est,  flumma  sunt  Anticbristi,  Tenti, 


est,  ut  opus  sermone,  et  sermo  operibus  compro- 
betur.  Lucas :  Quid  vocatis  me,  Domine,  Domine,  et 
non  facitis  qua:  dUo?(Luc,  \u)  [Beda.]  Ac  si  aliis 
verbis  diceret  :  Quid  folia  rectae  conf^ssionis  jacta- 
tis  qui  bonos  fructus  non  oslenditis?  Hinc  Aposto- 
lus  secrelurus  perfectum  discipulum  ab  hypocrita, 
alt :  Veniam  ad  voSy  et  cognoscam  non  sermonem 
eorum  qui  inflati  sunt^  sed  virtutem  (I  Cor.  ly).  Ilie 
ergo  proprie  dicit,  Doraine  Domine,  qui  voluntatem 
sono  vocis  enuntiat.  Secundum  hoc  ait  Apo$tolus  : 
Nemo  dicitf  DominusJesus^  nisi  in  Spiritu  sancto 
(I  Cor.  xii).  Yere  enim  dicere  Dominus  Jesus,  est 
corde  credere,  ore  coniiteri,  operibus  atlestari: 
nam  unum  sine  alio,  negare  est. 

M.  ^  L.  ''' 

Multi  dicent  mihi  in  illa  die  :  Domine  Domine^ 
nonne  in  nomine  tuo  prophetavimus,  et  in  tuo  nomine 
dcemonia  ejecimus^  et  in  tuo  nomine  virtutes  multas 
fecimus  ?  Et  tunc  confitebor  ittis^  quia  nunquam  novi 
vos,  discedite  a  mequi  operamini  iniquitatem  (Psai.  vi). 

[HiERON.]  In  illa  die^  id  est,  in  die  resurrectionis. 
Prophetare  et  daemonia  ejicere,  et  virtutes  facere, 
Interdum  non  ejus  est  meriti  qui  operatur,  sed  in- 
vocatio  nominis  Christi  boc  agit  pro  condemnalione 
invocantium,  vel  pro  utiKtate  videntium  et  audien- 
tium.  Nam  et  Saul  et  Balaam  et  Caiphas  propheta- 
verunt,  nescientes  quid  dicerent.  [Adgust.]  Magi 
iEgyptiorum  Moysi  resislentes,  multa  miracula  fe- 
cerunt  (Exod.  vii),  et  mulli  alii.  Antichristus  etiam 
multa  miracula  faciet.  Ab  his  ergo  maxime  caven- 
dum  est.  Nunquam  Deus  novit  eos  quia  illos  dicitur 
scire,  quos  approbat,  ut  illud  :  Novit  Deus  viam  ju- 
sterum  (Psat.  i).  lUos  vero  nescirc,  quos  non  appro- 
bal  in  sua  dilectione.  [Hieron.]  Non  dixit,  qui  ope* 
rati  estis,  ne  tollere  videretur  poenitentiam;  sed, 
qui  operamini,  hoc  est,  qui  in  prsesenti  die  judicii, 
licet  facultatem  peccandi  non  habeatis,  tamen  ha- 
betis  aOeclum. 

CAPDT  XLin. 

M.  «I  L.  " 

Omnis  ergo  qui  audit  verba  hac,  et  facil  ea :  Awi- 
milabitur  viro  sapienli,  qui  adifieavit  domum  suam 


spirituales  nequitise  in  coelestibus.  [Hil^rius.]  Tri- 
bus  quippe  modis  diabohis  iropugnat,  camis  scili- 
cel  concupiscentia,  exterioribus  mundi  oblectainen- 
tis,  vel  per  se,  cum  universos  ventos  impulsionem 
laxat.  Pluvia  concupiscentiae  qua  quisque  tentatur, 
paulatim  rigorem  fidei  emollit :  quod  si  non  praeva.- 
let,  superveniunt  flumina  et  venti,  id  est,  falsonim 
fratrum  improbitas  el  aperta  exteriimim  impugna- 
tio.  Haec  tria  dicuntur  in  Luca  fluminis  inundatio 
(Luc.  vi);  et  alibi :  Porla;  inferi.  Unde  illud  :  Porla 
inferi  non  prcBvaiebunt  adversus  Ecclesiam  [(Matth, 
xvi).  Fluminis  namque  impetus  Uetificat  civitatem 
Dei^  sanctificavit  tabemaculum  suum  Altissimus 
(Psal.  XLv).  [Beda.]  Petra  est  Christus,  domus  est 

^  Ecclesia,  De  hac  petra  dicit  Propheta  :  Pelra  refu- 
gium  leporibus  sive  herinaceis  (PsaL  cin),  id  esl, 
timidis.  [Aiigust.]  Fundatam  domum  habet  supra 
pelram,  qui  audit  praecepta  Domini  et  facit  :  quod 
stat,  non  sibi,  sed  Christo  tribuens.  Lucas  :  Qui 
fodit  in  altumy  et  posuit  fundamentum  supra  petram 
(Luc.  VI.)  [Beda.]  Sapiens  architectus  fodit  in  altum, 
quia  de  suorum  cordibus  eruit  omnia  terrena,  ne 
propter  aliquod  temporale  Deo  serviant.  Fundamentt 
doctores  significant,  de  quibus  dicitur :  Fundamenta 
ejus  in  montibus  sanctis  (Psal.  Lxxxvi).  Funiiamen- 
tiMn  vero  dicitur  ipse  doctorum  doctor,  et  funda- 
mentum  fundameiitorum,  Christus  scilicet,  de  quo 
dicitur  :  Fundamentum  aliud  nemo  potest  ponere^ 

p  prceter  id  quod  positum  est,  quod  est  Christus  Jesus 
(I  Cor.  iii).  Moraliler  autem  fundamenta  domus, 
sunt  intentiones  bonse  conversationis,  quibus  perfe- 
ctus  verbi  auditor  exhaustis  humilitate  Chrisliana 
supervacuarum  cogitationum  ruderibus,  in  adira- 
plendis  Christi  mandatis  firmiter  se  inserit,  cwn 
Psalmista  dicens  :  Qui  eduxit  me  de  lacu  miserim 
et  de  tuto  fcecis,  et  statuit  supra  petram  pedes  meos 
(Psul.  xxxix).  Singulae  nostrse  domus  quotidie  vel 
immundorum  spirituum  vei  improborum  hominum, 
vel  ipsa  suae  mentis  aut  carnis  inqutetudine  pulsan^ 
tur,  et  quantum  propriis  vtribus  fidunt,  indinantar, 
quantum  invictissimae  petrae  adhaerent,  labefieri  ne- 
queunt. 

Et  omnis  qui  audit  verba  ha:c  et   non  facit  ea^ 


suftra  petram  sl  descendit  piccvta,  et  venerunt  flu-  D  simiiis  erit  viro  stuUo^  qui  oidificavit  domum  huam 


mina, et  flaverunt  venti^et  irfUerunt indomum  illam, 
tt  non  cecidit.  Fundata  enim  erat  supra  petram. 

Ne  cum  operariis  iniquitatis  discedatis  a  me,  ergo 
audlte  verba  mea  et  facite.  Nam  omnis  qui  audit  et 
facity  id  est,  complet  mandata,  similis  est  sapienti, 
videlicet,  mihi.  [Beda.]  Sicut  Christus  variis  homi- 
num,  personis  unam  Ecclesiam  sibi  construit,  eru- 
dit,  gubernat,  iu  vitam  perducturus ;  sic  bonus  au- 
ditor  variis  virlutibus  supernam  sibi  mansionem 
aedificat,  in  futura  dedicatione  cum  Christo  Isetatu* 
rus  [Aogust.]  Pluvia  est  caliginosa  superstitio,  hy- 
pocrisis  obscuratione  plena ;  flumina,  sunt  carnales 
concupiscentise;  venti,  sunt  rumores  hominum  vani. 
(Hieron.]  Vel  aliter  :  Pluvia  nitens  subvertere  do- 


superarenamy  et  descendit  pluvia,  et  venerunt  flumina^ 
et  flaverunt  venti^  et  irruerunt  in  domum  Hlani,  et 
cecidit,  et  fuit  ruina  ejus  magna. 

Qui  audit  sermones  Christi  et  non  facit,  sive  ini- 
tiatus  sit  mysteriis  Christi,  seu  in  totum  alieuus  a 
Christo  :  qui  seipsum  male  aedificat,  similis  cst  ho- 
mini  stulto,  de  quo  dicitur  :  Inimicus  homo  hoc 
fecit  (Matth.  xv).  Domus  diaboli  est,  mundus  in  ma- 
ligno  positus.  Quam  ipse  supraterram  aedificat,  quia 
obsequentes  sibi  ad  terrena  detrahit.  Arena  est  in- 
stabilitas  viliorum,  ut  vanitas  saecuiaris.  Sine  fun- 
damento  aedificat,  quia  peccatum  in  nulla  sui  na- 
tura  subsistit ;  quoniam  non  est  a  Deo  creatum,  sed 
soia  boni  indigentia  est.  Yel  sine  Tundamento ,  id 


157  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  *58 

est,  sioe  f^ndo  oedificat.  Si  aniraa  corruens  in  ali-  ^  et  curarent  omnem  (anguorem  et  omnem  mfirmita- 


quod  peccatum,  se  ibi  retineret,  quasi  fundum  iUud 
baberet,  sicut  mersus  in  puteo  aliquis,  putei  fundo 
reiinetur.  Sed  cum  uno  peccato  non  esc  contenta, 
dum  quotidie  de  peccato  in  peccatum  ad  deteriora 
dejicitur,  fundum  non  invenit  quo  figatur.  Unde 
illud  :  Peccator  cum  venerit  in  profundum  malorum^ 
contemnit  (Prov,  xviu).  Gecidit  domus,  quia  omnis 
conscientia  quae  spe  fixa  in  Deum  non  permanet, 
in  tentationibus  non  valet  persistere,  et  tanto  plus 
a^itur,  quanlo  plus  in  ea  quse  mundi  sunt,  a  supe- 
rioribus  disjungitur.  El  vere  mali  et  ficte  boni,  in- 
gruente  tenlatione,  pejores  fiunt,  donec  tandem 
perpeluam  labantur  in  pcenam.  Potest  itaque  per 
iropetum  fluminis  extremi  judicii  discrimen  intelligi. 


tem.  Et  misit  illos  prmdicare  regnum  Dei. 

[iIiEROM.]^MuUum  distat  inler  habere  et  acciperc. 
Deus  potestative  languores  fugabat,  discipuli  vero 
in  nomine  ejus.  [Beda.]  Goncessa  prinmm  potestale 
stgnorum,  misit  prsedicare  regnum  Dei,  ut  promis* 
sorum  magnitudini  attestatur  magnitudo  factorum, 
cum  nova  facerent,  qui  nova  praedicarent. 

El  ait  ad  illos  :  Nihil  tuleritis  in  via. 

Tanta  praifiicalori  debet  esse  fiducia  in  Deo,  ut 
praesentis  vitae  sumptus  non  ferat.  Gui  etiam  secun- 
dum  Lucam  per  viam  neminem  salutare  conceditur, 
ut  sub  quanta  festinatione  ad  praedicatiunem  pergere 
debeat,  ostendatur.  Sciendum  est  quia  salutans  in 
via,  ex  occasione  salutat,  non  ex  studio  obtinend» 


quando  utraque  domo  consummata,  omnis  qui  se  B  salutis.  Qui  igitur  non  amore  xternae  patriai,  sed 


exaltat  ^  humiliabitur ;  et  quise  humiliat,  exaltabitur 
{Luc,  xiv).  Potest  etiam  vir  sapiens  et  bonus  accipi, 
quilibet  justus,  sicut  vir  stultus,  quilibet  pravus. 

M.  ^  R.  ''  L.  " 

Et  factum  e$t,  cum  consummasset  Jesus  verba  hwc^ 
admirabantur  turbce  super  doctrina  ejus.  Erat  enim 
docens  eos  sicut  potestatem  habens,  non  sicut  Scriba: 
eorum  et  Phariscei. 

[Beda.]  Super  doctrina,  id  est,  de  doctrina.  Sermo 
in  dcctoris  potestatc  fit,  cum  ea  quae  docet,  ope- 
ralur.  Nam,  qui  factis  sua  dicta  destruit,  contem- 
nitur.  Unde  Paulus  :  Nemo  adolescentiam  tuam  con- 
temnat  (I  Tim.  iv).  Scribae  quae  per  legem  didice- 


praemiorum  ambitione  salutem  pracdicat ,  quasi  in 
itinere  salutat. 

M.  \' 

In  viam  gentium  ne  abieritis,  et  in  civitales  Sama^ 
ritanorum  ne  intraveriiist  sed  potius  ite  ad  oves  quas 
perierunt  domus  Israel. 

Erant  de  iudea  tunc  qui  vocandi  erant,  de  genti- 
bus  nondum,  sed  post  resurrcctionem  dicitur  : 
Euntes,  docete  omnes  gentes  (Matth.  xxviii).  Et  pri- 
mum  quidem  oportcbat  evangelizare  Judaeis,  ne  ka- 
berent  excusalionem  ^e  esse  rejectos.  [Hieron.  — 
HiLAR.]  Juxta  tropologiam,  abstinere  a  viis  gentinm, 
esl  abstinere  ab  opere  et  vita  gentilis  ignorantiai ; 


rant  praecepla,  populis  dabant.  Ghristus  vero  quasi  C  ^^^  '^^^^^^^  incivilates  Samaritanorum,  non  ire  ad 
auctor  legis,  vel  mutando  vel  augendo  quae  minus     Ecclesias  baereticorum. 


Tidebantur,  libere  substituit.  [August.]  Hoc  est 
quod  in  psalmo  dicitur  :  Fiducialiter  agam  in  eo. 
Etoquia  Dominiy  eloquia  casta;  argenlum  igne  exa- 
minatum^  probatum  terroi ,  purgatum  septuplum 
{PsaL  xi).  Sive  ista  praecepta  referanlur  ad  septem 
bealitudines,  quae  sunt  in  principio  hujus  sermonis, 
iit  beati  Augustini  expositio  refert ;  sive  alius  ordo 
sit,  facienda  sunt  quae  Dominus  jussit,  et  credenda 
quae  spopondit. 

CAPUT  XLIV. 

M.  ^?  R.  ^ 

Videns  autem  iurbas,  misertus  est  eis  quod  erant 


M.  ^  R.  «^  L.  "  A.  "» 

Euntes  autem  prcedicate,  dicentes^  quta  appropin- 
quavit  regnum  coelorum^ 

[Gregor.]  Utique  propinquat  his,  qui  per  Christi 
consortium  imaginem  Dei  in  se  rcrorinanl.  Si  nmn- 
dus  cadit  ad  simiiitudinem  domus  ruentis,  et  nos 
eum  amando  amplectimur,  opprimi  volumus  potius 
quam  habitare,  quia  nulla  nos  ratio  a  ruina  illius 
separat,  quos  ejus  passionilms  amor  ligat. 

Infirmos  curate,  mortuos  suscitatCj  leprosos  mun" 
date,  dwmones  ejicite. 

[HiERON.]  Ne  hominibus  rusticanis  et  absque  elo- 


vexati,  et  jacentes  sicut  oves,  non  habentespastorem.  d  q«"  venustate  nemo  crederct  possidenlibus  regnum 

coelorum,  dat  potestatem  miracula  faciendi,  ut  nia- 
gnitudinem  promissorum  probet  magnitudo  signo- 
rura. 
Cratis  accepistis,  gratis  date. 
[Gregor.]  Sunt  nonnulli  qui  numniorum  prxmia 
ex  ordinatione  non  accipiunt,  sed  pro  huinana  gra- 
tia  sacros  ordines  largiuntur.  Hi  uimirum  non  gratis 
dant,  quia  nummum  favoris  expetunt.  Unde  pro- 
pheta  bene  describit  justum  esse,  qui  excutit  manus 
suas  ab  omni  munere  (Isa.  xxxiii).  Et  bene  adjunxit, 
ab  omni;  quia  aliud  rounus  est  ab  obsequio,  id  est,  a 
subjectione  indebite  expensa ;  alind  a  manu,  quod 
est  pecunia;  aliud  a  lingua,  quod  est  favor. 
NoHte  possidere  aurum,  neque  argr.uhm  nequepe^ 


[HiEROif.]  Yexatio  gregis,  pastorum  culpa  est,  et 
Titium  magistratuum.  Videns  intuitu  clementiae  Do- 
ininus  immundi  spiritus  violeulia  plebem  vexatam, 
ei  sab  legis  onfere  gravatam,  ac  per  varios  errores 
vana  securitate  torpentem,  misertus  est  ejus,  viam 
TOritatis  aperiendo,  et  molestias  corporales  aufe- 
rendo.  Hic  prsetermittitur  septuagesimum  octavum 
cap.  Matthaei,  quia  in  paraboia  seminantis  et  in 
Irigesimo  tertio  cap.  Joannis  clanim  fiet,  quod  po- 
puli  sunt  messis,  et  praedicatores  opcrarii. 

M.  '^  R.  '^  L.  ^ 

Eteonvocatis  duodecim  discipulis  suis,  dedit  Hli$ 
potestatem  spirituum  immundorumt  ut  ejicerent  eo$, 


i69 


ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


1(0 


tuniamin  zonis  vestris^  non  peram  in  viaj  neque  pa-  A  discretionem  significat;  ita  yirga  duo  significat,  m 


nemj  neque  duas  tunicas,  neque  calceamenta^  neque 
virgam,  Diqnus  est  enim  mercenarius  cibo  suo. 

Si  possiderent  aurum  aposloLi,  ciederentur  non 
causa  saiutis  hominuin,  sed  causa  lucri  praedicare. 
Non  peram  in  via,  [Hierom.]  Hinc  arguit  philoso- 
phos,  qui  vulgo  appellantur  bactroperitae ,  quod 
contemplores  saeculi  et  omnia  pro  nihilo  ducentes, 
cellarium  secum  vehaiit.  Neque  duas  tunicas.  Noii 
hoc  dicit,  ut  in  Scythi%  frigore  quis  una.tunica  con« 
tentus  esse  debeat;  sed  quo  in  tunica  veslimentum 
intelligamus,  ne  alio  vestili,  aliud  nobis  futurorum 
tiinore  reserveinus.  Neque  calceamenta.  Et  Plato 
pnccepit  duas  corporis  summtaies  non  esse  velan- 
das,  nec  assuefieri  debere  moIliii£  caput  et  pedes. 
Cum  enim  h£c  liabuerint  llrniitatem,  caetera  robu- 
sliora  suiit.  Neque  virgam.  Qui  Domini  habet  auxi- 
lium,  curbaculi  priesidium  q ua:rat  ?  Di^nus  est  ope- 
rarius  cibo,  Tanl!ini  accipite,  quantiiin  vobis  est 
necessarium  iu  victu  ctveslitu.  [Beda.]  Satis  osien- 
ditur  quod  Dominus  non  prohibult  eis  ferre  neces- 
saria  ad  suslentationem  hujus  vitae,  quod  eis  ege- 
rent  cum  opus  essct ;  sed  ut  nionstraret  h%c  eis 
deberi  ab  iliis,  qu  bus  p;  a^dicarent.  Haec  historice, 
caeterum  secunduni  anagogen,  auruin  pro  sensu,  ar- 
gentum  pro  sermone,  9es  pto  voce  safpe  invenltur. 
Quae  a  Doinino  dala  possidere  debemus,  et  non  su- 
scipere  disciplinam  haereticorum.  Pecunia  in  zonis 
clausa,  est  snpientia  non  erogata.  Et  scriptum  est : 
Sapientia  abscondita^  etthesaurus  absconditusy  quee 
uiilitas  in  utrisque  ?  {Eccli.w.)  Per  peram  onera  sae- 
culi  designantur;  per  panem,  delicise  temporales. 
[AuGusT.]  NuIIus  ergo  oITicium  doctoris  accipiens, 
debet  opprimi  saejularium  negotiorum  oneribus, 
neque  resolvi  desider.is  carnalibus,  neque  sibi  com- 
missum  talentum  verLi  siib  otio  lenti  corporis  ab- 
ocondere.  Cum  prohibentur  indui  duae  tunicae,  ex- 
presse  monetur,  non  dupliciter,  sed  sinipliciter  am- 
bulare.  [Beda.]  Per  calceamenta,  moituorum  ope- 
rum  exempla  signantur,  ne  pi^aeJicator  exenipla 
stultorum  conspiciat,  ut  inde  quas:  ex  morlireris  vin- 
culis,  pedes  suos,  id  est,  affectiones,  tegat  et  niu- 
niat.  In  calceamentis  non  portandis,  secundum 
Mitthrcum,  prohibetur  cura;  in  sandaliis  vel  soleis. 


secundum  Matthaeum  intelligatur  pro  minima  re, 
quasi  dicatur,  nihil  necessariorum  vobiscum  feratis, 
neque  virgam,  id  est,  nec  minimas  res;  secundum 
Marcum  vero,  pcr  virgam  intelligatur  poiestas  i 
Domino  accepta.  Ergo  non  fuit  contraria. 

M.  ^  R.  ""  L.  ''■  *" 

In  quamcunque  civitatem  aut  castettum  intraveritis^ 
interrcgate  quis  in  ea  dignus  est ;  et  ibi  tnanete  donec 
exeatis.  L.  edentes  et  bibentes  quce  apponunlur  ttbis, 
et  curate  infirmos  qui  in  ilta  sunt. 

[HiERON.]  Hospes  fama  eligendus  esl,  ne  praedicatio 

suscipientis  infamia  deturpctur.  Dignum  est  ut  ibi 

maneatit,  et  ab  eis  terrena  consequantur,  quibas 

Q  ccelestia  ofTerunt.  bignus  est  enim  cperarius^  ut  Lu- 

cas  ait,  mercede  sua.  [Beda.]  Hic  merces  praedica- 

tionis  inchoat,  et  in  coelo  perTicitur,  quia  uni  nostro 

operi  dua;  debentur  mercedes,  una  in  via,  altera  Ib 

palria.  Claret  autem  hacc  non  ita  praeccpisse  Doroi- 

num   tanquam    evangelistae   vivere    non    debeam 

aliunde,  quam  eis  praebenllbus  quibus  evangelizant: 

alioqiiin  contra  hoc  praeceptuin  fecissct  Aposlolus, 

qui  victuin  de  manibiis  suis  trans'gebat,  ne  coi- 

quam  gravis  esset.  Cura  eniin  a  Doni  no  aliquid  im- 

peratur,  nisi  fiat,  inobedlentiae  culpa  est ;  cum  ao- 

tem   potestas  datur,  licel  cuique  de  suo  jure  ce- 

dere,  Donec  exeafti,  subaudis,  de  civitate  aut  de  c^ 

stelio. 

f        il3 

Et  nolite  exire  de  domo  in  domum. 

[Beda.]  Consianlia;  inaudatuin  dat,  ut  custodiavt 
jura  bospitalilaiis.  Aiienuin  quippe  est  a  pnedi- 
catore,  per  domos  cursltare,  et  hospitiuiM  mu« 
tare. 

M.  %'  L.  "^ 

Intrantes  autem  indomum,  salutate  eam^  dicentes: 
Pax  liuic  domui.  Et  siquidem  domus  fuerit  digna^  ti- 
niet  pax  vestra  super  eam,  Si  autem  ncn  fuerit  d  gne, 
pax  vestra  ad  vos  revertetur. 
.  [HiERON.]  Occulte  salutationem  Hebraei  ac  Syri 
sermonis  expressit.  Qiiod  enim  Graece  dicitur  cba:re, 
et  Latine  ave,  hoc  Uebraico  Syroque  sermone  sa- 


^    .       M  <•       '     T    ••       «     <  lomlach,  sive  samalacb,  id  est,  pax  tecum.  [Beda.I 

aecQ  idum  Uarcum,  myslica  significatio  est,  ut  pes  D  *^  .^  ,.       .     .1  .     . 

^^       ..  ,       j.  .j.  ^^^  Qu«  ab  ore  pra^dicantis  olfertur,  ant  requiesat 

neque  tectus  sit,  neque  nudus  ad  terram,  id  est,  nec  n  r  «  ^ 

occultetur  Evangelium ,  nec  terrenis  commodis  in- 

nitaf ur.  Ad  lilteram  tamen  necessarium  fuit  aposto- 

lis  ligare  soleas  sub  plantis ;  quia  Palaestina  terra 

arenosa  est  et  nimis  calida  in  aestate.  [Hieron.]  Non 

debemiis  habere  virgam  quae  in  colubrum  vertatur : 

nec  innlti  baculo  carnalis  praesidii,  qui  pressus  cito 

frangitur,  et  nianiim  transforat  incumbentis.  MaL 

tbaeus  dicit,  neque  virgam  (Matth.  x) ;  et  Marcus» 

nisi  iiijam  tantum  (Marc,  vi),  quoJ  ita  solvitur  : 

Sicut  li^ulatio   duobus  niodis   accipitur,  ut,  Deui 

neminem  tentat  (Jac.  i),  et,  tentat  vos  Dominus  Deus 

vester  (Deut.  xiii).  Illa  enim  seductionis,  haec  aiitem 

est  pfibationis.  Jadicium  quoqiie  damnationem  e( 


in  domo,  si  in  ea  fuerii  filius  pacis,  aut  ad  eumdem 
prxdicatorem  revertitur;  quia  aul  erit  qiiisquam 
praedestinatus  ad  vitam,  si  verbum  sequitur  quod 
audit ;  aut  si  nullus  audire  voluerit,  ipse  pnedica- 
tor  sine  fructu  non  erit. 

M.  ^  R.  ^  L.  "*  ^'  «^ 

Et  quicunque  non  receperit  vos^  neque  audierit  ser- 
mones  vestros,  exeuntes  foras  de  domo  vet  de  drflAtt, 
excutite  putverem  de  pedibus  vestris.  L.  in  testinuh 
nium  illis.  M.  Amen  dico  vobis^  toterabittus  erit  terrs 
Sodomorum  et  Gomorrhmorum  in  die  judicii^  auam 
illi  civitati. 

[HiERON.]  Ad  te8tirooniun>  dlctum  est,   exenitte 


t6l 


IN  UNUM  EX  QUATtOR  LIBER  PRIMUS. 


lOi 


pulverem;  quia  praedicatio  ad  illam  civitalem  per-  A  ceelerum  ipse  Ghristus  qui  in  nobis  halitat,  loquitur 


venit.  Sive  puWis  excutitur  in  signuro,  ut  nec  etiam 
necessaria  accipiant  a  contemptoribus  Evangelii. 
TolerabUius,  dicit,  quia  Sudoma  et  Gomorrha  non 
habuerunt  pr«]edicationem.  Lucas  :  Etiam  pulverem 
pedum  veslrorum  excutile  in  testimonium  supra  illos 
{Luc.  x),  id  est,  etiam  minima  itineris  et  laboris, 
quem  pro  iiiis  sustinuistis,  exponite  et  annuntiate, 
quia  occasio  ent  eis  majoris  damuatinnis.  Hoc  est 
excutere  pulverem  supra  illos,  el  est  inter  caetera 
teslimonium,  per  quod  inexcusabiles  erunt.  Tale  est 
iliud  :  Si  non  venissem,  et  locutus  eis  non  [uissemt 
peccatum  non  haberent  (Joan.  xv). 

109 


M.   V  L. 


Ecee  ego  mitto  vos  sicul  oves  in  medio  luporum, 
Estote  ergo  prudenles  sicut  serpenteSt  et  simplices 
sicut  eclumb(P, 

Scribe  et  Pharisaei,  qui  sunt  clerici  J'!dieorum, 
lupi  suLt.  Perpnideht.am  serpentis,  vitate  insidias 
pe:-  cohimbam,  s  lis  innorenlos.  [Hieron.]  Serpens 
t^^to  corpore  occultat  cap!!t,  iu  quo  vita  esi ;  et  vos 
toto  corpor.s  periculo  (apnt  vestrum,  id  est,  nie 
custod.te.  Serpcns  etiam  per  auguslias  se  coar- 
ctans,  veteri  lunica  exutus,  innovalus  :  sic  intran- 
tes  per  angustam  portani  quae  ducit  ad  vitam,  vete* 
rem  exuuht  hominem. 

139    T        250     i         ^6 


M,  V  R.  ""  L. 


A. 


Cavete  at^tem  ab  hominibus,  Tradent  enim  vos  in 
concitiis,  el  in  Synagsgis  suis  flagellabuut  vos,  et  ad 
prcesides  et  ad  reges  ducemini  propter  me  in  testimo' 
nium  Ulis  ei  geniibus, 

[Beda.]  Ilic  aperit  quos  lupos  dixerit.  Hoc  Ju- 
daicae  genti  causa  fuil  oxcidii,  quia  post  Salvatoris 
€K;eisionem  praecones  ejus  impia  crudelitate  vex9vit. 
In  conciliis  nomen  Ghristi  proidicari  prohibentes, 
in  Synagogis  sub  specie  corrcctionls  prsedicatores 
flageUis  caedebanf ,  ut  de  Paulo  legilur  (Act.  xvi) ; 
eosque  pr^sidlbus  et  regibus  in  damnationem  tra- 
debaut,  sicut  Jacobum  Uerodi.  Haec  in  testimonium 
sunt  illiset  gentibus  (Act.  xii),  de  perversitate  sci- 
IJcet  iuda^orum,  et  de  correctione  genlium.  Mors 
quippe  justorum,  bonis  in  adjutorium  est;  malis  in 
testimoiuum,  ut  inde  perversi  sine  excusalione  pe- 
reant,  unde  eiecti  exemplum  capiunt  ul  vivant. 

Ul    r        iiS     A       251 


pro  se,  et  Spiritus  sancti  gratia  ministratur  in  re»- 
pondendo. 

M.  R. 

Tradet  autem  frater  fratrem  in  mortem,  et  pater  fi- 
lium^  et  insurgent  filii  in  parentes,  et  morte  eos  affi^ 
ctent,  et  eritis  odio  omnibus  pnpter  nomen  meum, 

[HiERON.]  lu  persecul.onibus  crebro  videmus  fleri^ 
quia  nullus  est  inter  eos  fidus  affectus,  quorum  di- 
versa  fides  est.  [Gregor.]  Plus  q*.oqne  in  nobis  ea 
tormenta  saeviunt,  quae  ab  iliis  patiiAur  de  quibus 
pr.esumebanius;  quia  cum  daumo  corporls  mala  uo 
cruciant  a  nisse  Ci.aritatis. 

Qui  autem  perseverarerit  in  finem  ,  hic  salvut 
B  erit. 

Finis,  non  pngna  coronat,  unde  cauda  hostiae  ju- 
betur  in  sacrilicio  poni,  quod  docet  Lonum  opus  ad 
fineni  perduci. 

M.  ? 

Cum  autem  persequentur  vos  in  cnitate  ista,  fugite 
inaliam.  Amendico  vobis,  ncn  cansummabilis  civita- 
tes  hrael^  donec  veniat  Filius  homiuis. 

Hoc  ad  illud  tempus  rcrerendum  est,  quod  dictum 
est  Apostolis  :  In  viam  gentium  ne  abieriiis.  Sensus 
est :  Si  vos  persequentur  Judaei,  in  civi:ale  isla,  hoc 
est,  in  ali(|ua  civilatc  Judsea*,  fugi.e  in  aliam,  non 
taiituinumdo  persecutiones,  sed  potius  de;  linando, 
ut  tribulationis  occasio  s.t  Evangelii  seminarium. 
^  Paulusquidem  sic  de  Damasco  fugit  (Act.  ix).  Do^ 
nec  veniat  Filius  hominis^  per  impensum  vob.s  au- 
xilium.  [HtzHON.]  Spiritualiter  autem  pcr  istam  ci- 
vitatem,  possumus  intclligere  Novum  lestimoniura 
[Testamenlum]  Scriplurarum;  per  civilales  Israel, 
volumina  multa. 


118 


M.  "^  R.  "'  L. 


A. 


Cumautem  tradent  vos  in  Synagogasy  et  ad  magi- 
'  giratnt  et  potestatesj  nolite  sotliciti  esse,  qualiter  aut 
quid  respondeatlsy  autquiddicatis.  M.  Dabitur  enim 
vobis  in  illa  hora  quid  loquamini.  Non  emm  vos  estis 
^i  ioquimhii.,  sed  spiritus  Patris  vestri  qui  loquitur 
in  vabis. 

Praediclis  fiitiiris  adyersis,  ut  praerisa  minus  lae- 
daot,  contra  terrores  subjungit  consolationem. 
{Beda]  Cum  propter  Jesura  ducimur  ad  judices,  vo- 
luntatem  nostram  pro  Christo  debemus  ofierre: 


M.  Z  L.  A. 

Non  esl  discipulus  super  magistrumj  neque  servus 
super  dominum  suum.  Sufficit  disciputo  ui  sit  sicut 
magister  ejus,  et  servus  sicut  Dominus  ejus. 

[Beda.]  Si  magisler  suas  non  vult  viiidicare  inju- 
rias,  qui  Deus  est,  sed  ipsos  niavull  insecutores  pa- 
tiendo  reddere  mit!ores,  eamdem  necesse  est  disci- 
puii,  qui  puri  iiomines  sunt,  reguiam  sequanlur. 
j)  Aposlolos  eteorum  imitatores  usquead  finem  sj  culiy 
dicit  discipulum  et  seri  um,  se  autem  magistrum  et 
Dominum. 

M,  l' 

Si  patrem  familias  Beetzebub  voeaverunt,  quanto 
magis  domesticos  ejus  ?  Ne  ergo  ttmueritis  eos. 

[HiERON.)  Beelzebub  idolum  est  Accaron,  quod 
vocatur  in  Uegum  volumine  idolum  muscae.  Zebub 
enim  dicitur  musca,  quae  immunditiam  signrlkat. 
Beel  idem  est  qui  et  Baal  dicitur,  Deus  scilicet  Ac* 
caron.  Qui  propterea  dicitur  Deus  muscanim»  qoia 
quando  ei  sacriGcabatur,  importunitas  muscarum 
poUuebat  sacrificium.  Seipsum  dicit  patrem  lami- 
lias,  id  C8t,  omnium  justonim. 


fC3 


M.  ^  R.  •"  L. 

Nihii  enim  opertum  est  quod  non  revelabitur^  et 
occultum  qued  non  $cietur. 

[IIiERON.]  Sensus  esl.  Nolile  timere  perseciitorum 
saevitiam,  neque  {emulemini  simuiatores>  quia  ve* 
niet  dies  judicii,  in  quo  et  vestra  virtus  et  eorum 
nequilia  demonstrabiUir.  [Beda.]  Fixa  igitur  mente 
retinete  ilium  retributionis  diem,  quo  illumtnabit 
Deus  abscondita  tenebrarum  et  manifestabit  cogi- 
tationes  cordium.  Tunc  enim  et  vos  a  Deo  iaus,  et 
adversarios  veritatis  poena  manet  xterna.  Apertum 
pertinet  ad  cogilaiiones,  occultum^  ad  opera. 

M    \'  L.  **« 

Quod  dico  vobis  in  tenebris^  dicite  in  lumine;  ex 
quod  in  aure  cuditis,  pra:dicate  super  tecta 


ZAGHABIiE  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI  164 

*^    T       80  A  meramus.  Hic  derident  nos  negantes  resumctio- 

nem,  quasi  nos  materiam,  quae  fit  cadaver  anima 
discedente,  ita  dicamus  reparandam,  ut  ea  qus  di- 
labuntur,  et  in  alias  species  vertuntur,  ad  easdem  ^ 
corporis  partes,  [ubi]  quae  fuerunt,  redire  necesse 
sit.  Aiioquin  si  capillis  redil,  quod  crebra  tonsura 
detraxit,  et  unguibus,  indecens  occurrit  resurreclio. 
Sed  quemadmodum  si  statua  metalli  contererelur 
in  pulverem,  et  artifex  eam  vellet  reparare,  non 
quxreret  quae  particula  cui  membro  statuae  redde- 
retur,  dum  tamen  totam  reficeret  ex  eo  unde  con- 
stiterat ;  ita  Deus  mirabililer  de  matcria  camis 
nostrae  nos  restituet.  Nec  attinebit  ad  integritatem, 
uirum  capilli  ad  capillos,  et  ungues  ad  ungues  re- 
deaiit,  dum  solummodo  Dei  piovidentia  decenler 
H  restituamur. 


In  lenebrist  id  est,  in  mysterio,  vel  dum  adbuc  in 
timore  estis.  Procdicate  in  lumine^  id  est,  aperte  cum 
fiducia  veritatis  accepto  Spiritu  sancto.  Quod  audilis 
in  aure^  id  est,  in  secreto,  super  tecta,  hoc  est,  con- 
stanter  et  publice  pra^dicate,  calcato  carnis  domici- 
lio.  Juxta  morem  provinciae  Palaestinae  loquitur,  ubi 
solcnt  in  textis  residere.  [Beda.]  Noa  enim  tecta 
nostro  roore  culminibus  sublimata  faciunt,  seil 
plano  scbemate  aequalia.  Unde  lcx  praecepit  ut  qui 
domum  aediOearet  murum  tecti  poneret  in  gyro,  ne 
funderetur  ibi  sanguis  inuoxius,  labente  aliquo  et  in 
praeceps  ruente. 

L.  Dico  autem  vobis  amicis  meis :  M.  Nolite  timere 


Nolile  ergo  timere,multis  passe>ibus  melioret  esiis 
vos. 

Lucas :  Multis  passeribus  pluris  estis  {Luc.  xii), 
hoc  est,  majoris  apud  Deum  dignitatis. 

Omnis  ergo  qui  confitebilur  we  coram  hominibus^ 
confitebor  et  ego  eum  coram  Patre  meo,  qui  in  ccslis 
est,  L.  et  coram  angelis  ejus. 

Quianon  sunt  timendi  tortores  carnis,  ergocon- 
fitemini  me.  Omnis  enim  qui  me  confitetur  coram 
hominibusj  id  est,  non  solum  cordis  (ide,  sed  ore  et 
opere,  non  recusans  sciiicel  viori  pro  zpe ;  et  ego 
confitebor  eum  \n  conspectu  lupernae  civitatis,  aeter- 
nique  regis  ac  judicis,  dlcens  :  Venite^    benedicti 


eos  qui  occidunt  corpus,  animam  autem  nonpossunt  q  Patrismei^  percipite regnum  {Malth.  xxv). 


occidere;  sed  potius  timeteeumaui  potest  et  animam 
et  corpus  perdere  in  gehennam. 

Amici  Dei  vocantur,  qui  nil  terrenum  cupiunt. 
Duo  sunt  genera  persecutorum,  unum  palam  sae- 
vientium,  alterum  ficte  blandientium,  quod  pertinet 
ad  hypocrisin  Pharisaeorum.  Utrumque  praecepit  Do- 
minus  non  timeri,  quia  non  habent  potestatem  in 
animas  justorum.  Timore  mundi  expulso,  servite 
Domino  timore  gehennae,  donec  illum  charitas  foras 
mittat,  permanente  casto  timore,  id  est,  reverentia 
sine  fine  Deo  exhibenda.  Dupiicem  autem  esse  ge- 
hennam  ignis  et  frigoris,  in  Job  plenissime  legimus 
{Jobxxw). 

Nonne  duo  passeres  asse  veneunt^  et  unus  ex  illis 
non  cadet  super  terram  sine  Patre  vestro  ?} 

Lucas :  Si  unus  non  est  in  oblivione  coram  Deo 
{Luc.  xii).  Si  non  moritur  passer  sine  Dei  provi- 
dentia,  in  qua  sunt  omnia ;  quanto  magis  vos  ad 
imaginem  Dei  facti?  Lucas :  Quinque  passeres  di- 
pandioveneunt{ibid.),  id  estvVenduntur.  Dipondius, 
genus  est  ponderis  levissimi,  ex  duobus  assibus 
compositi.  Quod  autem  in  numeris  est  unus,  hoc  in 
ponderibus  as ;  et  quod  duo,  hoc  dipondius. 

Yestri  autem  et  capilti  capitis  omnes  numerati  sunt. 

Ut  de  massa  corporistaceam,  minimaeetiam  par- 
ticulae  Dei  providentia  conservantur.  Non  actu  com- 
putationis,  sed  facilitate  cognitionis  sunt  omnia 
Deo  numerata,  id  est^  cognita  :  et  bene  numerala 
dicuntur  quae  aervat,  quia  quae  volumus  servare»  nu- 


M.  \\  R.  ""  L. 


87    et    14e 


Qui  autem  negaverit  me  coram  hominibus,  R.  et 
confusus  me  fuerit  in  generatione  ista  adultera  et  pec^ 
catrice,  M.  negabo  et  ego  eum  coram  Patre  meo^  qui 
estin  c(eUs,  L.  et  coram  angelis  ejus.  R.  et  Filius 
hominis  confundetur  eum^  cum  venerit  in  gloria  Pa- 
tris  suicum  angelis  sanctis. 

Qui  coram  liominibusy  ubi  prodesse  debet  mei  no- 
roinis  confessio ,  negaverU  me  Deum  vel  hominem 
esse,  et  ego  coram  Patre  meo  et  angelis  negabo  eum^ 
id  est,  non  manifestabo  ei  Patrem,  nequeme  inma- 
jestate  Patris.  Qui  fuerit  confusus  propter  me,  quasi 
crucifixum,  unde  sum  Judaeis  scandalum,  gentibus 
D  autem  stultitia ,  Filius  hominis  confundetur  propier 
etim,  hoc  est,  ejiciet  eum  in  tenebras  exteriores,  ac 
sic  confundetur  propler  ipsius  praesentiam.  Qui  fue- 
rit  me  confusus ,  id  est ,  habens  me  confusuro ;  vei 
confnsus ,  id  est ,  confuiidens  scilicet  erubescens, 
Filius  hominis ,  confundetur ,  id  est  habebitur  con- 
fundens  eum.  Yel  passivum  accipitur  pro  adjectivo. 
Confundetur,  id  est,  confundet  eum  et  quasi  erube- 
scens  ^e  illius  praesentia ,  excludet  eum  a  gloria. 
Pater  in  coelis  est,  hoc  est,  in  consortio  sanctorum. 
Sunt  qui  dicuut,  nos  non  erubescimus  Deum  con- 
fiteri,  sed  ad  probationem  fidei  non  sufficit  vox  pro- 
fessionis  Christianae ,  dum  dedignantur  injurias  to- 
lerare,  dum  enibescunt,  si  jurgium  contigerit,  prio- 
res  satisfacere. 


463 

M.  "^  L. 

NolUe  arbitrari  quod  venerim  pacem  mittere^  in 
terram,  Nen  veni  pacem  mittercy  $ed  gladiuta, 

[HiERON.]  Tradet  (rater  fratrem ,  \\i  supra  dictum 
est.  Non  enim  ad  hoc  yeni,  ut  carnales  affectus 
confirmem,  sed  ut  spirituali  gladio  verbi  Dei  disso- 
ciem.  Ostendil  itaque  quid  post  praedicatioaem  sc- 
quatur.  Ad  Gdem  Ghristi  totus  orbis  conlra  se  divi- 
sys  est,.quia  unaqu9eque  domus  ct  infideies  habuit 
et  credentes.  Unde  belium  bonum  missum  est ,  ut 
rumperetur  pax  mala.  [Beda.]  Tale  quid  et  in  Gc- 
nesi  legitur  de  volentibus  sedificare  turrim  ,  quia 
Deus  linguas  eorum  diviserit  (Gen,  xi).  Unde  David : 
Dissipa  gentes  quce  bella  volunt  (P$al.  lxvii).  Hinc 


IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  PRIMUS.  m 

150  A  dicil  ardorem  fidei.  Grux  a  cruciatu  dicitur,  ct  sem« 

per  portanda  est,  ut  amor  Gbristi  osteudatur.  [beda.] 
Duobus  modis  crucem  Domini  bajulamus,  cum  aut 
per  abstinentiam  carnem  affligimus  ,  aul  per  com- 
passionem  proximi,  iliius  necessitatem,  nostram  pu- 
tamus.  Sedquia  Dominum  non  sequitur  qui  carnem 
macerat  pro  inani  gloria,  vel  qui  proximo  carnaliter 
compatitur  ut  culpx  faveat  :  ideo  additum ,  est ,  et 
$equitur  me, 

M.  ^J  L.  ^"  A.  *«> 

Qui  invenit  animam  ^uam^  perdet  illam,  et  qui  per^ 
diderit  animam  $uam  propter  me ,  inveniet  eam, 

Qui  invenit  animam  $uam,  temporaliter  salvare  ne- 
gando  me,  aeternaliter  perdel  eam.  Et  qui  omnia  post- 


Isaias  :  Ecce  Dominu$  aecendet  $uper  nubem,  et  ingre-  b  ponens  amori  meo,  paratus  est  animam  hic  perdere, 


dietur  J^gyptum ,  et  movebuntur  simulacra  ^gypti 
a  facie  ejus  et  concurrere  faciet  ^^gyptio$  adver$u$ 
jEgypiio$  (I$a.  xix),  his  videlicet  pro  fide  dimican- 
tibus,  illis  vero  contra  fidem. 

L. 

Erunt  enim  exhoc  quinque  in  domo  una  divi^t^  tre$  m 
4uo,  et  duo  in  tre$  dividentur. 

M. 

Veni  enim  eeparare  hominem  adver$u$  patre^n 
suuTttj  et  filiam  adver$u$  matrem  $uam,  et  nurum  ad^ 
versu$  $ocrum  $uamj  inimici  homini$  dome$tici  eju$. 

In  duo  et  in  tres,  signilicat,  contra  duos  et  contra 
tres.  Quae  mater  est  filii,  socrus  esl  uioris  ejus,  et 
sic  eadem  contra  filiam  suam  nurum  est  divisa.  Al- 
legorice  tria  ad  eos  qui  fidem  Trinitatis  servant, 
periinent :  duo  illis  congruunt,  qui  ad  fidei  integri- 
tatem  non  perveniimt.  Boni  ergo  contraria  malis, 
et  mali  contraria  bonis  sentiendo  atque  agendo ,  ah 
invlcem  dividuntur.  Pater  noster  erat  diabolus,  quia 
eum  imitabamur ;  scd  venit  gladius  verbi  Dei ,  qui 
nos  ab  iilo  scparavit ,{  et  ostendit  alterum  patrem, 
qui  incoelisest.  Mater  Synagogaesl,  cujus  filia  pri- 
mitiva  Ecclesia,  inter  quas  magna  contradictio  fuit. 
Socrus  eadem  Synagoga  fuit ,  et  nurus  Ecclesia  de 
genlibus ;  quia  sponsus  EcclesiaeGhristus,secundum 
carnem  Synagogae  est  fiiius.  Svnagoga  ergo  in  nurum 
et  niiam  est  divisa,  quia  credentes  de  utroque  po- 
pulo  persequitur. 

M.  ^  L.  '"^ 

Qui  amat  patrem  aut  matrem  ptu$quam  me  ,  non 

ert  me  dignu$,  et  qni  amat  filium  aut  filxam  $uper 

me ,  non  e$t  me  dignu$.  Et  qui  non  aecipit  crucem 

>$uamet  $equiturme,  non  e$t  me  dignu$y  L.  nec  pote$t 

meu$  eue  di$cipuiu$. 

[Hieron.]  Nemo  pietaiero  debet  anteferre  religioni. 
In  canticolegitur :  Ordinavitinmecharitalem(CantA\), 
Rectus  ordo  est,  post  Deum  amarepatrem  et  amkos. 
Si  autem  necessitas  exigit  ut  utnimque  servari  non 
possit,  odium  in  suos ,  pietas  est  in  Deum.  Grucem 


ut  pro  me  mortem  subeat  lemporalem ,  in  futuro 
inveniet  eam  salvam  esse. 

116 


M.  7  R.  *"  L.  ""  A. 


Et  qui  recipit  vo$,  me  recipit,  et  qui  me  recipit,  re 
cipit  eum  qui  mi$it  me. 

[HiLAR.]  Quia  Ghristus  inapostolis,  Deus  aiitem 
in  Ghristo  :  Ergo  qui  apostolos  recipit,  recipitDeum. 
IIoc  dicit ,  ne  apostolorum  susceptio  vilis  habealur 
liis,  a  quibus  supradixit  debcre  slipendia  suscipere. 


M. 


99 

x; 


Qui  recipit  proplietam  in  nomtne  proplietce,  merce- 
dem  ptophetw  accipiet.  Et  qui  recipit  ju$tum  in  uu- 
minejuHiy  vxfjrcedem  jtuli  accipief. 

[HiERON.]  Judaeicarnaliter  inlelligeRtes  prophetas, 
mercedem  prophetarum  iiun  accipiunt.  Aliter  :  In 
omni  professione  zizanium  est  mistum  tritico.  Ergo 
et  pseudoprophetas  et  Judam  proditorem  debemus 
recipere,  et  illis  alimoniam  ministrare.  Quod  hic 
procurans  Dominus ,  dicit  non  persouas  suscipien- 
das,  sed  nomina  :  et  mercedem  non  perdere  susci- 
pientes,  licet  indignus  sit  qui  suscipitiir.  Justum 
dicit  quemhbet  pra^dicatorem  dignum.  Merito  mer- 
cedem  prophet»  et  justirecipiet,  qui  quasi  operarios 
in  prophetia  et  in  operibus  justitise  sibi  constituit, 
dum  sustentat  aliquos  ,  ne  in  illis  prooter  inopiam 

deficiant. 

MIOO    i>       98 
•   VI   R. 

Et  quicunque  potum  dederit  uni  ex  minimi$  i$ti$ 
calicem  aquce  frigidiB  lantum  in  nomine  di$cipulit  R. 
quia  Chri$ti  e$ti$  :  M.  R.  Amen  dico  vobi$,  non  per-* 
det  mercedem  $uam. 

[HiERON.]  Occasionem  excludit  de  paupertate,  ne 
quis  causetur  de  inopia,  ut  qui  non  habet  unde 
aquam  calefaciat,  saltem  frigidam  det  pro  Deo  pe- 
tenti.  Sicut  ergo  periailum  non  suscipientium  testi- 
monio  excussi  pulveris  denuntiavit,  ita  meritum 
bono  affectu  reciDientium  ultra  speratum  com- 
mendat. 


Finis  libriprimi. 


«7 


ZACIIARIiC  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI 

LIBER  SECUNDUS. 


ics 


CAPUT  XLV.  j^ 

M.  ? 

Et  factum  estt  eum  consummasiet  Jesuspriecipien$ 
duodecim  discipulis  suis,  transiit  tm/e,  ut  doceret  et 
prosdicaret  in  civitatibus  eorum. 

Giviutes  discipulorum  dicit,  in  quibus  erant  vel 
nati  vel  erudili.  PraBdicans  itaque  Judaeis,  non  Sa- 
maritanis,  non  gentibus,  fecit  quod  docuerat,  ut  se- 
cundum  promissa  prius  oiferalur  Judaeis  salutis  oc- 
casio. 

RS6     r        89 
•      VUI      Ltm 

Exeuntes  autem  discipuli^  prtBdicabant  ut  posnitcn- 
tiam  agerent  :  et  dcemonia  multa  ejiciebant,  et  unge^ 
bant  oleo  mullos  oegrotos^  et  sanabant, 

[Beda.j  [)\ci\h\cohi\s:  lnfirmaturfiuisinvobis?indU' 
catpresbtiieros  Ecciesia^^  elorentsupetipsum^  ungentes 
eum  oleoin  njmine  Djmini  :  et  si  in  peccal-s  sit,  lit- 
mittentur  ei  (Jac,  v).  Uiide  putet  ab  ips.s  apostolis 
hunc  sani  tae  £jclesi£  moreui  csse  conlraditum ,  ut 
pontificaii  benedictione  consecrato  oleo  perunganiur 
Kgroti.  Visibilis  itaque  unctio,  sacrauienlum  est; 
res  vero  sacrainenti ,  remissio  ,  quae  spirituali  un- 
ctione  gratiae  confertur  aiiimae. 

A.  «* 

Et  fact(E  sunt  nupt\as  in  Cana  Galiltece^  et  erat  ma^ 
ter  Jenu  ibi.  Vocaius  est  autem  el  Jesus  el  discipuli 
tjus  ad  nuptias. 

Voluit  Dominus  pn^sentia  sui  nec  non  miraculo, 
nuptias  commendare  ne  eas  kaeretici  damnare  prae*  C 
suinerent. 

[.\LBmcs.]  Mystice.  Deslder'io  Patrum  praece- 
dentium  ante  legem,  sub  legevocatus  est  sponsusad 
Ecclesiam  sponsam  vefiire;  etin  gratia  Evangelii 
Tenit.  Yocati  sunt  et  discipuli ,  ut  minisiri  innu- 
ptiis. 

[AuGusT.]  Ilanc  sponsam  conjunxU  sibi  sponsus 
m  utero  virginis.  Verbum  enim  sponsus,  et  sponsa 
caro  humana  est. 

[Albinus.]  In  Gana  Galilaeae,id  est,in  zelotransm 
grationis  fiunt  nuptiae.  Quia  hi  sunt  digni  Gbrislo , 
qui  fervore  devotionis  devitiis  ad  virtutes,de  terra 
ad  coelos  transmigrant. 

Et  deficiente  vino ,  dicit  mater  Jesu  aa  eum :  Vi- 
fttim  non  habent,  ^ 

Quasi  dicat  :  Vinum  da  eis.  Vinum  defecit,  quia 
spiritutlis  intclligentia  legis,  fallacem  Pharisaeorum 
expositionem  latere  coeperat. 

Et  dicit  ei  Jesus  :  Quid  mihi  et  tibi  e*t  mulier  f 
Nofidum  vemt  hora  mea, 

Quid  commuiie  est  tibi  matri  secundum  camenn, 
et  mihi  aetemae  Dci  virtuti  ac  Dei  sapientiae,  ex  qua 
fctunim  est  miraculum  quod  petis  ?  Veniet  horamea, 
id  est,  passionis  opportunitas,  in  qua  Tidelicet  cum 


peudere  in  cruce  infirmitas  cocperit,  cujus  tu  mater 
es,  agnoscam  te  matrein  ul  filius,  curam  tui  disci- 
pulo  committens.  Pi*aedicato  autem  Evangelio  et  vir- 
tute  divina  ostensa  mundo,  fuit  bora  passiouis,  dob 
necessitatis  scilicet  hora,  ut  hairetici  calumniantur, 
sed  voluntatis.  Unde  illud  :  Potestatem  habeo  panere 
animam  meam^  et  iterum  sumere  eam  (Joan,  x).  Noii 
eniin  auctor  temporuin,  fato  leuiporis  regitur. 

Dicit  mater  fjus  minislris  :  Quodcunque  dixertt  ee- 
bis,  facite.  Erant  autem  ibi  lapidece  hgdrice  ^ex^  po- 
sitcB  secundum  purificalionem  Judceorum ,  capienies 
singula:  metretas  binas  rd  ternas. 

Gonfisa  mater  de  filii  pietate  aJ  ipsam ,  ut  fiat 
quod  petit,  fiduciaiiler  imperat  ministris.  liydor  est 
aqua,  unde  dicitur  bydria,  vas  aquae.  Purificationcm 
iudaeorum  dicit ,  quod  crebro  lavabant  manus  et 
vasa.  MetronGraeee,  mensuradicilur*  uude  metreta 
nouien  uiensur«i:. 

Dicit  eis  Jesus  :  laiplete  hydrias  aqua^  et  imj^leve^ 
runt  eas  usque  ad  su.muum,  Ei  dicit  tis  Jcous  :  Hau* 
rite  nunc  el  ferte  architriclino.  Ei  tulerunt^ 

Arcbitriclinus  est  pnnceps  triclinii,idest,discuin- 
bentium  in  trlclinio.  Tricliniuiu  vero  dicunt  esse  au- 
lam  Iricameraiuin,  vel  Ires  doiiios  sive  tres  cauieras 
cuni  lestudihe  iactas ,  in  quibus  seJebaiit  discuiii' 
beiites,  quasi  sub  triLUs  arcuLus. 

Vt  aulem  gustavit  arciiitriclinus  aquam  vinum  ,«- 
ctam^  et  non  sciebat  unde  esset;  i/u'iii&/rt  autem  scie- 
bant  qui  hauserant  aquam ,  vocat  sponsum  architri' 
cltnus^  et  dicit  ei :  Omnis  homo  primum  bonum  vinum 
p.nit  :  et  cum  inebriati  fuerinl,  tunc  id  quod  deterias 
esl.  Ttt  autem  servasti  vinum  bonum  usque  adhuc, 
Hoc  fecit  iniiium  signorum  Jesus  in  Cana  GalitiBa, 
et  manifestavit  gtormn  suam, 

Inter  multa  signa  quae  fecit  Jesus  in  Gana  Gali- 
laea^,  fuit  hoc  priinum  :  et  quodain  dignltatis  privi- 
legio  elementorum  conversione  nianifestavit  gloriam 
suam,  id  est,  latentein  Deitatem.  [Augcst.]  Miracu- 
lum  aquae  conversae  in  vinuin  miramur,  et  non  nii- 
ramur  quia  oniui  anno  hoc  facit  Deus  in  vitibus, 
ei  de  uno  grano  multa  facit,  et  quod  inajus  est,  c(c- 
lum  et  terram  de  nihiio  creavit ,  eaque  luiraliiiler 
gubsrnat. 

Ergo  quia  homines  in  aliud  ihtenti,  perdide- 
ruLt  considcrationeni  operum  Doniini,  in  quo  eum 
quotidie  laudarent,  servav.t  sibi  Deus  quaedam  ino- 
sitata  quae  faceret,  ut  tanquam  dormientes  homines 
ad  se  colendum  mirabilibus  excitaret.  Aqtiam  verti 
Jesus,  in  vinum,  cum  insipidam  mentem  carnaliuni, 
sapore  scientiae  coelestis  imbuit.  Eramus  enim  aqua, 
id  est,  hisipieutes;  et  fecit  uos  viuum,  id  est,  sapien- 
tes  fidem  ipsius.  [Albinus.]  Vel  aqua  intelligitur 
scientia,  mundans  auditores  a  sordibus  peccaloruin. 
Quae  tunc  convertitur  in  vinum,  quando  aiiquis  ez 
toto  obiiviscitur  praeteritoruffl  malonim,  iie  in  ea 


i^  tt  tsM  feX  QUATLOR  LIBER  SECLXDLS.  iTO 

«ncidttt  ei  iati)>ii  ealet^  ih  bel  tinor.e,  sicut  vinum  j^  duni  adorabant  siuuilacra,  ftimiles  facii  iUis.  Unda 


ihcbirlilhs»  obliviosvs  facilpotatoreset  calefacit.  Con- 
ireitit  aquam  Christas  in  vinum ,  dum  quae  cama- 
lia  videtftntiir  in  lege,  spiritualia  ostendit,  et  super- 
ficiera  litter»  plenam  ccelesti  virtute  videri  fecit. 
Christiis  enim  in  prophetiis  nondum  manifestatus» 
quati.vinum  in  aqua  latuit ;  sed  cum  discipulis  ape« 
ruii  sensum  ut  intelligerent  Scripturasi  vinum  ine- 
lyriuit  fnil  ipfte  ChrittuB,  in  lege  et  prophclis  mani- 
fcstatiis.  Illa  igitur  Scriptura  dum  in  ea  sub  Yela^ 
mine,  id  est,  adopertione  litlerae  latet  Christus,  sa- 
pit  aquam  intipidam»  Com  vero  aufertur  velamen, 
cst  vinilm  inebrians.  Sex  hydriae ,  sez  aetates  sunt« 
Quae  inaniter  currerent,  nisi  Christus  in  eis  praedi** 
caretur.  Prima  a^as  est  ab  Adam  usque  ad  Moe»  se« 


iliud  :  &mUe$  iUis  pant  qni  faciunt  ea^  et  omttes  qni 
confidunt  in  eis  (PsaL  cxiii).  [Albiiiijs.]  Item  sei 
hydriae  sunt  perfecta  corda  sanctorum,  in  his  aeU- 
tibus  receptui  Scripturanim  Dei  parata,  in  exem« 
plum  viVcndi  alque  credendi  prot>osita.  Ei  $nnt  la<< 
t>ideai  id  est  fonia  in  Christo  lapide«  Sedkndumfm'^ 
Hfiicationm  JudworUm  dictum  esi»  quia  illi  iantiia 
populo  ludeeonim  lex  data  est,  sed  gratia  per  Ckri^ 
mm  omnibus  faeta  est  (Joan.  i).  Ideo  non  dictum 
est,  capientes  metrctas  aliae  binas,  alia;  ternas,  sed 
binas  vel  terna$,  ut  ipsas  diceret  binas  quas  ierhasi 
Sunt  ergo  qu»  mensurae  in  Scripturis,  dum  Patef 
ei.Filius  nominatur  sed  ibi  Spiritus,  qui  Patris  est# 
et  Pilii  intelligitur,  ut  ibi   i   Omnia  in  eapientia  (id 


cunda  usque  ad  Abraham,  tertia  dsque  ad  David,  jj  ^^^  Filio),  fecieti  (P$aL  ciii).  Tres  metretae  sunt« 


quarta  ad  transmigrationemf  quinta  usque  ad  Joan 
nem  Baptistam,  sexta  inde  usque  ad  Qnem  saeculi. 
Propbelia  in  singulis  eeiatibus  quasi  iu  hydriis  se- 
cundum  litteram  aqua  insipida  quomodo  in  viuum^ 
mutetur  cum  ad  Christum  el  ad  omnes  gentes  refe- 
ratur,  videamus.  Quidquid  figurabatur  in  Adam  de 
Christo,  ad  omnes  gentes  pertinebat,  ut  illud  in  Ge-> 
nesi  :  Reiinquet  hamo  patrem  et  matrem^  et  adhcsre" 
bit  uxoH  suWj  et  erunt  dno  in  came  una  (Gen.  ii). 
Christus  adhaesit  Ecclesiae ,  ut  essent  duo  in  caine 
una  ,  et  fuit  relinquere  Patrem,  non  in  ea  forma  ap- 
parere  hominibus,  in  qua^ualiscstPatri.  fteliquit 
matrem,  quando  de  Synagoga  transivil  adEcclesiam. 
Poterat  Dominus  vigilanti  Adae  costam  sine  dolore 


duin  nominato  S.  Spiritu  trinitas  manifbstius  inleN 
ligitur,  ulibi  i  Baptizateeos  in  nomine  Patris  etfi/d 
et  Spiritus  sancii  (Matth.  xxvin).  Aliter  binaa  vel 
ternae  roensurae,  sunt  omnes  gentes,  ad  quas  p^rti-« 
nent  Scriplurae;  binae,  propler  jJraepulium  et  cir* 
cumcisionem ;  ternae,  quia  a  tribus  liliis  Noe  sunt 
disseminatae.  Quod  jussu  Domini  impletae  suht  by- 
driae,  significat  quia  vetus  Scriptura  ab  eo  esti 
[AtBiNus.]  Potuit  quidam  vacuas  implefe,  tiho,  qui 
cuncta  creat  ex  iiihilo ;  sed  hialuit  de  a^lua  vihiim 
facere,  ut  doceret  se  non  legera  solvere,  sed  implere ; 
etin  Evangelio  illa  facere  vel  docere,  quae  prophetia 
pr(Bdixit.  Usque  ad  summum  implenlur  hydriae» 
quia  nuilum  lempus  fuit  a  salutari  doclrina  vacuumi 


cveilere,  sedproculdubio  dormiiio  Christi  in  cruce  C  ^'•<^^^''*^<^l^n'*»  intelligitur  principQS  iu  pcritia  Scrl- 

pturae  coniinentis  hisloriasVel  moralitates  el  allego* 
rias.  Dum  crgo  tali  velul  Nicodemo,  Gamalieli,  disci- 
puloque  ejus  Saulo,  verbum  Evangelii  offeriur^  vi- 
num  de  aqua  factum  architriclino  propinatur.  Non 
nulli  vero  per  aquam  baptismum  Joannis*  per  vinum 
passionem  Chrisli  accipiunt.  Unde  el  vinum  prius 
ferlur  aixhitriclino,  id  est,  ipsi  Joannii  qui  ant^ 
bibit  passionem  quam  Chri.^iu8.  [ALsmfcs.]  tricU-* 
nium,  id  est  tres  ordines  in  nnptiis,  discumbcn- 
liura  aliiiudine  distantes  inter  se,  designant  ircs 
ordines  in  Ecclesia  fidelium,  conjugatorum,  conli- 
nentium  el  doctorum.  Et  quia  doctorum  est,  vete  • 
ribus  inslitutis  graliam  Evangelii  praeferre  :  vocato 
sponso*  dixit  architriclinus,  bonum  vinum  fuisse 


in  eo  significabatur,  de  cujus  latere  tanquam  sponsa 
fluxerunt  sacramenta  EccIesiSi  De  vino  aliarum  hy-* 
drianim  bibamus ;  Christus  figuratus  cst  in  Noe. 
Nam  ideo  in  arca  omnia  animalia  sunt  inclusa  (Gen* 
vii} ,  ut  omncs  gentes  significarenlur  salvandae  pcr 
Chrislum.  Nen  enim  deeral  Deo  rursus  crcare  onine 
genu^  animalium  :  sed  ideo  per  lignum  salvata  suiU, 
qiiia  et  nos  per  lignum  saivandi  eramus.  In  tertia 
hydria  audivit  Abraham  :  In  semine  tuo  benedicentur 
omnes  gentes  (Gen.  xxii).  Quis  non  videt  cujus  figu- 
ram  habuit  unicus  ejus,  ligna  portans  ad  sacrifi- 
cium,  quo  immolandus,  ducebatur?  Portavit  enim 
Dominuscrucem  suam.  InquartahydriadicitDavid : 
Surge  Deus;  judica  terram,  quoniam  tu  hwreditabis 


in  omnibus  gentibus  (PsaL  lxxxi),  Tanquam  dicere.  0  ^ervatum.  Quod  autem  dicitur,  Hon  scUbat  uuds 

esset^  intelligendum  est  quia  multis  in  lege  pcritis 
secundum  litteram  nuntiaverunt  Evangelium  disci-» 
pull  Chrisli,  qui  hauseranl  aquam,  prudenter  inleI-« 
ligendo,  et  fideliter  aperiendo  veterem  Scripturam  : 
Omnis  homo  primum  bonum  tinum  ponit^  dictum  est 
ad  litleram,  secundum  multorum'  consuetudinomi 
Mysiice  homo  (id  est,  carnalis)  deteriufi  vinum  bilit 
post  bonum,  id  est,  a  veris  ad  falsa  descendit,  scd 
spijitualis  quotidie  invisibili  vlno  quod  prius  lavit 
in  Scripturis,  inebriatur  et  proflcit.  [Maii*.]  Maxi.- 
mus  episcopus  in  sermone  De  epiphania,  qtii  ita  i»» 
cipit :  Complura  nobis  fratfes  :  Sictil  posteritati  .^uaS 
fldelis  m^ndavit  antiquitas,  hodie  SaWator  a  Chii* 
daeis  est  adoratus;  hodie  fluentia  iordanlsi  b«tfl» 


tur  :  Dormisti  judicaius  a  lerra,  surge  ut  judices 
tcrram.  In  quinta  aetate  vidit.Daniel  Upidem  prae- 
cisum  de  monte  sine  manibus,  et  fregisse  omnia 
regna  terrarum,  et  crevisse  iilum  lapidem,  et  factum 
esse  montem  magnum  ita  ut  impleret  universam 
faciem  lerrae  (Dan.  i).  De  quo  monte  praeciditur  nisi 
de  regno  Judaeorum,  unde  Christus  secundum  car- 
nem  natus*  est  sine  opere  humano,  quia  sine  am« 
plexu  maritali?  Ad  sextam  aetatem  pertinet  Joannes 
Baptista,  dicens  :  Nolite  dicere :  Patrem  kabemus 
Abraham;  potens  est  Deus  de  lapidibus  istis  suscitare 
fitios  Ahrakcs  (Matth.  iii)  :  lapides  dicens  gentesj 
non  propter  firmilatem,  sed  stolidilatis  dufitiam, 
Patrol.  CLXXXVL 


\1l 

dictlone  pTOprii  baptismatis  consecravil ;  hodie  In 
titatus  ad  nuplias,  aquas  vertit  in  vinum 
CAPUt  XLVI. 

M.  ^  R.  ''  L.  "" 

Cnm  autem  detcendinet  de  monte,  secUtas  $unt 

ium  turba:  mutt(g.  Et  ecce  leprosus  teniens  genU 

ftexo,  ddoraHt  etfm,  dicens  :  Domine,  si  vis,  potes 

nie  miindafi. 

IHiEBON.l  Recle  post  doclrinam  fiunt  miracwla, 

.'  ui  per  virtutem  senno  firmarelur.  [Beda.]  Leprosus 

*  secundum  Marcum  genu  flectens,  ut  Lucas  ail,  in 

faciem  procidit :  quod  humililatis  cst  el  pudoris,  ut 

unusquisquc  de  suic  yil»  maculis  erubescat,  con- 

fessionem  vcrecundia  non  reprimU,  sed  detecto  vul 


ZACHARI^  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPl 


1» 

A  quam  vera  et  in  iilis  figurata  sacfifictt,  conftrmata 
essent  in  Christo  et  Ecclesia,  conlestatione  aposlo- 
Ibrum  et  fide  credentiuila.  Offertur  in  testsmoiiiaiii 
illis  qiri  vidcnl  leprosum  mundatum,  quod  salvanUtr 
a  lepra  peccatorum,  et  oflerunt  se  Deo  si  crednnl; 
aut  si  non  credunt,  inexcusabilcs  enint.  [fltLAftros.l 
Vel  ila  :  Munus  quod  praecepil  Moyses  ilUs,  vide- 
licet  sacerdotibus,  oflerri  in  testimonium,  id  esl 
in  signum  spiritualis  oMalionis,  sicut  curatio  lepr» 
testatur  curationem  peccati,  illud,  inquam,  inunua 
offert  non  solura  in  signo,  sed  etiam  in  re,  ut  t« 
ipse  a  sordibus  peccati  emundatus,  in  sacrificiom 
Dei  transeas.  Moyses  enim  praecepit  tesltmoniam, 
cujus  in  te  geris  cffectum.  [BEai.]  Ubi  leprosiiB 
nnmdatur,  certus  non  exprimiiur  locus,  ut  osten- 


fessionem  vcrecundia  non  repnmii,  scu  ucfcci.vw  t«i-     nninuuiur,  wnu»  «um  c»p.  ««..«•  .^^y  «-  -.^ — - 
nere  remedlum  quscrit.  Voluntaii  Domini  curalionis  B  jatur,  non  untim  populura  specialis  alicajua  cm 


potestalem  leprosus  iribuit,  nec  quasi  incredulus 
dubitar,  sed  sua^  colluvionis  conscios,  non  pnesu- 
mit  dlcere  :  Munda  me,  Oomine,  mundabor.  Dum 
hic  a  lcge  exclusus,  se  Domini  poteslate  curari 
postulat,  supra  regem  esse  gratiam  indicat.  Sicnt 
•cni:n  poiestatis  auctoritas  in  Domino,  ita  in  isto 
'fldel  constantia  declaratur. 

Et  extendens  manum,  tetigit  eum  Jesus,  dice^s  : 
Voio  ynundare.  Et  confestim  mundata  est  lepra  ejus. 

Exiendens  raisericordise  affeclu  manum,  tetigitex 
humilitate,  docens  nos  nullum  spernere  pro  aliqua 
corporis  commacularione.  Lex  tangi  leprosos  pro- 
hibei,  sed  dc  eo  fion  erat  prohibitum  qui  Dominas 
legis  esl.  Teiigit  igitur,  non  qula  sine  tactu  sanare 
non  posset,  s6d  ut  indicet  se  non  sub  lege  esse,  imo  G 
Dominum  Ifegis,  qui  nOn  timei  contagium,  ciim  po- 
tius  alios  liberct.  Ex  pietate  ait :  Volo,  sanaus  eo 
gencre  quo  fuerat  postulatus  :  cum  diceretur  :  Si 
vis,  potes  me  mundare;  impetando  subjunxit  :  Jftcn- 
dare :  in  quo  majestatis  aperitur  potentia.  Nihil  enim 
rocdium  esl  inter  opus  Dei  et  prasccptum,  quia 
inter  praecepta  est  opus.  Dixit  enim,  et  facta  sunt 
{Psal.  xxxii). 

Et  ait  illi  Jesus  :  Vide  nemini  dixefis ;  sed  vade, 
et  astende  te  sacerdoti,  et  offer  munus  quod  pneeepit 
Hoyses  in  testimonium  Hlis. 

Non  erat  necesse  ut  sermone  jactaret,  quod  cor- 
porc  prajferebsft.  Doccbat  Dominus  non  csse  vul 


tatis,  sed  muUarum  populos  fuisse  sanatos.  Qnia 
vero  leprosus  genus  humanum  peccatis  ianguidam 
typice  designal,  recte  in  Luca  plenus  Upra  desm- 
bitur.  Omnes  enim  peccaverunt,  et  egemt  graiia  Dei 
{Ram.  iii).  Extensio  manus  significat  Salvatoria, 
incarnaiionem  ejus,  exteniam  ad  salutem  [omnliui^ 
hominum»  Unde  illud  alibi :  Jam  vos  mundi  estk 
propter  eermonem^  quemloeutus  sum  tohis  (Jcan.  xv>. 
Ipse  Christus  est  saeerdos  «i  (Btemum  (Psal.  ca), 
cui  omnes  a  prisci  errofis  varietale  mundalt,  de- 
bent  se  ostendere,  confitendo  quia  templom  cjos 
sant,  et  offerre  ei  sua  corpora  bostiam  tiv€utem 
(Rom.  xii). 

R.  '! 

At  ilte  egressusy  cwpit  prwdicare  et  diffamare  ser- 
monemj  ita  ut  jam  non  posset  manifeste  in  civitaiem 
introircj  sed  foris  in  desertis  locis  esse,  et  conre»w- 
bant  ad  eum  undique. 

[Beda  in  Marcum.]  Jesus  ait  :  Nemini  dixeris  : 
at  ille  officio  functus  evangelistje,  mox  egressus, 
coepil  prsedicare,  et  se  interius  eiteriusqne  sanaCom 
docere,  ita  quod  ipsius  saWatio  muitos  ad  Dominura 
cogit.  Ad  exemplum  doctrinae  factum  est,  quod  nec 
jussus  tacere  potest  acceptum  beneficium,  ut  eledi 
in  magnis  quae  faciunt,  latere  quidem  in  volunUli^ 
habeant,  quod  est  humilitatis ;  et  inviti  prodantur 
ut  aliis  prosint,  quod  magnae  e§t  sublimitatis,  .cnm 
etiamsi  velint,  opera  non  possinC  tacerL  [Hiero!i. 


porc   praeiereuai.   j^ucvuu»   *^wiitiMMs>   ..»..  ^»^>«  .-.        etiamst  venui,  opera   iiuu  puaouu»  i,tfi.cii.  ^«itnw». 
gandanostrabeneficia,  sedpremenda,  utnonsolum  j)  i^  jl^^^  j  Vitans  Dominus  civitates,  tumultuosas 


a  uiercede  absiineamus  pecuniae,  scd  etiam  gratia» 
Jactantia  quippe  vilata,  facit  ne  lepra  possit  transire 
Tn  medicum.  [IIilar.]  Ideo  etiam  imperatur  silen- 
Vium,  quia  melius  est  fide  magis  spontanea  salulem 
quajrefe,  quam  beneficiis  invitari.  [Beda.]  Ostenderc 
80  saccrdoti' jul)etur  lcprosus,  ut  inteliigeret  sa- 
cerdos  eum  non  legis  ordiAC,  sed  gralia  Dei  cura- 
tum.  Offerre  sacrificium  praecipitur,  ut  ostenderet 
Dominus  se  non  legem  solvere,  sed  impUre,  secUn- 
dum  legem  gradiens,  ct  supra  legem  sanans.  In  lege 
enim  praec^ptum  eral,  ut  mundati  a  tepra  rounera 
offerrent  sacerdolibus  :  quare  humiliter  ad  illos 
miltit.  T}e»a.  — AcccsT.  De  quastionihus  Evangelii.] 
Ncc  opartebat  significantia  auferri^crificia,  prius- 


carnalium  mentes  fugit,  et  secretos  a  mundanis 
Curis  visitat.  His  igitur  gloria  Domini  manifesta- 
bitur,  qui  conveniftnt  undique,  id  est,  per  plana  et 
ardila,  quos  nihil  potest  separare  a  charitate  Chrisli. 
CAPCT  ILVIL 

M.  *„*  L.  *»  A.  " 

Cum  autem  introisut  Caphamaumf  acceesit  ad  emm 
centuriOy  rogans  eum  et  dicens  :  Domine^  fmer  meus 
jacet  in  domo  paralyttcus^  et  male  torquetmr. 

[AuGUST.  de  concordia  evangelistamm.}  Noii  cst 
contrarium  quod  Lucas  ait  :  Misit  ad  eum  eenioTts 
J%d<eomm  rogans^  cum  per  amicum  soleamus  per- 
venirc  ad  aliquem.  Verumtamen  non  negUgcoter 


173  IN  LMii  EI  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  174 

inluenda  esl  eliam  UaUbsei  mystica  locutlo,  aecun-  A  non  exteriores  ;*sed  exteriores  ideo  dict»  tunt»  qiio« 


dum  quam  scriptum  est  in  psalmo  :  Accedite  ad 
etttn,  el  iiluminamim  {Psal.  xxxiii).-  Itaque  fide  venii 
centttrio.  Dici  tamen  potest,  quod  etiam  corpore 
Tenerit;  et  seuioribus  Judseis  tanquam  familiaribus 
Cbrisli,  qued  Lucas  explicat,  verbum  suum  commi- 
serit,  utquotidiefierisolet  ante  potentes.  [Rabanus.] 
lacet  poralylicus,  torquetur  acuta  sciiicet  passione. 
Hxc  ita  exprimil,  ut  et  animae  su»  anguslias  in* 
dicet,  el  Ghristum  ad  misericordiam  commoveat. 
Hinc  discamus  commisereri  servis.  Ut  Lucas  ait, 
rooriturus  eral  servus»  si  non  Domini  sui  fide  et 
Cbrisli  pielate  redderelur  vitae,  sicut  lezechias  rex, 
coi  Dominus  ter  quinoa  addidil  annos  {hai.  xxxvnO. 
AU  iHiJe9n$ :  Ego  venimny  et^curato  eum» 


niam  lumen  reliquit,  qui  a  Domino  foras  expellitur. 
Ubi  dicit,  fletus  et  stridor  demium,  veram  ostendit 
resurrectionem,  cum  fleiiis  sit  obulorum,  el  djeutet 
osda. 

M.  ^  L.  « 

Bt  dixit  Jesus  unturioni :  YadCfet  s%cut  treiidisiif 
fiat  tibi;  et  sanatus  est  puer  in  illa  kora.  Et  revetsus 
est  eenturio  in  domum  «tiam,  et  invenit  $enmm  ^i 
languerat,  sanum. 

Meritum  Domini  famulo  sufl\ra)galur.  InleUifamuft 
centurionem  corpore  tandem  pervenisse  ad  Domi-* 
num,  et  cum  hiB  qui  missi  fuerant,  rediisse  demum« 
cum  Dominus  dixerit  ei,  vade ;  vel  sicut  per  ««nlios 


Ad  sanaadum  reguli  iiUum  ire  noluit,  ne  divitias  B  ^^^^^^^^^  ««^  et  per  nunlios  revenus  fuisse  atten* 


bonorasse  viderelur,  ad  senrum  ire  consensit,  ne 
serviiera  eondilionem  sprevisse  pularetiir  :  sed  in 
itiDere  verbo  eum  sanavtl,  ne  putaretur  ire  ob  impo- 
tenliara,  el  non  <^  humilitalem. 

Et  fetponden9  centurio<,  ait  :  Domine^^  non  sum 
digmts  ut  inires  Hib  tectum  meum^  §ed  tanlum  die 
Tcrkoj  et  eamabiiwr  jmer  meus.  Nam  et  ego  komo  sum 
aub  poteetale^  kabene  eub  me  mtHtee  ^  et  dico  huic  vade^ 
«I  vaditj  ti  aUi  venif^ei  uemt;  et  eervo  meo  {iic  hocj 
€i  facU. 

Propler  vitae  gemilis  conscientiam,  meluebat  gra- 
irari  Domisum.  Yidil  Dominus  fidem^  bumUilalem, 
prudenliam  cenlurionis.  Fidem,  quod  ex  genlibus 
credidil,  hamiUtatem>  quod  se  judicavil  indignum 


datur.  [Beda.]  Divina  providentia  Jndaei  missi  eunl» 
ut  inexcusabiles  fierent,  «i  viso  miraculo  et  eredente 
gentili  viro,  non  crederenl.  Seniores  pro  cenlurione» 
et  sancti  pro  nobis  intercedunt  ad  Dominum.  MHitea 
centurionis,  possunl  inteUigi  virtutes  naturalcs, 
quas  multi  secum  deferunl  ad  Dominumjventenles. 
De  quibus  fn  laude  GoiKieUi  centurioniB  dicitur,  quia 
erat  tir  fustus  [religiosus]  et  iimens  Dtum  cuv/t  omni 
domo  sua^  (aciens  eleemosynas  muUas  plebi,  ti  Uepre» 
eans  Deum  semper  {Act.  x).  Qui  autem  mti  beno 
utuntur  iUis,  minlme  dlgni  sunt  visitationc  Dei.  Gen- 
turio  electos  ex  gentibus  ostendit,  qui  quoBi  cente- 
nario  miUte  stipati,  virtutum  spirituaUum  ^nt  pcr- 
fectione  sublimes,  et  sola  xternse  salutis  gaudia  sibir 


cujus  teclrtm  Dominus  inlraret.  Pmdentiam,  quod  ^  auisque  requirunt.  Numenrs  enim  centenarius,  qui 


divinilatera  corpore  lectam  agnovil.  Qua  prudentia 
etiam  dixil,  hamo  smnij  el  mitto  bomines,  sciens 
Dominum  angelos  mitiere  posse.  Unde  sequitur  : 

Audiens  auiem  Jeeusy  miratus  e$ij  et  tequentibus 
u  dixit :  Amen  dico  vobts^  non  inveni  tOHtam  pden\  in 
ierael. 

[Bcj>A.]  Quod  Jesus  miratus  esl,  nobis  rairandum 

csse  significal :  qua  tales  motus  cum  de  Dco  dicun- 

lur,  non  perturbali  animi  signa  sunt,  sed  docenlis 

magistri.  [Hiebon.]  De  praesentibus  dicit  :  Non  in* 

teiii  iantam  fidem  in  Israel^  non  de  patriarcbis  el 

prophelis,  nisi  forte  in  cenlurione  fides  gentium 

pra^ooatur  Israeli.  [Beda.]  Praesentibus  ideo  pra^ 

fertur  fides  centurionis,  quia  illi  legis  prophetarum-  n     ~  ~ 

que  mouitis  edocti  erant,  ipse  autem  nemiae  docentc  ^  ^'^«^  ^^"^ '  ^^'•""^  «^"^^*^* ""  ^^™»"^  ^^"^^^'  ^^^*^^"' 

dinem  dedit  mini&lrandl  socirui  Petri.  Lucas  :  Ei 


de  laeva  transfertur  ad  dexteram,  coelestcm  significat 
vitam.  Unde  arca  Noe  centum  annis  fabricata  esl 
(Gen.  vi).  Abraham  cenletiarius  fiUum  |)lromissionis 
accepil.  Isaac  scvit,  et  in  ipso  anno  ce^tuplum  iiive« 
nil  (Gen.  xxvi).  Atrium  tabernacuU  centum  cubitis 
longum  fuit  (Exod,  xxvn) :  In  centesimo  psalmo  : 
Misericordia  ct  judicium  cantalur  D6inino  {Psal,  c). 
CAPUT  XLVIli. 

Et  cum  venisset  Jesus  in  domum  Petri  vtdii  socrum 
ejusjacentem  et  febricitantem ;  et  tetigii  manum  ejus^ 
et  dimisit  eam  febris^  et  surrexit,  et  ministrabat  eis. 

[HiERON.]  Natura  hominumesi,  ut  post  frbres  de- 


sponte  credidil. 


M-  V  L* 


ili 


Dico  auiem  vobis,  quod  multi  ab  ortente  et  occidenie 
venieni,  et  recumbenl  cum  Abraham^  Isaac  et  Jacob  \n 
regno  ccelorum :  fHit  autem  regni  ejicientur  iH  tenebras 
exieriores  :  ibi  erii  fietus  ei  stridor  dentium, 

Non  solummodo  iste  cenlurio  de  gentibus  recte, 
credit  in  Deum,  sed  multi  geniiles  adhuc  venient  ad 
rectani  creduUtatem.  [Uieron.]  De  nationibus  cre- 
dituris  dicit«  multi  venient  et  requiescent  feliciter 
^  epuiaturi.  FiUos  autem  regni  dicit  Judaeos,  in  quibus 
aote  regpavit  Deus.  Tenebraesemper  sunt  interiores, 


rogaverUnt  illumpro  ea  {Luc.  iv).  [Beda.]  Modo  Sal- 
vator  rogatus,  modo  ultro  curat  aegrotos,  ostendens 
se  contra  peceatorum  passiones  et  prccilnis  ammerc 
fidelium,  et  e^  quae  minime  in  se  inteUtgunt,  dlmii- 
lere.  Unde  Psalmista  ait :  Delicta  quis  intelligit?  Ab 
octultxs  munda  mc,  Domine  {Psal.  xviii).  Afebribu» 
curaia  femina,  moraliter  carnem  a  concupiscenlt.x 
fei^vorc  per  continentiae  praecepla  frenatam  signi- 
ficat,  ut  membra  qua^  scrvierant  immunditiae,  ser-' 
viant  justiti».  [Rabaw.]  Allegorice  domus  Petri,  cir- 
cumcisio  est  ejus  apostolatui  commissa ;  socrus  eal 
synngoga,  quae  quodammodo  matcr  est  Ecclesiai 


175  2ACHARli€.CHRTS0P0LlTANl  EPISCOPI  !:• 

Peirocommists :  hac  fcbriciiat.quialnvldlaBaeslibus  A  pcr  gacerdotaW  judicium  commauioiil  tofi«liir  Es- 
laborat  peraequens  Ecclesiam.  Cujus  manum  Domi- 


nus  UQgU,  quando  camalia  ejus  opera  in  spiritualem 

utum  convcrtil;  et  ita  erecta»  minislrat  in  spiritu. 

CAPDT  ILIY. 


L. 


67 

X 


£l  (adum  at,  d^ntepi  ibat  wcmtatem  qu<p  vocatur 
Naim.  et  ibant  cum  Hlo  disdffuti  eju$  et  tUrba  copto- 
»a.  Cum  MUtem  approfnnquaret  portw  cititatis  »  ecce 
defuHCtue  egerebatar^  filius  unicus  matris  suie;  et  liac 
udua  erat;  et  turba  civitatis  multa  cum  illa. 

[BBD4.1  Naim  civitas  est  Galilae9e.]Defunctu8,  qiii 
coram  multis  extra  portam  eOertur  ,  significat  cri- 
minaliter  peccantem,  et  muilorum  notitise  per  verba  B  *^  omnem  circa  regionem 


clesi». 

Accepitautem  omnes  titnor,et  ma^ficaibma  Ocui, 
dicentes :  Quia  propheta  magnuM  eurresit  ta  mobu^  et 
ifutn  Deu$  visitavit  ptebem  itittiii. 

Omnes  magmficabafUf  id  esl,  laudabanlDeui;  qirit 
quanto  gravior  est  casus,  tanto  pielas  erigcnlb  gra- 
tior,  et  spes  salutis  poeniientibus  esl  certior.  Fm ti«Hf 
Deus  ptebem  ,  et  dum  verbum  suum  semel  incanuti 
constituit,  et  quotidie  Spiritum  sanctum  tn  corda 
Mostra  niittendo,  ut  siisciteimil^^ 
CAPUt  L. 

L.  ? 

Et  exiit  hie  urmo  in  imtomam  Judmam 


d^ee 


et  opera  qiiasi  pcr  ostia  sua^  civilatis  peccatum  pro^ 
palantem.  Qui  bene  unicua  matris  suae  perbibetur, 
quia  ticet  maler  Ecciesia  multos  babcat  Olios  bonos 
et  malosi  pro  una  tamen  persona  mali  accipiunlur, 
quantum  ad  malitiam  pertinet;  quemadmodum  etiam 
boni  una  persona  accipiuntur  secundum  bonitalem^ 
Et  electus  quiiibet  quando  imbuitur  ad  fidem,  filius 
est ;  quando  alios  imbuit ,  matcr  est.  Uude  Paulus: 
FilioU  mei ,  quos  iterum  parturio  (Galat.  iv).  Cum 
igitur  boni  unanimiter  studeant  revocare  malos ,  et 
boni  mater  ct  mali  fiiius  unicus  nuncupantur.  Porta 
civitatis  qua  defunctus  elTertur  aliquis  est  de  aen- 
sibusj  quo  aliquis  in  peccatum  corruil ,  ut  qui  videt 
ad  concupiscendum ;  qui  aurem  otiosis  vel  turpibus 
audiendis,  qui  linguam  rommodat  litigiis,  cacteros-  ^ 
que  qui  non  servat  sensus ,  mortis  sibi  reserat  adi- 
tus.  Omnis  qui  meminil  Ecclesiam  sponsi  sui  morte 
redeiuptam,  agnoscit  eam  esse  viduam ;  hujus  mira- 
culi  niulti  fuenint  testes  ut  multi  fierent  Dei  lauda* 
tores. 

Quam  cum  vidisset  Dominue  misericordia  motus 
^upereamy  dixit  illi  :  Noliflere. 

Pulchre  evangelisla  Dominum  prius  misericordia 
ftiotum  esse  super  matrem ,  ac  sic  filium  suscitare 
lestatur »  ut  in  uno  nobis  exemplum  imitandae  pieta- 
lis  ostenderet ,  in  altero  fidem  mirandae  potestatis 
ftstruerei. 

Et  acdssit  et  tetigit  toculum;  fu  nutem  qui  porta- 
bant ,  steterunt 


[Ambii.]  Id  est,  in  omnem  regionem  circt  !»• 
daeam.  Allegorice  fuil  appropinquare  Jesum  portz 
civitatis,  quod  Verbum  caro  factum ,  gentilem  po- 
pulum  per  portas  fiilei  ad  ccelestem  ierusalem  in- 
duxit.  Ecce  iudaicus  junior  populus  per  perfidiam 
defunctus  efiertur ,  quem  mater  Eccleaia  nll  in  nun- 
do  quasi  propVium  po8sidei»«  multis  popiilonua 
turbis  circumsepta,  pio  ajK^ciu  plorat,  et  ad  vitaa 
retocare  laborat :  quod  et  iuterim  in  paucis  Jndaio- 
rum  conversis  ,  et  tandem  in  plenitudine  impelnu; 
locutus  quo  defertnr,  corpu^  est  buraanam ;  poni- 
lores ,  sunt  mali  mores ,  qui  ad  morlem  trahuni; 
sed  Jesus  loculum  tangit^  cum  fragilem  ««luraffi  io 
cruce  erigit.  Yel  tangilur  locus  morlui  hominisa 
Deo ,  id  est,  lignum  crucis ;  quia  periit  homo  per 
lignum  paradisi.  Pdititores  tnorlui,  sunl  «piaiGor 
elemenla  ,  quorum  intemperantia  est  irriUmentiuB 
peccandi  in  homUie.  Stanl  portitores ,  quia  non  va- 
tent  sicut  prius  ad  niortem  trahere,  Loqui  iesu,  est 
nionita  salutis  infundere :  iinde  languiduis  ad  vita« 
erigitur  bonis  actibus ,  el  sic  redditur  matri  EcdC' 
hix.  Timent  omnes ,  quia  oniu»  eSxemplo  multi  cor- 
riguntur. 

M.  ?  R.  *'  L. 

[Hicquidam  inchoant  caput  L.]  Vesjfere 
facto^  obtuterunt  ei  muttos  dwmonia  habeniee ,  «f  ^ 
eiebat  sffiritus  verbo,  et  omnes  male  habentee  cvnmi, 
ut  adimpteretur  quod  dietum  est  per  Isaiam  prophi- 


26 


«V  tam  ,  dieentem :  Ipse  infirmitates  nostrat  accepit  et 
Loculus  ia  qoo  mortuus  efferebatur  male  secura      agrotationes  portavit  (Isai,  Liit). 


desperati  peccaiori»  conscientia  est.  Qui  vero  sepe- 
liendum  portant ,  vel  immunda  desideria  sunt,  quas 
hominem  rapiunt  in  interitum ,  vel  venenata  leno- 
ciaia  blandientium ,  quae  peccantes  quasi  aggcre 
feme  obruunt.  Domino  loculum  tangente ,  funeris 
bajuli  steterunt  quia  conscientia  attacta  formidine 
superni  judicii,  revertitur  ad  seipsam,  coercens  car- 
nales  voluptates  et  injustos  laudatores. 

Et  ait :  Adolescem  ,  lt6t  dico,  surge  et  resedit  qui 
erat  mortuus^  et  ccepit  loqui^  et  dedit  iltum  matri  suof. 

Resedit  qui  erat  mortuus ,  cum  ihterna  compun* 
clione  reviviscit  peccator.  Incipit  toqui,  cum  osten- 
dil  se  redire  ad  veram  vitam.  Hedditur  matri ,  curo 


[HiEROtr.]  \espere  autem  factOf  corantur  infiriDi 
quando  scilicel  granum  Iritici  in  lerra  moritur.  &- 
tis  occubitus ,  quod  Lucas  ponil,  mortem  significat 
illius  qui  dixit :  Quandiu  in  mundo  sum ,  Imx  sum 
mundi  (Joan.  xii).  Pluresaegroti  sananlur  post  mor- 
tem  Ghristi  quam  antea ;  quia  calcalo  regno  morii», 
per  totum  orbem  dona  fidei  transmisil  per  min»- 
tros  suos.  Unde  Psalmista  canit :  Iter  facile  ei  qm 
ascendit  super  occasum  (Psal.  Lxvii).  Super  occasum 
Dominus  ascendit ,  quia  unde  in  passione  occuhaitt 
inde  majorem  suam  gloriam  resurgendo  manifesta- 
bit.  [Raban.]  Ad  litteram  secundum  praeftejilem  lo- 
cum  infirmitates  leviores  accepil ,  id  esl»  sanando 


177  LN  LNIM  i  X  QUATLOn  LIUEU  SECLNDUS.  i78 

aUittill ;  €l  aegrolaliones  diutuiiias  portavit ,  quasi  A  o(  $epulcrum  patens  (PsaL  xv) :  qualts  etiain  erat; 


aiportando  rcmovit.  Mystice  infirmitates  iiostras  in 
cruce  «cceptt,  et  segrotationes  porlavit,  quia  passio- 
Mm  pro  miaoribus  et  majoribus  peccatis  nostris 
rastinuit. 

Videns  aiUem  Jtiu»  lurbas  multa»  circum  se,  jussit 
irt  trans  fretum, 

CAPUT  LL 

M.  T  L.  *"« 

Et  acceden»  unus  Sctiba^  ait  illi :  Magister^  sequar 
U  quocunque  ten>.^  Et  dixit  ei  Jesus :  Vulpes  foveas 
Aabent ,  et  tfolucres  cceli  nidos.  Fi/tui  autem  hominis 
uon  habet  ubi  caput  reclinet. 

[liuenoM,]  Isie  Scriba  legis  :  qni  tantum  litleram 


haereticus ,  vuipibus  comparatus  et  avibus.  Est  pro- 
pria  justorum  sepultura ,  de  qua  dicitur  :  Uacenim 
mittens  hoc  unguentum  in  corpus  meumj  ad  sepelten-. 
dum  me  fecit  (Matth,  xxvi.)  Et  ideo  qui  liona  in  sa 
Jide  sepelit  Christum ,  ut  cum  eo  rcsurgat ,  diaboll 
perfidiam  in  se  nequaquam  sepeliat.  [Gregor.]  Mor- 
tuos  vero  mortui  sepeliunt ,  cum  peccatores  quiqua 
6ui  similes  adulando  demulcent ,  et  congesta  uiole 
pessimae  adulationis  eos  opprimunt. 
T        106 

li»         X 

Et  ait  atter  :  Sequar  te,  Domine ;  sed  primum  per^ 
mitte  mihi  renuntiare  his  qui  domi  sunt.  Ait  ad  illum 
Jesus  :  Nemo  mittens  manum  suam  ad  aratrum,  et 


noverat.  non  erat  spiritualis  auditor  Domini ,  scd  B  aspiciens  retro,  aptus  est  regno  Dei, 


patabat  eum  esse  unum  de  magistris  littcratioribus 
ei  ideo  non  habuit  locum  ubi  Doniinus  caput  suum 
recliiiaret.  Versutus  videlicet  erat ,  non  simplcx  et 
humilis ,  quem  divinitas  famiiiari  mansione  inbabi- 
taret.  Fnit  autem  ob  boc  repudiatus ,  quod  visa 
magiiitudine  signorum  ,  voluit  sequi  Saivaturem,  ut 
lucra  ex  miraculis  qiixreret ,  sicut  Simon  magus. 
(Act.  VIII.)  Juste  ergo  a  Domino  condcmnatur  quasi 
dtcente  ;  Quid  me  propter  divitias  vis  scqui ,  cum 
tam  pauper  sim,  utncc  hospitiolum  habeam?  [Beda.] 
Yel  miraculis  raotus  :  propier  inanem  jactanliam 
sequi  voluit,  quam  signiUcant  aves,  et  finxit  obse- 
quium  discipuU  se  facturum,  qua  fictio  per  vulpem 
ftguratur  [Albi?iijs.]  Vulpes  enim  est  animal  fallax, 
insidiis  inteotum,  rapinas  fraudis  exercens,  et  inter  C 
ipsa  bominum  hospilia  in  foveis  habitans,  ita  hxre- 
ticus  domnm  fidei  non  habens ,  alios  in  suam  frau- 
dem  tnibit,  ei  a  ftde  seducit. 

Ait  autem  ad  alterum :  Sequere  me,  Ille  autem  di- 
xU  :  Domnte ,  permitte  me  primum  ire ,  et  tepelire 
patrem  meum. 

[BEni.]  llle  ma^lstrum ,  bic  Dominum  vocat,  non 
discipalatum  respuens ,  he<l  pro  pietate  patrem  se* 
pelire  eupiens ,  dignus  in  quo  Ghristus  reclinet  ca- 
pul,  id  est,  in  quo  diTinitas  maneat.  Vel  recliuatio 
eapitis,  builitatem  Cbristi  signiflcat ,  quae  in  boc, 
Bon  ilio  simiilalore  ac  superbo  locum  habebat. 

Jettw  oMiem  aU  illi:  Sequere  m«,  et  dimitte  mortuo» 


[Beda.]  Si  discipulus  Dominum  secutupus  arguitup 
de  reuuntialionQ  domus  ,  quid  flet  iUis ,  qui  nuIUi 
utilitate  domum  revisere  non  timent ,  quam  relique- 
rant?  Manum  cuilibei  in  aralrum  mittere,  estquasi 
quodam  compunclionis  iiistrumen|o ,  ligno  et  ferra 
Dominicie  passionis  diiriliam  sui  cordit  alVerere , 
atque  ad  proferendos  operiim  bonorura  fructus  apcr 
rire.  Quod  si  quis  excolere  incipiens ,  cum  uxom 
Lot  ad  relicta  vitia  rcspicerc  delectetur  (Cen.  xu)» 
futuri  rcgui  muiicrc  privatitr. 

GAPUT  LIL 

M.  ?  R.  "  L.  « 

Et  ascendente  eo  in  nanVtt/am,  secuti  sunt  eum 
discipuU  ejus.  Et  ecce  motus  magnus  factus  est  in 
mari ,  ita  ut  navicula  operiretur  fiuctibus.  Ipse  vero 
erat  in  puppi  super  cervical ,  dormiens, 

Cervical  dicitur  vel  pulvillus ,  vel  quodlibet  aliud 
Bubstratum  cervici  recumbenlis  ad  ^ormicndwn* 
Navicula  vidcbatur  operiri  et  impleri  fluctibus,  quai^e 
tanto  magis  timor  conturbat  discipulos. 

Et  accesserunt  et  suscitaverunt  eum^  dicentes:  Do-. 
minet  saha  nost  quia  peritnus,  Et  dicit  eis :  Quid  ti- 
midi  estis,  modicee  fidei?  Tunc  surgens  imperatit 
vento  et  mari ,  et  dixit :  Tace  et  obmutesce ,  et  facta 
eet  tranquillitas^  magna. 

Licet  diversis  verbis  evangeUst^  narrent,  [una  la- 
men  senlentia  esl,  et  totum  dici  poluit.  Comminalur 
venlo  el  mari ,  de  quo  dicitur  :  Tu  dowinaris  pote- 


eepeUrs  mwriuoe  $ua»,  Tu  autem  vade  et  annuntia  ^  ,^^j  ^„-i  (P»al.  lxxxviii).  Non  errore  baereU^ociim 

imperavit.  qui  omnia  putant  imiiiuiritiai,  sed  ma- 
jestote  qua  Deo  sunt  seDaibi^i^  [Hieron.]  Hujiis 
signi  1}  pum  in  )ona  legiiftMs ».  quod  Domlnus  cxlc- 
ris  periclitanlibus  securu»  est  et  dormit^  ^  susciU^ 
tiir,  el  imperio  ac  saoramento  passiouis  sux  liberai 
suseitantes.  Itaque  suae  pcrson:e  ulrainque  nal.uraiii 
dignatus  est  osVenderc,  dormicns  ul  homo.;,  iii.qre 
ooercens  ut  DeuSt 

Porro  homines  mirati  sunt^  dicei^tes  ad  invkchi^ ; 
Quis  aut  quaii»  est  hic ,  quia  et  vetitis  imperat  et  ma- 
ri ,  et  obediunt  ei  ? 

Recte  appellantur  homines,  quicunque  potcntian^ 
Salvatoris  nondtim  noverant,  sive  naulx  accipian- 
tur,  »ivc  alii  qtii  in  navi  eraut,  sive  eiiam  ipsi  disc^' 


DoceC  Bos  Domlnus  minora  bona  prsBlermiltenda 
osae  pro  nlilitate  majoram,  Majus  enim  bonam  est, 
pnsdicare,  qaam  palren  sepelire.  Nam  qoi  palrem 
sepelit»  eamem  in  lerra  abscondil ;  qui  vero  pnedi- 
cat,  morluos  ad  vitam  resuscilat.  [Hieron.]  Mortuus 
esl  qui  non  credil.  Cavendum  est  ergo  ne  dum  sol- 
Hciii  sumus  de  mortuis ,  nos  quoque  moriamur, 
[Albihcs.]  Dominus  repudiavil  fraodulentum  et 
ilegit  innocentem;  sed  eum,  cui  patrem  sciebat 
morluum,  iUum  patrem  de  quo  dicitur :  Obliviscere 
iomum  patri»  tui  (P»al.  xLiv.)  Mystice ,  non  revoca- 
(ns  ab  officio  patris  discipulus  foit ,  sed  fidelis  se- 
«^^rnitiir  a  communione  pcrfidorum,  quorum  guuur 


179  2ACIIARLE  CIIRYSOPOLITANI  EPISCOPl  «fO 

pull.  AUegorlcCf  mare  oecipUur  sestushujus  saeculi.  A  de$  comminuisset ,  et  nemo  poterat  gum  domart.ei 


Navicuia,  passionis  arbor,  cnjus  beneficio  fldcles 
adjuti,  mundi  fluctus  transcendunt,  et  ad  littus  pa- 
Irise  cocIesti&  perveniunt,  de  hoc  c^uod,  dlscipuli  cum 
Domiuo  in  nayiculam  ascendunt ,  alibi  significatio- 
nem  aperit,  dicens :  Si  quis  vult  post  me  venire,  afj^ 
neget  iemetipsum ,  et  toHat  erucem  suam  quolidie,et 
$equatur  me  {  Luc,  ix. )  Discipnlis  navigantibiis, 
Christus  dormit ;  quia  fidelibus  in  spe  quietis  aetcr- 
iise  saeeulum  calcantibus,  et  post  terga  certatim 
mundi  fastus  jactantlbus,  tempus  Dominicae  passio* 
nis  advenit.  Unde  Marcus  hoc  sero  geslum  fuisse 
perbibet,  ut  verl  solis  occubitum  non  solum  Doroini 
darmitio,  sed  eliam  ipea  hora  significaret.  Quo  as- 
eendenle  puppim^crucis,  ut  soranum  raortis  caperet. 


$emper  nocte  ac  die  in  montibus  erat  clamam ,  tl 
concidens  se  lapidihus.  Videns  autem  Jesum  a  tongi, 
occurrit  et  adoravit  eum  ,  et  etamans  voce  ma^fft 
dixit:  Quid  nobis  ei  tibi,  Jesu,  Fili  Dei  altissmif 
venisti  ante  tempus  torquere  no$?  Dicebat  emm  ilH 
Jesus :  Exi ,  spiritus  immunde, 

[Beba.]  Judaei  dicunt,  in  principe  dannomorum 
ejicere  dafmones^  quem  dccmonia  negant  aliquid 
commune  ^ecum.  habere,  quia  pax  aut  socieUi<; 
nulla  est  illis  cum  eo.  [IIieron.]  Arius  contendit 
esse  crealuram ,  quem  daenion  confitetur  Filium 
Dei.  Non  tamen  voUintatis  ista  confessio  cst,  qnsm 
prsemium  sequitur  confitendi,  sed  necessitatis  ex- 
torsio  cogens  invitos.   Praeseiitia    Salvatoris,  tor- 


lluclus  blasphemanlium  daemoniacis  excitali  procel-  "  mentum  est  dsemonum,  magnumque  tormenium  est 


lis,  assurgunt.  [Hier.  mifar4;t(m.]Quibua  non  ejus 
patienlia  turbalur,  sed  discipulorum  imbecillitas 
periclilalur.  Puppis  morluis  pellibus  vivos  contegit, 
et  (hictus  arcet ,  et  ligno  solidatur  :  quae  innuunt, 
in  onice  et  morte  Domini  Ecclesiam  saivari.  Per 
cervieal  intelligite  corpus ,  cui  divinitas  sicut  caput 
inclinata  fecumbit.  [Beda.]  Suscitant  Dominum  dis- 
cipuli  ne  pereant ,  quia  maximis  votis  resurreciio- 
nem  quaerebant.  Yentum  resurgens  Dominus  incre- 
pavit,  quia  diaboli  superbiam  stravit,  dum  ejus  ini- 
perium  destruxit.  Tempestatem  aquae  cessare  fecit, 
quia  rabiem  clamanlium  :  Si  FHiu$  Dei  ent ,  des- 
cendat  de  cruce  {Jfatth.  xxvii),  labefecit.  Recte  ar- 
gu'intur  qui  prsesente  Cbristo  timebant :  unde  post 
resurrectionem  etiam  audierunt  quidam  ex  ipsis: 
0  stuiti  et  tardi  corde  ad  credendum  in  omnibu$y  quce 
Xoeuti  $unt  prQphetw  {Luc.  xxiv),  Nobis  etiam  saepe 
lavigantil^us  quasi  inter  aequoris  fremitus  obdormit 
V)minus,  quando  inter  medios  vtrtuttim  nisus,  cre- 
>rescen|e  vel  immundorum  spirituum,  vel  homhium 
dravorum,  vel  cogitationum  impetu,  fidei  splendor 
ftbtenebrescit ,  spei  celsitudo  contabescit,  amoris 
Aamma  refri^escit,  Sed  lu|ic  necesse  est  ut  ad 
Deum  recurramus ,  quatenus  ad  Iranquillit^tem  aos 
ledycat,  et  portum  salutis  indulgeat. 
CAPUT  LIII. 
Et  cum  veni$$^t  ttan$  fretum  in  re^ionem  Gerase- 
mfrum ,  quce  e$t  t}onlra  GalUasamj  et  eum  egre$$u$ 


eis,  a  laesione  hominis  cessare  :  et  tanto  gravius  dl- 
millunt,  quanto  diutius  possident.  Ridicule  putaot 
quidam  dsemonia  nosse  Filium  Dei  et  diabolum  ignc/- 
rare,  eo  quod  minoris  maliliac  sint  satelUtes,  quam 
ille  cujus  satellites  sunt ;  sed  tam  d^emones  quam 
diabolus  magis  suspicaiUur  Filium  Dei  esse,  quara 
noscant. 

Dic,  quod  tibi  notnen  est?  At  Hle  dixit  :  legio, 
quia  intraverunt  da;monia  muUa  in  eum. 

Non  vclut  inscius  nomen  inquirit,  sed  m  fon- 
fessione  virtus  curantis  graiior  apparerct.  Eliam 
nostri  temporis  sacerdotes,  qui  per  cxorcismi  gra- 
tiam  daemones  ejicere  norunt,  solent  diccre,  patien- 
tes  non  aliter  valere  curari,  nisi  quantum  sapere 
possunt,  omne  quod  ab  immundis  spiritibus  vigi- 
lantcs  dormienlesve  pertulerunt,  confitendo  expo- 
naxt. 

Et  rogabant  eum  ne  expelleret  eo$  ^tra  re^ionem^ 
et  ne  imperaret  iUi$  ut  in  abyssum  irent. 

Noverant  daemones  se  aliquando  mtttendos  in 
abyssum,  recolentes  dicla  prophetarum. 

Erat  autem  non  longe  ab  illis  grex  porcorum  mul' 
torum  pascen$.  Dcemones  autem  rogabant  enm,  di* 
cent$s :  Si  ejicis  nos^  mitle  nos  in  gregem  poreonm. 
Et  ait  iUis :  Ite.  At  iUiexeuntes^  abieruntin  porm, 
et  magno  impetu  gr^x  prcecipitatus  est  in  mare  ad  dnt 
m\Uia,  et  suffocati  sunt  in  mar{. 

Permisit  fieri  quod  pelebant,  ut  porcorum  pcrdilio 


€$$et  ad  terrqm^  occurrerunt  ei  duo  habentes  dmmo-  d  hominibus  esset  salutis  occasioT.  Notandam  qumi 


nta,  4e  monumenti$exeunte$,  $a^  nimi^^  ita  ul  nemo 
-poB^^t  tran$ire  ffer  viam  iltam. 

[AXQmj.  De  eoncordia  evangeUstarum.]  Gera»a  est 
iirbs  Arabiae  trans  Jordajiem ,  Juncta  monti  Gahad 
fn  tribu  Manassetnon  longe  a  stagno  TiJ[>eriadrs,  in 
quod  porci  praecipiliati  sunt.  Mattbaeus  duos,  Marciis 
et  Lucas  tinum  occurrisse  memorant;  quia  unus 
eprum  celebrioris  perso;iae  et  majoris  insaniae  fuit, 
fl  ideo  ejus  coralao  famosior. 

Vnu$  enim  habebat  deemonia  jam  tmporibus  mul- 
Iff ,  et  ve$timento  non  induebatur:  neque  in  domo 
manebat^  $ed  in  monumenti$ ,  et  neque  cateni$  jam 
^uisquam  eum  poteral  ligare,  quoniam  scepe  compedi' 
kiu  ^t  catenin  rinctns ,  dirupisset  caiems ,  et  compe' 


spiritus  immundi  et  in  porcos  non  possent  inlroire 
absqiie  concessu  Satvatoris,  ut  noverimns  eos  muho 
minus  posse  sua  potestate  nocere  homtnibus.  [Ar- 
ocst.]  Non  repugnat  quod  Marcus  eirca  montfn 
fuisse  porcos  narrat,  Lucas  autem  in  montc.  Grei 
enim  tam  magnus  fuit,  nt  aliquid  ej\f$  esset  in 
monte,  aHquid  eirca  montem.Daemonesantetempus 
debita  sibi  tormenta  formidantes,  petunt  in  porcoi 
mitti,  et  miitnntur.  Sic  pecx^ator  unusquisque  ipK 
sibi  actor  est  poonae.  Unde  in  haia  :  Jntrate  in  /fam- 
mam  quam  accendistis  vobis  {hai.  l). 

Qui  autem  pascebant  eos,  fngernnt^  et  nuniiavenat 
in  civitatem  et  tit  agros  omnia.  Et  ecce  tota  crrtVfli 
eriit  obviam  Jesu  :  et  viso  ro,  invenerunt  homins^  ^ 


fSI  LN  UNUM  El  QUATUOR  UB£i\  SECUNDUS.  i{l|, 

42ntem  a  quodemonia  exlerant^  ve$tilum  ac  iona  \  nec  philosopbi  gcnlium,  nei:  pnncipes  Synagogae 


mente  adjpedee  ejusy  et  iimuerunt,  et  rogabant  eum 
ut  transiret  a  finibus  eorum, 

[HiBRON.]  Quod  rogant  ut  fines  eorum  transeat, 
non  de  superbia  faciunt,  sed  de  humilitale,  qua  se 
praesentia  Domini  judicabant  indi^nos. 

,.        48     j        8t 

11  •    vui    Ju  • 

Cunu/ue  ascenderet  navem^  rogabat  eum  vir  a  quo 
dtemonia  exierant,  ut  cum  eo  esset,  et  non  admisit 
tum^  sed  ait  illi :  Vade  in  domum  tuam  ad  tuos,  et 
narra  quanta  tibi  (ecerit  DominuSf  et  misertus  esl  tui, 
tt  abiit  pradicans  in  Decapolim,  quanta  illi  fecisset 
Jesits,  et  omnes  mirabantur. 

[Beda.]  Myslice  Gerasa  sive  Gergesi,  ut  quidam 


pereuntibus  possunl  QfTerre  medicinam,  et  Lce^ 
Chrislianam  fugiant  lcgem,  potentiam  tamen  ejii» 
stupendo  miracula  praedicant.  Sedens  ad  pedc&  Jesu 
vestilus  ac  sanae  mentis,  significat  fidelcm  populum 
a  prislina  conversalione  sanatum,  el  raliouc  conr 
grua  vestitum,  ac  studio  virtutum  sequenUHn  vcstl- 
gia  Chrisii  et  Christianorum.  Hxc  autem  videnics 
mirantur  et  timent,  quod  Christianam  legem  inr 
plere  non  valeant.  Homo  sanatus  miltitur  in  domum 
Buam  :  et  praedicat  in  Decapoli.  Sic  quisque  post 
rcmissionem  peccatorum  in  conscientiam  bouam 
rcdeal,  et  propter  aliorum  salutem  Evangclio  scr- 
viat,  ut  post  cum  Christo  quicscat,  ne,  dum  prxpro- 
pere  jam  vult  esse  cum  Chrislo,  negligat  pra&dica- 
lcgunt,  interprelatur  colonum  ejicicns.  vel  fl^^rena  b  Uonis  ministeriura  fratern»  redemplioni  accommo- 


propinquans.  Dominus  itaque  post  passlonis  som 
uum  resurrectionisque  gloriam,  per  pracdicatorcs 
Tenit  in  regionem  Gerasenorum,  cum  praedicaret 
Judseis  et  gentibus.  Utrique  enim  sunt  Geraseni,  eji- 
cientescolonum,  idest,diaboIum,  quialios  peridolo- 
latriam,a]iosper  transgressionem  legis  incolebat.et  ita 
qui  erant  longe,  facti  sunt  prope  in  sanguine  Christi, 
^  per  liberum  arbitrium  occurrerunt  credcndo.  In 
fKuuinmentis,  non  in  domo  manebant;  quia  in  con- 
ficientia  sua  non  requiescebant,  sed  in  mortuis  ope- 
ribus  (hoc  est-,  in  peccatis)  delectabantur.  Corpora 
enxn  perfidorum,  quxdam  sunt  sepulcra  defuncto- 
rum,  in  quibus  anima  peccatis  mortua  recluditur. 
Baevi  nimis  erant  quia  contra  divinas  ct  huraanas 


53 


datuQK 

M.  '?  R.  **  R.  "  A. 

Et  ascendens  in  naviculam ,  transfretavit  et  veni^ 
in  civitatem  suam. 

Christus  Ecclesiae  navem  scniper  mitigaturut 
fluctum  ^«'eculi,  transcendit,  ut  credeBtes  in  se,  ad 
coelestem  patriam  tranquilla  navigatione  perducat. 
Marcus  in  Carpkarnaumy  M%ttbaeus  in  dvitate  sua 
Dominum  curasse  paralyticum  narrant.  Qwe  quse* 
stio  diilcilius  solveretur,  si  Matthaeus  nominaret 
Nazareth.  Nunc  ergo  quis  dubitat  Capharnaum 
fuisse  civitatem  Domini,  quam  non  nascendo,  sed 
miraculis  illustrando  auam   fecerat?  Denique  in 


leges  in  fuiore  concupisccntiae  persistebant,  impu-C  comparatione  exterarum  [caeterarum]   regionuni 


gnantes  viam  fidei,  ne  quis  pcr  illam  transiret. 
Unus  ille  majoris  insaniai  figurAii  populi  gcntilis 
accipit,  qui  muUis  temparibus  (id  est,  ab  ipso  pene 
mundi  exordio)  vexabatur  a  daemonio,  et  vestimento 
oon  induebatur,  quia  tegumentum  virtutis  amiserat, 
quo  primi  parentes  post  culpam  nudati  lcguqtur 
Uacc  stola  redeunti  filio  ofl^ertur.  Catenae  et  compedes 
duras  et  graves,  sunt  gentilium  leges,  quibus  et  in 
eorum  republica  cohibebantur  peccata.  Ruptis  cate^ 
fii«,  ut  Lucas  scribit,  agebatur  a  deemonio  in  deserta, 
quia,  trangressis  legibus  illis,  ad  ea  scelera  cupi- 
dine  raptabanlur,  quae  jam  vulgarem  consuetudi- 
nem  excederent.  Semper  in  nocic  ac  die  furcbat 
dxmoniosus;  quia*  gentititas  sive  adversis  casibus 
Inlioraret,  seu  prosperitas  ei  arridcret,  nequaquam 
colluro  mentis  a  servitio  daemonura  excutere  no- 
verat.  Pcr  operum  fceditatem  quasi  in  monumentis 
jacebat,  et  per  superbiam  quasi  in  montibus  crra- 
bat,  et  per  verba  durissimse  inndelitatis  quasi  cau- 
tibus  sc  concidebat.  Quod  vero  daemonia  multa  in- 
traverant  in  bominem,  significat  populum  gentilem 
multis  idololatriae  cultibus  fuisse  mancipatum,  In 
porcornm  interitu,  homines  immundi  c$  rationis 
expertes  indicantur,  in  monte  superbix  lutulentis 
actibus  delectati.  Talibus  dominantur  daemonia : 
nam,  nisi  porcorum  more  vivcrcnt,  diabolus  in  eis 
potcstatcm  non  acciperct  ad  perdcndumv  scd  non- 
nunquam  ad  probandum,  Paslores  fiigiunt,   quia 


recte  diceretur  quodeunque  oppidum  GaliiaeaB  civi- 
tas  Domini,  neduro  Capharnaum,  quse  ita  excellcbat 
In  Galilaea,  ut  tanquam  metropolis  haberetur. 
CAPUT  LIV. 

Et  ecce  quatuor  viri  portantes  in  lecto  hominemy  qui 
erat  paralyticus,  et  qua:rebant  eum  inferre  et  ponere 
ante  Jesum,  Et  non  invenientes  qua  parte  eum  infer» 
renl  pr<B  turbuy  ascenderunt  supra  tectum,  et  per  te* 
gulas  submiserunt  illum  cum  leeto  in  medium  ante 
Jesum,  Quorum  fidem  ut  vidit^  dixit  :  Confide,  fitt, 
remittuntur  tibi  peccata  tua, 

Paralyticum,  quem  sanavit  non  pro  sua  flde,  cum 
sensu  careret,  sed  pro  fide  oflerehtium  vocavil  fi* 
lium  ideo,  quia  dimissa  sunt  ei  peccata  sua.  Intucn* 
dum  quantum  valet  fides  propria,  si  tanlum  vafult 
aliena.  Qui  ergo  peccato  gravatur,  aRlhibeat  Eccle- 
siam  quae  pro  eo  precetur.  Hic  datur  intelligi,  ple- 
rasque  corporum  debilitates  evenire  propter  peccati». 
Et  ideo  forsitan  prius  dimittuntur  peccata,  ut  causis 
debilitatis  ablatis,  sanitas  restituatur.  Hinc  cst  quod 
hic  paralyticus  in  I<uca  vocatnr  homo,  quasi  pec- 
cator,  et  alii  paralytico  ad  piscinam  dicitur  :  Ecce 
sanus  factus  es  :  jam  noli  peccare^  ne  deterius  tibi 
aiiquid  contingat  (Joan.  v).  Quinque  autem  sunt 
diflerentiae  causarnm,  pro  quibus  in  hac  vita  mo- 
lestiis  corporalibus  affligimur.  Aut  enim  ad  nterila 
augenda  per  paticutium,  justi  infirmitate  corporis 
grayantur,  ut  Job  et  Thobia$  e^  martyres ;  aut  ad 


185  ZACHARIiE  CHRYSOPOMTANl  EPISCOW  1$« 

«ustodiam  virtutuiii,  ne  supcrbiant,  ut  Paulus  ait :  A  reUctis  blasphemiis,  slapeiites  ad  laudem  am^tu 
A*«  magnitttdo  revelationum  extoUat  me,  datus  e$t 
mihi  stimulus  carnis  metB  angelus  SatanaSf  qui  me 
folaphizet  (ii  Cor.^xi) ;  aut  ad  corrigenda  peccata, 
sicut  Maria  soror  Aaron,  in  cremo  ob  verba  teroc- 


ritatis  percussa  est  iepra  {N^m.  xu),  et  paralyticus 
Iste ;  aut  ad  gloriam  Dei  salvantis  sive  per  ipsum, 
sive  per  famulos  suos,  sicut  caecus  natus,  qui  nec 
peccavit,  nec  parentes  ejus^  sed  ut  manifestar^ntur 
ppera  Deiin  iUo  (Joan,  xi),  et  Lazaru^,  cujus  infinni' 
tas  non  fuit  ad  mortem,  sedutgtorificaretur  FiUus  Dei 
per  eum  {Joan.  xi) ;  aut  ad  inchoal|oi)em  damna- 
tionis  selernx,  quod  reprobofum  est  proprium,  sicu^ 
Anliochus  et  Herodes,  qui  afflictionum  miseria 
ostenderunt,  quod  passuri  essen(  perpetuo  ip  ge- 
lieuna  (//  Machab,  ix).  Quibus  congruit  iilud  pro- 
pheto  :  Duplici  contritione  contere  eos  {Jer.  xvii). 

Et  cceperunt  cogitare  Scriba  et  Pharisaij  dicentes : 
Quis  est  hic  qui  loquitur  blasphemias  f  Quis  potest 
4imittere  peccata,  nisi  soius  Deus  ? 

Verum  dicunt  Scribae,  quia  ipse  solus  potest  di- 
mittere,  qai  per  eos  quoque  dimittit,  qqibus  pu- 
testalem  dimittendi  tribuit.  Putabant  Domiiium 
bijisphemare  arrogando^  sibi  qiiod  Dei  esi ;  sed  eo-r 
rum  pogltationes  reyelan^o,  et  signo  visibiii;  per 
quod  coiistat  [visibili  quod  consutaMiue]  eum  din 
\in9e  potentiae  esse,  sicut  pecca^  diiniltere,  Deum 
•eesse  indica^, 

Et  cum  cognovisHt   J^s^s  eogitationes   eorum^ 


tuntur  tanlae  majestatis,  nec  timereiit,  si  credereui 
sane  et  diligerent  perfecte.  Curatio  paralytici,  iudi- 
cat  animse  salvationem  susplrantis  ad  Chrisiuiu 
post  illecebne  camis  inertiam.  Qii»  primo  iiuiiga 
ministris  qui  eam  Christo  oflTerant,  id  est,  doctori' 
bus  qui  spem  intercessionis  suggerant.  Marco  nar- 
rante,  quatuor  portitores  fuerunt :  sive  quia  quatuor 
Evangalistis  prsedicantium  virtus  firmatur,  sire 
quatuor  virtutibus  fiducia  mentis  ad  promerendaro 
sospilateain  erigitiir,  de  quibus  in  aetemae  sapienti» 
laude  dicilur  :  Sobrietatem  et  sapientiam  docet^  ti 
justiti(im  et  virtutem  {Sap.  yi|i),  Has  nonnulli  pru- 
denliam,  foititudinem,  teniperantiam,  justitiam,  ap- 
peilant.  Desiderantibus  paralyticum  offerre  Cliristo, 
''  turba  obsislit;  quia  saipe  anima  post  corporis  dcsi- 
diam  superna  gratia  renovari  cupiens,  prisca  cod- 
suetudine  peccatorum  retardaiur ;  saepe  inter  crs- 
tiones  et  suave  colloquium  cum  Domino,  turba  co- 
gitaiionum  aciem  mentis,  ne  Christus  videatur,  in. 
tercludit.  Tupc  orgo  ^ectuin  domus  in  qua  Cbrisl:is 
docet,  cst  ascendeiidura,  id  est,  sacrae  ScriptunB 
sublimitas  appetenda,  lexque  Domini  die  noctetfvt 
meditanda  (Psal.  1).  Palefacto  lecto,  seger  an(cJ> 
sum  submittitur ;  quia  reseratis  Scriptune  mys!erii$, 
Hd  notitian^  Christi  pervcqitur,  Domus  Jesu  tegiilis 
contecta  describitur,  quia  sub  vili  litterarum  veia- 
mine,  si  sit  qui  reseret,  divina  spiritualis  gratix 
virtus  inveni^ur.  Quod  autem  cqm  lccto  deponilur, 


respondens^  dixit  ad  iHos  :  Quid  cogitatjs  mala  in  r  s^gniflcal  ab  homine  adliuc  in  ista  carne  constilulo, 


'  eordibus  vestrisf  Quid  est  facUius  difere  ;  Dimittun- 
iur  tibi  peccata,  an  dicere  surge  et  ambula  f  Vt  autem 

wiaiis  quod  Filius  hominis  potestatem  habet  in  texr^ 

iimittendi  peccata,  ait  paraljtico :  Tibi  dico,  surge ; 

oUe  Uctum  tuum^  et  vade  in  domum  tuam. 

Utrum  sinl  paralytico  peccata  dimissa,  solus  no- 
Terat  qui  dimittebat.  Surgere  autem  et  ambulare, 

manifestnm  erat  omnibus  <}ui  yidcbant.  Fit  igitur 
irigibile  sjgnum,  ut  probe|ur  iuvlsibile.  Lectum  toUe^ 
ut  quod  fi|it  testimonium  infirmitatis,  ^i(  probatio 
'^sanitatis.  Vt  autem  sciatis,  etc.,  usque  illiic,  (fit 
paralgtieoj  verba  sunt  evangelistse,  quasi  dicat 
lectoi^hus  Eyangelii ;  ifli  murmnrabant  de  hoc  quod 
dixeral,  tfimiMiMilifr  tW  peccata,  sed  ego  dico  vobit 


Ciiristum  debere  cognosci,  De  leclo  s'irgcre,  e&i 
aniinam  se  a  caniaiibus  ahstrahere.  Dicit  ergo: 
Siirge  de  torpore  negligentise,  et  corpus  in  cujus 
defiideriis  jacuisti,  in  exercitia  bonorum  operum 
attolle,  et  sic  domum  habitationis  aeternae  iugrcdere. 
Vel  ire  in  domum,  est  redife  sid  internam  sui  custo- 
diam,  ne  ilerum  peccet. 

C.4PUT  LV, 

A.  « 

V^fiit  erqo    iterum    in    Cana  GalHasas  ubi  fedt 
tiquftm  vinum. 

A.  i?  M.  **  L,  « 

pt  erat  qui4am  regulus,  cuju$  fijius  infirmabstv 


eiim  dii^issie  paraly|ico,  sufge,  u(  per  sanationem  D  Caphnmaum.  Hie  cum  qudisset  quia  Jesus  advem- 


ejus  8Cia|i«,  quia  FUius  hwninis  e%  (unp  b(|biii(  e| 
nane  hahei  potestatem  4imittendi  peccata,  Vel  verba 
Cbristi  possunt  esse  ila :  Vos  cogitatis  quod  non 
possim  dimillere  peccala,  sed  ul  sciatis  qiiia  Filius 
fiominls  (id  es|,  ego)  hoc  polest,  ait  (hoc  es|,  dicil) 
ipse  Fiiius  hqminis  paralylico  :  Surge. 

Et  coufestim  tHrgfens  coram  t//is,  tuUt  lectum  in 
guo  jacebat^  0t  abiit  iii  domum  suam,  magnificans 
ikum,  £1  s^icpof  ofiprehendit  omnes^  et  magnific^- 
bant  Deun^^  et,  repleti  sunt  timore,  dicentes\  quia  vi- 
iUmus  mirabiUa  hodie.  Et  giorificaverunt  Deum,  qui 
deiit  takm  potestatem  hominibus. 

Magna  Dei  virtus  ostenditur,  ubi  sine  mora  salus 
\\\  jtissu  ejus  completur.  Unde  mcrHo  qui  aderanl| 


f^l  a  Jydma  in  GaUlaam,  abiit  ad  eum  et  rognbsi 
eumx  ut  descenderet  et  sanaret  filium  ejus.  Incipiehat 
enim  mori.  Dixit  ergo  Jesus  ad  eum  ;  Nisi  signa  et 
prodigia  vitf^ritis^  nan  creditis. 

Credebat  regulus  illum  esse  Salvatorem,  aquo 
salutem  quaerobat;  sed  in  (ide  dubitavii  in  boc, 
quod  pnesenliam  ejus  petivit.  Agnoscens  itaqiia 
Dominus  cor  diflTidenlis,  arguit  illius  diffidcniiam, 
dicens :  Nisi  signa  et  prodigia  videritis^  non  crediiis. 
[AuGusT.]  Prodigia  sunt,  quae  aliquid  portendiml. 
Et  (licitur  prodigium  quasi  porrodicium,  quod  porro 
dicat  (id  est,  significel)  aliquid  futurum.  Illa  igitnr 
quae  tunc  fiebant,  ea  qu;B  nunc  aguntur,  poilende- 
bant.  Omne  prodigium  cst  signum,  sed  non  couTfr- 


433  »  LNUM  El  QUATLOR  UB»  SfiCUNDUS.  m 

titur ;  quia  gignum  t%%  taui  de  pneterito  et  pneseuti  A  pubiicftnum  a  peccatis  ad  meliora  couf eit um,  lucaui 


quam  de  futuro ;  prodigium  autem  tantum  est  de 
futuro.  Signum  fuit  de  praesenti,  quando  Dominus 
aquam  Tertit  in  Tinum,  designans  gloriam  suam, 
sicut  circulus  signitlcat  imprxsentiarum  vinqm  ve- 
nale.  Signum  de  praeterito  est,  Testigium  pedum  in 
nlve  apparens, 

Dkit  ad  eum  regulus  :  Domine ,  descende  pHui" 
quam  moriatur  filins  meus.  Dicit  ei  Jesus  :  Vade, 
filius  tuus  vivit. 

[Gregor.]  Indicans  se  non  deesse  ulri  invitatur, 
soio  jussu  sanat.  In  hoc  ergo  quod  sem  centurionis 
non  dedignatur  occurrerc»,  cum  ad  fllium  reguli  dc* 
dignaretur  ire,  nostra  rctunditur  superbia ;  quia  in 
liominibus  non  naturam  qua  ad  imaginem  Dei  facti 


invenisse  pcenitentise,  et  ob  id  non  desperant  de  sa- 
Iiae,  praesertim  ilii  qui  jam  pceniteutes  sequebantur 
Dominum. 

Et  videntes  Scribee  et  Pharismi  quia  manducarei 
eum  peccatorHms  ei  puHicanis,  dicebant  discipuHs 
ejus  :  Quare  cum  publicanis  et  peccatoribus  mandu- 
cat  et  bibit  ma^ister  tester? 

[Bedi.]  Pharisaei  et  Scribae  de  jejunio  gloriantos, 
dupliciter  errant;  quia  et  se  justos  putant,  cum 
sint  snperbi ,  et  cenTivas  Domini  reos,  cum  jam 
pceniteant.  Ubi  primo  iegis  cl  graliae  distantia  dc- 
claratuF;  quia  legem  sequentes,  famem  patiumur 
aetemam  :  recipient£S  vero  verbum  vitae ,  alimenlo 
coelesti  recreanlur,  et  non  possunt  esurire.  Deinde 


sunt ,  sed  honores  et  divitias  veneramur.  Videte  B  retributio  futura  praefiguratur,  quando  epulantibus 


distinctionem.  [Albinus.]  Rcgulus  iste  Dominum  ad 
domum  suam  descendert;  cupiebat,  centurio  indi^ 
gnum  se  esse  dicebat,  Hic  ccssuui  est  elationi,  illic 
concessum  est  humilitati,  tanquam  huic  diceretur  : 
Noli  mibi  taedium  facere,  prxscntiam  meam  vis  in 
domo  tua,  cum  verbo  possim  filium  tuum  sanare, 
centurio  alienigena  credidit  me  vcrbo  lioc  posse  fa- 
cere,  vos  nisi  signa  et  prodiijia  viderilis^  non  cre- 
ditis. 

Credidit  komo  sermoni  quem  dixit  Jesus,  et  ibat, 
Jam  autem  eo  descendente,  servi  occurrerunt  ei  et 
nuntiaverunt,  dicentes,  quia  fiiius  ejus  vivereL  Inter^ 
rogabat  ergo  ab  eis  horam,  m  qua  metius  habuerity  et 
dixerunt  ei,  quia  heri  hora  septima  retiquit  eum  fe-  . 
bris.  Cognovit  ergo  pater  quod  itla  hora  erat,  in  qua 
dixit  Jesus  ei :  Filius  tuus  vivit,  Et  cre4idit  ipspj  et 
domus  ejus  tota. 

Coepit  bomo  credere,  quia  Dominus  aeque  absens 
corpore  ut  praesens  sanaret :  et  sic  meruit  salutem 
filio  suo.  P^on  ergo  diffidit  de  misericordia,  servos 
interrogando  de  hora ;  sed  desiderat ,  ut  virtus  di- 
vina  servorum  confessione  plurimis  innotescat.  Yel, 
ne  casu  sanitas  contigisset,  interrogabat,  quia  for* 
sitan  nondum  perfecte  credebat,  In  figura  sancU 
Spiritus  septiformis ,  in  quo  omnis  salus  conjiistit, 
reliquit  illum  febris  hora  septima.  Tarde  credens 
regulut  iste,  flgurat  Judaeos,  ad  fidem  difiicile  ve« 
nientes:qualiserat  Thomas,  cum  aodiret :  \eni, 
mtiie  hue  manum  tuam;  et  noli  ess^  i^ednlus,  se4  D  proximo,  non  confidatis  per  saeritck  legU  placare 


cum  Ghristo  electis,  super  torquebuntur  Jcjuni . 
quibus  dicitur  :  Meretrices  et  publicani  pracedent  vcs 
in  regnum  Dei  {Matthr  xxi),  Pharisaei  dedignantur 
peccatores;  quia  vei'a  jusLitia  compassionem  habet, 
falsa  justitia  dedignationem.  Solentetiam  justi  recto 
peccaloribus  indignari ;  sed  aliud  est  quod  agitur 
typb  superbiae,  aliud  quod  zelo  disciplinae. 

M.  ',f  R.  '^  L.  *« 

fioc  ttudito^  JesUs  ait  iHis :  Non  necesse  habent 
sani  medico,  sed  qui  male  habent,  Euntes  autem 
discite  quid  est^  misericordiam  volo  et  non  sacrifi" 
cium  {Ose.  vi).  Non  enim  veni  vocare  justos ,  sed 
peccatores  in  panitentiam, 

Magister  pro  discipuUs  respondit,  seipsum  medi- 
ci|m dicens, qui^ejus livore  sanaii  sumus  {Isai,  liii). 
Sanos  et  justos  appellat,  ignorantes  Dei  justitiam 
ct  suam  constiluentes ;  maie  vero  babentes  et  pec- 
catores,  vocat  eos  qui  suae  firai^Utalls  conscii,  el 
videijtes  non  per  legem  se  posse  jttstificari,  gratia 
Christi  se  pomitendo  submittniil.  Tale  est  ergo  quod 
dicit  in  sugUlationem  Scribariim  el  Phaiis«onuii. 
Ideo  nou  super  vos  deelino,  quia  noii  patatis  cgero 
medico,  hos  autem  bumUes  jiivo,  quia  pcniteBd« 
dant  locum  gratiae,  Sed  et  si  vos  ttnari  vuttis, 
euntes  a  temeritate  vltnperationis,  dlsclu  dlligeA* 
tius  dicU  prophetarum ,  ul  per  •pera  «nerkonfo 
misericordiam  qweratis ;  ei  dm  Mgtlgills  predcsie 


fidelis  {Joan. »). 

CAPUT  LVI. 

L.  '!  M.  ''  h.  "" 

Et  fecit  ei  convivium  magnum  Levi  in  domo  sua. 

[Beda.  J  Qui  in  domicilio  Christum  reeipit  interno, 
maximis  delectationibus  pascitur.  Itaque  libenter 
Dominus  ingreditur,  ct  in  ejus  recumbit  affectu. 

Et  factum  est,  discumbente  eo  in  domo,  ecce  mulli 
pnblicani  et  peccatores  venientes  discumbebant  cum 
Jesu  et  discipulis  ejus,  Erant  enim  multi  qui  et  seque- 
tantur  eum, 

Ad  convivia  peccatonim  saepe  ibat  Dominus,  ut 
Bp.niiiales  cibos  prgebe/et^.^fSCurobenlQS  viderunt 


Deumr  Unde  illud  :  Ho/oemfiiiit  etiam  prt  peccma 
delendo  non  postnlasti ;  tune  dixi :  Eeee  umo  {PsmL 
ixxix),  ad  faciendam  sciUcel  iniserieordiam.  £l 
alibi :  Vtique  holoeauslis  n»n  delectabark  {Psal.  i). 
Et  illud  :  Nunquid  manducabo  cames  taurorum^  aus 
sanguinem  hircorum  potabo  {Psal,  xlix)  ?  Erant  aii- 
tem  sacrificisi  legis  instituta ,  ut  essent  signifieiAio 
et  accessus  ad  verum  sacrificium  crucis,  in  quo  sa* 
lus  mundi ;  cl  ut  popnlum  Dei  revocarent  ab  idolo- 
latria,  dsemoniis  namque,  si  non  Deo,  victimas  inr* 
molarent.  Yel  iia  poiest  intelligi  :  Misericordiam 
volo,  peccata  condonando,  et  non  sacrificinm^  id  esl, 
peremptionem  peccatonim.  Unde  alibi :  Noio  mor'- 
tm  pcccatorisy  &cd  ut  tnngis  convertatur  et  vfva$ 


fS7 


XACHARfiE  CURYSOPOLITANI  EPlSCQPt 


181 


{Extch,  XTin).  El  boc  quoque  sic  legt  potest  :  Non  A  f nm  auferi  tuppUmntum  nofum  a  uieri,  cf  majof 
Mni  voeare  justoe  in  pondtinHam,  $ed  pecca(ore$.  Yo-     sciuura  fit. 


cat  eoim  peccatores,  ut  per  poDnitentiam  corrigan* 
lur;  vocat  justos,  sicut  Nathanaelem  et  Joannem 
Baptistam,  nt  magis  jusiificentur. 

At  HU  dixerunt  ad  eum  :  Quare  discipuli  Joanms 
jejunant  frequenter  et  obsecrationes  faciuntt  similiter 
et  pharisworum^  tui  autem  edunt  et  biftunt^  et  nonje* 
junanl. 

Matthaeus  refert  discipulos  Joannis  dixisse  Sal- 
iratori  haec,  quae  Pharisaei  secundum  Lucara  dixe- 
runt  ad  eum,  unde  patet  utrosque  dixisse.  Sed  di- 
scipuli  Joannis  in  hoc  maxime  reprehendendi  sunt, 
([uia  de  jejunio  se  jactant :  qul  iili  movent  calnm- 
niam,  quem  sciunt  a  magistro  pnedicatum ;  el  jun- 
guntur  Pharisaeis,  quos  ab  eo  noverant  condemna- 
tos.  Spiritualiler,  ditctpuli  Joannis  et  Pharisaorum 
jcjunant,  Christi  aulem  edunt  et  bibunt;  quia  res- 
puentes  Christi  praeconia,  cibis  ^piritualibus  non 
reficiuntur,  quia  vero  fideliter  adhaeret  Christo,  non 
jejunat,  sed  carne  ipsius  et  sanguine  reficitur.  Aliter 
Joannes  vinum  et  siceram  non  bibit  (Lue.  i),  quia 
meritum  auget,  nec  potest  condonare  delicta ;  Do- 
minus  autem  cum  pubiicanis  et  peccatoribus  mandu- 
cat  et  bibit  {Matth,  iv).  Quia  potest  eos  purificare. 
Jejunavit  tamen  Christus,  ne  praeceptnm  jejunii  de- 
clinares,  manducavit  cum  peccatoribus,  ut  potesta- 
lem  purificandi  cognosceres. 


Alioquin,  videlicet  si  pannum  rudem  (id  e$t,  wh 
vum)  assuat  veteri,  aufertur  novus  de  veteri;  et  flt 
scissura  major,  id  est,  damnabilior ;  quia  et  parU. 
cula  panni  nidis  damnose  a  reliqua  massa  scindi^ 
tur,  et  in  veteri  panno  fit  majus  foramen  quam 
prius  esset,  ex  dissimilitudine  novi  et  veteris.  Ai- 
sumentum,  dicit  iilud  quod  assuitur,  sicut  indumen- 
tum ,  quod  induitur.  Matthaeus  vero  et  Lucas  talem 
particulam  vocant  commissuram ,  quae  si  facrii  de 
novo  panno,  et  jungatur  veteri  vestimento,  secun- 
dum  Maltbaeum  toUit  plenitudinem  ejus^  id  est,  Uto 
disrumpit  iliiid,  et  ila  pejor  scissura  fit.  Discipuloi 
itaque  Dominus  dicit  adbuc  esse  tanquam  vetera 
vestimenta ,  id  est  camales  necdum  fide  passionis 
et  resurrectionis  solidatos ;  et  ideo  non  posse  se- 
vera  jejunia  et  contincntiae  praecepta  susiinere,  ne 
per  ausleritaiem  nimiam,  etiam  credulitatem  quaro 
habebant  amitterent.  Donec  enim  quis  veterem  ho- 
minem  deponal,  et  novum  induat  per  passionem 
Christi,  non  poterit  novam  doctrinam  sustinere, 
quae  non  per  partes,  sed  integra  servanda  est.  Est 
autem  nova  doctrina  non  solum  jejunare  a  concu- 
piscentia  ciborum,  sed  etiam  ab  omni  laetitia  tem- 
poralium  tentationum.  Ergo  pannum  bujus  do- 
ctrinae,  id  est,  partem  quae  ad  cibos  pertinet,  dicit 
non  oportere  impartiri  hominibus  adbuc  veteri  coih 
suetudini  deditis  :  quia  et  illic  videtur  quasi  scissio 


Quibus  tpse  axt :  Nunquui  possunt  filn  nuptiarum^      a    •.*•«....  « 

^.      '^  .,/...  .  .f    .    .        r.  neri,  et  ipsi  vetustati,  ut  Liucas  ait,  non  convenit, 

quandiusponsus  cumiUts  est^jeiunaref  Vententau-Q  ^  ."^.  ,,.      ..        ..     .       .. 

^j.*^  ,  ,    y  ■         ..        Nam  misceri  non  debent  actus  vetcris  ct  novi  ho- 

tem  dtes  cutn  auferetur  ab  ets  sponsus^  et  tunc  jeju- 


nabunt  in  iUis  diebus. 

Sponsof  est  Christus,  sponsa  Ecclesia.  De  hoc 
ipiriluali  connubio  apostoU  sunt  creaii  per  lava- 
cmm  regeneralionis,  qui  lugere  non  possunt,  quan- 
4iii  spMisum  in  tbaUmo  vident,  cujus  praeseniia 
iMge  plns  proficil,  quam  corporalis  abstinentia. 
Qoaiido  vero  tfansierint  noptiae,  et  passionis  ac  re^ 
MrreeliMis  levpos  advenerit,  tunc  sponsi  filii  je- 
JvDibant  in  buaulitate  Iribulationis.  Unde  nonuulli 
pvUBl  Qnndr«gesinam  celebrandam  post  dies  qua- 
inginla  a  passiOBe ,  licet  instet  dies  Pentecostes ; 
ilii  posl  PemecosteOt  ut  Maximilla.  Ecclesiae  autem 


minis.  Non  enim  placet  sponso  discolor  vestis.  Unde 
Apostolus :  Exttite  veterem  hominem  eum  actibut  m$, 
et  induite  novum  cum  actibus  suk  (Coloss.  iii). 

Et  nemo  mittit  vinum  novum  in  utres  t^teres,  Aiio- 
^«ift  rumpet  vinum  novum  utres^  et  ipsum  effundeitr, 
et  utrei  peribunt.  Sed  vinum  nov^m  in  utres  novoi 
mittendum  est^  et  utraque  conservantur, 

Uic  discipulos  veteribus  comparat  uinbus ,  et  d'h 
cil  eos  cito  posse  disrumpi,  si  spiritualibus  prae- 
eeptis  implerentur ;  quia  rudes  mentes  novae  vito 
mysteria  pati  non  possunt :  et  Ita  doctrina  effundi- 
tur,  id  est,  nihil  prodesl;  et  mentes  pondere  pecca* 
lorum  sufibcantur,  quod  est  utrcs  perire.  [BESi.] 


consiieludo  per  bumiliutem  camis  ad  resurrectio-  j^  Post  ascensum  Domini  facti  sunt  ulres  novi,  el  tuac 


I  venil«  QuodaiitemLueas  ait  :  Nunquid  potestis 
fiUa$  spamif  dmn  cum  itlis  sponsus  est^  facere  jeju- 
naref  elegaiftler  intimavit,  ipsos  qui  loquebantur, 
Ausse  ftiliiios  ul  lugentes  jejuuarent,  quia  ipsi  es- 
«enl  sponsum  occisuri.  Pobtea  vero,  dato  Spiritu 
sMielo,  jejimaveninl  in  gaudio  mentis  ad  spiritualia 
sospensae,  atque  ob  boc  alienatae  quodammodo  a 
eorp«raiibiis  cibis :  adquod  sequentes  simililudines 
spectanl.  Juxtai  tropok^iam,  quandiu  sponsus  no- 
biscuro  est,  in  betitia  sumus,  nec  jejuuare  pessu- 
mus  nec  lugere ;  cum  autem  propter  peccata  a  nobis 
recesseril,  Iubc  jejunandum  esl  et  lui^endum. 

Dieebat  autem  et  similitudinem  ad  itlos^  quia  nemo 
g$tnmentum  panni  rudis  assuU  vestimento  vetcri  AUo- 


acceperunt  Spiritum  sanctum  quasi  vinum  novuui. 
Unde  Judaeis  dicebalur,  quia  musto  pieni  erani 
{Aet.  ii).  Cum  igitur  doctrina  memoriae  traditur,  et 
mens  non  est  sine  fruclu,  tunc  iilraque  consenan- 
lur.  Aliter.  Cavendum  est  doctori,  ne  animae  adbuc 
in  vetustate  malitiae  perduranti,  novorum  invst^ 
riorum  secreta  committat.  [Hiebon.]  Yel  ita  ;  VesU- 
mentum  vetus  et  utres  veteres,  sunt  Scribae  et  Pba- 
risaei ;  novum  veslimentum  et  novum  vinum,  Evas* 
gelii  praecepta,  quae  Judaci  susliiiere  non  possunt, 
ne  major  scissura  fiat.  [Beda.]  Distatautem  inter  no- 
vum  vinum  et  novuin  pannuin,  quia  vino  reficioiur, 
veslimeuto  induimur.  Spiriiualiter  ergo  vcstimen» 
tum  insinual  opera  bon;i,  quibus  coram  hoiniitibpi 


189  IN  CMUSI  Cl  aUATUOR  LIBER  SECIJNDUS.  m 

lucemas ;  in  Yino  autcm  exprimitur  ardor  Hdei,  tpei  A  resurrexii  a  morte  carnig,  ita  ipsi  retnr|erent  a 

morte  animae»  si  poeniterent. 

Viri  Ninivittg  turgent  in  judicio  cum  generatione 


H  cbaritatis,  quo  intus  reformarour. 

Et  nemo  biben$  vetus ,  itathn  tuit  notum ,  dicit 
onim :  Vetus  melius  est. 

Judsos  significat,  quibus  Titae  veteris  saliva  im- 
butis,  noYX  graliae  praecepta  sordebant;  quia  majo- 
rum  traditionibus  commaculati,  dulcedinem  spiri- 
tualium  verborum  percipere  nequaquam  valebant. 
CAPUT  LVii. 

M.  T  L.  »» 

Tunc  responderunt  ei  quidam  de  Scribis  et  Phari- 
Jirlt,  dicentes :  Magister^  volumus  a  te  signum  vi* 
dere. 

Tunc,  id  est  in  illo  tcmpore,  responderunt  el,  hoc     

•st,  subjunxerunt  post  verba  ejus.  Tentantes,  de  ^  non  Ninivitse,  ut  qutdam  lcguut, 


t«to,  et  condemnabunt  eam,  quia  jHenitentiam  eqe^ 
runt  in  prtedkatione  Jonw,  Et  ecce  ptusquam  Jonae 
kie, 

[HiEaoif  .]!Bene  dicit,  pius ;  quia  lonas  tridoo  pre- 
dicavit ,  Cbristns  multo  teuipore.  Yiri  NinivlUe  qui 
sunt  Assyrii ,  ideo  condemnabunt  (non  sententiae 
potestate ,  sed  comparationis  exemplo)  illam  gene- 
rationem,  quse  dicitur  populus  Dei,  quia  pceniten- 
tiam  egerunt  ad  praedicationem  lonae  (Jonas  iii). 
Jonas  nil  signorum  faciens,  acceptus  fuit  genti  pe- 
regrinae.  Cbristus  tot  signa  faciens,  reprobatus  fuit 
nationi  suae.  In  veteribus  librts  inventtur  Ninivitas, 


ecelOj  ut  Lucas  scribit,  signum  quwrunt ,  quasi  quae 
viderant ,  signa  non  fuerlnt.  Yel  ignem  de  sublimi 
veiiire  cupiebant  sicut  temporc  Elia^  duo  quinqua- 
genarii  in  igne  de  co^lo  sunt  perempti  {IV  Reg,  t), 
vel  contra  coiisuetudinem  terrae  ilHus,  aestivo  teni> 
pore  mugire  tonitrua,  coruscare  JTuIgura,  imbres 
ruere,  siciit  sub  Samiiele  actum  est  (/  Beg.  xii), 
quasi  iion  posscnt  et  illa  calumniarf,  et  dicere  ex 
occultis  et  variis  aeris  passionibus  accidisse.  At  lu 
qui  calumnlaris  ea  quae  oculis  vides,  manu  tenes, 
utiiitate  sentis,  quid  facies  de  bis  quae  de  coelo  ve« 
nertnt?  Utique  respondebis,  et  magos  in  ^gypto 
multa  signa  fcdsse  de  cato  (Exod.  vii). 
198    r        152 


M.  T  L. 

Qui  respondenSf  ait  iUis  :  Generatio  mala  et  adnl^ 
tera  signum  qu(erit ,  et  signum  non  dabitur  ei ,  nisi 
signum  Jonae  prophetw  (Jonas  ii).  Sicut  emm  fuit 
Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus  et  tribus  noctibus^ 
sic  erit  Filius  homiins  in  eorde  tetros  tribus  diebus  et 
tribus  noctibus. 

Egregie  dixil,  adullera  :  Quia  dimisso  viro  juxta 
Ezecbieteni,  multis  amatoribus  se  copuiaverat. 
[HiERO?(.]  Ut  a  toto  partem  intelligas,  tribus  diebus 
et  tribus  noctibus,  id  est  infra  tria  spatia,  quae 
constant  ex  tribus  iliebus  et  tribus  noctibus  futt 
Filins  hominifi  in  sepulcro,  quasi  in  corde  terrae. 
[Beda.]  Noh  eraht  isti  Judasi  digni  videre  signumde 
coelo,  sed  de  profundo  inferni  :  quod  signilicavit  .D 
Jonas  in  hoc,  qiiia  nanfVagus  fuit,  eetoque  sorbente 
voratus.  In  eo  vero  quod  de  maris  abysso  ac  nmrtis 
fauce  liberatus  fuit,  dedit  signum  ineamationis 
Christi  a  morte  resoscitandi.  Discipulis  autem  suis 
dedit  Bominus  signum  de  coelo,  quando  in  monte 
transfiguratus  est  (Marc,  ix;  Luc,  ix).  Ex  hac 
qiiippe  simiiiludine  ostendit,  Judaeos  ad  instar  Ni- 
nivitarum  peccatis  gravibus  invoiutos,  et  subver- 
ftioni  (si  non  pcenituerint)  esse  proximos.  Quod  si 
poenituerint,  indulgentiam  consecuturos.  Jonas  qui- 
dcm  signnm  fuit  Ninivilis,  quod  sicut  ipse  llberatus 
fuit  a  morte  corporis  de  ceto,  ipsi  liberarentur  de 
morte  animae  poonitendp.  Filius  quoque  hominis 
ITgnum  fuit  gencrationi  Judvontjm ;  <|uia,  sicut  ipse 


Regina  austri  surget  in  judicio  cum  generationo 
isla,  et  condemnabit  eam,  quia  venit  a  finibus  terrw 
audire  sapientiam  Salomonis,  Et  ecce  plus  quam  Sa^ 
lomon  hic. 

[Beda.]  nic,  est  in  hoc  loco  et  superius  advcr- 
bium.  Regifia  austri  surgit  in  judicio  cum  reprobis : 
inquo,  quia  ipsa  electa  esse  non  dubitatur,  resuri 
rectio  bonorum  et  malorum  ostenditur.  Refert  Scri- 
ptura ,  per  quantas  difficultates  regina  Saba  venil 
audire  sapientiam  Salomonis  (IIIl*g,  x),  et  ei  multa 
muiiera  deferens,  ab  eo  plura  recipit.  Quae  ideo  Ju- 
daeos  in  comparatione  sui  condemnabit,  quoniam  ab 
ultimis  terrae  flnibus  in  sapientia  famosum  esse  co* 
C  gnovit  ct  quaesivit;  illi  vero  inter  se  hal)entes  Dei 
sapientiam  et  virtutem ,  non  modo  non  audiebant, 
sed  blasphemabant,  ct  insidias  ei  tcndebant.  Mnlti 
siquidcm  venerunt  a  finibus  terrrn  audire  sapientidm 
Salomonis  (ibid,),  ut  liber  Regum  tertius  refert :  eC 
deferebant  ei  munera.  InNinivitis,  pcr  poenileniiam 
quse  peccaium  abolet ;  in  regina  Saba,  per  stiidium 
percipiendse  sapientia^,  quae  peccatum  cavel,  prae- 
fertur  Ecclcsia  Synagogae.  Ex  duobus  enim  constat 
Ecclesia,  ut  aut  peccare  desistas,  aut  peccare  ncs- 
cias.  AIH  per  sapientlam  seu  per  pocmilenliain  conci- 
llantur  Dco,  sed  diabolus  ad  Jiidaeos  reversus,  do* 
minabitur  in^is.  Et  hoc  est  quod  sequcns  sinillitudo 
dicit. 

M.  T.L.  ^^" 

Ciim  autem  immundm  epiritua  exierk  akkomilM^ 
ombulai  per  loea  arida  queereiss  r^uienh  ^  iiaii.«|i' 
venit. 

[BenA.]  Possunt  baoc  non  ioconfenienter  aoeipi 
de  quoliliel  bieretico  vei  scbismatico,  vel  eUam  maio 
catholico :  de  qiio  cum  tempi>re  bapiismaiis  sfisi/ 
tus  immundus  exierit,  perambulat  fi^r  loca  inaqttoaft, 
id  est,  circuit  corda  fidelium ,  expvrgata  a  noUilio 
fluxae  cogitationis.  Requiem  qnaeritelnon  invenit* 
quia  castas  mentes  inbabitare  non  potest,  nec 
quiescere  iiisi  in  pravo  corde.  Unde  Dominus  de 
illo  inquit  :  Sub  umbra  dormit,  in  seereto  calmmi^  m 
locis  humentibus  (Job  xl).  In  timbra,  insinuat  lene- 
iMTosas  conscientias ;  in  calamo,  qui  foris  est  nitidui» 


m  ZACHARL£  CU&TSOrOLITA^Xl  EPISCOPr  m 

el  intM  T«eiii»,  meulies  tunulalrices;  ijn  locit  Im^  A  faclum.  Alioquin  verus  fiUus  bomlnii  nonesset,  uls 


neuUlMis,  lasciyas  et  molies. 

Twm  dUii :  Sktatar  in  domum  me^m  unde  exim. 
:.  Awcficr  «d  iliius  coaseieHtiam,  unde  in  baptismo 
^leotaa  Aieraai»  et  pristinam  possessiouem  consueta 
Biodo  miiii  subjiciam. 

£k  MMiM,  inumt  vacap^mt  stopis  mundalam  et 


•  FMmtemi  scilicet  a  bonis  actibus  per  negligen- 
Uam  ^  mundatwm^  a  pristiuis  vitiis  per  baptisnii  gra^ 
liam?  ormatam^  simulatis  virtulibus  per  bypocrisin. 

Tunc  vadit  et  astumit  seplemalioi  spiritus  ucum^ 
netfuioree  m:  et  intranies^  kabitant  ibi, 

Per  septem  spiritus  universa  vitia  designat,  qiu£ 
merito  dicunttir  nequiora  diabolo,  comparatione 
prioris  inbabilationis  [habitaris],  Cum  enim  diabo-  B 
lut  maltts  sity  et  malos  faciat  anle  baptismum, 
quemcunque  post  baptisma  sine  pravitate  liaTelica 
sea  mundana  cupiditate  arripuerit,  mox  eum  in  oni- 
nium  vitiorum  imo  piosternit.  El  non  solura  habe-' 
bil  septem  vilia,  seplem  spirituailbus  viitutibus  con« 
iraria,  sed  per  bypocrisin  ipsas  se  virtules  habero 
siinulabat. 

£f  fiunt  nuvUuma  hotninis  illius  pejora  prloribus. 

Melius  quippe  erat  ei^  viam  veritatis  non  cogno  - 
seeref  quam  post  agnitionem  retrorsum  converti  (// 
Petr.  ii).  Hoc  in  Juda  traditore  (Luc.  xxn)  et  Si- 
none  mago  (Acl.  i)  specialiter  legimus  inipietum. 
ttuo  bxc  parabola  tendat,  Quis  cjus  insinuat 

Sic  erit  et  generationi  huie  pessimw, 

(HifinoM.)  Id  esl,  quod  de  uno  specialiter  narravi,  ^ 
bac  eveniet  in  gente  bujus  populi.  Immundus  spi- 
rilus  a  Jud«is  exivit,  quando  legem  acceperunt,  et 
Iransivil  ad  gentes.  Sed  cum  postea  in  credentibus 
fentibus  lociim  non  inveniret,  reversus  est  ad  Ju- 
deos  vacantes  a  Christo,  et  superfluis  observa(io« 
nibiis  legis  mundatos,  prout  putabant,  atque  orna- 
los.  Ul  aulem  finnius  deinceps  possideal,  assomit 
mniversilaiem  dmonom.  Pejus  ergo  faciuni  modo 
Jodsei,  BMjori  mnnero  daenonum  possessi,  quam 
prins ;  qnU  minus  erat  Cbrislum  imtnram  non  cre- 
i  poslqanai  venilv  non  •useipere. 
CAPUT  LYni. 


ex  matre  carnem  traxisset.  Secundum  physKos  quo- 
que,  ex  eodem  fonte  et  iac  nutriendis,  et  semen  pro- 
creandis  pueris  emanat.  Ergo  de  semine  virginis  po- 
tuil  concipi,  qui  ejus  lacte  potuit  nutriri.  Hsc  mu- 
lier  typum  gessit  Ecdesi»,  credentis  Christum  verum 
Deum::et  verum  bominem  natum  fuisse.  Vere  huU 
parens  Cbristi ,  qu«  sicut  quidam  ait ,  est  enin 
puerpera  regem. 
Qui  calum  terramque  regit  [tenet  Sedulius]  fur  ue- 

[cuta,  cujm 
iSomen  et  (Bterno  complectens  omnia  gyro, 
Imperium  sine  fine  manet ;  quig  ventre  beato 
Gaudia  matris  habens  cum  virginitatis  honore^ 
Nee  primam  similem  visa  e$t  nec  habere  sequentm. 
At  ille  dixit :  Quinimo,  beati  qui  audiunt  urbum 
Dei  et  custodiunt  iilud. 

Puichre  Salvator  attestationi  mulieris  annuit,  non 
matrem  suam  tantummodo  asseverans  esse  l)eatam, 
sed  etiam  omnes  qui  se  Verbum  Dei,  auctitu  fidei 
c^ncipiunt,  el  boni  operi  custodia  eum  in  cords 
proximorum  pariunt  et  nulriunt.  Qua  sententia  Ju- 
daeos  clam  p(;rcutit,  qui  Filium  Dei  Christum  es&d 
negant.  Tota  profecto  vitae  coclestis  perfectio  duo* 
bus  Iiis  compreheuditur ,  ut  verbum  Dei  audianiu^ 
et  faciamus. 

CAPUT  UX. 

23    w        81 


M.  *?."  R,  ^^  L. 


L. 


151 

x 


Fmehim  mt  mUam^  cum  kmc  ikeret^  extoUmu  vo- 
cem  fseedmm  mmHer  4e  mrka^  distU  ilH :  Beaius  vmh 
scr  qusU  pwUmit^  ct  ubera  fua  tnxisti, 

(Ini.]  Magn»  devolkmls  el  idel  oslendltur  luec 
Ynoller,  qmm  Pharlsaels  blasphemantibus  Dominum, 
itnU  tineerilate  ejus  ineamationem  confitetar,  ul 
€C  pnesenlium  ei  fMurorum  oonftindai  perttdiam. 
Sl  enlm  caro  Yerbi  Dei  a  came  Virgtnls  matris  esset 
exlranea,  ut  multi  haerelici  dixerunt,  sine  causa 
veiiler,  qni  aim  portavii,  et  ubera  qu»  eum  lacta^ 
vcruBt  bealiftcarentur.  Unde  dicit  Apostolus  contra 
hxreticos,  quia  mtstl  Deus  Fitium  suum  factum  ex 
fiuUere  faetum  sub  lege  {Galat.  i).  Nec  audiendi 
funtqui  le^ndum  ptitani,  nadiin  ^x  mulisrc,  non 


Adhuc  eo  loquente  ad  turbas,  ecce  mater  ejus  et  fr«- 
tres  stabant  foris  quwrentes  loqui  ei,  Dixit  autem  «i 
qmdam :  Ecce  maUr  tua  et  fratres  tmi  foris  stant,  quo' 
rmUes  te, 

Dominus,  dum  eral  occupalus  In  ofilcio  praedi-^ 
candi,  suggessit  ei  quidam  de  matre  el  fratribui. 
qui  insidias  ei  lendebanl,  utrum  spirituali  opeii 
camem  et  sanguinem  praeferret. 

At  illc  rcspmidcns  dicenti,  ct/ :  Qua  cst  mater  mm  f 
0t  fui  sunt  fraires  md  f  Et  extcndens  manum  in  di- 
ccipniosmtest  dixit:  Ecce  matcr  nm  et  fratrm  nm- 
QmeuMqim  enini  feoerit  valuntatcm  patris  mciquiia 
emiis  eat^  ipac  mcuc  fratcr  ct  scror  ct  mater  cst^ 

Non  reensac  obeeqiii  matrl,  qui  dlcil :  lloiioni  ps- 
ir#Ni  #1  mnlivm  (Sxod.  \j)  ;  sed  ostendil  se  plus  de* 
II  bere  petemis  mysteriis  •  qutqi  afiecUbua  mateaus, 
Mee  fraires  eoailemnil,  aed  ofitts  ftplrilaale  pnefen 
oogMlloni,  docens  meliorem  etae  eopulam  mentiuai 
qniim  corpopum,  nl  et  nos  caroi  spirilum  pr»fmr 
mua,  Non  negavil  malrem*  quasi  de  phamtasmaU 
nalus,  ut  voluit  Maroion  et  Manicbseus,  aed  insi- 
dianti  respondil.  Ac  si  diceret ;  Mater  mea  est,  qut 
per  praedicationem  me  generat  in  credenlibus ;  fra- 
Iree  mei  sunt,  qui  opera  Patris  mei  faciunl.  Soror 
et  frater  dicitur,  propter  ulrumque  sexumt  quamvis 
Dominus  in  fadis  potius  quam  in  sexibus  discernat. 
Qui  autem  Christi  frater  vel  soror  est  credeodo,  oia^ 
ler  ejus  fit  prsedicando,  dum  per  prsDdicjitionm 
qnasi  parit  eum  in  cordibus  aiiditoriiin,  si  fides  iM 
\el  aiiior  Chrisli  grneratur.  Quidam  sequcmcs  ds* 


193  ITf  mVU  EX  QCJATUOR  LIBER  SECUNDUS. 

liraiiieAU  [apoeryphoniin,  tuspicantar  fratrei  D<h  A  ni$$e$  in  domum  ar€M$ffnM§o^^  vUU  HMfm  m  ^^ 


minl  foris  stanle»,  esse  filios  Joseph  de  quadam*iiia- 
liercula.  Sed  consobrinos  Salvatori,  fralres  ejus  hic 
intelUgere  debemus ,  scliicet  liberos  materterae  eja«i 
Id  est,  matris  iacobl  roinoris  et  Joseph  et  Judae. 
{GnKoa.]  Domiuus  coUigens  ex  gentibas  credentes, 
Judaeam  camalem  non  cognoscit  sibi  matrem.  Unde 
cc  foris  stat ;  quia  perdens  Intellectum  spiritualem, 
Htterac  foris  haeret.  [Bcda.]  Per  turbas  igitur  possu- 
mus  intelligere  gentilltatem,  quae  confluxit  ad  Cbri- 
stum ;  et  quanto  fide  vicinior,  tanto  mente  capacior 
vitae  mvsteria  hausit,  juxta  Psalmistam :  Aceedite  ad 
mm,  et  illuminamini  {PsaL  xxxiii).  Mater  autem 
Christi  secundum  camem  (id  est,  synagoga),  et  fra- 
tres  (id  est  populus  Jud^orum)  foris  stantes,  volunt 


bam  tMmultuantem  et  fientei  et  eiulantee  wmkum:  m 
ingres$u$ ,  dicekat:  Recedite,  San  e$i  mkn  t 
puellat  $ed  derw^;  et  deMe^mU  eum^  i 
mortua  e$$A,  ip$e  vere  ajeetk  enuMua^ 
parem  ei  matrim  fuelieg^  a  pd  eeemm  enm^  i 
ditur  «H  erat  pueiia  jaeene ;  et  tenene  mamm  ^fem^ 
ait  UH:  TaUtka  eumi^  quod  eU  win ryriiif , 
puelia^  tibi  dieo  eeitfe,  ei  reeerem  e$i  epurHm  ^m  m 
eurresit  centinue  jmelia^  et  amhdakm,  Erai  autmm 
mmwum  duededm ;  et  oifetupuerunt  omnm  Hmmre 
maximo.  Et  pracepit  ei$  vehementer^  ut  nemo  id  $e^ 
ret,  EtjuHit  dariilli  mandueae^.  EiesMt  faa$aitme 
in  uniper$am  terram  illam. 

[BcnA.]  Princeps  Synagog»  nallus  raelina  qoan 


Dominum  videre  ;  sed  spiritualem  in  lege  sensum  ^  Moyses  intelligitur :  unde  bene  Jairus  lllttmaums  dir 


non  quserentes,  sese  ad  custodiam  litterae  foris  fi- 
gunt ;  et  quasi  cogont  eum  exire  potius  ad  canialia 
docenda,  quam  se  conseniiant  intrare  ad  discenda 
sp.rilualia. 

CAPUT  LX. 

M.  l*  R.  "  L.  ^ 

Bire  illo  ad  eos  loquente^  ecce  princeps  Synagvgw 
«n(t«,  cui  nonnn  /airus,  accestit  et  adorabat  eum^  di' 
cens :  Filia  mea  modo  defuneta  est ;  sed  veni,  impone 
mantim  super  eam,  et  vivet, 

Rec ,  videlicet  praedicta  quae  prescripta  sunt  hic 
prope  non  omnia,  sed  aliqua  Domino  loquente,  ecce 
archisynagogus  nunliat  filiaro  suam  morti  esse  pro- 
ximam,  ul  Marcus  et  Lucas  referunt.  Quia  igitur  de- 
sperabat  filiam  posse  invenire  vivam,  de  ea,  ut  jam 
defuncta  loquitur,  secundum  Malthaeum,  petens  a 
Domino  vel  moricntem  sanari,  vel  mortuam  suseitari. 

Et  surgens  Jesus,  sequabatur  eum  et  disdpttli  ejus, 
Et  ecce  mulier  quca  sanguinis  fluxnm  patiebatnr  duo^ 
decim  annis,  et  multa  fuerat  petpessa  a  compturibus 
medicis,  et  erogaverat  omnia  sua,  nec  ab  ullo  potuit 
ciirarj,  sed  magis  deterius  habebat :  venit  jn  turba  re^ 
tro,  et  tetigit  fimbriam  vestimentiejus,  Dicebat  enim 
intra  se,  quod  si  vet  vestimentum  ejus  tetigero  sulva 
ero.  Et  confeslim  stetit  ffuxus  sanguinis  ejus,  et  stnsit 
eorpore  quod  sanata  esset  a  plaga.  Et  statim  Jesus 
eognoscens  in  semetipso,  ait ;  Quis  me  tetigit?  Di^it 


titur,  aut  illuminatus.  AccipiBis  enimverba  vllae  ad 
illuminandum  caeteros,  a  Spirilu  sancto  Ulumlnatttr. 
Arcbisynagogus  cecidit  ad  pedes  Jesu,  quod  Marcni 
et  Lucas  memorant ;  quia  iegislator  eognovii  Gliri- 
ntum  sibi  praererendum,  protestans  iilnd  ApiiMtoli>: 
Huod  infirmum  est  Dei,  fortius  est  hominibus  (/  Corv 
i).  Pedes  Christi,  incarnatio  ejus  accipittBlur ;  quia 
caput  ejus  est  Deus.  Rogat  eum  venire  in  camMt 
et  imponere  manum  misericordtae  potentiaeque  sih 
per  filiam,  id  est,  plebem  Judaicam.  Moyses  enim 
continuis  votis  desiderabat  adventuro  Christi  in  syn^ 
agogam.  Unde  illud  :  Anima  auteni  mea  exuliabit 
in  Domino,  et  delectabitur  euper  Jesu  ejus  (Psal, 
,  xxxiv).  Etenim  qui  sibl  tivit,  alios  Tivere  faeit^ 
'  Abrabam  et  Moyses  atque  Samuel  rogant  pro  |>lebe 
mortua,  et  sequitur  Jesus  preces  eomm  Sytiagoga 
Bola  legaH  institutione  compostta,  quasi  amica  Hoysi 
nata  erat :  quse  iiobiliter  a  propbetis  educata,  posV^ 
quam  ad  intelligibiles  aitnos  pervenit,  et  spirilmilert} 
Deo  gignere  sobolera  debuit,  erroribns  langnens,  in 
peccatis  moriebatur.  Pergente  Domino  ad  puellam, 
mulier  sanguinarra  in  itinere  occurrit ;  quia  juxfa^ 
legem  ab  urbibus  excludebantnr  mensfrnatft  et^en^ 
tes  sanguine.  Mulier  haemorrhoissa,  est  Ecclesia  de 
gentibns,  qvae  pollnta  fluxu  delectartionum,  a  cttiu  11«- 
delium  segregata  fuerat ;  sed  dum  verburo  Dei  su^ 
scepit  salutero  animse  Jndaeis  prdcripuit.  Juxta  Psal- 
niistam  :  JEthiopia  prwveniet  manus  ejus  Deo  (P$a1.' 


Petrus  et  qui  cum  iilo  erant :  Prwceptor,  turbas  te  j)  Lx\ni).  Et  juxta  illud  :  Citm  intraverit  plenitndo  yen^ 


comprimunt  et  affligunt :  et  dicis  :  Qais  me  tetigit  ? 
et  dixit  Jesus :  Tetigit  me  aliquis.  Nam  et  ego  novi 
virtHtem  de  me  exisse.  Et  circumspiciebat  videre  eam 
qua:  'hoc  fecerat.  Videns  autem  mulier  quia  non  latuit, 
tremens  venity  et  procidit  ante  pedes  ejus ;  et  ob  quam 
causam  tetigerit  eum^  indicavit  coram  omni  populoy 
et  quemadmodum  confestim  sanata  sit.  Atipse  dixit : 
Fides  tua  te  salvam  fecit.  Vade  in  pace,  et  esto  sana  a 
plaga  tua.  Adhuc  eo  loquente,  venit  quidam  ad  archi- 
aynagogum^  dicens  ei :  Quia  mortua  est  filia  tuOj  quid 
ultra  vexas  magistrum  fJesus  autem,  audito  hoc  verboy 
ait  archisynagogo :  Noli  timere,  Crede  tantumy  et  saha 
erit ;  et  non  admisit  quemquam  sequi  m,  nisi  Petrumj 
et  Jacobum,  et  Joannem  fratrem  JaeoH.  Et  eum  t»#« 


tium,  tunc  omnis  Israelsalvus  fiet  (Aom.  xi).  Ifdtan' 
dum  quia  mulier  duodecim  annis  sangnine  fluxerat, 
et  arcbisynagogi  filia  duodennis  erat,  id  est,  qnando^ 
hsec  nata  fuit,  illa  inflrmare  co^pit.  Una  enrm  beno' 
eademqne  sxculi  xtate  et  Synagoga  in  patriarchi» 
nasci,  et  gentes  coepemntidololatriaeproslitutione  et 
carnis  oblectatione  late  per  orbem  foedari,  In  me- 
dicos  expenderal  omnem  substantiam,  id  esC,  natu« 
ralis  Industriae  vires.  Medicos  dicit  aive  falsos  theo- 
logos,  sive  philosophos,  legumque  ssecnlarlum  do- 
tore»,  qui  multa  de  virtutibus  promittebant,  sednnl- 
ktm  remedium  animabus  conferebant.  S|urit08  eliam 
Immundos  significat,  qui  ingerebant  lO  colettdos  pro 
diis  ,  quasi  eonsulendo  homlnHms.  Aecee^t  mro 


MB  UaUMUR  Cf^YSOPOUtAM  fiPMCOM  IK 

V«iMt»^#tt, pef  Adeu  a|»propinquavil  ad  Cbri-  A  &uDt  apud Deun.  Unde tequtlur  quod  lesu« respoiv- 


•tu».  ftelro  dicitur,  sive  juxta  id  qued  ipse  ait : 
Srfnii  «i^  mhU$trat,  ma  uquatur  (Joan.  xu).  Et 
«lilM  ppiyipitiir :  Pou  Lkmuium  lk9un  tuum  ambu- 
(^.  9u)i;  sive  quia  prassentem  ia  came  Do- 
MMi  ipideiis,  per  fldem  e€8{Ht  ejus  vestigia 
et  iaefttt,  id  osl,  participatione  sacra- 
mutkmm^us,  neniii  sanari  a  peccatis.  Fimbrium 
9e$$immdi  e^s  ted§U ,  quia  primo  particulam  do- 
«trinse  eias  per  suos  minislros  suscepit.  Fimbriae 
nawimi»  TestimeDti,  suni  ver ba  dependentia  de  in- 
«arnatione  Christi,  qua  divinitas  est  vestita,  Qui 
ergo  iiicarnatioBts  mysteria  perfecte  amat  et  credit, 
donec  ad  majora  caplenda  perreniat,  fimbriam  tan- 
fii.  [llKaoif.]  Hiiic  est  quod  cymbala  qoas  pendent 


dit  patri  puellae :  Noli  liniere.  Pater  pueHae,  est  cat- 
tus  doctorum  legis,  de  quo  Dominus  ait :  Super  ca- 
ihedram  Moysi  sederunt  Scribm  et  Pharisiei  (Mauk, 
xxxn).  Qui  si  credidissent ,  Synagoga  eis  subjecu 
salva  fuisset.  Non  admitluntur  cum  Domino  nisi  fi- 
deles,  ut  eis  mysleria  revelentur  qui  bonorant.  Unds 
alibi :  Justi/icata  e$t  sapienlia  a  /i/tis  sui$  (Maith, 
XI ;  Lue,  vu).  Quia  Synagoga  laetiliam  Dominicae  in* 
babitationis  nierilo  infidelitatis  amisit,  quasi  iDor« 
tua  usque  hodie  jacet  inter  flentes  et  ejulantes,  hoc 
est,  dolentes.  Nec  lamen  superna  pietas  eam  fun- 
ditus  interire  patielur,  sed  circa  finem  saeculi  reli- 
quias  ejus  salvabit.  Unde  sequitur:  Et  ingremi 
dicebat :  Recedite,  Qui  videntur  magistri,  sunt  li* 


dd  extremis  oris  tunicae  summi  sacerdotis,  confes-  ^  bicines,  id  est,  carmen  lugubre  canentes,  dum  sub- 

tiooem ;  et  raala  punica  volufitatem  martyrii  signifi- 

eaat  ei  virtuiam  candoreB.  [Bcda.]  Fiuxus  sangui- 

ais,  slerilitaiem  facit.  CJnde  ad  Ecclesiam  gentium  : 

LerUire  $terili$  qum  non  pari$  (Isai,  lih).  Fons  san- 

giiifiiSv  e«t  origo  peccati,  id  est,  primordium  im- 

mund»  cogiiationis,  ex  4|uo  omne  peccatum  nasci- 

Sur.  Ei  Domiiius  iion  solum  mala  opera  exstirpat, 

aod  oliaro  cogiiaiionum  nequam  radicem.  Non  in 

(errogai  Domious  qai  eum  tetigerit,  ul  doccatur  quae 

MMiat;  sed  ut  virtus  fidei  mulieris  appareat,  et 

imiliis  proficiat.  Ad  puellam  pergens,  a  turba  com- 

primiior ;  quia  iudaeam  visiians,  a  noxia  carnalium 

consueiudine  gravatur.  Quem  turbae  compriniuni, 


una  credula  langit ;  quia  Dominus  diversis  haeresi-  ^  ejecta ;  quia  non  erant  digni  videre  miraculum 


ditos  in  errore  demulcent.  Turba  Judaeorum,  est 
turba  tumultuantium,  qui  adversus  doctrinam  Chri- 
sti  murmurant  et  recalcitrant.  Pice//a  non  e$t  mortua 
Deo,  cui  omnia  vivunt.  Quae  igitur  mortua  est  tko- 
minibus  qui  suscitare  non  possunt ,  \dormit  Deo,  in 
cujus  dispositione  et  anima  recepta  yivit,  et  caro 
suscitanda  quiescit.  Mos  utique  Cbristianus  obtiniiit, 
ut  mortui  dormientes  vocentur  propierea  quia  resor- 
gent.  Unde  Apostolus :  Nolumus  vos  ignorare  [raires 
de  dormientibus^  ut  non  contristemini,  sicut  et  catcri, 
qui  spem  non  habent  (I  Thess,  iv).  Aliegorice  etiam  cuni 
anima  quae  peccaverit,  moriatur :  dici  potest  Deodoi- 
mire,  si  dignatus  fuerit  resuscitare  eam.  Turba  e$: 

qui 


Ims  cornprimitur,  solo  fideli  corde  quxritatur.  Nam 
multi  iangentes  non  tangunt,  sicut  videntes  non  vi- 
dcBt,  et  audientes  non  audiunt.  Unde  dicitur  Mariae 
Magdaienae,  nondum  plene  credenti :  Noli  me  tangere : 
Uimdum  enim  ascendi  ad  Patrem  meum  (Joan,  xx). 
Veraciter  eum  tangit,  qui  aequalem  Patri  credit. 
Nevi  wrtutem  de  me  em$e.  Pelagius  dicit  se  suo 
eonamine  piisse  salvari,  si  placet ;  nos  autem  dica- 
mua,  quiu  vana  $alu$  h0mini$ ;  in  Deo  faciemue  vir^ 
iMtem,  qui  propitiatur  omnibus  iniquitalibus  no$tri$f 
et  $attat  omne$  infirmilate^  nostrae  (P$at,  lix).  Et 
circum$piciebat  videre  eam.  Omnes  qui  mtirentur  sal- 
vari,  dignatur  Dominus  intueri.  Oculi  enim  Domini 
$ufer  iu$t6$f  et  aure$  eju$  in  prece$  eoram,  I$te  pau- 


eum  deridebant.  Turba  ejicitur,  ut  puelia  susciie- 
tur ;  quia  anima  mortua  non  resurgit »  nisi  prius 
expellatur  importuna  multitudo  saecularium  cura- 
rum.  Petrus,  Jacobus ,  Joannes,  intelliguntur  fides, 
spes,  charitas.  Pater,  episcopus ,  mater,  Ecciesis. 
Dominus  tenuii  mauum  puellae,  et  surrexit;  quia 
nisi  mundeniur  manus  Judaeorum  sanguinolentae, 
Synagoga  mortua  non  resurget.  In  hoc  Syro  ser- 
mone,  Tatitha  cumi,  non  plus  est  quam  puetta  $wge; 
sed  £vangeiista  exponens,  interposuit  ex  parte  soa, 
tibi  dico^  forsitan  ad  Vim  Dominicae  jussionis  expri- 
mendam.  Famiiiare  enim  est  assumentibas  de  Veteri 
Testamento  testimonia,  magis  sensum  curare  quam 
verba.  Bene   surrexit  puella  et  ambulabat,  quia 


per  ctamavit ,   et  Dominue  ejcaudivit  eum  (Psat,  D  quemcunque  peccatis  mortuum  superna  miseratio 


zxxih).  Procidit  anie  eum.  Ecce  quo  interrogatio 
Domini  tendebat,  ut  videlicet  palam  mulier  verilateu 
confiteretur,  in  fide  coufortaretur,  et  pluribus  exem- 
plum  salulis  daretur.  Muliere  sanata,  mox  puella 
nuntiaiur  mortua ;  quia  Ecclesia  gentium  a  vitiorum 
labe  mundata,  mox  Synagoga  leiho  perfidi»  simul  et 
invidjae  soiuta  est :  perfidiae,  quia  non  credidit ;  invi- 
diiBt  quia  Ecclesiam  credidisse  doluii.  Unde  in  Ac- 
libiit  apostolorum  :  Videntes  autem  turbae  Judeei , 
fepUti  $unt  zeto^  et  contradicebant  Itis  qua  a  Paulo 
dicebantur  {Act,  xiii).  Nuntius  iste  est,  quicunque 
videns  Synagogam  deslitutam,  credit  eam  non  posse 
restaurari,  ideoque  pro  ea  non  esse  supplicandum. 
S^  quae  iippossibilia  sunt  apud  homines^  possibilia 


resuscitat ,  non  solum  a  sortbbus  scelerum  debet 
eismrgere ,  sed  etiam  mox  in  bonis  operibus  pro- 
ficere,  juxta  Psalmisiam :  Qui  ingreditur  sine  macu" 
(a";  et  operatur  ju9titiam(P$aL  xiv).  Bt  ju$$it  ilti 
dare  manducare  ad  testimonium  vitae,  ut  non  phai< 
tasma,  sed  veritas  crederetur.  Si  quis  eiiam  a  spi- 
Miuali  morte  resuscitatur,  ccelesti  necesse  est  mox 
pane  satietur,  particeps  efiectuseidivini  verbi  eial- 
taris  sacrosancti.  Juxta  moralem  iniellectum,  tres  illi 
mortui  quos  Salvator  ui  corporibus  susciiavit ,  tria 
genera  resurrectionis  animarum  siguiQcaiit.  Puel« 
lam  suscitavit  adhuc  in  domo  clausam,  id  esi,  ani' 
roaro  consensum  tantum,  non  actura  malae  delecta- 
Itoni  prxbentem.  Juvenem  resuscitat  jam  extrappr* 


197  IN  tNUM  E\  QUATUOn  LfBEH  SGGCNBUS:  m. 

taiD  elatuni,  id  est,  peccatorem  qui  consensum  jam  A  mutum  damomum  habintem.  Ei  ejHU  dmmime^  toem 


perduxit  ad  actum.  Suscitat  Lazarum  jam  fetentem, 
id  esty  ionga  consuetudine  peccandi  animam  male 
olentem,  et  aiios  faraa  corrumpentem.  Paellam  pau- 
cis  alloquitur,  quia  eam  facile  resuscitat ,  quam  et 
mortuam  negat,  et  animam  similem  cito  resuscitari 
demonstrat.  Juvenem  pluribus  corroLorat,  cum  di- 
cit,  tibi  dico  surge :  quia  tales  animae  aliquanto  dif- 
ficilius  reviviscunt.  Ad  monumentum  quatriduani 
Lazari  fremuit  spiritu,  turbavit  semetipsum,  lacrymas 
fudit,  voce  magna  clamavit :  Lazare^  veni  foras  {Joan, 
11).  [Beda.J  Similiter  longa  consuetudine  pressus 
vix  et  quasi  cum  labore  suscitatur.  Notandum  quo- 
que,  quod  publica  noxa  publico  eget  remedio.  Levia 
autem  peccata,  leviori  et  secreta  delentur  poeniten- 
tia 

cisdemqne,  ne  miraculum  vulgcnt,  indicitur.  Juvenis 
eztra  portam  turba  comitante  suscitatur ;  Lazarus 
Tcro  in  tantum  populis  innotuit ,  ut  propter  illwn 
multi  ex  Judxis  crederent  in  Jcsum. 
CAP13T  LXL 

M.  'x^ 

Et  transeunte  inde  Jesu,  secuti  sunt  eum  duo  cmci^ 
ctamantes  et  dicentes:  Miserere  nostrit  fili  Daitid, 
Cum  autem  venisset  domum,  accesserunt  ad  eum  caci; 
et  dicit  eis  Jesus :  Creditis  quia  hoc  possum  facere 
vobisf  Dicuntei:  Utique,  Domine.  Tunc  tetigit  ocuios 
eorum ,  dicens :  Secundum  fidem  vestram  fiat  vobis : 
el  aperti  sunt  oculi  eorum 


tHs  est  mutus.  Et  miratiie  ^unt  turbo!^  dicentes:  Nun- 
quam  sie  apparuit  in  IwaeL 

M.  *^  L.  " 

Nunquid  isle  est  filius  David  ? 

Ac  si  dicant  turbse  fidcles :  Non  tantum  est  flliuf 
Davidiste,  sed  etiam  Filius  Dci  [Hierou.]  In  Greco 
melius  sonat,  surdum  quam  muliim;  sed  Scriptur» 
alterum  accipit  indifTercnter  pro  altero.  Egressis 
autem  t//ts,  subaudis  de  hoc  sseculo,  obtulerunt,  Do- 
mino  praedicatores  mutumy  scilicet  populum  mutuni 
qui  nihil  adhuc  erat  locutus  de  gloria  Dei,  quia  non 
habuerat  pra^dicalores.  Hic  populus  intelligitur  fuisse 
de  gentibus ,  unde  et  sequitur  admiratio  turbarum 
Puclla  in  ImoTaceDsTpaTcisTrbiiririu^U;  B  A^iV^i^dicentibusnunquamsicapparuUuinhrael, 

scilicet  ut  tot  inde  simul  converterentur  ad  Ghri-' 
stianismum. 

CAPUT  LXU. 

M.  'l\R.  ''  L.  '« 

Phariscsi  autem  dicebant:  In  Beel%ebuk  prinoipe 
dtemoniorum  hic  ejicit  da^mones. 

[Beda.]  Turbis  minus  erudiiis  facta  Donini  mi- 
raiitibus,  Scribse  et  Pharisxi  sinistra  interpretatioiia 
de  factis  Domini  laborant,  attribu^ntes  miracula  ^tis 
Beelzebub,  qui  Deus  erat  Accaron  ( IV  Reg,  i ).  Reel 
ipse  est  Baal ;  Zebud  autem  mnsca  vocalur.  Nec 
juxta  quxdam  mendosa  exemplaria,  \.  litlera  vel  d. 
in  fine  est  nominis  legenda,  sed  b.  Beelzebab  aotem 
vir  muscarum,  sive  habens  muscas  interpretatur,  ob 


[HiEEON.]  Pergente  Jesu  ad  domum  suam  in  Na-  ^  jordes  videlicet  immolatitii 


zareth,  clamabant  duo  caeci :  qui  non  curantur  Iran- 
sitorie,  sed  domi  fldes  eorum  discutitur.  Uterque  po- 
pulus  caecus  erat,  Domino  per  hoc  sseculum  trans- 
eunte;  et  nisi  uterque  credat,  non  recipiet  lumen. 
Quid  est  autem  clamare  ad  Dominum ,  nisi  gratke 
ejus  congruere  bonis  operibus?[AuG.,D6v«r6f<Do- 
ffifni.  ]  Clamat  ad  Christum ,  qui  spernit  sseculi 
voluptates.  Bene  clamat :  Miserere ,  fili  David ,  qui 
Terbum  carnem  sumpsisse  de  semine  David  vere 
credit.  Transit  Dominus,  cum  dispensat  nobis  tem- 
poralia  sacramenta,  quibus  admoneamur  ad  aetema. 
Transit  de  domo  principis ,  quae  est  Synagoga ,  in 
domum  suam,  id  est,  coDlestem  Jerusalcm ,  in  qua 
postquam  collocavit  carnem  suam ,  aecesserunt  ad  d  domus  divisa  adversue  se  non  stabit. 


cruoris,  ex  cujus  spur- 
cissimo  ritu  vel  nomine,  principcm  dsemoniorum  co- 
gnoininabanl.  Nola  quia  Ninns  rex,  conditor  Ninivac, 
Belo  patri  statuamconsecravit, eique divinos hono- 
res  constituit.  Cujus  simulacri  similitudinem  Cbal- 
daei  suscipientes,  Bel  vocabant.  Unde  Palaeslini  so^ 
scipicntes,  Baaldicebant;  Moabitse,  BeelpYiegor;  lu- 
dsei  autem  nnius  Dei  cultores ,  propter  derisionem 
gentium  Beclzebub  appellabant ,  asserentes  in  hoc 
simulacro  princlpem  daemoniorum  hatbitare. 

L.  ?  M.  *«  R.  « 

Ipse  autein,  ut  vidit  cogitationes  earum,  dicit  ti$ : 
Omne  regnum  in  se  ipsum  divisum ,  desoiabitury  tt 


eum  per  fidem  quidam  ccsci  ex  utroque  populo.  Ef 
dicit  eis  per  praedicatores,  creditis,  elc.  Tangere  ocu- 
los  eorum ,  est  per  praedicatores  imbuere  mentes 
eorum  divinis  verbis.  Interrogat  quidem  Dominus, 
an  credamus,  ut  fides  orando  impetret,  quod  ipse 
dare  paratus  est. 

Etcomminatus  est  iiiis  Jesus,  dicens:  Videte  ne 
qvAs  sciat.  Jlli  autem  exeuntes^  diffamaverunt  eum  in 
lota  terra  Uia. 

rHiERO!i.j]  Fugiendo  jactantiae  gloriam  hoc  pne- 
cepit,  quod  illi  propter  memoriam  gratiae  tacere  non 
possunt.  Nota  ergo  in  ^aliquo  justum  esse  eontra- 
rtum  justo. 

Egressis  autem  iliisy  etce  obtulerimt  ei  homtnem 


[HiEROR.]  Ad  cogitationes  Pharisseorum  respos- 
dit,  ut  vel  sic  compellerentur  credere.  Juxta  Uttenim 
patel,  quod  omne  regnum  solidum  et  firmuniv  si  per 
partes  dividitur,  cum  alii  ab  aliis  vel  perimuntur  vel 
opprimuntur,  in  solitudinem  redigitur,  vacuatam  irii> 
habitatoribus.  [Salcstios  inJug.]  Eadem  quoque 
ratio  est  domns  slve  eivitatis,  qiiod  Matthieus  ponit. 
Concordia  namque  parwe  res  creseunty  discordia  ma- 
ximee  diiabitntur.  Quo  aulem  haec  spiritualiler  lea- 
dant,  exponit: 

Si  autem  et  Satanas  in  seipsum  divisus  esl,  qmo- 
modo  stabit  regnum  ipsius  f  Non  potest  stare ,  scd 
finem  habet ;  quia  dmtis  in  Beeizebub  ejicere  me  dw- 
monia^ 


I«J0 


ZACBARIiE  CBHYSWOLITANI  EMSUCM 


W 


Etlgmt  qa^  teYhit.  fti  SftUna»  Satttiam  non  po-  A     IBboa.]  Ostendit  Domlnttt  p«r  maiiUbsUm  panh 


tett  ejicere,  mhil  oontra  Dominum  dicant.  Si  auiem 
pole»t»  recedant  a  regno  ejna,  quod  divtaum  stare 
non  poCeat,  ne  in  Vuina  ejua  pariter  involyantur. 

St  auiem  ego  in  Beeizebub  ejieio  dtBmonia^  filii  to* 
etri  in  ^uo  ejiduntt  Ueo  ip$ijudiee9  vestri  erunti 

Filios  Jttdaeorum ,  vel  exorcifttas  gentia  liftlfa  m« 
gnlftcat,  vel  apostolos  ex  eorum  stirpe  gcfneraioa^ 
Quasi  dkat :  Si  in  filiis  vestris  expulaionem  d»mo- 
num  Deo  attribuitis,  quare  in  me  non  idem  facitis? 
Apostoli ,  qui  sunt  ignobilia  ei  conteiiiptibiliK  hu« 
jus  mundi,  in  quibus  non  malignita»,  sed  me» 
Tirtutis  simplicitas  apparei,  lesies  mei  enint,  quod 
In  Spiritu  sancto  ejicio  daemonia.  £t  erunt  ve^rl 
Judices  de  boc ,  quod  mibi  impf>nitls  pier  Beelzebub 


boiam,  qiiia  virtulc  divinitatis  homlnes  a  dcmoftis 
liberat.  Fortis,  est  dial)olus;  donius  llllus,  mundtti 
in  maligno  poaitua,  in  quo  uaque  ad  adteiiium  Sal- 
vatoria^  q^asl  paeato  knperi^  atlie  eontraidiclimii 
qoiescebat^  Unde  Dominus:  V^fttr  princeps  mtinii, 
et  in  me  non  habet  quidquam  (Job  xiv).  Et  iterum : 
iVttfie  princepe  hujus  mundi  ejieielur  (oras  (Joan,  ui). 
Fortior  illo  fuit  ipse  Dominus ,  qui  arma  ejus  abi« 
tiilit,  id  est,  antutias  et  dolos  nequiti»  spirituMit; 
et  sic  adimendo  potestatem,  a  seductlone  electormB 
eompescere  coegit:  quod  fuit  alligari  fortem.  S^ 
Ha  seu  vasa,  sunt  bomines  ab  eo  decepity  qa«  ti- 
etor  Gbristus  distribuit,  quod  est  insigne  triumphan- 
tia,  quia  eaplivam  ducens  captivilatemf  dedit  done 


operari.  Vel  exorcistse  qui  tAu  vestri  sunt  et  daemo'»  B  hominibus^  quosdam  apostolos  f  alioaevangeUskii, 
nes  fugant  ab  obsessis ,  Judices  vestri  erunt ,  non 
potestale  ut  mei  discipuli ,  sed  comparatione,  dum 
illi  expulsionem  daemonuro,  Deo  assignant,  vos  prin- 
cipi  dxmoniorum  Beelzebub. 

Porro  si  in  digiio  Iki  ejicio  damoniaf  profecto  per- 
^nit  in  vos  regnum  Dei, 

[  AcGVST.]  Si  ego  in  Spiritu  Dei  ejicio  daemones, 
ttec  aliter  possunt  filat  vestri  ^icere,  procul  dubio 
pervenit  in  vos  regnuni  Dei,  quo  subverlitur  reguum 
diaboli,  cum  quo  et  vos  subvertimini.  Regnum  Dei 
Ht  polestaa  qua  damnanlur  impii,  et  a  fidelibus  se- 
cernuntur.  Vel  ita  :  Eegnum  Dei  vel  seipsum  signi- 
ficat,  de  quo  alibi  dicit :  Regnum  Dei  intra  vos  est 
( Luc,  XVII ) ;  et :  Medius  stat  intra  vos  quem  vos  tic- 
tcitis  (JoMu,  i)  \el  regnum  Scriplurac  ablalum  iu- 
daeis,  et  traditum  nobis,  vel  regnum  coelorum.  Quasi 
dicat :  Si  in  Spirilu  Dei  ejicio  dsemonia,  sine  dubio 
sciatiis  aditum  rcgni  cceleatis  patefactum  credenli- 
bus.  Digittts  Del  est,  quem  confessi  sunt  roagi,  qui 
contra  Moysen  et  Aaron  signa  faciebant,  dicentes  : 
Digitus  Dei  est  iste  ( Exod,  vii),  quo  et  tabulae  lapi^ 
dc«  scriptae  sunt  in  monte  Sina.  Ipse  eniiA  scfipsit, 
qui  «cribenda  dictavit.  Manus  /)ei,  et  braehium  Dei, 
Filius  ejus  efft :  et  digitus  ejus,  Spiritus  sanctus.  Qui 
digitus  dicitur,  propter  participationem  donorum 
m\2d  in  eo  dantur  upicuiquepropria^^ive  bominuin, 
sive  angeloriun.  fai  nuUis  enim  membris  magis  ap« 
paret  participalio  [partitio]  quam  in  dlgitis.  Sicut 
atttem  digitus  eum  inaau  vel  brachlo,  manus  vcro  o 
bracbium  cum  corpore,  unom  sunt  in  uatura,  ita  vel 
l^ater  et  Filius  et  Spiritas  sanctus  tres  quideni  sunt 
personu! ,  una  autem  sttbetaniia  divinitatis.  Digii^ 
Vero  Dei  plttraliter,  eancli  inieiliguatur  propbetse, 
|ifr  quos  Spirilus  oanctus  libroo  legis  ac  propheta* 
fmn  eua  tiMpiratione  describit.  De  quibus  in  psabno 
scriplnm  ^t :  Videbo  cmtos  tuos ,  opera  'digitorum 
fttofttm  (Poai,  viu).  Per  obIoo  enim,  libnofolegis  ac 
prophetarMm;perdigiio8  vero^  sanctos,  ut  diclum 
est,  prophetas  mystice  insinuavit. 

i4iil  guomodo  poUet  qmsguam  tntrare  in  domum 
fortiSy  et  vasaejns  difipOrein  quibus  confidebat,  nisi 
prius  fltigaverit  fortoin ,  et  tunc  domum  Htius  diri- 
Pi4§tf 


alios  propbetas ,  alios  pastores  ordinans  ct  doclo- 
res  (Epiies,  iv).  Fuit  crgo  domum  fortis  diripere, 
ereptos  a  diabolo  Ecclesiae  adunare,  et  per  distln- 
ctas  graduum  dignitates  promovere. 

Qni  non  est  mecumy  contra  me  est ;  et  qui  non  eon- 
gregat  mecum^  spargit, 

Hoc  consequenter  non  ad  hsereticos,  sed  ad  dla- 
bolum  referlur,  cujus  opera  Salvaioris  operibui 
comparari  nequeunt.  IUe  enim  cupit  anlmas  bomi- 
num  tenere  caplivas,  quas  Dominus  liberat;  ilte 
trabit  ad  vitia,  dominus  revocat  ad  viriutes.  Quo- 
mudo  ergo  concordani,  quorum  opcra  divisa  sunt? 
Quinon  coUigit,  boc  esl,  qui  non  congregat  oves  meai 
niecum,  dispergit^  hoc  est  dissipat  eas  a  coetu  fide- 
iium.  Hic  insmuat  quia  non  est  habens  Spiritum 
sanctum,  qui  non  cum  illo  cougregat,  quomodocun- 
que  sub  ejus  nomine  congreget.  Hic  omnino  nos 
compulit  intelligere,  non  alibi  posse  licri  remisslo- 
nem  peccalorum,  nisi  In  Cbristi  congregatione  quae 
non  spargit. 

M.  *^  R.  ''-'  L.  '" 

Ideo  dico  vobis :  Omne  peccatum  et  blasphemia  re* 
mittetur  hominibus ,  spiritus  autem  btaephemia  non 
remittetur.  Et  quicunque  dixerit  verbum  contra  Fi- 
lium  hominis,  remittetur  ei*  Qui  autem  dixerit  contrs 
Spiritum  sanctum ,  tion  remittetur  ei ,  neque  in  kec 
soiculo,  neque  in  futuro. 

Quia  dicitis  me  non  ejicere  daemone»  nlsi  inBeel- 
zebub,  ideo  dico  vobis:  Omne  pcccatum^  etc.  [Bm 
tfi  Marcum,]  Non  tamen  omnia  passim  dimittuatur 
omnibus  peccata,  sed  digne  poenitenlibus  in  bac  viia. 
Refutatur  hic  Novatianus,  negans  veniam  penitenti- 
bus  martyrium  inciirrentibus.  [Aoo.  ad  Consenxxs' 
num.]  Blaspbemia  est,  per  quam  de  ipso  Deo  falsi 
dieuntnr,  et  ideo  pejue  est  blasphemare  quam  peje- 
rare;  quoniam  pejerando,  falsarie  adhibetur  testit 
Dcus;  blasphemando,  de  ipso  Deo  falsa  dlcnnlur. 
[HiCBON.T-Bfinx.J  Senstts  ergo  est:  Qui  scandali^ 
iSaiur  ijiftrmitate  camis  mesc,  quia  vocaverit  me  filium 
fabri,  voratoreta,  vinl  potaiorem,  veniam  babere  po* 
terit.  Qui  autem  manifeste  intelligens  opera  Dei« 
propter  invldnam  opera  Spiritus  sancll  Beeliebab 


20t        '  LN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SRCUNDUS.  ICl 

attribnil,  haic  nonquara  reroittelur,  noaquod  ei  ne-  A  pedit  aliorum.  Dicitur  ergo  verbum  contra  Spiritum 


getur  remissio,  si  poeniteat;  sed  quia  hic  blasphe* 
mus,  exigentibus  malis  meritis  [multis] ,  sicut  nun- 
quam  ad  remissionem,  ita  nec  ad  poenitentiam  per- 
Tenturus  est.  In  contemptu  namque  boni  aliquis  la- 
psus  adeo  profundus  est,  quod  nemo  inde  resurgit. 
Uiide  illud :  Peccator  cum  venerit  tn  profundum  peC'- 
ealorum^  contemnil  ( Prov.  xviii).  Ecoutra  vero  in 
amore  boni  aliquis  supremus  gradus  est,  a  quo  nul- 
ius  iabitur.  In  illo  Paulus  dicebat:  Qui$  me  uparabit 
a  charitate  Christif  (Rom.  viii.)  [Beda.]  lila  igitur 
blasphemia  >in  Spiritum  sanctum ,  quia  quisque  in 
similitudinem  diaboli  et  angelorum  ejus,  contra 
conscientiam  suam  majestatem  deitalis  oppugnare 
non  trepidat,  ncn  babet  remissionem  in  aternum,  sed 


sanctumf  cum  ex  dispersione  ad  congregationem 
nunquam  venitur,  quae  ad  remillenda  peccata  acce 
pit  Spiritum  sanctum.  Quicunque  auiem  in  schi- 
smaticis  vel  ha^relicis  congregationibus  vel  poiiu» 
segregationibus  baptizantur,  quarovis  non  sint  re* 
nati  Spiritu  tanquam  Ismaeli  similes,  qui  secundunr 
carnero  natus  est  Abrahae  (Gen.  xvi),  non  secundunv 
Isaac,  qui  secundum  Spiritum ,  quia  per  promissio» 
nem  (Gen,  xxi);  tainen  cum  ad  Ecclesiam  catholi- 
cam  veniunt  et  societati  Spiritus  aggregantur,  qua 
[quem.]  foris  procul  dubio  non  habebant,  non  eis 
repetitur  lavacrum  carnis.  Non  defuit  eliam  foris 
positis  isla  forma  pietatis,  sed  nisi  intus  non  po- 
test  eis  dari  unitas  Spiritus  in  vinculo  pacis,  de  ta- 


feu$  trit  wtemi  delicti,  sicut  Marcus  exponit,  sub-  "  libus  dicit  Apostolus:  Uabentes  formam  pietatisy  «>- 


jungens  testimonio  Domini :  Quoniam  dicebant :  Spi- 
ritum  immundum  habet  (Marc.  iii).  Qui  vero  Spiri- 
tiim  sanctum  non  esse,  vel  minorem  Patre,  bumana 
ignoranlia  credunt  et  dicunt,  irreinissibili  crimine 
non  tenentur.  InquitDominus:  Qui  manducatmeam 
camem  et  bibit  meum  sanguinem,  in  me  manet^  et  ego 
tniilo  (Joan.  vi).  [Augvst.,  fn  homilia  super  hoe 
cap.]  Nunquid  sumens  indigne  sacramentum  carnis 
et  sanguinis  ejus,  qui  judicium  sibi  manducat  et  Bi" 
bit^  utPaulus  ait,  manet  in  Ghristo  et  Ghristus  iu 
€0?  (/  Cor,  XI.)  Profecto  est  quidam  modus  mandu- 
candi  carnem  illam,  et  bibendi  sanguinem  illum  ad 
salutem,  et  quidam  modus  ad  judicium.  Sic  igitur 


tutem  autem  ejus  abnegantes  (11  Tim.  iii).  Potest  enim 
esse  visibilis  forma  palmitis  etiam  praeter  vilem,  sed 
invisibilem  vitam  radicis  hal)ere  non  potest  nisi  iu 
vile.  Proinde  corporalia  sacramenta  quae  portant  et 
celebrant  eliam  segregati  ab  unitate  corporis  Ghristi» 
formam  possunt  exhibere  pietatis,  virtus  vero  pie-^ 
tatis  invisibilis  et  spiritualis  ila  in  eis  non  potest 
esse,  quemadmodum  sensus  non  sequitur  hominis 
membrum  quando  ampulatur  a^corpore.  Quse  cuin 
ita  sint,  remissio  peccatorum,  quoniam  non  datur 
nisi  in  Spiritu  sancto ,  in  illa  tanlummodo  Ecclesia 
dari  potest,  quae  habet  Spirilum  sanctum.[AuGUST.« 
m  Ench.  ]  Qui  ergo  in  Ecclesia  remittit  peccata  non 


qnidam  modus  est  in  blasphemia  Spiritus  sancti,  qui  q  credens,  contemnit  tantam  divini  muneris  largita- 


meretur  veniam ;  quidam,  qui  non  meretur.  In  Spi- 
ritu  enim  sancto  spiritus  immundus  ejicitur,  contra 
quam  gratiam  si  quis  loquitur  impoenitens,  impoeni- 
teotia  ipsa  est  blasphemia  Spiritus ,  quse  nunquam 
remittetur.  Poenitentia  enim  remissionem  impetrat* 
De  hae  impcenitentia  tamen  non  potesl  judicari, 
quaradiu  impcenitens  vivit.  Paganus  est  hodie  vel 
Judaeus  vel  haereticus?  quid  scis  utrum  cras  fuerit 
fidelis?Non  rapit  Deus  de  hac  vita  impium,  qui  vult 
ut  eonvertatur  et  vivat  (Ezech.  xviii).  [Greg.,  lib.  xvii 
in  Job.]  Sed  si  quis  usque  ad  flnem  vitae  maneat  im- 
prenitens,  et  ita  moriatur,  ei  non  remittetur  hic  vel 
in  futuro.  Est  enim  peccatum  ad  mortem,  ait  Joan- 
nes,  non  pro  illo  dico  ut  roget  quis  (Joan.  v).  Ad 


tem,  et  in  hac  obstinatione  mentis  diem  claudit  ex- 
tremum,  reus  est  illo  irremissibili  peccaio  in  Spiri- 
tum  sanctum,  in  quo  Ghristus  peccala  dimittit.  Quod 
dicit  Augustinus  de  bapiizatis  apud  schismaticos 
vel  haereticos ,  intellige  de  adullis ,  qui  errore  illo- 
ruro  imbuti  sunt ,  vel  etiam  de  parvulis ,  qui  neque 
recta  intentione  offeruntur  ad  baptismum,  neque 
recta  intenlione  baptizantur,  elsi  exterius  integram 
baptismi  formaro  [suscipiant.j  [  Bed4  ,  in  Marcum.  ] 
Quomodo  autem  desiderium  fornicandi  dicitur  spi- 
ritus  fornicationis,  et  amor  sectandi  ebrietatero  spi- 
ritus  ebrietatis,  ila  voluntas  scienter  impugnandi  ve- 
ritatem ,  nuncupatnr  spiritus  blasphemiw ,  cujus  re- 
missio  multis  nulla  fiet  in  seternum.  Hic  redargui- 


mortem,  id  est,  usque  ad  mortem,  quia  peccatum  D  turOrigenes,  asserenspostjudiciumuniversaletrans- 


qiiod  hic  non  corrigitur,  ejus  venia  frustra  poslu- 
iatur.  [AuGCST.  in homilia  prtedicta.]  Nec  te  moveat 
quod  evangelista  ait  singulariter,  verbum,  cum  pro- 
lixa  imp(jenitentia  pluribus  verbis  blasphemiam  con- 
texat.  Solet  enim  Scriptura  muUa  verba  verbum  ap- 
peilare,  et  illud  Verbum  quod  factum  estad  illum  vei 
ilium  prophetam.  Neque  enim  tantum  verbum  unum 
locutus  est  aiiquis  propheta.  Et  Jacobus  non  ait  ver- 
borum,  sed  estote  factores  verbi,  et  non  auditores  tan- 
tum  {Jac.  i).  Quaecunque  igitur  verba  vel  ore  vel  sola 
cogitatione  quis  locutus  fuerit  corde  impoenitenti  con- 
tra  remissionem  peccatorum ,  quae  fit  iu  Ecclesia , 
verbum  dicit  eontra  Spiritum  sanctum.  Quomodo 
auiem  remittetur  illud,  quod  etiam  remissionera  im- 
Patrol,  CLXXXVI. 


actis  saeculorum  voluminibus  innumeris,  cunctos 
peccatores  veniam  consecuturos ,  et  ad  coelum  itu- 
ros.  Quod  vero  dicitur,  neque  in  hoc  saculo ,  neque 
in  futuro,  datur  intelligi,  quasdam  culpas  in  hoc  sae- 
culo,  quasdam  vero  laxari  in  futuro.  Quod  enim  de 
uno  negatur,  consequens  est  de  quibusdam  concedi, 
sed  tamen  deminimis  peccatis  credendum  est,  ut 
est  otiosus  sermo,  immoderatus  risus. 


M- 


X 


Aut  faeite  arborem  bonam,  et  fructum  ejus  0ontim/ 
aut  faduarborem  malam^  et  fructum  ejus  malum. 
Siquidem  ex  fructu  arbor  cognoscitur, 

Me  videtis  opera  bona  facerc,  et  me  vitaperatis  t 

7 


m  ZAGlIARlif:  CHRYSOPOLITANI  EPISGOPl  SO^ 

in  quo  magDa  dlssonantia  apparet.  Igitur  aut  [acite^  A  pasceret  Dominum.  Ista  convWium  paraf  Domino, 

in  coDvivio  Domini  jam  illa  jucuDdalur.  Sciendum 
est,  iD  his  duabus  esse  figuratas  pneseDtem  vitam 


id  est,  dicite  me  booum  sicut  opus  mcuro,  aut 
utrumque  malum,  si  potestis ,  et  me  et  opus  meum. 
[HiERON.]  Nibil  enim  medium  est,  quin  booi  acto- 
ris  bona  tanlum  siut  opera ,  et  mali  mala.  Si  ergo 
facta  quae  cernitis  bona  sunt ,  non  est  diabolus  qui 
ea  facit.  Seipsum  dicit  arborem  ;  suuni  opus ,  fru- 
ctum. 

Progenies  viperarum,  quomodo  poiestis  bona  lo^ 
gut,  ctttn  sitis  mali  f  Ex  abundantia  enim  cordis  os 
loquitur. 

Hic  ostendit  illos  esse  malam  arborem,  et  malos 
fructus  dare,  cum  in  intentione  cordis  eorum  mali- 
tia  abundet. 

M.  *f  L.  '' 

Bonus  homo  de  bono  tfiesauro  profert  bona,  et  ma-' 
lus  homo  de  malo  thesauro  profert  mala, 

Sic  nec  Ghristus  mala,  nec  diabolus  potest  bona 
opera  facere.  [Remig.]  Thesaurus,  cordis  intentio 
est,  ex  qua  Deus  judicat  opera,  ut  aliquando  mi- 
nora  major,  aliquando  majora  minor  merces  se- 
quatur. 

M.  ? 

JHco  autem  vobis^  quoniam  omne  verbum  otiosum 
quod  loeuti  fuerint  Aomtnes,  reddent  rationem  de  eo  in 
die  judicii. 

[HiERON.]  Yos  non  potestis  bona  loqui  cum  sitis 
mali,  et  ideo  (autem  pro  et)  dico  vobis,  quoniam 
cmne  verbum  otiosumy  quod  locuti  fuerint  hominesy 
subaudis :  tale  est,  quod  de  eo  reddent  rationem  in 
diejudicii.  Siotiosum  verbum  nonestabsque  peri- 
culo  loquentis,  quid  erit  de  vobis  qui  calumniamini 
opera  Spiritus  sancti  ?  Otiosum  verbum  est,  quod 
sine  utilitate  et  loquentis  dicitur  et  audientis^  ut 
si  fabulae  narrentur.  Gaeterum  qui  cachinuis  ora 
dissolvit,et  aliquid  profert  turpitudinis,  et  scurrilia 
replicat,  non  oliosi  verbi,  sed  criminosi  tencbitur 
reus. 

ExverbisenimtuisjustlficaberiSfet  ex  verbis  tuis 
condemnaberis. 

Hinc  est  illud  :  Mors  et  vita  in  manibus  linguce 
{Prov.  x;iii).  Yerba  hic  dicit  non  solum  oris,  scd 
eliam  cordis.  Goram  hominibus  etiam  saepe  (It, 


et  futuram,  laboriosam  et  quietam,  aerumnosam  et 
beatam.  In  Martlia  erat  imago  prxsentium,  in  Blaria 
futurorum.  Yel  ita:  Istaeduae  sorores  duas  demon* 
strant  spirituales  vitas,  quibus  praesens  exercetur 
Ecclesia.  Martha  actualem,  qua  proximo  in  chari« 
tate  sociamur ;  Maria  contemplalivam,  qua  in  Dei 
amore  suspiramus.  Activa  enim  vita  esl,  panem  esu- 
rienti  tribuere,  verbo  sapientiae  nescientem  docere, 
errantem  corrigere,  ad  humilitatis  viam  superbien- 
tem  proximum  revocare,  infirmantis  curam  gerere, 
singulis  quibusque  quae  expediant  dispensare,  com* 
missis  nobis  qualiter  subsistant  prsevidere.  ConteoH 
"  plativa  vero  vita  est,  charitatem  Dei  et  proximi  tota 
mente  retinere,  ab  exteriori  actione  quiescere, 
soli  desiderio  Gonditoris  inhaerere,  ad  videndam 
faciem  Greatoris  inardes<:ere ,  choris  coeiestibus 
admisceri  oplare.  Magister  gentium  de  activa  \ita 
commemorat  sua  pericula  :  in  quibus  eliam  visiones 
et  revelationes  Domini  commendans,  signilicat  se  io 
speculativa  vita  fuisse  consummatum.  Unde  dixit.: 
Sive  enim  mente  excedimuSj  Deo ;  sive  sobrii  sumus, 
vdbis  (II  Cor.  i). 

Quce  stetit  et  ait :  Domine^  non  est  tibi  curce  quod 
soror  mea  reliquit  me  solam  ministrare?  Dic  ergo  illi 
ut  me  adjuvet. 

£x  illorum  persona  loquitur  qui,  adbuc  divina» 
P  contemplationis  ignari,  solum  fraternae  dilectionis 
opus  quod  didicere,  Deo  placitum  ducunt.  £t  |bene 
Martha  stetisse,  Maria  secus  pedes  Domini  sedisse 
describitur ;  quia  vita  activa  laborioso  desudat  cer- 
tamine,  contemplativa  vero  jam  in  Ghristo  perfrui- 
tur  mentis  quiete.  Non  parat  Maria  respondendi 
sermonem,  ne  remitleret  audiendi  intentionem.  Fa- 
ctus  est  autem  ejus  advocatus,  qui  judex  fuerat  in- 
terpellatus.  Unde  sequitur : 

Et  respondenSf  dixit  illi  Dominus :  Martha^  Mar- 
thOf  soUicita  es  et  turbaris  erga  plurima.  Porro  umm 
est  necessarium. 

Yerba  Domini  nos  admonent  unum  aliquid  esse 
quo  tendamus,  quando  in  hujus  saeculi  multitudine 
laboramus.  Inde  David  :  Mihi  adhaerere  Deo  bon%m 


ut  homo  ex  verbis  sui  oris  vel  juslus  judicetur  vel  ^  ^^^  (p,^/  lxxii),  ut  inhabitem  in  domoDomimom- 


eu8. 

GAPUT  LXUI. 

Factum  est  autem^  dum  irenty  et  ipse  intravit  in 
quoddam  castellum^  et  mulier  quadam  Martha  no- 
mine  excepit  illum  in  domum  suam,  et  huic  erat  so- 
rpr  nomine  Maria.  Qwb  etiam  sedens  secus  pedes  Do- 
mtm,  audiebat  verbum  illius  ;  Martha  auiem  satage- 
hat  circa  frequens  minislerium, 

[AuGusT.]  Sedebat  Maria  ad  pedes  capitis  nostri ; 
et  quanto  faumilius  sedebat,  tanto  amplius  capie- 
l>at.  Gonfluit  enim  aqua  ad  humilitatem  convallis 
de  tumoribus  coUis.  Intenla  erat  Maria  quomodo 
pascoFetur  a  Domino;  intenta  erat  Martha  quomod» 


nibus  diebus  viia;  mece  (Psal.  xxii).  Una  ergo  est 
theorica,  id  est,  contempiativa  Dei  cui  merito  u:u- 
versa  virtutum  studia  postponantur.  Repetitio  au- 
tem  nominis  Mai  thae,  indicium  est  dilectionis,  aut 
admonitio  intentionis,  ut  attentius  audiret. 

Maria  optimam  parlem  elegit,  qum  non  auferetur 
ab  ea.  • 

Pars  Marthse  bona  est,  sed  Mariae  optima,  qwe 
non  auferetur^  siciit  activa  vita  cum  corpore  deHcit. 
Yuli  homo,  quando  ministrat,  aliquando  facere  quod 
non  polest.  Quaeritur  quod  deest,  paratur  qood 
adest,distenditur  animus.  Si  Marihaesufficerelquod 
volebat,  adjutorium  sororis  non  posceret.  Onus  ne* 
cessitatis  aufertur,  dulcedo  aetemae  veriiatis  nuir. 


•05  IN  LNUM  EX  QUATLOR  LIBER  SECLNDrS.  m 

qiiam.  Transiliabor  multUudinis,  et  remanct  cha-  A  non   dedignatus  est.  [IIieron.]  At  veroquin  niultis 


rltas  unitatis.  IgDiS  enim  amoris  qui  hic  ardcre  in- 
choat,  cum  ipsum  quem  amat  viderit,  in  amore  am- 
plius  irtardescit.  Tunc  autem  pietatis  opera  nullis 
sanctis  necessaria  erunt,  ut  videlicet  tribuatur  esu- 
rienti  cibus,  silienti  potus,  etc. 
CAPLT  LXIV. 

M.  ?  L.  ^ 

Joannes  autem  cum  audisset  in  vincnlis  opera  ChriS' 
sti ,  convocans  duos  de  discipulis  sui^f  misit  ad 
Dojninum,  dicens :  Tu  es  qui  venturus  es,  k,H  alium 
exspeciamus  ? 

Sensus  est :  Bfanda  mihi  utrum  te  debeam  nuu- 
tiare  iuferis,  quo  descensurus  sum :  an  non  conve- 


iFidetur  Joannem  sallem  per  scripturas  prophetarum 
novisse  Christum  moriturum,  legamus  et  ita  :  Quo- 
modo  Dominus  dc  Lazaro :  Vbi  est  positus  {Joan, 
xi),  dixit;  sic  Joannes  interrogat  Christum  nullo 
modo  sibi,  sed  discipulis.  Inlerrogatio  quoque  sic 
inteiligi  potest :  Tu  es  quem  lex  venturum  praedixit, 
an  alius  Christus  exspectabitur?  Respondet  autem 
Dominus  Tactis  potius  quam  dictis.  [Ahbros.]  Lti- 
que  visa  miracula  testimonium  pienum  dant  quod' 
sit  FiliusDei.  Ilaecenim  ante  Evangeiium  vcl  rara» 
vel  nulia  fuere.  Unus  Tobias  ocuios  recepil  (Tob. 
xi),  et  hsec  fuil  angeli,  non  hominis  medicina.  Elias 
mortuum  suscitavit  (I!I  Reg.  xvii) ;  ipse  tamen  ro- 
gnvit  et  flevit,  hic  jussit.  Eliseus  leprosum  mundari 


uial  te  gustare  mortem,  cum  Dei  sis  Filius.  Grego-  B  fecit  (IV  Reg.  v),  non  tamen  ibi  valuit  pracepti  au- 

ctoritas,  sed  mysterii  flgura.  Addit  post  supradicta  de 
cruce  et  obitu  et  scpultura,  quod  est  plenitudo  fidei. 
Nuilum  enim  majus  est  Domini  testimonium,  quam 
toto  se  unum  obtulisse  pro  mundo.  Hoc  snlo  Domi'» 
nus  plene  declaratur.  Sic  etiam  a  Joanne  declara- 
tus  est :  Ecce  agnus  Deij  ecce  qui  tollit  peccatum 
mundi  (Joan,  i). 

Ulis  autem  abeuntibus,  ccspit  dicere  de  Joanne  ad 
turbas :  Quid  existis  in  desertum  videre ?  Arundinem 
ventd  moveri  [agitatam]  ? 

[HiERON.]  Quiaturba  circumstans  interrogationis 
mysterium  nesciebat,  et  putabat  Joannem  dubitaro 
de  Ghristo,  ut  inteiiigerent  Joannem  non  sibi,  sed 


rius  super  Ezechielem  :  Spiritus  prophetiae  pro- 
phetantis  animum  tangit  aliquando  ex  prseeenti,  et 
non  futuro,  ut  Joannes  ait :  Ecce  Agnus  Dei  (Joan. 
i).  Horiturus  lamen  requisivit  per  discipuios  suos : 
Jii  es  qui  venturus  es,  an  alium  exspectamus  ?  In 
quo  ostenditur,  quia  venisse  Redemptorem  noverat; 
sed  an  per  seipsum  in  infernum  descenderct,  dubi- 
Cabat.  Tali  quippelapsu  pietatis  ct  amoris,  non  in- 
fidelitalis,  nec  sancti  crediderunt  Chrislum  moritu- 
ram.  Unde  princeps  fidei  Petrus  ait :  Absit  a  te^ 
Domine^  non  erit  tibi  hoc  (Matth.  xvi).  Mittit  quoque 
Joannes  discipulos  ad  Christum  eorum  ignorantiae 
consulendo,  ut  videntes  signa,  credant.  Scandaium 


enim  patiebantnr,  quia  audierant  Jesum  prxponi  ^  discipulis  suis  interrogasse,  inquit  istud  ad  laudem 


magistro  suo.  Hoc  autem  innotuit,  ubi  dixerunt 
Rabbi^  cui  testimonium  perhibuistiy  ecce  hic  baptizat^ 
et  omnes  veniunt  ad  eum  (Joan.  v). 

In  ipsm  autem  hora  curavit  mullos  a  languoribus  et 
plagis  et  spiritibus  malisj  et  cwcis  muUis  donavit  t*t- 
sum.  El  respondens^  dixit  illis :  Euntes ,  renuntiate 
Joanni  qum  vidistis  et  audistiSj  quia  cwci  vident^ 
clamdi  ambulant^  teprosi  mundantur^  surdi  audiunt^ 
mortui  resurgunt,  pauperes  evangelizantur. 

Ad  scandalum  nuntiorum  rcferuntur  haec,  non  ad 
interrogata.  Pauperes  dicit  vel  spiritu  vel  operlbus, 
ut  in  praedicatione  nulla  distanlia  sit  inter  nobi- 
les  et  ignobiles,  inter  divites  et  egenos.  Paupe- 
res  evangelizantur,  id  est,  Evangelio  attrahuntur  et 
ad  fidem  convertuntur. 

Et  beatus  est  qui  non  fuerit  scandalizatus  in  me. 

Hic  respondit  Dominusdebumilitate  mortis  suae. 
Beati  Tidelicet  sunt,  quorum  fidei  nihii  tentamenti 
afleretcrux,  mors,  sepuitura.  [Gregor.]  Nuntios 
Joannis,  qui  eum  esse  Christum  non  credebant,  a 
perfidi»  scandalo  castigat,  et  eidem  Joanni  quod 
qusrebat,  exponit ;  quia  Deus  est  sahos  faciendi^ 
€t  Domini  Domini  exitus  mortis  (Psal.  lxvii).  Visis 
tnt  signis,  iion  scandaiizari,  bed  admirari  quisque 
potiiit.  Mens  tamen  infldelium  graviter  tulit,  cum 
Dominum  posl  tot  miracula  mori  vidit.  Unde  Pau- 
lus :  Nos  autem  prwdicamus  Christum  crucifixum, 
Judasis  quidem  scandalum^  gentibus  autem  stultitiam 
{I  Cor.  i).  Mira  faciebatDominut,  ted  tamen  mori 


Joannis.  Per  arundinem,  designat  animam  cogni- 
tione  Dei  vacuam,  et  ad  immundorum  spirituum 
flatum  vagantem,  quem  non  habebat  Joannes,  quia 
nec  prosperis  erigebatur,  nec  adversis  inclinari  no- 
verat. 

Sed  quid  existis  videre?  hominem  motlibus  resti* 
mentis  indutum  ?  Ecce  qui  in  veste  pretiosa  sunt  et  de* 
ticiiSj  in  domibus  regum  sunt. 

An  vana  gloria  ductus,  lucra  qua^rit  pro  dapibus 
vel  veslibus,  qui  locustis  vivit ,  et  pilis  camelonim 
induitur?Hic  notandum,  quia  rigida  vita  et  prxdi- 
catio  declinare  debet  mollium  palatia,  qux  frequen- 
tant  mollibus  induti,  adulantes,  qui  ponunt  pti/otit»- 
ria  sub  cubito  (Ezech.  xii),  qui  vitam  peccantium 
D  palpant,  non  puiigunt,  ut  vel  sic  aliquid  venentur. 
Nemo  existimet  in  studio  pretiosanim  vestium  pec- 
catum  deesse.  Unde  Petrus  in  Epistola  sua  ad  fe- 
minas :  Non  in  veste  pretiosa  (I  Petr.  ni). 

Sed  quid  existis  videre  ?  prophetam  ?  Vtiquet  <^ico 
vobisy  et  ptus  quam  prophetam. 

In  hoc  est  Joannes  plus  quam  propheta,  quia  di- 
gito  demonstravit  quem  c^teri  venturum  praedix^ 
rant.  [Hilar.]  Illa  duo  sed  :  sed  quid  existis  videre^ 
ieguntur  pro  et  mystice.  Lex  peccatis  populi  vincta, 
et  pectoribus  peccatorum  quasi  carceribus  luce  va- 
cuatis  inclusa  tenebatur,  ne  per  eam  Christus  intel- 
ligi  posset.  [Ambros.]  Mittit  ergo  discipulos  ad 
Evangelium  contuendum,  ut  supplementum  conse- 
quatur»  quia  plenitudo  tegis  est  (Rom.  xiii)  Christus. 


107  ZACHARL€  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI  tW 

Cdm  igitur  plenimque  nutaret  verilas  sine  factis,  A  ergo,  qui  injuslilias  accusando  repellit,  bumililer  a 


fides  plenissima  gestorum  testificationibus  exliibe-> 
tur.  Joannes  nen  fuit  mollibus  vestitus,  quia  vitam 
peccantium  non  blandimentis  fovit,  sed  aspere  in- 
crepavit.  Unde  Salomon :  Verba  sapientium  quasi 
4timulit  et  sicut  clavi  in  altum  defixi  (Eccle.  xii). 

M.  T  R.  '  L.  '' 

Hic  enim  est  de  quo  scriptum  est :  Ecce  mitto  an- 
gelum  meum  ante  faciem  tuam,  qui  [pra^arabit  viam 
tuam  ante  te. 

Utique  plusquam  prnpheta  Joannes ;  quia  dicilur 
angelus  non  natura,  sed  ofiicii  dignilate,  de  quo 
Pater  sic  ad  Filium  ait  in  Malachia :  Ante  (aciem 
(id  esl,  manifestationem)  tuam  prceparabit  viam 
{Malach.  iii),  hoc  est  pervia  reddet  tibi  corda  audi- 
torum  poenitentiam  pnedicando  et  baptizando.  [Gre- 
GOB.]  Omnes  etiam  qui  sacerdotii  iiomine  censentur, 
angeli  vocantur,  propheta  altestante,  qui  ait :  La- 
Lia  sacerdotis  custodient  scientiamt  et  legem  requirent 
€X  ore  ejus^  quia  angelus  Domini  exerdtuum  est  (M o- 
iach,  ii).  Nec  non  fidelis ,  si  a  pravitate  proxi- 
nmm  revocat,  et  ad  bonum  exhortatur ;  si  aeter- 
num  regnum  vel  supplicium  erranti  denuntiat,  pro- 
fecto  angelus  (id  est,  nuntius)  existit  Domini  cum 
•hoc  lacit. 

M.  ?  L.  " 

Amen  dico  vobis ,  major  inUr  vMs  mulierum  pro^ 
yheta  Joanne  Baplista  nemo  est. 

Ut  summam  virtutum  ejus  comprehendam,  inter 
%atos  mulierum  (hoc  est,  qui  de  concubitu  nati  sunt, 
9on  de  virgine)  nemo  major  eo  (uit.  Nulla  enim 
Juanni  cum  Fiiio  Dei  coilatio.  Non  caeteris  prophetis 
et  patriarcbis  praefertur  Joannes,  sed  aequatur. 
Utrum  vero  postea  sanctior  eo  fuerat  aliquis  vel 
adhuc  futurus  sit,  indiscussum  relinquitur. 

Qui  autem  minor  est  in  regno  ccBlorum^  major  est 
illo. 

[Beoa.]  Joannes  major  est  inter  homines,  et  an- 
gelus  est ;  sed  qui  iu  terra  est  angelus ,  ipse  est 
minor  minimo  angelorum  qui  in  coclis  Domino  mi- 
nistrant.  Omnis  quoque  sanctus  qui  jam  cum  Deo 
est,  major  eo  iilo  qui  adhuc  consistit  in  prselio. 


Deo  gratiam  postulans :  et  justus  Dominus  justitias 
dilexit  (Psal,  \). 

Pharisaii  autem  et  legisperiti  consilium  Dei  spreve- 
runt  in  semetipsos  non  baptizati  ab  eo. 

In  semetipsosy  id  est,  contra  semetipsos ;  qnia 
qui  gratiam  Dei  respuit,  contra  seipsum  facit ;  vel 
consilium  Dei  missum  ad  semetipsos  noiuenint  re- 
cipere,  ut  stuiti.  Consilium  enim  Dei  fuit,  ut  per 
mortem  Jesii  mundum  saivaret :  quod  pharisaei  et 
legisperiti  spreverunt 

M.  T  L.  ''' 

A  diebus  autem  Joannis  Baptistce  usque  nunc,  re- 
gnum  cwlorum  vim  patiturf  et  violenti  rapiunt  iilud. 

D  [AuGusT.]  Ideo  dictum  est  regnum  coelorum  vsm 
pati,  quia  reatus  quem  littera  sine  spiritu  jubendo 
faciebat,  credendo  solvitur  :  et  violentia  fidei  Spi- 
ritus  sanctus  impetratur.  Grandis  namque  violentia 
est,  generatos  in  terra  coelum  quaerere,  et  possidere 
per  virtutem,  quod  non  tenuimus  per  naturam^ 
Omnisplus  diligens  regnum  Dei  quam  terrena  bona, 
'  vim  facit  in  illud,  hoc  est,  l?borat  et  viribus  et  ▼ir- 
tute,  ut  illuc  tandem  perveniat.  A  diebus  Joannis^ 
hoc  est,  postquam  Joannes  coepit  praedicare.  Mon 
dicit  usque  nunc  Christus,  quod  tunc  cessasset  m 
in  regnum  coelorum  ;  quia  usque  ad  flnem  mandi 
durabit.  Violentij  id  est  vioientiam  facientes,  ro' 
piunt  iUud :  cum  vim  naturae  faciunt,  ut  non  ad 
terrena  demergat,   sed  ad  superna   se  subrigat. 

C  Quasi  rapere  est,  ubi  nullum  jus  haberous,  et  quod 
angelorum  estpossessio ,  acquirere  [Hilar.].  Vel  di- 
cilur  regnum  coslorum  vim  pati,  quia  gloria  Domini 
Israel  patribusdebita,  a  prophetis  nuntiata,  Christo 
oblata,  fide  gentium  occupalur  et  rapitur,  dum  per 
pcenitentiam  quam  Joannes  praedicavit,  reyiviscunt 
ad  coelestem  patriam,  quasi  in  alienum  lociun  pe- 
netrantes. 

M.  T 

Omnes  enim  prophetce  et  lex  usque  ad  Joannem  pro- 
phetaverunt.  Si  vuUis  recipere^  ivse  est  EUas  qui  een- 
tnrus  est.  Qui  habet  aures  awliendiy  audiat. 

[HiERON.]  Non  hoc  ideodicit,  quod  postJoannem 
excludit  prophetas.  Legimus  enim  in  Actibus  apo- 


NonnuUi  de  Salvatore  hoc  intelligi  volunt,  ut  qui  o  stolorum  Agabum  prophetasse  (Act.  xi) :  sed  quia 


Joanne  minor  est  nascendi  tempore,  ac  multorum 
ppinione  major  sitdignitate  in  Ecclesia  sanctorum, 
quae  a  primo  justo  incipiens,  usque  ad  novissimum 
electum  perdurat. 

Et  omnis  populus  audiens^  et  pubUcani,  justificave- 
runt  Deum,  baptizati  baptismoJoannis. 

In  baptismat^  justificabitur  Deus,  in  quo  est  con- 
fessioet  venia  peccatorum.  In  hoc  justificatur  Deus, 
id  est,  apparet  hominibus  justus ;  quia  non  contu* 
macibus,  sed  remissiouem  peccatorum  quaerentibus 
ignoscit,  sicut  scriptupn  est :  Dic  tu  iniquitates  tuas^ 
ut  justificeris  (Isa.  xLiii,  juxta  LXX).  Justificatur 


tempus  Christi  advenerat,  quem  praedixerunt  pro- 
phetae  venturum  usque  ad  Joannem,  qui  eum  de* 
monstravit,  dicens:  Ecce  Agnus  Dei(Joan.  i).  Elias 
aulem  dicitur  Joannes,  quia  venit  in  spiritu  et  viT- 
tute  EUce  (Luc.  i) ;  par  enim  fuit  in  rigore  mentis, 
et  ambo  in  eremo  vixerunt  [Hehig].  Quidam  putant 
Joannem  ideo  vocari  Eliam  quia ,  sicut  ille  nuntia- 
turus  est  sccundum  adventum  Domini,  ita  Joannes 
nuntiavit  primum.  Dicendo  aures,  requirit  aures 
cordis,  ut  Joannes  myslice  intelligatur  Elias. 

M.  T  R.  " 

Cui  autemsimilem  wstimabo  generationtm  istesn? 
SimiUs  est  pueris  sedentibus  in  (oro,  qui  ciaxnanUs 


203  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  210 

coiBiiualibuB  dicunt :  Cecinimiis  vobis^etnon  saltastis;  A  alque  doctrina  a  fidelibas  comprobata,  quse  superbi» 

resistit^  humilibus  autem  dat  graliam  (i  Petr.  y).  lu 
quibusdamcodicibus  legitur :  Justifieala  est  sapientia, 
ab  operibus  suis  (Jac.  iv),  quia  sapientia  non  qOaerit 
vocis  testimonium,  sed  openim. 
CAPUT  LXY 

M.  ?  L.  ''' 

Tunc  eoepit  exprobrare  civitatibuSj  in  quibus  facta. 
sunt  plurimce  virtutes  ejus,  quia  non  egissent  pasni-* 
tentiam, 

[Cassiod.]  Exprobrare  est  In  faciem  maledicere ; 
obioqui  vero,  est  absentem  dolose  mordere.  Ezpro« 
brat  itaque  Dominus  ad  correctionem,  praedicendo 
ventura,  non  optando  mala. 
B  Vce  tibi,  Coroxaim !  Vor  tibi,  Bethsaida !  quia,  si  in 
Tyro  et  Sidone  (actcB  fuissent  virtutes  qum  factce  sunt 
in  vobis,  olim  in  cilicio  et  cinere  poenitentiam  egissent. 
Verumtamen^  dico  vobis,  Tyro  et  Sidoni  remissius  erit 
in  die  judicii  quam  vobis. 

[lIiERON.]  Vas  tibi,  id  estdamnatio  eriltibi.  Coro- 
zaim  et  Bethsaida  urbes  sunt  Galilaeae,  in  quibus 
Dominus  signa  fecit,  quando  circuibat  vicos  et  civi- 
tates,  curandoinfirraos,  ut  supra  dictum  cst.  [Beda.| 
His  praiferunlur  Tyrus  et  Sidon,  quae  tantummodo 
naturalem  legem  habuerunt.  Tyrus  ac  Sidon  quon- 
dam  amicae  David  et  Salomoni  erant ,  evangelizan-* 
libus  Cbristi  disclpulis  credidere,  tanlaque  fidejn 
devolione  susceperunt,  ut  Paulum  apostolum  a  Tyro 
abeuntem,  cuncti  cives  cum  uxoribus  et  filiis  pro- 


lamenlavimus  et  non  planxistis. 

[Beda.]  Generatio  Judaeorum  qui  tempore  Christi 
erant  comparatur  anliquis  Judaeis,  inler  quos  magna 
divisio  fucrat;  pueri  sunt  prophelse  el  doclores,  qui 
fuerunt  ante  adventum  Christi,  de  quibus  dicitur: 
Declaratio  sermonum  tuorum  illuminat^  et  intelleclum 
dat  parvulis  (Psat.  cxviii).  Parvulis,  id  est,  humi- 
libus  spiritu.  Forum  vel  Synagoga  est,  vel  Jerusa- 
iem,  in  qua  jura  praeceptorum  Dei  condebantur.  Ibi 
prophetae ,  tanquam  in  publico  fori  conventu ,  sui 
coaequalibus,  id  est  generis  sui  populis  patria  voce 
exprobrabiint ,  quod  nec  psalmis  allecti  ad  laudem 
Bei  assurrexerint  corde  devoto,  membrorum  agili- 
tate,  quod  notat  sallus,  nec  threnis,  id  est  lamenta- 
iionibus  proplieticis  pro  excidiis  jam  factis  vel  fa- 
ciendis,  ad  poenitentiam  sint  conversi.  Cecinimus 
vobiSf  nuptiale  scilicet  carmen,  ubiet  Dei  verbo 
anima  et  spiritui  caro  nublt.  Psahnista  autem,  quasi 
in  ipso  actu  nupliaruni  posiUts,  quadam  Isetitia  sal- 
tans,  monuit  nos  ludere,  dicens :  ExsuUate  Deo  ad- 
jutori  noslro^  Jubilate  Deo  Jacob  (Psal.  lxxx),  et 
cstera.  Sed  quid  sequitur?  Et  non  audivit  populus 
meus  vocem  meam,  etlsrael  non  intendit  mihi  (ibid.), 
Clamat  propheta :  Hwc  dicit  Dominus :  Convertimini 
ad  me  m  totc  corde  vestro,  in  jejunio  et  fletu  et 
planctu,  et  scindite  corda  vestra  et  non  vestimenta 
vestra(JoeL  w).  Etilerum:  Ventrem  meum  doleo, 
tensns  cordis  mei  conturbati  sunt  in  me  (Jer.  iv).  Et 
paulo  post :  Stultus  populus  meus  me  non  cognovit 


lUilmipiente,  «««  et  vecordes(ibid.).  [Hit.AR.]Quo-  C  sequerentur  usque  ad  nayes  {Act.  «.)•  CUicium 


niam  ad  cantantium  modum,  saltantiura  modus  of- 
ficio  corporis  aptatur,  diclum  est :  Cecinimus  vobis, 
et  non  saltastis,  boc  est,  ad  confessionem  psallendi 
Deo  provocavimus,  et  non  obedistis  coaptando  et 
co^mando  vos  doctrinae. 

Yenit  enint  Joamies^  neque  manducans,  neque  bi- 
bens ;  et  dicunt,  Dtsmunium  habet.  Venit  Filius  ho- 
minisy  manducans  et  bibenSj  et  dicunt :  Ecce  homo  «o- 
rax,  et  potator  vini,  et  publicanorum  et  'peccatorum 
amicus. 

[Beda.]  Sicut,  inquit,  tunc,  sic  et  nunc  utramque 
riani  salutis  respuistis.  Quod  dicitur :  Lamentavi- 
mus,  ad  Joanuem  pertinet,  cujus  a)i)stinentia  luctum 
pcenilentiae  significabat.  Quod  autem  Lucas  ait,  can- 
tavimus  tibiis  (Luc,  vii),  ad  Dominum  spectat,  cujus 
cibus  et  potus  cuin  caeteris  laetitiam  regni  figu- 
rabat. 

Etjustificata  est  sapientia  a  filiis  suis. 

[HiEBON.  et  Beda.]  Quidquid  me  puletis,  ego  tamen 
Dei  virtus  et  Dei  sapientia  intelligor  juste  facere 
ab  apostolis.  Hic  ostendit  Dominus  fiiios  sapientiae 
iiitelligere,  justitiam  non  esse  in  abstinendo  vel  in 
nitnducandOt  sed  in  temperantia  non  sumendi  ea 
quae  merito  reprehendi  queant ,  et  in  aequanimitate 
tolerandi  inopiaro.  Non  est  enim  regnum  Dei  esca  et 
potus  (Rom,  xiv),  quorum  non  usus,  sed  concupi- 
sceutia  repreheuditur ;  imo  justitia  el  pax  et  gau' 
dium  (ibid.).  Justipeata  sapieniia  est  Dei  dispensatio 


quod  de  pilis  camelorum  et  caprarum  contexitur, 
memoriam  peccati  aspere  pungentis  significat ;  in 
cinere  autem  considerationem  morlis,  per  quam 
tota  humani  generis  massa  in  pulverem  est  redi- 
genda,  Dominus  demonstrat.  Porro  in  sessiono. 
apud  Lucam,  humiliationem  designat,  de  qua  Psal- 
mista  ait :  Surgite  postquam  sederitis  (Psal.  cvi), 
quod  est  dicere :  Humiliamini  sub  potenti  manu  Dei^ 
ut  vos  exaltet  in  tempore  visitationis  (I  Petr.  v). 

Et  (tt,  Caphamaum,  nunquid  usquein  coelum  exaU 
taberis  ?  Usque  in  infernum  descendes, 

Vel  ideo  demergeris,  quia  exaltata  es  superbc  rc- 
sistendo  meae  praedicationi ;  vel  ideo  quia,  exaltata 
mei  hospitii  fama ,  virtutibus  quas  vidisti  creder<) 
^  noluisli.  Exaltata  fuity  ut  Lucas  ail,  usque  ad  coe- 
lum  (Lut.  x),  secundum  reputationem  videlicet  illo- 
rum,  qni  exislimabant  qudd  ideo  salvari  posset, 
quia  multas  virtutes  Christi  vidit.  Sed  quanto  plu- 
ribus  signis  inslgnita  cst,  tanto  magis  plectetur  cum 
non  crediderit. 

M.  T 

Qttifl,  si  in  Sodomis  factm  fuissent  virtules  quof 
factas  sunt  in  /c,  forte  mansissent  usque  in  hunc  diem. 

Utique  non  contigisset  eis  subversio,  si  interve- 
nisset  correctio.  Quod  autem  Dominus  dicit,  forta 
mansissent,  nihil  dubitat,  sed  humanum  morem  sc- 
quitur,  qui  saepius  quod  certissime  scit,  dubilativo 
promit. 


211  ZACHARIJB  CHRYSOPOUTANl  EPISCOPI  tl% 

Verumtamen,  dico  vobis,  quia  terras  Sodomorum  A  erant,  foras  miUebantur  (Gett.  vii),  ei  quae  foris 


remis$ius  erit  in  diejudicii  quam  tihi, 

Cui  multum  donatum  est,  multum  ab  eo  quteritur 
(Lue.  XI  i);  et:  Potentes  potenter  tormenta  patientur 
(Sap,  Yi).  SodomiUe  ctsi  in  vitiis  exardebant,  et^ 
teste  Ezecbieie,  inhospitales  erant  (Ezech.  xvi),  fa- 
ciletaroenconsensissent,  si  eis,  licel  indignis,  gratia 
ofierretur.  Equidem  Lot  inter  eos,  etsi  justus,neque 
docuit,  neque  signa  fecit  (Gen.  xix).  Quare  autem 
»it  praedicatum  non  credilurts,  et  noii  praedicatum 
credituris  ?  Novit  ille,  cujus  universce^vice  sunt  mise- 
ricordia  et  veritas  (Psal,  xxiv).  Cujus  vult  miseretur^ 
nou  in  justitia,  sed  gratia;  quem  vult  obdurat 
(Rom,  ix),  non  iniquitale,  sed  veritate  vindicls 
[AuGusT.]  Sic  tamen  misericordia  et  veritas  obviant 
sibi  (Psal,  xLviii),  ut  nec  misericordia  impedial  ve-  B 
ritatem,  qua  plectitur  dignus ;  nec  veritas  miseri- 
cordiam,  qua  liberatur  indignus.  Deus  ab  a^temo 
sciens  conversationem  bominum  malam  futuram,  el 
quia  nec  soia  severitale  possent  salvari,  nec  sola 
misericordia  pervenire  ad  profectum  meritorum, 
decrevii  quod  in  unoquoque  tempore  prxdicandum 
esset,  uuumquemque  permittens  suo  judicio,  id  est, 
naturaii  legi.  Sed  quia  naturalis  lex  obtorpuit  con- 
sueludine  peccandi,  praedicata  est  lex  quae  refrena- 
ret  peccantes.  Et  quia  iterum  homo  non  se  per  le- 
gis  severitatem  cobibebat,  imo  per  interdictum  reus 
lenebalur :  praedicata  est  misericordia,  quse  salva- 
ret  confugientes  ad  eam,  et  excaecaret  refutantes. 


erant,  intus  erumpebant :  sic  iu  EccLesia,  Judas  di- 
scessit  (Matth,  xxvii),  latro  accessit.  Quandiu  a  fide 
recedilur,  nec  Ecclesiae  requies  est  sine  mo^rore, 
Rachei  plorans  fiiios  suos  nohiit  consolari  (Jer, 
xxxi).  Erit  autem  manducandi  spatium  sanclis  iu 
convivio,  in  quo  libabitur  novum  vinum,  cum  can- 
labitur  canlicum  novum  in  coelo  novo  et  terra  iiova, 
ab  hominibus  novis  (Apoc.  xiv). 
CAPLT  LXVII. 

L.  *°^ 

Post  kiBC  autem  designavit  Dominus  et  alios  septua- 
ginta  duos,  et  misit  illos  binos  ante  faciem  suam^  in 
omnem  civitatem  et  locum  quo  ipse  erat  venturus. 

Sicut  duodecim  apostoli  forma  sunt  episcoporuni, 
sicseptuaginta  doo  figura  presbyterorum,  idesl,  se- 
cundi  ordinis  sacerdotum :  tametsiinprimisEcclesiae 
temporibus  utrique  presbyteri,  utrique  vocabanlur 
episcopi .  Bene  septuaginta  duo  mitluntur,  sive  quia  to- 
tidemgenlibusEvangelium  praedicandumerat,  utquo- 
modo  duodecim,  primopropterduodecimtribuslsrael 
missi  sunt,  isti  propter  exteras  gentes  mitterentur, 
seu  quod  praedicantium  numeros  lolus  orbis  per 
Evangelium  sanctae  Trinitatis  iiiustrandus  intlraa- 
batur,  sicut  sol  Iriduano  ambitu  suae  lucis  septua- 
ginta  duas  horas  explicat.  Nam  ipse  Dominus  se 
diem  dicit,  suos  vero  apostolos  horas ;  ita  :  N&nne 
duodecim  horoe  sunt  diei?  (Joan,  xi.)  Per  tres  dies 


mittens  gentes  ad  promissiones  Judaeorum,  ut  ipsi  p  vero  mysterium  Trinitatis  ostenditur,  unde  terlia  die 


Judaei  sallcni  aemulatione  gentium  converterentur, 
Et  haec  esl  altitudo  consilii  Dei  (Rom,  xi),  quo  mira 
providentia  Judaeos  et  gentes  reduxit  ad  vitam, 
quam  perdiderant  in  Adam. 

CAPLT  LXVI. 

91 


tl  •    riu    JL  • 


Et  eum  venissent  apostoli  ad  Jesum,  nuntiaveruni 
iUi  omnia  qum  fecerant  et  docuerant. 

VeDiunl  aposloli  ad  Jesum,  rivi  ad  fonlem.  Ad 
iocum  unde  exeunt,  flumina  reverluntur  (Eccle.  i). 
Nunlianl  illi  quae  feceranl  el  quomodo  docuerant, 
semper  gralias  referentes  super  hls  quae  accqie- 
runt« 

R.  ? 

Et  ait  illis :  VeniU  seorsum  in  desertum  locum,  et 
requiescite  pusiUum.  Erant  enim  mulli  qui  veniebant 
€t  redibanty  nec  manducandi  spatium  habebant. 

Quae  autem  necessitas  fuerit  requiei,  osienditiir 
curo  dicilur :  Erant  enim  qui  veniebant,  etc.  Seor- 
sum  ducit  quos  eligit,  ut  inter  roale  viventes  mala 
non  allendant,  ut  Lot  in  Sodomis  (Gen.  xix),  et  Job 
in  terra  Hus  (Job  i) ,  et  Abdias  in  domo  Acbab 
(///  Reg.  xviii).  Requiescite,  inquit,  pusiUum^  ut 
aves  in  ramis  sinapis :  pusiila  requies  est  hic  san- 
ctis  etlonguslabor;  sed  postea  dicetur  illis,  ut  re- 
qniescant  a  laboribus  suis  (Apoe.  xiv).  Veniebant  el 
Mdibant  multi.  In  arca  Noe  aDimalia  qitae  intus 


resurrexit  Dominus,  et  populus  antiquus  ?*i  roonlera 
Sinai  perveniens  (Exod.  xix),  die  tertia  legem  acce- 
pit,  et  idem  fluvium  Jordanem  (Josue  iii),  quo 
baptismi  gratia  comroendata  est,  tertia  die  qua  ve- 
nei-at,  transivlt.  Bini  mittuntur,  in  quo  nobis  in- 
nuit  quia  qui  charitatem  erga  alterum  non  habet, 
praedicationis  officium  suscipere  nuliatenus  debet* 
Minus  autem  quaro  inter  duo's  charitas  haberi  i  on 
potest.  Nemo  enim  proprie  ad  se  ipsum  charitatem 
habere  dicitur.  Anle  faciem  suam  eos  mittit,  quia 
verba  exhortationis  praecurrunt,  per  quae  verilas  in 
mente  suscipitur.  Ssepe  pro  sua  nequitia  praedican- 
tiuin  lingua  restringitur ,  saepe  ex  subjectorum 
culpa.  De  sua  nequitia  ait  Psalmista:  Peccatori  au- 
D  tem  dixit  Deus :  Quare  tu  enarras  justitias  measy  et 
assumis  testimonium  meum  per  os  tuum  (Psal.  XLix)? 
De  vitio  subjectorum  ait  Dominus  ad  Ezechielem : 
Linguam  tuam  adhxrere  faciam  palato  tuo,  et  eris 
mutus,  nec  quasi  vir  objurgans,  quia  domus  exaspe- 
rans  est  (Ezech.  iii).  Ac  si  dicat :  Plebs  non  esl  dtgna 
cui  exhortatio  fiat. 
Et  dicebat  iUii. 

96     A        120 


L.  7  M.  ^  R.  *  A. 


Qui  vos  audit,  me  audit ;  et  qui  vos  spemitj  nte 
spernit.  Qui  autem  me  spernit,  spemit  eum  qui  me 
misit. 

[Beda.]  In  audiendo  vel  spernendo  EvangeUum, 
discant  auditores  non  viles  personas  quaslibet  a udtre 


2IS  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LrBER  SECUNDUS.  214 

vel  8periiere,8ed  ipsum  SaWatorem  et  suum  Patrem.  A  condidigti  hcse  a  sapientibus  et  prudentibus,  et  reve- 

lasti  ea  parvulis. 
Exsultans  in  spiritu  sanclode  salute  humilium  qui- 


!ii  discipulo  enim  magister  auditur,  et  in  Filio  Pater 
honoratur.  Yel  ita  :  Qui  non  facit  misericordiam  uni 
de  fratribus  meis^  nec  mihi  facit,  qui  pro  illis  for- 
mam  servi  et  pauperis  habitum  suscepi.  Qui  me 
spernit,  spernit  eum  qui  me  misil,  quia  ego  et  Pater 
unum  sumus  (Joan.  x). 

JLf      X 

fieversi  sunt  autem  septuaginta  duo  eum  gaudio, 
aicentes  :  Domine,  etiam  dosmonia  subjiciuntur 
nobis  in  nomine  tuo.  Et  ait  iUis  :  Videbam  Satanam 
ricnt  fulgur  de  cobIo  cadentem. 

Tunc  vidi,  quando  corruit.  Quod  ait,  sicut  fulgur 
eadentem^  de  supemis  lapsum  significat  :  et  quia 
dejectus,  adhuc  transfigurat  se  in  angelum  lucis, 
(i/Cor.  XI.)  Differunt  discipuli  honorem  uomini 
Cbristi,  sed  quia  infirma  adhuc  ,fide  gaudent  in 
▼irtutibus,  et  de  signorum  operatione  efieruntur, 
exemploterrentur,  et  ad  humilitatem  reYOcantur,ut 
agnoscant  se  terrenos,si  superbierint,  humiliandos, 
reeordando  diabolum  ejectum  ob  superbiam  de 
coelo  ( Istti.  xn). 

Eeee  dedi  vobit  potestatem  calcandi  super  serpentes 
€l  hCorpioneSf  et  super  vmnem  virtutem  inimiciy  et 
nihiivobis  nocebit, 

Per  serpentes  et  scorpiones  omne  genus  spirituum 
imroundorum,  ejiciendorum  de  obsessis,  significat, 
quamTis  ad  iitteram  possit  accipi.  Paulus  etenim 

a  vipera  invasus,   nil  passus  esl  adversi    ( ^^t-      (Iffl/r/i.  xx).  lucunctis  ergo  aDeo  dispositis.aperla 
xxTUi),  et  Joannes,  haosto  veneno,  ilisesus  mansit.  ^       •       —      ^-    • 
Serpentes  quidem,  nocentes  dente,  saevientes  aperte, 
sunt  vel  homines  vel  daemones,  qui  inchoandis  vir- 
tutibus  venena  pravae  persuasionis  objiciunt.  Scor- 


bus  loquebaiur,  gratias  agit  et  exsultal  in  Patrc, 
quod  apostolis  adventus  sui  aperuit  sacramenta , 
quae  ignoraverunt  Scribae  et  Pharisaei  qui  sibi  sa- 
pientes  videbanlur  Unde  supra  :  Justificata  est  sa- 
pientia  a  filiis  suis  (Luc.  vii).  Confessio  non  semper 
poenitentiam,  sed  aliquando  gratiarum  actionem 
significat.  In  hoc  quod  ait,  Pater,  ostendil  se  esse 
genitum  a  Deo,  non  creatum,  ut  haerelici  dicuni  . 
in  hoc  quoddicit,  Domine,  Creatorem  coeli  el  terrae. 
[Beda.]  VulcXiTe  sapientibus  et  prudentibns,  non  insi- 
pientes  et  hebetes,  sed  parvulos  (id  est  humiles)  op- 
posuit ,  ut  probaret  se  tumorem  damnare,  non  acu- 
R  men  scientiae.  Humilitas  enim  clavis  est  scientiae» 
de  qua  alibi  dicit  :  Tulistis  ctavem  scientim  [Luc,  xi), 
id  est,  humilitatem  fidei  Christi,  qua  ad  divinitatis 
ejus  agnitionem  persenire  poteratis. 

Etiam^  Pater^  quoniamsic  fuit  placitum  ante  te. 

Sensus  est :  Certe,  Pater,  haec  fecisti,  quia  sie 
placuii  ante  te,  id  est,  tibi  in  conspeclu  luo.  His 
verbis  exempla  humilitatis  accipimus ,  ne  temere 
discutere  superna  consilia  de  aliorum  vocationo 
aliorumque  repulsione  praesumamus.  Nonenim  ra- 
tionem  reddidit,  sed  sic  Deo  placitum  dixit,  osten- 
dcns  quia  injustum  esse  non  potest,  quod  placuit 
justo.  Unde  et  in  vinea  laborantibus  mercedem  red- 
dens,  ait  :  Volo  et  huic  novissimo  dare  sicut  et  tibi 


50 


piones  vero,  cauda  nocentes,  clam  insidiantes,  sunt 
illi  qui  consummatas  virtutes  vitiare  contendunt. 

Verumtamenin  hoc  nolite  gaudere,  quiaspiritus  vo- 
bis  subjiciuntur.  Gaudete  autem,  quod  nomina  vestrti 
scHpta  sunt  in  cmlis. 

Spiritus  ejicere  et  virtutes  alias  facere,  interdum 
non  ejus  est  meriti  qui  operatur;  sed  invocatione 
nominis  Christi  conceditur,  vel  ad  condemnatio- 
nero  eorum  qui  invocant,  vel  ob  utilitatem  eorum 
qui  vident  et  audiunt.  In  quo  semper  honoratur 


ralio  est  occult^e  juslitia  voluntatis. 

M.  ^.1/  L.  "^  A.  '^' 

Omnia  mihi  traditasunt  a  Patre  meo. 

[HiERON.]  Ideo  confiteor  Patri,  quia  omnia  niihi 
tradidit  Pater.  Non  dicit  omnia  de  elemcntis,  sed  de 
his  qui  per  Filium  accedunt  ad  Patrem,  et  ante  erant 
rebelles.  Dehis  omnibus  alias  dicit  :  Omnequod  dat 
mihi  Pater  ad  me  veniet  (Joan.  lx).  [Aubros.j  Vel 
ita :  Cum  audis  omnia,  agnnscis  Oinnipotentem ; 
non  decolorcm,  non  degenerem  Palri.  Cum  audiy 
iraditUy  confiteris  Filiura,  cui  per  naluram  unius 
subsiantiae  omnia  jure  sint  propria,  non  (lono  col- 
lala  per  gratiam.  Nota  quia  Christus  in  eo  quod 


Deus,  per  cujus  nomen  miracula  fiunt,  licet  facien-  ^  horoo  est  confiletur,  idest  gralias  agit  Patri,  imo 


tes  sigiia,  despiciantur.  In  Actibus  apostolorum  filii 
Scevae  ejiciebant  daemones  (Act.  xix),  et  Judas  pro- 
ditor  multa  signa  fecissenarratur.  Gaudeant  ergo 
discipnli  Christi  non  de  humiliatione  daemonum , 
sed  de  sua  subIimatione,ut  unde  illi  ceciderunt  sub- 
kvati,  isti  ascendant  humiliati/Eorum  namque  no- 
mina  scripta  esse  in  coelis,  est  illos  esse  praedesti- 
natos.  Quamvls  enim  singula  sint  in  Dei  memoria 
»temaiiter  afiixa,  quadam  tamen  praerogativa  dici-  * 
tur  :  Novit  Dominus  qui  sunt  ejus  (II  Tim.  ii). 


M.  ?  L. 


118 


/n  ipsa  hora  exsuttavit  Spiritu  sanctOj  et  duxit: 
Confiteor  tibi^  Pater,  Domine  cceli  et  tcrrx^  quia  abs- 


individuaj  Trinilali.  In  hoc  vero  quod  ipse  est  splen- 
dor,  qui  de  Patre  splenduit  supra  intcUectum,  nul- 
las  refcrt  gratias,  licet  omnia  a  Patrc  babeal,  quia 
per  naturam  habet. 

Miia    r       119     4       3  et  44  el  61  et  67  etST 
•     m     JL»  A.     el  90  et  U2  et  IM 

Et  nemo  novit  Filium  nisi  Pater,  neque  Patrem  quis 
novit  nisi  Filius,  et  cui  Filius  voluerit  revelare. 

[IIiERON.— Beda.]  Erubescat  Eunomius,  dicens  se 
plenam  notitiam  habere  de  Patre  et  Filio.  Non  ita 
inteliigendum  est  hoc,  quasi  Filius  a  nuUo  possit 
sciri  nisi  a  Patre  solo,  Pater  aulem  non  solum  a 
Filio,  sed  ab  eis  etiam  quibus  revelaverit  Filius,  sed 
ad  utrumque  referendiim  est  quod  ait :  Et  cui  volus' 


ZACHARli£  GHRTSOPOLITANI  Ef  ISCOPl 


SIS 


fit  FUius  reveiare,  ut  intelligas  utrumque  per  Filium  A  s^d  legem ;  quia  ibi  adulteriuro  punitur  per  lapidatio- 
revelari.  Verbo  enim>uo  Pater  se  declarai,  et  Yerbum 
selpsum  declarat,  quia  mentis  nostrae  lumen  est. 
j^HitAR.]  Tradita  autemFilio  non  alia  sunt,  quam  qu» 
m  eo  soii  Patri  nota  sunt.  Nota  vero  Filio  soli  suut  qu» 
Patris  sunt.  Atque  ita  in  boc  mutuae  cognitionis  se- 
creto,  intelligitur  non  aliud  in  Filio  ignorabile  ex- 
stitisse,  quam  quod  in  Patre  ignorabile  sit.  Attende 
ubisolus  Pater  Filium,  solusve  Filius  Patrem  nosst 
dicitur,  nonnisi  creaiurarum  fieri  exclusionem.  Ne- 
que  enim  Fiiius  a  nolilia  sui  ipsius  excipitur,  neque 
Pater,  quin  seipsum  cognoscat  excluditur;  et  Spiri- 
tus  sanctus  utrique  consubstantialis,  ab  utriusque 
plena  agnitione  nequaquam  separalur.  Unde  Pau- 
lus  :  Spirim  scrutatur  omnia  etiam  profunda  Dei 
(/  Cor,  II). 
Et  conver$us  ad  discipulos  $uo$,  dixit : 


M. 


115 

X 


nem,  hicpurgaturper  pc&nitentiam. 

L.  ?  M.  ^ 

Siquis  venit  ad  me,  et  non  odit  patrem  $uum  etma- 
trem,  etuxorem  et  /f/ios,  et  (ratre$  et  $orore$,  adhuc 
autem  et  animam  stcam,  non  potest  meu$  e$$€  diici- 
pulu$.  Et  qui  non  bajulat  crucem  $uam  tt  venit  po$t 
me,  non  potest  meus  e$$e  di$ciputu$. 

[GaEGORi]  Percontari  libet,  quomodo  parentes 
pnecipimur  odisse,  qui  jubemur  et  inimicos  diligere 
(Mattk.  v.)  Et  de  uxore  Yeritas  dicit :  quod  Deus 
conjunxitf  homo  non  $eparet  [Matth,  xix).  £l  Paulus 
ait :  VtVt,  diligite  uxore$  ve$tra$^  $icutetChri$tu$  Eccle^ 
$iam  (Ephe$,y),  Sivimperpendimuspraecepti,  utmm- 
B  que  agere  valemus,  ut  et  proximos  diligamus,  et 
adversarios  in  via  Dei  obediendo  nesciamu^*  Sic  ni- 
mirum  proximis  odium  adhil)ere  del)emus,  ul  in 
eis  et  diligamus  quod  sunt,  el  babeamusodio  qaod 
in  Dei  itinere  obsistunt  nobis.  Et  ut  hoc  demonstra- 
ret  agendum  Dominus,  <nox  addidit,  dicens  :  Adhne 
aulem  et  animam  $uam.  Tunc  elenim  animarm  nos- 
tram  bene  odimus,  cnm  ejus  carnalibus  desiderils 
non  acquiescimus,  sed  bajulaiido  crucem,  Domi- 
num  sequimur.  Quae  ergo  contempla  ad  melius  du- 
cilur,  quasi  per  odiuro  amatur.  Huic  doclrin»  de 
contemptu  mundietde  abjectione  corporis  anuec- 
tilur  sub  comparatione  turris  aediflcandae  de  perss* 
verantia,  ad  quam  necessaria  est  cum  humiliiate 
palientia.  Ac  si  dicat :  Ita  debetis  odisse,  "crucem 


Venite  ad  tn^,  omne$  qui  laborati$  et  onerati  e$ti$, 
el  ego  reficiam  vo$. 

[lliERON.]  Deonere  peccati  dicit,  vel  pressos  jugo 
legis  invitatad  Evangeiium.  Quaratione  est  Evan- 
geiii  gratia  levior  lege,  cum  iii  lege  adulteriiim,  in 
Evangeiio  concupiscenlia  :  ibi  homicidium,  hic  ira 
puniatur?  In  lege  opera  requiruntur  ,  in  Evangeiio 
Toluntas  :  quse,  licet  effectum  non  habeat,  prxmium 
tamen  non  amittit,  ut  si  virgo  non  voluntate  cor- 

rumpatur,  apud  Evangelium  virgo  suscipitur,  apud      ^  

legem  quasi  corrupta  repudiatur.  Laborati$  dicit,  ^  bajulare,  venire  post  me;  quia  sic  consummabitur 

fidei  aedificium,  sic  venilur  ad  regnum.  Et  hoc  est 
quod  sequitur. 

183 

X 


vel  in  lcgis  difficultatibus,  vel  in  divitiis  acquiren- 
dis.  Reficiam  vo«,  idest  recreabovos  exoneratos  per 
Evangelium,  promitlens  regnumaeternuro. 

Toilitejugum  meum  $uper  vo$y  et  di$cite  a  me  quia 
miti$  $umet  humili$  corde ;  et  invenieti$  requiem  ani- 
tnabu$  vestri$. 

Jugum  dicitur  Evangelium  Christi,  -  Judxos  et 
gcntes  in  una  fide  conjungens,utterram  cordissui 
excolant  per  vomerem  sacri  eloquii.  Toilitejugum 
$uper  vo$y  in  superiori  scilicet  mentis  vestrx,  in  ho- 
nore  habentes.  Exemplo  quoque  meo  discite  mites 
esse  corde  et  humiles  corde,  ne  lateat  serpens  in 
specie  columbae.  Humiles  quippe  neminem  contem- 


L. 


Quis  enim  ex  vobi$  volen$  turrim  cedificare^  non 
priu$  $edens  computat  $umplus  qui  nece$$arii  $unt,  $i 
habet  ad  perficiendum :  ne  po$teaquam  pesuerit  fon- 
damentumy  et  non  potuerit  perficere,  omne$  qui  mdent, 
incipiant  illudere  ei,  dicenle$  :  Quia  hic  homo  ccepil 
(sdificarey  et  non  potuit  con$ummare  ? 

Omne  quod  agimus,  praevenire  per  consideratio- 
nem  debemus.  Si  igitur  in  fundamento  fidei  perfectae 
vitse  sublimitatem  per  assumptam  palieutiam  [pcoiii- 


nunt;  miles  quoque  in  lenilate  animi  jugiterperse-  j.  tentiam]consummarecupimus,priusnos  ad  adversa 


verantes,  nullum  laedunt ;  et  sic  per  quietem  men- 
lis  inveniunt  tandem  sempiternam  requiem  anima- 
bus  suis. 
Jugum  enim  meum  $uave  est,  et  onus  meum  ieve, 
[HiLiiR.]  Quid  jugo  Christi  suavius  ?quid  onere  le- 
vius?  Probabilem  fieri,ab  scelere  abstinere,  bouum 
velle,malum  nolle,  amare  omnes,  odisse  malum,seter- 
nam  vitam  sequi,  praesentibus  non  capi,  nolle  in- 
ferrialteri  quod  sibi  ipsi  perpeti  sitmolestum.  Licet 
angustoinitiosil  arcta  ota,  ut  alibi  dicit,  qua:  ducit  ad 
tifam  (If a(t/i.vii),processu  tamen  temporis  ineffabili 
dilectionisdulcedinedilatatur.  Jugum  Mqi  suave  est^ 
comparatione  legis,  quia  ibi  vulnerantur  pueri,  hic 
iavantur  salvandi.  Onu$  Evangelii  ieve  e$t^  quanlum 


sxculi  praeparemus.  Hoc  enim  inter  terrenum  et 
coeleste  sedificium  distat,  quod  terrenuin  aedificium 
construitur  expensas  colligendo,  coeleste  autemdis- 
pergendo.  Sedentes  igitur  computemus,  id  est,  a 
tumiiltibus  mundi  quiescentes,  diligenler  discema- 
mus  crogandam  es.^e  lemporalem  substantiam  et 
coraverlendum  a  cupiditaiibusetanimam  praeparan- 
dam  contra  saeculi  adversa.  Alioquin  deficientes  in 
srdificio  bonae  operationis,  irrisionem  patiemur  ab 
inimicis  ex  nostro  defectu  gratulantibus ;  quia 
juxta  Pauli  vocem ,  spectacutum  facti  $umu$  mundo, 
angelis  et  homimbus  il  Cor.  iv). 

Aut  qui$  rex,  iturus  committere  beiium  adversu$ 
alium  rcgemy  non  sedens  prits  cogitat^  $i  po$$ii  csjti 


Si7 


IN  UNUM  EX  QUATUOB  LIBER  6EGUNDUS. 


m 


decem  mUiibus  occurrere  ei,  qui  cum  vigenti  mitlibus  A  PaulumquasitransgTessoremlegisrepudiant.  [Beda.] 


venit  adu  ?  Alioquin  adhuc  illo  longe  agente^  lega" 
tionem  mitieM^  rogatea  quwpacis  sunt. 

Si  rex  a  rege  pacem  quaerit,  muUo  magis  nos 
infirmi  cum  Deo  pacem  babere  debemus.  Quasi 
committere  bellum  cum  Deo  est,  aliquem  inlelligere 
«I  meritis  saivari  ab  eo  juste.  Verum  bac  similitu- 
dine  oslenditur,nulluro  ad  gloriara  pertingere  posse, 
nisi  severi  judicis  sententia  temperetur  per  niiseri- 
cordiam.  In  conspectu  enim  ejus  omnis  homo  im- 
perfectus.  Sicut  ergo  praemeditatio  necessaria  est 
ad  cavendam  inimici  irrisioneni,  ila  necessaria  est 
aid  impetrandam  judicis  misericordiam,  fortassema- 
lumopus  anobisabscidimus;  sed  numquid  ratio- 
nem  cogitationis  nostrae  reddere  suflicimus?  Quasi 


Bene  Lucas  Sabbatum  quod  apostoli  solvebant,  deu- 
teroproton,  hoc  est,  secundo  pnmum  nuncupat. 
Volebal  enim  intimare  observantiam  legis  Sabbati 
ultracessaredebere,  etnaluralis  Sabbati  liberlatemr 
quae  fuit^  usque  ad  tempora  Moysi ,  C9eleri&  die- 
bus  similis,  oporterc  restltui.  Hiijus  ilaque  tempo- 
ris  Sabbatum,  quo  si^^ut  in  casteris  diebus  utilia 
licel  operari,  secundo  primuni  ad  distinctioridm 
Judaici  Sabbati  appellat,  primu^n  videlicet,  hoc  est, 
pnelalum ;  secundum,  vel  temporis  ordine,  vel  gfa- 
ti;£  munere,  ut  nil  aliud  secundo  primum  Sabba^uof 
intelligas  esse,  quam  inferiori  superius.  Unde  si 
quis  Jesum  Christum  secundo  primum  Adam  velit 
appellare,  non  errat  :  qui  merilo  sciiicet  et  gratia , 


cum  decem  miilibus  occurrit  Deo,  qui  ofifert  opera  ^  ^^^  humanae  nativitatis  ordine  primtim  praecessil 

Adam.  Putest  et  ita  intelligl,  ut  Sabbartum  Novi  Tes* 
tamenti  secundum  et  primum  sit :  secundiiro,  quia 
post  legale  est ;  pnmum,  quia  ante  decreta  le^is  a 
justis  observabatOi  antiquis.  Mystice  autem  disci* 
puli  per  sata  tran^eunt  id  est,  per  gentes,  dorum 
salutem  esurientcs.  Unde  illud  :  Sutge,  Petre,  ma^ 
cta  et  manduca  {Act.  x).  Mira  sacramenti  concordia 
est,niactari  animaliactconfricari  spicas,  sicuCPaulus 
dicit  :  Morlilicale  nncinbra  veslra  qucs  $unt  guper  ler* 
ram,  et  exuite  vos  vet^rem  hominem  cum  actibus  suis 
Colos,  iii).  Yellere  spicas,  est  hoinines  a  terrena 
intentione  eruere;  fricare  autem  manibus,  ab  ipsa 
etiam  carnis  concnpisceniia,  quasi  ab  integumentis 
aristarum,  puritatem  mentis  exuere.  Grana  vero 


decera  mandatorum,  quae  exterius  gessit;  sed  Deus 
quasi  cum  duplicato  numero  contra  veuit,  cum  vix 
praeparatum  in  solo  opere,  discutit  simul  de  opere  et 
cogitatione.  Longe  adbuc  esse  diciiur,  quia  nondum 
praesens  in  judicio  videtur.  Mittarausergolegationem 
aid  eum  nobis  placandum,  lacrymas  sciiicet  et  mise- 
ricordix  opera  ex  puro  affectu. 

L.  T  M.  ^ 

Sic  ergo  omnis  ex  vobis,  qui  non  renuntiat  omnibus 
qucB  possidet,  non  potest  meus  esse  discipulus. 

Quandoquidem  non  potestbeneaedificare  qui  non 
computat  sumptus,  nec  secure  potest  occurrere  qui 
hon  praemittit  legationem :  ergo  nec  meus  potest  esse 


discipulus  qui  non  renuntiat  omnibus.  Hic  docetur  C  manducare,  est  emundatum  quemque  ab  omni  in- 


quod  aedificare  turrlm,  facere  pacem  cum  fortiore, 
nihii  est  aliud  quam  esse  discipulum  Christi ;  praepa- 
rare  vero  sumplus,  vel  mittere  legalionetn  ad  fa- 
ciendam  pacem  ,  nihil  aliud  est ,  quam  renuntiare 
omnibus  quae  possidemus.  Inter  quae  et  amor  proxi- 
morum  et  anima  nostra,  qnam  quidam  accipiunt  pro 
temporali  vita,  intelliguntur ,  et  quam  sic  possidere 
debemus,  ut  non  nos  impediat  ad  aeterna.  Distat  ta- 
meu  inter  renuntiare  omnibus,  et  relinquere  omnia ; 
quia  paucorum  perfectorum  est  relinquere  onmia 
et  soUs  aetemis  inhiare,  cunctorum  autem  fidelium, 
renuntiare  omnibus,  hoc  est,  sic  lerrena  gerere,  ut 
tamen  tota  mente  ad  coelestia  tendant. 


CAPUT  Lxvm. 

41    u       iU 
II 


L.  W  M. 


R. 


24 


Et  factum  in  Sabbato  secundo  primo,  cum  transiret 
Jesus  per  sala,  vellebant  esurientes  discipuli  ejus  spi- 
cas  et  manducabant  contricantes  manibus.^ 

[HiEBON.  —  Beda.]  Ideo  discipuli  Domini  spicas 
confricabant,  quia  (ut  ait  Marcus,  cap.  52)  mandu- 
candi  spatium  non  babebant,  propter  nimiam  im- 
pprtunitatem  eorum  qui  veniebant  ut  curarentur 
(Marc.  vi).  Unde  quasi  homines  esuriebant.  Confri- 
catio  illa  vitam  austeriorem  signilicat,  non  vitam 
qu^ercntium  prseparatas  epulas,  sed  cibos  simplices. 
Nola  primos  apostolos  hlteram  Sabbati  destruere, 
contra  Ebionitas,  qui  cum  alios  apostolos  recipiant, 


quinameuto  carnis  et  spiritu  per  ora  praedicanliunk 
Ecclesiae  membris  incorporaii.  Apud  Marciim  disci- 
puli  praegredientes  Dominum,  imec  egisse  referuntur 
(Marc.  ii) ;  quia  prsecedit  sermo  doctorls,  et  subse- 
quitur  gratia  supernae  visitationis.  [Beda.]  Bene  hot 
lit  Sabbalis,  quia  praedicatores  pro  spe  quietis 
aetemae  laborant,  ad  quam  et  alios  invitant.  Vel  ita  : 
Ager  est  mundus ;  agri  seges,  humani  generis  fe- 
cunditas ;  spicae,  fructus  Ecclesiae,  quibus  saluran- 
tur  apostoii,  nostro  se  alentes  profectu.  Alitey :  Vet 
sata  ambulant  cum  Domino,  qui,  obtemperantes  di- 
vinis  imperiis,  delectantur  in  sacris  eloquiis.  Esu- 
riunt  in  satis,  cum  in  sacris  eloquiis,  quaelegendo 
D  transeuni,  illa  invenire  desiderant :  quibus  anipliud 
accensi,  amore  Dei  quasi  pane  pascantur.  £t  hoc 
in  Sabbatis,  dum  a  turbidis  cogitalionibus  vacare 
et  videre  quam  suavis  est  Dominus,  gandent.  Vd- 
lunt  spicas  et  terunt,  cum  testimonia  Scripturaruih 
assumunt  et  discutiunt,  donec  medullam  dilectionis 
extrahant,  quae  sub  vilitate  litlerae,  quasi  sub  ahsta- 
rum  Iiorrore  velalur ;  sed  qui  solain  lilterae  superfi- 
ciem  sequuntur,  stulti  defensores  Sabbati,  neque 
mentis  refectionem  norunt,  neque  animarum  re- 
quiem  quaerunt.  Unde  sequitur  : 

Quidam  autem  Pharismorum  dicebant  illis :  Quid 
facitis  quod  non  licet  in  sabbatis  ? 

Haec  alii  evangelistae  naiTant  Domino  objecta 
fuisse.  Sed  sive  ilK,  sive  discipulis  ejus,  sive  ntrift* 


119  ZACIIARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  «iO 

que  diGU  sinl,  nd  eaiiii  quasi  ad  magistruin  perline-  A  m  templo  Sabbatum  violant^  et  sine  erimme  iuut? 
bat  responsio,  in  qua  novae  gratiae  munere  designat, 
otium  legis  esse  gratiae  opus,  arguens  doctores  legis 
nescire  legem  Ue  frugum  quidem  vastatione  nuila 


llt  qmestio,  quia  licet  per  legem  de  vinea  vel  fruge 
▼icini  edere,  sed  non  falcem  mittere  vel  foras  eji- 
cere. 

Et  respondens  JesuSj  dixit  ad  eos  r  Nec  hoc  legistis 
quod  fecit  David  cum  esurisset  ipse  et  qui  cum  eo 
erant^  quomodo  intravit  in  domum  Dei,  et  panes  pro^ 
positionis  sumpsit  et  manducavit,  et  dedit  his  qui  cum 
eo  erant^  quos  non  Ucebat  manducare  nisi  solis  sacer- 
dotibus  7 

David,  fugiens  Saulem,  venit  in  Nobam,  et  ab 


Dico  autem  vobis,  quia  templo  major  est  hie, 

[HiERON.]  Sabbatum  violabant  sacerdoles ,  occi- 
dendo  lauros,  circumcidendo  pueros;  hic  non  pro 
nomen,  sed  adverbium  loci  legenduui  est,  quasi 
dicat  :  Ego  Dominus  templi  qui  sum  bic,  sum  ma- 
'or  templo,  id  est  melior,  et  ideo  si  figurale  tero- 
plum  potuil  defendere  sacerdotes  sibi  servientes, 
cur  spirituale  non  potest  defendere  discipulos  sibi 
credentes  ? 

25     iLff      116    T       43 


R.  ^   M- 


L. 


Sabbatum  propter  hominem  factum  est^  et  nen 
homo  propter  Sabbatum. 
Ideo  major  cura  est  abhibenda  saluti  bominum, 


Achimelech  sacerdote  postulavit  cibos  (/  Reg.  xxi).  g  ^uara  custodise   Sabbati.  Slc  enim  mandatum  est 


[Reda.— Ambr.]  Qui  cum  panes  laicos  non  haberet, 
dedit  ei  consecratos,  quibus  soli  saceidotes  et  levi- 
tae  vesci  debebant  :  hoc  tamen  interrogans,  si  pueri 
sui  a  mulieribus  mundi  essent  ab  heri  et  nudiustertius 
(ibid.).  Non  enim  dubitavit,  salulem  hominum  esse 
hostiam  Deo  placabilem,  secundum  prophetam  di- 
centem    :    Misericordiam  volo  et  non  sacrificium? 
(Osee  VI.)  Qiiod  est  dicere :  Magis  volo  de  famis 
periculo  hominem  liberare,  quam  Deo  sacriflcium 
offerre.  Sensus  cst  :  Si  etDavid  sanctus  est,  et 
Achimelech  pontifcx  a  vobis  non  reprchenditur,  scd 
legis  uterque  mandatum  probabiri  excusatione  trans- 
gressi  sunt,  et  faraes  in  causa  est  :  cur  idera  non 
probatis  in  apostolis  quod  in  csteris?  Panes  pro- 
posltionis  ante  Sabbatum  cocti,  niane  Sabbati  ofie-  G 
rebantur,  et  super  sacram  mensain  ponebantur,  sex 
binc  ,  et  sex  inde,  ad  alterutros  conversi,  duabus 
pateris  aureis  superpositis  thure  plenis,  quae  perina- 
nebant  usque  ad  aliud  Sabbatiim.  Et  tunc  pro  illis 
alii  ponebantur,  et  illi  sacerdotibiis  exhibebantur, 
et  thure  accenso  in  igne  sacro,  in  quo  holocausta 
fiebant,  aliud  thus  superduodecim  alios  panes  adji- 
ciebatur.  Qua  hora  sup^rveniens  David,  panesque 
consecratos  accipiens,  ostendit  figurate  sacerdota- 
lem  cibum  ad  usum  iransilurum  esse  populorum, 
sive  quod  omnes  vitain  sacerdotalera  deberaus  imi- 
tari ,  sive  quod  oinne  filii  Ecclesiae  sacerdotes  sunt. 
Ungimur  eniin  in  sacerdotium  sanctum,  ofTerentes 
uosmetipsos  Deo  hostias  spirituales.  Abiathar  autem 
filius  Achimelech,  vel,  ut  quidam  codices  habent,  '^ 
Abimelech,  aderat  cum  patre,  ubi  David  panes  pe- 
tiit  et  accepit.  Occiso  autem  Abimelech  a  Saule  cum 
▼iris  domus  suae,  qui  erant  de  genere  sacerdotali, 
octoginta  quinque,  fugit  Abialhar  ad  David,  comes 
factus  exsiiii  ejus.  Postea  vero,   regnante  David, 
summi  sacerdotii  graduni  accepit,  majoris  excellen- 
tiae  factus,  quain  pater  suus,  et  ideo  dignus  cujus 
Doininus  mentionera   faceret,    ut   Marcus  refert, 
quasi  summi  sacerdotis,  etiam  palre  vivente. 
Et  dicebat  illis 


M. 


115 

X 


Aut  non  legistis  in  lege,  quia  Sabbatis  sactniotes 


Sabbatum  custodiri,  ut  si  necessitas  esset,  non  ^ 
ret  reus  qui  solveret.  Sabbato  circumcidi  non  est 
prohibitum,  cum  fuerit  necessarium.  Josiie  murot 
Jericho,  septem  diebus  cum  exercitu  circuivit  (io«. 
6) ,  et  Macchabaei  necessitate  pugnaverunt  Sabbalo. 
Unde  discipulis  esurientibus,  quod  iicitum  noo  erat 
in  lege,  necessitate  famis  factum  est  licitum.  Hodie 
etiamsi  quis  aeger  jejunium  corruperit,  non  tene- 
tur  reus. 

CAPUT  LXIX. 

Factum  est  autem  in  alio  Sabbato,  ut  intraret  « 
Synagogam  et  doceret.  Et  erat  ibi  homo^  et  manus  ejus 
dexiera  arida. 

[Beda.]  Sabbatis  praecipue  Dominus  docet  et  ope- 
ratur  viriutes,  non  solum  ut  insinuet  spirituale  Sab- 
batum,  sed  etiam  propter  celebriorem  populi  con- 
ventum.  Homo  manum  habens  aridam,  humanum 
genus  indicat  in  bono  opere  arefactum,  pro  naanu 
in  primo  pareiite  extensa  ad  vetitum  pomum ;  sed 
Domini  miseratione  restitutum  esl  saluti,  per  ma- 
nus  innocentes  extensas  in  cruce.  Bene  in  Synagoga 
manus  erat  arida  ;  quia  ubi  majus  donum  scientiae, 
ibi  transgressor  majori  subjacet  culpae  [Hieros.] 
iEger  iste  dicitur  fuisse  caementarius ,  quaeriUns 
victum  manibus,  et  Judaeorum  manus,  cui  spiritalis 
aedificii  cura  coramissa  fuit,  arida  erat  usque  ad 
adventum  Salvaioris,  postea  autem  reddila  est  dex- 
ira  in  aposlolis  credentibus. 

Observabant  autem  ScribcB  et  Pharisiei,  si  in  Sak- 
bato  curarety  ut  invenirent  accusare  iilum, 

Quia  discipulos  probabiiiter  excusaverat,  ipsnm 
observabant,  ut  si  in  Sabbato  curaret,  trangressio- 
nis ,  si  non  curaret ,  crudelitatis  aut  imbecillitaiis 
eura  arguant. 

Ipse  vero  sciebat  cogitationes  eorum.  Et  ait  homini 
qui  habebat  manum  aridam  :  Surge^  et  sta  inm- 
dium.  Et  surgens  slelit. 

Uinc  est  illud  :  Dominus  scit  cogitationes  homi- 
num^  quoniam  van(e  sunt  (Psal,  xciii.)  In  medio  sU- 
tit  aeger,  ut  ab  oranibus  videretur. 

Ait  autem  ad  illos  Jesus :  Interrogo  vos  si  licet  Sab- 
bato  benefacere^  an  male  ?  Animam  sulvam  face^e, 
an  perdere  ? 


Sai  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  t2i 

[Beda.]  Id  est,  faominem  curare,  an  a  perditione  A     [Hieron.]  Livor  esl  in  causa.  Non  enim  culpa 


non  liberare?  Praeveniens  calumniam  quae  sibi  para- 
batur,  arguit  Judtcos ,  exislimantes  in  Sabbalo 
etiam  a  bonis  operibus  ferianduni,  cum  lex  dicat  : 
Omne  opus  smile  non  facietis  in  eo  {Levil.  xxiii). 
Sed  de  peccato  dictum  esl  opus  servile  :  omnis  enim 
qui  facit  peccalum,  serms  est  peccati  {Joan,  vui).  More 
autem  Scripturarum ,  animam  pro  homine  posiiit, 
ut  illud  :  Has  sunt  anima:  quce  exierunt  de  femore 
Jacob  (Exod.  i).  Yel  ideo  ciiraturus  corpus  de  animae 
saivatione  inierrogat ;  quia  ipsa  manus  sanaiio  sa- 
lutem  animae  significabat ,  quae  a  bonis  operibus 
cessans,  aridam  quodammododextram  baberevide- 
batur.  Nullum  siquidem  summe  pius  perdit,  sed 
quando  non  salvat,  dicitur  perdere  Scripturae  con- 


fuit  vel  hominem  manum  extendere,  vel  Jesum  sa- 
nare;  sed  magna  insipientia  est  de  nece  ejus  tractare, 
cujus  bencficiis  plurimum  indigebant. 

M.  n« 

Jesus  autem  sciens^  secessit  inde,  et  seeutiiwi 
eum  multi^  et  curavit  eos  omnes. 

Noiuit  Jesus  dare  Pharisaeis  occasionem  impieta- 
tis  contra  se  :  fugit  ilaque  odientes,  et  accedit  ubi 
invenit  per  amorem  sequentes,  unde  curarime- 
renlur. 

Et  prcecepit  eis,  ne  manifestum  eum  faeerent^  ui 
adimpleretur  quod  diclum  est  per  Isaiam  prophetam^ 
dicentem  :  Ecce  puer  meus  quem  elegi,  dilectus  meu$ 


sueludine,  sicut  induravit  cor  Pharaonis  (Exod,  x),  R  '«  9^o  ^^««  complaatit  animcB  mew;  ponam  Spiritum 


id  est  noii  emollivit,  sed  indurari  pennisit. 

At  illi  tacehant,  Et  circumspectis  omnibus,  dixit 
homini :  Extende  manum  tuam.  Et  extendit,  el  resti- 
tuta  est  sanitati  manus  ejus  sicut  et  altera, 

Non  babentes  quid  respondeant,  tacent ;  et  Do- 
minus  circumspicil  omnes,  quasi  iiicredulitati  eo* 
ruin  irascens.  Manusjubeturextendi;  quia  debilitas 
infructuosiB  animse  nuilo  melius  ordine  quam  elee- 
nosynarum  largiiale  curatur.  Unde  Ecclesiasticus  : 
Fili,  non  sit  manus  tua  ad  capiendum  porrecta,  et  ad 
dandum  coUecta  (Eccle.  iv).  [Hieron.]  Homo  etenim 
iste  significat  avaros,  qui  nolentes  dare,  volunt  ac- 
cipere;  praedari,  et  non  largiri.  Quibus  dicitiir  ut 


meum  super  eum,  et  judicium  gentibus  nuntiabit,  Non 
contendetf  neque  clamabit,  neque  audiet  aliquis  in 
plateis  vocem  ejus  (Isai.  XLii). 

Non  curationis  taciturnitas  jubebatur,  nam  salus 
unicuique  reddila,  ipsa  sibi  lestis  erat.  [Hilarius.] 
Jubeiido  ergo  secretum,  Dominus  gloriandi  de  M 
jactantiam  declinat,  el  nihilominus  cognitionem  sul 
prsestat  in  eo  ipso,  quod  admonet  de  se  taceri ;  quia 
observantia  sileiitii  ex  re  quae  sit  sileuda ,  profi- 
ciscitur.  Quin  etiain  per  hanc  tacendi  de  se  volunta- 
talein,  dictorum  pcr  Isaiam  eOeclus  impletur.  Et 
persona  Patris  dicitlsaias  :  Ecce  puer  meus,  [Remig.] 
In  forma  videlicet  servi,  puer  malitia,  non  sensu. 


cxtendant  manus  suas,  id  est,  qui  fnrabatur,  jam  ^  electus  est  ad  reslaurandum  geiius  humanum,  ad 


non  furetur;  magis  auiem  laboret  operando  tnanibus 
iuis  quod  bonum  est,  ut  habeat  unde  tribuat  indigen- 
tibut  (Epiies.  iv).  Homo  quippe  adventum  Cbristi 
dextram  habuit  languidain,  quia  ab  eleeuiosynis 
torpebat;  sinistram  sanam,  quia  sme  uliiitati  inten- 
debat.  At  vero,  venieute  Ghristo,  dextra  sanatur  ut 
sinistra,  quia,  quod  cungregaverai  avide,  modo 
distribuit  ex  cliaritate. 

Et  dixit  ad  eos  :  Quis  erit  ex  vobis  homo,  qui  habe^ 
bit  ovem  unam^  et  si  ccciderit  ha^c  Sabbatis  in  foveam^ 
nonne  tenebit  et  levabit  eam?  Quanto  magis  melior 
est  homo  ove  ? 

Ideoque  licet  Sabbato  benefacere.  Competenti 
exemplo  ostendit  illos  Sabbatum  violare  in  opere 
cupiditatis,  qui  eum  violare  arguunt  in  opere  chari- 
tatis.  Pro  eodem  ponit,  in  Sabbato  benefacerc,  et 
animam  salvam  facere.  Observantia  quidem  Sabbati 
iigiirabatur,  quia  per  sex  saeculi  xtates  bona  fece- 
rittt,  in  septima  quiete  a  malis  tantuin  feriabant. 
Non  enim  otiosus  ertt  boni  operis  fructus,  in  laude 
Dei  quiescere.  [August  ]  Ubi  Matihaeus  dicit  Domi- 
nnm  interrogatum,  si  Ucet  Sabbatis  curare  :  nihil 
rcpiignat  Harco  et  Luc.t  ,  narrantibiis  illos  inter- 
rogatos  a  Domino  :  Si  licet  Sabbatis  benefacere  an 
male.  Intelllgendum  namque  est,  quod  prius  ipsi 
interrogaverunt  Dominum,  deinde  Dominus  eos,  et 
Hlis  tacentibus,  proposuit  similitudinem  de  ove. 

Ipsi  autem  repleti  sunt  insipientia^  et  colloqueban' 
f«r  ad  inmcem  quidnam  facerent  de  Jesu. 


quod  non  erat  alius  idoneus.  Unde  probatur  spe- 
cialiler  dilcctus  a  Deo,  et  in  eo  patcrnae  voIuntatL 
beneplacitum  fuisse.  Ipseenim  solus  est  Agnus  sine 
macula.  Anima  quippe  Dei  afiectus  voiuntatis  ejus 
intelligitur.  Spiritum  dicit  Spiritum  sanctum,  d6 
quo  alibi  :  Requiescet  Spiritus  Domini  super  eum 
(Isa.  xi).  Judicium  futurum,  et  modo  justa  fieri 
judicia,  licet  occulla,  nuntiabit  gentibiis  per  praedi- 
cationem  Novi  Teslamenti.  Piate»  sunt  spatiosa 
vita,  in  qua  morantcs  ei  conveiti  nolentes,  vocem 
Doiniiii  non  audiunt,  quocirca  non  siia  voce,  sed 
per  parabolaseis  interduin  loqucbatur.  Contra  tales 
non  contendit,  neque  clamavit  :  Qui  cum  maledice^ 
retur,  non  maledixit  (I  Petr.  ii)  :  sed  sicut  ovi$ 
ry  ad  occisionem  ductus  est ,  non  aperiens  os  suum 
(Isai.  Liii). 

Arundinem  quassatam  non  confringet,  et  linum 
fumigans  non  exstinguet ,  donec  ejiciat  ad  victoriam 
judicium,  et  in  nomine  ejus  gentes  sperabunt. 

[iliFRON.]  Qui  peccauti  non  porrigit  niaiium,  nec 
porlal  onus  fralris ,  quassatum  calamum  coiifrin- 
git  :  et  qui  modicain  fidei  scintillam  cuntemnit  in 
parvulis,  linum  fumigans  cxstinguit.  Ilasc  auten» 
Christus  non  fecit,  poiius  venit  quwrere  quod  perie- 
rat  [Imc.  xix).  Palientiam  namque  servavit,  donec 
judicium  quod  in  eo  agebatur,  ad  victoriain  perve- 
niret,  et  expulso  mundi  principe,  in  regnum  rediret 
ad  dexteram  Patris  sedens,  dohec  ponat  inimico» 
sub  pedibus  (Psai.  cix).  [Hilar.]  YcI  ita  :  Dicit 


m 


ZACHAlUiE  CnRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


2iU 


amadiDeni,  qux  qaassata  sit,  noo  esse  confracuoi,  A  visus  est  praioccupare.  Loeat  irero  apostoloma 


id  est,  gentes  vento  vanilatis  agitatas,  et  in  pecca- 
tis  quassatas,  in  salutem  per  Christura  reservatas. 
Linum  fumigans  ait  non  esse  exstinctum,  hoc  est, 
exiguuro  spiritum  ex  reliqaits  veleris  gratiae ,  Israel 
non  esse  ablatnm ,  quia  totius  resnmendi  iuminis 
in  tempore  poenttentiae  sit  facultas.  Per  anindinem 
quoqoe  inteiligi  possunt  Juda^i,  omni  vento  ceden- 
les,  qui  ab  invicem  discrepando  dissipati  sunt. 
[iicMic.]  Liuum  vero  fumigans  sunt  gentes,  quas, 
naturalis  legis  ardore  fere  exstincto,  erroris  fumus 
amarissimus  involvit,  quousque  de  parva  scintilla 
inmagnum  ardorem  chariutis  Christus  illas  suscita- 
Til.  Equidem  praedicatio  ejus  naliis  insidiis  sup^ 
nta,  tandiu  mundo  lucebit,  donec  ejiciaty  id  est. 


electionem  procul  dubio  ante  sermonem  in  montc 
habitum  factam,  iilo  modo  quo  pnctermissa  lecapi 
tulari  soleut,  commemorat,  dicens :  Et  cum  dies  fo- 
ctus  esset,  vocavit  ditcifmlos  $uos,  et  eiept  duodeeim 
ex  tpm,  quoi  apostolos  nominavit  (LiA.  vi).  [Hicaosi.] 
Probabile  est  itaque,  quod  bistoriae  proprius  ordo 
hic  habeatur.  Nil  umen  prohiberet  in  boc  loco,  vt 
6«pe  alibi,  artiflcialem  ordinem  attendi.  MiserioHi 
Dominus  egreditur  de  domo,  id  esl,  de  profundis 
mysteriis,  et  sedet  juxta  mare  hujus  saecoli,  ul  sal- 
tem  in  littore  audiaiur.  Etenim  mare  mundas  est , 
qui  guslatus  amarus  est,  et  vitiorura  Huctibos  in- 
quietus.  Sed  ab  ipsoDomino  eripiuntur  praedeslina- 
ti,  qui  amara  dulcificat,  trislitiam  convertit  in  gan- 


ostendat  ultimum  judicium,  ad  victoriam  de  oroni-  b  diuro,  a^itudinero  in  salutem.  Queties  autero  in 


bus  inimicls  suis  plenariam  et  non  retractandam, 
Noroen  Christi,  est  ipsius  notitia  in  iide  Christiana. 
In  quo  gentes  Christianae  sperabunt. 
CAPtT  LXX. 

L.  «  M.  '*"   R.  ~ 

Facijm  est  autem  in  iUis  diebusj  exiit  m  montem 
ware :  et  erat  pernoctans  in  oratione  Dei. 

[BsDA.]  Sanat  ut  Deus,  orat  ut  homo.  Quando 
eratf  theoricam  vitam  ;  quando  sanat,  activam  vi- 
laro  insinuat  :  ne  quis  pro  cura  proximi  a  coniem- 
plationis  studio  torpescat,  vel  pro  studio  divinae 
coniemplationis,  quarovis  superior  sit,  proximi  cu- 
ram  negligat.  Quia  Pater  omnia  posuit  in  manus 
filii,  judex  est  :  quod  est  insigne  providae  potesta-  ^ 
lis.  Filius  tamen  ut  formam  horainis  irapleret,  ob- 
secrat  Patrem  pro  nobis,  quia  advocatusest  nolis, 
in  quo  consistil  oOicium  pietalis.  Inde  Joannes  : 
Advocatum  habemus  apud  Patrem  Jesum  Christum 
(/  Joan.  u).  Si  advocatus  est,  debet  pro  nostris 
intervenire  peccatis.  Non  ergo  quasi  infirmus  obse- 
crat,  sed  quis  impetrat ,  orandi  formam  pra:scri- 
bens,  quam  debemus  imitari.  Exiit  autem  orare 
in  montem  qui  Deum  orando  quaeril,  exsurgentem 
vitionjm  strepitum  premens,  ad  verlicem  sublimio- 
ris  coriae  progrediens,  ut  exteriore  cessante  tumuitu 
in  qiiodam  menlis  secreto  per  inlerna  desideria  si- 
lenter  cum  Domino  loquatur.  Qui  vero  de  divitiis 


Evangelio  turbae  vocabulum  interseritur,  sicot  di- 
versitas  hominum,  sic  etiam  diversitas  intimalur 
voliintatum.  Diversis  enim  de  causis  Christum  se- 
quebantur.  [Hilar.— Bbda.]  CongregaliotameQtor- 
liaruro  figurabat  frequentiam  populorum,  per  apo- 
stolos  ad  Christum  colligendam.  In  quorum  meoles 
ascensurus  erat  per  fidem  :  quod  judicai  ascensas 
in  navem.  Navis  namque  in  mari;  typum  praefert 
Ecclesia*,  in  medio  non  credentium  et  contradiceo- 
tium  aedificandae,  intra  quam  verbum  vitae  positum 
et  praedicatum,  gratia  suae  visitalionis  illam  illu- 
strat,  et  dilectani  sibi  mansionem  in  ea  eonsecrat. 
Hi  vero  qui  extra  sunt,  in  modum  arenae  sleriles 
atque  inutiles,  adjacent,  et  diviui  sermonis  capere 
intelligentiam  non  possunt.  Yerumtamen  un  Uttore 
stanles,  qui  neque  in  mari,  neque  in  navi  eranl, 
figuram  gestant  ilioruro,  qui  ab  araaritudiiie  repro- 
borum  se  subtraxerunt ,  sed  nondum  calesiibus 
mysteriis,  quae  desiderant,  sunt  iinbuti. 
Et  locutus  est  eis  multa  in  parabolis,  diccns  : 

CAPUT  LXXI. 

Ecce  exiit  qui  seminat,  seminare. 

[HiERON.— B£D4.]  Multa  in  parakolis  loquitur;  quia, 
si  cuncta  parabolice  loqueretur,  absque  emolumento 
recessissent  auditores.  Parabola  est  rerum  in^na- 
tura  discrepantium  sub  aliqua  similitudine  facti 
comparatio.  Sator  qui  exiit  seminare,  Christas  Fi- 


.ut  hoBore  siECuli.  aut  de  raorte  in.m.c.  orat    .n     j.^^-^.  ^  .      .^„^  ^  ^j„„  p^^^^  ,^ 

imojacet.et  oratio  et  fii  ,np^catum(Psal.  cym).  D  ^^^^^  ^^  «^miaandum  per   se   ac  pcr 

M.  */   R.  ""  L. 


131 
II 

Et  exiens  de  domo^  sedebat  secus  mare,  et  congre- 
^atce  sunt  ad  eum  turba:  multo!,  ita  ul,  in  naviculam 
cscendens.  sederet,  Et  omnis  turba  stabat  in  littore. 

Utrum  Dominus  eadem  die,  qua  post  orationem 
vocavit  discipulos,  an  alio  tempore,  exiens  de  dorao, 
fecerit  ca  quae  sequuntur,  minime  conturbat  illum, 
qui  novit  in  prxoccupando  et  recapilulando  moduin 
narrandi  evangelislarum.  Mattbaeus  quidem,  post 
illud  quod  narrat  de  matre  et  fratribus  Domini, 
bxc  conlinuo  subjunxit,  dicens  :  In  illo  die^  exiens 
Jesus  de  domo  sedebat  secus  mare,  etc.  {Matth.  xiii). 
Terum  more  Scripturse  diem  poneudo  pro  tempore 


per  se  ac  pcr 
suos  bominibus  verbum  veritatis,  quod  apud  Pairem 
vidtt. 

Et  dum  seminaty  quwdam  ceciderunt  secus  viam^ 
et  conculcata  sunt,  et  venerunt  volucres  c<r/i,  el  come- 
derunt  ea, 

Qucedam  uctderunt^  subaudis  :  grana  sive  semins 
secus  viam,  Via  est  mens,  malarjm  cogilationuni 
sedulo  mealu  trila  et  arefecta.  Ubi  dupliciier  perit 
semen,  quia  transitu  camalium  cogitationuro  coa- 
culcatur,  et  daemones  comeduni  illud,  id  esl,  qua- 
dam  delectatione  rapiunt  et  absorbent,  ul  nec  menio* 
ria  mens  teneat,  quod  opere  exercere  neglesU.  Dap- 
mones  autem  volucres  cgbU  appellanlur,  Tel  tfsu 


SS5  j       IM^  UNCM  EX  QUATUOft  LIBER  SECUISDUS. 

sunt  coelesli^  et  spiritualU  naturae,  vel  quia  in  aere  A  GAPUT  LXXU. 

M. 


m 


habitant. 

Alia  autem  tedderunt  in  petroga,  ubi  non  habebant 
ierram  multa^,  Et  continuo  exorta  sunt,  quia  non 
Uibebant  altitudinem  terrte,  Sole  autem  orto,  ositua" 
terunt,  et  quia  non  hakebant  radicem,  aruerunt. 

Semina  qux  cadunt  in  petrosa ,  id  esl  super  ter- 
ram  petris  abundantem,  germinare  quidem  cilo 
queunt,  sed  non  Ogitur  radix»  quoniam  terrae  altitu- 
4inem,  hoc  est  profunditatem  non  babet,  et  idcirco 
aestu  solis  arescit.  Petra  significat  bic  duritiam  pro- 
lervae  mentis ;  terra ,  lenitaiem  animae  obedientis ; 
sol,  fervorem  persecutionis.  Cadit  ergo  semen  verbi 
supra  pelram,  quando  dulcedine  promissionum  mo- 
\et  indomitum  cor,  nullo  verae  fidei  vomere  pene 


136 


Aliam  parabolam  proposuit  i//t«,  dicens  :  Simile  fth 
etum  est  regnum  cwlorum  homini^  qui  seminavit  60- 
num  semen  in  agro  suo. 

[Raban.]  Regnum  coclorum  intellige  Cbrislum^ 
qui  dat  in  cocleslil  us  regnare;  eique  servire,  re- 
gnare  est.  Bonum  quidem  non  seminat  nisi  bonus, 
qui  semen  bonae  voluutalis  ad  bona  opera  studet 
perducere. 

Cum  autem  dormirent  homines^  venit  inimicus  ejuSf 
et  superseminavit  zizania  in  medio  tritici;  et  abiit, 
Cautelam  moraliter  inlimat  babendam.  Dormientes 
sunt  magistri  Ccclesix ,  cum  inerlia  et  incuria  ne« 


tratum.  Ubi  non  invenit,  ul  Lucas  ait,  humorem  ^  gJ'g"nl  sibi  commissos,  vel  cum  dormitionem  mor- 


(Ltt£.  VI11),  id  est  virtutis  amorem.  Et  sialim  exor- 
tuni  est  per  recordationem  tantummodo,  non  per 
eCQcaciam,  quoniam  non  habebat  altitudinem  teri*ae, 
id  est  profunditatem  boni  cordis ,  ubi  solide  funda- 
retur.  £t  quando  exortus  est  sol ,  id  est  aestus  per- 
secutionis,  vel  cujuslibet  tribulationis,  exaestuavit, 
id  est  ad  siccitatem  venil,  et  ex  toto  exaruit,  eo 
quod  firmi  desiderii  radicem  non  habebat.  Altitudo 
quidem  terrae,  est  probitas  animi  disciplinis  coeles- 
tibus  eruditi,  et  in  tenlationibus  probatt. 

Alia  autem  ceciderunt  in  spinas,  et  creverunt  spitt£Bf 
€t  suffocaverunt  ea. 

Alia  semina  ceciderunt  in  spinas ,  hoc  est  inter 


tis  accipiunt.  Tunc  siquidem ,  prsecedente  nomine 
Chrisli,  superseminat  diabolus  zizania  in  medio  tri- 
tici ,  id  est  inducil  h»relicos  inter  justos.  Qui  idea 
triticum  appellali  sunt,  quia  excussi  fuerunt  a  pa- 
leis  infidelitalis  per  fidem.  Et  abiit,  quia  inter  justos 
diu  stare  non  potuit. 

Cum  autem  crevisset  herba  et  fructum  fecisset,  tune 
apparuerunt  et  zixania. 

Crescit  herba,  cum  verbum  praedicationis  fide- 
lium  promovetur;  fructificat,  cum  bonae  spei  opera 
monstrat :  et  tunc  incipiunt  manifesiari  haeretico^ 
rum  dogmata.  Quod  videntes  boni  bomincs  jed 
nondum  spirituales,  qui  omnia  judicent,  juxta  iilud 


spinas.  Cadit  quoque  verbum  Dei  inter  spinas,  cum  q  P^uli  -  Spiritualis  judicat  omnia  (/  Cor.  u),  moven 


suscipitur  a  cordel  diviliarum  cura  sollicito,  et  tunc 
mulliplicatae  divitiae  quae  per  spinas  intelliguntur, 
occupant  mentem,  ut  fructus  spiritualis  Jn  ea  pro- 
ficere  non  possit. 

Alia  vero  ceciderunt  in  terram  bonam,  et  dabant 
fructum :  aliud  centesimumy  aiiud  sexagesimum^  aliud 
tricesimum. 

Sicut  in  terra  mala  tres  fuere  diversitales, 'sic 
sunt  in  bona  tres.  Alius  enim  bonus  est,  alius  me- 
lior,  et  alius  optimus.  Cum  denarius  numerus  pro 
perfeclione  soleat  accipi,  quia  in  decem  praeceptis 
legis  custodia  continetur;  centenarius,  qui  per  mul- 
tiplicatum  denarium  surgit,  pro  magna  perfectione 
ponitur.  Terra  ergo  bona  fructu  centuplo  fecunda- 


tur,  quia  siib  nomine  Christi  sunt  baereses.  Und», 
seqiiitur : 

Accedentes  autem  servi  patrisfamiliasj  dixeruni  ei ' 
Domine^  nonne  bonum  semen  seminasCi  in  a^ro  iuo}- 
Unde  ergo  habet  zizaniaf  Et  ait  iHi :  Inimieus  homa. 
hoc  feeit. 

Audito  dolo,  patcrfamilias  non  exarsit  in  ira,  nec 
mox  ulcisci  voluit,  ita  et  nos  laesi,  patienter  fera«. 
mus.  Diabolus  propterea  inimieus  homo  appeUatur» 
quia  Deus  esse  desideravit.  Unde  in  nono  psalmo 
scriplum  est  de  eo  :  Exsurge^  Domine^  tion  confor» 
tetur  homo  (Psal.  ix).  Vigiieut  ergo  praepositi  Ec- 
clesiae,  ne  inimicus  homo  seminet  zizajiia,  id  est, 
baereticorum  dogmata.  Servi  autem  dixerunt  ei :  Vts, 


tur,  quando  mite  cor  et  docile  per  amorem  proximi  D  i"^*''  ^t  colligimus  ea  ?  Et  ail :  Non,  ne  forte  coUigiW' 


activam,  et  per  amorem  Dei  contempialivam  adipi- 
scitur  vitam,  et  spiritualium  ornatur  perfeclione 
virtutum.  In  senario  autem  numero,  quia  mundi  or- 
natus  expletus  est,  congrue  perfectio  bonae  opera- 
(ionis  in  adimpletione  Decalogi,  sexagesimus  fructus 
intelligitur ;  tricesimus  vero  fructus  est  in  fide  san- 
ctae  Triuitatis  impletio  legis. 

Heec  dicens  clamabat :  Qui  habet  aures  audiendi^ 
audiat. 

Ubicunque  haec  admonitio  interponitur,  mysti- 
cum  esse  et  attentius  quaerendum  ostendit  quod 
dicitur.  Igitur  qui  habet  aures  cordis ,  id  est  intelli- 
gentiam  mentis ,  audiat ,  boc  est ,  spiritualiter  haec 
verba  inlQlligat.    . 


tes  ztxanta,  eradicetis  simut  cum  eis  et  /rirtaittu 

[R^ban.]  Ilic  datur  poenilentiae  tocus  et  discre- 
tiouis  exemplum.  Ibi  namque  patientei  tolerandi 
sunt  mali,  ubi  aliqui  inveniuntur  qui  adjuventur 
boni.  Praeterea  qui  hodie  errat,  cras  foirsitan  defen- 
det  veritatem,  et  necesse  est  ut  mali  permisti  aint 
bonis,  per  quos  exerceantur,  vel  quorum  couipara- 
tione  nitantur  ad  melius. 

Sinite  utraque  crescere  usque  ad  messem,  et  in  tem' 
pore  messis  dicam  messoribus  :  Colligite  primum  «i- 
xaniaj  et  alligaie  ea  in  fasciculos  ad  comburendum. 
Trilicum  autem  congregate  in  horreum  meum, 

Dicit  in  fasciculos  ligari  zizania,  quia  pro  modo 
perveisitaiis  sua^  punictur  unusquisque;  scd  qui 


Jf7  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI         *  SJS 

unitatem  fidei  amaTenint,  in  coelestes  mansiones  A  circumstantes  adiroplet,  dum  gloria  resnrrectionis 


congregabuntur.  Hic  justitia  notatur.  Longaniroius 
vero,  ubi  dicit  :  Sinite  utraque  crescere  usque  ad 
inessem.  [Hieron.]  IIoc  videlur  illi  esse  contrarium, 
quod  Paulus  dicit :  Auferte  matum  de  medio  vestri 
(I  Cor.  v),  et  nequaquam  societatem  babcndam 
cum  his  qui  fratres  nominantur,  el  sunt  adulteri  et 
fornicalores ;  sed  non  est.  Inter  Iriticum  enim  an- 
tequam  veniat  ad  spicani,  et  zizanium,  quod  nos 
loiium  appellamus,.grandis  similitudo  est,  et  vix 
possunt  distingui.  Hoc  ergo,  sinile  utraque  crescere, 
de  ambiguis  dictum  est ;  illud  vero,  auferte  maluntt 
de  manifestis.  Itaque  mali  tolerandi  sunt  inter  bo« 
nos,  donec  eorum  malitia  manifesta  fiat,  ne  justi  era- 
dicentur  cum  injustis.  Neque  enim  de  dubiis  juii- 
candum  est,  donec  veniat  dies  in  qiio  rev 


et  ascensionis  etiam  post  mortem  praedicatur  toto 
orbe  terrarum.  Horno  est  Christus;  hortus,  Eccle- 
sia  disciplinis  eicolenda,  ut  virtutum  gramina  rres- 
cant.  Qui  bene  dicitur  granum  quod  severit,  acce- 
pisse ;  quia  dona  quae  cum  Patre  nobis  tribuit  ex 
divinitate,  nobiscum  accepit  ex  humanitate.  Unde 
illud  :  Accepisti  dona  in  liominibus  {Psal.  lxvii).  Yir- 
tus  fidei  per  orbem  crescit,  et  in  mente  cujusuue 
credentis,  quia  nemo  repente  fit  summus  Ascmi(h 
nes^  inquit  Psalmisla,  in  corde  ejus  disposuit,  tide- 
biiur  Deus  deorum  in  Sion  {Psal,  Lxxxiii).  Yolucre^ 
igilur  sunt  animae  justse,  quae  virtutum  pennis  ad 
superna  tendunt,  ei  ibi  rcquiescunt.  Unde  illud: 
Quis  dabit  mihi  pennas  sicut  columbce,  et  volabo  et 


occulta  cordium  et  sinmlationes  impiorum.  NonnuUi 
tamen  habentes  zelum  Dei,  sed  non  secundum  scien- 
tiam,  vitare  prsesumunt  nondum  convictos  in  cri- 
mine,  nondum  confessos  :  ac  si  dicant :  Yis,  imus  et 
colliginius  eos,  id  esi  excommunicabimus  illosT 
Verum  divina  Scriplura,  nec  non  matura  praelato* 
rum  sentenlia  corripit  tales,  quemadmodum  Domi- 
nus  increpat  Jacobum  et  Joannem,  ubi  non  recepii 
in  quadam  civitate,  dicunt :  Domine,  vis  dicamus  ut 
ignis  descendat  de  cxlo,  et  consumat  iUos  {Luc»,  ix)7 

CAPUT  Lxxm. 

M.  *'J    R.  "   L.  ^" 

Aliam  parabolam  proposuit  eis,  dicens  :  Cui  simile 
est  regnum  Dei ;  et  cui  simile  esse  mstimabo  illud  ?  C 
Aut  cui  parabolce  eomparabimus  illud?  Simile  est 
grano  sinapis,  quod  acdpiens  homo  seminavit  in  hor- 
tum  suum,  quod  minimum  est  quidem  omnibus  oleri-' 
bu8,  et  fit  arbor,  ita  ut  volucres  cosli  veniant  et  habi^ 
tent  in  ramis  ejus, 

Regnum  coelorum,  praedicatio  £vangelii  est.  Unde 
Dominus  ad  Judaeos :  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei, 
et  dabitur  gentibus  {Matth,  xxi).  [Hieron.]  Semina- 
tor  est  Salvator  qui  seminat  in  animis  credentium ; 
▼el  ipse  bomo  seminans  in  corde  suo.  Praedicatio 
Evangeiii,  minima  est  omnium  disciplinarum ;  quia 
|n*imo  vix  creditur  praedicanti  Christum  crucifixum. 
Philosophicis  autem  disciplinis  quamvis  primo  cre- 
datur,  tamen  ad  ultimum  nihil  utile  in  eis  esse  co- 
gnoscitur,  et  sicut  olera  herbarum  cito  decidunt  {Psal, 
xxxvi).  Sed  praMiicatio  Evangelii  parva  visa  in  prin- 
cipio,  tandem  crescit,  non  sicut  herbae  quae  cilo 
arescunt  et  corrnunt,  sed  sicut  arbor,  quae  longa 
annositate  et  optima  fertilitate  gaudet.  Yolucres, 
slint  animae  credeutium ;  rami,  diversitates  dogma- 
tum,  ut  pro  varietate  morbonim  varia  sit  medicina 
[Beda.].  Yel  ita:Regnum  Dei,  id  est,  fides  per 
quam  venitur  ad  Deum,  comparalur  grano  sinapis ; 
vcl  quia  venena  dicitur  expellere,  id  est,  omnia 
dogmata  pravitalis,  vel  ob  similem  fervorem  quem 
habet.  Fides  enim  primo  quasi  abjecta  et  amari 
saporis,  propter  infirmitatem  Christi,  sed  adversis 
tdta,  gratiam  suse  virtutis  effundit,  et  odore  buo 


tdabuntur  ^  requiescam?  (Psal,  xliv.)  Potcst  etiam  in  grano  si- 
napis,  Dominicae  incamationis  humilitas  intelligi. 
Quod  acceptum  homo  misit  in  hortum  suum,  quia 
corpus  crucifixi  Salvatoris  accipiens  Joseph  iu  borto 
sepclivil.  Sed  qui  repulabatur  miiiimus  caeteronim 
hominum,  qui  per  olus  accipiuntur,  juxta  illud,  ommi 
earo  fenum  {Job,  xix),  crevit  et  factus  est  in  arbo- 
rem,  quia  resurrexit  et  ascendit  in  coelum.  Ramos 
expandit  in  quibus  volucres  requiescerent;  quia 
prsedicatores  dispersit  in  mundum,  in  quoriim  di- 
ctis  et  consolationibus  fideles  auditores  ab  hujus 
vitae  fatigatione  respirarent. 

CAPUT  LXXIY. 

168 


M. 


138 

V 


L. 


Aliam  parabolam  locutus  est  eis :  Simile  est  regwm 
ceslorum  fermento^  quod  acceptum  mutier  obscondH 
in  farincb  saiis  tribus,  donec  fermentatum  est  totm. 

[HiERON.]  Diversus  est  stomachus  hominum,  et 
ideo  diversi  cibi  proponuntur,  ut  qui  non  delecwor 
uno,  delectetur  alio.  Fermcntum  de  farina  est, 
quod  acervo  generis  sui  virtutera  acceptam  reddit. 
[HiL4R.]  Iluic  se  Dominus  comparavit.  Quem  ac« 
ceptum  niulier,  videlicet  Synagoga,  per  jodicium 
mortis  abscondit,  arguens  legcm  et  prophetas  Evan- 
gelio  dissolvi.  Ipse  aulem  farinae  mensuris  tribiis, 
id  est  legis  et  prophetarum,  et  Evangelii  aequalitate 
cooperatus  [coopertus],  omnia  unum  facit,  ut  qaod 
lex  constituit,  prophetae  nuntiaverunt ,  id  ipsnm 
D  Evangelii  profectibus  expleatur.  Fiunt  namque  om- 
nia  per  Dei  Spiritum,  ejusdem  et  virtutis  et  sensos, 
nihilque  aliud  ab  alio  mensuris  aequalibus  fermeB- 
tatum,  dissidens  reperietur.  Farina  ideo  dicitur  sa- 
cra  Scripturam,  quia  reficit  legentes.  Aliter :  Mulier 
isU  intelligitur  Ecclesia  vel  Dei  sapientia,  quia  icr 
mentum  (td  est :  notitiam  Scripturarum)  abscondit 
in  tribuB  satis  farinae,  id  est,  in  spiritu  et  anima  et 
corpore  populi,  donec  fermentatum  est  totum,  nt 
illa  tria  in  unum  directa,  non  discrepent  inter  se. 
S»piritus  est  mens  et  ratio  animae;  farina  simiiis 
est  populo ,  quia  sicut  ipsa  ex  diversis  granis  confl 
cilur,  sic  populus  ex  diversis  aetatibus.  Yd  tres 
animai  virlutes,  quasi  tria  sata  fariiiae  in  unum  sa- 
porem  rediguntur,  curo  per  notitiam  ScriptonBpoi 


m  '      ^  UNCM  EX  QUATIOR  LIBER  SECUNDUS.  tS^ 

sidemns  in  ratione  prudentiam,  in  ira  odium  contra  A  Scripturarum,  revelabuntur  vobis  qui  mecum  estis, 


vitia,  in  desiderio  cupiditatem  viitutum.  Aliter  :  £c- 
clesia  fidem  nominis  farinse  satis  tribus  miscet,  id 
est  credulitati  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti. 
Ciimque  in  unum  fuerit  fermentalum,  non  nos  ad 
triplicem  Deum,  sed  ad  unius  Deiiotis  notitiam  per- 
duci!.  Farina  dicitur  divinitas,  quia  satiat  fideles 
animas.  Tria  vero  sata,  sunt  tres  personas  quia 
mensurabiliter  est  loquendum  de  eis,  ut  ait  Aposlo- 
lus :  Nott  plus  sapere  quam  oportet  sapere^  sed  sapere 
ad  tobrietatem  (Rom,  xii).  Satum  est  genus  mensu* 
ne,  juxta  morem  provinciae  Paleslinse,  unum  et 
dimidium  modium  capiens.  [Beda.]  Vel  ita:Fer- 
menlum  significat  dilectionem,  quae  fen^ere  facit 
meniem.  Nos  vero  quotquot  tiraoris  et  spei  exercitio 


el  sequacibus  vestris,  spirituali  intelligentia  intro- 
euntibus  ad  me.  IIIU  aulem  qui  forit  sunt ,  ut  Mar- 
cus  scribit,  in  purabolis  omnia  fiunt  Foris  quidem 
dicit  esse,  non  solum  illos  qui  neque  curabant  in- 
trare  navem,  ueque  cognosccre  veritatem,  sed  et 
omnes  iilis  simiies,  corporis  sensus  tantum  sequen- 
tes,  ut  nihil  spirilualiler  inteiiiganl.  Nota,  ubi  didt 
in  parabolis  omnia  fieri  his  qui  [oris  sunt,  insinuat 
non  solum  in  verLis  Domini,  sed  el  in  factis  par.v 
bolas  esse,  id  est,  signa  mysticarum  rerum,  ad  qmM 
perversi  iion  penetrant. 

R.  1 

Seorsum  autem  discipulis  suis  disserebat  omnia. 


.  ^   .  _     Illi  enim  digni  erant  audire  mystena  m  mtiroo 

Quasi  mola  supcnore  et  infenore  contenmur,  per  B         .    ,.       .    .•  .*       -4  .•  .1 

;  . .:„„;i>!,^_„„  „,  „„..,  „^„;,  ^„u\  o;.«,!/s«      penelrali  sapientiae,  qui  remoli  cogitationum  tumuU 

libus,  in  soiitudine  virtutum  permanebant. 

M.  ?    R.  "   L.  "   A.  *«' 

Ideo  in  parabolis  loquar  eis,  quia  videntes  non  m- 
dent,  et  audientes  non  audiunt,  neque  intelligunt,  et 
adimpletur  in  eis  prophetia  Isaice  dicens :  Auditu  «1* 
dietis,  et  non  intelligetis  :  et  videntes  videbitis,  et  non 
videbitis  (Isai,  vi.) 

[HiEnON.]  Videntes  non  vident^  boc  est,  ingenio 
praesumentes  se  videre,  privantur  spirituali  intelle* 
ctu ;  et  audientes  foris  non  audiunt  corde,  quod  est 
non  intelligere.  Unde  Isaias :  Auditu  exteriore  au^ 
dietis  praedicationem  Christi,  et  non  intelligetisy  et 
videntes  freqiicnter  videbitis  exteriori  visu  miracuia 


farinam  significanuir,  ut  unus  panis  mulli  simus  in 
CbHsto.  Abscondit  ergo  Ecclesia  fermentum  dile- 
clionis  in  (arinae  sata  tria;  quia  prscipit  ut  diliga- 
mus  ,Deum  toto  corde,  tota  anima,  tola  virtute. 
Possunt  etiam  in  farinae  satis  tribus  tres  Domiftici 
seminis  fructus,  trigesimus  scilicet  et  sexagesimus 
el  centesirous  inteliigi,  id  est,  oonjugatorum,  conti- 
nentium,  virginum.  Yel  sata  tria  sunt  tria  genera 
homuium,  Noe,  Daniel,  Job.  Tam  diu  autem  chari- 
tas  in  mente  recundita  crescere  del)et,  donec  men- 
tem  totam  in  sui  perfectionem  commutet,  ut  nil 
prxter  Deum  diligat,  recolat.  Quod  hic  inchoat,  sed 
in  alia  vita  perficitur.  [Hilah.]  Aliler  :  Tria  sata  fa- 
riox,  genus  bumanum  est,  ex  tribus  filiis  Noae  re- 


paralum.  Cui  sapientia  Dei  fidem,  dilectionem,  sa-  ^  ejus,  et  non  videbitis  oculo  mentis, 


nam  doctrinam  coaimendat,  donec  totum  fermente- 
tur,  id  est,  donec  in  fine  mundi  omnes  fideles  ad 
gloriam  perfectae  resuiTectionis  perveniant. 

M.  ''^  R.  « 

H(ec  omma  loculus  est  Jesusinparabolis  ad  turbas» 
R.  Ei  taiibus  multis  parabolis  loquebatur  eis  verbum 
prtmt  poterant  audire, 

M .  Et  sine  parabolis  non  loquebatur  eis^  ut  impU' 
retur  quod  diclum  est  per  Proplietam  dicentem :  Ape» 
riam  in  parabotis  os  meum  (PsaL  Lxxvii) ;  eructabo 
abscondita  a  constitutione  mundi, 

Etiam  talibus  parabolis  loquebatur  turbis,  qiod 
per  similitadinem  terrenam  facile  poterant  percipere 
ccelestia.  Sine  paraboiis  non  loquebatur  eis;  quia 
nutlus  facile  ejus  sermo  inveiiitur,  in  quo  non  ali- 
quid  parabolarum  sit  intermistum.  Ex  persona  Do- 
miDi  dicitur  in  psakno  septuagesimo  septimo :  Ape* 
riam  in  parabotis  os  meum,  Quare  attentius  conside- 
randum  est,  paraboiice  eum  locutum  esse,  eructabo 
tbscondita^  de  thesauro  secreti  mei  praedicando  my- 
iieria. 

M.  'l'  R.  'Vl.  '* 

Et  accedentes  discipuli,  dixerunt  ei :  Quare  in  pa' 
rabolis  loqueris  eis  ?  Qui  respondens,  ait  illis :  Quia 
9obis  est  datum  nosse  mysteria  regni  ccelorum,  iltis 
•^ttem  non  est  datum. 

[Beda.]  Mysteria  regni  coelorum,  id  est,  secreta 


Incrassatum  est  enim  cor  poputi  hujuf^  et  auribus 
graviter  audierunt,  et  ocutos  suos  clauserunt,  nequan^ 
do  videant  ocutis,  et  auribus  audiant^  et  corde  intetti- 
gant^  et  convertantur,  et  sanem  eos, 

Abundantia  malitiae  dicit  incrassatum  cor  Judaeo- 
rum,  quapropteringrate  susceperunt  verba  Domini, 
quod  fuit  graviter  audire.  Oculos  suos  clausisse  di- 
cuntur,  iie  arbitremur  esse  culpam  naturae,  non  vo- 
luntatis.  Cum  enim  possent  cogiiare  et  intelligere» 
averterunt  prae  invidia  intuitum  meiitis,  el  ita  ipsa 
sibi  causa  fuerunt,  ut  Deus  eos  deserendo  excxca- 
ret.  [AuGusT.1  Unde  Joannes  :  Propterea  non  pote-^ 
rant  credere,  quia  dixit  Isaias :  Exccecavit  ocutot 
|v  eorum  ut  non  videant  (Joan,  xii ;  Isa.  vi),  Quia 
praedixit  Isaias  in  spiritu  praescientis  omnia  Judaeo- 
rum  excaecationem,  non  poterant  credere,  non  quod 
ex  necessitate  non  possent,  et  ita  nulla  culpa  esset 
eis,  sed  quia  nolebant.  Non  poterant  credere;  quia 
Dei  ignorantes  justitiam,  suam  statuere  volebant. 
Excaecantur  et  indurantur ;  quia  r.egando  divinum 
adjutorium,  non  adjuvantur.  Quod  autem  dicuntur 
non  posse  credere,  ista  est  culpa  voluntatis  bn- 
manae,  sicut  quod  dicitur  Deus  se  ipsum  negare  non 
posse,  laus  est  voluntatis  divinae.  Nolentes  igitur 
oculos  et  aures  aperire  veritati,  meruerunt  ut  nun- 
quam  videant  oculis,  non  audiant  auribus  et  non 
intelligant  corde,  quod  est  neque  videre,  neque  au- 
dire,  el  non  convertantur  ad  pcenitentiam,  et  noa 


tei 


ZACHAKIiG  CHRYSOPOLITAN!  EPISCOPI 


tSi 


sanentnr  a  peccfttts,  iit  innoccntJam  recipianl.  [Ac-  A  >iani.  Indignans  enim  pcrcipere  verbnra  Dci  qiiod 

CC8T.3  Vel  ita  :  Ideo  paraboias  muUi  audierunt,  quia 

excaecati  erant,  ct  inde  excaecati ,  quia  superbia  in- 

crassatum  cor  habebant.  Excxcatio  vero  et  parabo- 

larum  obscuriias,  fuit  eis  occasio ;  nequando,  hoc 

est,  ne  aliquando  salubrius  converterentur  per  il- 

lum,  qui  terribilis  in  consiliis  super  filios  hominum, 

quibus  vuit  miseretur,  et  quos  vult  juste  deserit. 

Nam  quia  obscure  dicta  non  intellexerunt,  ideo  non 

crediderunt  in  eum,  et  sic  crucinierunt,  et  sic  post 

fesurrectionem  miraculis  territi  de  reatu  majoris 

criminis  compuncti  sunt ;  unde  accepta  indulgentia, 

majori  flagrant  dilectione.  De  aliis  dicit  Dominus  : 

LoquQT  M  itt  aliis  linguis  et  in  aliis  labii$  ( /sat. 

xxviu),  roanifesta  scilicet  apostolorum  doctrina. 


audit,  nullatenus  intra  cordis  viam  pessimis  cogita- 
tionibus  tritam,  suscipit  illud.  Vel  ila  :  Extra  viam 
quae  est  veritas  Christi,  seminatur  verbum,  et  dod 
in  via,  cum  auditores  non  curant  retinere  illud  nee 
inteliigere.  In  quam.  viam  qui  non  intrat,  sed  in 
circuitu  vadit,  errorem  incurrit.  Cavendiun  est, 
ubicunque  Dominus  exponit  ^ermones  suos,  ne  alind 
quam  ipse  exponit  vel  plus  intelligere  veiimua.  Ex< 
posuit  autem,  ut  doceret,  significationes  quxrendas 
jn  his  etiam  quae  non  explanavit. 

Qui  autem  supra  petrosa  seminatus  est,  Idc  est 
qui  verbum  audit^  et  eontinuo  cum  gaudio  accipit  il- 
lud;  non  habet  autem  in  se  radicem^  sed  est  temp^ 
ralis,  Facta  autem  tributatione  et  persecutione  pro- 


e$  nec  sU  exaudient  me  ( I  Cor.  xiv) ;  de  his  vero  ^  V^  verbum,  coniinuo  scandaiizatur. 


dicer**.  potest^  et  vel  slc  exaudieut  me. 

M.  ?  L.  **» 

Ye^iri  autem  beati  ocuU,  quia  vident ,  et  aures  ve- 
sirce^  quia  audiunt.  Amen  quippe  dico  vobisy  quia 
muUi  prophetw  et  justi  cupierunt  videre  quos  vide^ 
tfi,  et  non  vUerunt;  et  audire  qum  auditis,  et  non 
audierunt. 

[BEDi.]  Illos  oculos  dicit  beatos,  qui  sacramenta 
Christi  cognoscunt.  Prophetse  et  jusli,  sicut  Isaias 
et  Abraham,  viderunt  in  aenigmate,  et  non  in  spe- 
tie.  Abraham  exsullaoit  ut  videret  diem  Christi,  vt- 
iNe,  et  gavisus  est  (Joan,  viii).  Isaias  et  alii  propbetae 


Ita  dicilur  homo  qui  semen  verbi  suscipit,  semi- 
natus,  sicut  terra  postquam  semen  receperit,  dici- 
tur  seminata.  Qui  ergo  seminantur  super  petrusa, 
id  est  super  cogitationes  plenas  duritia  ad  retinen- 
dum  quod  libenter  audiunt,  temporales  dicuntur; 
quia  ad  tempus  credunt,  et  in  tempore  tentationii 
scandalizantur ,  quod  est  a  tranquillitate  meniit 
ruere.  [Hicron.]  Multum  quippe  distant  inter  eom, 
qui  raultis  tribulationibus  Dominum  negare  com- 
pellitur,  et  eum  qui  ad  primam  perseculionem  cor- 
ruit. 

Qui  autem  est  seminatus  in  spiniSy  hic  est  gui  ser- 
bum  audit,  et  sollieitudo  scbcuU  istius  et  fallacia  divi- 


viderunt  gloriam  Domini,  unde  et  videntes  sunt  ap-  ^  tiarum  suffocQt  verbum,  et  sine  fructu  efficitur, 


pellati.  Sed  in  aenigmate  viderunt,  non  in  praesen- 
tia ,  ut  apostoU ,  qui  nequaquam  per  angelos  aut 
varias  visionum  speciesopus  habebantdoceri.  Quos 
Lucas  reges  dicit,  Matthaeus  justos  appellat;  quia 
magni  reges  sunt,  qui  tentationum  suarum  motibus 
regendo  prseesse  noverunt,  non  succumbere.  Nota 
quia  minor  gratia  minorque  sacramentorum  Christi 
notitia  fuit  in  prophetis  quam  in  apostolis,  qui  pra&- 
sertim  accepto  Spiritu  sancto,  mundum  etiam  il- 
lustraverunt.  Yerumtamen  aliqui  prophetarum  et 
aliquando,  supra  hominem  rapti,  sine  aenigmate 
conteroplati  sunt  intellectuali  visione  divinitatem 
pariter  ut  apostoli.  Unde  Dominus  in  libro  Numeri : 
Si  quis  fuerit  inter  vos  propheta  Dominij  in  visione 


[Gregor.]  Divitiae  etsi  interdum  delectent,  tasiai 
spinae  sunt,  quia  cogitationum  suarum  punctioai- 
bus  mentem  lacerant ;  et  cum  usque  ad  peccaiini 
pertrahunt ,  quasi  inflicto  vulnere  cruentant.  Quas 
bene  Dominus  fallaces  appellat,  quia  diu  nobiscum 
perroanere  non  possunt,  nec  mentis  inopiam  expei- 
lunt.  Solae  divitiae  verae  sunt,  quae  uos  in  virtutibus 
divites  faciunt.  SoIIicitudines  et  divitiae  et  volQpta- 
tes  suflbcant,  quia  importunis  cogitationibus  suis 
guttur  mentis  strangulant,  et  dum  bonum  deside- 
rium  ad  cor  intrare  non  sinunt,  quasi  aditum  vita- 
lis  flalus  claudendo  necant.  Duo  sunt  in  divitiit 
coiUraria,  sollicitudines  videlicet  et  voluplates,  quse 
possessores  suos  et  afflicto^  et  lubricos  faciunt.  Sed 


apparebo  ei,  vel  per  somnium  loquar  ad  illum.  At  p  quia  \oIuntas  afllictioni  non  convenit,  alio  tempoit 


fton  talis  servus  meus  Moyses.  Ore  enim  ad  os  io 
quar  et,  et  paiam,  non  per  cenigmata  et  figuras  Do- 
mifitim  videt  (Num.  xii). 

CAPLT  LXXV. 

M.  *?   R.  ^   L.  '' 

Yos  ergo  audite  paraboiam  seminantis :  Omnis  qui 
audit  verbum  regni^  et  non  inteiligit^  venit  malus  et 
rapit  quod  seminatum  est  in  corde  ejus.  Hic  est  qui 
ucus  riam  seminatus  est. 

[Raban.]  Omnis  qui  audit  verbum  regni ,  aeterni, 
et  intelligere  negligit,  talis  e&t,  subaudis :  quod  venit 
maUu,  id  e.st  diabolu^  ad  eum.  Hic  est  qui  semina^ 
tus  Mi,   id  est  super  quem  semen  cecidit  secus 


sollicitudo  spe  acquirendi  seu  timore  perdendt  affli^ 
git,  alio  voluptas  per  aifluentiam  emoUit,  et  efflum 
facit.  Mulli  quidem,  audientes  disputationem  contra 
avaritiam  vel  iuxuriam,  dicunt  contemptores  saeciiU 
et  castus  homines  esse  beatos;  sed  ubi  species  oon- 
cupiscibiies  eorum  oblutibus  pnesentaDtor,  mox 
recedit  ab  eis  quidquid  recte  cogitaverant.  SeiBi- 
nati  ergo  supra  petrosam  terram  et  in  spinis,  sunt 
ilii,  qui  verbum  et  probant  et  desiderio  giiscmt,, 
sed  ne  ad  utilitatem  verbi  perveniant,  viCae  bujes 
adversa  terrendo  vel  prospera  blandiendo  eos  re- 
tardant.  Contra  quae  damna  utraque  semen  quod 
acceperat,  tuiari  curabat  Paulus  qui  ait :  Per  arma 
jusHtiai  a  dextris  et  a  sinistris  (II  Cor.  vi). 


»3  IN  UMUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  fiM 

Qu9  9ero  in  lerram  bonam  uminatm  est^  /lic  est  A  est,  lacrymosam  poenilentSam ,  deinde  plenum  fru' 

qui  verbum  audit  et  inteUigit  et  fruclum  afferty  et  fa- 


cit  aliud  quidem  centum,  aliud  autem  sexuyintaf  por* 
ro  aliud  triyinta. 

Diversitas  bunas  terrae,  animse  sunt  pie  creden- 
tium.  Hae  verhum  Dei  suscipiunt,  conservant,  et, 
ut  Lucas  habet  [ait],  in  patientia  fructificant^  quia 
Lona  agunt,  et  roala  proximorum  SKiuanimiter  to- 
leraal,  ut  post  flagella  humiliter  suscepta  ad  re- 
quiem  suscipiantur.  Sic  uva  calcibus  tunditur,  et  in 
vini  saporem  liquatur.  [Gregoe.]  Sic  oliva  contri- 
tlonibus  expressa,  amurcam  deserit,  et  in  oleili- 
qaorem  pinguescit.  Sic  per  trituram  areae  a  palcis 
grana  separantur,  et  in  horreum  purgata  perveniunt. 
Quisquis  erge  appetit  plene  vitia  vincere,  sludeat 


mentum,  scilicet  cLarilatem.  Plenitudo  enim  legii 
tharitas  est  {Rom.  xiii).  Tempore  inessis  resecal 
cam  per  falcem,  quia  temporalem  vitam  iucidit  per 
emissara  mortis  sententiani ,  granum  ad  co^leslia 
borrea  perducens.  [Beda.1  Vel  ila-:  Falx  esl  judi- 
ciuui,  quod  secat  orania,  quoniam  adest  messis,  id 
esl  consummatio  sasculi ,  in  qua  jusli  gaud^ibunt 
qui  in  lacrymis  seminaverunt.  Hoino  vcro  quilibet 
seinen  jactat  in  terram,  cum  cordi  suo  Lonam  in- 
tentionero  inserit ;  dorinit,  quia  jam  in  spe  boni  ope- 
ris  quiescit.  Nocte  surgit  ac  die  semen,  quia  intra 
adversa  et  prospcra  proficit.  Gerrainat  et  crescit 
dum  nescit  ille ;  quia,  cum  adhuc  metiri  incrementa 
sua  non  valct,  virtus  concepta  ad  profectum  duci« 


humiliter  purgationis  suae  flagella  tolerare.  Cente-  ^  twr.  Ultro  terra  fructiftcat,  quia  praevcniente  gratia. 


simum  fructum  deputamus  virginibus,  sexagesimuin 
viduis  et  continentibus,  trigesimum  sancto  matri- 
laonio.  [Beda.]  Quod  autem  triginta  refertur  ad  nu- 
ptias ,  digitorum  conjunctio  insinuat ,  qiiae  quasi 
molli  osculo  se  complectens,  maritum  pingit  et 
conjugem.  Sexaginta  pertinet  ad  viduas :  quse,  quan- 
to  magis  abstinent,  tanto  majus  praemium  recipiunt. 
r«entesimu6  numerus,  qui  a  sinistra  transfertur  ad 
dexteram,  exprimit  virginitatis  coronam.  [Acgdst.] 
Aliter  :  Centesimus  fructiis  est  marlyrum,  propler 
sanctilatem  vitae  vel  contemptum  mortis.  Sexagesi- 
mus  est  virginum,  propter  otium  interius,  quia 
nou  pugnant  contra  consuetudinem  camis.  Solet 
enim  otium  concedi  sexagenariis  post  militiam.  Tri-  ^ 
gesimus  conjugatorum,  quia  haec  est  setas  praelian- 
tium,  et  his  est  major  conflictus,  ne  libidine  $upe- 
reutur. 

CAPUT  LXXVL 


roens  hominis  sponte  ad  profectum  [fruclum]  boni 
operis  assurgit.  Haec  terra  priinum  producit  her- 
bam,  babens  adhuc  teneritudinem  inchoalionis  bo- 
nae ;  deinde  spicam  cum  virtus  animo  conccpla,  se 
ad  fructum  boni  operis  pertrahit;  deinde  plenum 
fruraentum,  quando  jam  virtus  ad  robustum  et  per- 
feclum  opus  promovetur.  Falcem  mitlit,  qui  jam 
paratus  ad  martyrium  optat  dissolvi  et  esse  cum  Chri' 
sto  (Pkilip.  i).  Per  falcem  resecat  messem,  cum  per 
mortem  operari  cessat,  metens  fructum  boni  operis, 
vilam  scilicet  aetemam.  Tunc  adest  messis,  quo« 
niam  omnia  bona  sua  repra^sentantur  ei  coram  an« 
gelis  Dei. 


M. 


140 

X 


K. 


43 

X 


Sie  est  regnum  Dei,  quemadmodum  si  liomo  jaciat 
sementem  in  terramy  et  dormiat  et  exsurgat  nocte  ac 
die^  et  semen  germinet  et  increseat^  dum  nescit  ille. 
V%ro  enim  terra  fructificat^  primum  herbam,  deinde 
spicam,  deinde  plenum  frumentum  in  spica.  Et  cum 
produxerit  fructus^  statim  nUttit  falcem,  quoniam  ad- 
est  messis. 

Regnum  Dei  est  Ecclesia,  quae  regitur  a  Deo ,  et 


Tunc  diniissis  turbis^  venit  in  domum.  Et  aceesse* 
runt  ad  eum  discipuli  ejus^  dicentes  :  Edissere  nobis 
paraboiam  zixaniorum  agri,  Qui  respondens^  ait  : 
Qui  seminat  bonum  semen^  est  Filius  iiominis.  Ager 
autem  est  mundus.  Bonum  vero  semen^  hi  sunt  fiiii 
regni.  Zizania  autem  filii  sunt  nequam.  Inimicus 
autem  qui  seminavit  ea,  est  diaboius.  Messis  vern, 
consummatio  s(tculi;  messores  autem  angeli  sunt, 
Sicut  ergo  coUigunlur  lizania  et  igni  comburuntur, 
sic  erit  in  consummatione  sosculi.  Mittet  Filius  ho^ 
minis  angelos  suos,  et  coUigent  de  regno  ejus  omnia 
scandala^  et  eos  qui  faciunt  iniquitatem ,  et  mittent 
eos  in  caminum  ignis  :  ibi  erit  fietus  et  stridor  deu" 


ipsa  regit  homines  et  vitia  calcat.  Homo  jactans  Dtium.  Tunc  justi  fulgebunt  sicut  sol  in  regno  Patris 


semen,  Filius  hominis  est;  scmen,  verbum ;  terra, 
corda  humana;  dormitio  vero  hominis,  mors  esl 
f^alvatoris.  Exsurgil  seroen  nocte  et  die  posl  som- 
num  Cbristi,  quia  numerus  credentium  intra  ad- 
Tcrsa  el  prospera  magis  magisque  muUiplicalur. 
Semen  germinat  bona  intentione,  et  crescit  in  opere, 
dam  ille  nesdl,  id  est  nescire  nos  facit,  quis  quem 
fruclara  aflTeral  in  finem,  dum  dicit-r  Qiit  persevera» 
verit  usque  m  finem,  ipse  saivabftur  (Malth.  x). 
Vilro  lerra  fruclificat,  dum  voluntatem  nostram 
I^ug  exspectal,  dicens :  Si  vis  pervenire  ad  vHam^ 
serva  mandata  (Matth,  xix).  Haec  terra  piiraum 
producit  herbam,  id  est,  timorem  :  initium  enim  sa* 
pientUB  timor  Vomhn  (Psal.  ci).  Deinde  spicaro,  id 
Fatbol.  CLXXXVI. 


eorum.  Qui  habet  aures  audiendi^  audiat. 

Bonnm  semen  sunt  hi,  subaudis,  qui  sunt  fllil 
regni.  Omnia  scandala,  id  est  eos  qui  faciunt  sine 
fine  aflectu  mentis  iniquae  :  dicuntur  angeli  primo 
colligere,  quia  in  ipsa  resurrectione  reprobi  diflicul- 
tate  onenim  peccatorum  deprimentur,  electi  vero 
rapientur  obviam  Christo  in  aera  (I  Thess.  iv).  fn 
terris  ilaque  separabuntur  injusti  a  justis ;  deindo 
vero  in  aere  boni  jungentur  Christo,  sanclilate  suo 
modo  fulgentes  sine  defectu,  sfcut  sol  in  suo  g(K 
nere  Incidissiroum  corpus  est.  Caminum  ignis  dielt 
inferiiiim.  Officia  quidem  vindictae,  boni  angeli  vi^ 
lelligunlur  implere  bono  animo,  quomodo  }udei| 
officia  vero  misericordiae  mali  non  implent. 

8 


235 


ZACIIAIlIil!:  CHRISOPOLITANI  EPISCOPI 
CAPUT  LXXVn.  A  CAPUT  LXXYIII. 


836 


SimUe  est  regnum  cocloritm  thesauro  abscoudilo  tn 
agro  :  quem  qui  intenit  homo^  abscondit,  et  prce  gau-- 
dio  illius  vadit  et  vendit  universa  qurn  habei ,  et  emit 
agrum  illum, 

[HiLAR.]  Per  similitudinein  thesavNri  in  agro,  spei 
nostrse  opes  inlra  se  posilas  ostendit.  Thesaurus 
enim  in  agro  inlelligitur  fdius  Dei  ahsconditus 
in  came  aut  in  sanctis  Scripluris.  [Gregor.]  Quem 
invenisse,  gratuitum  est ;  sed  quia  coelestes  divitiae 
uonnisi  damno  sseculi  possidenlur,  qui  invenit , 
contemnere  saecularia  debet ,  ul  sit  ei  potestas 
utendi  Ihesauro  cum  agro.  Yel  ila  :  Thesaurus  est 
coeleste  desiderium ;  agcr  in  quo  absconditur,  disci- 
plina  studii  coelestis.  Quem  agrum  venditis  omni- 
l)us  comparat,  qui  yoUiptatibus  carnis  renuntiat,  B 
el  terrena  desideria  per  coclestis  disciplinae  custo* 
diam  calcai,  ut  iiberius  se  applicet  studio  inielU- 
gentiae.  Thesaurum  abscondere  debemus,  non  in 
via,  sed  in  corde  nostro ;  quia  in  bac  vita  quasi  in 
via  patrise  sumus,  ne  maligni  spiritus  quasi  latrun- 
cu4i  nostrum  iter  obsidentes,  nos  exspolient,  si  pu- 
blice.thcsaurum  in  via  portaverimus.  Non  dico  ut 
occultemus  proximis  bona  opera  nostra,  cum  scri- 
ptum  sit :  Videant  opera  vestra  et  glorificent  Patrem 
vestrum  (Matth.  v),  sed,  ut  in  operibus  bonis  lau- 
dem  exteriorem  non  quaeramus.  [Remig.]  Aliter : 
Thesaurus  in  agro,  duo  Testamenta  legis  sunt  in 
Ecclesia,  pro  quorum  intelligentia  ut  in  otio  disca- 
tur,  temporalia  contemnuntur.  Quod  et  philosophi 
iiilelliguntur  fecisse  pro  humana  scicntia. 

Iterum  simile  ett  regnum  cxlorum  homini  nego^ 
tiatorif  qucerenti  bonas  margaritas.  Inventa  autem 
una  pretiosa  margarita,  abiit  et  vendidit  omnia  qu(B 
habuit,  et  emit  eam. 

Dc  margaritis  et  thesauro  par  ratio  est,  sed  su- 
perius  regnum  coelorum  accip  tur  ipse  Christus, 
vel  superna  Ecclesia ,  sive  coeleste  desiderium. 
[HiERON.]  Uic  vero  cl  inferius,  Ecclesia  adhuc  prae- 
sens,  in  qua  jam  etiam  virtules  civium  coelestium 
regnant.  Bonae  margaritae,  lex  est  et  prophetae , 
pretiosissima  margarita,  notitia  Salvatoris.  Nego- 
tiator  est  sin^ilis  apostolo,  qui  observationes  con- 
tempsit  pristinas  pro  Christo  :  non  quod  invenlio 


Iierum  simile  est  regnum  eoelorum  sagenm  missa 
in  mare^  et  ex  omni  genere  piscium  congreganti. 
Quam,  cum  impleta  esset,  educentes,  et  secus  littus 
sedentes^  elegerunt  bonos  in  vasa  stca,  malos  autem 
foras  miserunt, 

Sagenae  missx  in  mare  comparatur  Ecclesia  vel 
praedicatio  evangelica,  quax  quasi  pisces  dc  mari 
trahal,  homines  a  saeculo  in  lumen  veri  solis  edu- 
cens.  Contexuerunt  sibi  apostoU  ex  utroque  Tesla- 
raento  sagenam  EvangeUi,  et  usque  hodie  in  flucli- 
bus  hujus  saeculi  tenditur,  capiens  bonos  ac  maios. 
[Remig.]  In  fiue  autem  mundi  trahetur  ad  Httus,  et 
discementur  pisces  boni  in  coeium,  mali  in  geben- 
nam.  Educent  angeli  per  resurrectionem  sagenam 
impletam,  quia  tunc  Ecclesia  praedestinatos  omnes 
continebit.  Et  secus  littus,  hoc  est,  post  fmem  mundi 
sibi  officio  injuncto  quodammodo  judi^^^ntes,  quod 
per  sedem  intelligitur,  eligent  bonos  in  vasa  sua,  id 
esl,  in  aeterna  tabernacula ;  malos  vero,  ne  videaut 
glorram  Dei,  mittent  foras,  in  infemum  scilicel.  El 
hoc  est  quod  sequitur  : 

Sic  erit  in  consummatione  sacuti.  Exibunt  angeli, 
et  separabunt  malos  de  medio  justorum^  et  miitent 
eos  in  caminum  ignis;  ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium. 

[Beda.]  Fletus  de  ardore,  stridor  dentium  solet 
incitari  de  frigore.  Ubi  duplex  ostenditur  esse  ge- 
henna,  id  est,  nimii  frigoris  et  fervoris.  Cui  beaii 
Job  sententia  consentil ,  dicentis  :  Ad  calorem  ni' 
C  mium  transibit  ab  aquis  nivium  {Jolf  xxiv).  Vel  slri- 
dor  dentium  prodit  indignantis  afiTeclum,  eo  quod 
sero  unumquemque  poeniteat,  sero  ingemiscat,  sero 
irascatur  sibi,  qui  tam  pervicaci  improbitale  deU- 
querit. 

Intellexistis  hac  omnia?  Dicunt  ei  :  Etiam.  Aii 
illis :  Ideo  omnis  Scriba  doctus  in  regno  cwlorum, 
similis  est  patrifamilias  [  est  homini  ]  ,  qui  profert 
de  thesauro  suo  nova  et  vetera. 

Apostohis  futuris  magistris,  non  lantum  audien- 
tibus,  sed  inteUigentU)us  dignum  testimonium  red- 
dit,  sub  nomine  patrisfamilias  se  comparans,  et 
iUos  propter  scientiam  Scribas  noncupans.  Ac  si 
dicat :  Quia  inteUexistis,  ideo  dico  vobis,  quod  om- 


novae  margarita»  condemnet  veteres  margaritas,  sed  D  nis  Scriba  doctus,  id  est,  omnis  scril)ens  in  cordc 


quia  comparatione  ejus  omnis  gemma  viiis  sit. 
Abiit  negotiator  de  domo  sua  ad  forum,  abiil  eccle- 
siasticus  de  possessionibus  suis  ad  scholam  sapien- 
tium.  lUe  vendidit  omnia,  iste  reiiunliavit  omnibus 
et  sibi  ipsi;  quia  unius  hujus  desiderati  lapidis 
pretium,  reliqui  laboris  jactura  est  comparandum. 
[Rehig.]  Aliler  :  Quasi  bonas  margaritas  quaeris 
sanctos  viros,  quibus  conformeris,  vel  bona  prae- 
cepta  seu  spirituaies  intellectus,  in  quibus  sit  sa- 
lus.  Invenis  itaque  prae  omnibus  pretiosam  marga- 
ritam  Christum,  et  iiuer  praecepta  mandatum  dilc- 
ctionis  atque  supra  omnem  inteUectum  reperis  pe- 
netrata  carnis  testudine  intellectum  verbi,  quod 
erit  apud  Deum. 


suo  qu»  a  me  audit,  sicut  vos  et  aUi  in  regno  coe- 
lorum,  quod  est  Ecclesia,  similis  est  mihi,  qui  sum 
paterfamilias,  quia  Dominus  exercituum,  videUcet 
hominum  et  angelorttm,  et  qui  profero  de  thesaaro 
cordis  mei  nova  et  vetera,  id  est  Novi  et  Yeteris 
Testamenti  scientianu  ApostoU  quoque  inslructi, 
cum  praedicarent  EvangeUum,  comproUabant  iUud, 
quod  de  thesauro  doctrin»  eUciebant,  legis  et'  pro- 
phetarum  vocibus.  [Gregor.]  Aliter  :  Yeius  fuil 
humanum  genus  ad  inferna  descendere;  Novumest, 
regnum  coelorum  juste  vivenles  penetrare.  Praedi- 
cator  ergo  doctus,  et  nova  scit  proferre  de  suavitate 
regni,  et  vetusta  de  terrore  suppUcii,  ut  vel  pceiur 
teiTcant,  quos  praemia  non  invitaut. 


i-M  IN  UNUM  EX  QUATIOR  IJBER  SECUNDUS.  238' 

Et  laetum  e$t,  cum  consummassel  Jesus  parabolas  A  pbetaiuin,  de  quo  Moyses  pracdixit  :  Prophelam  vo- 

bis  suscitabit  Deus  de  fratribus  vestris  (Deut,  xv.i); 


istas,  transiit  inde. 

CAPUT  LXXIX. 

M.  ?    R.  '"  L.  ''  A.  '' 

Et  veniens  in  patriam  suam,  docebat  ecs  in  syn- 
agogis  eorum,  ita  ut  mirarentur  et  dicerent :  Unde 
huic  sapie7itia  hac  et  virtutes  tales,  qua:  per  manus 
ejus  efficiunlur  ?  Nonne  hi  est  fabri  filius  ?  Nonne 
mater  ejus  dicitur  Maria  et  fratres  ejus  Jactb  et 
Joseph  et  Simon  et  Judas,  et  sorores  ejus  ?  Nonne 
omnes  apud  nos  sunt  ?  Vnde  ergo  huic  omnia  isla  ? 
Et  scandalizabantur  in  eo. 

Inhonoratur  Dominus  a  suis,  quanquam  et  do- 
cendi  prudentia  et  operandi  virtus  admiralionem 
moverent.  Enim  vero  queni  verbis  et  faclis  Chri- 
stum  esse  cognoscere  possunt,  ob  solam  notitiam 
generis  contemnunt.  Inlidelitas  namque  hinc  magna, 
hmc  humilia  cernens,  veritatem  judicii  non  recipit, 
sed  scandalizalur,  quod  est  impediri  mentis  arbi- 
iriitm.  Marcus  ait  Dominum  dictum  fabrum,  Mat- 
Ibaius  fabri  fllium.  [Aucust.]  Utrumquc  dici  potuit: 
credebant  enim  eo  esse  fabrum,  quo  fabri  filium. 
At  vero  in  illorum  errore  verilas  latet.  Vere  enim 
crat  filius  fabri,  qui  per  ipsum  in  principio  omnia 
fecit,qui  operatur  Spiritu  sancto  et  igni,  qui  fabri- 
CAlns  est  auroram  el  solem ,  Ecclesiam  primilivam 
et  sequcntem.  Pater  Cbristi  et  Christus  in  magna 
domo  hujus  mundi,  diversi  generis  vasa  fabricant ; 


sed  ct  Elias  et  Jeremias,  oeterique  prophetas,  mi- 
nores  in  palria  quam  in  cxteris  civitatibus  habiti 
sunl.  BIos  enim  est  cives  civibus  invidere ,  et  non 
praesentia  viri  opera,  non  virtutem  considerare , 
sed  infanlix  fragilitateni  recordari.  Idcirco  autcm 
paucas  virtutcs  fecit  ibi ;  quia,  si  nuUas  facercl, 
increduli  a  quibus  deridebatur  ,  forsan  excusabiles 
putarentur ;  vel  si  mulia  cernerent  signa,  penitus 
inexcusabiles  fierent,  et  eo  magis  damnarentur.  Et 
qiioniam  nec  prophetis  creduul,  nec  ipsi  Chrislo 
quem  prsesentcm  cernunl,  iilorum  incredulitatein 
miratur,  non  quasi  rein  improvisam,  sed  mirari  se 
coram  hominibus  ostendil,  quod  vult  intimare  mi- 
^  randum  hominibus. 

w  22 

In  veritate  dico  vobis  :  Mult(B  viauo!  erant  in  dk" 
bus  Elios  in  Israel^  quando  ciausum  est  ccelum  annit 
tribus  et  mvnsibus  sex,  cum  facta  esset  fames  magna 
in  omni  terra ;  et  ad  nuUam  iUarum  missus  est  EUas^ 
nisi  in  Sareptam  Sidonio!  ad  muUerem  viduam. 

[Beda.]  Quod  divina  faslidiosis  civibus  benefieia 
subtrabo,  prophetarum  gestis  non  adversatur; 
quia,  sicut  tempore  famis  nemo  est  in  Judaea  re- 
pertus  Elise  (^ignus  hospitio  (111  Reg.  xvn),  sed  ex- 
terse  gentis  vidua  est  qusesita,  et  sicut  multis  ibi- 
deni  leprosis,  Naaman  Syrus  ab  Eliseo  solus  cyrari 
promeruit  (IV  Reg,  v):  sic  ct  vos  perfidise  causa 


et  vasa  iras  igne  spiritus  molliendo  in  misericordiae 

vasa  commulant.  Unde  Malachias  cx  persona  Pa-  C  s"P«™«  «"«ere  privabit.  Vidua  ad  quam  Elias  mis- 

iris  ait  de  Filio.  Et  sedebit  conflans  et  emundans      ^"s  «^t,  gentium  designat  Ecclesiam,  quaj  a  suo 


krgenium ,  et  purgabit  fiUos  Levi,  et  conflabit  eos 
quasi  aurum  et  argentum  (Matth.  v).  Manifestum 
est  cognalos,  more  Scriptune,  fratres  seu  sorores 
iiuncupari  :  et  ssepe  vilitas  originem  comitatur,  ut 
de  David  despective  dictum  est :  Quis  est  tste  fiUus 
Isai?  (III  Reg.  xii.)  Sed  :  HumiUa  Dominus  resptcU, 
et  alta  a  longe  cognoscit  (Psal.  cxxxvii). 
r        20 

Ltm       X 

Et  ait  iUis  :  Vtique  dicetis  mihi  hanc  simiUtudi- 
tiem :  MedicCy  ctira  teipsum.  Quanta  audivimus  facta 
in  Caphartiaumj  fac  hic  et  in  patria  tua. 

Quia  in  Capharnaum  plures  te  curasse  audivi- 


Conditore  diu  deserta ,  populum  fidei  nesciuni , 
quasi  pauperem  filium  egena  slipe  nutriebat,  id  est 
verbo  saecularis  scientia!  absque  utilitatis  fructu 
docebat.  Unde  bene  ha^c  vidua  in  Sarepta  Sidonia) 
dicitur  esse  morata.  Sidonia  quippe  venatio  inuti^ 
Us;  Sarepla  vero  incendium  vel  angustia  panis  in- 
terpretatur.  His  autem  gentilitas  exprimitur,  quas 
inutili  venationi  dedita,  id  est,  lucris  et  negotiis 
sseculi  serviens,  incendium  carnalium  cupiditatum, 
panisque  spiritualis  angustias  patiebatur ,  donec 
Elias,  id  est  propheticus  sermo,  ad  eum  mittitur, 
qui  in  Judaea  fame  periclitabatur,  clausa  cceli  janua . 
id  est,  cessante  Scripturarum  intelligentia  pro  per 


mus,  cura  et  te  ipsum,  id  esl,  fac  simile  in  tua  ci-  D  fidia  Judaorum,  Venit  ergo  propheticus  sermo  ad 


vilale,  ubi  conceptus  es  et  nutritus.  Quasi  dicant ; 
Non  crediuius  quod  incerta  fama  vulgavit,  cum 
apud  nos  nihil  tale  feceris,  quibus  convenientius 
talia  impendenda  erant  bencficia.  Verus  medicus 
e&l  Christus,  quia  restaurat  lapsos,  ut  post  vulnera 
sani  simus. 

142      n       til      T       21      A       35 


M. 


R. 


L.  "   A. 


Amen  dico  vobis,  Quia  nemo  propheta  aceeptus  est 
in  patria  sua  et  in  aomo  sua.  Et  non  fecit  ibi  virtU'- 
tes  muUas  propter  increduUtatem  iUorumt  nisi  pau- 
cos  infirmos  impositis  manibus  curavit^  et  mirabatur 
propter  increduUtatem  iUorum. 

[Beda.^  Non  solum  ipse  Dominus  et  caput  pro« 


Ecclesiam  ,  ut  receptus  pasccrctur ,  et  reficeret 
corda  credentium.  Ubi  prius  erat  panis  spirilualis 
angustia,  ibi  farina  oleumque  ore  prophetico  bene- 
dicitur,  id  cst,  fructus  et  bilaritas  charitatis,  vel 
gratia  Dominici  corporis  et  unctio  charismatis  in- 
defectivo  verbi  coelestis  munere  fecundatur,  et  ba-- 
ctenus  hxc  munera  apud  Ecclesiam  non  deficiunt. 
Quodi  hxc  inulier  mysticum  panem  factura,  duo 
se  ligna  velle  colligere  testatur,  lignum  crucis  ex- 
primit  ,  quo  nobis  esi  praeparatus  vitae  aetenijo 
panis. 

Et  muUi  leprosi  erant  in  Israel  sub  Eliseo  pr«» 
phetUt  et  nemo  eorum  mutidatus  est ,  nisi  Naamam 
Stfrus. 


&39  ZACHAniiC  CilRTSOPOUTANl  EP19C0PI  M 

Naaman  etiain  Syrtis,  cujus  nomen  interprelalur  A  talis  $ui  comam  fecit  principibus  $l  tHtmdt  tt  primk 
populuni  demonstral  nationum ,  quondam      Cuhtaa, 

Mulhim  alium  invenimus  observasse  diem  nata- 
lem  sui,  nisi  Herodem  etPharaonem,  utquorum  en; 
una  impietas,  esset  una  solemnitas.  Nos  autem  non 
nativitatis  diem  luxuriando  celebremus ,  sed  diein 
mortis  sempercommemorandotimeamus.  Homotmm 
ad  laborem  nascilur  {Job  v),  et  sancti  transeuot  per 
mortem  ad  regnum. 

Cumque  inlroisset  filia  ipsius  Herodiadis  et  saltaS' 
set^  et  placuisset  Herodi,  simulque  recumbentibus^  rex 
ait  pueltm :  Pete  a  me  quod  t'is,  et  dabo  tibt,  Etjura- 
vit  t//t,  Quia  quidquid  petieris  dabo  tibi ,  Cicet  dimi- 
dium  regnt  mei.  Qucs  cum  exiisset,  dixit  matri  sua  f 
Quid  petam  ?  At  illa  dixit :  Caput  Joannis  Baptistg. 
B  Cumque  introisset  statim  eum  festinatione  ad  regem^ 
petivit  dicens  :  Volo  ut  protinus  des  mihi  in  disco  ca- 
put  Joannis  Baptistce,  Et  contristatus  est  rex;  propter 
juramentum  autem  et  propter  simut  recumbentes  no- 
luit  eam  contristare,  Misitque  spicuiatorem^  et  decol" 
lavit  Joannem  in  carcere ;  et  allatum  est  caput  ejus  in 
disco,  et  datum  est  puellce^  et  dedit  matri  sua.  Et  ac- 
cedentes  discipuli  ejus^  tulerunt  corpus  ejus,  et  sepelit' 
runt  illud  in  monumento.  Et  venientes  nuntiaverunl 
Jesu, 

Timens  ilerodias,  ne  aliquando  Herodes,  Joanne 
monente,  resipisceret ,  oplabat  in  poteslate  linguam 
babere,  quae  illicitas  nuptias  arguebat  [Bed&I.  Ile* 
rodis  quoque  scelus  juramentum  minime  excusat, 
qui  ad  boc  forte  juravit,  ut  futur»  occasioui  ma- 


aecor. 

periidiaB  lepra  maculusiim,  sed  per  sacramentum 
baptlsmatis  ab  omni  foeditate  postea  purgatum.  Qui 
■eapta;  consilio  puellx,  boc  est,  inspirationis  su- 
pernsp!  gratia,  quam  Jud%is  niale  servanlibus  gen- 
tes  rapuere  pro  salutc,  ab  Kiiseo  sepiies  lavari  ju- 
b.;t ;  quia  solum  bnptisma  salvat,  quod  scptiformi 
Spiiltu  regenerat.  Undc  caro  ejus  post  lavacrum 
voIi:t  caro  pueri  apparuisse  memoratur,  sive  quia 
(tmctos  in  Christo  baptizatos  in  imam  parit  gratiae 
inatT  infantiam,  sive  Christus  intelligatur  puer, 
cujus  corpori  per  baptismum  tota  credentium  sobo- 
les  adunalur.  Partcm  sanctse  terrse  secum  tulisse 
dicilur,  quia  oportet  baptizatos  Doniinlci  corporis 
paiticipatione  conformari  [conOrmari]. 

Et  repltti  sunt  omnes  in  Synagoga  ira^  ha:c  au- 
dientes.  Et  surrexerunt^  et  ejecerunt  iilum  extra  civi' 
iatem,  et  duxerunt  iltum  usque  ad  supercilium  moti- 
sis,  snper  quem  civitas  Hlorum  erat  cedificata,  ut 
praccipitarent  eum.  Ipse  autem  transienSt  P^f  medium 
Hlorum  ibat. 

Quod  Dominus  testatur  de  Judxi  verbo,  hoc  ipsi 
testantur  facto,  retribuentes  mala  pro  bonis.  0  pe- 
jor  magistro  discipulorum  hseredilasl  Diabolus 
dixcrat :  Mitte  u  deorsum  (Matth.  iv),  Jud^ei  facto 
anittere  conabantur.  Sed  illorum  furenlium  subito 
Tnen|e  obstupefacta,  Dominus  descendit,  malcns  eos 
sanare  quam  perdei^,  ut  cassata  eorum  nequitia, 
deinceps  desisterent  ab  ejus  morte.  Nondum  enim 


enerat  hora  passionis  ejus,  nec  hoc  genere  mortis     chinas  prscpararet.  Alioquio  si  ob  jusjurandum  sedi- 


elegerat  mori. 


CAPUT  LXXIXW5. 


IS 


M.  7   R.  ^"  L. 

In  ilto  tempore  Berodes  tetrarcha  tenuit  Joannem, 
et  vinxit  eum  in  carcerem  propter  Herodiadem  uxorem 
Phitippi  frairis  sui,  quia  duxeral  eam. 

Vetus  historia  narrat  Phllippum,  Herodis  majoris 
filium,  sub  quo  Dominus  fugil  in  iEgyptum,  fratrem 
bujuB  Herodis  sub  quo  passus  est  Christus,  <)uxisse 
Herodiadem,  flliam  Aretae  regis  Arabum.  Postea 
Tcro  socer  ejus,  exortis  quibusdam  contra  generum 
simultatibus,  tulit  filiain  suam,  et  eam  copulavit 
llerodi  inimico  ejus ,  et  in  dolorem  prioris  mariti , 
€t  quia  ilie  majoris  esset  potestalis  et  famse^  Ergo 
ioannes  qui  venerat  in  Spiritu  et  virtute  Eliae,  ea- 
^em  autoritate  qua  ille  Achab  regem  corripuerat  et 
Jezabel  uxorem  ejus  (///  Reg.  xviii),  arguit  Hero- 
dem  et  Herodiadem. 

M.  '"^  R.  «» 

Dicebat  enim  Joannes  Herodi :  Non  iicet  tibi  eam 
Jiabere.  Herodias  autem  insidiabatur  ilti^  et  voiebat 
eum  occiderCy  nec  poterat.  BI.  Timebat  enim  popuium, 
quia  sicut  prophetam  eum  habebant.  M.  R.  Similiter  et 
Herodes  volens  itlum  occidere^  metuebat.  R.  Sciens 
eum  virum  justum  et  sanctumy  et  custodiebat  eum.  Et 
audito  eOy  muita  fadebat,  et  libenter  eum  audiebant. 
fl.  M.  Et  cum  dies  opportunus  accidisset,  llerodes  na- 


cit  fecisse,  quid  si  matris  fllia  postulasset  interitum? 
Sase  si  aliquid  forte  nos  incautius  jurasse  contige- 
rit,  quod  observatum  vertat  in  pejorem  exitum,  li- 
bere  illud  consiiio  salubriore  routandum  noverimus 
ac  magis  instante  necessitate  perjurandum  nobis, 
quam  pro  vitando  perjurio,  in  aliud  criaien  graviui 
esse  divertendum.  Juravit  David  per  Daminum  00- 
cidere  Nabal  virum  slultum  et  impium  (/  Reg.  xiv), 
atque  omnia  quae  ad  illum  perlinerent  demoliri ;  sed 
ad  primam  intcrcessionem  Abigail»  prudeniis  femi- 
nae,  Nabal  remisit  minas.  Non  sohim  aatem  in  ju- 
rando,  sed  et  in  omni  quod  agimus ,  baec  modera- 
tio  solertius  est  observanda,  ut  si  taleni  forte  la- 
p  pr.nm  inciderimus,  ex  quo  sine  aliquo  peccato  sur- 
g<rfPi  non  possimus ,  illum  potius  evadendi  aditum 
pUamus,  in  quo  minus  periculum  esse  cernimus: 
juxta  illos  qui,  hostilibus  clausi  niuris,  cum  evade- 
re  desiderantcs,  portarum  accessum  sibi  interdictum 
considerant,  ibi  necesse  est  ut  desiliendi  locum  eli- 
gant,  ubi  muro  existente  breviore,  minimum  peri- 
culi  cadentes  incurrant.  [Hieron.]  Idcirco  dixit ,  et 
contristattis  est  rex ;  qnia  consuetudinis  est  ut  opi« 
nionem  multorum  sic  narret  bistoricus,  quomodo  eo 
teropore  ab  omnibus,  credebatur.  Ubidicitur,  etpro- 
pler  simul  recumbentes^  vult  Herodes  omnes  sui  sce- 
leris  esse  ^nsortes.  Legimus  in  Romana  historia 
Flaminium  ducem  Romanorum ,  a  censoribus  pul- 
sum  de  curia,  ideo  quod  meretriculae  quae  nunquom 


Ui  IN  LNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  242 

Tidisse  iedicerethomiiiemdecoUalum,  assensus  sil,  A  dam  quod  Joannes  turrextt  a  mortuis ;  a  quibusdam 


ut  rens  quidam  capitalis  criminis  in  convivio  trun- 
carelur.  [Hieron.]  Quanto  sceleratior  Herodeset  Hc- 
rodias  et  puella  ?  Hsec  juxta  litteram.  Nos  autcm  us- 
qtie  hodie  cernimus  in  capite  Joannis  prophets,  Ju- 
daeos  Christum,  qui  caput  est  prophelarum,  perdi- 
disse.  Caput  legis,  quod  est  Christus,  a  corpore  ab- 
sciditur  proprio,  id  est  a  Judaico  populo,  et  datur 
puellx  de  gentibus,  hoc  est,  Romanse  Ecclesiae ;  et 
puella  dat  matri  suae  adulterae,  videlicet  Synagogse, 
in  fine  crediturae.  CorpusJoannissepelitur,  caputin 
disco  locatur,  quia  littera  quasi  humo  tegitur,  sed 
spiritus  in  altari  sumitur  ac  honoratur.  [Hilar.] 
Finilis  enim  l^is  temporibus,  et  cum  Joanne  con- 
sepultis,  discipuli  ejus,  id  est  auditores  legis,  cania- 


vero,  quia  Elias  apparuit ;  ab  aliis  autemt  quia  pro' 
pketa  unus  de  antiquis  surrexit.  R.  L.  Et  ait  Herodes : 
/oannem  ego  decollavi.  Quis  auiem  est  isle  de  quo  ego 
audio  talia  ?  Et  qufrrebat  videre  eum, 

Apud  Marcuni  per  ironiam  exprcsse  dicil  Ilerodes  . 
Que.n  egd  decollavi  Joannem,  itjc  a  mortuts  resurTe- 
xit.  [Beda.]  Ironice  etiani  potuit  dicere  servis  suis, 
qui  eum  propriis  manibus  decollaverant,  quod  Mat- 
thaeus  sic  narrat :  Herodes  ait  pueris  suis :  Hic  est 
Joannes  Daptista;  ipse  surrexita  mortuiSf  etideo  vir- 
tutes  operantur  in  eo.  Quod  si  ha^c  verba  afiirman- 
tis  intclligamus,  sentiendum  est,  post  hi^sitationem 
confirmasse  Ilerodem  in  animo  suo ,  quod  ab  aliis 
dicebatur.  Sanequidcm  senserimt,  quod  majoris  vir- 


libus  inseoLservantiisexstinclis,quasi  Joanniscor-  D  tutis  futurisint  sancli  amorluis  resurgenles,  quam 


pore  sepulto,  veniunt  ex  legc  ad  Evangelium,  ex  llt- 
tera  ad  spiritum ,  in  quo  proficientes  Domino  con- 
junguntur.  [Beda.]  Ecclesiasticae  narrant  historise 
loaiinemvinclum  in  castellum  Arabiae,  quodMachae- 
runta  nominant,  adductum,  ibique  truncatum.  Cor- 
pus  vero  in  Sebasta,  urbe  Palaeslinae,  qua;  quondam 
Samariae  dicla  est;  caput  autem  in  Hierosolymis 
hamatum  est.  At  tempore  Juliani  apostatae,  pagani 
invidentes  Christianis  qui  sepulcruro  Joannis  solli- 
cite  frequentabant,  monumentum  invadunt,  ossa  di- 
sperguDt ;  eadem  rursus  collecta  et  cremata  latius 
dispergunt.  Sed  Dei  providentia  adfuerunt  quidam 
monachi  ex  Hierosolymis,  qui  misti  paganis  ossa  le- 


fragili  carne  gravati.  Quanta  Judxorum  invidia  ex- 
stiterit  contra  Dominum,  ex  Evangelio  docemur 
{Matth.  xxviii).  Joannem  a  mortuis  surrexisse  cre- 
debant,  Jesum  autem,  qui  tot  signa  fecil,  praedica^ 
bant  non  surrexisse,  sed  furtim  sublatum  esse. 

M.    '^   L.  ''  A.  " 

Quod  cum  audiisset  Jesus^  seuuit  inde  in  navicu- 
ta  in  locum  desertum  seorsum,  Et  cum  audiissenl  tur» 
6af,  seatto!  sunt  eum  pedestres  decivitatibus.  Et  exienSj 
ffidit  turbam  mii/(am,  et  misertus  est  ejus,  et  curavit 
languidos  eorum, 

[HiERON.]  Bene  dictum  est,  secessit,  non  fugit,  ut 


oslendatur  magis  eum  persecutores  vitare  quam  ti- 

gentibns.  maximam  eorum  partem  congregaverunt,  ^  ^^^^    a«.>«..«..„„^  «..r««..^  .«.«x«..o  ...0.  -!«oc.-^«:- 
*  *  **    "  C  mere.  Upportunum  namque  tempus  suae  passionis 

exspectans,  vitabat  ne  homicidio  de  Joanne,  junge- 


et  ad  patrem  suum  Philippum  Hierosolymam  detule- 
runt.  At  ille  statim  per  diaconum  suum  Julianum  mi- 
sit  Athanasio  Alexandria;  episcopo,  et  ibi  postea  ser- 
vata  Theophilus  ejusdem  urbis  episcopus,  expurga- 
to  a  sordibus  templo  Serapis,  ibidem  posuit,et  basi- 
licam  in  honorem  sancli  Joannis  consecravit  quan- 
do,  jubente  Theodosio  principe,  fana  gentium  destru- 
cta  sunt.  Tempore  vero  Marliani  principis,  duobus 
monachis  orientalibus,  qui  ob  orationem  venerant 
Bferosolymam  ,  revelat  Joannes  caput  suum  juxta 
Herodis  quondam  regis  babilaculum.  Quod  ibi  ab  eis 
inventum  et  assumptum  ,  sed  non  muUo  post  incu- 
ria  perditum,  perlatum  estabaiiis  inEmissam,  Phoe- 
niciae  nrbem,  et  in  quodam  specu  in  urna  sub  lerra 


retur  homicidium  de  se.  Vel  ideo  recessit,  ut  nobis 
pnKberet  exemplum  vitand»  temerilatis  ultro  tra- 
dentium  se.  Nonenim  onines  eadem  constantia  per 
severant  in  tormentis ,  qua  sc  torquendos  oOerunt. 
Petendo  etiam  solitudinem ,  turbarum  fidem  an  se- 
qui  curent  explorat,  et  probatam  digna  merccde  re- 
munerat.  Turbae  aulem  non  jum«ntis,  non  vehicu- 
Us,  sed  proprio  laborepedum  iterdeserti  arripiunt, 
et  salutis  desiderium  oslendunt.  Rursus  ipse  exci- 
piendo  fatigaios,  docendo  inscios,  curando  a^grotos, 
recreando  jejunos,  quantum  devolione  credeniiuin 
delectelur,  insinuat.  Aliter.  Postquani  apud  Jud^cos 
prophetia  vocem  perdidit,  transiit  ad  deserium  £c- 


temporenonpaucoignobiliterreconditum,donecde-  D  clesiae,  qua  viro  carebat.  Turbae  relinquebant  civi- 

tates,  id  est,  pristinas  conversaliones  et  dogmatum 
Yarictates.  Quod  dicit  exicns,  significat  quod  turboi 
habuerint  eundi  voluntatcm  ad  eum,  sed  vires  noa 
habuerunt,  et  ideo  Salvator  obviam  pergit. 
CAPUT  LXXX. 

M.  *r    R.  ''  L.  ''   A.  *' 

Vespere  autem  facto ,  accedentes  duodecim ,  dixe" 
runt  illi :  Dimitte  turbas^  ut  euntes  in  castelia^  villas 
que  quas  circa  sunty  divertanty  et  inveniant  escas,  quia 
hic  indeserto  locosumus.  Jesusautem  dixititlis :  Xcn 
habent  necesse  ire';  date  illis  vos  manducare. 

[Beda.]  Provocat  apostolos  ad  fractionemjpanum» 
ut  illis  testantibus  se  non  habere,  magnitvdo  signt 


nuo  idem  Joannes  sese  suumquecaput  ostendit  Mar- 
cello  cuidam  religioso  abbali  ac  presbytero,  dom  in 
eodem  specu  habitaret.  Quod  videlicet  caput  Lulio- 
ramo  ejusdem  civitatis  episcopo,  per  praefatum  pres- 
liytcrum  constat  inventum.  Ex  quo  tempore  coepit 
in  eadem  civitate  decoUatio  praecursoris  celcbrari, 
ipso  die,  ut  arbilramur,  quo  caput  est  inventum  sive 
elevatum.  Aiunt  appellari  discum,  vas  rotundum  et 
d^sup^r  valde.extcnsum.  Serapis  dictus  est  deus 
iEgypli. 

M.  '1?   R.  ^*  L.  ^ 

Audivit  autem  Herodes  famam  Jesu^  et  omnia  qua^ 
Mant  abeo  et  htesitabat  eo  quod  diceretur  a  qttibus' 


243  ZACHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPl  244 

notior  Ral,  siinul  insinuans  quia  quotidie  per  cos  A  <ie  promissione  Domlnicac  Incamalionis,  gratise  dul 


sumus  paseeiidi.  Ouid  enim  agiint  Petrus  etPauIus 
per  Epistolas,  nisi  ut  mentes  nostras  alimentis  cov 
lcstibus  pascant?  In  vespere  turbas  reficit,  quia  vel 
fine  sxculi  propinquanle,  vel  cum  sol  justiliae  pro 
nobis  occubuit,  a  divina  spiritualis  incdiae  fame  su- 
mus  libefati.  [Hilar.]  Nota  ordinem  mysterii.  Post 
defectura  legis  evangelicus  cibus  incipit ;  sed  prius 
per  remissioneni  peccatorum  vulneribus  medicina 
tribuitur,  et  postea  mensae  coclcstis  alimonia  expen- 
ditur.  Non  est  igiiur  nccesse  ut  quaeramus  escas  in 
villis  ct  casteliis,  hoc  est,  ne  deseramus  panem  vi- 
tx,  pretio  studii  el  laboris  ementes  philosophorum 
doctrinas  suis  ralionibus  munitas,  quarum  pastu  de- 
lectcmur.  Quod  autem  discipuli  desertum  esse  di- 


cedine  pascebant,  quasi  in  virtute  aquae  spem  cod- 
foventes  humanae  vitae.  Hinc  ebt  quod  Dominus  post 
resurrectionem  ait :  Oportebat  impleri  omnia  qua 
scripta  sunt  in  lege  Moysi  et  prophetis  et  psalmis  de 
me  (Luc,  xxiv).  Hic  quoque  prsecipiens  sibi  aflerri 
panes  et  pisces,  mystice  praecipit  intellcctum  Testa- 
mcnti  Veteris  ad  se  referri.  Bene  autem  per  aquati- 
lia  figurantur  prophetantes  de  nostro  aevo  ,  in  quo 
populus  fidelium  sine  aquis  baptismi  vivere  nullate- 
nus  potesl.  Panes  vero  hordeacei  fuerunt,  qui  cibus 
esl  jumentorum  et  rusticorum  ;  quia  rudilus  audi- 
toribus,  quasi  grossiora  commiitenda  sunt  praecepta. 
Animalis  enim  iiomo  non  percipit  ea  qua  sunt  spiritus 
Dei  (I  Cor,  ii).  Unde    Dominus  cuique  pro  viribus 


cunt  locum,  figurat  Judaeos  murmurantes  de  convcr-  ^  suisdona  tribuens,  et  sempcr  ad  perfectiora  provo- 
sione  gentium.  Hinclsaias  ineorum  voce:  Eccegen- 
tes  quasi  stiUa  situl(B  (Isai  xl).  Item  :  Omnes  genles 
quasi  non  sint^  sic  sunt  coram  eo  (ibid.). 

A. 

Respondit  ei  Phitippus  :  Ducentorum  denariorum 
panes  non  su(ficiunt  eis,  ut  unusquisque  modicum  quid 
accipiat.  R.  Et  dicit  eis:  Quotpanes  habetis?  A.  Di- 
fil  ei  unus  ex  discipulis  ejus^  Andrea%  frater  Simonis 
Petri :  Estpuer  unushic,  qui  habelquinque  panes  hor^ 
deaceos  et  duos  pisces.  Sed  hcec  quid  sunt  inter  tan- 
tos?  L.  Nisi  [orte  nos  eamus  et  emamus  in  omnem 
hanc  turoam  escas.  M.  Qui  ait  eis  :  Afferte  iilos  mihi 
liuc.  R.L.  Etprcecepit  iitis  ut  accumbere  facerentom- 
nes  secundum  contubernia  supra  viride  fenum.  Et  di- 
icubuerunt  in  partes  per  centenos  et  per  quinquage- 
nos. 

[AiJGCST.]  Quaesierat  Dominus  a  Philippo,  tentans 
eura,  quod  Joannes  commemorat ,  unde  esca  dari 
f  osset  turbis.  Elenim  quia  ignorantia  populi  erat  in 
iege,  quandiuenim  legitur  Moyses,  velamen  posltum 
est  super  corda  eoruni,  propterea  tentatio  illa  Do- 
miui  ignorantiam  discipuli  demonstrabat.  Eadem 
quippe  simplicitate  qua  Philippus ,  loquilur  et  An- 
dreas,  sed  Dominus  ostendit  gratuitas  credenti  po- 
pulo  se  largiri  escas  eadem  benigua  potestate,  qua 
gratis  redimendo  sanat.  Puer  ferens  panes  cum  pi- 
scibus,  unus  de  discipulis  suis,  vel  forte  aliquis  de 
turba.  Quod  autem  Philippus  vel  Andrcas  singuia- 
rker  dicit  apud  Joannem,  hoc  alii  evangelistae  disci- 
pulos  pluraliier  referunt  dixisse,  intelligentes  unum 
pro  caeteris  loqui,  vel  ponentes  pluralem  numcrum 
pro  singulari.  Contubernia  intellige  divcrsas  homi- 
num  societates,  qui  de  diversis  villis  vencrant,  jux- 
ta  quod  milites  in  eodem  tabernaculo  societatem  ha- 
bcntes,  dici  contubernales  soient.  Quinque  panes 
sunt  quinque  libri  Moysi ;  quia  in  operibus  legis , 
tanquara  ex  pane  erat  vita.  Per  lcgcm  enim  divina} 
aetemitatis  cognitio,  mundi  creatio,  cursus  labentis 
smrculi,  et  vera  Deo  servicndi  religio,  humano  generi 
iiin'>tuit.  [AuGusT.]  In  duobus  aulem  piscibus  intel- 
l:p;(u;tur  psalmi  et  proplietae,  tempcrantcs  auslerum 
r  f  orem  legis  ;  quia  cruditum  in  legc  Dei  populum 


caus  primo  ouinque  par.ibus  quinque  millia  reficit; 
SAcnudo,  septem  panibus  quatuor  hominum  millia; 
tertio  discipulis  suae  carnis  et  sanguinis  mysterium 
credit ;  ad  ultimum  dat  ut  edant  et  bibant  super  men- 
sam  suam  in  regno  suo.  Adgijst.  Vel  ita  :  Hordea- 
cei  erant  panes,  quia  ad  Vetus  Testamentum  pertine- 
bant ;  et  sicut  vix  pervenitur  ad  meduUam  hordei, 
i(a  VetusTestamentum  vestitur  tegmine  camalium  ; 
scd  satiat,  cum  intus  pervenitur.  Duo  autem  pisces 
qui  saporem  pani  dabant  suavem,  sunt  duae  personx 
sacerdotis  et  regis,  quibuspopuluslsraelregebatnr, 
ut  per  eas  consiliorum  moderamenaccipiat.  Qui^ui 
inter  turbas  fluctuantis  saeculi  more  piscium  quas- 
satis  nec  deficientibus,  figurabalur  Christus  verus 
sacerdos  et  rector.  Puer  portans  esi  populus  ille  puc- 
rilis  in  sensu,  nec  manducans,  quce  quasionus  clau- 
sa  portabat,  nec  alios  pascens.  Unde  sequitur  : 

Sed  iiccc  quid  sunt  inter  tantos? 

[HiERON.]  Ac  si  dicatur  :  Permultis  spiritualia  ah- 
roenta  petlturis  super  omnem  sensum  cornoris  om- 
nemque  litteram ,  quid  prodest  littera  vetus  ?  (>uia 
carnaliter  sapiebant,  ex  in  spe  carnali  quiescebant, 
quibus  lex  temporalia  promiserat,  praecipitur  eis 
super  viride  fenum  ja(  ere.  Omnis  enim  caro  faturii, 
et  claritas  Ifominis  sicut  flos  feni  (hai.  xl).  Discum- 
bit  ergo  si!per  fenum  qui  carnem  suam  calcat,  el  flo- 
res  illius  quasi  arcns  fenum  conterlt,  sscculi  vola- 
plates  sibi  subjiciens.  Diversi  discubitus  convivan- 
D  tium,  diversos  signant  conventusEccIcsiarum.Quiji- 
quageni  autem  discumbunt,  qui  adhuc  in  poeniten- 
tia  positi,  auditum  verbum  percipiunt.  Nam  quinge- 
narius  numerus  poenitentiae  et  remissionis  est.  [Ac- 
GusT.]  Centeni  vero  discnmbunt,  qui  per  pocniten- 
tiam  quinquagenarii,  ad  perfectum  centesimi  numeri 
culmen  ascendentcs ,  in  solo  jam  vitae  acternsc  de»- 
dcrio  suspirant. 

M.  L.  R. 

i^  A.  Acceptis  autem  quinque  panibus  et  duobns 
piscibus,  respexit  in  ciflum  et  benedixit  t//M,  et  \regtt 
et  distribuit  discipulis^  aiscipuli  atUem  turbis :  et  irtoit- 
ducaverunt  omnes,  eticturatisunt.  Tuterunt  reiijutcu 
duodecim  cophinos  fragmentorum  plenos.  Mandmcffit' 


«5  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  244 

thimautemfuUnumejmqua»iquinquemiUiavirorum,  X      [Beda.]  Marcus  non  habet /««i/,  setl  coegit,  pei 


exceptis  mulieribus  et  parvulis. 

[HiLiR.]  Incoclum  Doininus  respexil,  honorem 
Palris  a  quo  erat  ipse  confessus,  ut  qui  adessent 
intelligerent  a  quo  tantse  virtutis  accepisset  effe- 
ctum,  dirigenteset  ipsi  illuc  oculos  mentis.[HiERON.] 
Si  panes  non  frangerentur,  non  alerenl  tantani  tur- 
bam  ;  sic  et  lex  si  non  aperiretur,  non  pasceret 
multos  quos  aperta  pascit.  Unusquisque  apostolo- 
rum  de  reliquiis  implet  cophinura  suum,  ut  vel  lia- 
beat  unde  postea  genlibus  cibos  prxbeat,  vel  ex 
reliquis  veros  fuisse  panes  doceat.  Quinque  millia 
viroram,  idest,  perfectorum.  Sexus  fragilis  et  mi- 
nor  setas  indigni  sunt  numero.  [Beda.]  Unde  ct  in 
Numerorum  libro,  quolies  sacerdotes  et  levila^  et 


quod  ostenditur  invilos  recessisse  discipiilos  a  Do« 
mlno.  [HiLAR.]  Prsecesserunl  discipuli  ad  nethsai- 
dam,  civitatem  Andrese  et  Petri  el  Philippi  aposlo- 
lorum,  quse  est  in  Galilaea  prope  stagnum  Genesa- 
relh.  [Beda.]  Ubi  ergo  Lucas  refert  illud  memora- 
bile  miraculum  factum  in  Ipco  deserlo  Bethsaidse^ 
recte  intelligitur  non  ipsam  civitatem  dixisse,  sed 
locum  desertum  pertinentem  ad  eara.  Narrat  Joan- 
nes  turbas  manducasse  juxla  Tiberiadem,  et  disci- 
pulos  venisse  in  Gaphamaum,  qua;  ambae  civitates 
sunt  in  Galilaea,  juxta  stagnum  Genesareth,  quod 
etiam  Tiberiadis  vocatur,  a  civitate  Tiberiadc.  [Be- 
DA.]  Intelligendum  est  itaque,  quod  per  Bethsaidam 
transierint  in  Capharnaiim.  Plene  quoque  notandum 


turbse  pugnantiuio  describuntur,  servi  et  mulicres  ^  quia  Dominus  Judaeos  pavit  tanquam  deinccps  no- 

et  parvuU  et  ignobile  vulgus  practerniittunlur.  Non 

nova  creat  Salvator  cibaria,  sed  prsesenlibus  bene- 

dicit ;  quia  in  carne  veniens  non  alia  pra)dicat,  sed 

prophetise  dicta  mysteriis  gratia^  gravida  demon- 

strat.  Unde  sequilur,  quia  fregit:  nam  clausa  sa- 

cramenta   legis  et  prophelarum  patefecit.  Panes 

frangendo  multiplieantur,  quia  mulli  libri  facti  sunt 

legera  exponeudo.  Frangens  distrlbuit  discipuUs,  et 

illi  praefractum  frangentes ,  distribuerunt   turbis ; 

quia  sanctis  doctoribus  aperuit  sensum,  ut  intelii- 

gerenl  Scripturas  (Luc.  xxiv),  et  intellectas  audi- 

toribus  tolo  orbe  fideliter  dispensaverunl.  [Alclst.] 

Quod  turbis  superest,  discipuli  toliunt ;  qiiia  my^- 


vos  cibos  a  lege  suscepturos ,  sed  quod  in  deserlo 
Bethsaidae  miraculum  faclum  est,  expresse  figura- 
vit  Dominum  verbi  pabula  largiturum  in  deseito 
Ecclesise virum  non  habentis.  Unde  puIchreBelh' 
saida  domus  fructuum  interpretatur.  Hinc  Isaias  : 
Lastabitur  dtserta  et  invia,  et  exsuUabit  solitudoy  et 
florebit  quasi  lilium  (Isai.  xxxv).  Et  paulo  post : 
Ipsi  videbunt  gloriam  Domini  et  decorem  Dei  nostri 
(ibid.). 

A.  ^ 

lUi  ergo  homines  cum  cidissent  quod  fecerat  si- 
gnum^  dicebant :  Quia  hic  est  vere  propheta^  qui  ven- 


leri»  quas  a  rudibus  noa  capiuniur,  a  perfeclis  in'-  „  '«™*  «'  "•  '»"'"''"»•  ''"''*  *'9<''  '•"»  'ognom»et 
ouiruntur.  Sunt  enim  fragn.enta,  <|ua!  populus  non  ^  «"•«  »""«"««"'  «'  '^«Perent  eum,  et  (acerent  eum 


fragmenta,  quae  populus 
potuit  manducare,  qu^am  secretiora  inteIligenti9B, 
quibus  impleti  sunt  apostoli  quasi  cophini  duode- 
ciia.  [HiEROiN.]  Per  cophinos  apostoli  figurantur,  et 
per  apostolos  chori  sequentium  doclorum,  foris 
quidem  hominibus  despecti,  sed  intus  ad  alenda 
bumilium  corda  cibis  salutaribus  cumulati.  Solent 
enim  opera  servilia  geri  cophinis.  Sed  Dominus  co- 
phinos  fragmentis  implebit,  qui,  ut  fortia  confun- 
deretj  infirnut  mundi  elegit  (I  Cor.  i).  Et  quiaquin- 
que  sunt  sensus  exterioris  bominis,  quinque  inillia 
virorum  secuti  Dominum,  designant  eos  qui  in  sae- 
culo  bene  noverunt  uti  exterioribus  quae  possident. 
Qui  recte  quinque  panibus  aluntur,  quia  tales  ne- 
cesse  est  institui  legaiibus  adhuc  praeceptis.  Nam  [> 
qui  mundo  adintegrum  renuntiant,  et  quatuorsunt 
miUia,  et  septem  panibus  refecti,  hoc  est,  et  evaih- 
gelica  refectione  sublimes,  et  spirituali  gratia  docti. 
[IIiERON.]  Gujus  significationis  causa,  reor  in  in- 
troitu  taberraculi  quinque  columnas  deauratas  jus- 
sas  fieri;  ante  oraculum  vero,  id  est,  Saucla  san- 
ctorum,  quatuor;  quia  incipientes  perlegem,  casti- 
gantur  nc  peccent ;  perfecti  pcr  gratiam  admoncn- 
tur  ut  Deo  devotius  vivant. 

M.  ''^   R.  '' 

Et  siatim  jussit  discipu(os  ascendere  in  naviculam, 
el  fnacedere  eum  trans  fretum  ad  Belhsaidam,  donec 
dimitteret  turbas. 


regem^  fugit, 

[AuGusT.]  Recte  senserunt  tantum  prophetam  per 
salulis  prseconia  venluruin  essc  in  muitdum,  id  est 
ad  coromunem  hominum  cognitionem.  Discipuli  et. 
turb%  credcntes  in  Dominum,  putaverunt  illum  sic- 
venisse  ut  jam  regnaret,  et  hoc  est,  velle  rapere  ei 
regem  facere,  praevenire  tempus  ejus,  quod  ips(i 
apud  se  occuUabat  usquc  in  finem  sa^culi.  Uiide  il« 
lud  :  Nen  est  vestrum  nosse  tempora  vel  momenta 
(Act.  r).  [HiERON.]  Fugiens  autem,  nobis  exemplum 
monstrat,  ut  in  nobis  quae  agimus  humani  favoris 
rctributionem  vilerous,  simulque  insinuat  quod  al- 
titudo  sua  non  potest  iiitelligi. 

M.  '^   R.  ^  L.  ^^'« 

Et  dimissa  turba^  aseendit  in  montem  solus  orar:, 
Si  fuisseiit  cum  eo  Peirus  ct  Joannes  et  Jacobus, 
forsitan  ascendissent  cum  eo,  sed  turba  non  potest 
eum  sequi  ad  subUmia,  Hic  datur  intelligi  quia 
cum  Dominus  sederet  in  monte  cum  discipuiis 
suis,  quod  Joannes  commemoral,  et  videret  turbas 
ad  se  venientes,  descenderat  de  monte,  et  cLrca  in- 
feriora  loca  lurbas  paverat, 

GAPUT  LXXXI. 

M.  \?   R.  ''   A.  " 

Vespere  aulem  facto^  solus  erat  ibi.  Navicula  au^ 
tem  in  mcdio  mari  jactabatur  fluctibus.  Erat  enim 
vcntus  contrarius.  Quarta  autem  vigitia  noctis  videns 


M  ZACHARTJ:  CnRTSOPOLITANI  EPISCOPI 

e-jt  latoranUSt  ventt  ad  eot^  ambulam  wper  mare,  A  |tf 


M 


Et  volebat  prcoterireeos. 

[HiERON.]  Recteinviti  a{H)stoli  recesserant  a  Do- 
mino,  ne  periclitarenliir.  Vigilix  militares  in  spatia 
horarufn  terna  dividuntur.  Ergo  hic  ostenditur,  di- 
ftcipulos  tota  nocte  periclitatos,  et  in  extremo  no- 
Ctis,  quod  designat  consummationem  mundi,  anxi- 
lium  habere  a  Domino.  [Hilar.]  Prima  vigilia  fuit 
legis,  secunda  prophetarum,  tertia  Ghristi  adven- 
tus,  quarta  in  reditu  ciaritatis,  sed  Teniet  tunc  ad 
Ecclesiam  vagam  et  naufragam,  Antichristi  spiritu 
fessam,  el  totius  saeculi  motibus  circumactam.  [Be« 
D4.]  Aliter :  Tota  nocte  periclitantur  ,  quia,  dum  se 
considerat  homo,  nihii  invenit  nisi  tenebras  angu^ 
stiarum  etaestus  hostium  insurgentium.  Cum  vero 


iSI 


Respondens  autem  Petrust  dixit:  Domine,  ti  tn 
esy  jube  me  venire  ad  te  super  aquas,  At  ipteait: 
Veni.  Et  detcendent  Petrut  de  namcuta^  ambulabd 
tuperaquam,  ut  veniret  ad  Jetum.Vident  vero  veraum 
validum  venientemj  timuit.  Et  cum  ccepittet  ner^i^ 
eiamabat,  dicent :  Domine^  talvum  me  fac.  Et  conU' 
nuo  Jetut  extendent  manum,  apprehendit  eum;  ei 
ait  Hli :  Modicce  fidei,  quare  dubitatti  ? 

[HiLAR.]  In  Petro  considerandum  est  fide  ean 
caeteros  anteisse.  Nam  prae  caeteris  primus  respon 
dit :  Tu  et  Chritiut  filiut  Dei  vivi.  Primus  pass^o- 
nem,  dum  malum  putat,  detestatus  est.  Prinius  et 
moritunim  se,  et  non  negatururo  spopondit.'  Primns 


mentem  ad  superni  prasidii  lumen  erigit,  quasi  in-  ^  ^^^*"  *»^*  P^*»  prohibuit,  primus  gladium  quoque 


ler  umbras  noctis  repente  ortum  luciferi  conspicit, 
qui  diem  proximum,  id  est,  Christum  nuntiet.  Lu- 
cifer  namque  tres  horas  noctis,  id  est,  lotam  vigi- 
liam  matutinam  illuminaredicitur.  Dominus  in  terra 
vidit  suos  laborantes  in  mari,  et  non  mox  eis  suc- 
currit ;  quia  elsi  ad  horam  diflerre  videtur  auxilium 
tribulatis,  tamen  eos  tandem  corroborat.  Hinc  est 
quod  veniens,  volebat  praeterire  discipulos,  ul  ad 
horam  turbati,  et  continuo  lifcerali,  amplius  ere- 
ptionis  suae  miraculum  stuperent,  etmajores  gralias 
Domino  referrent.  Idem  fit  in  tempestatibus  passio- 
num,  quse  a  perfidis  ingeruntur.  Unde  illud  Eccle- 
siae,  martyrii  certamlne  desudaiitis  :  Quare  me  repu- 
titti  ?  Quare  trittis  incedo,  dum  a$igit  me  inimi  •  ^ 
cut!  (Ptal.  xLii.)  Sed  quomodo  aposloU  intelligere^ 
poiuenint  Dominum  velle  pneterire  eos,  nisi  quia 
ia  diversum  ibat  ?  Quis  hoc  mystice  non  advertit  ? 
Quomodo  ergo  volebat  praeterire  quos  confirmavit, 
nisi  qnia  illa  vohintas  prsetereundi,  ad  eliciendum 
illum  clamorem  valebat,  cui  subveniri  oportebat. 

M.  H.  A. 

Et  videntet  eum  tupra  mare  ambulantemf  turbati 
iunr,  dicentet :  Quia  phantatma  ett ,  et  prce  timore 
elamaverunt.  Statimque  Jetus  locutut  ett  m,  dicent : 
Habete  pdudam ;  ego  «um,  nolite  tinure, 

Non  subjunxit  quis  esset,  quia  vel  ex  nota  voce 
poterant  aum  intelligere,  vel  ex  hoc,  quod  eum  ad  D 
Moysenitanoverantlocutum  :  Hcec  dicet  filiit  Itraet: 
Qui  ett  mitit  me  ad  vot  {Exod.  iii).  PviR  timore  nimi-- 
rum  clamaverunt,  quia  magni  timoris  indicium  est 
confusus  clamor  et  incerta  vox.  Quod  autem  turbati 
sunt,  Dominum  tamen  videntes  supra  mare  ambu- 
lantem,  mystice  insinuat ;  quia  saepe  Gt  ut  cum  ali- 
qua  subito  diutinae  tribulationis  oritur  sedatio,  non 
statim  creditur  vera  liberatio.  Ideotiue  permanente 
priori  formidine,  intensa  ad  liberationem  dirigalur 
oratio,  quia  prope  ett  Dominut  invocantibut  eum 
{Psal.  cxLiv).  Quod  vero  dixerunt  phantasma  esse, 
significat  quia  quidam  credentes  diabolo,  de  Christi 
adventu  dubitabant.  Unde  illud  :  Putat  inveniat  Fi- 
Um  kominit  fidem  in  terra  ?  {Luc.  xviu) . 


adversum  eos  qui  Dominum  comprehendebant, 
eduxit.  [HiERON.]  Qui  pulant  corpus  Domini  uon 
esse  verum,  quia  super  aquas  ambulavit,  respon- 
deant  quomodo  Petrus  ainbulavit  quem  bomi- 
nem  non  negant.  Cum  corpissct  mergi,  animi 
fides  ardebat,  sed  huraana  fragilitas  in  prorundttin 
traliebat.  De  Domino  quidem  sic  ait  Dionysius  in 
Opusculis  de  divinis  nominibus.  Ignoramus  qualiler 
de  virgineis  sanguinibus  alia  Icge  pra^ter  naturalea 
formabatur ;  et  quasi  non  infusis  pedibus  corporaie 
pondus  et  inateriale  onus  habentibus,  deambulabat 
in  humidam  et  instabilem  aquae  substantiani.  Man 
est  sseculum ;  ventus  et  tempestas  est  unicuiquesoa 
copiditas.  Soevit  ventos,  cre&cunt  fluctus,  sed  tamen 
navis  ambulat.  Qui  enim  perteveraverit  usque  in 
finem^  hic  talvut  erit.  Amas  Deum  ?  sub  pedibin 
tuis  timor  est  saeculi.  Amas  saeculum?  absorbet  te. 
Cum  flucluat  cupiditate  cor  tuum,  invoca  Deum. 
Quod  autem  Petrus  implorat  ne  mergalur,  signlii- 
cat  quibu^dam  tribulationibus  eiiam  post  ultimam 
persecutionem  purgari  Ecclesiam.  Uiide  illudPauIi. 
Salvut  erit.  tic  tamen  quasi  per  ignem  (/  Cor.  iii). 

M152     Ti       68 
•    vt     n. 

At  cnm  atcendittent  in  naviculam,  eettavU  tentnt. 

A.  "  M.  '"^   R.  "" 

Et  ttatim  [uit  navit  ad  terram  quam  ibant. 

M.  '^   R.  « 

Qui  autem  in  navicutaerant^  venerunt  et  adoratt' 
runt  eum,  dicentet :  Vere  Filius  Dei  et. 

[Beda.]  Non  mirum  si,  ascendente  Domino  in  na- 
vim,  cessat  ventus ;  quia  in  quocunque  corde  per 
gratiam  sui  amoris  adest,  mox  universa  vitionim,  et 
adversantis  mundi  et  malignorum  spirituum  bella 
quiescunt.  Dominus  in  miraculo  panum  se  Condi- 
torem  rerum  ostendit,  in  ambulando  super  undaSt 
se  habere  corpus  liberum  ab  omni  gravedine  pec- 
catorum ;  in  placando  venlos  undarumque  rabien, 
se  dominatorem  elementorum.  [Hilar.]  Uhi  auten 
sui  praesentia  transit  navis  de  fluclu  ad  soliditatefl 
portus,  post  suum  claritatis  reditum  a^temae  Ecclesic 
pax  et  tranquillitas  iadicatur.  Et  quia  tunc  nuni* 


f49  IN  ONUM  EX  QUATUOR  LIBER  8EGUNDUS.  2S0 

festus  In  gloria  adveiiicl,  rcctc  admiiniiUes  universi  A  ct  vcntres.  Vere  Filius  lionnnis  dal  cibum  spiritua- 


locuti  suul  I  Ydre  Filiut  Dei  et. 

CAPUT  LXXXII 
153 


56. 


M.  T   R.  *"  L. 

Eteum  transfretatsentf  veneruntitt  terram  Cene^ 
sar.  Et  cum  rognovistent  eum  viri  loci  illius^  mtse- 
ruHt  fit  nniversam  regionem  t7/am»  et  obtulerunt  ei 
omnes  mate  habenies^  et  roffabant  eum  ut  vel  /im- 
briam  vestimenli  ejus  tangcrent ;  et  quicunque  tetige- 
niitf,  <a/rt  facti  sunt. 

tlliERo?(.|  Cognovcnint  cum  ruinorc,  qiiin  ctiam 
pro  £ignonim  niagnitudinc  plurimis  racic  noius 
crat.  Fimbriam  vestimenti  ejns^  minimum  mandalum 
inysticc  iiitcllige,  vclgrariarum  distribuiioncin.  [lii- 
LiR.]  Ut  ciiim  cx  vcstc  riinbrja,  ila  cx  Cbristo  sancti  g 
S|iiritus  virtiis  cxit,  qux  apostolis  data,  salulcni 
liis  qui  contingcrc  cnpiuiil,  subininistrat.  («cncsar 
quippc  idcitt  cst  qiiod  Gcncsarcth ;  scd  a  vicinitale 
lacus  dicta  osi  provincia*  terra  Gcncsar  scu  tcrra 
Geiicsareth. 

A.  f 

Altcra  die  turba  qnce  stabat  trans  mare,  vidlt  quta 
naticuta  alia  non  ernt  ibi  nisi  una,  et  quia  non  in* 
:roisset  cum  discipvtis  suis  Jesus  iii  navim,  sed  sotl 
disciputi  ejtts  nbiissent.  Alio!  rero  supervenerunt  na- 
res  a  Tiberiade^  jnxta  locum  nbi  manducaverunt  pn^ 
iu*»ti,  gratias  agentes  Deo,  Cum  erqo  vidisset  turba 
quia  Jesus  non  esset  ibi,  neque  discipuli  ejus,  ascon- 
derunt  naviculas^  et  venerunt  Capharnaumy  quaren^ 
U.'s  Jesum.  ^ 

[Aur.usT.]  Turbis  qiia^  ndtiuc  cranl  trans  mnrc, 
nndc  discipuli  vcncrant,  insiniintiim  csl  lioc  mirn' 
culiini,  quod  supcr  nqiins  Jcsus  ambulnsset,  quia 
non  rucmt  ibi  nisi  imn  unvis,  cl  in  cam  non  intra- 
vit  Jesiis  cum  discipulis  suis.  Undc  crgo  fartus  cs- 
sct  trans  marc,  iiisi  supcr  aquas  ainbulassct?  Una 
navis  calbolicam  dcsignnl  Ecclesinni ;  alinR  vcro  a 
Tilicriadc  supcrvcniciitcs,  quibus  turlnc  transpor- 
tantur,  significanl  convcalus  coruin,  qui  noii  sin- 
ccrc  quxrunt  Jesum. 

Et  cum  invenissent  eum  trans  niare,  aixerunt  ei : 
itahbi^  quando  huc  venistiJ 

[AuGUST.]  Pr.TScntnl  sc  turbis,  a  quibus  nc  rapc- 
rctur,  in  montcm  fiigcrnt,  quod  confirmat  nobis, 
otniita  illa  f.icta  in  mngno  sacrnmcnto  cssc. 

Respondit  Jesus  et  dixii :  Amen,  amen  dico  vobis^ 
qua:rilis  me^  et  non  quia  vidistis  signa,  sed  quia  man- 
ducastis  expanibuset  saturati  estis. 

[AtJGusT.]  Respondit,  boc  cst,  post  illorum  vcrba 
subjunxit.  Quam  multi  non  quxrunt  Jesum,  nisi  nt 
illis  faciat  benc  secundum  lcmpus,  ut  fugicntcs  ad 
Ecclcsiam,  quando  prcmuqtiir  a  potcntioribus. 

Operamininoncibum  qui  perity  sed  qui  permanet  in 
vitam  wternam^  quem  Filius  hominis  dabit  vobis. 

Id  est,  quxrilc'me  proplcr  mc,  non  pi*opter  aliud. 
Ipse  cst  enim  cibus  quo  viviinl  ct  angeli,  qiii  per- 
manct  in  vitam  a^mam,  ut  posl  npcrtc  dicct.  Sa- 
tagit  igitur  coruin  satiarc  m<^nlcs,  qiiorum  satiavit 


lcm.  Unde  sequitur : 

Uunc  enim  Pater  signavit  Dcus. 

[AuGUST.]  Quid  est,  «t^itavi/ .^  Propriiim  quiddam 
dcdit  illi,  ne  cxtcris  comparclur  bominibus,  idco*- 
que  de  illo  dictiim  cst :  Cnxit  te  Deus,  Deus  tuus 
oleo  exsultationis  prce  participibus  tuis  (Psal,  xliv). 
Ergo  signarc,  cst  exccptum  babcrc  pro:  participibus 
suis  ;  quia  qui  csl  Filius  kominis,  csl  Filius  Dei. 

Dixerunt  ergo  ad  eum:  Quid  faciemus  ut  opere" 
mur  opera  Dei? 

i  Quia  intellexerunt  cibum  illuin  csse  opus  Dct, 
quaerunlquid  operando,  boc  pncccpliim  faccrc  possint« 

liespondit  Jesus  et  dixit  eis  :  Uoc  est  opus  Deiy  ut 
credatis  in  eum  qnetn  misit  ille. 

[AuGiST.]  iloc  est,  mandiicarc  cibum  qui  pcrina- 
nct  in  ^tcrnnm.  Ut  quid  p:ir:is  denlcs  ct  vonlrem? 
Crede  et  manducasti. 

Dixerunt  ergo  ei :  Quod  ergo  tu  facis  signum^  ui 
tsdeamus  et  credamus  tibi  ?  Quid  operaris  ? 

[AuGUST.]  Sciebant  niagniim  csse  qiiod  dc  quin- 
quc  panibus  fcccral,  sed  buic  cibo  praifcrcban; 
manna.  Movcbat  insupcr  quia  plus  Jcsus  promittc< 
bat  quam  Bloyscs,  prseponcns  se  illi,  proinittcndo 
cibimi  pcnnancnlcni  in  vitam  acternam. 

Patres  nostri  manna  manducaverunt  in  deserto^ 
sicut  scriplum  est :  Panem  de  calo  dedii  eis  mandu- 
care  (Exod.  xvi). 

Quasidlcaiit :  Nc  parvumquid  putcs  manna,  quod 
psalmus  vocat  panem  cosli  (Psal.  i.xxvii). 

Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Aitte;i,  amen  dico  vobis,  ncn 
Mogses  dedit  vobit  panem  de  cvelOy  sed  Pater  nieus 
dal  vobis  panem  de  ctslo.  Verus  panis  est,  qui  de 
coslo  descendity  et  dat  vitam  mundo.  Paier  meus  dat 
vobis  panem  verum.  Panis  enim  Dei  est,  qni  dcscendit 
de  ccelo  et  dat  vitam  mundo. 

Paiiis  de  coelo,  cst  vcrbuin  Dci,  cujus  egressio  a 
summoco^lo  (Psaf.  xviii),  id  csl,  a  Patrc,  el  verli- 
tiir  in  lac,  dum  dcsccndit  in  cnriicm,  quod  fuit  de- 
scendcrc  dc  coclo.  &loyscs  vcrn  iion  sic  de  coclo,  sed 
dc  acrc  dcdit  mnnna,  in  fignra  Iiiijus  vcri  pnnis 
corda  vivificantis.  Aiigcli  piinini  Ycrbuiii  solidum 
cibum  conicduiU,  nos  idcin  Ycrbuin,  sed  in  lac  ver- 
siim ;  quin,  si  iion  possunuis  couicdcre,  possiimus 
siigcre.  Nisi  cniin  incarnarclur,  n  nobis  non  agno- 
sccrctur,  a  nobis  non  giistnrelur. 

Dixerunt  ergo  ad  eum :  Domine,  semper  da  nobls 
panem  hunc. 

[AuGusT.]  Pancm  qui  cos  rcnceret  qiiaercbant,  ct 
qui  non  dcriccrcl,  sicut  Sainaritnna  volcns  carcre 
indigenlia  aqusB,  corporalcm  intclligcbnt  aquam,  de 
qua  Dominus  dicebat,  quod  qui  eam  bibcrct,  non 
sitirct  in  sctcrnum  (ioaii.  iv). 

Dixit  antem  eisJesus:  Ego  sum  panis  vita:.  Qui  venll 
ad  me  non  esuriet,  et  quicredit  in  me,  non  sitielunquam. 
Sed  dixi  vobis  quia  vidistis  me,  et  non  credidislis. 

Sicut  veiiire  ad  Jesum,  cst  crcdcrc  in  eum,  ila 
non  esurire  ct  non  sitire,  significat  camdcm  yidcli- 
cet  seternam  satictatcm.  Dixi  qiiia  sam  panis  re- 


5n? 


2fli  ZACHARIiE  ClIRYSOPOUTANl  EPISCOPI 

ficiens,  sed  aa  improperiuni  vestrae  Incredaliialis  A  isle  interioris  homiuis  esuricm  quaBrit.  Unde  alibi 

diti,  quia  videtis  et  non  credilis,  ei  ita  est  culpa 

vestra.  Quod  autem  veniunt  alii  quos  recipio,  ex 

gralia  est.  Unde  sequitur  : 


Omne  (fuod  dat  mihi  Paler^  ad  me  veniet ;  et  eum 
qui  venit  ad  me,  non  ejiciam  foras, 

Pater  dat  Filio,  id  est,  trahit  iilos  qui  propterea 
credunt  in  Fhliimi,  quia  eum  cogitant  Patrem  ha- 
bere  Deum.  Tales  ergo  non  ejicieulur  foras,  sed  in- 
tus  manebunt  in  secrclo  beatitudinis.  Uude  dicitur : 
Intra  in  gaudium  Domini  tui  (Matth,  xxv).  Superbi 
vero  quorum  est  foras  ejici,  niliil  habentneque  hic, 
neque  in  futuro  in  interiori  bono  mentis,  id  est,  in 
gratia,  diflusa  per  Spirilum  sanctum  in  cordibus 
nostris,  et  boc:  indc  provenit,  quia  suam,  non  Dei 


Beali  qui  esuriunl  et  sitiunt  justitiam  (Matth.  i), 
Daturus  ergo  Dominus  Spiritani  sanctum,  dixit  se 
pnnem  qui  de  coelo  descendit,  hortans  ut  credamns 
in  eum.  Credere  enim  in  eum,  boc  est  manducait 
pancm  vivum ;  et  invisibiliter  saginatur,  qui  invisi- 
biliter  renascitur ;  intus  novellalur,  el  inlus  sa- 
tiatur. 


A- 


60 

X 


Respondit  ergo  Jesus  et  dixit  eis  :  Nolite  murmu- 
rare  invicem,  Nemo  potest  venire  ad  me,  nisi  Paler 
qui  misit  me,  traxerit  eum.  Et  ego  resuscitabo  eum  in 
novissimo  die. 

[AuGusT.]  Qiicm  trahat  Pater,  quem  non ;  qrare 


voliintatera  faciunt.  Hvinilis  veronon  omittit  facere  ^  illum  trahat,  quare  illuni  non;  noli  velie  indicare, 


voluntatcm  Dei  pro  sua,  et  ideo  non  ejiciam  foras 
mihi  hierentem  humilcm,  quia  veni  facere  non  meam 
volunlatcm  solijinmodo,  sed  ctiam  voluntatem  Pa- 
tris.  Et  hoc  ^st  quod  dicit : 

A.  ^  M.  "^   R.  "^   L.  ^^ 

Quia  descendi  decoRlOt  non  ut  faciam  voluntatem 
meamy  sed  voluntalem  ejus  qui  misit  me, 

[AuGUST.]  Descendit  de  coelo  Deus  faetus  homo, 
ut  humilem  Deum  sequatur  ille,  quem  puderet  sequi 
humilem  hominem. 

Ha^c  est  autem  voluntas  ejus  qui  misit  me,  PatriSf 
nt  omne  quod  dedit  mihi,  non  perdam  ex  eo,  sed  re» 
suscitem  illud  in  novissimo  die. 

Dati  sunt  ei  humiles,  in  quo  fit  prima  resurrectio, 
diim  aniroa  Deum  cognoscit.  Non  perdit  ex  eis  om- 
iiibus  quemquam,  quod  esset,  si  foras  ejiceretur, 
sed  gloriose  resuscitabit  illuni  in  secunda  resurre- 
ctione.  Tumentes  quidem  pereunt,  sed  de  pusillis 
nihil.  Unde  alibi :  Non  est  voluntas  Dei,  ut  pereat 
unus  depusiiUs  (Matth,  xviii). 

liwc  est  enim  voluntas  Patris  mei  qui  misitmCf  ut 
omnis  qui  vidit  Filium,  et  credit  in  eum^  habeat  vi- 
tam  wternam,  Et  eqo  resuscitabo  eum  in  novissimo 
die. 

Per  me  mediatorem  vult  dare  Pater  credentibus 
vitam  utramque.  Qui  enim  videt  et  credit  in  me, 
qui  8um  vita  sicut  et  Pater,  jam  babet  in  mente  vi- 
tam,  ct  in  corpore  resuscitabitur.  Hinc  ait  :  Qui  vi-  d 
det  Filium  et  credit  in  eum  (Joan,  vi) ;  et  alibi  :  Qui 
audit  verbum  meum,  et  credit  ei  qui  misit  me,  habet 
vitam  wternam  (Joan,  v),  quia  qui  credit  in  Filium, 
credit  in  Patrem»et  econverso;  etsicut  Pater  habet 
vitam  in  seipso,  sic  et  Filius  inseipso  (ibid.). 

A.*?  M.  •"  R.  ""  L.'' 

Murmurabant  ergo  Judcei  de  t//o,  quia  dixisset : 
Ego  sum  panis  qui  de  coelo  descendi.  Et  dicebant : 
Nonne  hic  est  Jesus ,  filius  Joseph^  cujus  nos  novimus 
palrem  et  matrem  ?  Quomodo  ergo  dicit  hic^  Quia  de 
corlo  descendi  t 

Isti  a  panc  de  ccelo  longc  erani ;  auribus  apertis, 
s.irdi  erant ;  vidcbant,  et  c^eci  stabant.  Panis  quippe 


si  non  vis  errare.  Nec  ista  tractio  habet  violcntiara, 
sed  voluntalis  exercitationem.  Inlrare  aliquis  Eccle- 
siain  potest  nolens;  acciperc  sacramentum  potest 
nolens ;  sed  crcdere  non  polest  nisi  volens.  Tracms 
est  Petrus  a  Patre  tamen  per  Filium  incamatum, 
cum  ait :  Tu  es  Christus ,  Filius  Dei  vivi.  AudiTit 
VDim  :  Beatus  es,  Stmo»  Barjona,  quia  caro  et  san- 
guis  non  revelavit  tibiy  sed  Pater  meus  qui  in  cxiU 
esi  (Matth,  xvi).  Ista  revelatio,  ipsa  est  attractio. 
Ramum  viridem  ostendis  ovi,  ct  trabis  illarn.  Nti- 
ces  monstrantur  puero,  et  trahitur.  Uiide  dicilur: 

Trahit  sua  quemque  voluptas. 

(YiRGiL.  BucoL) 

Non  ergo  vi,  sed  cordis  vinculo  a  Deo  tdininHir. 
Resuscitabo  eum^  ut  videat  quod  credit,  mauducet 
quod  esurit,  habeat  quod  desiderat,  dum  trahitur. 

Est  scriptum  in  prophetis :  Et  erunt  omnes  decibi- 
les  Dei.  Omnis  qui  audivit  a  Patre  et  didicit^  vem 
ad  me. 

[Albin.]  In  prophelis,  id  est,  in  aliquo  propheu- 
rum  vel  pluraliter  in  prophetis,  qnia  Joel  ponil 
verba,  et  alii  cum  eo  senteniiam.  Omnes  hominei 
illius  regni,  id  esl,  Christianae  fidei,  erunt  docibilei 
Dei  (Joan.  vi),  quia  etsi  homines  foris  loqiianlur, 
t&nien  solus  Deus  intus  sensum  aperit,  intus  in- 
stniit  veritatis  agnitione  et  amore.  Et  ita  quicun- 
que  audit  et  discit  a  Patre,  venit  ad  roe.  Sed  neqnis 
se  excuset  sic,  Nunquam  vidi  Patrem,  quomodo 
disco  ab  eo  ?  Subdit : 

112     r        119 


A.  ul   M. 


L. 


Non  quia  Patrem  vidit  quisquam,  nisi  is  qui  esl  a 
Deo^  hk  vidit  Patrem. 

[AuGCST.]  Ego  vidi  Patrem,  non  vos,  et  tamen 
non  venietis  ad  me,  nisi  tracti  a  Patre.  Trahi  a  Pa- 
Ire,  est  discere  a  Patre;  discere  a  Patre,  est  audire 
a  Patre;  audire  a  Patre,'esl  audire  vcrbum  Pairis, 
id  est,  me. 


A. 


C2 

X 


Amen  amen  dico  vobis,  qui  crcdit  in  mCj  habet  rt- 
tam  aternam. 


253  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNOUS.  2:;4 

Hoc  est,  habet  me  qui  stim  vita  aetcrna.  Revelare  A  tia,  virtus  Dci,  cibus  cst  angelorum  ct  iiominuni. 


se  voluit  quid  esset,  videlicet  vita.  Est  autem  credcrc 
in  Denm,  per  fidem  et  dilectionem  couniri  illi  et 
tendere  in  ipsum  imitando  eum. 

A.  ?  M.  "   R.  '"^  L.  ^ 

Ego  $um  panis  vita:, 
:  Puscitur  vere,  donec  pastos  jungat  vita;. 


A. 


6i 

X 


Patres  vestri  manducaverunt  in  deserto  manna,  ct 
mortui  sunt,  Hic  est  panis  de  coelo  descendens^  ut  si 
guis  ex  ipso.manducaverit^  nonmoriatur. 

[AcGusT.J  Unde  superbitis?  An  quia  palres  man- 
ducavenmt  manna?  Quare  mortui  sunt?  Quia  quod 
videbant,  credebant ;  quod  non  vidcbant,  non  inlel- 
ligebant.  Bene  ergo  dicuntur  patres  veslri,  qnia  si- 
miles  illorum  estis.  De  morte  animse  loqnitur  :  nam 
corporaliter  omnes  morlui  sunt,  et  justi  et  injusti. 
Justi  autem  non  secundum  animam  mortui  sunt, 
quia  visibilem  cibum  spiritualiter  intellexerunt,  ut 
Moyses  et  Aaron.  Nos  etiam  hodie  visibilem  cibum 
accipimus,  sed  aliud.est  sacramentum,  aliud  est 
virtus  sacramenti :  quod  multi  de  altari  accipiunt  et 
moriuntur.  Undc  Apostolus  :  Judicium  sibi  mandu- 
cat  et  bibit  (l  Cor,  xi).  Non  buccella  Dominica  ve- 
ncnum  fuit  Juda;,  cum  in  eum  inimicus  inlravit 
(Joan.  xiii),  sed  bonum  male  malus  accepit.  Ergo 
pauem  coelestem  spiritualiter  manducare,  hunc  pa* 
nem  significavit  manna,  hunc  panem  sigiiificat  a1- 
tare  Def.  Sacrameata  in  signis  diversa  sunt ;  in  re  ^' 
quae  significatur  paria  sunt.  Audi  Apostolum  :  Patres 
nostri  omnes  sub  nube  fuerunt^  et  omnes  per  mare 
transierunt^  et  otgnes  in  Moyse  baptizati  sunt  in  nube 
et  in  mari,  et  omnes  eamdem  escam  spiritualem  man- 
ducaverunt  (I  Cor.  x).  Spiritualem  utique  eamdem, 
nam  corporalem  allcram  :  sed  Patres  nostri,  non 
patres  illorum.  Et  adjungit  :  Et  omnes  eumdem  po- 
tum  spiritualem  biberunt,  Aliud  illi,  alliud  nos,  sed 
specie  visibili,  quod  tamcn   hoc  idem  significaret 
virtule  spirltuali.  Quomodo  eumdempolum?  Bibe- 
bant,  inquit,  de  spirituali  consequentc  eos  petra.  Pe- 
tra  autem  erat  Christus.  Inde  panis,   inde  potus. 
Petra  Chrislus  in  signo,  verus  Chrislus  in  verbo  et 
in  came.  Et  quomodo  biberunl?  Percussa  est  peira 
dc  virga  bis,  quod  significat  duo  ligna  crucis.  Hic 
est  ergo  panis  de  caslo  descendens^  ut  si  quis  ex  eo 
manducaveritf  non  moriatur  in  ceternttm,  scd  quod 
pertinet  ad  virtulem  sacramenti,  non  ad  visibilesa- 
cranientum,  qui  manducat  in  corde,  non  qui  premit 
dente.  Hic,  id  cst,  in  hoc  loco  est  panis,  et  conse- 
qucnter  determinat  quis  panis. 

65     nff       284     n        165      r        266 


A.  ?   M. 


B. 


L. 


Ego  sum  panis  vivus  qui  de  calo  descendi.  Si  quis 
manducaverit  ex  hoc  pane^  vivet  in  <eternum. 

Talem  se  eTbibuil  panis  vivus,  id  cst,  vivificans 
et  aetemus  descendcndo  in  terram,  ul  panem  ange- 
lorum  manducarel  homo.  Ipsa  enim  vcritas,  sapien- 


Qui  ergo  Mt  et  dilectione  manducaverit  cx  hoc 
paiic  coelesti,  et  ei  se  counierit,  in  xternum  vivet 
per  justitiam  et  veritatem  et  sapienliam. 

Et  panis  quem  ego  dnbo^  caro  mea  est  pro  mundi 
vita. 

Hoc  quomodo  capcrcl  caro,  quod  dixit  paneni 
carnem?  Yocatur  caro,  quod  non  capit  caro;  ct 
ideo  magis  non  capit  caro,  quia  vocatur  caro.  Juxta 
quod  Augustinus  et  Albinus  exponunt,  et  pancm  et 
caraem  suam  vocat  hic  Dominus  fidelium  societa- 
lem  in  corpore  suo,  quod  csi  Ecclesia.  Pancm, 
quia  Ecclesia  quotidie  reficit  quos  reciplt :  ct  in  ea 
quoiisque  ad  plenam  satietatem  pcrveniant,  a!ter 
altcrum  verbo  et  exemplo  pascit.  Unde  Dominiis  ad 
"  Petrum  .  Pasce  ovcs  meas  (Joan,  xxi).  [Aucusx.] 
Caro  autem  Christi,  Ecclesla  dicitur;  quia  incarna- 
tioni  Verbi  fide  et  sacramentis  unita,  vivit  de  Spi- 
ritu  Christi.  Sicut  enim  corpus  uniuscujusque  hc- 
minis  vivit  de  spirilu  suo,  id  est,  dc  aniiua  sua,  ita 
fideles  anima;  vivunt  de  Spiritu  sancto.  Unde  Pau- 
lus  :  Qui  non  habet  spiritum  Christi,  hic  nonest  ejus 
(Rom.  viii). 

A       66 

A.    X 

Litigabant  ergo  Judan  ad  invicem^  dicentes  :  Quo- 
tnodo  potest  hic  carncm  suam  nobis  dare  ad  mandu^ 
candum  ? 

[HiERON.]  Ideo  litigabant,  quoniam  pancm  con- 
cordi»  non  intelligebant.  Unuspanis,  uniim  corpus, 
sive  una  caro  Christi,  multi  sumus.  Vis  scirc 
quomodo  cum  Christo  unum  corpus  efliciamur? 
Si  credis  quomodo  apostoli  crediderunt,  unum  cum 
eis  corpus  Christi  efiiceris.  In  hoc^  ut  ail  Joannes, 
intelligimus  quod  in  eo  manemns  et  ipse  in  nobis^ 
qtwniam  de  Spiritu  suo  dedit  nobis.  Qualitcr  quoque 
panis  unus  efiiciamur,  Auguslinus  docct  iii  Ser* 
inone  de  sacramentis  fidelium,  feria  secunda  Pa- 
sch^e.  Comportati,  Inquit,  estis  laboribus  boiim,  id 
est,  annuiitiantium  Evangelium;  trilurali  cstis, 
quando  catechumeni  facti  fuistis;  in  horreo  scrvali 
estis,  quando  nomina  veslra  dcdistis ;  molli  ccrplstis 
jojuniis  et  exorcismis,  ad  aquam  venistis,  quandu 
conspersi  in  baptismo  unum  facti  estis,  accedcntc 
P  fervore  Spiritus  sancti  cocii  estis,  et  ita  facti  Domi- 
iiicus  panis.  Quomodo  er{i[0  unum  facti  cstis,  sic 
unum  estote,  unam  fidem  tencndo,  unam  spem,  in« 
dividuam  charilatem.  [Aucust.]  Quodaulem  ad  in- 
vicem  litigantes  qusDrunt,  quomodo  possit  Dominua 
carnem  suam  dare  ad  manducandum,  non  statim 
audiunt ;  scd  adhuc  eis  dicitur,  unde  magis  moveaiw 
tur.  Dixit  ergo  eii  Jesus : 

Amen  amen  dico  vobis  :  Msi  manducaveritis  car^ 
nem  Filii  hominis  et  biberitis  cjus  sanguinem,  non 
habebitis  vitam  in  vobis.     ^ 

[Aucust.]  Quomado  detur  et  quisnam  modus  s!t 
manducandi  istnm  pancm,  ijifnoratis  :  verunitamen 
ni$i  manducaveritis,  non  habebitis  ritam  in  vobis.  Et 
r.r  Istam  vilam  intclligprent,  adjunxil : 


«5d  ZACflAIU.E  CHRYBOPOLlTAHt  EPISCOfl  t56 

Qui  manducrt  meam  camem,  tt  bibit  meum  $anpii'  j^  peccatorum  remtssio.  Possunt  quoque  ad  persoDam 

Christi  singulariter  haec  ita  referri :  Panis  quem  e^ 


nem,  habel  vilam  aternam, 

[AuGUST.J  Qni  iion  manducat  carnero  Domini, 
iiec  bililejus  sanguinem,  non  babet  vilam  in  se;  et 
qui  manducat  e(  bibit,  babet  vilani.  Non  est  ita  in 
icmporali  esca  :  nam  qui  eam  non  sumit,  non  vivet, 
ncctamenqui  eam  sumit,  vivet.  Cibum  et  potum, 
qui  dat  vitam  aetemam,  vult  intelligi  Dominus  so^ 
cietatem  corporiset  membrorum  suorum,  quod  est 
Ecclesia  in  praedestinatis,  vocatis,  justificatis,  glori- 
ficatis.  Quorum  primum  jam  factum  est,  id  est  prae- 
destinatio ;  secundum  et  tertium  factum  est  et  Gt 
et  fiet,  id  est  vocatio  et  justiAcatio ;  quarturo  vero 
nunc  in  spe  est,  in  re  autem  futurum,  id  est  glori- 
ficatio.  Hujus  rei  sacramentum,  id  est  unitatis  cor- 


dabo,  caro  mea  est  fro  mundi  vita,  Tale  est  quod  di> 
cit :  Refectio  quam  propono,  ut  ad  satietatem  sdlicet 
di>iuscontempIationis  perducat,est  incarnatio  mea, 
facta  ut  mundus  vivat.  Nisi  manducaveriiis  cameai 
Fiiii  hominis ,  et  biberitis  ejus  sanguinem ,  non  Me- 
bitis  vitam  in  vobis^  hoc  est ,  nisi  reliciamini  in  flde 
incarnationis ,  ad  vitam  aDternam  non  pervenietis. 
Per  sanguinem,  intellige  animam,  cum  sanguis 
sedes  animae  sit.  Qui  manducat  meam  carnem,  et 
bibit  meum  sanguinem^  habet  vitam  asternam.  [Ai« 
BRos.]  Ac  si  dicat:  Qui  mentem  suam  Istificatet 
pascit,  quia  camem  et  animam  sumpsi  ut  totum 
hominem  salvum  facerem ,  in  via  salutis  est.  Cani 


poris  et  sanguinis  Christi  alicubi  quotidie,  alicubi  B  mea  vere  est  cibus^  et  sanguis  meus  vere  est  pctus.  U 


eertis  intervallis  dierum  in  Dominica  mensa  praepa- 
ratur,  et  de  mensa  Domini  suroitur  quibusdam  ad 
Titam,  quibusdam  ad  exitium.  Res  vero  cujus  sa- 
cramentum  est,  omni  homini  ad  vitam,  nuUi  au- 
tem  ad  exitium. 
Et  ego  resuscitabo  eum  in  novissimo  die, 
Hoc  subjecit,  ne  cogitarent  non  mori  corporaliter. 

A  ^'   M.  *^   R.  '^  L.  "^ 

Caro  enim  mea  vere  est  cibus^  et  sanguis  meus  vere 
est  potui, 

[AuGusT.]  Cum  cibo  et  potu  id  appetant  homines, 
ut  non  esuriant  neque  sitiant :  hoc  veraciter  non 
praestat  nisi  iste  cibus  et  potus,  qui  eos  a  quibus 


est,  per  carncm  meam  et  sanguinem  dabo  Teram 
satietatem,  suflicientem  videlicet  atque  seternam. 
Caro  enim  Salvatoris ,  pro  salute  nostri  corporrs 
oblau,  sanguis  vero  pro  anima  nostra  elTususesi, 
ut  nos  in  anima  et  corpore  salvos  faceret,  sicut 
prseGguratum  fuit  a  Moyse.  CarOy  inquit,  pro  corport 
vestro  [nostro]  offeretur^  sanguis  vero  pro  anima  (Iksl. 
xii) :  ideoque  non  nianducandum  sanguinem.  Lxie 
igitur  nobis  cibus  et  potus  spiritualis ,  inde  m  ju- 
bilationis  et  sonusepulantis;  qiiia  sine  intermissioiie 
quadam  mentis  masticatione  ruminamus  eanteni 
Christiet  sanguiiiem  pretium  esse  nostrseredemptin- 
nis,  et  viam  vilae  immmorlalis,  in  qua  nec  sitis 
nec  esuries  erit.  Animal  autem  quod  iion  ruminat, 


«umitur.  immortales  el  incorruptibiles  facit,  id  est,  C  immundum  cst.  Augustinus  libro  lertio  De'doctriM 


ftocietas  ipsa  sanctorum,  ubi  pax  erit  et  unitas  per- 
fecta.  Propterea  quippe,  sicut  etiam  ante  nos  in- 
tellexerunt  homines  Dei,  Christus  corpus  et  sangui- 
nem  suum  in  eis  rebus  commendavit,  quae  ad  unum 
aliquid  rediguntur  ex  multis.  Aliud  namque  in  unum 
ex  multis  granis  conficitur,  aliud  in  unuin  ex  multis 
acinis  confluit. 

A.  ^ 

Qui  manducat  meam  carnem ,  et  bibit  meum  san' 
guinem^  in  me  manet  et  ego  in  eo. 

[AuGusT.]  Jam  exponitquid  sit  manducare  camem 
ejus,  et  bibere  sanguinem  ejus,  hoc  est,  manducare 
illam  escam  et  illum  bibere  potum ;  in  Christo  ma- 


Christiana  :  In  locutionibus  figuratis  servabiturhpc 
regula ,  ut  landiu  vcrsetur  diligenti  consideratioije 
quod  legitur,donec  ad  rcgnum  charitatis  interpreta- 
tio  perducatur :  Nisi  manducaveriiis^  inquil,  carnem 
Filii  hominis  et  sanguinem  biberitisy  non  habebiiis  mtam 
in  vobis,  Facinus  et  flagitiuni  videtur  jubere ;  figura 
est,  prsecipiens  passioni  Dominic^  esse  cominuiii- 
candum  et  suaviter  atque  utiliter  recondendum  in 
memoria,  quod  pro  nobis  caro  ejus  crucifixa  el  vul- 
uerala  sit.  Qui  manducat  meam  carnem  et  bibit  mem 
sanguinem,  in  me  manet  per  confornationem  viUe,  et 
ego  in  illo  per  inhabitautem  gratiam ;  profccto  fides 
in  corde  tuo,  est  Christus  in  corde  tuo. 


nere,  et  illum  manentem  in  se  babere.  Ac  per  hoc  ^     Sicut  misit  me  vivetu  Pater,  et  ego  vivo  propter  Pa- 


qui  non  manet  in  Chrislo,  et  in  quo  non  manet  Chri- 
stus ,  procul  dubio  nec  manducat  ejus  carnem ,  nec 
bibit  ejus  sanguinem,  etiamsi  tantae  rci  sacramen- 
tum  ad  judicium  sibi  manducet  et  bibat.  Manducare 
et  bibere,  plena  refectio  nobis  est ;  et  per  camem 
Christi,  Ecclesiam  intelligimus^  ut  supradictum  est; 
per  sanguinem  quoque  Chrisli ,  Ecclesiam  intelligi- 
mos ;  quia  sanguis  sedes  animse  est,  et  Ecclesia  quo- 
dammodo  sedes  Spiritus  sancti,  qui  est  quasi  anima 
omnium  animarum  fidelium,  Manducamus  ergocar- 
nem  Christi  et  sanguinem  ejus  bibimus  ,  si  maxime 
et  singulariter  gaudemus  de  participatione  Ecclesiae, 
'n  qua  Caristus  tanquam  caput ,  et  Spiritus  sanctus 
quasi  anima ,  in  qua  sacramenlorum  communio  et 


trem.  Et  qui  manducat  me,  et  ipse  vivet  propter  me. 

[AuGUST.]  Pater  me  aequalem  sibi  misit,  id  est, 
hominem  fecit.  Ut  ergo  ad  illum  tanquam  majorem 
referam  vitam  meam,  exiuanitio  mea  fecil ,  in  qua 
me  misit.  Manducamus  eum,  id  est  accipimusipsuai 
vitam  xternam.  Yel  vivit  Filiiis  propter  Patrem. 
quia  ipse  est  ex  Patre.  Sicut  enim  Pater  non  est 
indigens  vita ,  sic  Filius  non  indiget  alterius  viix. 
Utrique  enim  sunt  una  vita,  quia  unus  Deus. 

Hic  es$  panis ,  qui  de  ecelo  descendit.  Non  sictit 
manducaverunt  patres  vestri  manna ,  et  mortw  sukI 
Qui  mandueat  hunc  panem  vivet  in  ceternum. 

Ilic,  idest,  in  hoc  loco;  vei  Aic,  scilicet  Filiuslio- 
minls,  de  quo  supra  est  panis  de  ceelo,  Non  sic  mo- 


f57  IN  UNUM  EX  QUATUOB  LIDER  SEGUNDLS 

nentur  in  anlma,  qiA  me  cocleslein  panem  mandu-  A     Hoc  est,  spiritualiter  intelligenda  sui.t. 

Sed  tunt  quidam  ex  vobis  qui  non  credunt. 


25S 


.rant ,  sicul  patres  veslri  manducaveruni  manna ,  et 
oioitui  sunl. 

Hcee  dixit  in  Synagogaj  ducens  in  Capnarnanm, 
Multi  ergo  audientes  ex  discipulis  ejus ,  dixerunt : 
Durus  est  hic  sermo.  Quit  potest  eum  audire? 

[ArccsT.]  Id  est,  ei  obedire  ?  Movenlur  discipuli ; 
quid  ergo  inimici?  Ecce  ventilatur  trilicum,  sed  se- 
cretiim  Dci  iutentos  debet  facere,  non  aversos.  Verba 
quidem  Domiui  ita  sunt  profunda ,  ut  omnes  pcr- 
versos  perturbenl,  omnesrectos  auditores  exerceaiit. 
Sic  apud  se  discipuli  dixerunt  de  duritia  sermonis 
Domini,  nt  ab  eo  non  audirentar.  Unde  sequitur : 

Seiens  antem  Jesut  apud  semetipsum^  quia  murmu- 
rarent  de  hoc  discipuli  ejus^  dixit  eis  :  Hoc  vos  scan- 
dalixat  f 

[AcGusT.]  IIoc,  videlicet,  quia  dixi,  camem  meam 
do  vobis  manducare  et  sanguinem  nieum  bibere. 

A.  ?  M.  "°   R.  "'   L.  ""' 

Si  ergo  videritis  Filium  hominis  ascendenlem  ubi 
erat  prius, 

[AuGUST.]  Hinc  solvit  quod  illos  rooverat.  Hinc 
aperit  unde  fuerant  scandalizati.  Hinc  ptana,  si  in- 
telligerent.  Illi  enim  putabant  eum  erogaturum  cor 
piis  suum.  Ille  autem  dixit  seasccnsurum  in  cceluni, 
utique  iQtegrum.  Cum  videritis  Filium  hominis  ascen" 
dentem  ubi  erat  prins ,  certe  vel  tunc  videbilis ;  quia 
non  eo  modo  quo  putatis  erogat  corpus  suum.  Cerle 
vel  tunc  intelligetis  quia  gratia  ejusnonconsumitur 
mcrsibus.  Nulla  quaesllo  bic  esset;  si  ita  dixisset:  G 
Si  videritis  Filium  Dei  ascendentem  abi  erat  prius. 
Nunc  antem  dixit  Filium  hominis.  Nunquid  Filius 
hominis  qui  in  terra  esse  ccepit,  ut  illud :  Veritas  dt 
*erra  orta  est ,  et  justitia  de  ccelo  prospexit  (PsaL 
L»xiv),  in  eoelo  erat  prius?  Alio  autem  loco  ait : 
Nemo  ascendit  in  eaelum ,  nisi  qui  de  coelo  descendit^ 
FUius  hominis  qui  m  eosto  est  {Joan,  iii).  Hic  non 
dixit,  erat ,  sed  est :  et  tamen  cum  hoc  dixit ,  in 
terra  loquebatur,  et  non  dixit,  Filius  Dei,  sed  Filius 
honiinis.  Qaod  totum  ad  hoc  pertinet ,  ut  intelliga- 
mas  unam  personam  esse  Ghristum  Deum  et  bomi- 
nem.  Ghristus  namque  unus,  estVerbum,  anima, 
caro ;  et  secundum  unitatem  personae,  sic  erat  Filius 


[AuGVST.]  Quia  non  credunt,  idconon  intelligunt, 
ut  ait  prophela  :  Nisi  credideritis ,  non  inteltigetis 
(Isai,  VII).  Per  (idem  copulamur,  per  intellectoni 
vivificamur.  Prius  hacreamus  per  fidem,  ut  sit  quod 
viviOcclur  per  intellectum. 


A. 


73 

x 


Et  dicebat :  Propterea  dixi  vobts ,  quia  nemo  potest 
venire  ad  me^  nisi  fuerit  ei  datum  a  Patre  meo. 

Fidcs  cnim  non  est  a  se  quasi  propria,  sed  a  Deo 
tanquam  gralia. 

Ex  hoc  muVA  disciputorum  ejns  abierunt  retro ,  is 
jl  jam  non  cum  ilto  ambulabant.  Dixit  ergo  Jesus  ad 
duodecim  :  Nunquid  et  vosvutiis  abire? 

Respondit  ergo  ei  Simon  Petms  :  Dominej  ad  quem 
ibimus?  Verba  vito!  a^ternw  habesy  et  nos  credidimus  et 
cognovimus  qitia  tu  es  Christus  Fitius  Dei, 

[AuGUST.]  Recreante  Spiritu  sancto,  intellexi^ 
Petrtts.  Verba  vitai  ivternm  habes,  id  cst,  vitam  seter- 
nam  habes,  in  administralione  corporis  et  sanguinis 
tui.  Credidimus,  \\i  cognosceremus  :  Nam  nisi  Spi- 
ritu  cognoscere ,  deinde  crcderc  vellemus ,  nec  co- 
gnoscere  nec  credere  valeremus.  Quid  credidimusT 
qttia  tu  es  Christus  Filius  Dei,  id  cst  quia  ipsa  vita 
aptema  lu  es ,  et  non  das  in  canie  ct  sanguine  tuo 
nisi  quod  cs.  Unus  pro  omnibiis  loquebatur. 


A. 


75 

X 


Respondit  eis  Jesus :  Nonne  vos  duodecim  etegi ,  e$ 
unus  ex  vobis  diabotus  est  ?  Dicebat  antem  de  Juda 
Simonis  Iscariotis.  Uic  enim  evat  traditurus  euniy  cum 
esset  uttus  de  duodecim. 

Respondit  causa  probandi  eos :  ad  permanendirm 
clegit  duodecim  eleclione  illa  qua  dicitur:  MutH 
vocati^  paucAetecti  (IfanA.  xx).Judam  vero  elegit,  id 
est,  vocavit,  ut  per  eum  dispensatio  divinae  mi.seil  • 
cordise  in  salutem  mundi  impleretur.  Unde  bonitas 
Dei  bene  iitebatur  malilia  illius,  sicut  in  vendilione 
Joseph  bene  usus  est  malttia  fratruin  (Cen.  xxxvii). 


hominis  in  coelo  quando  in  terra  loquebalur :  quo-  ^  Econlra  mali  utunlnr  bonis   Dei  ad  malum,  sicut 


raodo  Filius  Dei  erat  in  terra  in  suscepta  carne,  Fi- 
lius  hominis  in  coelo  in  unitate  personai. 

A.  '"   M.  ?/   R.  ** 

Spiritns  est  qui  vivi/icat^  caro  non  prodest  quidquam, 
[AcGDST.]  £o  modo  quo  illi  intellexerunt ,  non 
prodest.  Carnem  quippe  sic  intellexerunt,  quomodo 
in  cadavere  dilaniatur,  aut  in  macello  venditur,  non 
quomodo  spiritu  vegetatur.  Proinde  sic  dictiim  est : 
Caro  non  prodest  quidquam ;  quomodo  dictum  est : 
Scientia  inflat  (I  Cor.  viii).  Scientia  namque  sine 
charitate  inutilis  est;  eodem  modo  caro  sine  spiritu. 
4       71 

\et  ba  quccego  locutus  sum  vobis,  spiritus  et  vitasunt. 


igne,  aqua  et  caiteris.  Judas  ergo,  cum  periit,  sc  ex* 
t^rminavit,  non  numerum  sacratum  violavit  (Cen. 
t).  Hoc  totum  quod  de  corpore  suo  et  sanguino  Do- 
iniuus  locutus  est ,  el  quod  in  ejus  distributionis 
gratia  vitam  nobis  promisil  aiternam ;  et  quod  hinc 
voluit  intelligi ,  manducalorcs  et  polatores  carnis  et 
sanguinissui  ul  in  illo  maneant  et  ipse  in  illis;  ct 
quod  non  intellexerunt ,  qui  non  crcdiderunt ;  et 
quod  spiritualia  carnaliter  sapiendo,  scandalizati 
sunt ;  et  quod  eis  scandalizatis  et  pereuntibus,  con- 
solationi  Dominus  adfultdiscipulisqiii  remanserunt : 
boc,  inquam.  totum ,  dilectissimi ,  ad  hoc  nobis  va~ 
leat ,  ut  carnem  et  sanguinem  Ghristi  non  edanius 
tantum  in  sacramento,  quod  multi  faciunt  mali ,  sed 


2^,9 


usque  ad  spirilus  parlicipalioiieui  nianducenms  et  A 
bibanius ,  iil  in  Domini  corpore  tanquam  niembra 
inaneamus,  ut  ejus  spiritu  vegeteniur  ct  non  scan- 
dalizenmr,  etiainsi  mulli  modo  uobiscum  manducant 
ct  blbunt  temporaliler  sacramenta,  qui  habebunt  Ux 
line  a^terna  tormenia.  Modo  enim  corpus  Christi 
niistiim  est  tanquam  area ,  sed  novil  Dominus  qni 
sunt  ejus  (i/  Tim.  ii).  Notandum  quia  noniiulli  do- 
etores  aiiqua  de  prsedictis  incidenter  ad  allaris  sa- 
crauieuta  referunl,  sed  iu  continua  expositione 
nulliis.  lu  ccntesimo  autem  quinquagesimo  sexto 
cupitulo  hiijus  operis  propric  habetur  de  sacrificio 
altaris. 

.CAPLT  y.xxxin. 

135     ii.r       236 


ZACHARIiE  CimYSOPOLlTANI  EPISCOPI  Jfio 

CAPIT  LXXXIV 

R.  ™ 

Pharism  et  quidam  de  Scribis ,  venientes  ab  Bier(h 
solymis^  cum  vidissent  quosdam  ex  discipulis  comma- 
nibus  manibus  (id  est  non  lotis)  manducare  pam, 
vituperavernntf  dicentes'' 


L. 


M. 


Hogavit  autem  iUum  qutdam  Pliarisfcns,  ut  prande- 
rct  apud  se ;  et  inuressus^  recubuit,  Piiarisceus  autem 
ccepit  intra  se  repuians  dicere ,  quare  non  baplizatus 
csset  aute  prandium. 

[Adgust.]  Id  csl,  lotus  more  Judaeorum.  Pharisa^i 
vocabantur  nobiliores  atquedoctioresJuda^i. 

Et  a.t  DomiHHs  ad  illum :  Nunc  vos  Phariswi  quod 
iieforis  est  calicis  et  catini ,  mtindatis ;  quod  autem 
intus  est  vestrum^  pienum  est  rapina  et  iniquitate. 

[Ahbb.  •  Beoa.]  Munditiain  carnis  exterius  ob- 
.scrvatis ,  et  animx  turpitudincra  retinctis.  Caiix  est 
vas  vitreum ;  catinum  fictile  de  terra.  Per  hasc  si- 
guificaturfragilitas  humaui  corporis,  in  quo  exterius 


M.  "*  R. 

Quare  discipuli  tui  transgrediuntur  tradiiionem  te- 
niorum?  Non  enim  lavant  manus  suas  cum  pmin 
manducant. 

[Beda.]  Pharisaei  ^piritualia  verba  carnaliler  in- 
telligentcs  :  Lavamini ,  mundi  estote  (Isai.  i) ;  d : 
Mundamini  qui  fertis  vasa  Domini  (Isai.  lix),  noii 
recte  accipiebant  hanc  mundiliam.  Nam  hocdiaaoi 
"  est  de  cordis  ct  operis  castigatipne ,  et  non  soluni 
de  lavando  corpore,  ut  ipsi  putabant.  jgitar  aqua 
cxlcrius  loti,  conscienlix  livore  poliuli,  non  ad  Tcr 
bum  audiendum ,  noii  quasi  ad  mcdicum ,  sed  ad 
quaestionum  pugnas  concurrunt.  De  non  lolis  iUqw 
manibus  corporis  vituperant  discipulos,  cum  in 
operibus  eorum  niliil  immuuditia^  inveniant.  Aninia- 
rum  namque  mauus,  id  est  opera,  sollicite  lavakui. 
Communia  quidem  vocabant  Judsei  omnia  iminuDda. 

Ipse  autem  respondens^  ait  iUis :  Quare  et  voi  trem- 
gredimini  mandatum  Dei  propter  traditijnem  tt- 
stram  ? 

Cum  vos  prajcepta  Dei,  propter  traditioncm  Loini- 
num  negligatis,  quare  meos  disclpulos  arguilis,  qiiu<l 


praDtendunt  sanctitatem  et  simulant  justitiam,  sed  q  scniorum  jussa  parvipendant ,  ut  Dei  scita  ciisio- 


mtu!)  sunt  vitiorum  sorde  deformes. 

Stnitit  ttonne  qui  feeit  quod  deforis  est,  etiam  quod 
de  intus  est  fecit  ? 

Qui  utramque  hominis  naturam  fecit  uVramquc 
uuindare  desiderat.  Hoc  dicitur  contra  Maniciiaeos, 
(|ui  animam  tantum  a  Deo,  carnem  vero  putant  a 
diabolo  creatam.  lloc  eliam  contra  iilos  qui  corpo- 
ralia  pcccata,  fornicationem  videlicct,  furtum,  rapi- 
nam,  quasi  gravissima  detestnntur;  spiritualia  vero, 
qu»  non  minus  damnat  Apostolus,  iram  scilicet  ct 
superbiam  et  avariliam,  quse  est  idolorum  servilus 
(Coioss.  ix),  ut  lcvia  contemnunt. 

Verumlamen  quod  superesty  dale  eieemosynam ,  et 
ecce  omnia  munda  sunt  vobis. 

^uod  necessario  victui  et  vestimcnto  supeicst,  J 
4lale  pauperibus,  juxta  pra!ccplum  Joannis:  Qui  lia- 
bet  duas  tunicas ,  det  non  iiabenti  [Luc.  in).  Yel  ila  : 
Quod  snpcrest,  remedium  faciie  de  vestro  scelere. 
Date  elccinosynam,  quia  sicut  aqua  exstinguit  ignem, 
iia  eieemosjjna  exstinguit  pcccatum  (Eccii.  iu).  Qui 
vult  ordiuate  dare  eleemosynani ,  a  seipso  debet  in- 
iipere,  et  eam  sibi  primum  dare,  id  est  misericor- 
iliam  sibi  faccre.  Est  enim  cleemosyna  opus  iniseri- 
4'.ordiic,  verissimeque  dictuiu  est :  Miserere  animw 
tucp  piacens  Deo  (Eccii.  xxx).  Prima  cleemosyna  est, 
cuni  renascimur;  secunda,  quidquid  boni  postea  fa- 
cimus.  Mundatis  crgo  cordibus  per  fidem,  munda 
sunt  ouinia,  id  cst  nuila  coiuquinant  inentcm. 


diant  ? 

Nam  Deus  dixit:  Ilonora  patrem  et  matrem  (fjcd. 
xi) ;  et  qui  maiedixerit  patri  vei  matrif  morte  mmt' 
tnr  (Exod,  xxi). 

llonor  in  Scripturis,  non  tantum  in  salutatiooitns 
et  ofliciis  dcferendis,  quantum  in  eleeuiosynis  r-i 
munerum  oblatione  sciitilur  :  Unde  Apostolus :  /io- 
nora  viduas  quoe  vere  vidua^  sunt  (I  Tim.  \).  Uoc  csl. 
da  eis.  Qui  ergo  debitis  obsequiis  parentcs  indigntb 
judicaverit,  morle  morielur  seterna. 

Vus  autem  dicitis  :  Quicunque  dixerit  patri  tel  m- 
triy  Munus  quodcunque  est  ex  me,  tibi  proderit;  ctm 
lionorificaverit  patrem  suum  aut  matrem,  et  irriiw 
fecistis  mandatum  Dei  proptcr  tradiliontm  vcstram. 
I  Pneceperat  Dominus,  imbccillilali  ct  penurusp 
renium  consulens,  ut  filii  cos  honorarent  in  Decf>- 
sariis  etiamvitx*.  Ilanc  legem  Pharisaei  subvertentes. 
ut  impietalein  sub  noroine  pietatis  induccreiit,  do- 
cuerunt  filios  ineliiis  facere ,  si  Deo  vcro  Pairi »»- 
vereiit  ea  qua3  parenlibus  oITerenda  crant.  Ludeipsi 
parentes  cgeni  fiebant,  et  oblatio  liberorum  sub  oc- 
casione  Dei  in  iucra  sacerdotuin  ccdebat.  Sic  lefe 
litterain :  Deus  jussit,  per  Moysen  scilicet,  bonorari 
parentes ;  sed  quicunque  dixeril  Patri  velmatri,  cie., 
vos  iliud  dicilis,  quia  quicunque  hoc  dicat,  vos  ii- 
lum  instruitis  ad  dicendum.  Yos,  inquam,  iobo^ 
instruitis  malos  filios  ut  dicant :  0  pater,  o  matex, 
munus  quodcunque  est  cx  me  oblatum,  subaadis  in 
tcmplo,  tibi  proderil  in  anima.  Yelita  :  Filiosdicere 


2CI  W  UNUM  EX  QUATLOH  LIBER  SECUNDUS.  ^52 

parentibus  compeUilis.  Munus  quodcunque  csi  e\  A  accipialur  absurda  est.  Neque  enim  qiiem  non  coiu- 


me  ofTerendum  Deo ,  in  tuos  consumo  cit)0S ,  libique 
prodest,  o  paler  et  mater,  ut  timeant  accipere  Oeo 
consecrata,  ne  sacrilegii  crimen  incurrant ;  vel  ila 
potest  legi  sub  interrogatione  :  0  paler,  o  maler, 
munus  quod  ex  me  tibi  datur  ad  victum  el  vesti- 
menlum ,  proderit  tibi  ad  salvandam  animam  ?  Mi- 
nime ,  quia  tu  non  curas  nisi  de  corpore.  Aliier  : 
Juvenes  cura  damoo  ei  dedecore  pareutum  praesu- 
mentes  offerre,  instinclu  sacerdotum  diccbant :  Mu- 
nus  quod  est  pro  me ,  proderit  tibi,  pater,  non  tu 
illud  offeras.  Ac  si  dicerent :  Ad  illam  atatem  per- 
vcnimus,  ut  jam  sacerdotum  iudicio  pro  nobis  ipsis 
ofieramus. 

R.  ™ 

Pnarism  enim  el  omnes  Judm  nisi  crebro  lavent 
manus,  non  manducant,  tenentes  traditiones  senio* 
rum ,  el  a  foro ,  nisi  baptizentur,  non  comedunt :  et 
alia  multa  qaae  tradita  sunt  illis  servare,  baptismata 
calicum  et  urceorum  et  ceramentomm  et  lectorum ,  et 
alia  similia  his  faciunt  multa, 

[Beda.]  A  foro ,  subaudis  redeunles ,  nisi  laven- 
tur,  non  comedunt;  frustra  sic  baptizantur,  dum  in 
nomine  Salvatoris  non  abluuntur;  baptismata  ur- 
ceorum  et  calicum  dicit  abluliones  vasorum ,  quas 
faciunt  Judaei ,  ut  ipsi  mundi  videantur  in  corpore, 
non  curantes  peccata  infidelilatls  a  se  expellere. 
At  vero  in  vanum  vasorum  baptismata  servant,  qui 
cordium  suorum  et  corporum  sordes  negligunt. 
Unde  Paulus:  Ycluntas  Deiest,  ut  abstineatis  vos  a 
fomicatione ,  ut  sciat  unusquisque  vestrum  suum  vas 
possidere  in  sanctificatione  et  honore  (/  Thess.  iv). 
Ssperstitiosa  bominum  traditio  prsecepit  saepius  la- 
vari  ob  manducandum,  et  alia  hujusmodi  inutilia;  sed 
necessaria  doctrina  verilatis  jubet  eos  qui  panem 
vicae  manducare  desiderant,  crebro  eleemosynarum, 
lacrymarum ,  aliorumque  justitiae  fructuum  fomento 
soa  opera  purgare. 

M.  ?v*  R. '^ 

Irritum  fecistis  mandatum  Dei  propter  traditionem 
rtstram.  Bypocritm,  beneprophetavitdevobis  IsaiaSf 
dicens :  Populus  hic  labiis  me  honorat ,  cor  autem 
eorum  longe  est  a  me  (Isai,  xxiil).  Sine  causa  autem 
colunt  me,  docentes  doctrinas  et  mandata  hominum, 
lielinquentes  enim  mandatum  Dei,  tenetis  tradilionetn 
hominum, 

[Abgcst.  -Hieron.]  Latratum  Pharisseoruoi  furca 
rationis  obtundit ,  id  est ,  Moysi  et  Isai»  increpa- 
tione ,  ut  et  nos  haereticos  verbis  Scripturae  vinca- 
nius.  Simulatores  Judaei  strepitu  quidem  labiorum 
dicunt :  Magister,  scimus  quia  verax  es  (Matth,  xxii), 
exteriorenique  munditiam  commendaiU;  sed  quia 
iinmunda  mente  veritati  contradicunt ,  nequaquam 
niercedem  cum  veris  laudatoribus  habitori  sunt. 

Et  cottvocatis  ad  se  turbis,  dixit  eis :  Audite  et  in- 
leltigite,  Non  quod  intrat  in  os  coinquinat  hominem; 
sed  quod  proceait  ex  ore,  hoc  coinquinat  homitiem, 

{AvGUST.]  Iiaec  sententia  si  tota  de  ore  corporis 


quinat  cibus,  coinquinat  vomitus.  Gibus  quippe  iu 
os  intrat,  vomitus  ex  ore  procedit;  sed  procul  du- 
bio  priora  verba  pertinent  ad  os  carnis,  ubi  dicit : 
Non  quod  intrat  in  os,  coinquinat  hominem  [Hieron.] 
Posteriora  aulem  ad  os  cordis,  ubi  aii:  Sed  quod 
procedit  ex  ore ,  coinquinat,  Sic  hoc  verura  est , 
quare  idolothytis  non  vescimur?  Apostolus  ail: 
Non  potestis  calicem  Domini  bibere  et  calicem  da'- 
moniorum  (/  Cor,  vni).  Sciendum  igitur  quod  cibi 
et  omiiis  Dei  creatura  per  se  munda  sint ,  sed  ido- 
lornm  et  da^monum  iuvocatio  ca  facil  iuimunda. 

M.  'f 

Tunc  accedenles  discipuli  ejus,  dixerun  et:  Scis 
B  quia  Pharisai  audito  hoc  verbo  scandalizati  sunt  ?  At 
ille  respondens ,  ait :  Omnis  plantatio ,  quam  non 
plantavit  Pater  meus  coilestis,  eradicabitur, 

Pharisoii  quorum  religioest  in  discernendiscibis, 
scandalizati  sunt,  id  est  ofTensi  sunt.  Scandalon 
enim  seu  scandalum,  nos  offendicuiuni  vel  ruinam 
et  impactionem  pedis  sive  scrupulum ,  ut  quidam 
volunt,  possumus  dicere.  Ptantationem  dicit  bic 
doctrinas  et  mandata  hominum ,  quae  a  Deo  non 
sunt. 

M.  ?  L.  " 

Sinite  illos ;  cwci  suni ,  et  duces  cffcorum.  Ca^cus 
autem  si  cocco  ducatum  prcestet,  ambo  in  foveam  ca- 
dunt. 
C  Hoc  est ,  si  insipiens  insipientem  doceat ,  ambo 
merguntur  in  peccatorura  profunditatero.  Sinite  ii- 
los,  subaudis  arbitrio  suo,  quia  irrevocabiles  sunt. 
Undc  Paulus :  Hcereticum  hominem  post  primam  et 
secundam  correctionem  devita  {Tit,  in). 

M.  T  R.  " 

Et  cum  introtsset  in  domum  a  turta  tnterrogahal 
eum  Petrus:  Edissere  nobis parabolam  istam.  AtiHe 
dixit :  Adhuc  et  vos  sine  intellectu  estis  ? 

Quod  aperturo  erat,  putabant  apostoU  parabolice 
dictum.  Gorripiunlur  ergo  a  Doroino.  Ex  quo  intel- 
lijzimus  vitiosum  esse  audilorem  qui  obscure  ma- 
niTesta,  aut  manifeste  obscura  velit  intelHgere. 

Non  intelligitis  quia  omne  quod  intrat  in  os,  in 
^  ren^r^m  vadit,  et  in  secessum  emittitur. 

Hinc  calumnianlor  haerelici  quidam,  quod  Domi^ 
iius  physicae  disputationis  ignarus ,  pulet  omiies  ci- 
bos  in  ventrem  ire  et  in  secessum  digeri ,  cum  sta-^ 
tim  infusse  escx ,  per  artus  et  venas  et  medulias » 
ner^osque  fundantur.  Uiide  et  dicunt  multos,  qui 
vitio  stomachi  perpetem  sustinent  vomitum,  posi 
coenas  et  prandia  statim  evomere  quae  ingesserinl » 
et  tamen  esse  corpuienlos,  quia  ad  primum  tactum 
liquidior  cibus  ct  potus  per  meinbra  fundatur.  Sed 
quamvis  sit  tenuissimiis  huinor  et  liquens  esca,  ta« 
inen  cuni  in  venis  et  artubus  concocta  fuerit  esca 
ct  digesta  cum  humore,  per  occultos  meatus  corpo* 
ris  (quos  Graeci  poros  vocanl)  ad  inferiora  dilabitur 
et  in  secessum  vadit.  Quaelibet  ctiam  humorum  pur- 


!Ki3 


ZACUAR1i£  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


!fii 


gatio ,  Teluli  per  sudorera ,  teu  per  quaslibet  alia  ,  A  ecce  mutier  Chananaa,  gentUU,  SyraphtBnim  genen, 


non  inconprue  secessus  intelligitur.  EiDnunt  siqui* 
de:n  elenicnta  qnae  influunt.  Aliter :  Emiuitur  im- 
personale  verbum  accipiamus,  ut  si  sensus :  Totura 
quidera  vaditfn  ventrem,  quod  per  os  intrat ;  postea 
in  secessum  emiltilur,  id  est ,  emissio  fit. 

Qua:  autem  procedunt  de  ore^  de  corde  exeunt^  et  ea 
coinquinant  hominem.  De  corde  enim  exeunt  cogita- 
tiones  malce ,  homicidia,  cdulteria  ^  fornicatione»  ^ 
furtay  falsa  testimonia,  avaritia^  nequitice^  dotu$ ,  t m- 
pudiciiia,  oculus  malut^  blaspliemia,  superbia,  stutti-^ 
tia.  Hwc  suttt  quce  coinquinant  hominem,  Non  lotis 
autem  manibus  manducare^  non  coinquinat  hominem. 

[niERON.]  Plato  putavit  rationabile  nostrum  in 
cerebro,  iram  iu  feile,  desiderium  in  jecore  com 


clamavit ,  dicens :  Miterere  mei ,  Domine^  /i/t  Dotid; 
filia  mea  male  vexatur  a  dcemomo, 

[HiLAR.]  Chananaei  terras,  in  quibus  Jndaea  est, 
inroluerunt.  Qui  vel  bello  consumpti ,  vel  in  loca 
vicina  dispersi ,  vei  in  servitutem  conditione  deTJ* 
ctorum  subjecti ,  nomen  tantum  sine  pairia  sedt 
circumferunt.  Ex  illa  ergo  dispersione  inter  cstera 
contigit,  quod  baec  ChananaBa  est  SyrophoeDissa  g^ 
nere,  hoc  est ,  ex  Syris  et  Phoenicibus  oria.  Genli. 
lis  itaque  est,  etsi  Judaeis  admista,  proselytonun 
formam  praeferat.  Merito  namque  exislimatur  ei 
lege  cognovisse,  quod  Chrislum  et  Doininuin,et 
David  fiiinm  confitctur.  [Beda.]  Typice  autem  si* 
guificat  Ecclesiam  de  gentibus,  quae  pro  filia  ro(;at, 


morari.  Si  autem  de  corde  exeunt  cogitationes  mala^^  "  cum  pro  animabus  nondum  credentibus  supernx 


ergo  animae  principaie  non  est  secundum  Piatonem 
in  cerebro ,  sed  juxta  Cralem  in  corde.  Ilic  eliam 
arguunlur,  qui  cogitationes  a  diabolo  immitti  pu- 
tant:  qui  adjutor  esse  potest,  non  actor.  Nonenim 
occulta  cordis  rimatur,  sed  ex  corporis  habitu  rem 
putat ,  ut  si  pulchram  mulierem  nos  crebro  viderit 
respicere,  intelligit  cor  vuineratum.  HomicidsR  sunt 
etiam  illi  qui  fratres  odio  habent  usque  ad  mortem. 
Unde  Joannes :  Qui  fratrem  suum  odit  homicida  est 
(I  Joan,  iii).  Adulterare,  esl  torum  alterius  violare; 
fornicatio  vero  est  amor  a  legitimo  connubio  solu- 
tus  et  vagus.  Dicitur  autem  fornicatio  a  fornicibus, 
in  quibus  pagani  suam  turpitudinem  exercebant. 


pietati  supplicat,  ut  a  fraudibus  diaboli  solvantur. 
Beue  juxta  Matthaeum,  de  finibus  suis  egres$a  fuit, 
eljuxta  Marcum,  adpedes  Domini  procidit ,  ni  ti 
utroque  colligatur,  quod  illi  recte  pro  erranlibos 
orant ,  qui  priscas  suae  perfidiae  mansiones  relin- 
quunt,  ct  iu  Ecclesiam  se  pia  devotione  transfenmt. 

Jesus  autem  non  respondit  ei  verbum.  Et  acctdeH' 
tes  discipuli ,  rogabant  eum ,  dicentes :  Dimitte  eam, 
qiiia  clamat  post  nos, 

Post  ambulantem  Dominum  muUerChananxad^ 
precatorias  voces  emittit ,  e*.  oosl  in  domo  ai  peia 
ejus  procidit ,  ut  Marcus  comniemorat.  (juod  auKr: 
Dominus  non  respondit  ei ,  non  fuit  de  superciiio 


Furtum  est  omne  quod  alterius  damno  acquiritur.      superbiae ;  sed  ne  sibi  contrarius  videretur,  rum 


Avaritia  autem  radix  malorum ,  servitus  est  idolo- 

rum  (/  Tim,  vi) ;  quia  sicut  voracium  deus  venter 

est,  ita  cupldorum  quoque  juslissime  pecunia  deus 

dici  potest.  Nequitia  est  defectus  boni ,  quod  ne- 

quam  servus  dicit  se  facere  nequire.  Dolus  est  oc- 

culta  malitia,  blandis  verbis  adornata ;  imptidicitia 

est  omnis  incontinentia  ad  libidinero  pertinens,  ve- 

lut  illicitus  camis  tactus  et  turpia  verba ,  et  turpis 

cogitatio.  Oculus  malus  intelligttur  invidia,  quod 

est  aliena  faciliiate  torqueri.  Superbiae  autem  spe- 

cies  sunt,  velle  praeesse,  nolle  subesse,  nolleparem 

habere.  Inter  stultum  et  insipientem  boc  interest , 

quod  quantuslibet  philosophus  insipiens  est ,  si  Dei 

sapientia  privetur,  stultus  vero  nec  in  temporalibus 

astutiam  habet.  Marcus  pro  coinquinat ,  ponit  com-  d 

municat  (Marc.  vii),quod  proprie  Scripturarum  est, 

fted  tamen  publico  sermone  non  teritur.  Judaei  com* 

munes  cibos  vocant ,  quibus  omnes  utuntur  horai- 

nes,  ut  lepores  ei  cujusmodi  animalia  quae  ungulam 

non  findunt,  nec  ruminant,  nec  squamosa  sunt 

in  piscibus.  Unde  in  actibus  apostolorum :  Quod 

Deus  sanetificavit  j  tu  ne  commune  dixeris  (Act.  x). 

Commune  ergo  pro  iromundo  babent.  Communica- 

lio    tamen  apostolica  non  lota  extendit  palmites 

suos  usque  ad  roare ;  mundiiia  vero  Pharisaeorum 

sterilis  est. 

CAPUT  LXXXV. 

M.  'f,   R.  '' 

Ei  ind4  surgens,  abiil  in  fines  Tyri  et  Sidonis,  Et 


dixisset :  In  viam  gentium  ne  abieritis  (Matth.  i\ 
et  ne  occasionem  daret  calumniatoribus,  perfeclao 
salutem  gentium  resurrectionis  tempori  resenant. 
Pro  Chananaea  discipuli  rogabant ,  nescientes  mj- 
steria  Domini ,  vel  misericordia  coinmoti ,  vel  im- 
portunitate  ejus  carere  cupientes. 

220 


M. 


i^ 

V 


R. 


Ips€  autem  responden$ ,  ait :  Non  $um  mitm  nd 
ad  oves  quw  perierutU  domu$  hraet. 

Hoc  dicitur  quod  primum  missus  sit  ad  Isnd . 
quem  negligentem  Evangelium  dimissums  erat,  el 
transiturus  ad  gentes. 

159    T      74 
v 


M. 


L. 


At  illa  venit  et  adoravit  eum ,  dtcenh :  Domfitf , 
adjuva  me,  Qui  dixit:  Sine  priu$  $aturari  filios:  fi» 
est  enim  bonum  sumere  panem  filiorum  et  mitm 
eambue. 

[Bcda.]  Tale  est  quod  dicit:  Futurum  est  utet 
vos  gentes  salutem  consequamini ,  sed  prius  oportel 
saltem  aliquos  Judaeos ,  qui  antiqua  eiectione  iiin 
Dei  nominantur,  pane  coeli  refici ,  et  sic  tandem  gen- 
tibus  vitscpabulaministrari.  Canes  dicunturetbBid, 
propter  idololatriam :  qui  esui  sanguinis  dediti  el 
cadaveribus  mortuorum,  feruntur  in  rabiem.  0 
mira  conversio !  Quondam  Israel  erqt  filius,  nos  ca- 
nes ;  et  postea  dictum  est  de  eo :  Circumdedirwt  m 
cane$  multi  (PsaL  xxi). 


2«  IN  UNOM  EX  QUATUOR  LfflER  SECUNDOS.  90« 

At  iUa  dixit:  EtUm,  Domine.  Nam  et  catelti  A.  eju* ;  el  extpuen»,  tetigit  tinguam  ejus.  Et  tuspicien$ 


edutU  de  micis    qwB  cadunt  de  niensa  dominorum 
iuorum^ 

Sensus  est :  Certe ,  Domine ,  verum  esl  quod  di- 
cis,  nan  esse  bonum  panem  filiorum  mittere  canibus, 
SeiJ  ideo  non  desislo  precari  tuam  misericordiam , 
qiiam  mihi  secundum  similrtudinem  panis  et  canum 
Gonvenienter  facere  potes:  nam  et  (proetiam,  id 
est,  certe)  catelli  edunt  de  micis,  Krgo  si  sum  indi- 
gna  cui  integrum  panem  prasbeas,  saltem  da  roibi 
iiliae  me»  sanilatero^  quasi  micam  comparatione 
multorum  mirabilium  qu»  fecisti.  [B£P4.]  Mystice, 
mensa  est  Scriptura  sancta,  panem  vitx  ministrans. 
Hinc  Ecclesia  dicit :  Paratti  in  conspectu  meo  men- 
sam  {Psal,  xxii).  Micse  sunt  interna  mysteria  Scri 


in  ccslum,  ingemuit  et  ait  illi:  Ephphetha,  quod 
est ,  adaperire.  Et  statim  apertw  sunt  aures  ejus , 
et  solutum  est  vinculum  linguce  ejus,  et  loquebatur 
recte. 

Surdus  etmutus  est,  qui  nec  aures,  nec  os,  ape- 
rit  ad  audieuda  verba  Dei  et  pronuntianda.  Prima 
salutis  janua  esl,  infirmum  de  turba  seduci.  Quod' 
fit,  cum  apprehendens  Dominus  mentem  peccatis 
languidam,  evocat  eam  a  consuetis  moribus,  et  pro- 
vocat  ad  sua  prgecepta.  Miltit  digitos  in  auriculas, 
cum  per  dona  sancti  Spiritns  aures  cordis  aperit 
ad  inlelligentiam.Exspuens  Dominus  linguam  tangit 
aegroti,  cum  ad  confessionem  fidei  ora  catechizan- 
tium  instruit.  Sputum  namque  sapor  est  sapienli;e. 


,. ^j„^ ^..       — v,..«„.  v^|^u*ui«  ijauiquc  sapor  esi  sapienlue 

pturarum ,  quibus  humilium  corda  reflciuntur,  juxta  B  Unde  illud :  Ego  ex  oreAUissimi  prodii  (Eccle,  xxiv) 


ilJud :  Adipe  frumenti  satiat  te  (PsaL  cxlvii).  Non 
ergo  crustas  edunt  catelli ;  quia  conversi  ad  fidem 
de  geuUbus,  non  litterae  superficiem ,  sed  spiritaa- 
lem  inquirunt  meduUam.  Et  hoc  siib  mensa  domi- 
norum ,  dum  verbis  sacri  eloquii  humiliter  subditi , 
officia  corporis  et  cordis  supponunt  ad  implenda 
praecepta.  Yel  Domini  mensae  possunt  intelligi 
Scripturarum  compositores  seu  interpreles. 

Et  tunc  ait  illi:  0  mulierf  magna  est  fides  tua; 
fiat  tibi  sicut  vis :  et  sanata  est  filia  illius  ex  illa  kora. 

[fiiEBOn.]  Sub  persona  mulieris  Ghananitidis , 
magna  fides  Ecclesiae,  magna  patieniia  et  humilitas 
praedicatur,  quae  credidit  posse  sanari  filiam,  et 


Suspexit  Dominus  in  coelum,  ut  inde  muli^  loque- 
lam,  surdis  audilum,cunctisinfirmis  medelam  do- 
ceret  esse  quaerendam.  Ingemuit,  ut  daret  nobis 
exemplum  gemendi  et  pro  nobis  et  proximis.  Ephpiic 
tha  proprie  pertinet  ad  aures,  undeet  subditur :  Ei 
statim  apert(B  sunt  aures  ejus :  hic  notaiur  utraqiie 
Redemptoris  natura.  Coeium  suspicU  ut  homo,  cu- 
rat  ut  Deus.  Qui  sic  curatur,  bene  potest  dicere : 
Domine,  labia  mea  aperies,  et  os  nuum  anmintiabit 
laudem  tuam  {Psal.  l).  [Hieron.]  Aliter :  Genus  hu- 
manum  tanquam  unus  homo  variat  peste  assumptus 
in  protoplasto,  caecatur  dum  videt,  surdus  fit  dura 
audit,  dum  odorat  emungitur,  obmutescit  dnm  lo- 


^ ,  ^ —  ^ ^ — ,  ^.      , ^„w.««  ^uiuu5ii,ur,  oumuiescit  dnni  lo- 

toties  contempta,  passaest  in  precibus  perseverare,  ^  quitur,  mancus  fit  dum  manum  erigit,  incurvatur 

A^    niltnillfaffA   CA   nAn    /»ttniK»e      CAil     ««otidto    /«rkm¥\<ki*<i_  #llim      Al*i<yi#iia»  .      1«..^..^.^:^ Am.  i 


et  humilitate  se  non  canibus,  sed  catuiis  compara 
vit:  quapropter  liberata  est  filia.  [Beda.]  Ubi  dalur 
exemplum  catechizandi  et  baptizandi  infantes ,  qui 
per  fidem  et  confessionem  parentum  in  baptismo 
lil>eranlur  diabolo.  Quod  autem  Dominus  puerorum 
centurionis  et  filiam  Ghananaeae,  non  veniens  ad 
eos,  sanat,  significat,  genies  ad  quas  nonvenit 
per  praesenliam  corporis,  salvandas  per  Verbum 
suum. 

GAPUT  LXXXVL 


R. 


74 

X 


Et  iterum  extens  de  finibus  Tyri ,  venit  per  Sido- 


dum  erigitur;  hydropicus  fit,  dum  concupiscif 
claudus,  dum  progreditur;  lepra  suffunditur,  dum 
nudatur;  daemone  impletur,  dum  divinitatem  8^»- 
tit ;  moritur  morte,  dum  audacter  excusat.  Pairiar- 
chae  autem  et  prophetae  incamationem  desiderantes, 
misericordiae  manum  precantur  imponi.  Sempcr  ji 
turbulentis  cogitationibus  et  actis  inordinatis,  ser- 
monibusque  incompositis,  quasi  de  turba  educiiur 
qui  sanari  meretur.  Digiti  quiin  auitis  mittmilur! 
sunt  verba  Spiritus  sancti  deljuo  dicitur-  Dimtu$ 
Dei  hic  est  {Exod,  vii);  el :  Opera  digitorum  tuofum 
sunt  cxli  {Psal.  viii).  Sputum  ex  capite  descendens, 
est  Sapieniia  ex  Patre,  qu»  solvit  labia  humani  ge- 
neris,  ut  dicat:  Gredo  in  Deum  Patrem,  etc.  Su- 


—   , , -:,.-,  — "-  r- ...  •'^uui  <^ahic;iii,  eic.  ^K 

n»m  ad  mare  Gaiilcece  ,  inUr  medios  fines  Deca-  D  ^ptctensin  cxlum  ingemuit,  id  est,  gemere  nos  do 


poieos 

[Beda.]  Decapolis  est  regio  decem  nrbium ,  trans 
fordanem,  ad  orientem ,  circa  Hippum  et  Pellam  et 
Gadarum ,  contra  Galilaeam.  Quod  ergo  dicitur,  qiiia 
Dominus  vemt  ad  mare  GalHcem ,  inter  medios  fines 
Decapoleosy  non  ipsos  fines  Decapolis  eum  intrasse 
significat.  Neque  enim  mare  transnavigasse  dicitur, 
sed  potius  usque  ad  mare  venisse,  et  ad  ipsum  per- 
venisse  lociim,  qui  medios  fines  Decapolis  louge 
trans  mare  respicit,  inter,  id  esl,  contra.  Yel  Gali- 
lasae ,  quae  est  inter  medios  fines. 

Et  adducunt  at  surdum  el  mutum ,  et  deprecantur 
eum  ut  imponat  iUi  manum.  Et  apprehendens  eum 
de  turba  seormm,  misit  digitos  suos  in  auriculas 
Pathol.   CLXXXVI. 


cuit,  et  in  coelum  thesaurum  nostricordis  erigere: 
quod  post  compunctionem  a  frivola  laetitla  carnis 
purgatur,  ut  dicitur:  Rugiebam  a  gemitu  cordis  mei 
{Psat.  xxxvii).  Aperiuntur  aures  ad  hymnoset  can- 
tica  et  psalmos.  Solvilur  lingua ,  ut  eructet  verbum 
bonum,  quod  non  possunt  minae  nec  verbera  co- 
hibere.  Unde  Paulus:  Egovinctus  sum,  sed  verbnm 
Deinonest  aUigatum  {II  Tim.  ii). 
Et  prmcepit  ilUs  ne  cui  dicerent 


R75       r 
•      VIII      1j  • 


100 


Quanto  autem  eis  prascipiebat,  tatuo  magts  piut 
pr<edicabant.  Et  eo  ampiius  admirabantur,  dicentes  : 

9 


M7 


78 


R.  "  M. 

Bene  omnia  fecit^  et  stirdos  [ecit  audire,  et  niutos 
loqui. 

Non  in  virtutibus  gloriandum  esse  docuit,  sed  in 
cruce  et  humiliatioue.  Uumilitas  enim  pnecedit 
sempcr  gloriam.  Ordo  verborum  est :  Quanto  autem 
eis  magis  prcecipiebat ,  tanto  plus  prcsdicabant, 
{Matth.  v).  [Beda.]  Civitas  enim  in  monte  posita, 
undique  circumspecla,  abscondi  non  potest.  Sciebat 
igitur  qui  omnia  novit  antequam  fiant,  quia  magis 
prsedicarent ,  sed  hoc  prajcipiendo  voluil  pigris 
ostendere  quanlo  studiosius  quantoque  frequentius 
prxdicare  debeant,  quibus  jubet  ut  prsedicent,  quan- 
doquidem  iili  qui  prohibebantur  tacere  non  poterant. 
CAPUT  LXXXVIL 


ZACHARIiE  CHRYSOPOUTANl  EPISCOPI  Kg 

160  A     ^ci^  ^^9<>  ^  mulier  iUa  Samantana :  Quomoio  tn 


A. 


35 

X 


Oportebat  autem  eum  transire  per  Samariam, 
Venit  ergo  in  civitatem  Samariie  quw  dicitur  Sicharf 
fuxta  pradium  quod  dedit  Jacob  Joseph  filio  suo,  Erat 
autem  ibi  fons  Jacob, 

Sive  Domiuus  de  Judaea  in  Galilaeam,  seu  de 
Galilaia  in  Judaeam  per  Samariam  transierit,  cum  ea 
quae  sequuntur  fada  fuerint,  ex  Evangelica  lectione 
nequaquam  certum  est :  quoniam  ssepissime  terapo- 
rinn  seriem  praepostero  ordine  permutat.  In  figura 
Christi,  qui  est  legitimus  haeres  patriarcharum , 
habens  haereditatem  in  gentibus,  suscepit  Joseph  a 
Jacob  praedii  haereditatem,  quam  gentes  inhabitani, 
et  in  qua  per  typum  Samaritanae  muiieris  Christo 
adlia^reiit.  Ubi  aqua  in  superficie  lerrae  manat,  fons 
dicitur;  ubi  vero  in  profundo,  el  fons  et  puteus 
vocatur. 

Jesu^  autem  [atigatus  ex  itinerej  sedebat  sic  super 
fontem,  Hora  autem  erat  quasi  sexta. 

Fatigatur  Dominus  secundum  carnem,  qui  condidit 
nos  fortitudine  sua.  Suscepil  enim  omnia  quae  sunt 
nostrae  inGrmitatis  sinc  peccato,  et  nutrit  quasi 
inftrmus  iufirmos.  Quod  faclus  esl  Adam  in  carne, 
Eva  autem  de  costa  ejus,  signiQcat  nos  fortes 
futuros  de  infirmitate  Christi.  Fortitudo  namque 
ejus  creavit,  inrirmitas  recreavit.  Fortitudo  fecit,  ut 
quod  non  erat  esset;  infirmitas  fecit,  ut  quod  erat 


Judmus  cum  sm,  bibere  a  me  poscis  quoe  sum  mutier 
Samaritana?  Non  enim  coutuntur  Judcei  Sttmo' 
ritanis, 

AnBROs.]  Samaritani  solam  legem  accipiebant,  id 
est,  quinque  libros  Moysi.  Hi  erant  ex  ori§iiie 
Persarum  et  Assyriorum.  Quos  rex  AssyrioniiD, 
sublalis  iiliis  Israel  in  caplivitatem,  posuitadin 
coleudaloca  Samariae(lV  Reg.  xvu) :  et  ideo  igneiu 
colebant  more  Persarum.  Eos  igitur  Judxi  e&se- 
crantur,  abstinendo  a  cibis  eorum  ei  vasis ;  sup- 
plantaroresque  vocant,  quia  haereditatem  palriardtt 
Jlacob  sibi  vendicant.  Cognovit  mulier  Christumesse 
Judaeum,  quia  iimbrias  in  vestimentis  Judaei  fere* 
bant,  per  quod  discemebantur. 
B  Respondit  Jesus  et  dixit  ei :  Si  sciret  donum  Dd, 
et  quis  est  qui  dicit  tibi :  Ba  mihi  bibere ,  tu  (onUm 
petisses  ab  eo,  et  dedisset  tibi  aquam  vivam. 

[AuGUST.]  Jesus  etsi  corporaliter  sitiret,  lameD 
nonnisi  potum  fidei  pelebat,  cujus  merito  Spiritua 
dare  cupiebat ;  et  idcirco  Samarilanam  admonet  ut 
petat.  Donum  Dei,  est  Spiritus  sanctus,  et  aquaviTa, 
de  qua  dicitur  :  Apud  te  est  fens  vitee  (PsaL  xxxt). 

Dicit  ei  mulier  :  Domine,  neque  in  quo  haum 
habesy  et  puteus  altus  est,  Vnde  ergo  habes  aquam 
vivam?  Nunquid  tu  majores  patre  nostro  Jacok.ffn 
dedit  nobis  puteumj  et  ipse  ex  eo  bibit^  et  /fhi  ejuet 
pecora  ejus  ? 
Quasi  dicat :  De  hac  aqua  mihi  dare  non  poles 
p  quam  promillis,  cum  hauritorium  non  habeas,  ei 
puteus  profundus  sit.  Intelligit  quippe  aquam  vimi, 
quae  ubi  oritur,  excipitur.  Sed  ne  forte  alium  foolein 
promittere  videretur,  subdit  :  Nunquid  tu  major  et 
patre  nostro  Jacob  ?  Yocans  eum  patrem  suum,  lao 
quia  haereditatem  ejus  possidebat,  lum  quia  sub  lege 
Moysi  vivebat.  De  puteo  bibunt  homines  et  pecon. 
Similiter  de  ratione  quae  quasi  depravata  et  obscu- 
rata  magno  labore  foditur  et  exercetur,  bibunt  nt 
homines,  qui  ea  ad  bonuni  utuntur;  bibuol  ot 
pecora,  q\ii  ad  maium. 

Respondit  Jesus  et  dixit  ei  :  Omnis  qui  bibet  ts 
aqua  hac,  sitiet  iterum.  Qui  autem  biberit  ex  a^ 
quam  ego  dabo  ei,  non  sitiet  in  ceternum :  sed  o^m 
quam  ego  dabo  ei^  fiet  in  eo  fon%  aquee  saiientit  ir. 


non  periret.  Sic  videlicet   faligatus   itinere,  scdit  d  vitam  miemam.  Dicit  ei  mulier  :  Domine,  da  nubi 


tanquam  magisler  humilis,  docturus  accedentes  el 
SX>ssessurus.  Sextahora,  significat  Dominum  venisse 
in  sexta  aetate. 

Vewt  mulier  de  Samaria  haurire  aquam,  Dicit  ei 
Jesus :  Da  mihi  bibere.  Discvpuli  enim  ejus  abierant  in 
ciritatemj  ut  cibos  emerent. 

Yenit  Samaritana  in  figura  Ecclesiae  de  gentibus, 
^uae  prius  hydria  cupiditatis  hauriebat  aquani  de 
puleo,  id  est,  voluptatem  saeculi  de  profunditate 
tenebrosa ;  sed  nunc  ejus  fidem  sitit  Jesus,  et  petit 
ab  ea  polari.  Petit  quasi  accepturus,  et  affluit 
ianquam  satiaturus.  In  civitate  discipuli  emunt 
eibos  a  Judaeis,  quorum  corda  pnedicatione  fidei  Deo 
$tudeni  comparare. 


hanc   aquam^  ut   non  sitiamy  neqtse  veniam  huc 
haurire. 

[AuGusT.]  Jam  manifestius  loquitur  DomiDUS,  et 
mulier  adhuc  camem  sapit.  Suspirai  iamen  bibere 
de  illo  fonte,  de  quo  postquam  biberii,  non  indigeat 
aqua.  Promittit  Jesus  satietalem  spiritus  qux  fiet 
in  resurreciione.  Unde  iilud  :  Satiabimur  in  bow 
domus  lu(B  {PsaL  xciv).  Et  alibi  :  Inebriabttnturak 
ubertate  domus  tuce  {PsaL  xxxv).  Aqua  corporalis 
deorsum  fluit,  aqua  vero  spirituatis  sursum  salit,  id 
est  saiire  facit,  cum  iiios  qui  eam  bibuni,  in  aeienMO 
gloriam  subvehit.  Hanc  quippe  aquam  bibere,  esl  iu 
flde  et  aliis  donis  gratia:  summopere  delectari,  elsic 
in  plenitudinem  glorise  trausira. 


«69 
Didt  et  Jetui 

Viro  scilicet  duce,  ad  contemplationem  spiritualis 
inteUigenti»  ascendas.  Vir  camalis  non  accipitur 
hic,  sed  Tir  animae,  id  est,  intellectus  animae.  Quasi 
dicat  Dominus  :  Solo  intellectu  capiuntur  quae  dico ; 
yoca  yirum,  id  est,  praesenta  inteiiectum  tuum. 
Non  enim  est  magnum  habere  animam  sine  intel- 
lectu.  Unde  Dayid :  Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulust 
quibus  non  est  intellectus  (PsaL  xxxi).  Bestialis  vita 
est  sine  inteilectu.  Vir  est  qui  regrt  animam,  intel- 
lectus  scilicet.  Non  tamen  aliud  est  intellectus 
animae  ab  anima,  sed  est  aliquid  animae  :  quomodo 
oculus  non  aliud  est  a  carne,  sed  aliquid  est  carnis, 
perfundens  lucem  caeteris  membris.  Ergo  intellectus 
qui  animam  illuminat,  a  Deo  illuminatur. 

Respondit  mulier  et  dixit :  Non  habeo  vitum.  Dicit 
ei  Jehus :  Bene  dixisti^  quia  non  habeo  vtrum.  Quinque 
enim  tfiros  habuisti ,  et  nunc  quem  habeSj  non  est  tuus 
vir,  Boc  vere  dixisti, 

ReYera  non  habebat  virum,  sed  nescio  quo  non 
legitimo  viro,  sed  adultero  utebatur.  Qiiinque  viri 
secundum  quosdam,  quinque  libri  sunt  Moysi, 
quibus  eliam  Samaritani  utebantur  :  nam  inde  illis 
circumcisio  inerat.  Setl  quoniam  angustat  nos  quod 
sequitur,  et  nunc  quem  habes^  non  est  vir  tuus  : 
vid«iur  mibi  quinque  viros  animae  quinque  sensus 
corporis  esse.  Quando  enim  quis  nascitur,  non 
potest  uti  ratione,  sed  carnis  tantum  sensibus  re- 


IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS. 


J70 

Vaae,  voca  virum  tuum^et  veni  X      Voj  adoratis  quod  nescitis,  nos  adoramus  quod 

scimus,  quia  salus  ex  Judceis  est.  Sed  venit  hora  et 
nunc  est,  quando  veri  adoratores  adorabunt  Patrem 
in  spiritu  et  veritate.  Nam  et  Pater  taUs  quwrit  qui 
adorent  eumJ 

In  persona  prophetarum  omnium  qui  in  Ghristum 
credunt,  loquitur.  Unde  ait  :  Vos  adoratis  Patreml 
quem  nescilisy  quia  nuUus  adorat  Patrem,  nisi  Filium^ 
adoret ;  per  quem  ad  Patris  notitiam  venitur ;  sed 
nos  scimus  Filium,  et  per  Filium  Patrem.  Unde 
sequitur  :  Quia  salus  ex  Jadceis  est,  quorum  cognitio 
Dei,  testamentum,  prophetia,  promissa,  ex  quibus 
Christus  secundum  carnem  (Rom,  ix),  ex  quibus 
orta  est  fides  et  primitiva  Ecclesia.  Quarovis  autem 
Juddei  non  omnes,  sed  electi,  praecellant  Samari- 
B  tanos ;  tamen  iion  praefero  locum  Judaeorum  loco 
Samaritanorum.  £t  hoc  est  quod  dicit :  Sed  venit 
hora  et  nunc  est,  in  qua  per  illuminationem  meae 
doclrinse  veri  adoratores  adorabunt  Patrem  in  spiritu 
et  veritate,  id  est-,  in  amore  Spiritus  saBCti  et  in 
cognitione  veritatis  Filii  Dei. 

Spiritus  est  Deus ,  et  eos  qui  adorant  eum,  in  spiritu 
et  veritate  oportet  adorare, 

Cum  Deus  sit  Spiritus  et  non  corpus,  puram 
mentem ,  non  corporeum  locum  quaerit  in  quo 
adoretur.  Ergo  neque  Ilierosolymis,  neque  in  monte 
aliquis  adorandi  eligat  locum ;  sed  in  spiritu  et  veri* 
tatCy  id  est  in  spiritu.  cordis,  qui  ubique  nobiscum 
est,  et  in  cognitione  veritatis  rerum,  quarum  ligura 


gitur;quiapuerquaemulcentappetit,  quae  offendunt  ^  et  umbra  ablata  est.  Quud  enim  populus  in  lege 


fugit.  Ideo  sensus  sunt  viri  legitimi ;  quia  a  Deo  sunt 
animae  dati.  At  ubi  venerit  ad  annos  exercendse 
rationis,  si  optime  est  disciplinala,  succedit  verus 
Tir,  qui  ad  aetemitatem  regit,  et  qui  non  tam  docet 
fogere  offendicula,  sed  bona  discemerc  et  mala,  ut 
charitatem  et  odium.  Si  vero  hic  vir  non  succedat, 
tunc  dominatur  error,  qui  banc  roulierem  ventilabat, 
non  ut  vir,  sed  ut  adulter.  Nam  cum  Dominus  de 
Spiritu  sancto  loqueretur,  ipsa  de  aqua  cogitabat. 

IHcit  ei  mutier :  Domine ,  video  quia  propheta  es 
tu  :  patres  nostri  in  monte  hoc  adoraverunt,  et  vos 
iiciti»  quia  Hierosotymis  est  locus  ubi  adorare 
oportet. 

Jam  coepit  venire  vir  et  aduUerum  excludere. 


aspersione  sanguinis  agni  mundari  praeceptus  est» 
umbra  fuit;  veritas  vero,  quod  Christus  in  cruce 
passus,  lavit  nns  a  peccatis  nostris  in  sanguine  suo ; 
sic  et  caeteris  abjectis  figuris,  veritaie  rerum  figura- 
tarum  illustremur. 

Dicit  ei  mulier :  Scio  quia  Messias  venit,  qui  dicitur 
Christus,  Cum  ergo  venerit,  ille  annuntiabit  nobis 
omnia, 

[Albinus.]  Sciebat  quis  eam  posset  docere,  sed 
docentem  nondum  agnoscebat.  Digna  ergo  erat  cui 
roanifestaretur.  Messias  venit,  quasi  dicat :  Yeniet. 
Messias  Hebraice,  Cbristus  est  Graece,  unctus 
Latine.  Unde  et  Punice  messe  dicitur  unge.  Yicinae 
enim  linguae  sunt,  Hebraica,  Punica  et  Syra.  Messias 


Unde  et  prophetam  vocat,  et  quod  eam  movebat  o  annuntiabit  omnia,  ad  cultum  suum  et  Patris  per- 


qtiaerit.  Judaei  enim  se  praeferebant  Samaritanis  pro 
templo  quod  aedificavit  Salomou,  in  quo  adorabant. 
Econtra  vero  Samaritani  jactabant  se  adversum 
Jadaeos  pro  monte,  in  quo  patres  qui  Deo  placuerunt, 
louge  prius  quam  templum  fabricaretur,  oraverunt. 

Dicit  ei  Jesus  :  Mulier,  crede  mihi  quia  venit  hora 
quando  neque  in  monte  hoc,  neque  in  Hierosolymis 
adorabitis  Patrem. 

Quasi  dicat :  Yeniet  Ecclesia,  et  pertransibit  de 
geiiie  in  gentem.  Crede  mihi,  nisi  enim  credideris, 
non  intetliges  (isai.  vii),  et  jam  adest  vir  qui  credere 
potest.  Venit  hora,  id  est  teiDpus,  ut  a  parte  totum 
iutelligas,  velut  in  Epistola  legitur  :  Nomsima  hora 
#sf  (/  Joan.  11). 


tinentia;  qualiter  videlicet  spreto  templo  vel  monte, 
intus  exhibeamus  nos  templum  Deo,  ubi  in  spirito 
et  veritate  oremus. 

Dicit  eiJesus  :  Ego  sum  qui  loquortecum, 

Ego  sum  Messlas,  quem  venturum  exspectas.  Qua 
manifestatione  accepta,  mox  factus  est  vir  caput 
mutieris,  et  Christus  caput  viri.  Reliquit  ergo 
hydriam  cupiditatis,  et  cucurrit  pi-aedicare. 

Et  continuo  venerunt  discipuii  ejus,  et  mirabantur 
quia  cum  mutiere  toquebatur.  Nemo  tamen  dixit : 
Quid  qua:ris  ?  aut  quid  loqueris  cum  ea  f 

Bonum  mirabantur,  non  malum  suspicabantur : 
venerat  enim  qumrere  quod  perieratf  qui  gentilem 
erroneam  docet.  Et  hoc  mirabaRtur,  ignorantes 


M 


271  .  ZACHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 

mysterium  Ecclesl»  de  genlibus  futune.  Non  ausi  A  portabat  adpedes  apostolorum.  Electa  suAt  de  iUa 

sunt  inlerrogare  discipuli  mulierem.  quid  quceris;     messe  pauca  grana    -♦  -,«i«av.r,mt  Arhpm  li^m- 


aut  Dominum,  quid  cum  ea  loqueris?  timentes  ne 
ab  eo  repreliendantur,  si  interrogaveriut  incaute. 

Reliquit  ergo  hydriam  suam  mutierj  et  abiit  in  civi-- 
tatem,  et  dicit  illis  hominibus :  Venite  et  videte  homi-- 
nem  qui  dicit  mihi  omnia  quoscunque  [eci.  Nunquid 
ipse  e$t  Christu$  ? 

[Albinus.]  Pedetentim  inducit  ad  veritatem  illos 
rudes ;  nec  slaiim  affirmat  Chrislum ,  ne  irascerentur 
et  indignarentur.  Hydor  Graece,  aqua  Latine  :  inde 
hydria,  id  est,  aquarium,  quam  prius  usui,  nunc 
autem  oneri  deputans,  projicit.  Hinc  discant  Evange- 
lizaturi  prius  deponere  curam  et  onus  saeculi. 

Et  exierunt  de  civitate^  et  veniebant  ad  eum,  Interea 


et  seminaverunt  orbem  lem- 
rum ;  et  surrexit  altera  messis,  qua  in  fine  saculi 
metenda  est.  De  qua  messe  dicitur:  Qui  seminanti» 
lacrymis,ingattdiometent  (Psal.  cxxii).  Hujusiues- 
sis  non  inodo  aposloli,  sed  angeli  messorcs  eruijt, 
quae  crescit  inter  zizania,  et  exspeclat  purgari  iu 
flne.  In  die  judicii  complebitur  horreum :  et  tuuc 
omnes  qui  metunt,  gaudebunt  cum  angelis. 

Ex  civttate  aucem  multi  crediderunt  in  eum  Sam- 
ritanorum,  propter  verbum  mulieris  testimonium  pef' 
hibenlis,  quia  dixit  mihi  omnia  qutecunque  fed,  Ci« 
venissent  ergo  ad  illMm  Samaritani,  rogaverunt  eum 
ut  ibi  maneret :  et  mansit  ibi  duos  dies.  Et  multo  plu- 
res  crediderunt  propter  sermonem  ejus,  et  mulieri  dxci- 


togabant  eum  discipuli  ejus^  dicentes  :  Rabbif  man-  B  ^^^i^  quiajam  non  propter  tuamloquelam  credimut; 


duca.  lile  autem  dixit  eis  :  Ego  cibum  habeo  mandu- 
care,  quem  vos  nescitis.  Dicebant  ergo  discipuli  ad 
invicem  :  Nunquid  aliquis  attuiit  ei  manducare? 

Quid  mirum  si  mulier  noii  intelligebat  potum 
spiritus,  sed  carnis  ?  Ecce  discipuli  qui  cibos  ventris 
attulerant,  nondum  intelligunt  magistrum  loqui  de 
cibo  mentis  :  unde  eos  instruit,  non  per  circuitum, 
ut  illam  qux  viro  carebat,  sed  aperte. 

Dicit  ei  Jesus  :  Meus  cibus  est  ut  faciam  voiunta" 
tem  ejus  qui  misit  mc,  ut  perficiam  opus  ejus. 

[Albinus.]  Yoluntas  Patris  est,  ut  credatur  in 
eum,  boc  est  in  Filium  quem  ipse  misit.  Opus 
Patris  est  nostra  salus.  Cibus  et  potus,  id  est, 
delectabilis  refectio  Christi,  est  nostra  fldes  et 


ipsi  enim  audivimus  et  vidimus,  quia  hic  est  Salvator 
mundi. 

Primo  audivimus  famam,  nunc  vero  Tiderous  pra^ 
sentiam.  Sic  agitur  hodie  cum  eis  qui  foris  siint. 
Christus  annuntiatur  eis  tauquam  per  aiuliereio,boe 
est,  perEcclesiam.  Veniunt  adChristamperfamam, 
et  Christus  manet  apud  illos  biduo,  hoeest,  datiUis 
duo  praecepta  charitatis. 

CAPUTLXXXVm. 

A.  ?  M.  ''  R.  ^  L.^ 

Post  hcec  erat  dies  festus  Judaorumy  et  ascendi! 
Jesus  Hierosoiymam.  Est  autem  Hierosolymisprcba' 


nostra  salus.  Facit  ergo  voluntatem.  docendo  cre-  ^  tica  piscina,  quw  cognominatur  Hebraice  Bethsaida, 


derein  se;  facit  opus,  maturando  mysterium  incar- 
nationis,  quousque  per  passionem  et  caetera  com- 
pleat  illud. 

Nonne  vos  dicitis^  quod  adhuc  quatuor  menses 
stinf ,  et  meesis  venit. 

Vos  quatuor  menses  computatis  usque  ad  mes- 
sem,  sedego  vobis  aliam  messem  albam  et  paratam 
ostendo. 

Ecce  dico  vobis  :  Levate  ocuios  vestros^  et  videte 
regiones,  quia  aibce  sunt  jam  ad  messem. 

Oculis  cordis  considerate,  quod  transacta  hieme 
infldelitatis,  adest  calor  fldei,  et  parata  sunt  corda 
ut  opera  justitiae  ex  eis  colligatis. 


quinque  porticus  habens:  In  hisjacebat  muUUudot 
gna  ianguentiumy  ccecorumy  ciaudomm^  aridmmt 
exspectantium  aquce  motum.  Angeius  autem  Doim 
secundum  tempus  descendebat  in  piscinam,  et  m«' 
batur  aqua.  Qui  ergo  prius  descendisset  post  wofum 
aqwje,  sanus  fiebat  a  quacunque  detinebatur  infr- 
mitate. 

[Albinijs.]  Probata  Graece,  oves  dicuntur  Laiine 
Inde  probatica,  id  est,  pecualis  piscina  fertur  appel- 
lata,  quio  in  ea  sacerdotes  hostias  lavabant.  [Ac- 
GU9T.]  Piscina  autem  dicitur  aqua  carens^iscibus, 
coUecla  in  aliqua  concavitate.  Aqua  autem  quas  qoin- 
que  porticibus  cingebaiur,  signiflcat  populum  illum, 


Et  qui  metity  mercedem  accipit   et  congregat  fru-  j^  qui  quinque  libris  Moysi  quasi  ciaudebatur.  Ibi  muiti 

infirmi  jacent ;  quia  lex  non  sanat,  sed  prodit  infir- 
mos,  ut  aliquando  medicum  quaerant.  Caeci  ibisunt, 
qui  non  habentlumen  fidei;  claudi,  qui  quae  videnl 
non  possunt  operari ;  aridi  vero,  qui  quidquid  agant, 
sine  pinguedine  charitatis  sunt.  Exspectabant  aqus 
motum,  in  quo  sanitasfiebat  per  angelum ;  quialege 
convicti,  gratiam  redemptionis  desiderabaiit.  Ange- 
lus  invisibilis  turbabat  aquam ;  quia  FiliusDei  muHa 
miracula  faciendo  inter  Judaeos,  latens  in  came,tur- 
bavit  eos  in  tantum,  ut  eum  crucifigerent.  Descendere 
ergo  in  aquam  turbatam,  est  humiliter  credere  in 
Domini  passionem.  Unus  sanatur,  ut  unitas  conunen- 
detur  ;  quia  nemo  praeter  unitatem  fldei  sauari  potcsi. 
Alioquin  parum  fuit  in  benignilate,  nec  valde  magnum 


rlunt  in  vitam  aternamy  ut  et  qui  seminaty  simui 
gaudeat,  et  qui  metit. 

Disparis  temporis  labores  habuerunt  prophetae  se- 
minantes  et  apostoli  metentes ;  sed  pariter  merce- 
dem  accipient  vitam  aetemam. 

In  hoc  enim  est  verbum  vemm,  quia  aiius  est  qui 
tminat,  et  alius  est  qui  metit,  Ego  misi  vos  metere, 
quod  vos  non  laborastis :  alU  laboraverunt,  et  vos  in 
iabores  eorum  introistis. 

In  Loc  apparet  probabile  verbum  Evangelii,  quia 
apostoli  messuerunt  nbi  patriarchae  et  prophetae  se- 
minaverunt,  scilicet  in  Judaea.Unde  et  ista  «nulier 
fructus  maturus  erat,  cum  diceret }  Scio  quia  Mes- 
sias  venit :  et  messis  matura  fuit,  quando  aurum  ap- 


m  IIS  UlNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUNDUS.  Sll 

in  potestate,  unumde  tot  sanari  ab  eo  qui  onines  A  turbae.  Quisquis  ergo  vuU  ad  visionem  Dei  perve* 


uno  poterat  erigereverbo;  sed  in  his  corporalibus 
phis  intendit  aelernam  salutem  animarum. 

Erat  autem  qitidam  homo  ibi  triginta  octo  annos 
katens  ininfirmitate  sua. 

Inquadragenario  numero,  qui  constat  ex  quater 
decem,  signiOcatur  perfectio  operum ;  quia  lex  in 
decem  praeceplis  data  est,  et  per  Evangelium  qua- 
tuor  Evangelistarum  impletur.  Quia  ergo  quadrage- 
narius  habet  perfectionem  legis,  et  lex  non  impletur 
nisi  gemino  praecepto  charitatis,  duo  minus  de  qua- 
draginta  habet,  quia  charitate  Dei  et  proximi  caret, 
et  ideo  merito  languet. 

Hunc  cum  vidisset  Jesus  jacentem^  et  cognovisset 
quia  multumjam  tempus  haberet,  dicit  ei :  Vis  sanus 
fieri  f  Respondit  ei  languidus  :  Domine,  hominem  non  R 
habeoj  ut  eum  turbata  fuerit  aqua,  mittat  me  in 
jnsdnam,  Dum  venio  enim  ego^  alius  ante  me  de- 
scendit, 

Interrogatur  languidus  an  sanari  velit,  ut  erigatur 
in  spem  sanitatfs,  de  qua  jam  desperabat :  undeetiam 
querebatur  quod  non  haberet  hominem  qui  eummit- 
teret  in  aquam.  Necessarius  eratlanguido  homo,  sed 
honioDeus. 

Dicil  ei  Jesus :  Surge,  tolle  grabatum  tuum  et  am- 
bula,  Et  statim  sanus  factus  est  homo^  et  sustulit 
grabatum  suum  et  ambulabat,  Erat  autem  Sabbatum 
in  illo  die, 

Surge  a  vitiis  mente,  id  est  peccata  relinque ; 
surge  corpore,  quod  est  sanitatis  operatio.  Toile,  in 


uire,  fugiat  turbam  pravorum  affectuum  atque  homi« 
num  nequam,  et  adeat  templum  internae  orationiSt 
Juxta  quod  sequitur : 

Posteainvenit  Jesus  eumin  templo^  et  dixit  illi: 
Ecce  sanus  factus  es,  jam  noti  peceare^  ne  deterius  tibi 
aliquid  contingat. 

Innuit  quod  propter  peccata  languebat;  sed  Jesus 
illum  sicul  exterius,  ita  interius  sanavit.  Unde  prae- 
monet,  ne  iterum  peccando  gravius  judicetur. 

Abiit  ille  homo  et  nuntiavit  Judceis  quia  Jesus  es" 
set  qui  eumsanum  fecit;  propterea  persequebantur  /u- 
dwi  Jesumy  quia  hmc  faciebat  in  Sabbato, 

Isle  annuntiavit  salutem  ut  sequantur,  sed  illi 
econtra  persequuntur. 

Jesus  autem  respondit  eis :  Pater  meus  usque  motiQ 
operatur,  et  ego  operor. 

Id  est,  in  nullis  quae  hucusque  facta  sunt,  operatio 
mea  operationi  Patris  defuit ;  sed  in  cunctis  pariter 
ego  cum  Patre  operor,  cum  videlicel  divina  potentia 
nihil  nisi  per  sapientiaro  suam  faciat.  Ac  si  dicat : 
Si  me  in  aliquo  quod  per  me  factum  sit,  reprehendere 
prsesumitis,  reprehendite  et  Deum  Patrem  meum 
operantem,  cujus  vos  populum  peculiarem  esse  ja- 
ctatis.  [Albinus.]  Non  sex  diebus  tantum,  ut  putatis» 
operatus  est  Deus,  sed  usque  modo  operatur ,  quia 
qui  sex  diebus  condidit  nova,  a  quibus  requievit  die 
scptima,  postea  operatur  usque  in  finenigubemando, 
sustentando,  renovando,  prcpagando  ut  permaneant 
condita.  El  cum  semper  operetur  Deus ,  constat  sa* 


quit,  grabatum,  id  est,  dilige  proximum.  Nondebe-      cramenlumessequoddeSabbatirequie  legitur;forte 


inus  turbari,'  si  per  rem  insensatam  dilectioproximi 
commendatur,  quandoquidam  Dominus  lapis  dictus 
est.  Gum  esses  languidus,  portabat  te  proximus  tuus ; 
sanus  factus  es,porta  proximum  tuum.  Invicem  onera 
vestra  portate,  et  sic  adimplebitis  legem  Christi  (Ga- 
tat.  viii).  Ambula  in  Dei  dilectione  de  virtute  in  vir- 
tutem,  festinans  ad  ejusvisionem. 

Dicebant  ergo  Judai  illi  qui  sanus  factus  fuerat : 
Sabbatum  est ;  non  licet  tibi  tollere  grabaium  tuum, 

Non  objiciebant  ei  quod  sanus  factus  esset  Sa))- 
bato ;  sed  quod  portabat  lectum,  ne  eis  opponeretur 
quod  ipsi  Sabbato  jumentum  traherent  de  puteo,  si 
inius  caderet. 


A. 


59 

X 


Respondit  eis  :  Qui  me  fecit  sanum,  ille  dixit  mihi : 
Tclle  grabatum  tuum  et  ambula. 

Sanatoris  mandatis  obediens,  auctoritatem  sana- 
tionis  suae  objicit  calumniantibus. 

Interrogaverunt  ergoeum:  Quis  est  ille  homo  qui 
dixU  tibi :  Tolle  grabatum  tuum  et  ambulal  Is  autem 
quisantts  fuerat  effectus,  nesciebat  quis  esset,Jesus 
autem  dectinavit  a  turba  constituta  in  loco. 

flic  et  per  fidem  sanatus  fuerat,  et  nesciebat  nomine 
seu  corporali  specie  designare  quis  eum  sanasset. 
Sic  et  nos  portantes  proximum  et  ambulantem  ad 
Deunif  eum  adquem  ambulamus,  nondum  videmus. 
Sola  inleutioue  adhuc  videtur  Deus,  non  in  strepitu 


igitur  dictus  est  Dominus  requievisse  in  die  septimo 
ab  operibus  suis,  quia  sexta  Sabbati  reddidit  spiri^ 
tum  et  Sabbato  requievit  in  sepulcro.  Quasi  dicerei 
Judseis.  Quid  exspectalis,  utnonopcrerdieSabbat'^ 
Sabbati  dies  ad  significationcm  meam  vobis  praece- 
ptus  est. 

Propierea  ergo  magis  qwsrebant  eum  Judcei  inter* 
ficere^  quia  non  solum  solvebat  Sabbatum,  sed  et  Pa- 
trem  suum  dicebat  Deum^  isqualem  se  faciens  Deo, 

[Albinus.]  Solvebat  Sabbatum  a  mandatis  iegis, 

jam  non  ad  litteram  conservandis.  Imponunt  qui 

solam  servi  formam  attendunt,  quod  per  rapinam 

faciat  se  aequalem  Deo,  sed  ipse  per  naturam  natus 

|v  est  aequalis. 

Respondit  itaque  Jesus  et  dixit  eis :  Amen  amen 
dico  vobisy  nonpotest  Filius  a  se  facere  quidquam, 
nisi  quod  viderit  Patrem  facientem.  Qwecunque  etdm 
ilUfecerit,  hwcet  Fitius  simililer  faciet. 

Sicut  ostendit  Patrem  nilagere  sine  se,  sic  ecpa*^ 
verso  dicit  se  nihil  agere  sine  Patre,  uteadem  pror- 
sus  operatio.intelligatur  Patris  et  Filii,  id  esi,  tam 
divinae  potentiae  quam  sapientiae.  Et  hoc  est :  iVoi» 
potest  FHius  (id  est,  sapientia  Dei,  quod  ego  sum) 
quidquam  facere  per  se,  sed  hoc  tantum  facere  potest, 
quod  viderit  Patrem  pariter  faciejitevr,  id  est,  quod 
recognoscit  a  Patre  secum  fieri.  Paler  enim,  id  est 
potentia  divina,  nihil  nisi  per  sapientiam  f uain  ope- 
ratur. 


f75 


ZACHARIJS  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


M 


Pater  emm  dUigU  Ft/mm,  et  imnia  demonstrat  ei  A  dit,  et  credit  ei  qui  misit  me^  habet  vitam  wternam. 


qum  ipse  faeit;  et  majora  his  demonstrabit  ei  opera, 
ui  voi  miremini. 

Omiiia  facienda  ei  demonstrat,  id  est,  cuncta  in  ejus 
consilio  ponit,  sicut  ille  qui  aliquem  consulens,  quae 
facturus  est ,  ei  ostendit.  Majora  hit  quse  nunc  facta 
sunt,  ejus  consilio  peraget:  quod  est,  ei  demonstra- 
bii,  Unde  et  ipsa  in  Proverbiis  Sapienlia  de  se  dicit : 
Ego  Sapientia  habito  in  consilio  (Prov.  vi).  £t  item : 
Cum  eo  eram  cuncta  disponens  (ibid.),  Majora  facitt^ 
ut  vos  miremini ,  id  est,  unde  amplius  mirari  possi- 
tis,  si  illa  noveritis.  Vel  in  futura  vita  mirabimini 
inde,  cum  caeteris  damnatis  dicentes :  Quomodo  hi 
reputati  sunt  inter  filios  Dei  ? 

Sicut  enim  Pater  suscitat  mortuos  et  viviftcat^  sic 
et  Filiui  quos  vult  vivificat, 

Quae  sint  iiia  majora,  dicit :  scilicet  resusciutio 
animarum  a  peccatis,  major  est,  quam  supradicta 
curatio  languidi  in  corpore,  de  qua  plurimum  mira- 
bantur ;  vel  illa  solutio  Sabbati,  quam  calumniaban- 
tur.  Quos  vult  Filius  vivificat,  Una  quippe  est  Palris 
et  Filii  voluntas,  sicut  et  potentia  et  operatio.  Vere 
Pater  diligit  Filium^  quia  in  tantum,  ut  ei  omne  ju- 
dicium  concedat.  Et  hoc  est : 

Neque  enim  Pater  judicat  quemquam^  sedjudieium 
cmne  dedit  Filio^  ut  omnes  honorificent  Filium,  sicut 
honorificant  Patvem. 

In  judicio  faciendo,  ubi  considerandum  est  quid 
cuique  pro  meritis  debeatur,  non  tam  potentia  quam 
sapientia  exercenda  est,  ut  omnes  hoc  scilicet  at- 
teiidentes,  quod  Filii  est  judicare,  etiam  si  non 
amore,  timore  saltem  tantum  revereantur  judicem 
sicQt  el  patrem,  cujuspotentixest,quemcunquepro 
meritis  remunerare.  [Albiniis.]  Vel  ita :  Non  solum 
^iviflcat  Filius,  in  prima  vid^IicetYesurrectione,  quae 
est  anlmarum;  sed  etiam  judicabit  in  secunda 
resurrectione,  quae  erit  corporum.  Et  hoc  est :  Neqne 
enim  Pater  judicat  quemquam^  sed  judicium  omne 
dedit  Filio,  Non  enim  persona  Patris  in  judicio  ap- 
parebit,  sed  nec  Christus  m  eo  quod  Patri  consub- 
stantialis  est,  potius  in  forma  servi,  quse  stetit  suji) 
judice,  judicabit,  ut  possit  et  ab  impiis  videri.  Lit- 
teram  sic  junge :  Fitiusquos  vult,  vivificat^  ut  omnes 
konorificent  Ff/t«ni,  sicut  honorificant  Patrem. 

A.  r  M.  *  R.  ^  L.  "« 

Qui  non  honorificat  Ft/mm,  non  honorificat  Patrem 
qui  misit  iitum. 

[Albinus.]  Honorificatur  h^mo  Christus,  sed  non 
si^^ut  Pater  Deus.  Ditit  namque  secundum  hominem : 
Poter  major  me  est  (Joan,  xiv).  Secundum  divinita- 
tem  aequaliter  honorantur  Pater  et  Filius.  Quid  est 
bonorificare  Patrem,  nisi  quod  habeat  Filium  ?  Tol- 
lis  honorem  Patri,  ubi  minorem  honorem  das  Filio. 
Nam  si  noluit  aequalem  sibi  generare,  invidit ;  si  au- 
tem  voluit  et  non  potuit,  defecit. 

A.  *• 

Amen  amen  iieo  vobis  quia  qui  verbum  meum  au- 


et  injudicium  non  veniet,  ted  transiet  a  morte  tn  vh 
tam, 

Redit  ad  commendationem  resurrectionis  anima- 
rum.  Cur  ail,  audit  Verbummeumetcredit;im  di- 
cens,  mihi,  sedeiqui  me  misitl  Quia  verbum  cjus 
est  in  me,  imo  ego  sum  Verbum  ejus.  Qui  ergo  ere- 
dit  ei,  credit  Verbo  ejus,  id  est,  mihi ;  el  sic  habei 
vitam  cBternam,  id  est,  causam  conferentem  vitam 
aeteniam,  videlicet  fidem  et  obedientiam.  Quare  in 
judicium  damnationis  non  veniet,  sed  hic  transiet  a 
morte  infidelitatis  ad  vitam  fidei  et  juslitiae. 

Amen  amen  dico  vobis,  quiavenit  hora  et  nunc  et(, 
quando  mortui  audient  vocem  Filii  Deif  et  qui  «»- 
dierunty  vivent, 
^  Dilucidat  se  loqui  de  resurrectione  animarum.  Moii 
exspectare  novissimam  horam.  Venit  hora  et  nm 
est,  in  qua  mortui  in  peccatis  audient  per  me,  deiiide 
per  apostolos  verbum  salutis ;  et  vivent^  qui  audk- 
rintt  hoc  est,  obaudierint :  nam  propter  auditum  noo 
vivent,  nisi  obediant.  Vere  per  vocem  Filii  vivcnl. 
Unde  sequitur : 

Sicut  enim  Pater  habet  vitam  in  senutipso^  sic  de- 
dit  et  Filio  vitam  habere  in  semetipso, 

Id  est,  genuit  Fiiium  vitam  in  semetipso  habentem. 
Hoc  solum  interest,  quod  Pater  vita  est  non  na- 
scendo,  Filius  vita  est  nascendo.  Vitaautem  quaeest 
Pateret  Filius,  vivificat  animas,  illuminat,  pascilet 
saginat  pariter  animas  et  angelos,  quorum  est  per 
rationem  seniirevitam  sapientiaeCorpora  vero  ab  ani- 
mabus  vivificantur. 

Et  potestatemdedit  ei  judicium  facere^  quia  Fiiiiu 
hominis  est, 

Sicul  vita  vitam  genuit,  sic  potens  judicare  po- 
tentem  judicare.  Et  hoc  est:  Dedit  ei  potestatem  /k- 
dicium  facere.  Indivise  itaque  judicant  Pater  et  Fi- 
lius,  nec  non  Spiritus  sauctus.  Verum  quia  potentia 
sapientise  cedit  in  discretione  judicii,  ubi  aequitas 
magisestexaminanda,  quaraviset  potentia  exercenda, 
nec  bonitas  subtrahenda :  ideo  sDecialius  discrimeD 
judicii  attribuitur  sapientice.  Juxta  hoc  igitur  supra- 
dixit :  Pater  nonjudicat  quemquam^  ted  omnejudi- 
cium  dedit  Filio.  Quod  autem  supponitur,  quia  .Fir 
lius  hominis  est^  inde  maxime  pendere  judicium  de- 
D  clarat,  quod  impii  etiam  Filium  a  Patre  missum 
crucifixenint,  et  quotidie  conculcant.  [Albincs.]  Vc* 
ita :  Secundum  hoc  autem  quod  Filius  bominis  est, 
poiestatem  deditei  Pater  judicium  faciendi.  Nani  in  ju- 
dicio  homo  videbitur  ab  omiiibus,  Deus  autem  noii- 
nisi  a  justis  videndus  est. 

Nolite  mirari  iwc,  quia  venit  hora,  in  qua  omnet  q» 
in  monumentis  sunty  audient  vocem  ejut.  Et  procedeat^ 
qui  bona  fecerunt^  in  returrectionem  vilce;  qui  vero 
mala  egeruntj  in  resurrectionem  judicii. 

Evidenter  hic  agit  de  resurrectione  carnis,  utsu- 
pra  de  resurrectione  mentis.  Ne  miremini  hoc  quod 
ita  libere  loquor  de  judicio  faciendo  per  Fitium,  qnia 
venit  hora  in  fine  saeculi,  in  qua  omnes  corporaliter 
resurgent,  aliiin  vitam,iit  videant  Deiim  sicut  est, 


277  IN  UNUM  EX  QUATCOR  UB£R  SECUNDUS.  iTIT 

alii  in  danuiationein»  et  tunc  discrelio  judicii  appa-  A  quod  interius  corda  bominum  ad  me  coguoscendum 
rebit.  Awiient  vocem  ejusy  hoc  est,  sentient  manife- 


stalioDe  ejus.  Yel  ipsejudex  Yocem  emittet  huma- 
nam,  Tel  per  angelos  formabitur,  juxta  illud  Psal- 
mistae :  Ascendit  Dominus  in  voce  tubee. 

Non  po$$um  ego  a  meipso  quidquam  facere,  sed  si- 
eut  audio^judico^  et  judicium  meum  justum  est. 

Explanat  quoddixerat,  potestatem  dedit  ei  judicii. 
Nil  possum  a  meipso  facere :  quasi  Uicat,  a  meipso 
non  sum ;  sed  a  Patre,  a  quo  el  cum  quo  facio  om- 
nia.  Sicut  audio^  id  est,  sicut  intelligo  per  unilateni 
subslantiae  ab  illo  a  quo  sum,  ita  judico.  [Albinus.] 
Vel  ita  :  Ego  Fiiius  hominis,  nihil  a  me  possimi ; 
sed  sicut  audio  a  Deo  judico. 


A. 


X 


B 


Si  ego  testimonium  perhibeo  de  me^  testimonium 
meum  non  est  verum. 

Quomodo  autem  Terum,  nisi  secundum  carnem  ? 
Unde  alibi :  Si  glorifico  meipsumj  gloria  mea  ni- 
hU  est. 

Atius  est  qui  testimonium  perhibet  de  me,  et  uio 
quia  verum  tst  testimonium  quod  perhibet  de  me. 

In  sequentibus  ostendit  quis  sit  ilie,  ubi  ait :  Qui 
mtstl  me  Pater^  ipse  testimonium  perkibuit  de  me.  Hoc 
testlmonium  fuit  in  baptismo.  Quia  veritas  estDeus, 
vera  sunt  teslimonia  ejus. 

Vo9  misistis  ad  Joannem^  et  testimonium  perhibuit 
veritati.  Ego  autem  non  ab  homine  teslimonium  acci- 
piOj  sed  hcse  dico  vobis,  ut  vos  salvi  sitis.  IUe  erat  lu- 
eema  ardens  et  lucens,  vos  autem  voluistis  ad  horam 
exsultare  in  liue  ejus. 

[Albinos.]  Perhibuit  Joannes  testimonium  de 
Christo  tanquam  lucerna  ad  confundendos  iniraicos. 
Jam  enim  praedictum  erat  in  psalmo  sub  persona 
Patris  :  Paravi  lucernam  Christo  meo ;  inimicos  ejus 
induam  confusione ;  super  ipsum  autem  efflorebit  san- 
ttificatio  mea  {PsaL  cxxxi).Omnes  prophetaeet  apo- 
stoii  sunt  lucernae ;  Ghrislus  verum  lumen^  quod  il- 
iuminat  omnem  hominem  venientem  in  hunc  mundum 
{Joan.  i).  Abhomine  non  accipio  testimonium  quasi 
necessarium;  sed  tamen  haec  dico  de  testimonio 
Joannis,  ut  per  homlnem  vos  homines  ad  veritatem 
ipsam  dttcamini,  et  credentes  salvi  sitis.  Xoannes 
enim  erat  ardens  lucerna  spiritus  chariiatis,  et  lucens 
lumine  veritatis,  ostendens  in  sole  justitiae  exsul- 
tandum  fore.  Yos  autem  voluistis  in  luce  lucernae, 
quasi  sufficiat,  remanere,  dum  Joannem  credepetis 
Christum  esse. 

Ego  autem  habeo  testimonium  majus  Joanne. 
Opera  enim  qute  dedit  mihi  Pater^  ut  perficiam  ea^ 
ipsa  testimonium  perhibem  de  me,  quia  Pater  me  mi- 
sit.  Et  qui  misit  me  Pater^  ipse  testimonium  perhi- 
buit  de  me. 

Yerum  quidem  et  perutiie  multis  fuit  testimo- 
niiim  Joannis,  sed  habeo  majora  testimonia.  Opera 
anim  Patris  qu»  ego  visibiiiter  facio,  aitestantur 
quia  Pater  me  misit.  £t  testimonium  Patris  est,  qui 
mft  exteritts  hominem  ocuiis  visibiicm  exhibuit, 


accendit. 

A.  \t  M.  "^  L.  "' 

Neque  vocem ejus  unquam  audistiSy  neque  specieii 
ejus  vidistis. 

In  hoc  ostendlt  subslantiam  divinitatis  incom* 
prehensibilem  esse  et  invisil)iiem,  voceroque  ejus 
non  capi  aure  carnali,  sed  tantum  spiritualiter  in- 
telligi. 

A.    X 

Et  verbum  ejus  non  habetis  in  vobis  manens^  quia 
quem  misit  i7/e,  huic  vos  non  creditis. 

Verbum  quod  erat  in  principio,  et  per  quod  pos- 
setis  ad  Patris  venire  cognitionem,  non  mauet  in 
cordibus  veslris ;  quia  his  quae  audistis  a  me,  non 
creditis,  nec  etiam  Scripturis,  unde  sequitur  : 

Scrutandni  ^cripturas,  quia  vos  putatis  in  ipsit 
vitam  ceternam  habere.  Et  Hlce  sunl  quos  tesiimonium 
perhibent  de  me,  et  non  vuUis  venire  ad.  me,  ul  vitam 
habealis. 

Dum  me,  qui  sum  vita,  abjicitis,  vitam  in  Scri- 
pturis  non  invenietis,  et  tamen  per  ea  quac  iilae  do- 
cent,  non  vultis  venire  ad  me,  id  est  credere  in 
me,  ut  habealis  vitam  quam  in  ipsis  quseritis. 

Claritatem  ab  hominibus  non  accipio,  sed  cognovi 
vos,  quia  dilectionem  Dei  non  habetis  in  vobis. 

Humanam  laudem  ncn  qua^ro,  nec  honorem  car- 
nalem,  qui  veni  dare  spiritualem  ;  sed  vobis  erran- 
Q  tibus  condoleo,  quia  non  habetis  dilectionem  Dci, 
et  ad  viam  veritatis  rcducere  volo. 

Ego  veni  in  nomine  Patris  niet,  et  non  accepistis 
me.  Si  alius  veneritin  nomine  suo^  iUum  accipietis. 

Probat  quia  dilectio  Dei  non  est  in  eis.  Ego  veoi 
ut  per  me  Pater  gloriricctur,  et  non  accepistis  me, 
id  est  non  credidistis  in  nie,  sed  inde  poena  pec* 
cati  haec  vobis  crit.  Cum  Antichristus  venertt  in  no* 
mine  suo,  quia  propriam  gloriam  quaeret  ct  se  Deum 
dicet,  iUum  accipietis.  Hoc  est  quod  Apostolus  ait : 
Vt  eredant  mendacio  qui  non  crediderunt  veritati  (II 
Thess.  u). 

Quomodo  potestis  vos  credere,  qui  gloriam  ab  m- 
vicem  accipitis,  et  gloriam  quce  a  solo  Deo  est^  non 
quceritis  ? 
D  Non  quia  non  est  uperta  veritas,  non  credunt, 
sed  quia  superbia  eos  excaecat  et  ambitio  laudis, 
quae  appetit  de  se  existimari  quod  in  se  non  habet, 
et  supcr  aiios  se  eflerre,  humilitas  vero  solius  Dei 
gloriam  quaerit,  eique  soli  placere  appetit. 

Nolite  putare  quia  ego  accusaturus  sim  vos  apud 
Patrem.  Est  qui  accusat  vos  Moyses,  in  quo  voi  sp3^ 
ratis.  Si  enim  crederetis  Moysi,  credereiis  for^itaii  et 
mihi.  De  me  enim  iUe  scripsit. 

Quod  ait,  forsitanj  irrisio  est  increduli,  non  du- 
bitatio  loquentis.  Ideo  non  accuso,  quia  non  veni 
damnare,  sed  salvare.  Moyses  vero  accusat,  quia 
increduli  estis  voci  illius  qua  ait :  Proplietam  vobis 
susciiabit  Dominus  Deus  de  fratribus  vestris,  tan^ 
quam  meipsum,  audietts  eum,  Omsus  avimaquic  w».. 


879  ZAGHARIiG  CHR\S0P0L1TAN1  EPISCOPI  ttO 

obedierit  prophelai  t/ii,  extermmabUur  de  poputo  Dei  A     Dominus  dedit  panes  discipulis  ad  diyidenduin 

turbae,  id  est,  doctrinam  spiritualem.  Fregit  paues, 


(Deul,  xviii). 

Si  autem  illiiis  titteris  non  creditit^  quomodo  ver- 
bi»  meis  eredeti». 

Muito  videlicet  minus ;  quia  in  iege  magistri  esse 
praesumilis,  in  verbis  autem  meis  neque  magistri, 
neque  discipuli  esse  vultis.  Ibi  inchoaiio  perrectse 
vitae,  hic  vero  consummatio.  Ibi  sum  prophetatus, 
hic  vobis  dico,  ecce  adsum. 

CAPUT  LXXXIX. 

M.  r  R.  '' 

Et  relictis  f7/»,  in  iilis  diebus  iterum  cum  mutta 
ttirba  esset,  convocatis  discipulis  suisj^  dixit  :  Mise- 
reor  turbce,  Quia  ecce  triduo  jam  perseverant  m^ctim, 
et  non  habent  quod  manducent,  et  dimittere  eosjeju-  ^ 
nos  nob,  ne  deficiant  in  vta. 

[HiLAR.]  Quia  iufidelitatis  error  insolentium  ani- 
nios  obtiiiebat,  potius  reliquisse  eos  quam  dimi- 
sisse  scribitur.  [Hieron.]  Convocat  autem  discipu- 
los,  ut  doceat  magistros  cum  minoribus  communi- 
care  consiiia  sua,  vel  ideo,  ut  ex  collocutione  intelli- 
gant  signi  magnitudinem.[B£D4.]Turba  triduo  susti- 
net  Dominumproptersanationein  infirmorum,et  ele- 
cti  iu  fide  Trinitatis  supplicant  Domino  pro  ian- 
guoribus  animanim  suarum  vel  suorum.  Yei  iriduo 
sustinet  turba  dominum,  quando  fideies  convertun- 
tur  opere,  iocutione,  cogitatione.  Qui  conversi  d&- 
liciunt  in  via  praesentis  vitae,  si  sine  doctrinse  pabuio 
dQfuittantur.  Marcus  refen  quia  de  longe  venerunt.  ^ 
Quanto  quis  plus  erravit,  lanto  longius  a  Domino 
recessit.  Item  Judaei  credentes,  de  prope  venerunt, 
ut  edocti  lege  et  prophetis ;  credentes  es  gentlbus, 
de  longe,  ut  non  edocti 

Et  dicunt  ei  disciputi :  Unde  ergo  nobis  xn  deserto 
panes  tanti,  ut  saturemus  turbam  tantam  ?  Ait  iilis 
Jesus :  Quot  panes  habetis  ?  At  illi  dixerunt :  Septem^ 
et  paucos  piscicutos,  Et  pracepit  turba  ut  discumbe- 
ret  super  terram. 

[Ambros.]  Non  oticsis,  non  in  civitate  Synagogse 
vel  saecuiaris  dignitatis  residentibus,  sed  inter  dc- 
serta  Christum  quaerentibus,  coelestis  gratiae  alimo- 
nia  impartitur.  Qui  enim  non  fastidiunt,  a  Christo 
suscipiuntur ;  et  spiritualiter  et  corporaliter  etiam. 


id  est,  aperuit  sacramenta,  seipsum  scilicet  qui  pa. 
nis  est  vitae.  Gratias  egit,  ut  ostenderet  quanium 
gaudeatde  salute  honiinum,  et  ut  nos  informaret  ad 
agendas  semper  Deo  gratias,  cum  vel  in  came  refi- 
cimur  vel  in  anima.  Si  in  septem  panibus  qui  uod 
leguntur  fuisse  bordeaci,  septiformis  gratia  noTi 
testamenti  signatur  :  quid  in  pisciculis,  nisi  sanetos 
conditores  iliiu?  Scripturae  accipimus  ?  vei  illosquo- 
rum  fidem  et  vitam  et  passiones  ipsa  Scriptura  con. 
tinet,  qui  de  turbulentis  hujus  saeculi  fluctibus  erepii 
et  consecrati,  refectiouem  nobis  intemam  exemplo 
suae  vilae  vei  mortis  praebuere,  ne  in  faujus  mundi 
excursu  deficiamus. 

Et  comederunt  imnes  et  saturali  sunt, 

Comedimus,  attente  audiendo  et  exempla  iiitoendo; 
saturamur,  memoriae  recondendo  et  operando.  floic 
refectioni  congrult  illud  Psalmistae :  Edent  paupem 
et  saturabuntury  et  taudabunt  Dominum  qw  reqi^ 
runt  eum  (Psal,  xxi).  Quod  enim  manducans  popo- 
lus  satiatur,  significat  famem  in  perpetaum  abeie 
ctis  repellendam,  quando  nou  esuriet  qui  acceperit 
cibum  Christi.  Et  quod  superfuit  de  liragmenlis,  tih 
leruut  septem  sportas  pleuas :  septem  sporlae  qoz 
supererant,  sunt  altiora  praecepta  vel  consilia.  Qux 
muUitudo  non  poiest  attingere  servando,  sed  lan- 
tumilUqui  majori  gratia  sunt  pleni.  Quibus  dici- 
tur  :  Si  vis  perfectus  esse,  vende  omnia  quce  kabet,  d 
da  pauperibus  (Matth,  xix).  £t  quia  &portaejuncoa 
palmarum  foliis  solentcontexti,merito  in  sanctorum 
significatione  ponuntur.  Juncus  qnippe  super  aquan 
nascitur,et  elecii  radicem  cordis,ne  ab  amore  sle^ 
nitalis  arescat,  in  ipso  vitae  fonte  collocaut.PaimaTi- 
ctricem  ornat  manum,  et  electi  mundi  victore  memo' 
riam  aeternae  retributionis  in  corde  retinent.  [Ai- 
BROs.]Cur  autem  quinque  millibushominumplusre- 
dundat,  qualuor  miIIibasmihus?Quia  quatuormiUia 
triduo  cum  Christo  fuerunt,  et  ideo  ampIiusooB- 
lestis  pabuli  receperunt. 

Erant  autem  qui  manducaverunt^  quatuor  mi- 
tia  hominum^  extra  parvulosj  et  mulieres^  et  dini- 
sit  eos, 

In  superiori  signo  quinque  miUia  ftienint  juxu 
8*  iiidigent,  curantur.  Rfystice,  prxdicatores  profe-  D  numerum  panum,  quia  vicini  erant  quinque  scu- 


ctum  Ecclesiae  mirantes,  dicunt :  Unde  nobis  tanta 
facundia  ut  tot  millibus  tamque  avidis  auditoribus, 
sufiicere  possimus  in  hujus  mundi  deserto  ?  At  vero 
scptem  panes,  id  est,  septem  dona  Spiritus  sancti 
sufficiunt  omnibus  adjuncta  apostolica  autorilate 
quasi  paucorum  piscium  sapore,  qui  nos  reflciunt 
exeroplo  suae  vitae  vel  mortis.  Qui  vero  ad  septem 
panes  pertinent,  jam  non  supra  fenum  sedere,  sed 
terram  premere  jubentur.  [Beda.]  In  Novo  enim  Te- 
stamento  ipsam  quoque  terram  et  iacultates  tempo- 
'ales,  ut  perfecti  simns,  relinquere  praecipimur. 

Et  accipiens  septem  panes  et  pisces,  et  gratias 
agens  fregit  et  dedit  diseipulis  suis^  et  discipuii  dede- 
rnnt  poitutc. 


suum.  Isti  qui  de  septem  panibus,  hoc  est,  sacnto 
aluntur  numero,  quatuor  miilia  sunt.  Qui  numerus 
semper  in  iaude  ponttur.  Et  quadrangulus  lapif  non 
est  instabilis,  et  in  eo  numero  evangelislae  sunt. 
Numerus  itaque  refectorum  docet  eos  pa&tos  em- 
gelicis  cibariis,  simulque  insinuat  innumerabiliuni 
muUitudinem  de  quatuororbis  partibus  ad  coelestis 
cibi  donum  concursuram.  Hoc  igttur  typiee  inler 
hanc  et  Uiam*  refectionem  distat,  quod  ib^littera 
TCtus  plena  esse  signata  est  gratia  spirituaii,  iuc 
gratia  novi  testamenti  monstrata  est  ministrin^ 
fideUbus,  quatuor  omatis  virtutibos.  Quanim  priioa 
est  cognitio  rerum  appetendarum  et  vitaiidaruB ; 
secunda,  refrenatio  cupiditalis  ab  his  quaelempoit' 


281  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  SECUINDUS.  2S2 

litcr  deleclant;  lertia,  flrmitas  contra  moiestias  sse-  A  gem  verbis,  et  impugnare  factis.  [Bkda.]  Ferroen- 


ciili ;  quarta,  quae  per  omnes  diffuuditur,  dilectio 
Dei  et  proximi.  Et  hic  et  ibi  mulieres  atque  par- 
vuli  excepti  sunt ;  quia  tam  in  Yeteri  quam  in  Novo 
Testaraento  non  admittuniur  ad  numerum  qui  non 
perdurant  occurrere  in  virum  perfectum,  vel  in- 
firmitate  virium,  vel  levitate  menlis.  Utraque  re- 
feclio  celebrata  est  in  monte ;  quia  utrumque  Testa- 
mentum  allitudinem  mandalorum  Dei  et  iliius 
montisaltitudinem,  quiest  moiis  domus  Deitn  vertiee 
montium  (hai,  ii),  consona  voce  nobis  praedicat. 

Et  statim  aseendens  navem  cum  discipulis  suis^  ve- 
mt  in  partes  Dalmanutha, 

Turba  satiata  dimittitur,  et  quia  omnibus  diebus 
▼itae  noslne  nobiscum  Doninus  manet,  iiavem,'id 
est,  Ecclesi»n  cvedentium,  plebem  comitatus,  in-  B 
greditur.  Ubi  Matthaeus  ponit  Magedanj  Marcus  po- 
nit  Dalmanutha,  [August.]  Idem  enim  locus  duo- 
bus  sabest  nomiuibus;  unde  plerique  codices  se- 
eundum  Marcum  habent  Magedan.  Sciendum  quod 
iUa  capitula  non  sunt  putanda  penitus  abesse,  quo- 
rum  concanonica  continentur  in  hoc  opere.  Praeter- 
ea  commode  quaedam  praeterroissa  sunt,  veluti  162 
capitolum  Matthaei,  quia,  utHieronymus  ait,  in  ple- 
risque  codicibus  non  habetur.  Hic  quoque  nimirum 
subtrahitur  centesimum  sexagesimum  primum  capi- 
tulum  Matthaei ;  cnjus  sententia  continelur  in  cen- 
tesimo  vigesimo  septimo  capitulo  ejusdem,  juxta 
quod  Dominus  diversis  temporibus  diversisque  locis 
eadem  saepius  dixit :  sed  muiloties  enim  dictis  suf- 


tum  etiam  eorum  est  Dominum  tentare ,  nec  do- 
ctrinae  aut  operibus  ejus  crederc.  Fermenlum  Hero- 
dis  est,  adulterium,  homicidium,  temeritas  jurandi, 
simulatio  religionis.  De  hoc  fermento  ait  Apostolus ; 
Modicum  fermentum  totam  massam  corrumpit  (/ 
Cor.  v).  Sicut  vis  parvi  fermenti  mistum  farinae 
crescere  facit  et  ad  saporem  suum  trahit,  ita  mo- 
dica  scintilla  doctrin»  haereticorum,  si  in  tuum  pe- 
ctus  injecta  fuerit,  cito  ingens  flamma  succrescet, 
et  te  totum  ad  se  trahet. 

M.  *^'  R.  "" 

At  illi  cogitabant  inter  se ,  dicentes :  Quia  panes 
non  habemus, 

Cogitabant  quia  panes  non  habemus.  Ideo  ait 
nobis  ut  caveamus  a  fermento,  id  est,  a  panibus 
Pharisaeorum  :  Sciens  autem  Jesus  eos  male  intel- 
lexisse,  cavete  afermento  Pharisceorum,  redarguit 
eos  inde,  et  inducil  ad  sanum  iutellectum :  et  hoc 
est  quod  sequitur : 

Sciens  autem  Jesus  dixit :  Quid  cogitatis  inter  ves^ 
modicm  fidei^  quia  panes  non  liabetis?  Nondum  ht- 
telligitis  neque  recordamini  ?  adhuc  cceeaium  habetis 
cor  veitrum  ?  Oculos  habentes  non  videtis  ?  et  aures 
habentes  non  audilis?  Neque  recordamini  quando 
quinque  panes  fregi  in  quinque  miliia  et  quot  cophinos 
fragmentorum  plenos  sustulistis  ?  Dicunt  ei :  Duode- 
cim.  Quando  et  seplem  panes  in  quatuor  millia^  quot 
sportas  fragmentorum  sustuUstis  ?  Et  dicunt  ei :  Se- 


ficit  in  hoc  opere  nonnulla  semel  haberi.  Quo  eliam  ^  P^^»"-  Q"^'"^  «^''  inteHigitis,  quia  non  de  pane  dixi 


de  cseco  illuminato  solus  Marcus  narrat  capitulo 
81,  non  incongrue  reticetur  in  hoc  Ubro,  pluriroa 
de  caecomm  illuminatione  referente.  Sic  de  simili- 
bus.  Suum  enim  est,  scril)entis  evsmgeiium,  non- 
nnlla  ex  industria  omiltere,  ad  insinuandum  vide- 
licet  multa  superesse.  Unde  Joannes  in  fine  libri 
sui  ait :  Atia  etse  multa  quas  fecit  Jesus ;  et  si  scri- 
berentur  omnia^  nec  ipse  mundus  sufliceret  eapere  ea 
(Joan.  xxi). 

M.  *,?*R.  '« 

Et  cum  vemssent  diseipuli  ejus  trans  fretum^  obliti 
sunt  panes  accipere^  et  nisi  unum  panem  non  habe- 
bant  innavi, 

[Beda.]  Indicatur  quam  modicam  carnis  curam 
haberent  in  reliquis,  qui  nec  viaticum  sumpserunt 
intentione  Dominici  comitatus.  Unus  paaiis,  panem 
vitae  significat.  Trans  fretum  abiit  Dominus,  quaudo 
secutus  est  eum  gentium  popolus. 

M.  '^  R  *"  A.  '" 

Et  prcecepit  eiSy  dicens :  Intuemini  et  cavete  a  fer- 
menlo  Pkaristeorum  et  Sadducasorum^  et  a  fermenio 
Herodis. 

Qui  cavet  a  fermento  Pharisaeorum  et  Sadducaeo- 
rnm,  litterae  praecepta  non  servat,  traditiones  ho- 
xniuum  negligit,  ut  Dei  mandata  faciat.  Fermentum 
namqne  Pharisaeorum  est  decreta  legis  divuue  tra- 
ditionilms  hominum  postp<Hiere,  vel  praedicare  le- 


vobis  :  Cavete  a  fermento  Pharismorum  et  Sadducanh 
rum  ?  Tunc  inlellexerunt  quia  non  dixerit  cavendum  a 
fermentopanumy  sed  a  doctrina  Pharismorum  et  Sad- 
duccBorum, 

Utique  cavendum  erat  ue  doctrina  Pharisaeorum 
Ghrislum  nesciens  eflectus  veritatis  evangelicae  cor- 
rumperet.  Si  aulem  fermentum  Phariiaeorum  et  He- 
rodis  traditiones  perversas  et  haerciica  significat, 
dogmata  constat  quia  cibi  quibus  pastus  est  popu- 
lus  Dei  veram  doctrinam  integramque  significant. 
Quoniam  crebro  defide  inEvangelio  legitur,  ne  nus- 
quam  dictum  sit,  breviter  aperiamus  quid  sit  fides* 
de  quibus  habeatur,  secundum  quid  modica  vel 
D  magna  dicatur.  Fides  est  existimatio  r<Srum  non 
apparentium,  hoc  est,  sensibus  corporeis  non  sub- 
jacentium,  supra  opinionem,  et  infra  agnitionem 
constiluta.  Supra  opinionem,  quiaplusest  credere 
quam  opinari.  Infra  agnitionem  ,quia  minus  est  credere 
quam  agnoscere.  Ideo  enim  credimus,  et  aliquando 
cognoscimus.  Quae  autem  sunt  apparentia ,  fidem 
non  habent,  sed  agnitionem.  Hoc  enim  veraciter  di*- 
citur  credi ,  quod  non  valet  videri.  Nam  credi  jam 
non  potest ,  quod  videri  potest.  Attamen  ex  rebus 
quas  videmus  agitur  in  nobis  ut  ea  credanlur  quae 
non  videmus.  Haec  ita  esse  aflirmant  Augustinus  sa&- 
pissime  super  Joannen^ ,  et  in  epistola  de  fide  ad 
Marcellam  clarissimam,  Gregorius  in  quarto  libro 
Dialogorum,  ci  in  secunde»  Irbro  homiliarum  Evau- 


^S*  ZACHARIiE  CHRTSOPOLITAM  EPtSCOPI  tU 

gelii,  caeterique  doctores.  Fides  ergo  est  quod  non  A  que  cbaritate  Deum  proximuinqiie  diligimiis  :  sd 


vides  credere  :  per  fidem  enim  ambulamus,  non  per 
speciem.  Cum  aulem  venerit  quod  perfectum  est, 
Tidebis  quod  credidisti.  Et  quoniam  minus  est  cre- 
dere  quam  Tidere.  cessabit  fides,  quia  Yidebitur  spe- 
cies.  Cessabit  credendi  existimatio,  quando  manire- 
6ta  erit  verilatis  cognilio.  Fides  igitur»  ut  ait  Apo- 
stolus,  e$t  argumentum  non  apparentium  {Hebr.  xi), 
id  est ,  ostensio.  Arguere  enim  dicebant  antiqui 
ostendere.  Itaque  corporei  sensus  indicanl  nobis  ap- 
parentia.  Fides  vero  extenditur  ad  non  apparentia, 
suo  modo  ostendens  ea,  quousque  vera  intelligentiae 
visio  succedat.  Fides  itaque  est  substantia  speran- 
darum  rerum,  quia  dum  ea  quae  non  videmus  cre- 
dimus  aut  fuisse,  autesse,  aut  f utura  esse,  ipsa  fides 


Deum  propter  Deum,  nos  autem  et  proximuoi  ^ 
pterDeum.  lilud  quoque  sciendum  est,  quodinter- 
dum  fidei  noinen  transferlur  ad  designandam  ceni- 
tudinem  manifesUe  visionis,  quam  habituri  sumus. 
Hocautem  fitveiexilla  regula,qua  nomen  causs  poDJ- 
tur  pro  eflectu,  vel  ex  alia  secundum  quam  signifi- 
cata  res  per  similitiidinem  suscipit  rei  sigDificanUs 
nomen.  Est  enim  ipsa  fides  qua  nunc  per  speculum 
in  aenigmate  Deum  cef*nimus,  sacramentum  illius  fu- 
turae  visionis,  qua  Deum  facie  ad  faciera,  sicuti  est, 
videbimus,  et  per  fidem  ducimur  illuc.  i  Augustinos 
in  libro  secundo  Queslionum  Evangelii,  ducenteslno 
capitulo,  Lucae  :  <  Estetiam  fides  rerum,  quando 
non  verbis,  sed  rebus  ipsis  praesentibus  creditur. 


facit  ea  subsistere  in  nobis  credendo.  Verbi  gratia  :  ^  Quod  futurum  est,  cum  jam  per  speciem  manifestam 


Resurrectio  generalis  cum  nondum  sit ,  per  fidem 
tamen  jam  subsistit  in  aniraa  nostra,  quasi  prae  ocu- 
lis  eam  habeamus.  Est  ergo  fides  tam  de  praesen- 
tibus  vel  praeteritis  quam  de  futuris ,  tam  de  bonis 
quam  de  malis,  et  Augustinus  in  priiicipio  Eiichiri- 
dion  disserit.  Spes  autem  de  bonis  est  tantum  et  de 
futuris.  Est  enim  spes  futurorum  bonorum  exspe- 
ctatio  cum  fiducia  adipiscendi  ex  gratia  Dei  et  ex 
bona  conscientia.  Spes  enim  sine  meritis  non  est 
spes,  sed  praesumptio.  Exspectatio  vero  alicujusin- 
commodi  non  dicitur  spes,  sed  desperatio,  boc  est; 
difiidentia  a  bono.  Hoc  igitur  distat  inter  spera  et 
illam  etiam  partem  fidei  quae  est  de  boiiis  futuris  in 


se  contemplandam  praebebit  sanctis  ipsa  Dei  sapien- 
tia.  De  qua  fide  rerum  lucisque  ipsius  praeseotia  for- 
sitan  Paulus  dicit  :  Justitia  enim  Dei  in  eo  reHUttr 
ex  fide  in  pdem  {Rom,  i).  Dicit  enim  in  alio  loco : 
Nos  enim  revelata  facie  gloriam  Dei  speculantes,  ii 
eamdem  imaginem  informabimur  a  gloria  in  gloriau 
(II  Cor.  iii).  Sicut  enim  hic  dicit  de  gloria  in  gb- 
riam,  ita  et  ibi,  exfideinfidem.  De  gloria  scilicet 
Evangelii,  quo  nun<!  credentes  illuminantur,  in  gio- 
riam  manifeslae  veritatis.  Sunt  autem  plura  eliam  ad 
Deum  pertinentia ,  quae  sive  credantur ,  sive  noo, 
nihil  nostra  interest.  Sive  enim  credarous  Deom 
cras  pluviam  daturum,  sive  non ;  sietiam  credaroos 


nobig,  quia  fide  intelligimus  futura  nobis  bona,  et  q  Chrislum  hujus  vel  illius  staturae  fuisse,  vcl  uon 

•pe  confidenler  exspectamus  ea.  Postquam  ergo  te-  "  "  ' 

nebitur  res ,  jam  non  erit  exspectatio  spei.  Ex  fide 
autem  tanquam  fundamento  omnium  bonorum,  spes 
et  charitas  oriuntur.  Quid  enim  sperari  vel  spera- 
tum  amari  potest ,  nisi  credatur?  Credi  autem  po- 
test,  si  non  speretur  vel  ametur.  Inde  ergo  diligiinus, 
quia  credimus  ;  inde  etiam  speramus  quia  credimus 
et  ditigimus.  Cum  enim  sit  spes  exspectano  fida  fii- 
turi  commodi ,  ex  fide  nascitur  exspeclare ,  el  ex 
charitate  fiducia  impetrandi.  Hinc  Augustinus  quin- 
quagesimo  qiiarto  capitulo  Enchiridion  :  <  Qui  recte 
tmat,  procul  dubio  recte  credit  et  sperat.Qui  vero 
non  amat,  inaniter  credit  et  sperat,  quamvis  ud  ve- 
ram  felicilatem  pertineant.  Licet  enim  sperare  noii 


vel  in  hac  seu  in  illa  civitate  praedicasse,  vel  non, 
nullum  incurrimuspericulum.  Ea  vero  duntaxatqus 
ad  fideni  catholicam  spectant,  si  non  credanlnr, 
damnationem  pariunt.  Est  autem  fides  catholica,  id 
universalis,  quae  ita  omnibus  necessaria  est,  tit  ne 
mo  discretus  absque  ea  salvari  possit.  Unde  Atha- 
nasiuscum  praemisissel,  <  Haecest  fides  catholica,  i 
statim  illud  aperiens ,  unde  sit  dicta  catholica,  ad- 
didit :  <  Quam  nisi  quisque  crediderit,  salvus  esse 
non  poterit.  >  Vel  dicitur  catholica,  id  est,  coinmu- 
nis,  ad  diiferentiam  fidei  haerelicorum,  non  ubiqne 
cum  Ecclesia  dilatatae,  sed  quasi  in  angulo  latitan- 
tis.  Fides  autem  catholica  partim  circa  ipsam  Di- 
vinitatis  naturam,  partim  circa  divina  beneficia 


possit  fieri  sine  amore,  tamen  potest  fieri  ut  id  non  D  et  quascunque  Dei  rectissimas  dispensationes  tcI 


amet,  sine  quo  ad  id  quod  sperat  non  potest  perve- 
nirl :  ut  si  quis  speret  vitam  aeternam ,.  et  non  amet 
justitiam.  >  Idem  in  prima  de  doctrina  Christtana  : 
c  Tria  haec  sunt,  quibus  et  scientia  omnis,  et  pro- 
phetia  militat  :  fides,  spes,  charitas,  sed  fidei  suc- 
cedit  spes,  quam  videmus,  et  spei  succedit  bealitudo 
ipsa ,  ad  quam  perventuri  sumus ;  charitas  autem 
eliam  istis  decedentibus,  augebilur  potius,  si  enim 
credendo  diligiinus  quod  nondum  videmus ,  quanto 
magvs  cum  videre  coeperimus  ?  et  si  sperando  diligi- 
inus  quo  nondum  penrenimus ,  quanto  magis  cum 
lierven^rimus?  Ideo  major  est  charitas ,  quia  fide 
ei  bpe  <i<yvBdeatibus,  ipsa  permanet.  >  Idem  in  oc- 
uvo  be  trinitate,  capitulo  octavo :  Ex  una  eadem- 


ordinationes  consistit ,  quae  nobis  apostolorum  et 
sanclorumPatrum  symbolis  sunt  expressa.  Et  scien- 
dum  quia  fides  non  dicitur  magna  velparva,eoquod 
ad  multas  vel  paucas  res  pertineat,  sed  quoniam  fir- 
miter  vei  tepide  creditur  ea.  Inlensam  quippe  fidero 
atque  constantem  laudat  Dominus  ubi  dicit :  0  mt- 
lier,  magna  est  fides  tua  (Matth.  xv).  Et  de  fide  cen- 
turionis  :  Non  inveni  tantam  fidem  in  Israel  (Metlk. 
viii).  Apostolorum  vero  multo  plura  credentium, 
fidem  remissam  incrcpat,  dicens  :  Quid  cogitatit  i»- 
ter  vos  modiice  fidei,  quia  panes  pon  habetis  1  Utique 
si  inter  caetera  firmiler  credercnt,  quia  non  qnod  » 
trat  in  os  coinquinat  /lomtnem,  iion  cogitarent  iHinii- 
num  prohibere  Pharisaeorum  panes 


2S8 


IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS 


966 


LIBER  TERTIUS. 


CAPUT  XC. 
Venit  autem  Je$u$  in  partes  Canartem  P/tilippi, 
[Hieros.—Beda, m^m.]  Pliilippus  fralerHerodis, 
tctrarcba  ituraesBetTracboniUdis  regionum,  imiutus 
Herodem  patrSm  suum,  qui  in  honorem  Augusti  Cae- 
saris  appellavit  Caesaream  civitatem ,  qu»  prius 
Turris  Stratonis  vocabatur,  constituit  civilatem  in 
terroino  Judaeae  contra  septentrionem ,  quam  appel- 
lavit  Gaesaream  Philippi  in  memoriam  sui  nominis 
et  faonorem  Tiberii  Caesaris,  sub  quo  ipse  regnabat. 
Iste  locus  Cxsarex  Pbilippi ,  nunc  Paneas  dicitur, 
et  est  in  provincia  Phoenicis,  ubi  Jordanis  ad  radl- 
cem  Libani  oritur;  duoque  fontes  sunt  ibi  JoretDan, 
qui  misti,  Jordauis  nomen  efliciunt. 

Et  interrogabat  discipulos  suos,  dicens  :  Quem  di- 
eunt  homines  esse  Filium  hominis  ? 

[Beda.]  Exploraturus  fidem  discipulorum,  Domi- 
nus  prius  vulgi  sententiaro  inquirit,  ne  apostolorum 
fides  firmata  videatur  vulgari  opinione,  sed  verllatis 
agnitione.  [Hieron.]  Unde  et  Petro  dicitur  :  Caro  et 
sanguis  n^n  revelavit  tibi.  Hoc  est,  humana  doctrina. 
Pulchre  dixit,  homines^  quia  homines  sunt  qui  de 
Filio  horoinis  ioquuntur ;  dii  vero,  qui  de  divinitate 
mtelligunt. 

At  ilti  dixerunt  :  Alii  Joannem  Baptistam^  alii  au- 
tem  Eliam ,  alii  vero  Jeremiam ,  aut  unum  ex  pro- 
phetis. 

Quaerenti  quare  baec  opinio  fuerit  de  Joanne,  vel 
Elia»  Tcl  Jeremia,  respondeamus  quia  alieni  erroris 
nostrum  non  est  reddere  rationem. 

Dicit  itlis  :  Vos  autem  qnem  me  esse  dicitis  f 
[Beda,  in  homil.]  Supra  homines  erant  apostoli 
quasi  dii,  juxla  illud Psalmistae :  Ego  dixi :  Dii  estis^ 
et  filii  Excetsi  omnes  (Psat,  lxxxi).  Quos  interrogat 
Doniinus,  non  quasi  uesciens  sententiam  de  se,  sed 
ut  confessionem  fidei  illorum  digne  remuneret. 

Bespondens  Simon  Petrus ,  dixit  :  Tu  es  Christus 
Filius  Dei  vivi, 

[Beda.]  Petrus  respondit  pro  cacteris,  licet  cxteri 
apostoli  scirent.  Finis  fidei  mes  de  Christo  est, 
quod  Fiiius  sitDei.  Non  licetmihi  scire  generationis 
secretum ,  non  licet  tamen  nescire  generalionis 
fidem.  [HiERON.  —  Beda,  in  /lornt'/.]  Dei  vivi,  id  est, 
incommutabilis  et  aeterni,  dictum  est  ad  difleren- 


A  cens  ;  Tu  es  Christus  Fitius  Dei  vivi,  Haec  enim  con- 
fessionis  ratio  tenenda  est,  ut  sicut  Dei  Filium,  ita 
et  Filium  hominis  meminerimus ,  quiaalterum  sine 
altero  nihil  spei  tribuit  ad  salutem.  [Augcst.,  De 
concordia  evangelist.]  Potest  movere  quod  Lucas 
dixit  Dominum  interrogasse  discipulos  suos ,  quem 
illum  dicerent  homines,  cum  esset  solus  orans,  Mar- 
cus  auiem  dicit  illos  in  via  hoc  interrogatos.  Sed 
eum  movet ,  qui  nunquam  oravit  in  via.  Nusquam 
cum  discipulis  orasse  invenitur  Dorainus.  Ubique 
soius  obsecrat,  quia  Dei  consilium  humana  vota  non 
capiunt,  nec  quisquam  potest  interiorum  particeps 
esse  cum  Christo. 

M.  T 

D  Respondens  autem  Jesusy  dixit :  Beatus  es,  Simon 
Barjona,  quia  caro  et  sanguis  non  revetavit  tibi,  sed 
Pater  meus  qui  in  coelis  est, 

[HiERON.]  In  Petro  respondet  omnibus  mercedem 
verae  confessionis.  Quasi  dicat  :  Quod  caro  et  san* 
guis  revelare  nequivit,  Spirilus  sancti  gratia  tibi 
revelavit.  Ergo  ex  confessione  soititur  vocabulum. 
Quia  Barjona  sonat  filius  columbce,  Alii  dicunt  quod 
Simon  (id  est,  Petrus)  filius  sit  Joannis,  ut  illud,  Si- 
monJoanniSy  ditigis  me?  (Joan.  xxi),  et  volunt  de- 
pravatum  hoeessevitioscriptorum,  ut  proBarjoaftfia, 
id  est,  pro  filio  Joannis,  Barjona  scriptum  sit,  de- 
tracta  una  syllaba.  Joanna  interpretatur ,  D&mim 
graiia.  Utrumque  nomen  roystice  intelligitur,  -quii 
^  et  columba  Spiritum  sancturo,  et  gratia  Domini  do- 
num  significat  spirituale.  Pater  quippeFiiio  columbaB 
revelavit,  quia  una  est  gratia  Patris  et  Filii  <et  Spi* 
ritus  sancti.  Barjona  Syrum  est  et  Hebraeum. 

Et  ego  dico  tibi,  quia  tu  es  Petrusj  et  super  hanc  pe- 
tram  aidilicabo  Ecclesiam  meam. 

[HiERON.,  in  epist,  ad  Gaiat.]  Tu  dixisti  me  esse 
Fiiium  Dei  vlvi.  Et  ego,  cujus  dicere  facere  esl, 
dico  tibi  quia  tu  es  Petrus.  Princeps  apostolorum, 
nunc  Petrus,  nunc  Cephas  dicitur,  non  sensu  di- 
verso ,  sed  quam  nos  Latine  et  Graece  petram  voci. 
taraus,  hancHebraeiet  Syricepham.vocant.  [Bieron.] 
Merito  accipit  hoc  nomen  Petrus,  qui  in  petram 
Christum  credebat ,  et  secundum  metaphoram  pe- 
trae  dicitur  ei :  JEdi^cabo  Ecctesiam  meam  super  hane 


tiam  deorum  quos  gentilitatis  dementia  veldemor- D  pe^ram,  hoc  est,   super  hoc  firmaroentum  fidei' 


tuis  hominibus ,  vel  de  opere  manuuro  sibi  instituit 
ad  adorandum.  [HiLARius.]  Dixit  se  Dominus  Filium 
hominis,  quod  contemplatio  corporis  praeferebat, 
sed  addendo,  quero  roe  esse  dicitis,  significavit  p:ae- 
ter  id  quod  in  se  videbatur,  esse  aliud  occultura  sen- 
tiendum,  de  quo  quaerebatur,  in  quod  se  credentium 
fides  debebat  extendere.  Fides  itaquePetri,  Dei  Fi- 
lium  in  homine  videus,  atramque  compleia  est,  di- 


[Beda  ,  m  homit.]  Vel  ita  :  Super  hanc  petram  quam 
confessus  es,  id  est,  super  meipsum.  Htnc  Apostolus 
ait :  Fundamentum  atiud  nemo  potest  ponere,  praster  id 
quod  positum  est,  quod  est  Christus  Jesus  (l  Cor,  lu). 

Et  portcB  inferi  non  prwvatebunt  adversus  eam^  et 
tibi  dabo  ctaves  regni  ealorum, 

Pecc^ta  etdoctrinaehaerettconuD  sunt  pprtae  iuferi. 
Claves  regni  coeloram,  insam  discemendi  scieutiaoi 


MT  ZACHARliE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  W 

polenliamque  nominat,  qua  dignos  recipere  in  re-  A  ris  quippe  nec  ligari  quid  polest  yel  soIti,  qui&do 

extra  Ecclesiam  non  est  qui  tigare  possit  ant  solTere. 
Sciendum  quia  discernendi  scientia  incipit  esse  cia- 


Unde 


gnum,  indignos  seclndere  deberet  a  regno 
subditur  : 

Et  quodcunque  ligaveris  super  terram,  erit  legatum 
et  in  ccslis.  Et  quodcunque  solveris  super  terram,  erit 
solutum  et  in  cMs. 

[HiERON.]  Super  terram,  inquit:  nam  in  alligatione 
defunctum  nusquam  dixit  absolvendum.  Istum  io^ 
cum  episcopi  et  presbyteri  non  intelligentes,  aliqaid 
sibi  de  Pbarisseorum  assumunt  supercilio,  ut  vel 
damnent  innocentes,  Tci  solvere  se  noxios  arbitren- 
tur,  cum  apud  Deum  non  sententia  sacerdotum,  sed 
reorum  vita  quseratur.Legimus  in  Levitico  de  lepro- 
sis,  ubi  jubetur  ut  ostendant  se  sacerdotibus  et  im- 
mondi  fiant  si  lepram  habuerint  [Levit.  xiv)  :  non 


vis  Ecclesi» ,  ubi  ligandi  soIvendi<iue  auctorilas  ei 
additur.  Hoc  autem  fit  per  ministerium  episcopaleia 
ordinatione  presbyterorum,  vel  (quod  veriusvidetin) 
cum  eis  animarum  cura  injungitur.  Nulli  enim  Ucet 
excommunicare  alterius  parochianum,  quiataiisei- 
commuiiicatio  vires  non  habet.  Nullus  enim  alt^ 
rius  judicis  nisi  sui  sententia  tenebitur  autdanmi- 
bitur.  Sunt  autem  qui  dicunt  poteuHam  ligandi  lei 
solvendi ,  id  est,  claudendi  Ecclesiam  peccatoribos 
vel  aperiendi,  pluraliter  dici  duas  claves,  propUr 
hos  scilicet  duos  effectus  :  quod  ea  peccator  ligatur, 
hoc  est,  extra  Ecclesiam  ejicitur,  ei  ea  solvitor,  id 


quod  sacerdotes  leprosos  faciant  et  immundos,  sed  ^  est,  in  Ecclesiam  reducitur. 

quod  habeant  notitiam  leprosi  et  non  leprosi,  et  ^^      168    n      83 

possint  discere  qui  mundus,  quive  immundus  sit. 

Quoroodo  ergo  ibi  leprosum  sacerdos  immundum 

facit,  sic  et  hic  alligat  episcopus  et  presbyter  vel 

solvit,  non  eos  qui  insontes  sunt  vel  noxii.  Sed  pro 

oflicio  suo  cum  peccatorum  varietates  audierit,  scit 

qui  ligandus  sil,  quive  solvendus.  Sensus  ergo  est : 

Querocunque  super  terram,  id  est,  dum  vixerit, 

ligaveris  eliminando  ab  Ecclesia,  ligatus  erit  in  coe- 

tis,  hoc  est  universae  Ecclesiae  quibus  notum  fuerit, 

vitabunt  illum.  Yel  ligatus  erit  in  coelis,  id  est,  coe- 

lestis  sententia  confirmabit  quod  eum  praesens  Ec- 

clesia  vitet.  Et  qiierocunque ,  dum  vixerit ,  solveris 

ab  excommunicatione  reconciliando,  solutus  erit  in  q 

coelis,  id  est  Ecclesiae  quae  hoc  scient,  communica- 

bunt  ei.  Yel  solutus  erit  in  coelis ,  id  est  coelestis 

sententia  confirmabit  ut  a  praesenti  Ecclesia  recipia- 

tur.  Grandis  honor  seil  grave  pondus.  Durum  quippe 

est  ut  qui  nescit  tenere  moderamina  vitae  suae ,  ju- 

dex  fiat  alienae.  Unde  fit  ut  ipsa  ligandi  et  solvendi 

poteslate  se  privet ,  qui  hanc  pro  suis  voluntatibus 

gratiam  sequendo  vel  odium,  non  pro  subjectormn 

meritis  cxercet.  Unde  propheta  :  Mortificabant  ani- 

masquce  non  moriuntw\  et  vivificabant  animas  qum  non 

tivunt  {Ezech,  xv).  Noii  morientem  mortificat,  qui 

{uslum  damnat.  Non  viventem  vivfficare  nititur,  qui 

reum  absolvere  conatur.  Solverunt  discipuli  viven- 

tem  Lazarum,  quera  magister  suscitaverat  iJoan, 

X  •         .  1         .    r  •  •    n  meant,  genus 

XI)  :  nam  si  mortuum  solverent ,  fetorem  magis  l^  k;k; w;«„o  «, 

ostenderent  quam  virtutem.  Ergo  nos  illos  debemus 

solvere,  quos  in  confessione  novimvs  gratia  Cci  vi- 

vificatos  esse.  [Beda,  in  Aomf/.]  Unde  et  Lazaro  non 

dicitur,  revivisce ;  sed,  veni  foras.  Ideo  Petrus  cla- 

ves  regiii  coelorum  et  principatum  judiciariae  po- 

testatis  specialiter  accipit ,  ut  omnes  credentes  in- 

telligant  quia  quicunque  ab  nnitate  fidei  et  socie- 

tatis  illius  semetipsos  segregant,  ncc  vinculis  pec- 

catorum  absolvi,  nec  januam  possint  regui  coelestis 

ingredi.  [August.,  in  lib.  m.De  6aprMmo.]  Pax  enim 

Ecclesia  dimittit  peccata,  et  ab  Ecclesiae  pace  alie- 

natio  tenet  peccata,  non  secundum  arbitrium  homi- 

num,  sed  secundum  arUtrium  Dei.  Petra  tenet,  pe- 

tra  diuiittit;  columba  tenet,  columbo  dimittit.  Fo- 


95et906 


M.  T  R.  ~  L, 

Tunc  prcscepit  discipuUs  suisj  ut  nemini  diccrai 
quia  ipse  esset  Jesus  Christus, 

[Anbr.]  Jubet  taceri  quod  sit  Filius  Dei,  ut  hV 
lat  principem  mundi,  et  doceat  humilitatem,  et  iie 
adhuc  rudes  et  imperfecti  discipuli,  majoris  pre- 
dicationis  mole  opprimerentur.  Gompleto  autem 
passionis  sacramento,  opportunius  dicitur  aposto- 
lis  :  Euntes,  docete  omnes  gentes  [Matth.  xivm). 

Exinde  coepit  Jesus  ostendere  discipulis  suis,  qius 
oportet  circumire  Hierosoiymamt  et  multa  patisu- 
nioribus  et  Scribis  et  principibus  sacerdotum,  et  «• 
cidiy  el  tertia  die  resurgere. 

[HiERON.]  Exinde,  id  est  propterea  nt  discipoli 
melius  tenerent  praeceptum  Domini,  ectpit  iem 
ostendere  passionis  suae  articulum.  Simulque  ne 
horrerent  mortis  periculum,  si  diligerent  regm 
gloriara.  Quasi  diceret :  Tunc  me  praedicate  chdj 
passus  fuero,  quia  non  prodest  majestatem  cjos 
vulgari  in  populis ,  quem  postmodum  .videbunt  11»- 
gellari  el  crucifigi.  [Ambros.]  Sapicntia  Dei  homi- 
nem  ad  exemplum  quo  recte  viveremus,  suscepi», 
pertinet  autem  ad  vitam  rectam  ea  quae  non  subI 
metuenda,  non  metuere.  Mors  autem  metuenda  ooa 
est.  Oportuit  ergo  idipsum  illius  hominis  qaeD 
Dei  sapienlia  suscepit,  morte  monstrari.  Sunt  ac- 
Vem  homines  qui,  quamvis  mortem  ipsam  non  li- 
tamen  aliquid  mortis  horrescunt. 
Nibitominus  autem  ut  ipsa  mors,  ita  etiam  nuliuB 
ganus  mortis  bono  et  recte  viventi  horoini  metaen- 
d  jm  est.  Kihilominus  igitur  hoc  quoque  illius  bo- 
minis  cruce  oslendendura  fuil.  Nihil  enimcratin- 
ter  omnia  genera  mortis,  illo  genere  exsecrablfio» 
et  formidolosius.  Ideo  quoque  venit  Dominus  in 
carne,  ul  spem  resurgendi  nobis  ostenderct.  flHod 
aliter  non  poterat  fieri,  nisi  camem  indneret  mor- 
talem.  Deus  enim  mori  non  poterat. 

M.  V^  R.  " 

Et  assumen»  eum  PetruSf  ccepit  increpare  iH^^t 
dicens  :  Absil  a  te^  Domine^  nonerit  tibihoc 

FHiERON.]  In  Gneco  habetnr  :  Propt(tiisttM<(*i 
Domine. «Quod  melius  eat,  quam  absit  a  l#,  D^^ 


»S9  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  2M 

Non  paUC  c*etru8  fieri  posse,  ut  Filius  Dei  occida-  A  pulvere  inde  Tiridescit  in  renovatione.  Perdendt 

est  aniroa  in  hoc  aaeculo  propter   me,   subaudis. 


non  retinenda  pro  desideriis  teirenis. 

Quid  enim  prodest  homint^  si  mundum  univer$utn 
lucretur,  animte  vero  suce  detrimentum  patiatur  ? 

Hoc  ideo  dictum  est,  quia  dum  iicet  vivere,  libet 
etiam  ambire.  Duo  teropora  signiAcat  Ecciesia. 
Aliud  persecutionis,  quando  ponenda  est  anima 
antequam  Deum  negemus;  aiiud  pacis,  quando 
frangenda  sunt  desideria  terrena. 

Aut  quam  dabit  homo  commutationem  pro  anima 
sua? 

Pro  anima  bumana  illa  sola  est  retribulio  ouam 
Psalmista  canit  :  Quid  retribuam  Domino  pro  omnt- 
bu9  qu(B  retribuit  mihi  ?  Calicem  salutaris  accipiamf 


tur,  assumitque  eum  in  afTectum  suum,  vel  separa- 
tim  dncit,  ne  praeaentibus  cdeteris  condiscipuiis 
magislrum  videatur  arguere. 

Qui  eonversus  dixit  Petro :  Vade  post  me,  Satana ; 
scandalum  es  mihi,  quia  non  sapis  ea  qum  Dei  suntf 
sed  ea  qua  hominum. 

Quia  contraria  ioqueris  voluntati  me»,  debes 
adversarius  appellari.  Satanas  interpretatur  adver" 
sariut  sive  contrarius.  Multi  putant,  quod  non  sit 
Petrus  correctus  sed  malignus  spiritus  haec  dicere 
suggerens  ei.  Sed  mibi  nunciuam  videbitur  incenti- 
Tum  diaboli,  error  de  pietatis  aflTectu  veniens.  Vade 
post  me,  id  est  sequere  meam  sententiam,  ut  gra> 
num  tritici  cadens  in  terram,  multos  fructus  affe- 

rat.  Volendoenim  praeire  uandalum  mtTri,  id  est,  me  B  et  nomen^Domini  invocabo  (Psal,  cxv). 
offendis.  Sciat  prudens  lector,  Petro  hanc  beatiludi- 
nem,  quodcunque  ligaveris  super  terram  et  caetera, 
in  faturo  promissam.  Nam,  si  stalim  data  esset  ei, 
nunquam  in  eo  pravae  confessionis  error  ioeum  in* 
venisset. 

M.  ?  R.  «»  L.  «« 

Tunc  convocata  turba  cum  iiscipnlis  suis^  disit 
eis  :  Si  quis  vuU  post  me  venire,  abneget  semetipsurUf 
et  tollat  crucem  suam  et  sequatur  me, 

[BEnA.  —  Gregor.]  Praedicta  apostolis  passione 
et  resurrectione,  bortatur  ad  sequendum  tam  eos 
quam  turbam.  Qui  deponit  veterem  bominem  cum 
operibus  ejus,  denegat  semetipsum,  alter  factus 


M. 


171 


Filitu  enim  hominis  venturus  est  in  gloria  Patrig 
sui  cum  angelis  suis,  Et  tunc  reddet  unicuique  secun-* 
dum  opus  ejus, 

[HiERON.]  Noli  timere,  quia  tristibus  laeta  succe* 
dunt.  Quasi  dicat :  Times  mortem?  audi  gloriam 
triumpbantis.  Yereris  cnicem?  ausculta  angelorum 
ministeria. 

CAPUT  XCI. 

M.  '''  R.  ''  L.  ^ 

Am€n  dico  vobis^  sunt  quidam  de  hic  stantibns^ 
qui   non  gustabunt  mortem  donec    videant  Filium 


ex  alt^x),  dicens  :  Vivo  autemjamnonegOf  vivit  vero  C  komints  venientem  in  regno  suo. 


in  me  Christus  (Galat,  u).  Tunc  enim  nosmetipsos 
abnegamus  »  cum  vitamus  quod  per  vetustalem 
fuimus,  et  ad  hoc  nitimur,  quod  per  novitatem 
vocamur.  Qui  superbus  init,  relinquit  se.  Conversi 
namqoe  impii  non  erunt,  non  quod  non  sint  in  es- 
sentia,  sed  non  erunt  in  impietalis  culpa.  Nisi 
qais  a  seipso  deficiat,  ad  eum  qui  super  ipsum  est 
non  appro[Hnquat,  nec  valet  apprehendere  quod 
uUra  ipsum  est»  si  nescierit  mactare  quod  est.  Qui 
autem  se  a  vitiis  abnegat,  ut  in  virlutibus  crescat, 
crucem  suam  toUat  vei  per  abstinentiam  affligendo 
corpus,  vel  per  compassionem  animum.  Inde 
Pauius  :  Castigo  corpus  meum  et  in  servitutem  re- 


Poterant  tacita  cogitatione  apostoli  hujusmodi 
scandalum  sustinere ;  occisioneni  et  mortem  nunc 
di^^is  esse  venturam.  Gloria  autem  quam  promittis, 
inionga  tempora  diilertur^r  Ne  ergo  desperatione 
vel  t«dio  frangerentur,  occultorum  cognitor  prae- 
sentem  timorem  pramenti  compensat  praemio. 
[Bed4.]  Quasi  dicat:  Ob  incredulitalem  veslram 
qualisin  regno  gloriae  fulurus  sim,  vobis  iu  prae- 
senti  tempore  monstrabo.  Vel  promittit  aliquos  de 
discipulis  visuros  dilationem  Ecclesiae,  anlequam 
per  mortem  recedant  de  mundo,  ut  in  praesenti  con- 
tra  mundi  gloriam  erecta,  certius  credatur  in  coslo 
regnatura.  [Hil4r.]  Decenter  dictum  est  gustabunt; 


digo  (I  Cor.  n).  De  compassione  proximi  ait :  Quis  ^  quia  stantes  cum  Christo,  mortera  corporis  gu- 

tn/frmolicr,  etego  noninfirmor?  (11  Cor.  xi.)  Baju- 

lantes  autem  crucem,  de^bemus  sequi  Dominura, 

animam   ponendo   pro  fratribus    nostris  et  pro 

amore  suo,  sicut  ipse  pro  nobis.  Quia  volens  ani' 

moMsuum  salvare  hic,  perdeteam  in  futuro.  £t 

hoc  est  qood  4icit : 

Qui  entm  voluerit  anmam  suam  salvam  facere, 
perdet  eam.  Qui  autem  perdiderit  animam  suan^  pro^ 
pter  me^  inveniet  eam. 

Qui  tempore  persecutionis  praesentem  vitam  car- 
nis  perdiderit  propter  me,  inveniet  (id  est  recipiet) 
eam  in  re^urrectione  salvam.  Sic  istud  dicitur  fi- 
deli,  ac  si  dicatur  agricolae  :  Frumentum  si  servas, 
penlis;  si   seminas,  renovas.   Unde  putrescit  in 


stanc,  vitam  v^ro  animae  retinent.  Yel  etiam  ex 
conditione  gustns  tenuem  quamdam  fidelibus  !iba- 
tionem  mortis  ostendit. 

Et  post  dies  seXy  assumpsit  Jesus  Petrum  et  Jaco^ 
bum  et  Joannem  fratrem  ejus  et  ducit  iUoi  in  mon' 
tem  excelsum  seorsum^  ut  oraret, 

[HiERON.]  Lucas  octo  diesponit,  Matlhaeus  et 
Marcus  sex.  ibi  primus  addilur  et  extremus,  hic 
medii  ponuntur  dies.  [BxiNk.]  Ootava  die  Dominus 
futuram  beatitudinis  |[Ioriam  ^scipulis  manifestat, 
quia  octavo  die  gaudinm  resuirectionis  ventiurum 
erat.  Nos  etiam  post  aex  hujus  saeculi  aetaies,  eX 
septimam  qtuetis  animarum  post  mortem,  quasi 
octava  aetate  resurgemus:  secundnm  MaUb^Oim  $A 


j 


S91  ZACHARIifi  CHRYSOPOLITANI EPISCOPI  !9i 

Marcum,  post  sex  states  quiescendum  est  sanctis.  A  vii).  Ideo  aatem  Tivus  et  roortuus  apparent,  ut  si* 


De  resurrectione  sextus  psalmus  pro  octava  inscri- 
bitur ;  quia  per  sei  aetates  quibus  operari  licet, 
precibus  est  instandum,  ne  in  octavo  retributionis 
tempore  corripiamur  ab  irato  judice.  Unde  psalmus 
ita  incipit :  Domine,  ne  in  furore  tuo  arguas  me,  ne- 
que  in  ira  tua  corripias  me  {Psal.  vi).  [Hieron.] 
Ut  vero  precibus  instemus,  instruimur  bic  a  Do- 
mino,  qui  ascendit  in  montem  ut  oraret.  Mons  in 
qnem  ascendit,  significat  ut  mente  in  excelsis  ha- 
bitent,  qui  in  decore  suo  Christum  videre  deside- 
rant.  In  tribus  apostolis  ostenditur  privilegium 
dignitatis  eorum.  [Beda.]  Ducuntur  seorsum,  quia 
multi  vocatiy  pauci  vero  electi.  Tres  secum  Dominus 
ducit,  ut  tribus  idoneis  testibus  mundus  credat, 


gnificent  Cbristum  moriturum  et  itemm  victuruD, 
ut  nos  vivi  simus  Deo,  mortui  mimdo.  [Beda.] 
Moyses,  id  est,  legislator,  et  Elias  prophetanim 
eximius  apparent,  ut  ostendant  ipsum  esse,  quem 
legis  et  prophetarum  scripta  promiserunt.  Ap|M- 
rent  autem  non  in  infimis,  sed  in  monte ;  quia  iUi 
soli  digni  sunt  Dei  majestate,  qui  Scripturam  pe- 
tunt  sublimi  mente.  Denique  Judsei  non  potueruBt 
sequi  Moysen  ad  Dominum  in  montana  conscen* 
dentem.  Atque  solus  Eliseus  cum  filiis  prophetarom 
contemplatus  est  asoendentis  Eliae  triumphum. 
Ipsi  dicebant  complenda  in  Jerusalem,  et  lei  el 
propheiae  usque  hodie  docent  dispensationis  Domi 
nicae  mysterium.  Discipuli  secundum  Lucam  evigi 


et  ut  signiflcetur  eos  illic  aterna  visione  latari,  qui  B  lantes,  visionem  viderunt.  Quia  sancti  post  mortem 

hic  fide  sanctae  Trinitalis  sunt  imbuti.  Vel  per  Pe- 

trum  praepositi  sive  conjugiati ;  per  Jacobum  pceni- 

tentes  seu  activi;  per  Joannem  virgines  vel  theo- 

rici  intelligunlur.  Notandum  quod  Matthaeus  hic 

dicit  Jacobum  (ratremJoannis;  quia  quidam  falso 

commentati  sunt,  alterum  interfuisse  Jacobum,  qui 

primus  Hierosolymitarum  episcopus  ordinatus  est 

ab  apostolis. 

Et  factum  est  dum  oraret,  transfiguratus  est  ante 
eoSf  et  resplenduit  facies  ejus  sicut  sol ;  vestimenta 
autem  ejus  facta  sunt  alba  sieut  nix^  iplendentia  catt- 
dida  nimist   qualia   futlo  super  terram  non  potest 


excitati,  majeslatem  Domini  videbunt.  Moysen  et 
Eliam  tunc  speculabuntur  in  gloria,  quia  tunc  me* 
lius  intelligent,  quomodo  iota  unum  aut  apex  wm 
non  priEteriit  a  lege^  et  quomodo  Dominus  legtm  tt 
prophetas  non  venit  solvere^  sed  adimplere  (Matth.  t). 
Aliter  :  Per  Moysen  mortuum  signaiitur  sancti,  qui 
ab  initio  mundi  usque  ad  diem  judicii  defunai,  ia 
ipso  judicio  sunt  resuscitandi ;  per  Eliam  viventem, 
qui  vivi  invenientur.  Isti  in  majestate  videntur,  et 
excessum  Domini  dicunt.  Qnia  sancti  cum  Cbristo 
regnabunt  gloriosi,  et  misericordiam  ejus  laudi- 
bunt,  quoniam  pro  salute  eorum  dignatus  est  pati. 
Respondens  autem  Petrus,  dixit  ad   Jesum :  D^ 


eandida  facere.  .       .  ,.  .     .     ,    . 

miney  bonum  est  nos  hic  esse  :  st  vts,  factamus  mc 

[HiEHON.]  Transfiguratus  est,  dicitur,  quia  talis  C  ^^.^  tabernacula,  tibi  unum,  Moysi  unum,  et  £/« 

apparuit  apostoiis,   qualis  futurus  est  injudicio, 


ubi  omnes  et  boni  et  mali  visuri  sunt  ipsum  judi- 
cem,  unusquisque  ad  suam  retributionem.  Nemo 
putet  eum  amisisse  corporis  verilatem,  et  assum- 
psisse  corpus  spirituale  vel  aerium.  Ubi  enim  splen- 
dor  faciei  et  candor  veslium  describitur,  non  sub- 
stantia  toUitur.  Transformatio  igitur  splendorem 
addidit,  faciem  non  subtraxit.  Yeslitus  Domini 
chorus  est  sanctorum,  ut  Apostolus  ait :  Quotquot 
in  Christo  baptizati  estis^  Christum  induistis  {Galat, 
iii).  Qui  vestitus  in  terra  despectus,  in  monte  re- 
fulget;  quia  nondum  apparet  quid  erimus,  sed  cum 
tpu  apparuerity  similes  ei  erimus  (/  Joan,  iii).  Bene 


unum, 

[HiERON.]  Qui  ad  montana  conscenderat,  non 
Yult  ad  terrena  descendere.  Erras,  Petre,  ut  Marcos 
et  Lucas  testantur.  Unum  tantum  tabernaculum  est 
Evangelii.  Si  tria  quaeris  tabernacula,  fac  onam 
quasi  Iria,  Patri  et  Fiiio  et  Spirilui  sancto,  neqoa- 
quam  servos  conferens  Domino.  0  quanta  feiicitas 
visioni  Deitatis  inler  angelos  adesse  perpetuo,  si 
tantum  humanitas  Christi  duorumque  societas 
sanctorum  ad  punctum  visa  delectat,  ut  eis,  ne 
discedant,  Petrus  praestare  velit  obsequium !  Qui  e( 
si  ut  humo  nescit  quid  dicat,  insiti  tamen  sihi  ar- 


doris  indicium  monstrat.  Oblitus  erat  regnum  Dei 

dicit  Marcus  de  vestimentis  ejus,  qualia  fullo  su-  rk  ^^^  ^o»«  »..vw.s«...... ««  ♦«,.»«  e^not:.    «^^  ;«  *miA. 

^,^*  ^  .    ^        u  non  esse  promissum  in  terra  sanctis,  sed  in  coeio; 

perterram  non  potest  candida  facere :  Quia  Chri-     ^^  j^^„^  «,^«„  f««.^«  «^«'^c«-  «^^*.o*^o«  ^ 
*^  '^  ^  et  domum  manu  factam  non  esse  necessanam,  sed 


8tu8  verus  fulio,  non  potest  (quia  non  .debet  recto 
judicio  et  vera  promissione)  fidelibus  in  terra  dare 
claritatem,  quae  eos  manet  in  coelis.  FuUo  est  ani- 
marum  doctor  atque  mundator  ab  inquinamento 
eamis  et  spiritus. 

Et  eece  aipfaruii  Utis  Moyus  et  Etias^  eum  eo  lo^ 
quentes  in  majestate  :  et  dicebant  excessum  ejue 
quem  eompUturtu  erat  in  Jerusalem 

HiKnoR.]  Ilt  apostolonim  augeat  fidem,  dat  si- 
gnnm  de  coelo,  Elia  inde  descendente  quo  con- 
scenderat  ,  et  Moyse  ab  inferis  resurgente. 
Qttod  et  Achaz  per .  Isaiam  praecipitur  ,  ut  pe- 
ut  iibi   signum  de  excelsoaut  demferno  (Isai. 


mansionem  coelestem  :  adhuc  hodie  imperitiae  nota- 
tur  quicunque  legi,  prophetis  et  Evangelio  tria  ta- 
bernacula  facere  cupit,  cum  haec  nequaquamvaleaiit 
ab  invicem  separari,  unum  habentia  tabemacaioffl 
Ecclesiam  Dei.  Notandum  quod  quidam  Moysi  et 
Eliae  species  angelorum  ministerio,  alii  autem  ip- 
sos  in  propriis  corporibus  apparuisse  credont. 
Apostoli  vero  qui  non  antea  noverant  illos,  eorum 
formas  in  majestate  discreverunt,  eo  sciticet  mo- 
nere  gratiae,  quo  quisque  sanctorum  universos  post 
resurrectionem  cognoscet. 

Adhuc  eo  ioqVLente^  ecce  nubes  lucida  obnmbresit 
eos. 


!»S 


m  UNUM  EX  QUATUOR  LIBEA  TERTIUS. 


m 


[Beda.]  Qiii  maleriale  Cabernaculum  quaesivit,  A  crux  scandalum  faceret  rudibu»  post  tantam  gloriam. 


uubis  accepit  obumbraculum,  ut  disceret  in  resur- 
rectione  sanctos  non  esse  protegendos  tegmine  do- 
morura,  sed  Spiritus  sancti  gloria  [gratia.]  Uinc 
Psalmista  :  FUii  autem  hominum  in  tegmine  ala^ 
fum  iuarum  sperabunt  (PsaL  xxw).  Et  Joannes  iu 
Apocalypsi  :  Templum  non  vidi  in  ea,  Dominus  enim 
omnipotens  templum  illius  est  et  Agnus  (Apoc.  xxi). 

Et  ecce  vox  de  nubcy  dicens  :  Uic  est  Filius  meus 
dilectus,  in  quo  mihi  bene  comptacui :  ipsum  audite. 

[HiEROM.]  Quia  Petrus  stulte  interrogaverat, 
ideo  non  meretur  responsionem,  sed  Paler  pro  Fi- 
Ho  respondit,  iit  verbum  Domlni  coinpleretur  :  Ego 
testimonium  non  dico  pro  me,  sed  Paler  qui  me  mt- 
sit.  Sensus  est :   Meo  Filio  est  tabernaculum  ob- 


Utique  doctoris  est  audientium  considerare  perso- 
nas,  ne  prius  irridealur  quam  audiatur. 

M.  %'  R.  «« 

Et  interrogaverunt  eum  discipuli ,  dicentes  :  Quid 
ergo  Scribce  dicuntj  quia  Eliam  oportet  primum  «n- 
nire  ? 

Sensus  est :  Quandoquidem  Elias  tam  cito  recessit 
a  iiobis,  ergo  quid  est  quod  Scribae  dicunt  de  Elia? 
Quomodo  intelligimus  illud  ?  Tradunt  Scriba»  juxta 
Malachiam  prophetam  Eliara  prajcessurum  Salvatoris 
adventum  (Malach,  iv).  iEstimant  ergo  discipuli 
hanc  advenlus  gloriam  esse  quam  viderant,  et  di- 
cunt  :  Si  jam  venisli  in  gloria,  quomodo  praecursor 


lemperandi  conslilulum,  ciijus  servi  sunt  Moyses  B  ^""^"^"  ^PP^*'^^- "^^^*"'^^"®^^^  <^»<^"n^q"'a  E»i^^ 

recesserat. 

At  ille  respondens,  ait  illis  :  Elias  quidem  vcnturus 
est^  et  restituet  omnia. 

Hoc  dictum  est  secundum  Malachiam,  in  quo  legi- 
tur,  quia  reducet  cor  patrum  ad  (ilios  et  filiorum  ad 
patres ,  et  restituet  oinnia  in  antiquum  statum. 
[Beda.]  Hic  Marcus  addil,  quia  quomodo  de  Ghristi 
passione  multiscripserunt,  sicctEliascum  venerit, 
multa  passurus  est  et  contemiiendus  ab  impiis. 

Dico  autem  vobis,  quia  Elias  jam  venitj  et  non  co- 
gnoverunt  eum^  shd  (ecerunt  in  eo  quwcunque  volue^ 
runt.  Sic  et  Filius  hominis  passurus  est  ab  eis.  Tune 
intellexerunt  discipuli  quia  de  Joanne  Baptista  dixti^ 
set. 

[HiERON.]  Qui  venturus  est  in  secundo  Salvatoris 
adventu  corporaliter ,  jam  per  Joannem  venil  in 
virtute  et  spiritu.  Et  sicut  in  Joannis  nece  Pharir 
saeorum  factio  consensit,  ita  et  in  occisione  Domini 
Herodes  voluniatem  junxit,  qui  eum  despectuiu 
remisit  Pilato  ad  cruciiigendum. 

R.  ^ 

Et  cum  venisset  ad  turbam,  vidit  Scribas  eonqui" 
rentes  cum  illis.  Et  cvnfestim  omnis  populus  videns 
eum  stupefactus  est,  et  expaverunt,  et  accurrentes 
satutabant  eum.  Et  interrcgavit  eos  :  Quid  inter  vos 
conquirilis 

Scit  et  iiiterrogat,  ut  confessio  pariat  salutem,  et 
murmur  cordis  nostri  sermonibus  solvatur ;  ut  est : 


et  Elias.  Hinc  de  eo  Moyscs  scripsit :  Ipsum  audie- 
tis  juxta  omnia  quas  locutus  fuerit  vobis  (Deut.  xviii). 
[Beda.]  NoSa,  sicut  Domino  in  Jordane  baptizato, 
sic  in  monte  Trinitatis  mysterium  declarari.  Quia 
gloriam  iilius  quam  in  baptismate  confitemur,  in 
resurreciione  videbimus.  Nec  frustra  Spiritus  san- 
ctus  hic  in  lucida  nube,  illic  apparet  in  columba ; 
quia  qui  nunc  simplici  corde  iidem  servat,  tunc 
luce  apertse  visionis  quod  crediderit,  contempla- 
bitur. 

Et  audientes  discipuli,  ceciderunt  in  faciem  suam, 
et  iimueruttt  vatde. 

[HiERoif.]  Triplicem  ob  causam  terrentur.  Se 
errasse  cognoverunt ;  nubes  lucida  operuit  eos,  ta- 
bemaculum  de  frondibus  aut  tentoriis  quxrentes :  C 
voce  Patris  audita,  non  poterant  homines  fragiles 
sustinere  majoris  gloriae  conspectum.  Denique, 
quanto  quis  ampliora  quaesierit,  tanto  magis  ad  in- 
feiriora  dilabitur,  si  ignoraverit  mensuram  suam. 
Qui  Deo  vult  facere  tabernaculum,  praeparet  ei  pe- 
netralla  cordis  sui. 

Et  accessitJesuSf  et  teligit  eos,  dixitque  eis :  Surgite 
et  nolite  timere. 

Consolatorio  tactu  et  verbo  metum  fugat,  membra 
solidaty  ut  postea  doctrina  tribuatur. 

Levantes  autem  oculos  suos,  neminem  viderunt  nisi 
solum  Jesum. 

Si  Moyses  et  Elias  non  evanuissent,  videretur  in« 


certum,  cui  vox  Patris  dedisset  testimonium.  Beiic  ^  Diciniquitates  prius.ut  justificeHs  (Isa.  xliii  juxta 


vident  illos  evanuisse ;  quia  postquam  umbra  legis  et 
prophetarum  discessit,  quae  quasi  nube  apostolos 
texerat,  Evangelium  remansit.  Jesum  solum,  dictum 
est ,  quia  cum  manisfestaverit  se  electis,  erit  Deus 
omnia  in  omnibus,  imo  ipse  cum  suis  unus  per 
omnia  Christus,  id  est,  caput  cum  corpore  splende- 
bit.  Propter  quam  unitatem  alibi  dicit:  Et  nemo  ascen- 
dit  in  ceelum^  nisi  qui  de  coslo  descenditj  Fitius  hominis 
qui  est  in  ecelo  (Joan.  iii). 

Ei  descendentibus  Htis  de  monte,  pracepit  Jesus^ 
dicem :  Nemini  dixeritis  visionem,  donec  Filius  ho- 
minis  a  mortuis  resurgat. 

Non  vult  boc  praedicari  modo  in  populo,  ne  incre- 
dibile  esset  propter  reimagnitudinem,  et  ne  sequens 


LXX).  Quid  autem  quarerent,  evangelista  nondicit. 

CAPUT  xcn. 

Et  accesserunt  quidam  PharisiEorumj  dicenies  itii : 
Exi  et  vade  hincj  quia  Berodes  vult  te  occidere. 

[Bbda.]  Exi  de  Gaiibea  ubi  dominatur  Herodes,  et 
transi  in  locum  ul>i  non  habeat  potestatem. 

Et  ait  ittis  :  Ite,  dicite  vutpi  iili. 

Propterdolos  et  insidias  Herodem  appellat  vulpem. 
Quod  animal  fraudis  plenum  est,  et  in  fovea  lateni 
et  putens,  et  non  reclis  itineribus,  sed  tortuosif 
anfractibus  currens,  Quae  cuneta  baereticis,  quorun 
Herodes  typum  tenet »  congruMnt :  qui  Christum 


295  ZACBARIiE  CURYSOPOLITANI  EPISCOPI  »6 

occidcre,  id  cst,  humilitatem  fidei  Christiana  cre-  A     RegpondeM  Jesus,  dixit:  0  generatio  infidilUtt 


dentibus  eripcre  moliuntur. 

Ecce  ejicio  d(gmonia,et  $anUate$  perficio  hodie  el 
cra$;  et  tertia  die  con$umnior 

Mystice  haec  'nlelligenda  sunt.  Quasi  dicat :  Nec 
Herodes,  nechaeretici,quorum  ipse  riguraest,poterunt 
perlurbarequod  inlendo  facere.  Intendoautem  ejicere 
daemonia  de  cordibus  hominum ;  ut  reliclis'  vanita- 
tibus  in  me  credant ;  et  perficere  sanitates,  ul  secun- 
dum  pracepta  mea  vivant.  Poslea  consummabor  in 
corpore  meo,  quod  est  Ecclesia,  quando  in  die  re- 
surrectionis  glorificaUm  ad  consortium  angelorum 
perducam.  Prima  ergo  dies  est,  per  gratiam  Dei 
abrenuntiare  vanitalibus ;  secunda,  concordare  veri- 
tati  moribus  et  viu ;  tertia  est  ultima  glorificatio. 


Verumtamen  oportet  me  hodie  et  cra$  et  $equenti  die  ^  ^  9^o  hoc  ei  accidit? 


perver$a^  u$quequo  ero  apud  vo$  et  patiar  vo$  f 

Non  hoc  dicit  taedio,  sed  in  similitudine  medid 
videntis  xgrum  agere  contra  sua  praecepu :  et  pa 
unum,  Judaeos  arguit  infidelitalis. 

Afferte  illum  ad  me,  Et  eum  accederet  et  ttditu 
illum,  $tatim  $piritu$  conturbavit  puerum  ,  el  elum 
in  terra,  volutabatur  $puman$. 

[Beda.]  Afferte,  inquil,  puerum,  propter  peccala 
scillicet  a  salute  longe  faclum,  et  ob  hoc  daemonio 
traditum.  Et  cum  accederet^  elisit  illum  daemoDinm. 
Quia  saepe  dum  post  peccata  ad  Deum  convertimui', 
magis  a  diabolo  impugnamur,  ut  vel  eicutiat  virtih 
lem,  vel  vindicet  suam  expulsionem. 

Et  inUrrogavit  patrem  eju$  :  Quantum  temporisnt 


ambulare,  quia   non  capit  prophetam   perire  extra 
Jeru$alem. 

Non  poterit  pertubare  Herodes  quin  ita  agam  et  ita 
consummer,  sed  nec  moriem  corporis  wei  poterit 
operari,  quam  in  Jesusalem  oportet  fieri,  ubi  non 
ipse,  sed  Pilatus  dominatur.  Non  enim  capit,  subaudis 
aliqua  scriptura,  me  propbetam  perire  extra  Jerusa- 
lem.  Saepe  quidem  dictum  est,  et  adhuc  dicimus 
importunitati  de  serie  hisloriae  contendentium ,  ut 
quae  capitula  putaverit  non  sua  propria  loca  obtinere, 
iatelligar  more  istius  scriptune,  praeoccupando  vel 
recapitulando  locaU  esse. 

M.  ?  R  '^  L.  « 

Faetum  e$t  autem^  tn  eequenti  die  acce$$it  ad  eum 
homo  provoluti$genibu$,  etexclamqvit,  dicen$  :Domt- 
ne,  mi$erere  fiUo  meo,  quia  unieu$  e$t  mihi,  et  lunaticu$ 
e$t :  et  $piritu$  apprehendit  ««m,  allidit  et  $pumat,  et 
itridet  dentibu$  et  are$cityet  maU  patitur,  Nam  $a!pe 
cadit  in  ignem,  et  crebro  in  aquam,  et  $ubito  clamatj 
€t  di$$ipat  eumj  et  vix  di$cedU  dilanian$  eum. 

[Bkda.—Hierow.]  Deprecando  per  conquestionem, 
exponit  incommoda  fiiii.  Loca  rebus  congrunt.  In 
monie  Dominus  orat;  transformatur  in  imo ;  mise- 
rorum  fletu  pulsatur.  Sursum  discipulis  mysteria 
regni  reserat,  deorsum  turbis  peccata  infidelitatis 
exprobrat.  Lunaticus  iste  significat  eos  de  quibus 
scriptum  est :  StuUue  ut  luna  mutatur  (EccL  xxvii).  ]> 
qui  nunquam  in  eodem  sUtu  permanentes,  nunc  ad 
haec,  nunc  ad  illa  vitia  muUti,  crescunt  atque  decre- 
scunt.  Peccator  spumat  stultitia,  stridet  iracundia, 
arescit  ignavia,  et  nunc  fertur  in  ignem  adulteran- 
tium,  nunc  in  aquas  quae  non  valentexstinguere  cha- 
ritatem.  Aquae  tales,  sunt  multitudo  insipientium 
idola  colentium.  Velcarnis  volupUs,  quae  moiliendo 
resolvitrobur  menlis. 

Et  rogavi  di$cipulo$  iuo$rUt  ^ieerent  iUum^  et  non 
pomemnt  eurare  eum, 

Latenteraccttsat  aposlolos,  sed  impossibilitas  cu- 
randi  interdum  non  ad  imbecillitatem  curantium,  sed 
adeorumquicurandisunt,  refenur,dicenteI>omino: 
Fiat  HHeeamdum  fdem  tuam. 


Interrogat,  ut  diuturnitas  infirmiutis  osteDsa, 
curationem  gratiorem  faciat. 

At  ille  aU :  Ab  infantia,  Sed  $i  quid  pote$,  adjura 
no$,  mi$ertu$  no$iri, 

Erubescat  Julianus,  qui  dicere  audel  omnes  bomi- 
nes  absque  uHa  peccati  congregatione  nascK  Quid 
enim  habuit  iste  puer ,  ut  ab  infantia  a  dsmonio 
vexaretur,  si  nullo  peccato  tenebatur  originali,  quem 
constat  nullum  adhuc  potuisse  habere  proprinffl 
peccatum  ? 

J^$u$  autem  ait  illi :  Si  pote$  credere,  omrnt 
po$$ibilia  $unt  credenti. 

Omnia^  scilicet  humanae  saluti  commoda,  wrf 
po$$ibilia  credenti^  quia  in  nomine  Jesu  postulantu 
et  dantur.  Dicens,  si  pate$  credere^  indicat  arbitrii 
libertatem. 

Et  exclaman$  pater  pueri  cum  lacrynU$,  aiebit : 
Credo,  Domine ;  adjuva  incredulitatem  meam, 

Quia  per  occultam  inspirationem  gratiae,  merito- 
rum  gradibus  fides  crescit,  uno  eodemque  tempore 
is  qui  nondum  perfecte  crediderat,  simul  et  credebat, 
et  in  imperfectione  fidei  incredulus  erat.  Vd  iia : 
Et  credebat,  et  comparatione  fidei  consummatz  ifl- 
credulum  se  dicebat. 

Et  cum  vidi$$et  Je$u$  eoncurrentem  turbam,  cor* 
cinnatu$  e$t  epiritui  immundOj  dicene  iUi :  Swde  et 
mute  $piritu$f  ego  tibi  prtecipio,  exi  ab  eo,  et  amp^ 
ne  introeae  in  eum, 

[HiERON.]  Ex  potentU  commuUtur  et  praecipit  spi- 


ritui,  imputans  quod  homini  praestat,  dum  neqae 
audiret,  neque  loqueretur.  Exiens  autem  spiritusne 
amplius  revertatur,  dicamus  ad  Dominum  corde 
munito  humiliute  :  E$to  mihi  in  Deum  proteetorm 
et  in  locum  munitum^  ut  ealvum  me  {acia$  {Piol. 

XXX). 

Er  claman$ ,  et  multum  di$€erpen$  eum^  exHt  eb  «0. 

Discerpit  diabolns  appropinquantes  ad  saltttem , 
quos  in  ventrem  suum,  veluti  sibi  diiecUm  escaa, 
trahere  desiderat  per  terrores  et  damna,  ut  Job. 

Et  factu$  e$t  $icut  mortuu^^  ita  ut  multi  dicereni 
quia  mortuu$  e$t, 

Sanatis  dicitur  :  Mortui  enim  e$ti$^  et  tita  veOra 
ab$condita  e$t  eum  Chri$to  in  Deo  (CoiciM.  m).  ^J^ 


^7  IN  UNUM  El  QUATUOR  LlfiER  TERTIUS.  SfS 

etinfirmitasChrislianonimnonestmon,  sedinorlis  A  inferuot.  Quia  verbum  crucis  ut  cuncta  salularia 


similUado. 

Jesus  autem  tenens  manum  ejus^  eievatit  eum.  Et 
surraxit^  el  curatu$  est  jmer  ex  illa  hora^  et  reddidi 
illum  patri  ejus, 

[Beda.]  Qui  peccantem  Tult  sanare,  Titium  debet 
arguere  etdepellere;  sed  hominem  amando  refo- 
▼ere,  donec  sanatum  spiritualibus  reddat  patribus 
Eeclesiae. 

175      T        »0 

V 


M 


L. 


Tune  auesseruntdiscipuli  ad  Je$um  ucreto^  et  dixe^ 
runi  z  Quare  nos  non  potuimue  ejicere  illum  t  Dicit 
iilie  :  Prapter  increduiitatem  ve$tram. 

[IIiLAR.]  Domino  in  monte  demorante  et  ipsis  cum 
turba  residentibus,  eorum  lldes  tepuerat. 

Amen  quippe  dico  vobi$^  $i  habueriti$  fidem  $icut 
granum  $inapi$^  diceti$  monti  huic :  Tran$i  hinc,  et 
transibit ,  et  nihii  impo$$ibiie  erit  vobi$.  Boc  autem 
genus  dwmoniorum  non  ejicitur^  ni$i  per  orationem  et 
jejunium. 

[Beda.]  Jejunio  passiones  corporis,  oratione  sa- 
nantur  pestes  mentis.  Sic  ergo  gravior  diaboli  pro- 
tervitas  superatur ;  sic  quoque  ira  Domini  cum  in 
ultioiiem  nostrorum  scelerum  fuerit  accensa,tanquam 
singulari  remedio  placatur.  [Hieron.]  Gura  Paulus 
dical,  si  totam  fidem  habuero,  ita  ut  monte$  tran$feram 
(I  Cor.  xui).  magrta  est  fides  qux  grano  sinapis 
comparatur;  non  parva,  ut  quidam  putant.  Montis 


confert,  sic  noxia  tollit.  Aliter :  Per  wontem  trans- 
ferendum,  per  arborem  morum  eradicandam  et 
transplantandam,  potest  intelligi ;  quia  consummaUfi 
fideiindicium  sil,  ubi  ralio  postulat  clemenlis  impc^ 
rare,  ut  quod  de  hls  specialiter  dictum  est,  de  omni- 
bus  hoc  genelaliter  sentiatur. 

CAPUT  XCIU. 

M  'V  R.  ""  L.  ''' 

Conver$antibu$  autem  ei$  in  Galii(eaj  dixit  illt» 
Je$u$ :  Fiiiu$  homini$  4radendu$  e$t  in  manu$  homi- 
nuitiy  ei  occident  eum,  et  tertia  die  re$urget.  Et  contriA* 
tati,  $unt  vehementer. 

Semper  Dominus  prosperis  miscet  tristia,  ut  cum 
^  repente  venerint ,  non  terrent  apostolos.  Et  si  eos 
contristat  quod  occidendus  est,  debet  lietificaie 
resurrectio.  Quod  autem  juita  Marcum  et  Lucam 
aliqui  Verbum  ignorabant,  non  tam  iugenii  tarditate, 
quam  amore  contingebat ;  quia  quem  Deum  verum 
cognoscebant,  moriturum  credere  nequibant.  Etquit 
per  figuras  saepe  loquebatur,  putabant  hoc  figurate 
dictum. 

M.  T 

Et  cum  vent$$ent  Caphamaum ,  aecesurunt  (/ui 
didrachma  accipiebant  ad  Petrum^  et  dixerunt  ei : 
Magi$ter  vester  non  $olvUdidrachma?  Ait :  Etiam. 

[HiEBON.]  Hocest,  vere  non  solvit.  Post  Augustum 
Caesarem  f acta  est  Judaea  tributaria .  Sed  pro  Mignoruni 


translalio  non  ejus  significatur,  quem  oculis  carnis      magnitudine  non  ausi  sunt  de  tributo  Dominum 

•     -  j  •11-  •       rk        •    ^   »    ^       i^*.  -  c   ^-^*  ^  11  i-i  '       M  j»      •       »  -«T   1  .. 


aspiciBius,  sed  illius  qui  a  Domino  translatus  fuerat 
ex  liinatico.  [Beda.]  Undestulti  sunt,  dicentesapo- 
stolos  nec  parvam  fidein  habuisse,  quia  montes  nullus 
eorum  transtulit.  Granum  sinapis  tritumetcribratum, 
tepidae  pingni  mulsae  admistum ,  si  jejunus  contra 
solem  vel  in  balneo  gargarizes,  omnem  noxium 
humorem  de  capite  purgat,etimminentiumimbeciIU- 
tatum  facit  pericula  vitari.  Sic  fldes  tentationum 
pistiUo  probaia ,  et  ab  omni  levium  cogitationum 
snperficie  cribro  discretionis  castigata,  et  perfectae 
dilectionis  meile  dulcorata ,  oznnes  de  corde  quod 
est  interioris  nostrt  hominis  caput,  vitiorum  sentinas 
non  solum  ad  praesens  exhaurit,  sed  et  in  futurum, 
ne  recoliigi  valeant,  praecavet.  Sic  ergo  lege :  Si 


habuerUiBfidemefAc^cem$icutgranum$inapi$,diceti$  j)  mitte  hamum:  et  eum  pi$cem  qui  primu$  a$eenderit. 


montiy  hoc  est,  dicere  poteritis  superbo  diabolo,  ut 
transeat  de  homine  obsesso,  et  nihii  incommoditatis 
impossibiteerit  vobi$  ad  curandum.  [Ahbros.]  In  Luca 
habetur,  diceti$  huic  arbori  moro,  eradicare  et  tran$- 
plantare  in  mare,  et  obediet  vobi$.  Fructus  mori  in 
flore  albet,  formalus  rutilat,  maturitate  nigrescit.  Sic 
diaboliisflore  angelicae  natune  etpotestaterutilanti, 
praevaricando  tetro  inborruit  odore  qui  per  fidem 
excluditur.  [Beda.]  Vel  per  moruni,  cujus  fructus  ct 
virgulta  rubent,  unde  et  a  Latinis  rubus  appellatur, 
evangeliom  crucis  exprimitur.  Quae  per  fidem  apo- 
slolorum  de  gente  Judaeorum  verbis  prsedicationis 
eradlcala  est,  In  mare  gentium  transplantata.  Folia 
etiam  mori  serpenti  superjecta  isubiecta)^  necem 
PATROi.  CLXXXVL 


appeilare.  Conveniunt  ergo  discipulum.  Vel  mali- 
tiose  hoc  fecerunt,  volentes  scire  an  Ca»ari  contra* 
diceret. 

Et  cumintra$$et  domum^  pra!veniteumJe$u$,  dicen$ : 
Quid  tibi  videtur^  Sinion  t  rege$  terras  aquibu$  aceipium 
tributum  vei  censum  f  a  fiiii$  $ui$t  an  ab  atieni$^; 
et  iiie  dixit :  Ab  aiieni$.  Dixit  ilii  Je$u$ :  Ergo  liberi 
$unt  fiiii. 

Dominus  noster  et  secundum  carnem  et  secundum 
spiritum  erat  filius  i«jgis.  Ergo  non  debebat  tribotum, 
sed  humilitate  solvit.  Prasvenit  autem  Petrum,  nolens 
exspectare  postulationem  tributi,  ne  apostoli  scanda- 
lizarentur 

Vt  autem  non  $candaiizemu$  eo$,  vade  ad  mare,  et 


toiie :  et  aperto  ore  eju$  invenie$  $taterem :  ilium  ««- 
men$j  da  et»,  pro  me  et  te, 

Quid  primum  mirer  hic  nescio,  an  praescientiam 
stateris  in  ore  piscis,  an  magnitudinem  virtutis,  si 
ad  verbum  ejus  mox  staterin  ore  piscis  creatusest.: 
Iste  piscis  qui  in  maris  gurgitibus  erat,  mystice  in-. 
telligitur  primus  Adam  liberatus  a  secundo  Adam.l 
Piscator  bominuin  Petrus,  doctrinae  hamum  misit 
in  sacculo,  ut  appositi  cibi  dulcedine  vagantes  ex 
eo  fluctuantesque  protraheret.  Stater  est  confessio. 
Stater  dicitur,  qui  duo  didrachmata  habet,  quo 
caro  servi  et  domini  liberantur.  Bene  datur  idem 
pretium,  sed  divisum ;  et  qnia  Bominus  per  verita- 
tis  confessionem  transivit  a  voluntariis  passionibus 

10 


f99 


ZACIiARliC  CIIRYSOPOUTANl  EPISCOPI 


m 


cuis  ad  impassibilitatem  carnis,  sed  nos  a  peccati  A  [iniimos]  ad  majora  confoteal.  Hinc  Paulits  toch 

Pbiiippenses  gaudium  siium  et  coronam.  IIlo  aQteoi 
iisu,  quo  de  certissime  futuris  ut  jam  de  exigUaHi- 
bus  loquimur,  accipe  dictum,  kie  at  fMjortiirejio 
cwlorum :  et  superius  quU  putas  major  ut  f  Yel  iu? 
Hic  est  major^  id  est,  babens  causam  qiue  eoin  fo- 
ciat  majorem : 

M.  '^  R.  •»  L.  *" 


captivitate  et  necessaria  corruptione  liberavit.  Vel 
simpliciler  boc  intellectum,  aedificat  auditorem,  cum 
Dominus  tantse  paupertatis  fuerit ,  ut  unde  tri- 
bvta  redderet,  non  haberet.  Si  quis  objiciat  Ju- 
dam  portare  pecuniam  in  ioculis,  respondemus  Do- 
miniim  nefas  putare,  ut  res  pauperum  in  suos  usus 
convcrteret. 

CAPUT  XCIV. 

R.  *x* 

Jn  illa  hora  cum  domi  essent^  interrogabat  eos : 
Quid  in  via  tractabatis  ?  At  illi  tacebant,  Siquidem  in 
via  inter  se  disputaverant  quis  esset  illorum  major. 

[Beoa.]  Inde  orta  videtur  disputatio  discipulorum 
de  primatu,  quia  videbant  Petrum,  et  Jacoburo,  et  B  gnus  quidquid  patiatur,  non  deciinat  a  fide.  Sciiin- 


R. 

Qui  autem  scandalizaverit  unumdepusittis  ittit^ 
in  me  eredunt  expedit  ei  ut  suspendatur  mola  amum 
in  coUo  ejusy  et  demergatur  in  profundum  marii. 

[HiERON.]  Qui  scandali^atur,  parvulus  est.  Maj«. 
res  enim  scandala  non  recipiunt.  Recte  igitar  qui 
scandalizari  potest,  pusilius  appeliatar.  Qaiaoa. 


Joannem  ductos  in  montem  seorsum,  ad  aliquid  se- 
crelum  eis  credendum.  Sed  et  Petro  audierant 
claves  regni  coelorum  promissas,  Ecclesiamque 
supra  petram  fidei,  a  qua  ipse  nomen  acceperaf 
ardificandam,  atque  tribulum  pariter  pro  Petro  et 
Domino  redditum.  Puubant  ergo  vel  Hlos  tres  cxte- 
ris,  vel  omnibus  Petrum  esse  praelatum.  Quod  inlei- 
ligens  Dominus,  vult  desiderium  gloriae  sanare  bu« 
militatis  contentione. 

95    T        9S 


M. 


178 
u 


R.  "^  L. 


£t  accesserunt  discipuli  ad  Jesum^  dicentes  :  Quis 
putas  major  est  in  regno  cmiorum  f  et  advocans  Jesus 
parwlum ,  statuit  eum  tn.  medio  eorum ,  et  dixit 


dum  ritum  provinciae  loquitur  de  mola  asioaria,qao 
majorum  criminum  ista  apud  veteres  Judaeos  pona 
fuit,  ut  in  profundum,  iigato  saxo  ad  collam,  rei  d^ 
mergerentur.  Haec  sententia  generalis  est  tam  ad 
omnes  quam  ad  apostolos,  qui  si  de  bonore  cooteo- 
dere  persisterent,  quis,  eorum  major  esset,  perde- 
rent  per  suum  scandalum  illos,  quos  ad  fidem  too 
bant.  Sensus  est  :  Expedit^  id  est,  multomeliusesi, 
pro  culpa  brevem  poenam  accipere,  quam  atemis 
servari  cruciatibus.  NoommjudUabit  Dm  bua 
idipiumf  (Hakum  u  juxta  lxx.)  Vel  ita ;  ExptdU, 
id  est,  multo  utilius  est,  innoxium  pcena  atrocissi- 
ma  temporali  tantum  finire  vitam  corpoream,  quain 
iaedendo  fratrem,  mortem  anima^  promereri  perpe^ 


Amen  dico  vobis :  Nisi  conversi  fueritis  et  eficiamini  ^  tuam.  Si  tamen  de  veritate  scandalum  ponitur,  Dt: 


sicut  parvuUt  non  intrabitis  in  regnum  cwlorum, 

[HiERON.]  Ilii  euntes,  disputaverant  de  principatu. 
Dominus  in  domo  docet  eos  superbiam  in  bumilita- 
tem  mutare.  Principes  enim  klMrant,  bumiles 
quiescunt.  Parvuius  non  perseverat  in  ira,  non  me- 
nrinit  iaesionis,  non  in  pulchra  rouiiere  delectatur, 
honorem  ambitioue  non  appetit.  [Beda.]  Taie  est 
ergo  quod  dicitur  :  Nisi  innocentiam  pueri  babueri- 
tis  non  intrabitis  in  .regnum  ccelorum.  Quod  autem 
Marco  referente  compleius  est  puerum ,  significat 
bumiies  dignos  esse  suo  complexu,  qui  vere  possunt 
gloriari  et  dicere :  Lwva  ejus  sub  capite  meo,  et  de^ 
tera  ejus  amplexabitur  me  (Cant.  u). 


lius  permittitur  scandalum  nasci,  quam  veriias  r^ 
linquatur.  [Hilar.]  Aliter:  Per  molam  asjiaruoi 
saecularis  vitae  circuitus  ac  iabor  exprimitur,  Hpa 
profundum  maris,  extrema  damnatio  signatur.  Qbi 
ergo  sanctitatis  ad  speciem  deductus ,  vertw  siva 
exemplo  caeteros  destruil,  melius  esset  ei  ut  terre&a 
acta  constringerent  eum  sub  exteriori  babitu  ad 
Mortem.  Quia,'si  solns  caderet,  toierabilius  in  in- 
ferno  cruciaretur.  [Hilar.]  Aliter  :  Molae  opus,  est 
labor  caecitatis.  Nam  ciausis  jumentorum  oculis 
aguntur  in  gyrum.  Sub  asini  quidem  nomine,  geo- 
tilis  populus  frequenter  in  Scripturis  nuncupatur 
Hic  alligatus  est  ad  molam,  hoc  est,  ad  lapideoi 


Quicunque  ergo  humiUaverit  se  sicut  parvulus  iste,  j^deos,  circa  quos  caecis  oculis  erroris  sui  gyroper 

irabitur,  et  sic  cum  sua  sacrilega  mola  deroerjiiur 
fliictibus  judicandi  saeculi.  Sensus  ergo  est :  HeliHS 
esset  Christiano,  per  cujus  scandalum  fratressKi 
vel  subditi  sibi  pereunt,  si  paganus  esset;  quia  m 
t^ntam  pcenam  pagani  patiuntur  in  inferno,  qnair 
tam  Cbristiani  falsi. 

CAPUT  XCV 

105 


hk  major  est  in  regno  ccilorum,  Si  quis  vult  primus 
esse ,  ertl  omnium  novissimus  et  mimster,  Et  qui 
sissceperit  unum  parvulum  talem  in  nomine  meoj  me 
suscipit. 

hk  futuro  quidem  sanctorum  collegio,  nulla  erit 
Ai  ciorum  praeiatio.  Verumtamen  ibi  sanctitate  ma- 
jor  eris  inter  aliquos,  vel  etiam  unus  de  primis,  se- 
m  ndum  quod  hic  juvanle  rationis  industria  magis 
sequeris  formam  virtutis,  quam  natura  duce  puer 
observat.  Qui  aulem  sine  meritis  sola  baptismi  gratia 
salvantor,  magni  quidem  erunt,  sed  non  aliquibus 
inajores.  ^ui  vult  ergo  de  majoribus  esse  suscipiat 
parvulos  pro  amoreCbristi,  quod  est  ipsum  suscipi 
io.eis,  id  est»  puerili  siroplicilate  adbuc  infirmos 


R»7      j 
•     vni    1j* 

Respottdens  autem  Joannes,  dixit :  Magister  tidi- 
mus  quemdam  in  nomine  tuo  ejicientem  dmoMs.  ti 
prokibuimus  eum^  quia  non  sequitur  nobiscum,  i^ 
autem  ait :  Nolite  prohibere  eum.  Nemo  est  adm^ 
faciat  virtutem  in  nomine  nieo^  et  possit  ciio  mak  l^ 


301 


LN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIU5. 


502 


qui  de  tne.  Qui  enim  non  est  advenw  vo$,  pro  vo-  A  lent  bomines,  nondum  Christi  sacramenta  suscipeie 


bis  est 

[AuGUST.]  Non  est  contrarium,  quod  alibi  dicit : 
Qtti  vos  spemit,  me  gpemit ;  et  qui  mecum  non  est,  ad-^ 
versum  me  est.  Hoc  enira  vult  inteiligi,  in  tantum 
curo  illo  non  esse  aliquem,  inquantum  est  adversus 
eum ;  et  intantum  adversus  ilium  non  esse,  inquan- 
ium  cum  illo  esi,  sicut  iste  qui  in  hoc  quod  in  no- 
mine  Christi  virtutes  faciebat,  non  erat  contrarius 
discipulis,  sed  in  hoc,  quod  in  societate  eorum  non 
erat.  Unde  Doininus  dixit  eis  :  Nolite  prohibere  eum. 
Uniiatem  Ecciesiae  debebant  ei  suadere,  non  iliud 
in  quo  cum  illis  erat,  prohibere,  sicut  cathollca  £c- 
clesia  non  improbat  in  haereticis  sacramenta  com- 
munia,  in  quibus  nobiscum  sunt,  sed  divisiones  a 


audentes,  et  tamen  nomini  Christiano  faventes. 
Tales  etsi  jam  non  tuti  sibi  debeant  videri  ex  hac 
benevolentia,  quia  nondum  sunt  abluti  baptismo , 
tamen  misericordia  Dei  jam  ita  eos  gubernat,  iit  ad 
eam  perveniant,  atque  ita  securi  de  hoc  saeculo  al- 
scedant.  Qui  profecto  aliquando  etiam  priusquam 
Christiani  liant,  utiliores  sunt  quam  falsi  Christiani, 
qui'aliis  ea  persuadent  ut  eos  secum  in  aeternam 
po^nam  pcrtrahant.  Quos  membrorum  corporalium 
nomine  tanquam  manum  vel  oculum  scandalizanlem» 
jubet  poininus  erui  e  corpore,  hoc  est,  ab  unitaiis 
societate,  ul  sine  his  potius  eatnr  ad  viiam,  quam 
cum  eis  in  gehennam.  Et  si  omnibus  bonis,  quibu» 
de  eis  notitia  est,  hac  perversitate  innotescunt,  ab 


nobis  et  sententias  veritati  adversas.  [Beda.]  Hac  B  omnium  penitus  societale,  atque  ab  ipsa  divinorum 


sententia  doctus  dicit  Apostolus  :  Sive  occasione^  sive 
veritaie  Christus  annuntietur,  in  hoc  gaudeo  et  gau 
deho  {Philip.  i.) 

«9    w        197 


M. 


179 
II 


R.  *"  L. 


Va:  mundo  ab  scandalis.  Neeesse  est  enim  ut  ve^ 
niant  scandala.  Verumtamen  vse  homini  per  quem 
tcandalum  venit, 

Sicut  necesse  est  ignem  calere,  nivem  vero  fri- 
gere,  ila  eiiam  necesse  est,  ut  iniquitas  mundi  er- 
roFibus  pleni,  scandala  pariat;  perfectorum  vero 
charitas,  pietatis  operibus  luceat.  Yerumtamen  quia 
nulla  iiecessitas  cogit  humana  corda  esse  iniqua, 
quae  taroen  quia  iniqua  sunt,  necessario  scandala 


sacramentorum  participatione  separentur.  Si  autem 
quibusdam  nola  est  eorum  perversitas,  pluribus  au- 
tem  ignota,  ita  tolerandi  sunt,  sicut  ante  ventila- 
lionem  palea  toleratur  in  area,  ut  neque  ilUs  ad 
iniquitatis  consentiatur  communionem,  nec  propter 
illos  bonorum  societas  deseratur.  Hoc  faciuntqui 
hibent  in  seipsis  salem,  et  pacem  habent  inier  se. 


n. 


101 

X 


Vbi  vermis  eorum  non  moritur,  et  ignis  non  exi /in- 
guitur.  Omnis  enim  igne  Moiietur,  et  omnis  victimi 
sale  saUetur, 

[Beda.]  In  verme  putredioem  gehennae,  in  igu6 
ardorem  designat.  Sic  enim  vermera  dicit  seram 


movent,  ideo  vae  illi  cujus  vitio  veniunt.  In  qua  ge^     scelerum  poenitudinem,  quae  nunquam  in  tormentis 


neraii  eenlentia  percutitur  Judas.  Ideoenim  maxime 
ait  yenire  scandala,  quia  ad  sacramentum  reddendx 
nobi»  aetemitalis  omnis  in  eo  passionis  Iiumilitas 
csset  explenda.  In  hoc  namque  ignorantia  plurinium 
<^iinetur  humana,  quod  sub  deformitate  crucis, 
aetemae  gloris  Domiuum  nolit  accipcre.  Et  quid 
mundo  taro  periculosum,  quam  uon  recepisse 
Christura. 

M.  \?  R.  "^ 

Si  etuttm  manus  tua  vel  pes  tuus  scandaliM  /e, 
absdde  eum  et  projice  abs  te,  Bonum  est  tibi  ad  vitam 
ingredi  debiiem  vel  claudum,  quam  duas  manus  vel 
duos  pedes  habentem,  mitti  in  ignem  wlernum.  j) 

[Beda.]  Quia  supra  doeuit,  ne  scandalizaremus 
credentes,  admonet  quantum  cavere  debemus  eos 
qui  scandalizant,  cum  parum  distet  in  viti«  fallere 
vel  falli.  Scandalizat  autcm,  qui  dicto  vel  facto  mi- 
uus  recto  occasionem  dat  ruinac.  Aut  bonum  iege 
hic  pro  melius,  aut  pro  quam  [quam  pro]  non ,  sic- 
ut  ibi :  Bonum  est  confidere  in  Domino,  quam  con- 
fidere  in  homine  (PsaL  xvii.) 

Et  si  ocuius  tttusscandalizat  te^  erue  eum  et  projice 
abs  le.  Eonum  tibi  luscum  in  vitam  intrare,jquam  duos 
cculos  habentem,  mitti  in  geliennam  ignis. 

[AuGcsT.]  Notandum  quod  ilie  de  quo  Joannes 
suggessertt,  non  ita  separabatur  a  discipulis,  ut  eos 
taDquam  hsereticos  improbaret,  sed  sicut  facerc  so- 


coBsciemiam  mordere  cessabit,  ut  ignis  sit  poDna 
extrinsecus,  vermis  dolor  interius.  Ideo  autem  per 
ignem  tribulationis  evellas  amicos  ka  tibi  utiles,  ut 
manus,  pes,  oculus,  si  te  ad  gehennam  trahere  ve, 
lini;  quia  oinnis  qui  victima  Dei  est,  purgatorio 
igne  examinabitur  :  et  interim  ratione  sapientise  sa* 
litur,  dum  sanguinis  corniptio,  quse  putredinis  cu- 
siodia  cst,  et  vermium  mater,  consumitur.  Fetor 
ciiim  vermiura,  solet  nasci  de  corruptione  carnis  ct 
sanguinis.  Ideoque  caro  rccens  sale  conditurt  iit 
e.\siccato  humore  sanguineo,  vermescere  nequeat. 
Caro  ergo  et  sanguis  vermes  creat;  quia  delsciatio 
carnalis,  cui  condimentum  conlinentia  non  resistit, 
pasiiani  luxuriosis  gcnerat  aetemam.  Cujus  fetorem 
quisquis  vitarc  desiderat,  corpus  sale  continentiae  et 
nienlem  sludcat  condimento  sapienti»  ab  erroris  et 
viiiorum  labe  castigare.  Aliter  :  Mire  dictum  est, 
omnis  igne  salietur.  Quae  enim  victima  sale  salitur, 
vermis  putredinem  arcet ;  quae  vero  igne  sale  aspcr- 
so,  carnem  quoque  confumit  {Levit.  ii.)  Jloc  secun- 
dum  legcin  in  hostiis  fiebat,  quae  in  altari  crema- 
bantur,  ubi  in  omni  victima  sal  offcrri  pneceptum 
esi.  Sal  ergo,  dulcedinem  sapienliae;  ignis,  Spiritus 
sancti  graliam  designat.  Et  ita  omnis  igne  salietur; 
quia  elecli  per  amorem  sancti  Spiritus  Deo  victima 
digna  consecrantur.  Et  quia  sale  sapientise  se  a 
vitiis  emundant,  bene  addidit,  et  omnis  viclima 
sale  salieiur.  llaqutf  victima  talis  non  solum  sale 


lACHARIiE  CflKTSOPOLITANl  EPISCOPI 


SM 


•.  -   -.u  nA»  nw-  k  cuius  no8  omnes  cenlesima  porlio  Bumus  BonsgiiiU 


rati  tanlum  contagio  pcUitur,  sed  ab  electorura 
mente  ipsa  etiam  Titae  praesentis,  quae  in  carne  est, 
delectatio  tollitur.  Unde  Apostolus  :  JSostra  autem 
convcrsatio  in  ctclts  est  (Phitip.  m).  Vel  ita  :  Altare 
Dei,  cor  electorum  est,  hostise  in  hoc  altari  offe- 
rendae,  bona  opera  sunt.  In  oranibus  autem  sacrifi- 
ciis  sal  debet  offerri,  quia  nullum  est  opus  bonum 
sine  sapientia.  Ignis  in  altari  sacrificia  consumit,  de 
quo  Joannes  ait :  Ipse  vos  baptizabit  in  Spiritu  san- 
cio  et  igni{Matth.  iii).  Vel  ignis  tribulationis,  quo 
patienlia  fidelium  exercetur,  ut  perfectum  opus  ha- 
beant.  Omms  igitur  qui  cavere  vult  vermem  aeterni 
tormenti,  igne  castigabitur,  ut  •mne  opus  suum  sil 
viclima  Deo  sale  condita. 

CAPUT  XCVL 

M.  'l' 

Videte  ne  conUmnatis  unum  ex  his  pusillis, 
Ausleritalem  qua  praceperat  amicos  propier 
f  >eum  amputandos  temperat»  dicens  :  Sic  praecipio 
severitatem,  ut  clementiam  doceam.  Quantum  in 
vobisest,  nolite  contemnere;  sed  per  vestram  salu- 
tem  etiam  illorum  quserite  sanitatem.  Si  non 
potestis ,  melius  est  vos  salvari,  quam  cum  illis 
perire. 

Dico  enim  vobis,  quia  angeli  eorum  in  ctelis  semper 
vident  (aciem  Patris  mei  qui  in  coelis  est,  Yenitenim 
Filius  homitti9  salvare  quod  perierat. 


novem  in  monlibus,  hoc  est,  in  ccelestibos,  vel  iik 
deserto,  quia  choros  angelonim  lellquit  in  ccelo. 
Cur  autem  coelum  dcsertum  vocatur,  nisi  qood  de- 
scrtum  dicitur  derelictum  ?  Tunc  enim  ccBlumboiDo 
deseruit  cum  peccavit.| 

Ovem  [Quem]  Dominus  humcris  imposuit,  quia 
humanam  naturam  suscipiens,  peccau  nostra  por- 
tavit.  Humeri  Christi,  crucis  brachia  sunt.  Illicpco. 
cataraea  deposui,  in  iila  nobili  paiibuli  ccrvicc  re- 
quievi.  Ovc  invenla  domum  rcdiit,  quia  rcparato 
homine  coelum  intravit.  Angeli  sunt  cjas  amid, 
quia  voluntatem  ejus  stabiUtcr  custodiunt.  lidem 
sunt  vicini,  quia  clarilate  visionis  ilUus  firuiintar. 
Notandum  quod  non  dicit,  Congratulamini  ovi,  sed 
^  miM,  quia  vita  nostra  gaudium  est  ejus. 

M. 

^Amen  dico  vobis  quia  gaudebit  super  eam  tnifii 
quam  super  nonaginta  novemqwB  fion  erramunt,  «t 
non  indigent  posnitentia, 

Licet  pastor  multo  plus  nimirum  diUgat  ovesno- 
naginta  quam  solam  cenlesimam ,  tacilis  lamea 
aliis,  de  restaurata  multis  modis  se  gaudere  oslen- 
dit.  Sicquoquc  Salvalor  de  reparatione  generisiio- 
mani  magis  gaudet,  hoc  est,  magis  et  pluribus  ar- 
gumentis  se  gaudere  ostendit,  quam  de  angelorum 
stabililate.  Vel  iu :  Magis  gaudet,  id  est,  magisgiu- 


dere  nos  inde  facit, 
....  Sic  non  est  voluntas  ante  Patrem  vestrum  ((uii^ 

Quasi  dicat  :  Si  contemnilis  unum  ex  pusiilis,  ^ 
angeli  videbunt,  et  Pater  meus  ulciscetur.  Quod 
ideo  dico  vobis,  quia  quod  ego  veni  salvare,  vos 


non  debetis  conlemnere.  Magna  dignitas  aiiimanim, 
ut  unaquaeque  habeat  ab  ortu  nativitalis  in  custo- 
diam  sui  angelum  delegatum.  [Isidor.]  Singul» 
quoque  gentes  vel  Ecclesiae  praepositos  angelos  ha- 
bere  creduntur,  quod  osicnditur  teslimonio  angeU 
Danieli  loquentis :  Ego,  inquit,  veni  ut  nuntiarem  tibi, 
sed  princeps  regni  Persarum  restitit  mihi  (Dan,  x). 
[HiERON.]  Et  poslea  :  Non  est  qui  me  adjuvet,  nisi 
Michaelvrinceps  vester  (ibid.)  Et  in  Apocalypsi : 
Angelo  Ephesi  et  Thijatirte,  el  angelo  Philadelphia, 
et  angeiis  quatuor  reliquarum  Ecclesiarum  scribe  hcec 
(Apoc.  II).  Apostolus  quoquc  praecepit  velari  capita 


coslis  est,  ut  pereat  unus  de  pusillis  istis. 

Sicut  non  est  voluntas  pastoris  unam  ovem  perire, 
sic  non  est  voluntas  ante  palrem,  hoc  esl,  sic  m 
vult  Paler  ut  unus  nusillus  pereat. 

Lise 
•  X 

Aii(  qum  mulier  haben»  drachmai  decem,  «  H^ 
deritdrachmamunam,  nonne  accendit  teceriiflm  rt 
everrit  domum,  et  quoeritdiligenter  donec  inveniatlEi 
cum  invenerit,  convocat  amicas  et  vicinas,  diceu '. 
Congratulamini  mihi,  quia  inveni  drachmam  0»«« 
perdideram, 

[Beda.]  Drachmacst  nummus  ccrtas  quantitatisto- 
bensimaginem  regis.  Mulier  ei-go(id  esl,I)eiSapien. 
tia)  decem  drachmas  habuit,  cum  novem  ordinibus 


feminarum  in  Ecclesiis  propler  angelos  {/.  Cor.xi).  j)  angelorum  est  additus  homo  decimus,ut  compiere uir 


187 


M.  'f  L. 

Et  ait  ad  illos  parabolam  istam,  dicens :  Quid  vobis 
videtur  7  si  fuerint  alicui  centum  oves,  et  erraverit 
una  exeis,  nonne  relinquit nonaginta  novem  inmonti- 
bus  vel  in  deserto,  et  vadit  qumrere  eam  qux  erravit  ? 
Et  si  contigerit  ut  inveniat  eam^  imponit  in  humeros 
suos  gaudens,  et  veniens  domum,  convocat  amicos  et 
vicinos,  dicens  iUis :  Congratulamini  mihi,  quia  in- 
veni  ovem  meam  quce  perierat, 

Quia  cenicnarius  numerus  est  perfectus,  Dominus 
•centum  oves  habuit,  postquam  homines  et  angelos 
creavit.  Sed  una  ovis  periit  cum  homo  deUquit.  Di- 
.misil  autem,  dum  seipsum  cxinanivit  dives  pastor. 


electorum  numerus.  Mulier  drachmam  perdidii, 
quando  homo,  qui  conditus  ad  iroagh\em  Dci  fueni, 
peccavil.  Sed  mulier  lucernam  acccndit,  quiasa- 
pientia  Dei  in  carne  apparuit.  Luccrna  lux  esl  m 
icsta,  id  est,  divinitas  in  carne.  Dc  qua  tesia  wi 
corporis  dicit  ipsa  Sapientia:  Exaruit  tanquam  taii 
virtus  mea  (Psal.  xxi).  Testa  in  ignc  solidalur,ei 
virtus  ejus  exaruit,  quando  assumpUm  carnemeJ 
iribuiatione  passioni»  roboravit  ad  gloriam  resur- 
rectionis.  Accensa  aulem  luccrna,  id  est,  came  pcf 
divinitalem  glorificata,  domus  everritnr,  quia  i">- 
mana  conscienlia  reatus  sui  consideratione  perlur- 
baiur.  Sic  ergo  drachma  repctitur,  quia  in  horoiM 
EimiUtudo  Crcatoris  reparatur.  Amicas  et  vicin»* 


505  IN  UNUM  El  QUATLOR  LIBER  TEHTIUS.  50G 

dicit  polcsiatcs  angelicas,  quae  tanlo  sunt  juxia  su- A  longe,  non  locum  nuilando,  sed  animum  :  quia 
pernam  sapienliam,  quanto  eam  yicinius  conlem< 


plantur.  Has  autem  convocat,  dum  per  exhibitionem 
gratix  hominibus  impensae,  ad  amorem  sui  vebe- 
mentius  acceudit. 

L.  T  M.  ''' 

Ita  dico  vobis,  gaudium  erit  in  emlo  coram  angetis 
Dei  $uper  uno  peccatore  pcenitentiam  agenle,  quam 
svper  nonaginta  novem  justi$  qui  non  indigent  pceni  • 
tentias 

f^ierumque  bi  qui  nuHis  se  oppressos  peccatorum 
molibus  sciunt,  pigri  remanent  ad  exercenda  bona, 
ul  secnri  quod  non  commiserunt  mala  graviora.  At 
contra  nonnunquam  hi  qui  se  illicita  egisse  meml- 


quanlo  quisque  delinquit,  tanto  iongius  a  Dei  gr&tia 
recedit,  et  eo  citius  ornamenta  naturae  luxuriando 
consumit.[AMBROs  — Beoa.]  Necputandum  quod  aii- 
qua  aetas  infirma  sit  ad  regnum  Dei  possidendum, 
vel  quod  ftdes  gravelur  annis  ;  sed  quicuuquc  re- 
cedit  a  patre,  exsul  patriae  et  civis  mundi  factus, 
merito  patrimonium  vastat. 

Et  postquam  omnia  consumpsisset,  facta  esi  fames 
valida  in  regione  t7/a,  et  ipse  cospit  egere. 

Apalre  acceperat  facuUatem,  ut  invisibilia  cjus  per 
ea  quae  sunt  visibilia  cognosccret,  et  ex  pulchritudi- 
necreaturarumconsequenter  inteliigeret  creatorem. 
Nunc  vero  fames  in  regione  longinqua  est,  indigcn- 
tia  verbi  veritaiis  in  oblivione  Creatoris.  Egere  coi- 


nerunt,  ipsodolore  compuncti, inardescunt  ad  amo-  b  pjt,  quia  nibil  prodigae  salis  est  voluplali 


rem  Dei.  Majus  ergo  gaudium  Gt  in  coeio  de  pecca- 
tore  converso,  quam  de  stante  justo.  Nam  et  dux  in 
praelio  plus  illum  militem  diligit,  qui  post  fugam 
reversus  hostem  fortiter  premit,  quam  illum  qui 
nunquam  lerga  praebuit,  et  nunquam  fortiter  ali- 
quid  fecit.  [Albinus.]  Quod  vero  angeli,  utpote  ratio- 
nales,  gaudent  de  reconciliato  sibi  homine,  incendit 
nos  ad  probitatem,  ut  agamus  quod  iilis  gratum  sit, 
quorum  etaffectare  patrocinium,  et  offensam  timere 
Jebemus.  In  tertia  quidem  parabola  de  peccatorum 
susceptione  nonsuum  tantummodo  suorumque  Do- 
minus  gaudium  demonstrat,  sed  et  invidentium 
murmur  reprebendit. 

CAPUT  xcvn. 


L. 


190 

x 


Ait  autem:  Homo  quidem  habuit  duos  filiosy  et 
dixil  adolescentior  ex  illis  patri:  Pater,  da  mihi 
portionem  substanticB  quce  me  contingit.  Et  divisit  iUis 
substantiam. 

[Beda.]  Homo  qui  duos  filios  habuit,  Deus  Pater 
inieiligitur,  duorum  populorum  creator.  Major  fihus  * 
est,  qui  permansit  in  cultura  unius  Dei :  miuor 
vero,  qui  idola  coluit.  Substantia  divisa,  sensus  ra- 
tionalis  est  in  bomine.  Hanc  minor  filius  a  patre 
sxpetiit,  quando  per  iiberum  arbitrium  absque  Dei 
grafia  se  regere  putavit.  Fidelibus  praestat  D.eus 
auxilium  gratiae  suae,  infidelibus  vero  concedit  be- 


Et  abiit,  et  adhwsit  uni  civium  regionis  illius,  et 
misit  illum  in  viilam  suam,  ut  pasceret  porcos. 

Unus  civium  qui  se  sponte  illaqueavit  illeestquiy 
concupiscentiis  terrenis  merito  pravitatis  suse  pra».- 
posilus,  princeps  mundi  vocatur  Hic  misit  eum  in 
villam  suam ,  subjugando  cupiditati  substaniiae 
mundialis.  [Hieron.]  Porcos  pascere  est  ea  operari 
quibus  gaudent  spiritus  immundi.  Ut  enim  porcus 
sordibus  deiectatur,  sic  diabolus  in  idolis  cruore 
pecorum  pascitur,  sed  mortehominis  praecipue  sa- 
turatur.  Misit  ergo  eum  in  possessionem  suam,  id 
est,  suum  fecit  famulum,  ut  pasceret  porcos,  im- 
molans  ei  animam  suam. 

Et  cupiebat  implere  ventrem  suum  de  siliquis  quas^ 
porci  mundiuabanty  et  nemo  iUi  dabat. 

[Beda.]  Siliqua  cibus  porcorum ,  id  est  daemo- 
num,  est  ebrietas,  fomicatio,  et  hujusmodi.  qu;e 
blanda  sunt,  et  ad  sui  usum  provocant,  unde  luxu- 
riosi  maxime  curant  implere  ventrem,  quorum  Deus 
venter  ext  {PhiUp.  iii),  sed  in  his  nulla  saturitas, 
quia  voluptas  semper  babet  famem  sui.  Insuper  dia- 
bolus  cuiu  aliquem  suum  facit,  ultra  ad  vitiorum 
abundantiam  non  provocat,  sciens  jam  esse  mor- 
tuum.  Yelsiliquae  sunt  doctrinx  saeculares,  slerili 
suavitate  resonantes,  de  quibus  daemonia  deleclan- 
tur,  vario  sermone  fabularum  atque  carminum  con- 
lextis.  Unde  cum  pascens  porcos  cuperet  saturari, 
ct  solidum  aliquid  invenire  ad  beatam  vitam,  non 


neficium  ingenii  naturalis  [August.]  Qui  vult  ei^o  d  poterat,  quia  nemo  illi  dabat  aliquod  rectum  iter  ad 
sua  potestate    uti,    ut   nullo  regente  vivat,  sicut     beatitudinem. 


I>eus  non  habet  a  quo  regatur,  a  veritate  recedens 
evanescit :  hoc  diabolus  fecit.  Homo  quoque  cui 
nibii  deerat,  nisi  quia  sua  potestate  uti  voluit, 
ut,  nuHo  ei  dominante,  fieret  sicut  Deus,  per  ino- 
bedientiam  tetigit  pomum  sibi  vetitum,  et  uivenit 
suppUcium. 

Et  non  post  multos  dies  congregatis  omnibuSf  ado- 
lescentior  filius  peregre  profectus  est  in  regionem  lon- 
ginquamy  et  ibi  dissipavit  substantiam  suam  vivendo 
luxuriose. 

[Bkda.]  Non  longo  tempore  post  institutionem  bu- 
niani  gencris  placuit  animae  ad  vagationem  vires 
6uas  extendere.  Adolescentior  itaque  profectus  est 


In  se  autem  reversus,  dixit:  Quanti  mercenarii  ti; 
domo  patris  mei  abundant  panibus,  ego  autem  hic 
fame  pereo  ? 

[AuGusT.]  Si  Deus  est  beatitudo  nostra,  quid  erit 
recedenti  ab  ilio  nisi  miseria?  Redi  ergo  post  mise* 
riam,  et  dic  :  Domine,  quis  similis  tui  ?  Quantas  os 
tendisti  mihi  tribulationes  multas  et  malas :  et  con-' 
versus  vivificasti  me,  et  de  abyssis  terrw  ilerum  redu- 
xisti  me  (Psal,  lxx).  [Beda.]  Ad  se  quidem  rediens 
recognovit  mercenarios  patris  sui  panibus  abun- 
dare  :  quia  hi  qui  satagunt  digna  Deo  opcrari,  re- 
ficiuntur  alimoniis  supernae  gratiae.  At  illi  qui, 
sine   fide    viventes,   stiidcnt    inani    philosophia;, 


307  ZACHlKIj:  CHRYSOPOLITAM  EPISCoPI  n 

pleni  wnt  vanitate,  sicat  siliqua  intus  est  inanis,  A  et  epulemur,  quia  hic  /ilius   meus  meUuus  erat,  tt 


et  foris  moilis.Siliquaautem  non  ut  quidam  putant, 
fnictus  est  arboris,  sed  genus  leguminis  sonoris 
follibus  et  Tacuis,  quod  ventrem  magis  oncrat  quani 
reficiat. 

Surgam  et  ibo  ad  patrem  meum^  et  dicam  flli :  Pa- 
ter  peccavi  in  ealum  et  coramteyjam  non  sum  dignus 
vocari  filius  tuus :  fae  me  sicut  unum  ex  mercenariis 
tuis, 

Usque  huc  jacui,  quia  a  patre  meo  recessi;  nunc 
autem  surgam,  et  ei  serviam.  In  coRlum  peccare,  esl 
c6ram  spiritibus  angelicis  sanctisque  animabus 
Deum  deserere.  [Beda.]  Coram  Deo  peccai,  qui 
«liam  malum  facere  cogilat.  Mercenarium  se  fieri 
•ptat,  quia  filium  se  nominari  non  usurpat. 

Et  surgens^  venit  ad  patrem  suum, 

Venire  ad  patrem,  est  redire  ad  Ecclesiam,  ubi 
confessio  fit  frucCuosa. 

Cum  autem  adhuc  longe  esset^  vidit  iltum  pater 
ipsius. 

Antequam  intelligeret  Deum,  sed  tamen  cum  jam 
pie  quarireret,  dilcxit  illum  prsescius  futurorum. 
Ante  oculos  enim  haberi,  nonnisi  qui  diliguntur, 
dici  solent. 

Qui  misericordia  motus  est^  et  accurrens  cecidit 
super  collum  ejus,  et  osculafus  est  eum, 

Accurrit  pater  misericordia  incarnationis  Verbi, 
ne  quis  impediat  venientem.  Super  coUum  ejus  ceci'- 
dit,  et  osculatus  est  eum^  quia  humiliavit  se  ad  mise- 


revixit  :  perierat,  et  inventus  est.  Et  caperunt  epu- 
lari. 

Stola  prima  est  ycstis  innocentiae,  quam  boico 
bene  conditus  accepit :  sed  roale  persuasus  amisit. 
Servi  sunt  praedicatores,  qui  stolam  aunimtiant  re- 
conciliato.  Annulus  est  signaculum  similitudlAis 
Cbristi  et  expressio  vcritatis,  vel  pignus  Spihlus 
sancti  propter  partitionem  qux  digito  bene  signatar. 
Yel  ila  :  Annulus  est  signum  fidei,  vel  pignus  no- 
ptiarum  Ecclesiae  Cbristo  conjunctx.  Qui  benc  ii 
manuni  datur,  ut  per  opera  fides  clarescat,  ct  per 
fidem  opera  firmentur.  Calceamenta  denuctiant  olli- 
cium  Evangelii,  ut  cursus  mentis  ad  coelestia  teo- 
dens,  inviolatus  a  lerrenis  servetur,  piorumque  mo- 
^  nitus  exemplis,  super  scrpentes  et  scorpiimes  se- 
curus  incedat.  Yitulus  saginatus  est  ipse  Dominus. 
£t  bene  saginatus  est,  quia  caro  ejAs  adeo  est  spi- 
ritualium  opima  virtutum ,  ut  pro  totius  mundi  sa- 
lute  sulliceret  oflerri  in  odoremsuavitatis.  Adducert 
vitulum  saginatum  et  occidere,  est  Christum  pns 
dicare,  et  mortem  cjus  insinuare.  Tunc  enim  cui- 
quequasi  recens  occiditur,  cum  credit  occisum. 
Tunc  caro  ejus  comeditur,  cum  ejus  passionis  sa-  . 
cramentum  et  ore  ad  emundationem  percipilur,  et 
corde  ad  imitalionem  cogitalur.  Non  solum  filics 
inventus  epulatur,  id  est,  reficilur  carne  sacrosancii 
vituli,  verum  et  pater  et  servi  illius ;  quia  patiis  ci- 
bus,  salusesl  nostra ;  et  patris  gaudinm,  remissio 


ricordiam,   etreddldit  ei  suam  gratiam.  |Hieron.]  ^  est  peccatorum  nostrorum.  Nolandum  quod  stoL 


Incubuit  pater  super  colium  revertentis,  quia  bra- 
chium  (id  est,  filium)  in  amplexu  ejus  humiliavit, 
vcl  quia  leve  jugum  dilectionis  sibi  imposuit.  Re- 
diens  autem  osculum  charitatis  a  patre  accipit,  dum 
per  gratiam  cerlificatur  de  indulgentia. 

Dixitque  ei  filius :  Pater,  peccavi  in  cxlum  et  co^ 
ram  te^  jam  non  sum  dignus  vocari  filius  tuus, 

Peccavi  contra  coclum,  quia  coelestem  Jerusa- 
lem  dereliqui ;  et  contra  te,  quia  te  deserto  idola 
colui.  [Beda.]  Constitutus  in  Ecclesia,  facit  confes- 
sionem  ;  nec  dicit  quod  dicturum  sc  proroiserat.,  fac 
me  sicut  unum  de  mercenariis  tuis ,  quia  per  gratiam 
intendit  sibi  fieri,  unde  per  meritav  indignus  exsti 


priroa,  et  annulus,  et  calceamenia  ante  i»ncstaniur, 
quam  vitulus  imraoletur:  quia  nisi  quisquespem 
immortalitatis  induerit,  nisi  annulo  fidei  opera 
praemunierit,  nisi  fidem  confitendo  pnedicaTerit. 
non  potest  sacramentis  interesse  coelestibus.  Ist» 
epulae  celebrantur  per  dilatationero  Ecclesis  in  toto 
niundo. 
Erat  autem  filius  ejtis  senior  in  agro, 
Id  est,  in  terrenis  operibus  longc  a  patris  consi* 
lio.lste  niiusest  Israeliticus  populus,  quilicetadco- 
lenda  idola  non  elongaverat,  tamei|  domi  non  erat, 
qnia  interiora  fegis  et  prophetarum  non  intellexit. 
sed  litterse  terrena  exspectando  adhxsit  [Hi£B05.] 
Hic  est  qui  agrum  emit  et  quinque  juga  boum,  le- 


terat.  Intelligit  namque  inter  filium  et  mercenarium 

et  servuro  non  minimam  distantiam  esse  :  servum  D  gisque  onere  pressus,  terrenis  sensibus  fruitur,  et 

videlicet  esse,  qui  metu  gehennae  sive  legum  prae-     uxorem  ducit  in  afi*ectu  caruis. 

sentium,  non  audet  peccare;  mercenarium,  qui  spe 

regni  ccclorum  se  tcmperat  a  vitiis  ;  filiura,  qui  af- 

fectum  boni  habet  amore  virtutum.Hinc  ait  Aposto- 

lus  :  yunc  Manent,  fides^  spes,  charitaSy  tria  h<cc^ 


major  autem  horum  esl  charitas  (I  Cor.  xiii).  Fides 
declinat  vitia  ob  metuni  judicii  ac  suppliciorum ; 
spcs  contemnit  voluptates  exspectatione  coelestium 
prucmiorum,  charitas  succendit  nos  ad  mortem,'et 
ad  fructum  spiritualium  virtutum. 

Dixit  autem  pater  ad  servos  suos :  Cito  proferte 
stolam  primam  ,  et  induite  illum :  et  date  annulum 
in  manu  cjus :  ct  calccamenta  in  pcdes  ejus :  et  addu- 
cite  vitulum  saginalnm,  ct  occiditCf  ct  r.iandKCcmttt, 


Et  cum  veniret  et  appropinquaret  domui,  audixit 
sympiioniam  et  cliorum, 

Appropinquansdomui,  id  est,EccIesiae,improbalo 
servilis  operis  labore,  audivit  symphoniam^  id  est. 
concordiam  Ifgis  ct  Evangelii :  audirit  chorum,  id 
est,  concordia  charitatis  vivcre  ecclesiaslicum  co- 
tum.  Male  autcm  quidam  de  Latinis,  sympboniaoi 
putant  esse  genus  organi :  naro  sympbonia  in  I> 
tinum  consonantia  exprimitur.  Chorus  quoque  est, 
ubi  diversae  chordae  unum  canticum  faciunt. 

Et  vocavit  unum  de  serrw,  elinterregavitqMfi^ 
euent.  Isque  dixit  itli :  Frater  tuns  venit,  et  otcidit 
patcr  tuus  vitulum   saqinatumf  qtna  sabum  dls» 


509  IN  UNUM  EX  QUATUOR  I IBER  TERTIUS.  51^ 

recepit,  Indignatui  est  autem  et  nolebat  introire.  A  eornm  neque  sacerdos,  nequc  propbeta  immolatus 


Pater  ergo  illius  egressut,  ccepit  rogare  iUum. 

[Bgda.]  Unus  de  servis  quem  vocat,  est  aliquis 
de  proplietis,  quem  legit,  quaerens  unde  talia  festa 
celebrentur  in  Ecclesia.  Quod  cum  ibi  invenit, 
quasi  respondente  ei  propheta,  indignatur  et  non 
Tult  introire,  idest,  credere.  Pater  tamen  egressus 
ad  eum  per  praedicatores,  rogat  iilum  ut  introeat, 
sed  adfauc  hodie  propter  invidiam  fratris,  voluntatera 
patris  nesdens,  foris  stat.  Introibit  tamen  in  fine, 
|H>stquaro  gentium  plenitudo  intraverit. 

At  Hle  respondens^  dixit  patri  suo  :  Ecce  tot  an-' 
fU  servio  tibi,  et  nunquam  mandatum  tuum  prm- 
i.rii, 

Quaeritur  quomodo  populus  ille  [hraeC]  nnnquam 
n^andatum  Dei  praeteriit,  sed  facile  solutio  occurrit. 
^on  est  hoc  dictum  de  omni  mandato,  sed  de  hoc 
quod  jussus  est  colere  nullum  alium  Deum  quam 
ipsum  Crealorem  omnium.  Et  iste  tenet  hic  perso- 
nam  illorum,  qui  nunquam  ab  uno  Deo  ad  simula- 
cra  conversi  sunt.  Qui,  quamvis  in  agro  fuerint  vel 
slnt,  terrena  desiderando,  ea  tamen  cupierunt,  et 
cupiunt  sibi  dari  a  vero  Deo.  Unde  et  statim  sequi- 
lur  :  Ftit,  rti  semper  mecum  e$.  Ideo  quoque  muiti 
tanquam  mercenarii  legem  custodierunt,  ne  «ibejus 
praevaricationem  Deus  terrenam  felicitatem  suhtra- 
iicret 

Ei  nunquam  dediiti  mihi  haidumf  ut  cum  amicis 
fneis  epularer. 

Haedus  solet  significare  peccatorem,  sed  hic  si-  ^ 
gnificat  Christum,  non  quia  peccatum  unquam  fece- 
ril,  sed  quia  Judaei  reputaverunt  eum  peccatorem. 
IIlc  baedus  nondum  datus  est  Judaeis  adepulaodum, 
quia  nondum  credunt  in  eum.  Quod  dicit,  cum  amt- 
cTfs,  intelligitur  ex  persona  principum ,  ut  cum 
plebe,  vel  ex  persona  populi  Hierosolymitani,  ut 
cum  caeteris  tribubus  Israd  epularentur.  [Hieron.] 
Erras  Israel  in  agro,  quia  taces  de  epulis  patris ; 
quasi  absque  eo  vera  jucunditas  esse  possit.  Qui  in 
fine  saeculi  haeduro,  id  est,  Antichristum  sibi  immo- 
labunl,  illi  siue  patre  cum  amicis  d^monibus  satu- 
rabuntur.  Unde  dicitur :  Tu  confregisti  draconemf 
dedisti  eum  escam  populis  JEthiopum  (Psal  Lxxin), 
id  cst,  nolentibus  converti. 


est  nostra:  saUui.  Et  pro  luxurioso  filio,  videlicet  pro 
immeritis  'gentibus,  ut  mundus  clamat,  gloriosua 
sanguis  Filii  tui  effusus  est. 

Atipse  dixit  illi:  Ft7i,  tu  semper  mecum  es,  et  om» 
nia  mea  tua  sunt,  Epulari  autem  et  gaudere  oportebair 
quia  frater  tuus  hic  mortuus  fuerat,  et  revixit ;  perie^ 
rat^  et  inventus  est, 

[Beda.]  Mortuus  per  infidelitatem,  r^vtxf/  per  fid  en.. 
perierat  recedendo  a  consortio  justoruni,  et  inventut 
estf  redditus  matri  Ecclesiae.  Non  quasi  mentien  tev.) 
redarguit  pater  majorem  filium,  sed  secum  perse  ve- 
rantiam  ejus  iaudans,  ad  perfruitionem  potioris  e^c- 
sultationis  invitat.  Quod  dicit,  omnia  mea  tua  sun^r 
non  putandam  est  ita  dictum,  quasi  non  sintet  fra- 

^  tris.  Sed  si  minor  habet  partem  ibi,  quomodo  sunfr 
omnia  majoris?Post  hanc  vitam  sica  justis  haben- 
tur  omnia,  et  ut  sint  omnium  singulorum  omma. 
Cum  ergo  beatitatem  illam  obtinuerimus,  nostra 
erunt  ad  vivendum  superiora,  ad  convivendum  aequa- 
lia,  ad  dominandum  iuferiora.  Congaudeat  itaque 
major  frater  minori  reverso,  sive  placeat  duos  fra- 
tres  accipi  duos  populos,  sive  duos  quoslibet  homi- 
nes  pcenitentem  etjustum,  vel  qui  sibi  justus  videa* 
tur.  Mox  siquidem  ut  mundus  factus  est,  ccepernnt 
esse  cives  Babyloniae  et  Jerusalem,  id  est,  mali  et 
boni.  Potestigitur  minor  filius  significare  malos  om- 
nes,  ad  pcenitentiam  venientes ;  major  vero,  omnes, 
in  cultu  Dei  persistentes,  licet  in  aliqua  peccata  ve- 

P  lut  in  invidiam  fratris  deviantes.  Juxta  hoc  igilur 
accipiemus  per  vitulum  saginaium  majora  gratiae 
dona,  et  in  eorum  comparatione  per  haedum  niino- 
ra,  sicutuniversahominumjustitia  Deo  comparaia, 
reputatur  injustitia.  [Albinus]  Tres  parabolse  uno 
fine  misericordiae  clauduntur.  Ovis  a  pastore  lapsa 
revocatur ;  drachma  quae  perierat,  invenilur ;  fillus 
ad  patrem  propriis  vestigiis  redit,  et  a  palre  bono- 
ratur.  Ovis  sumus,  petamiis  pascua ;  drachma  sm- 
mus,  habeamus  pretium ;  filii  sumus,  festinemus  ad 
patrem 

CAPUT  XCVHl. 

L.  r  M. ''' 

Attendite  vobis :  Si  peceaverit  in  te  frater  tuus,  ra<f<r 


Sed  postquam  hic  filius  tuus  qui  devoravit  substau"  D  et  corripe  eum  inter  te  et  ipsum  soium.  Si  te  audiertV 


iiam  suam  cummereiricibus^venitj  occidisti  illi  vitu^ 
lum  saginatum, 

Meretrices  sunt  gentium  superstitiones,  cum  qui* 
bns  dicit  fratrem  minorem  fornicatum  esse.  Talis 
est  ergo  Israelis  conquestio  ad  patrem  :  Mihi  tecum 
persistenti  et  promerenti  nunquam  fuil  ad  refectio- 
nem  ille,  quem  reputo  haedum  legisque  profanato- 
rem.  Illum  autem  eumdem,  ut  dicis,  filiumtuum  oc- 
cidisti  idololatris  ad  plenam  redemptionis  jucundi- 
tatem.  Aliter  :  Haedus  potest  dici  quilibet  sanctus, 
c*omparatione  Filii  Dei.  Dicit  ergo  Israel  ad  patrein : 
Tantas  sangnis  justoruro  efi^usus  est,  et  nullus  eo- 
rum  nobis  reddiditlil>ertatem.  Ecce  adhucRomano 
subjacemus  inoperio.  Tot  sancti  cxsi  s^inl,  ct  nulhis 


L.  et  ptenitentiam  egerii,  dimitte  Uli,  M.  et  lucratus- 
eris  fratrem  tuum. 

Quia  Deus  gaudet  de  peccatore  converso,  cavete 
ne  pusilios  contemnatis,  sed  peccantem,  ut  conver- 
talur,  corripite,.et  pcenitentem  socia  charilate  col- 
ligite ;  et  sic  per  allerius  salutem  vobis  salus  acqui- 
rilur.  [BfinA]  Acute  intuendum  est,  quia  non  passim 
peccantidimiltere  jubemur,  sed  poenitentiam  agenti. 
Primum  ergo  est  peccantem  increpare,  «t  jwsiea 
poenitenti  possimus  dimittere.  [Ambr. — August.]  Ila 
enim  peccat,  qui  peccantem  videt  et  tacet,  sicut  qui 
poenitenti  non  indulget.  Nam  qui  dixit :  Si  poinitue' 
rit,  dimitte,  praemisit,  si  peccaverit,  increpa,  ut  ne- 
que  difficilis  sit  vcnia,  ncc  remissa  indulgent.a.  [Ili»* 


»i 


ZACHARIiE  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPl 


312 


iiofi.]  Dimittemus  ergo  debUoptbus  nostris  debita  A     [Hieron.]  Potestalera  tribuit  apostolis,  neabali- 


poenae  peccati,8i  poeniteant  in  nos  peccasse.  [Avgust  .] 
Dimittere  vero  quod  quis  in  Deum  peccat,  non  est 
nostri  arbitrii.  Peccat  autem  frater  in  nos,  si  etiam 
nobis  scientibus  peccet ;  quia  quantum  in  eo  est, 
exempio  comimpit,  qnos  testes  suse  iniquitatis  efii- 
dt.  Quando  me  audiente,  fratri  meo  quisque  facit 
injuriam,  aosit  ut  illam  injuriam  a  me  putem  alie- 
nam.  Ergo  ut  Apostolus  praecipit  Timotheo,  qu« 
peecantur  coram  omnibus,  corripienda  sunt  coram 
oranibus,  ut  caeteri  timorem  babeant  (/  Tim.  \).  Si 
aotem  tu  solus  nosti  peccatum  fratris,  tunc  vere  in 
te  soium  peccaTit.  Quid  est,  in  te  peccavit  ?  Tu  scis 
quia  peccayit.  Et  quia  secreto  in  te  peccavit,  secrete 
corrige.  Nam  si  koIus  nosti,  et  eum  vis  coram  om- 
nibus  arguere,  non  escorrector,  sed  prodito^:  forte  B 
quod  scis  ego  scio,  sed  non  coram  te  corripio,  quia 
curare  volo,  non  accusare.  Sunt  bomines  adalteri 
in  domibus  suis ;  in  secreto  peccant,  nobis  produn- 
tur  ab  uioribus  suis,  plerumque  zelantibus,  aliquan- 
do  marilorum  salutero  quaerentibus.  Non  prodimus 
palam,  sed  in  secreto  arguimus.  Ideo  quoque  corri- 
piendus  est  frater  seorsum,  ne  si  semel  pudorem 
amlserit,  permaneat  in  peccato. 

M.  'V 

Si  autem  son  te  audierit  adhibe  tecum  adkuc  unum 
vel  duos^  ut  in  ore  duorum  vel  trium  testium  $tetomne 
verbum.  Quod  st  non  audient  eos,  dic  Ecclesim, 

[Beda.]  Tale  quid  et  in  Deuteronomio  legimus : 
Ne  oderis  fratrem  tuum  in  corde  tuo^  sed  publice  ar- 
gue  t//ttm,  ne  habeas  super  illo  peccatum  (Levit,  xix) 
[HiERON.]  Adhibendus  est  tertius  vel  corrigendi  stu- 
dio,  vel  conveniendi  eum  sub  testibus.  Si  tunc  non 
auJierit,  multis  dicendum  est,  utqui  propudore  sal- 
vari  non  potuit,  opprobriis  salvetur. 

Si  autem  Ecclesiam  non  audierit^  sit  tibi  sicut  eth- 
nicus  et  publicanus. 

Publicani  secmidum  tropologiam,  sunt  lucra  sae- 
culi  sectantes,  et  fraudes,  et  furta,  et  perjuria.  [Hi- 
LAR.]  Et  quando  dicitur,  sit  tibi  sicut  elhnicus  et  pu- 
blicanuSf  majori»  detestationis  esse  ostenditur,  qui 
8ub  nomine  Ghristi  agit  opera  infidelium,  qaam  qui 
aperti  gentiles  sunt.  Eum  ordinero  servando  Israel 


quo  conteronantur.  Ac  si  dicat :  Si  aliquis  ooltterlt 
correctionem  vestram  audire,  eteum  vinculo  analke- 
matis  alligaveritiH  in  terra,  alligatus  erit  etiam  ii 
coelo,  hoc  est,  ccclesti  sententia  confirroante.  Vel 
ita  ut  snpra ;  quoscunque  ab  Ecclesia  in  bac  Tita 
ejeceritis,  vcl  in  Ecclesiam  induxeritis,  rata  erit  sen- 
tentia  etiaro  in  coelo,  id  est,  in  tota  Ecclesia.  Sive 
autem  juste,  sive  injuste  boc  fiat,  nihil  referl  qQin 
subjectus  obedire  debeat.  [Gregor.]  Sententia  enim 
pastoris,  sive  justa,  sive  injusta  sit,  timenda  est,  ne 
tumida  responsione  qui  prius  culpabilis  Qon  ent, 
postrooduro  culpabilis  fiat. 

M.   'f 

Iterum  dico  vobis,  quia  si  duo  ex  vobis  conunsmut 
super  terram  de  omni  re  quamcunque  petierinl,  fei 
illis  a  Patre  meo  qui  in  caelis  est.  Ubi  enim  sunl  du 
vet  tres  congregati  in  nomine  meoj  ibi  sum  in  medio 
eorum. 

[ReuiG.]  Vere  sentenlia  vestra  firma  stabit,  tnab- 
jiciendo  contumacem,  et  recipiendo  pcenitenlem; 
quia  postquara  duo  de  vobis  consentient,  non  dico 
tantum  de  his,  sed  de  omni  re  petenda,  unitaiis  m^ 
rito  fiet  a  Patre  meo  consensus  illius  petiiio.  Ego 
eniro  pax  et  charitas,  ego  summum  etcommunebo- 
nmiy  sedem  mihi  in  pacificis  constitui.  [Hierok.] 
Eccepraemium  concordix,  ad  quam  totusiste  senno 
vocat.  Potesl  et  hoc  typice  Intelligi,  ut  ubi  spiritus 
et  aninia  et  corpus  consenserint,  oronem  rem  bo- 
C  nan  impetrent  quam  pctierint. 

M.  T  L.  *^ 

Tunc  accedens  Petrus  ad  etrm,  dixit :  Donuneytivo' 
ties  peccabit  in  me  frater  meus,  et  dimittam  et  J  utr 
que  septies  ?  Dicit  illi  Jesus :  Non  dico  libi  usqu  te- 
ptiesy  sedusqueseptuagiesseplies. 

[Beda]  Id  est,  quadringentis  nonaginta  vicibos, 
ut  totius,  scilicet  fratri  dimittatur,  quoties  in  die 
peccare  possit.  Aliter :  Solet  per  septem  cujusqve 
rei  aut  temporis  universitas  indicari.  Unde  qood  ia 
psalmo  canitur :  Septies  in  die  laudem  dixi  UH  (Pul' 
cxviii),  nihil  est  aliud  quam  semper  laus  ejut  m  m 
meo  (Psal,  xxxiii).  Undenarius  vero  Iransgressio- 
nem  signiticat ,  quia  recedit  a  denario,  in  quo  De- 


teiifierat.  Ipse  enim  sacrificantem  diis  alienis  popu-  i>  ^^logus  consistit.  Cum  ergo  muUipIicaior  per  s^ 


lum  Judaicum  majestatis  8uae.adventucorripuit,  cum 
idem  p?;pulus  praesentis  potestaMs  terrorem,  Ucet  ex- 
tra  montem  positus,  ferre  non  potuit.  Deinde  inobe- 
dientem  lex  et  prophetae,  atque  Joannes  tanquam 
testes  convenerunty  ut  peccare  desineret.  Tertio 
ipso  Domini  adventu  tanquam  coetu  inspcctantis 
Ecdesiae  admonitus  est.  Frustraque  babitis  objur- 
gationibus  his,  publicani  atque  ethnici  vilitate  negli- 
gitur. 

M.    Tn     A.    »« 

AiiMft  dico  vobis,  qucecunque  alligaveritis  super  ter^ 
roiit,  erunt  iigata  et  in  cmlo.  Et  quwcunque  solceritis 
suwr  terram,  erunt  soluia  et  in  cwlo^ 


plem,  ul  septies  undecim  sint  septuaginta  et  septem. 
omnis  intelligitur  transgressio.  PrBcipiturergo(ii- 
miitenduro  esse  septuagies  septies,  id  est,  septoa- 
ginta  et  septem  vicibus,  boc  est,  universani  Vnssr 
gressionem.  Ubi  dicit,  ei  dimittamei,  «f ,  lege  pro 
etiam. 

CAPUT  XCIX-C. 

M.  ? 

Ideo  assimilatum  est  regnum  caslorum  homim  rr^« 
qui  voluit  rationem  ponere  cum  servis  suis. 

[Hieron.]  Familiare  est  Syris,  et  maxifne  Palx- 
stinis,ad  omnem  sermonem  suum  parabolas  jungefe, 
ut  qui  per  simplex  prajceptum  teneri  non  potesi.pti 


^3  IN  VNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTiUS  514 

siiLilitudineni  teneatur.  Regnum  ccelorum  intellige  A  xxi).  Pro  quo  excessu  scriptum  est:  Et  juttus  qui 
Christum,  ideo  terreno  regi  assimilatuni,  ut  osten-     perit  in  juttitia  sua  (Ezeeh.  xxxni.) 


dat  sine  numero  oportere  Teniam  dare  conservis 
poenitentibus,  cum  per  Evangelii  gratiam  omnium 
omnino  peccaminum  veniam  uobis  Deus  suo  munere, 
non  nostro  merito,  largitus  sit. 

Et  eutn  ecBjpuui  rationem  ponere,  oblatus  ett  ei 
mms  qui  debebat  decem  millia  talenla.  Cum  autem 
noH  liaberet  unde  redderet,  jutsit  eum  dominut  ve- 
nundarij  et  uxorem  ejus  et  filiot^  et  omnia  quce  habe- 
bat^  et  reddi. 

[Remig.]  Ghristus  meritorum  examinator,  jam  per 
scripturas  cum  servis  rationem  ponit.  Decem  mil- 
lia  talenta  debebat,  qui  de  innumerabilibus  pecca- 
tis  vel  criminalibus  rationem  redditurus  erat.  Cum 


Videntet  autem  eontervi  ejut  qua:  fiebant,  contri' 
stati  tunt  vatdc.  Et  venerunt  et  narraverunt  domino 
suo  omnia  quw  faeta  fuertmt, 

Spirituales  qui  omnia  judicant,  talia  videntes,  con- 
tristantur  et  nuntiant  Domino,  ad  corrigendum  im- 
plorantes  auiilium. 

Tunc  vocavil  illum  dominut  tuut,  et  ait  illi :  Serve 
nequam,  omne  debitum  dimiti  tibi,  quoniam  rogatti 
me,  Nonne  ergo  et  te  oportuit  mitereri  eontervi  tui, 
ticut  et  ego  tui  misertus  sum  ?  Et  iratus  dominusejus, 
tradidit  eum  tortoribus,  quoadusque  redderet  univer^ 
sum  debitnm. 

Yocatio  hsec  fit  intus  in  conscientia,  scilicet  cum 


autem  non  haberet  vires,  neque  gratiam  unde  sa-  R  quis  in  desperationem  incidit.  Deus  autem,  apud 


tisracere  posset,  sensit  in  Scripturis,  quia  tales  ju- 
bet  Deus  venundari,  id  est,  aetemo  incendio  manci-* 
pari  cum  uxore  et  filiis,  hoc  est,  cum  insipientia  et 
cogiutionibusmalis.  Justos  vero  cum  uxore  ac  filiis, 
id  est,  cum  sapientia  et  cogitatlonibus  bonis  se  glo* 
rincaturum  promittit.  Pretium  quippe  venditi,  sup- 
plicium  damnati  intelligitur. 

Procidens  autem  servus  illey  orabateum  dieens: 
Palientiam  habe  in  me^  et  omnia  reddam  tibi, 

Timore  gebennae  humiliatus,  dicit :  Parce  mihi, 
Doiuine,  et  ego  credens  ac  pcenitens  charitate  ope- 
riaro  roultitudinem  peccatorum. 

Misertus  autem  dominus  iervi  illiust  dimisit  eum  et 
debitum  dimisit  e». 

Peccator  rogans,  accipil  donum  decem  millium  ta- 
lentornm,  id  esl,  veniam  suorum  commissorum, 
<:iim  sibi  assumit  medelam,  quam  Deus  ad  hoc  in- 
stituit.  Hoc  autem  fit,  si  lavacrumbaptismi  non  ficte, 
▼el  si  postea  baptismum  poenitenti»  devote  susci- 
piat.  Dimissus  itaque  a  vinculis  prsecedentis  timoris, 
egreditur  in  spem  salutis. 

Egressus  autem  servus  ille,  invenit  unum  de  conser- 
vis  sins,  ^t  debebat  ei  centum  denarios,  Et  tenens 
snffoeabat  eum^  dicens :  Redde  quod  debes, 

Centum  denariorum  debitor  erat,  quem  de  aliqui- 
bns  commissis  in  fratrem  satisfacere  oportebat.  Gon- 
servum  autem  suffocare,  est  in  fratrem  per  vindi- 
ctam  exardere. 

Et  procidens  conservus  ejus,  rogabat  eum,  dicens  : 
Patientiam  habe  in  me,  et  omnia  reddam  tibi, 

Emendabo  scilicet  consilio  vel  judicio  Ecclesiae 
quod  deliqui. 

lUe  autem  noluit,  sed  abiit  et  misit  illum  in  car^ 
cerem^  donec  redderet  debitumi 

?^oluit  se  ipsum  considerare,  ut  in  spiritu  lenita- 
tis  roisericorditer  ageret ;  sed  recessit  a  bono  gratiae 
qaam  susceperat,  mittens  conservum  in  carcerem 
I  dirae  tribulationis,  quasi  ad  boc  fortassis,  ut  ita  pec- 
.:  cati  debitnm  solveret,  ne  quid  in  futuro  gravius  ul- 
ci^cendum  remaneret.  Evenit  itaque  juxta  Aposto* 
luro,  quod  ille  tristitia  absorbetur,  et  iste  pcrit  qui 
Iratrera  odit,  et  iu  rigore  justitiae  excedit  (//  Cor, 


quem  nuUa  esi  transmntatio,  nec  vicitsitudinis  obum^ 
bratio  (Jar,  i)  modo  misertus  dicitur,  quia  opera 
misericordia:  impendit ;  modo  iratus,  quia  in  per- 
petuura  puniendum  justo  judieio  tartareis  tradit  mi- 
histris. 

Sic  et  patir  meus  coeiestis  faciei  vobis^  «t  non  re- 
miseritis  unusquisque  fratri  suo  de  cordibus  vesiris. 
Gonstat  quia  si  boc  quod  in  nos  delinquitur,  ex 
corde  non  dimittimus  et  illud  rursuni  a  nobis  exi- 
gjtur,  quod  nobis  jam  per  pocniienliam  dimissum 
fuisse  gaudebamus.  Universuni  siquidem  debitura 
merito  persolvent  duplices  animo  el  inconstantes  in 
omnibus  viis  suis,  quos  paraboUe  et  conclusio  spe- 

P  cialiter  percutit.  Ipsi  namque  ficte  conversantos  in 
Ecclesia,  uec  proximumsinceroaflectudiligunt,nec 
pure  solius  Dei  intuilu  aliquid  faciunt.  Quod  ergo 
roganlibus  dimiserat  Deus,  in  hoc  videlicet,  quia 
sacramentorum  comniunionem  contulerat,  in  vanum 
gaudent  sibi  esse  dimissum,  quorum  fictio  impedi- 
vit,  ne  veram  susciperent  remissionem.  Rurstis  enim 
exigetur,  quamvis  per  poenitentiamdimissum  fuisse 
repuletur,  Orationes  namque,  jejunia,  eleemosynas 
et  similia,  cumVmt  directe  quserentibus  summum 
lM>num  remedia  peccatorum,  ficlis  vaga  mentis  flu- 
ctuatione  vertuntur  in  fals»  spei  securitatem,  et  in 
peccati  fomentum.  Hinc  est  iilud :  Oraiio  ejus  fiat  in 
peccatum  (PsaL  cviii).Post  acceptaroquoque,plenani 
peccatorum  donationem,  et  intimse  gratiae  adbxsio- 

D  nem,  mulli  criminaliter  corruunt,  ul  Pctrus  et  David, 
qui  fortiores  surrexerunt.  Juslusemm  si  ceciderit,  non 
coUidetur^  quia  Dominus,  qui  rapit  justnm,  ne  malitia 
-  immutet  ejus  sensum,  cadenti  supponit  manum  suam 
(PtaL  xxxvi),  ut  quicadit  perinfirmitatemcamis,  per 
poenilentiam  resurgat.  Quis  ergo  audeat  dicerede  sic 
assumplis  in  gratia,  ut  Dei:s  quemqtiam  labi  permit- 
tat  usque  addamnationem  ?  Yerumtamcn  siqnos  dam- 
nari  contingat,  dicunt  quidam  juxtaparaboIam,quia 
peccata  prius  dimissa,  et  ctiam  judicio  ficclesiae 
temporaliter  punita,  redeunt  ut  seternaliter  punian- 
tur.  Sicut  enim  justitta  delet  anteacta  peccata,  sic 
injustilia  succedens  justitiara  perimit :  qua  damnata, 
contra  priora  peccata  nulla  rcmanet  medicina.  Di- 
cit  enim  Dominus  per  prophetam :  Quia  quacunque 


SI3 


ZACHAR{ili:  CilRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


ste 


de  justms  peccaverit,  omnei  justitia  ejus  in  oblieione  A  sisti  impietatem  peccaii  mei  (PtaL  Jii\i).  DeliLenvi 


erunt  (Etech.  xx3nii).  Ubi  ergo  fuerit  charitalls  per 
seTerantia,  nulla  sufliciens  est  prBiiitenlia.  Unde  a 
peccalis  solulo  dicitur  :  Vadey  el  amplius  noli  peccare 
(Joan,  viii).  Saeculares  quoque  leges  propter  ingra* 
litudines  quasdam  revocant  raanumissos  adpriorem 
servitutcm.  Opponitur  autem  illud  prophetx :  Non 
consurget  duplex  tribulalio  (Nahum,  i),  vel  juxta 
stiiam  translationeno ,  tion  judicabit  Deus  bis  in  id^ 
ipsum,  Sed  non  est,  ut  aiunt,  duplex,  imo  una  tri- 
bulalio,  et  una  punitio,  cum,  qui  non  est  hic  sufli- 
cicnter  punitus,  postca  punitur.Non  irrationabiliter 
quoque  putant  priores  peccandi  aflectus  rediisse, 
juxta  parabolam,  in  qua  spiriius  immundus  septem 
alios  spiritus  nequiores  se  assumens,  dicit :  Reoer 


scilicet  in  corde  mco ,  flrmiterque  disposui  illud 
quod  commisi  contemnendo  Deum,  exsecrari  pro- 
pter  Deum  accusando  meipsum.  Unde  illud  :  Justus 
in  prittcipio  sermonit  accusator  est  tui  (Prov,  xviii). 
Est  autem  Deum  peccatum  dimiUere,  aHernam  p<£* 
nam  pro  illo  debitam,  relaxare  per  collationem  prae* 
sentis  gratiae.  Hoc  equidem  fit  in  parvulis,  cum  b£« 
plismi  lavacrum  suscipitur ;  hoc  et  in  adultis,  coia 
menlis  caecitas  compunctione  solvittir.  Hinc  doclo« 
res  sacri  eloquii  scripserunt,  originale  peccatum  tn 
baptismo  transire  reatu,  sed  remanere  actu;  qiiia 
superest  corporls  dissolutio,  et  nuinerosa  terapora- 
lium  defectuum  mullitudo.  Quod  ad  hoc  plurimiiiii 
valet,  quia  omnis  virtus  in  infirmHate  perficitur  {II 


tar  in  domum  meam^  unde  exivi  (Luc,  xi).  Etenim      Cor,  xii),  simul  etiam  ne  quis  baptlsmi  gratiam  ob 


peccator  in  actu  criminalis  unius  apparens,  roulta 
iiitelligendus  est  habere  in  aflectu,  sicut  justus  multo 
plures  habct  virtutes  aflectn  qiiam  actn.  Aliis  vero 
videlur,  quod  pro  illis  peccatis,  de  quibus  homo 
Deo  per  poenitentiam  satisfecit,  non  sit  amplius  pu- 
Diendus,  et  si  post  ea  vet  siroilia  vel  graviora  com- 
roittat,  peccator  quidem  flt  sicut  prius  erat,  et  per 
ingratitiidinem  inisericordiae  sibi  impensae  magis 
retis  efljcitur.  Universum  ergo  debitum  persolven- 
diim  dicunt,  non  illud  quod  jam  condonatnm  erat, 
se  I  potius  misericordia  ,  quam  aliis  inipendere  de- 
buit,  pro  eo  quod  misericordiam  acceperat.  Unde 
ot  alibi :  Qua  mensura  mensi  fueritis,  remetietur  vo- 
bis  (Matth.  vii).  Talis  ergo  est  parabola,  ac  si  di- 
catur :  Si  aliis  non  vultls  misereri,  sicut  Deus  mi- 
seittis  est  vobis  peccata  condonando,  pater  coelestis 
lioc  debltum  exiget  a  vobis.  iClstimant  igitur  ad  ter- 
rorein  dictum  esse,  quod  expositores  communiter 
nsseriint  rursus  exigi,  quod  per  poenitcntiam  dimis- 
S!im  erat.  Nunc  auiem  de  remissione  peccatonim 
diligentius  videamiis.  In  reconciliatione  peccatoris 
ad  Dcum  tria  consideranda  sunt,  videlicet  cordis 
rontritio,  oris  confessio,  openim  satisfactio.  Praeci- 
pit  enim  Scriptura  scindere  corda,  non  vestimenta 
(Joel  ii) ;  confiteri  atterutrum  peceata  (Jac.  v) ;  ef , 
facere  dignos  fructns  ptenitentice  (Matth,  iii).  Et  no- 
tandum  quod  multi  pro  peccatis  gemunt,  non  quod 
peccata  displiceant  eis  propter  Deiim,  sed  propter 


praesentis  vitae  felicitatem  peteret :  et  sic  nec  istani 
digne  haberet,  nec  ad  aeternam  perveniret.  Sic  quo- 
que  actualis  pcccati  per  viviflcationem  mentii  aeter- 
na  poena  relaxata,  relinquitur  temporalis,  ut  quod 
illicita  aniroae  delectatione,  sive  etiam  camali  volu- 
ptate  coramissum  est,  satisfactionis  amaritudine  di- 
gne  purgetur  ab  homine,  dum  licet,  ne  disU-ictius  a 
Deo  puniatur  in  futuro.  NuUum  enim  maluni  pne- 
terit  impunitum.  Confessio  igitur  convenienter  con- 
stiiuta  est,  ut  qui  in  sua  potestate  positus,  a  Deo 
discesserat,  sub  alio  positus ,  cum  humilitate  et  de- 
votione  rediret.  Ideoque  sacerdotem  Deus  instituit 
sui  vicarium  et  quasi  medicum,  cui  peccatorum  vul- 
nera  ad  sanandum  detegerentur,  ut  peccator  non  a 
se,  sed  ab  alio  majoris  humilitatis  causa  satisfactio- 
nis  medicinam  suscipiat.  Sunt  euim  sacramenta 
quasi  quaedam  emplastra.  Evenit  itaqiie  cor  prius 
contritum  et  humiliatiim  confirmari  in  confessione; 
et  plerumque  peccator  solo  timore  vel  Ecclesias  con- 
suetudine  sacerdoti  praesentatus,  per  sacerdotale 
oflicium  vere  compungitur,  ac  plenus  charitate  re- 
cedit.  Nonnulli  etiam  nec  tunc  ex  corde  redeunt, 
sed  tamen  fonna  poenitentiae  quam  suscipiunt,  pau* 
latim  nutrit  in  eis  humilitatem  cum  charitate.  Pie- 
risque  similiter  cuiu  resipiscunt,  prodest  baptismus, 
ad  quem  tamen  ficte  accesserunt.  Mensuram  autem 
temporis  in  agenda  poeniteiitia  idcirco  canonesin 
arbilrio  sacerdotis  inteliigentis  statuunt ,  quia  apud 


poenam.  Talis  crgo  tristitia  sive  gcmitus  non  esl  d  ^^^  «on  tam  valei  mensura  temporis  quam  do- 


cordis  contritio  ad  sahitem ,  sed  mentis  consteraa- 
tio  ad  damnationem.  Sic  etenim  mali  in  futurodo- 
lebunt.  Nonniillos  etiam  poenitet  peccasse  pro  sola 
peccati  turpitiidine ,  juxta  illud  philosophi  [Seite- 
CA.] :  I  Si  scirem  deos  condonaturos ,  et  homines 
ignoraturos,  non  peccarem.  i  Fructuosa  autem  cor* 
^is  contritio  est,  cum  quis  de  peccato,  quo  Deum 
ofllendit,  dolet  etindeturbaliir;  quia  iniquitas  amo~ 
re  justitiac  sibi  displicet.  Hiiic  est  illud  :  Peccator 
quaeunque  hora  ingemuerit,  sahuserit  (Ezech,  xvin). 
tf  Aeiiim  €um  Deo  nihil  tardum  tit,  nihii  absens : 
quantocius  aliquis  vero  poenitet,  tantociiis  qui  est 
praeseiis,  dimittit.  Unde  et  David  :  Dixi,  confitebor 
^dversum  me  injustitiam  *it£am  Dotnino,  et  tu  remi- 


ioris,  ncc  abstinentia  tantum  ciborum,  quantum 
mortiflcatio  vitiorum.  Propler  quod  poenitenttae  tem- 
pora  flde  et  conversatione  poenitentium  abbrevianda 
praecipiunt,  et  negligentia  protelanda  existiiuant. 
Tamen  pro  quibusdam  culpis  modi  poenitentine  suiit 
iinposili,  juxta  quos  ca^terae  perpendendae  sunt  cul- 
pae,  cum  sit  facile  per  eosdem  modos  vindictam  et 
censuram  canonum  aestimare.  Sciendum  tamen 
quanto  quis  tempore  moratur  in  peccatis ,  tanto  ei 
agenda  est  poenitentia.  Cum  igitur  arbitrio  sacerdo- 
tum  temporalis  poena  peccati  proteletur  vel  abbre- 
vietur,  de  ea  plures  intelligunt  boc  esse  dicturo : 
Quorum  remiseritis  peccata^  remittuntur  eis ;  et  quo^ 
rum  retintneritis,  retenta  sunt  (Joan,  ii).  Pirna  fnioi 


Sf7 


IN  IINLM  EX  QUATUOR  UBEH  TERTIUS. 


srs 


peccati  TOcarurpeGcaluin,  jiixta  qiiod  nomen  caiisse  A  satione  ita  quod  non  proplerea  xternaliter  punire- 


transfertur  ad  elTectiini.  Ex  ppaedictis  itaque  maui- 
festiim  est,  quod  aliis  dimiuit  Deus  pcr  ministerium 
iincerdotum,  et  pcccatum,  el  pocnam  peccati,  aliis 
solain  teinporalem  pocnain,  quia  jam  peccati  tene- 
bras  ct  gehennsc  vinculum  solvcrat,  quod  per  Laza- 
rum  ostendit.  Acccssit  enim  et  vocavit  cum,  et  vo- 
catnm  vivificnvit,  ct  vivificato  ait,  exi  (oras^  et  de 
eo  dixit  discipulis,  9ohiie  evm,  et  sinile  abire  (Joan, 
xi).  Similiier  venit  ad  pcccatorcm,  ct  vocat  cum  per 
iiilernam  inspirationeni :  et  mortc  peccati  disccdcnte 
vivificatur,  et  co  vivificato,  dicit  ut  exeat  foras,  id 
est ,  pcr  confcssioncm  se  sacerdotibus  ostendal,  de 
qiio  ci  sacerdotibus  ait,  soMie  eum ,  id  est,  revo- 
ratc  atl  Ecclcsiam,  et  siniie  abire,  hoc  cst,  cum  aliis 


tur,  reticcret  allqvis  id,  unde  testaretur  ei  conscien- 
tia,  quod  si  alicui  diceret,  celari  non  posset ;  et  si 
sciretiir ,  Ecclcsia  inde  scandalizaretur.  Si  verfi 
propter  suam  personam  hoc  faceret,  ne  scilicet  in« 
famis  vel  contemptibilis  apud  alios  (ieret,  superbia 
valde  damnabilis  esset.  Patet  ex  antediclis,  quia 
poenitentia  est  medicamentum  vulneri»,  spes  sa- 
luiis,  ct  nomen  ipsiim  sumptum  est  a  poena,  qua 
anima  cruciatur,  et  caro  mortificatiir,  ct  dida 
cst  pocnitentia  quasi  punientia.  Qui  poeniteutiam 
agunt ,  ideo  capillos  et^barbam  nuiriunt,  ul  mon- 
strent  abundanliam  criminum  quibus  peccator 
gravatur,  Cilicium  indicat  recordationem  peccato- 
rum  propter  ba^os  ad  sinistram  futuros  (Maiih. 


fidelibus  conversari  et  pcrmanere.  Dimitiit  ergo  Deus  "  xxv).  Quorl  autem  cinere  asperguntur  peccatores , 


pcccata  ex  semclipso ,  ct  per  semetipsum  quando 
vait.  Uiide  ait  per  prophetam  :  Ego  Dominus  so^ 
Ihs  deleo  iniquiiates  et  peccata  populi  (Isai.  xLiti). 
Inde  Ambrositis  :  i  llle  solus  peccata  dimittit,  qui 
soliis  pro  peccatis  mortuus  est.  »  Sacerdotes  tameii 
liicunliir  interdum  pcccata  dimittcre,  non  ex  se, 
sctl  cx  gratia  in  eis,  et  per  eos  opcrante,  secundum 
arbitriuin  non  eorum,  sed  Dei.  Sic  est  illud  :  Tu  es 
solns  qui  facis  mirabilia  (Psal.  Lxxi),  cum  multi 
hoinincs  miracula  fccerint,  sed  non  ex  se  sicut 
Dc!is.  Itcm  :  Nemo  bonus  nisi  solus  Deus  (Mare.  x), 
quia  ex  sc  bonus  :  ct  multi  hominrs  boni  sunt,  sed 
iion  co  modo  quo  Deus.  NuIIus  igitur  nisi  Deus  po- 
iost  aliuin  salvarc,  quod  quidein  faceret,  si  ex  se  . 
peccala  dimittcret.  Quodeliam  nemo  praelernosmet- 
ipsos  possit  nos  damnare  ostenditur  ibi  :  Anima 
mea  in  manibus  meis  semper  (Psal.  cxviii). 

Notandum  qiiod  si  is  qui  vult  confiteri,  articulo 
necessilalis  imiiiinente  iion  potest,  quod  ei  ministra- 
ret,  visibilis  sacerdos  si  adesset,  hoc  supplere  non 
dedignatur  invisibilis,  de  quo  in  Ecclesiastico  : 
Ecce  sacerdos  magnus  (Eccli.  l).  Et  Apostolus  :  P/u- 
res  facii  sunt  sacerdotes,  idcirco  quod  morte  proht^ 
berentur  permanere,  Hic  autem  manet  in  wternum, 
sacerdotium  habens  sempiternum  (Ilebr.  vii).  Si  quis 
vero  cx  contemptu  vel  ex  ncgligenlia  non  coiifiteatur, 
ronstat  quia  non  habct  veram  cordis  contritionem, 
el  tum  pro  illo  peccalo  qiiod  non  vult  confiteri,  tum 


ostendit  quia  cinis  sunt^  et  in  pulverem  revertentur 
(Gen,  in),  Lacrymse  poenitentium ,  apud  Deum  pro 
baplismate  reputantiir.  Duplex  est  poenitentise  gemi- 
tus  :  vel  dum  plangimus,  qiiod  male  gessimiis ;  vel 
dum  planginius,  quia  non  egimus  quod  agere  debui- 
n:us.  lUe  vero  poenitentiam  agit,  qui  nec  poenitere 
praeterita  negligit,nec  poenitenda  committit.  Qui  vero 
lacrymas  indesinenter  fundit,  et  tamen  peccare  non 
desinit,  hic  lamentum  habet,  sed  mundationem  non 
habet ;  quia  dum  ipsam  quam  flendo  impetrare  po« 
tuit,  veniam  contemnit,  fielibus  suis  munditiam  sul>> 
trahit,  et  ante  Dei  oculos  sordidas  etiani  ipsas  la- 
crymas  facit.  Qui  vero  a  desiderio  mciitis  quxdam 
vitia  resecant,  dum  in  aliis  graviter  perdurant,  puu- 
ciora  quidem  mala  diligunt  quam  priuw ;  sed  nisi 
minus  malum  diligant,  non  fiunt  minus  iiKiIi.  Tan- 
tus  enim  nonnunquam  airectiis  mali  est  in  uno  cri- 
mine,  ut  magis  alienct  a  Deo,  quam  etiam  multa. 
IIIuc  autem  certuin  est  quod  dum  quis  in  niurte 
unius  criiuinis  jacet,  in  alio  irrigari  et  vivificari  non 
potesl,  ut  prorsus  deleatur,  sed  intcrdum  ad  niinu- 
tionem  pceiise  compluitur,  juxta  illud  propbetae  : 
Pluit  Dominus  super  unam  ciiitatemy  et  non  pluit 
super  aliam  (Amos  iv).  Qiiorum  autem  peccata  in 
publico  sunl  in  publico  debet  esse  poenitcntia  pcr 
tempora  quae  episcopus  decernil.  Eorum  etiani  re- 
conciliatio  in  publico  esse  dcbct  ab  episcopo,  sive  a 
presbyteris,  jussu  tameu  episcoporum,  slcul  cano- 


quia  instituta  Ecclcsiae  negligit,  a^ternaliter  punien-  D  nes  Africani  consilii  tcstantur.  De  hac  quidem  so- 


dus  csse  convincitur.  Dicunt  autem  Leo,  Ambrosius 
dc  sacramentis,  et  Maximus  :  c  Lacrymas  Petri  lcgo, 
confcssionem  non  invenio.  i  Deleiit  ergo  lacrymse 
Pctri  peccata  quse  pudor  est  confiteri.  Sed  scien- 
dum  quia  confessionis  institutio  nondum  promul- 
gata  fuerat  in  primitiva  Ecclesia,  vel  quia  Petrus 
confessus  fuerit,  licet  Scriptura  non  referat,  sicut 
credere  cogimur  Apostolos  baptizalos  fuisse,  quod 
quando  vel  quomodo  factum  sit,  non  legimus.  Qui- 
busdam  tamen  videUir,  ex  dispensatione  Petrum  re- 
ticaisse  confessionem  de  iiegatione ;  quia  si  hunc 
tantum  Ecclesiae  architectum  tam  graviter  alii 
adhuc  infirmi  corruisse  novissent,  multum  adversus 
eura  scandalizati  fuissent.  Quo  fit  ut  salubri  dispen- 


lemni  poenitentia,  ut  ait  Augustinus  adlMacedonium, 
intelligi  oportet  quod  dicitur :  «  Non  esl  locus  se- 
cundx  poenitentiae.  i  Quamvis  ergo  caute  salubriter* 
que  provisum  sit,  ut  locus  bujus  bumiliimse  poeni- 
tentiae  semel  in  Ecclesia  concedatur,  ne  medicina 
vilis  minusve  ulilis  esset  aegrotis,  qna^  tanto  magis 
salubris  est,  quanto  minus  coutemptibilis  fuerit, 
quis  tamen  audeat  Deo  ^icere  :  Quarehuichomini 
qui  post  primam  poenitentiaro  rursus  se  laqueis  ini- 
quitatis  obstringit,  adhuc  iterum  parcis?  Quis  au- 
deat  dicere,  crga  istos  non  agi  quod  Apostolus  ait  : 
Ignoras  quia  patientia  Dei  ad  pienitentiam  te  ad~ 
duxit  ?  (Rom,  ii),  aut  ad  istos  non  pertinere  quod 
scriptum  est :  Beali  omncs  qui  confidunt  m  eo  ? 


St9  ZAGHARIiE  CHRYSOPOLITANI  £PISCOPt  S» 

(P9al.  ii),etqQod  dtcitur  :  ViriUier  agiu,  et  confor-  A  guntur  ad  carnis  debiiuni  persolvenduni,  aicut  eaim 
tetur  cor  vestrumj  omne$  qui  speratis  in  Domino 


(Psal,  xxx).  Gujus  autem  peccata  occulta  sunt,  et 
spontanea  confessione  soli  presbytero  vel  episcopo 
revelaia,  occulta  debet  esse  pcBnitentia,  ne  infirmi 
in  Ecclesia  scandalizentur,  videnies  poenas  eoruni 
quorum  penitus  ignorant  causas.  Et  sciendum  quia 
similiter  circumvenit  Satanas  per  nimiam  duri- 
tiam,  ut  peccaiores  pereant  desperando,  quomodo 
Ui  nimia  remissione  corrigendo.  Unde  Salomon :  Non 
decUnes  ad  dexteram  neque  ad  giniitram  (Prov.  iv). 

M.  ?.  R.  '^ 

Et  factum  est,  cum  consummasset  Jesus  sermones 
istos^  migravit  a  GalHcBa^  et  venit  in  fines  Judce  trans 


Jordanem,  et  tecutas  sunt  eum  turboe  multtB,  et  cura^  ^  ^^^  ^^  "^"  /**'*  *'^ 


mulier  non  habet  poteslatem  sui  corporis,  sed  rtr,  it& 
et  vir  non  habet  poiestalem  sui  corporis  sed  muUtr» 

Quod  ergo  Deus  conjunxitj  homo  nonseparet. 

[HiERON.]  Homo  separat ,  qiiando  propter  desi- 
derium  secundae  primara  dimittit.  Deus  separat, 
quando  ex  consensu  propter  servitutem  Deit  luo^ 
res  habemus  quasi  non  habentes. 

Dicunt  illi :  Quid  ergo  Moyses  mandavit  dari  U- 
bellum  repudii  et  dimitteref 

Aperiunt  calumniam  quam  paraverant,  quasi  di- 
cant  :  Quandoquidem  Deus  sic  ordinavit,  qoare 
Moyses  superordinavit  ? 

Ei  ait  iUis  :  Quoniam  Moyses  ad  duritiam  eordis 
vestri  permisit  vobis  dimiiiere  uxores  vestras,  Ak  im- 


vit  eos  ibi, 

[Reiiig.]  Galilaeos  in  Judaea  curare  voluil,  ut  gen- 
tes  in  eam  veniam  quae  Judaeae  parabatur,  admitte- 
ret.  Omnis  quidem  Judaeorum  provincia  ad  distin- 
ctionem  aliarum  gentium,  Judaea  dicitur,  sed  specia- 
lius  meridiana  plaga,  ad  differentiam  Samariae,  Ga- 
lilxae,  Decapolis,  et  c;«»terariim  regionum  ejusdem 
provinciae. 

Et  aecesserunt  ad  eumPharitmi  tentantes  eum,  et 
dicentes  :  Si  Ucet  homini  dimittere  uxorem  suam  qua- 
cunque  ex  causa  f 

[HiERON.]  Factio  Pharisaeorum  volebat  Deum  ca- 
pere  quasi  cornuto  syllogismo,  ut  vel  ostenderent 
eum  docere  contraria  castitati,  vel  loqui  contraria  G 
Moysi.  Sed  Dominus  transiit  decipulam  eorum,  tem- 
perando  responsionem. 

Qui  re^pondens^  ait  iUis :  Non  legistis  quiaqui  fe- 
cit  hominem  ab  initio^  masculum  et  feminam  fecit 
eos  f  et  dixit  :  Propter  hoc  dimitlet  homo  palrem  et 
matrem,  et  adheerebit  uxori  sttcp,  et  erunt  duo  in  came 
una, 

Dixit  hoc  Deus  per  Adam,  cui  non  reminas,  sed 
feminam  de  latere  formavit.  Propter  hoc  scilicet, 
quia  ex  viro  est  uxor,  dimittet  homo  patrem  et  ma-' 
irem,  et  adhcsrebit  uxori,  Non  dixit,  uxoribus,  iit 
ostenderet  non  unam  ducendam  super  alteram,  id 
est,  ut  relicta  prima,  diiceretur  altera.  [Chrtso.] 


Non  dixit,  propter  duritiam  eordis  vestri  permint 
vobis  Deus,  sed  Moyses,  Gum  enim  videret  Moyses 
illosoccidereprimas  uxores,  propterdesiderium  put- 
chriorum,  dedit  eis  consilium.  [Gbrtso.].  Repudium 
roalum  est;  tamen  licitum  est  cura  raUone.  \ir 
male  moratam  castiget,  et  teneat.  Quomodo?Tri- 
bus  modis.  Primo,  docendo  secundum  Douro  ;  st 
timorem  Dei  non  sentit,  improperando,  ut  vel  bo- 
mines  erubescat ;  si  nec  pudorem  sentit  frequenler 
confusa,  faciat  illi  quod  praecepil  ilii  Salomon : 
Durum  baculo  percule.  Non  legislis,  istud  non  et  ii- 
iud  superius,  non  ergo  oportuit ;  lege  prononne. 


M.  '"^  R. 


105 


L. 


91 


Dico  autemj  quia  quicunque  dimisenl 'uxorem 
niam,  nisi  ob  fornicationem^  et  aUam  duxerU  ^  nur- 
chatur.  Et  qui  dimissam  duxerit  nuechatur. 

Ex  hoc  loco  uonnuUi  aestimant  quod  qui  oxorem 
fornicariam  dimiserit,  illa  vivenle,  aliam  legitime 
ducere  possi^.  Siquis  vero  non  ob  fomicationem, 
sed  propter  aliud  dimiserit  uxorem,  facit  quod  noo 
licet ;  et  si  dtixerit  aliam  vivente  iUa,  constat  quia 
moechus  est.  Quacunque  autem  ex  causa  dimissam 
quicunque  duxerit,  reatum  adullerii  incurrit.  Ete- 
nim  si  vir  repudiavit  eam,  non  tamen  ob  fornicatio- 
nem,  manel  ex  utraque  parte  conjugium,  sed  ht 
ei  violentia  per  repudium.  Si  vero  uxor  repadiata 
fuit,  quia  unam  carnem  in  aUam  diviserit,  et  se 


Sicul  herbae  ex  humore  nascuntur  et  crescunt,  sic  ^  fornicatione  a  marilo  separaverit,  culpa  sua,  ut 


homines  per  amorem  incipiunt  et  augentur.  Humor 
de  radicibus  ascendit  in  herbam,  et  transmittitur 
in  semen,  sed  ad  radicem  non  revertitur,  sic  cha- 
ritas  de  parentibus  ascendit  ad  lilios,  sed  non  con- 
.  vertitur.  Et  ideo  parenles  plus  diligunt  filios,  quam 
ab  eis  diligantur,  quia  fiUi  transmittunt  affectum  ad 
alios  procreandos. 

Itaquejam  non  sunt  duo^  sed  una  caro. 

Sicut  animae  multorum  quae  spirituaUter  se  dili- 
^unt,  quasi  una  dicuntur,  ut  Ulud  :  Multiludinis 
credenlium  erat  cor  unum  et  anima  una  (Act.  iv); 
sic  vir  et  uxor  quia  carnaUter  se  diligunt,  una  caro 
dicuntur.  Vel  ideo  una  caro,  quia  una  lege  astrin- 

(7)  Hic  locus  legatur  caute. 


autumant  a  vinculo  conjugn  virum  solvit,  sed  ipsa 
manct  obligata.  Hinc  Ambrosius  in  primam  Episto- 
lam  ad.  Corinthios  :  iioc  vult  Apostolus,  ut  si  muUer 
discedat  propter  malam  conversationem  viri,  aut 
innupta  maneat,  aut  viro  suo  reconcilietur,  non  enim 
permittitur  mulieri  ut  nubat,  si  virum  suum  caasa 
fornicationis  dimiserit  aut  aposlasiae,  aut  si  impel- 
leiite  lascivia,  usum  quaerat  uxoris  invertere,  ifuia 
inferior  non  hac  lege  omnino  utitur  qua  poiior,  Si 
tamen  apostatet  vir  aut  usum  qucerat  uxoris  inver- 
tere^  nec  alii  potest  nubere  mulier,  nec  reverli  ad 
illum  (7).  I  El  vir  uxorem  non  dimiitai^  subau- 
ditur,  eACrpta  causa  fornicationis.  Ideo  non  sub- 


351  IN  UNLII  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  m 

jecit  sicut  de  muliere,  dicens  :  Quod  $i  discesserit  A  beatificavit  euiiuchoSi  puer!tiae  necessitate  castos» 
tnanere   [innuptam]    sic   (I   Cor.   vii),    quia 


VII),  quia  viro 
licet  ducere  uxorem,  si  dimiserit  uxorem  pec- 
cantem ;  quia  non  ita  lege  constringitur  vir  sicut 
mulier  :  caput  enim  mulieris,  ^ir  est.  Idem  in  eam- 
dein  :  c  Uxorem  certe  licet  habere,  sed  si  fuerit  for- 
nicata,  abjicienda  est.  i  Ita  et  carnem  licet  edere; 
sed  81  idolis  oblata  fuerit,  respuatur.  Auctorilates 
quidem  muUae  videntur  opponi  posse;  sed  dicunt 
non  esse  asseriionem,  imo  salubrem  admonitionem, 
ut  qui  nen  propter  libidinera,  sed  propter  injuriam 
dimittit  uxorem,  expertus  infelices  priores  nuptias, 
novanim  se  non  immittat  periculo.  Nolandum,  bic 
loqui  Dominum  dematrimouio  (7")  solum,  quod  inter 
fideles  contrahitur,  etquialex  divina  nontoUit  ssecu- 
iarem  conditionem,  non  est  ratum  servorum  conju-  B 
gium  5tne  licentia  dominorum.  Inter  lil)erosquoque  et 
servos  non  est  firmum  conjugium,  nisi  iiber  servi- 
icm  sciat  conditionem,  et  velit  cohabitare. 

M.  T 

Dicunt  ei  discipuli  ejus :  Si  ita  est  causa  homini^ 
cum  muliere,  non  expedit  nubere.  Qui  dixii :  Non 
omnes  capiunt  verbum  istud,  sed  quibus  datum  est. 

[HiEBOH.]  Hoc  est,  non  casu  vel  fortuna  virgines 
fiont,  sed  qui  a  Deo  petunt  virginitatem,  et  iaborant 
ut  accipiant.  In  altis  experiri  possumus  qualia  sint 
anteqiHim  habeamus,  in  uxore  minus  licet.  Itaque 
ROfi  expedi:  nubere,  cum  nuUo  modo  nisi  propter 
fomicationem  dimittenda  sit  uxor.  Sifueritlracunda, 
ebriosa,  si  jurgatrix  et  maledica,  seu  quidlibet  hu-  G 
jusmodi,  velimus  nolimus,  sustinenda  est.  Gum 
enim  liberi  essemus,  voluntate  nos  subjecimus  ser- 
vituti. 

Suni  entm  eunuchiy  qui  de  matris  utero  sic  nati 
sunt.  Et  sunt  eunuchi^  qui  facti  sunt  ab  hominibus, 
Et  sunt  eunuchi,  qui  seipsos  castraverunt  propter  re^ 
^num  calorum,  Qui  potest  capere^  capiat. 

Triplex  est  geniis  eunuchorum,  duo  camalinm, 
tertiuin  spirituale.  Duobus  primis  nuilum  omnino 
debetur  praemium ;  tertio  generi  promittitur ;  quia, 
cum  viri  esse  possint,  voluntate  fiunt  eunuchi.  In 
primo  genere  sunt  eunuehi,  qui  tam  frigidae  natune 
dicuntur,  ut  iibidinem  non  appetant.  In  secundo 
genere   sunt,  qui  vel  absciduntur,  vel  persuasione 


sed  continentiae  virtute. 

Discipuli  autem  increpabant  eos. 

[HiERON.]  Non  quod  noUent  eis  lienedici,  incre- 
pabant ;  sed  nondum  plenissimam  fidem  hal)entes, 
putabant  Deum  imporlunitate  lassari. 

Jesus  vero  ait  illis  :  Sinite  parvulos,  et  nolite  pro^ 
hibere  eos  ad  me  venire. 

[Gbrvso.]  Si  sancti  futuri  sunt,  quid  vetatis  filios 
ad  Patrem  venire?  Sipeccatores  futurisunt,  utquid 
sectentiam  condemnationis  profertis,  antequam  cul- 
pam  videatis?  Quales  sunt  modo,  meum  est;  qua- 
ies  futuri,  ipsorum.  Quod  ergo  meum  est,  honorate; 
quod  ipsorum  erit,  miseremini. 

Talium  est  enim  regnum  c<Blorum. 

[HiERON.]Non  ait  istorum,  sed  taUum,  utostende* 
retnonaetatemregnare,  sed,mores,ethisqui  siroilem 
habent  innocentiam  et  simpUcitatem,  pnemium 
promittit,  de  quibus  Paulus  :  Nolite  pueri  fieri  sen» 
sibus,  sed  malitia  parvuli  estote,  sensu  autem  perfecti 
{/  Cor.  xiv). 

Et  cum  imposuisset  eis  mantcs,  abiit  inde. 

[Rehig.]  Parvulis  mauus  imposuit,  ut  humiles 
sua  l)enedictione  dignos  significaret.  Etquotidie.im- 
ponit,  cumhumilibusgratiamauxiUi  tribuit.  [Hilar.] 
Mystice,  infantes  hi  gentium  forma  sunt,  quibus 
per  fidem  et  auditum  salus  redditur.  At  discipuli 
qui  pro  Ghananaea  muUere  suppUcaverant,  fortasse 
jam  mysterium  sciebant,  quod  utriusque  populi  vo- 
catio  deberetur,  sed  cum  adhuc  ordinem  nescirent, 
ex  alTectu  primum  salvandi  Israel,  pueros  inhibe- 
bant  accedere.  Talium  est  regnum  coelorum.  Munus 
enim  et  donum  Spiritus  sancti  per  imposilionem 
manus  et  precationem  cessanle  legis  opere,  erat 
gentibus  largienduro.  Hic  Marcuset  Lucas  addunt, 
quod  regnum  Dei,  id  est,  doctrinam  Evangelii  sicut 
puer  accipiamus  :  quia  puer  in  discendo  neque 
contradicit  doaoribus,  neque  rationes  componit 
adversum  eos,  sed  fideliler  suscipit,  obtemperat  et 
quiescit. 

M.  'f  L.  "  A. 

Erant  autem  appropinquantes  ei  publicani  et  pec- 
catores  multi,  ut  audirent  eum.  Et  murmurabant 
Scribce  et  Pharisai,  dicentes  :  Quia  hic  peccatores 


2S 


ha^retica  simulant  caslitatem  sub  ficta  reUgione.  Sed  ^  recipit  et  manducat  cum  illis. 


nuUi  homni  trium  promitlitur  prsemium,  nisi  qui 
secastrat  propter  Deum.  Unde  infert  hortando  mi- 
Utes  suos  :  Qui  potest  capere^  capiat,  ut  unusquis- 
que  consideret,  utrum  virginaiia  possit  imoiere 
praecepta 

CAPUT  GI. 

M.  T  R.  ^^  L.  ''' 

Tunc  obiati  sunt  ei  parvuli^  ut  manus  eis  impo- 
neret  et  oraret, 

IChryso.j  Pueros  de  castitate  mundos  obtulerunt, 
putabant  enim  ut  corpore  mundos  tantum  laudaret, 
zi   non  voluutate,  nescientes  quia  Dorainus  non 

(7*)  Secundum  quod  decrcto  Dei  factum  est. 


A.  \' 

Post  hwc  ambulabat  Jesus  in  Galilceam^  non  emm 
volebat  in  Judosam  ambulare,  quia  qtuerebant  eum 
Judmi  interficere. 

Non  perdiderat  potestatem^  sed  noslram  consola- 
batur  fragilitatem.  Futurum  enim  erat  ut  aliquis 
fidelis  se  absconderet,  et  ideo  praecessit  in  capite, 
ne  membro  pro  crimine  postea  objiceretur. 
GAPUT  CII. 

r  165 

JLi.       X 

[AuGUST.]  Aderant  autem  quidam  ipso  tempon 


525  ZACHABIiE  CHRYSOPOLITANI  El>iSCOPi  351 

Kunliattlet  illi  de  GalH<eit  quorum  tanguinem  PHatu^  A  habebat  quidam  plantatam  in  tinea  tua,  venU  gmr- 


miscuit  cum  tacrificiit  eorum. 

[Bed4.]  Hi  Gaiilaei,  qui  ab  impio  prseside  inler 
sua  sacrificia  sunt  necati,  suorum  sccierum  posiias 
sselerata  morte  solverunt.  Quibus  tamen  non  ipsa 
mors  obfuit,  ut  in  secundam  mortem  roitterentur, 
sed  vita  improba.  Nam  et  bonos  sic  saepe  mortuos 
martyrum  gloria  declarat,  ad  correctionem  viven- 
tium,  ut  flagellatio  pettiiente,  ttultut  tapientior  fiat 
{Prov»  xix) ;  velad  exemplumcorriginolentium,  ideo- 
que  pessime  periturorum,  taliter  mulli  moriuntur, 
et  pessima  morte  mulctantur.  Unde  sequitur  : 

Et  retpondent,  dixit  illit  :  Putatit  quod  hi  GaU-' 
Iwi  prm  omnibut  Galilasit  peccatoret  fuerint^  quia 
talia  patti  tunt  ?  Non,  dico  vobit,  ted  niti  poeniten- 


rent  fructum  in  t7/a,  et  non  invenit, 

[AucrsT.]  Ficulnea  convenienter  inteliigitur  genns 
hnmanum,  quia,  quando  primus  homo  pecca^it, 
foliis  ficulneis  pudenda  velavit  (Gen.  iii),  unde  nait 
sumus.  [Gregor.,  Beda.]  Haec  arbor  bene  dicitur 
planl  ata,  quia  ad  auctoris  sui  similitudinem  est  creata» 
ct  quamvis  ad  homines  generaliter  respicial,  spe- 
cialiter  tamen  Synagogae  typum  portat.  Sicut  enim 
slerilis  ficus  foliis  exuberans,  spe  fructus  possesso- 
rem  decipit;  sic  doctores  Synagog»  operibus  infe- 
cundi,  inani  umbra  legis  vcrborum  gloriantes,  sub- 
jectis  nullum  operis  boni  exemplum  ministrant. 
Yinea  ergo  Domini  sabaolh,  domus  est  Israel,  Sy- 
nagoga  autem  in  eadem  domo  condita,  fici  arbor 


tiam  habuentit ,  omnet  timiliter  peribitit :  ticut  ilU  ^  est  in  vinea,  Dominus  fructum  quasivit  in  illa.  sed 


decem  et  octo^  tupra  quot  cecidit  turrit  in  Siloam,  et 
Qccidit  eot. 

Ordo  est :  Dico  vobis,  non  soli  Galiliei  fuere  pec- 
catores,  sicut  et  Hierosolymitai,  quos  turris  oppres- 
sit,  non  soli  peccaverunt;  sed  etiam  omnes  vos 
Judaei  peribitis  ut  hi  Galilaei,  si  poeuitere  nolueritis. 
Prosequitur  de  Hierosoiymitis  : 

Putatit  quia  et  ipti  debitoret  (uerunt  prwter  omnet 
hominet  habitantet  in  Jerutalem  ?  Non,  dico  vobit ; 
ted  ti  non  paenitentiam  egeritit^  omnet  timiUur  peri'- 
bitit. 

Pressi  ruina  turris,  significant  Judaeos,  qui  poeni- 
tere  noluerint,  cum  suis  moenibus  esse  perituros. 


in  pharisaeorum  mente  non  invenit. 

Dixit  autem  ad  cuUorem  vinece  :  Ecce  anni  iret 
tunt  ex  quo  venio  qucerent  fructum  in  ficulnea  hae, 
et  non  invenio. 

Gultor  vineae,  est  ordo  aposlolorum  et  doctorum, 
quorum  precibus  ac  monilis  plebi  suggeritur  cnra 
de  Deo.  His  etenim  Dominus  saepe  de  Judaeis  infru- 
ctuosis  querebatur,  quod  per  tres  annos  soae  visi' 
tationis,  in  legalibus  edictis  et  propheticis  conte- 
stationibus,  et  in  gratia  coruscantis  Evangelii  negli- 
gentes  exstiterint.  Yel  ita  :  NuUus  in  Synagoga  per 
tres  annos  fructus  esse  potuit  quia  neque  tempore 
circumcisionis  purificari  poterant,  qui  circmncisio- 


Nec  frustra  decem  et  octo  fuerunt,  qui  numerus  c  "^™  ^"'""^  l^"  quaerebant;  nec  per  legem  sanctifi 


apud  Grsccos  per  t  et  «i  quibus  nomen  Jesu  incipit, 
exprimitur.  Indicant  enim  eos  meruisse  damnari, 
qai  nomen  Salvatoris  spreverunt.  Turris  illa  signi- 
ficat  eum  qui  turris  fortitudinis  est,  nam  et  ipsum 
Siloae  nomen,  quod  iiiterpretatur  ndttut,  designat 
eumdem  a  Patre  missiim  in  mundum  {Joan.  ix), 
qui  omnes  super  quos  ceciderit,  conteret.  Pilatus 
autem  designavit,  quod  Romani  post  passionem  Do- 
mini  incipientes  a  Galilaea,  impoenitentem  Judso- 
rum  geniem  occiderunt,  et  atria  sacrificiorum  et 
ipsum  templum  humano  sanguine  foedautes  destruxe- 
runl.  Significavit  etiam  Pilatus,  nominis  cujus  in- 
terpretatio  est,  os  malleatoris,  diabolum,  semper 
animas  occidere  paratum.  Sanguis  exprimit  pecca- 


cabailtur,  qui  camalia  tantum  in  iege  sequebantur ; 
neque  in  gratia  justificabantur,  qui  de  peccatis  pcB- 
nitere  nolebant.  Cum  ergo  merito  essent  excidendi, 
quod  quidem  per  Romanos  factum  est,  jubetur  illis 
qui  in  circumcisione  laborabant,  ut  succisionis  cla- 
dem  annuntiando  poenitentiam  suggerant.  Et  hoc 
est: 

Succide  ergo  iUam.  Ut  quid  etiam  terram  occupai? 

Annuntia,  scilicet  Judaeis,  quod  perdituri  stint  lo- 
cum,  et  gentem,  pro  quo  servando  occidunt  Cbri- 
stum  et  suos.  Cur  etiam  temporali  copia  utuntar? 
Terram  occupat,  qui  locum  quem  tenet  bonis  ope- 
ribus  non  exercet,  qui  exeropio  pravitatis  impedi- 
roentum  prsestat  caeteris.  Potest  etiam  per  temro 


ium,  et  sacrificia  bonas  actiones.  Pilaius  ergo  san-  ^  *^'*^*  ^\^^^^  occupatam,  Judaica  pl^s  figurari 


gainem  Galilaeorum  cum  sacrificiis  eorum  miscet, 
quando  diabolus  eleemosynas,  preces,  jejunia,  cae* 
leraque  bona  fidelium  commaculat,  vel  mortifera 
carnis  et  sanguinis  delectatione,  vel  odii  medita- 
tione,  vel  invidiae  furore,  vel  humauae  laudis  ambi- 
tione,  vei  alia  qualibet  nefaria  peste,  ut  quamvis 
oblata  Domino  videantur,  nihil  tamen  prosint  offe- 
rentibus,  sed  potius  interdum  fiant  in  peccatum. 
De  Juda  enim  qui  inter  sacrificia  prodilionem  Domi- 
nici  sanguinis  cogilabat,  scriptum  est :  Et  oratio 
ejut  fiat  in  peccatum  (Ptat.  cviii). 
I         164 

Dtcebat  autem  hanc  timiUtudinem  :  Arborem  fici 


quae  noxia  praepositorum  umbra  pressa  fuit,  ae  ve- 
ritatis  lumen  reciperet,  et  ne  sole  dilectionis  su- 
pernae  calefieret,  juxta  illud  :  Ym  vobit  Scrikee  et 
Pharitan  hypocrittB^  qui  clauditit  regnum  coeicrum 
ante  hominet  (Matth.  xxiii). 

At  ille  retpondent^  dixit  UU  :  Domine,  dimitti, 
iUam  et  hoc  anno^  utque  dum  fodiam  circa  Ulam  et 
mittam  ttercora. 

Id  est,  reducam  ci  ad  aniinum  aborouiationen 
quaiu  fecit,  ut  compunctione  suscitetur  quasi  de 
pulredine  stercoris.  Peccata  carnis,  stercora  vo- 
cantur.  Unde  propheta  :  Computruerunt  jumenta  iu 
ttercore  tua  (Joel.  i).  Hoc  est,  camales  vilam  fini- 
vere  in  fetore  luxuriae  suae.  Novit  cuUor  terram  ex- 


525  IN  tNLM  E\  QLAiUOR  LIBER  TERTIIS.  52« 

cotere,  qui    dotU  Tilia    reprehenderc.  Intelligens  A  octo  annos  ei  igi  potuit ,  quia  bumana  nalora  hanc 


il^Uur  duTiliam  et  superbiam  Judxoruni  causam 
esse  stenUiatis,  polliceiur  se  fodere  donec  radicem 
infructuos»  mentis  ligone  invectionis  bis  acutae  hu- 
miliet,  incutiens  yideiicet  et  praesentium  pressuram, 
et  xlemae  damnationis  horrorem.  Fossa  quippe  in 
rmo  est,ei  increpatiodummentem  sibi  demonslrat, 
•iumiliat. 

Et  siquidem  (ecerit  fructum,  sin  autem,  in  futurum 
suecides  eam. 

Qui  hic  non  vuU  pinguescere  per  interpretatio- 
nem,  illic  cadet,  ubi  per  poBnitenliam  non  resui^et. 
Cum  diceret,  et  siquidem  fecerit  fructum,  non  sub- 
junxit  aliquid,  sed  suspendit  sententiam,  quia  vidc- 
bat  Synagogam  procliviorem  ad  negandum  Deum, 
quam  ad  coufitendum.  Cum  vero  adderet,  sin  autem^ 
coDtinuo  judicium  venturse  damnationis  anneiuit, 
dicens  :  In  futurum  succides  eam.  Et  siquidem  fece- 
rit  fructumj  subaudis  quod  vix  credi  potest,  re- 
scrva  eam. 

CAPUT  CIII. 

Erat  autem,  docens  tn  Synagoga  eorum  Sabbatis, 
Et  ecce  mulier  qu<e  kabebat  spiritum  in/irmitatis 
anms  deeem  et  octOy  et  erat  inclinata,  nec  omnino  po^ 
terat  sursum  respicere. 

Bicta  de  ficu  parabola,  dominus  in  Synagoga  do- 
cuisse  narratur,  ut  intimaret  hoc  esse  frucium  in 
iiculBea  quaerere,  et  non  invenire  quod  verbum  Sy- 
nagog»  praedicabat,  nec  recipiebatur.  Quam  tameu 


25 


corniptionem  dcponere,  et  ad  incorruptelam  aeternad 
beatiludinis  erigi  uon  potuit,  nisi  prius  impleverlt 
legem,  quae  in  decem  praeceptis  continetur,  et  gra- 
tiam,  in  qua  Christi  resurrectio  facta  est,  et  nostra 
exspectatur. 

L.  'f  M.  "•  R. 

Respondens  aulem  archisynagogus  indignans  quia 
Sabbato  curasset  Jesus,  dicebat  turba :  Sex  dies 
sunt  in  quibus  oportet  operari^  in  his  ergo  venite  ei 
curamini;  et  non  in  die  sabbati. 

[HiERON.  Beda.]  Sabbato  curavit  Jesus,  oslendens 
jam  esse  tempus,  ut  secundum  propheliam  Cautici 
canticorum,  aspiraret  dies  et  removerentur  umbra: 
Q  (Cant.  ii).  Nesciebat  archisynagogus  sex  dies  signi- 
icare  sex  aetates,  in  quibus  licet  operari,  Sabba- 
tum  vero  significare  requiem  aeternara,  in  qua  non 
cessabunt  jusii  a  bono  opere  cum  iaudabunt  Deum. 
Utique  Deus  ab  operibus  mundi  Sabbato  quievit, 
sed  in  operibus  sanctificationis  vocando,  justifi- 
cando,  gubernando,  jugiter  perseverai.  Unde  lex  in 
Sabbato  non  hominem  curare,  sed  servilia  opera 
facerc,  idest,  peccatis  gravari  prohibuit. 

Respondens  autem  hsus,  dixit :  UypocrilWj  unvs* 
quisque  Sabbato  non  solvit  bovem  suum  aut  asinum 
a  prcesepiOj  et  ducit  adaquare?  Ranc  autem  filian 
AbrahcBj  quam  alligavit  Satanas  ecce  decem  et  oclq 
anniSj  non  oportuit  solvi  a  viTiculo  isto  die  Sabbati, 

Altiori  sensu  bos  el  asinus  significant  Judaeom, 


ne  toUm  exstirpandam  pro  sterilitate  putares,  sed  c  et  Graecum,  de  quoruro  vocatione  scriptuin  esl : 


reliquias  per  graliam  salvandas  esse  scires,  mox 
ihidem  sanatio  ejus  in  parte  sub  incurvae  n.ulieris 
specie  subsequilur.  Idem  enim  significat  ficulnea 
reservata,  quod  mulier  erecta,  et  idem  tertio  Do- 
minum  venisse  ad  ficulneam  infruduosam  quod 
mulierem  decem  ct  octo  annis  fuisse  incurvalam. 
Senarius  enim  in  quo  mundi  creatura  perfccta  sub- 
stitit,  operum  perfectionem  ostendit,  et  in  trigonum 
ductus,  decem  et  octo  facil.  Quia  ergo  homo  qui 
sexto  die  faclus  est,  opera  perfecta  habere  voluit, 
sed  in  tribus  temporibus  Dominicae  visitalionis, 
scilicet  ante  legem,  sub  lege,  in  exordio  inchoanlis 
graliae,  per  infirma  opera  languit,  decem  el  octo 
aonis  mulier  cuiTa  fuit.  Nec  poterat  sursum  aspi' 


Bos  cognovit  possessorem  suum,  et  asinus  pransepe 
Domini  sui  (/<aj.,  i).  Qui  uterque  peccati  vinciilig 
absolutus  per  praedicationem,  deposuit  sitim  hujus 
mundi  haustu  foiitis  Dominici.  Filia  Abrahae,  est 
Ecclesia  de  utroque  populo,  quae,  impleto  temport 
legis  et  Dominicae  resurrectionis,  per  gratiam  sancii 
Spiritus  evasit  vincula  longae  captivitatis. 
T        165 

Et  eum  haee  diceret^  erubeseebant  omnes  adrersarii 
ejusj  et  omms  populus  gaudebat  in  universis  qum 
gloriose  fiebant  \ab  eo. 

Qui  de  dictis  Salvatoris  erubescunt,  ficulnee  ste- 
riii  se  comparandos  ostenduDt;  qui  gaudent  de  mi- 


raculis  ejus,  ad  filiam  Abrahae,  hoc  est,  ad  Eccio* 
c€re,quia  Judaa  lerrena  sapiens,  de  ccelestibus  D  ^j^^  g^^.  ^  p^^j.^^^  ^^l^rant. 
non  cogitabat,  audiens  per  prophetam :  Si  volueritis 
et  me  audieritiSf  bona  terras  manducabitis  (Isai.  i). 
Quo  contra  meinbris  Ecclesiae  dicit  Apuslolus  :  Quce 


sursum  suntsapitCy  non  quw  super  terram  (Coloss.  iii). 

Quam  cum  vidisset  Jesus^  vocavit  ad  se,  et  ait  Uli : 
Mulier,  dimissa  es  ab  infirmitate  tua,  Et  imposuit  illi 
manus  et  confestim  erecta  est^  et  glorificabat  Deum. 

Vidit  praedestinando  per  gratiam,  vocavit  illu- 
strando  per  doctrinam,  imposuit  manus,  donis  spi- 
ritualibus  adjuvando  illam,  erexit  in  operibus  bonis 
ad  Dei  glorificationem.  Quosy  inquit  Apostolus,  pnc- 
destinavit,  hos  et  vocavit ;  et  quos  vocavitj  hos  etjusti- 
ficavit,  quos  autem  justificavit,  Ulos  et  magnificavit 
(Rom.,  viii).  (lasc  uiulier  non  nisi  post  decein  ct 


CAPLT  CIV. 

A.  ? 

Erat  autem  in  proximo  dies  fzstus  Judceorum  sc^ 
nopegia. 

[AuGusT.]  Scena  est  umbraculum;  inde  dicitur 
scenopegia,  id  est,  tabernaculorum  constructio  vel 
fixio.  Scenopegia  erat  festivitas ,  in  qua  mense  se- 
pliino  a  Martio  Judaei  septem  diebus  habitabant  in 
tabernaculis  in  memoriam  illorum,  in  quibus  patrea 
corum  habilaverunt  in  deserto.  Dicunlur  aulem 
more  eorum  dies  septem,  propter  unam  festivitatem 
dies  festus : 

Dixerunt  autem  ad  ettm  fratres  ejus  :  Transi  hine^ 


527  ZACHARIiE  CHRTSOPOLITAM  EPISCOPl  318 

et  vade  in  Judaam^  ut  et  discipuli  tui  videant  opera  A     Occasioneni  quaerendi  praebebat  quod  non  tscen- 


tua  qum  faeis.  Nemo  quippe  in  occutto  aliquid  (acitj 
et  quoirit  ipu  in  palam  e$M.  Si  hwc  fads^  manifesta 
teipsnm  mundo,  Keque  enim  fratret  ejus  credebant 
in  eum, 

Cum  auditis  fratres  Domini,  Mariae  cogitate  con- 
saiiguinitatcm.  Opera  Domini  diyinis  laudibus  et 
non  populari  favore  efferenda,  veri  discipuli  scie- 
bant,  sed  Istos  fratres  Domini,  id  est,  consangui- 
neos  Domini  laiebant,  qui  credere  nolenles,  dabant 
ei  consilium  consequendae  sxcularis  gloriae.  Ac  si 
dicerent :  Mira  facis,  sed  in  abscondito,  transi  in 
Judaeam,  ubi  est  principalus  gentis  et  civltas  caput 
regni,  ut  lauderis  ab  omnibus,  et  nos  cognati  gloriae 
participes  efliciamur  :  Si  hwc  facis^  ergo  manifesta 
teipsum :  Vel  «t,  pro  quia  legitur.  b 

Id  esl,  gloria  mundi  quam  aflectatis,  semper  est 
paVata.  Ego  autem  cum  accepero  tempus  gloriae,  ad 
quam  perTcnlendum  est  bumilitate  impleim  Justitias 
judicabo  {Psal,  lxxiv).  Modo  enim  non  est  tempus 
jddicandi,  sed  iniquos  tolerandi. 

Non  potest  mundus  odisse  vos,  me  autem  odit^ 
quia  testimonium  perhibeo  de  iUo,  quia  opera  ejus 
mala  sunt, 

Non  accuso  qnidem  mundum  apud  Patrem,  sed 
arguo  de  peccalis,  et  ideo  nunc  non  est  tempus 
meum,  sed  vesirtim,  quia  vos  mundi  amatores  et 
falsi  testes,  dicitis  bona  mala,  et  mala  bona. 

Vos  ascendile  ad  diem  feslum  hunc,  Ego  non 
ascendo  ad  diem  festum  istum,  quia  meum  tempus 
nondum  imptetumtsl. 

Non  est  prreceptum,  sed  permissio  quod  dicit, 
ascendite  ad  diem  fesium  hunc,  ubi  humanam  gloriam 
quaeritis,  ubi  extenderc  carnalia  gaudia  vultis.  Tem- 
pus  autem  gloriae  meae  manebit  in  aeternum,  ipsa 
feslivitas  siue  nube. 

Hcec  cum  dixisset^  ipse  mansitin  Galilasa.  IJtau- 
tem  ascenderunt  fratres  ejus,  tunc  et  ipse  ascendit  ad 
diem  festum,  non  manifestej  sed  quasi  in  occulto, 

Non  dixit,  ad  diem  festum  hunc,  quia  non  cupie- 
bat  gloriart  temporaliter,  sed  aliquid  docere  salu- 
briter.  Non  vacat  quod  latenter  ascendit,  quod  late- 
bat  in  illo  die  festo.  Omnia  antiqua  umbra  futuro- 
rom  foerunt.  Ergo  et  scenopegia.  Nam  nos  educti 
sumus  de  ^gypto,  ubi  diabolo  tanquam  Pharaoni  ^  non  est 


derat  cum  fratribus  qui  ei  consilium  de  gloria  da« 
bant,  unde  dixit  eis  :  Non  ascendam  ad  diem  festum 
hunc  quem  vultis,  id  est  primum  vel  secundom. 
•  Et  murmur  multum  erat  de  eo  in  turba.  Quidam 
enim  dicebant  quia  bonus  est,  Aiii  autem  dicebant^ 
non,  sed  seducit  turbas, 

De  omnibus  servis  Christi  hoc  idem  dicitar*  quia 
vita  nostra  abseondita  est  cum  Christo  in  Deo  (Co- 
ioss,  iii),  sed  tandem  Deus  manifeste  veniet. 

Nemo  tamen  palam  loquebatur  de  iito  propter 
metum  Judmorum. 

Nemo  scilicet  iliorum,  qui  dicebant,  bonos  est 

Jam  autem  die  festo  mediantet  ascendit  Jesus  ia 
temptum  et  docebat. 

Cum  jam  videlicet  illius  festi  tot  dies  praeteriis- 


sent,  quod  futurierant,  ascendil.  Quod  latuitt  exem- 
plum  est  vitandi  malos,  quod  palam  loquitur,  et  non 
tenetur  ab  bis  qui  quserebant,  potestatis  ejus  indi* 
cium  est. 

Et  mirabantur  Judm,  dicentes :  Quomodo  hic  liite-' 
ras  scit,  cum  non  didicerit  ? 

Inde  mirabantur,  quia  multi  noverant  qneraad» 
modum  educatus  esset,  et  nunqoam  euni  viderant 
litteras  discentem. 

Respondit  eis  Jesus,  et  dixit :  Mea  doctrina  non  est 
mea^  sed  ejus  qui  misit  tne. 

Videtur  contraria  loqui.  Quod  si  dixisset,  ista 
doctrina  iion  est  mea,  nulla  esset  quxstio.  Nunc  au- 
tem  in  hoc  est  solutio,  quia  doctrina  Patris  est  Ver- 
^  bum  Patris,  id  est,  Filius  ex  Patre.  Ac  si  dicerei : 
Ego  non  sum  a  me  ipso,  sed  a  Patre.  Quid  eniro  taio 
tuum  quam  tu  ?  et  quid  tam  non  tuum  quam  tu,  si 
alicujus  est  quod  es?  Hinc  alibi  dicit  Dominus :  Hoc 
est  opus  Dei,  ut  credatis  in  eum  quem  ille  misit  (Joan. 
Ti).  Qui  credit  in  eum,  credit  ei,  sed  non  converti- 
tur,  quia  daemones  credunt  ei,  non  in  eum.  Nos 
etiam  credimus  Petro  et  Paulo,  sed  non  credirous 
in  Petrum  et  Pauium.  Quid  est  ergo  in  Deum  cre* 
dere  ?  Credendo  in  eum  ire  et  ejus  membris  incor- 
porari.  Hxc  sententia,  quod  Fiiius  doctrina  Patris 
est,  dissolvit  Sabellianam  haeresim,  qui  ausus  est 
dicere,  Patrem  et  Filium  duo  nomina  esse,  scd 
unam  rem.  Alicujus  est  enim  doclriiia  FHii,  si  sua 


serviebamus.  Clamavit  enim  nobis  Cbristus,  quasi 
lateres  facientibus  :  V^^ite  ad  me  omnes  qui  labora- 
tis  et  onerati  estis  {MaUn.,  xi).  Educti  sumus  per 
baptismum  tanquamj[>er  mare  rubrum,  quia  Chri- 
sti  sanguine  consecratum,  mortuis  iniinicis,  id  est, 
peccatis  nostris.  Modo  ergo  antequam  ad  terram 
promissionis  veniamus,  id  est  ad  regnum  acternum, 
in  tabernaculis  hujus  deserti  sumiis.  Cum  autem 
corpiis  Christi  quod  sumus  nos,  est  in  tabemaculis, 
Christus  est  in  tabernaculis.  Sed  tunc  latenler, 
modo  manifeste,  quia  remota  uiubra,  venit  lux,  in 
qua  omnia  jam  agnosciinus. 

Judcei  ergo  qucerebant  eum,  et  dicebant :  Vbi  est 
UUt 


Si  quis  voluerit  voluntatem  ejus  facere^  cogno^ 
scet  de  doctrina  utrum  ex  Deo  sit,  an  ego  a  me  ipso 
toquor. 

Scnsus  esl :  Si  quis  me  credit  Filium  Dei,  inteli> 
get  quod  doctrina  mea  est  ejus. 

Qui  a  semetipso  toquitur,  gloriam  propriam 
quofrtt. 

De  antichristo  dicit,  qui  non  a  Deo  missos  sed 
venire  pcrmissiis,  extoUet  <e,  ut  ait  Apostolus,  nrpm 
omne  quod  diciiur  Deus,  aut  quod  cotilur  (J/  Theu,^ 

»)• 

Qui  autem  quwrit  gloriam  ejus  qui  misit  iUumw 
hic  verax  est,  et  injusiitia  in  illo  non  est^_ 


513  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  530 

Uoc  de  se  dicens,  dat  huinilitalis  exemplum,  ut  A     Qui  noverant  qua  saevicia  quxrebatur.  miraban- 


omnia  bona  Deo  tribuamus. 

Nonne  Moyset  dedit  vobi$  legem^  et  nemo  ex  vobii 
facit  legem  ?  Quid  me  qttwritis  tnterficere  ? 

in  lege  quidem  gloriamini,  sed  contra  legem  quse 
occidere  vetat,  qnae  me  nuntiat,  de  morte  mea 
traclalis. 

Respondit  turbaet  dixit :  Dismonium  habes,  Quis 
te  quarit  interficere  ? 

Quid  posset  aliud  dicere  turba  turbulenta  ?  Quid 
posset  aiiud  olere  coenum  commotum?  Turbavit 
claritas  lucis  turbam  lippiludinis.  Oculi  enim  uon 
habentes  sanitatem,  non  possunt  ferre  luminis  cla- 
ritatem. 

Respondit  Jesus  et  dixit  eis  :  Unum  opus  feci,  et 
ovms  miramini,  Propterea  Moyses  dedit  vobis  ctr- 
aimcisionem,  non  quia  ex  Moyse  est^  sed  ex  patribus, 
et  tn  Sabbato  circumciditit  hominem, 

Unum  opus  fuit  quod  hominem  sanum  feci  Sab- 
Uto.  Propterea,  videlicet  propter  tale  opus,  id  est 
ut  salus  hominis  consequatur,  bene  factura  est  ut 
acciperetis  circumcisionem  a  Moyse.  Gonvincit  vos 
Moyses,  quia  in  lege  accepistis  ut  circumcideretis 
octaTO  die,  accepistis  etiam  ut  vacetis  septimo  die. 
Quid  igitur  facietis,  si  octava  dies  nativitatis  occur- 
rat  die  Sabbati  ?  Novi  quia  circumciditis.  Gircum- 
cisio  enim  pertinet  ad  aliquod  signaculum  salutis. 
Et  non  debent  homines  Sabbato  vacare  a  salutc. 
Ergo  ne  mihi  irascamini,  quia  salvuro  feci  totum 
honinem  Sabbato.  Et  hoc  est  qnod  dicit :  Q 

Si  circumcisionem  accipit  homo  in  Sabbato,  ut  non 
soivatur  lex  Moysi,  mihi  indignamini  quia  totum  ho- 
minem  sanum  feci  in  Sabbato  ?  Nolite  judicare  le- 
cundum  fademy  sedjustum  judicium  judicate. 

Noo,  est  judicandum  secundum  faciem  ,  id  cst 
acceptionem  personarum;  sed  justum  judicium,  id 
est  secondum  veritatem  rerum.  Qua  cognita,  nec 
me,  nec  Moysen  damnabitis,  nec  me  contrarium  illi 
^lceUs  In  quo  illos  arguit,  nos  instruit,  ne  in  Judi- 
undis  causis  personas  accipiamus,  non  qiiod  pro 
diversitale  graduum  diverso  modo  personas  non 
honoremus.  [Ambros.]  Notandum  quia  credens 
Abraham  se  filium  habiturum,  hujus  rei  signum 
circumcisionem  accepit,  ut  quod  credens  justifica- 
tns  sit,  cerneretur.  Quod  signum  ideo  accipiebant  0 
filii  Israel,  ut  scirentur  esse  filii  ejus,  qui  credens 
^,  hoc  ipsum  acceperat.  [Hieron.]  Ideo  etiam 
pneceptum  est  circumcidi,  ut  aghosceretur  Dei  po- 
pulus  inter  gentes,  sive  ut  corpora  eorum  agno^ce- 
rentur  in  bello.  [Adgust.]  Denique  quando  soli  erant 
in  eremo,  non  circumcidebantur.  Praeterea  circum- 
cisio  facia  in  virili  membro,  per  quod  generatur 
creatura  mortalium,  castitatem  mentis  debere  ob- 
lenrari  indicat.  Ideo  autem  quisque  cum  praeputio 
nascitur,  quia  cum  vitio  propaginis  nascitur; 

Dicebant  ergo  quidam  ex  Jerosolymis  :  Nonne  hie 
tst  quem  qucerunt  interficere  ?  Et  ecce  palam  bquitur^ 
et  uihil  d  dicunt,  Nunquid  vere  cognovcrunt^  princi' 
pes  quia  hic  est  Christus  ? 

Patbol.  CLXXXVI. 


tur  qua  potentia  non  tenebaiur. 

Sed  hunc  scimus  unde  sit,  Christus  autem  cum  ve- 
neritj  nemo  scit  unde  sit, 

Ilaec  opinio,  nemo  scit  unde  sit,  non  inaniter  est 
nata.  Nam  Scriplurae  dixerunt  quoniam  Nazaneus 
vocabitur.  Ergo  prsedixerunt  unde  sit.  Rursus  con- 
vocatis  Scribis  ab  Herode,  el  inquisitls  ubi  Ghristus 
nasceretur,  dixerunl :  In  Belhlehem  Judce  {Matth, 
n).  Sed  et  Isaias  dixcrat :  Generationem  ejus  quis 
enarrabit  ?  (/«ai.  lix.)  Hoc  autcm  secundum  divini- 
tatem.  Et  secundum  hoc  isti  nesciebant  unde^Ghri- 
stus  esset,  sed  secundum  carnem  eum  agnosce- 
bant. 

112     r       119 


A.  ;;  M. 


L. 


Clamabat  ergo  docens  in  templo  Jesus,  et  dicent : 
Et  me  tcitis ,  et  unde  sim  scitis ,  et  a  meipso  non 
venij  sed  est  verus  qui  misit  me,  quem  vot  nescitis, 
Ego  scio  eum,  quia  ab  ipso  sumf  et  ipse  me  misit,  Et 
si  dixero  quia  nescio  eum,  ero  similis  vobis  mendax» 

Me  tcitisj  dictum  esl  de  facie^  hominis,  quse  nota 
eis  erat.  (Jndesim,  scitis,  scilicet  a  Nazareth.  A  me 
ipso  non  veni ,  tale  est  quasi  dicat :  Secundum  divi- 
nitatera  me  nescitis  :  Deum  enim  nemo  vidit  unquam, 
Ego  autem  scio  eum  quia  sum  verilas  ab  ipso,  qui 
ex  se  verus  est :  ergo  a  me  quaerite,  in  me  credite» 
qui&  venit  ad  Palrem  cui  voluerit  Filius  rcvelare. 

A,  7  M.  ^   R  '"^  L.  ""' 

Qucerebant  ergo  eum  apprehendere,  et  nemo  misit 
in  illum  manus,  quia  nondum  venerat  hora  ejus, 

Non  horam  dixit  qua  cogeretur  mori,  sed  qua  di- 
gnaretur  occidi. 

R.  1 

De  turba  autem  multi  crediderunt  in  eum,  et  dice^ 
bant :  Christus  cum  venerit,  nunquid  ptura  signa  faciet 
quam  quce  hic  facit  ? 

Utique  si  duo  non  erunt,  hic  est  Ghristus.  Haec 

turba  fuit  commota  miraculis,  quae  in  eum  credens, 

hoc  dicebat. 

GAPUT  GV. 

1-         149 
Ju.       x 

Ait  autem  quidam  ei  de  turba :  Magister^  die  fratri 
meo  ut  dividat  mecum  hcereditatem.  At  ille  dixit  ei : 
Uomo  ,  quis  me  constituit  judicem ,  aut  divisorem 
super  vos  ? 

Merito  refutatur  hic  frater,  qui  magistro  supernae 
pacis  vult  ingerere  molestiam  terrenae  divisionis. 
Merito  homo  vocatur,  id  est  carnalis,  ut  Paulus 
ait :  Cum  enim  sit  inter  vos  xelus  et  contentio,  nonne 
camales  estis  ?  Nonne  homines  estis,  et  secundum 
hominem  ambulatis  ?  (/  Cor.  111.)  Bene  auiem  terreoa 
declinat,  qui  propter  divina  descenderat ;  nec  di- 
gnatur  esse  judex  litium  vel  arbiler  facultatum,  qui 
vivorum  et  mortuorum  habet  judicium  et  meritorura 
arbitrium. 

Dixitque  ad  illos :  Videte  et  cavete  ab  omni  atari' 

11 


m 


ZACHARliE  CimYSOPOLITANI  EPISCOPI 


m 


tifty  ^uianon  in  abundanlia  cujusquam  vita  ejus  est  A 
€X  hit  qnas  possidet. 

Non  in  solo  pane  vivit  homOy  sed  in  verbo  Dei :  ncc 
tem{vora  vitx  diviliarum  muUitudine  protenduntur. 
Pro\idele,  inquit,  oculo  scilicet  rationis,  et  non  ait : 
Cavcle  ab  avarltia,  scd  omni  adjunxit :  Qula  non- 
iiuUa  simpliciter  hominibus  geri  videntur,  qux  in- 
ternus  arbiter  cernit  qua  intentione  fiant.  Quiscum 
fratre  haercditatem  dividi,  fructus  agri  in  horrea 
recondi,  pro  crimine  dcpularct?  Sed  ipse  testis  est 
Dcus,  quia  non  bona  inlentione  hoc  [hic]  faciebat. 
Unde  et  excmplum  stultiti;^  sux  proponit  ei. 

Dixit  autem  similitudinem  ad  iliosy  dicens :  Ho- 
minis  cujusdam  divitis  uberes  fructus  ager  attulitt 
1<  cogilabal  intra  se  dicens  :  Quid  faciam,  quod  non 
habeo  quo  congregem  fructus  meos  ? 

Ecce  nimia  soUiciludo  ei  avaritia  studente  bona 
sua  in  futurum  lusurise  reservare,  et  ex  soliicitudine 
sequitur  deliberatio. 

Et  dixit :  lloc  faciam :  destruam  horrea  mea^  et 
majora  faciam  et  iUuc  congregabo  omnia  quce  sunt 
nata  mihi,  et  bona  tnea^  et  dicam  anima!  mea:  Anima, 
hubet  muUa  bona  posita  in  annos  plurimos,  requiesce, 
comede,  bibe^  epulare, 

Congregabo,  inquit,  quw  nata  sunt  plus  solito 
ffiifVit,  id  est  meo  labore,  vel  propter  me  solum.  Di  • 
cens,  requiescej  pesti  avaritiae  pestem  jungit  desi- 
diae,  ut  nec  pro  temporalibus  Deum  interpellet.  Co- 
mede  ac  bibe,  contra  esuriem  et  sitim,  et  epulare 
luxuriose  magno  deliciarum  paralu. 


CAPUT  CVI. 
107    nr      193 


R.  'r;  M.  '^  L.    *''' 

Et  cum  egressus  esset  in  via ,  pro€urnn$  quidan 
genuflexo  ante  eum  rogabat  eum :  Magister  hone,  qmd 
boni  faciam  ut  habeam  vitam  wternam  f  Qui  dixUei: 
Quid  me  interrogas  de  bono  f  Nemo  bonut  nisi  wnm 
Deus. 

[AuGusT.]  Poluit  utrumque  dici  et  secunduin 
Maithaeum,  quid  me  interrogas  de  bono  f  el  juxla 
alios,  quid  me  dicis  bonumf  ut  alterura  referalur  ad 
illud  quaerentis,  quid  boni  faciamf  ^ileruni  ad  id 
quod  ait,  magister  bone.  [Beda.]  Quia  ergo  vocaTe- 
rat  magistrum  Lanum,  et  non  Deum  vel  Dei  FiliuiDy 
dicit  quemvis  sanctum  horaincm  comparatione  Dd 
S  non  esse  bonum.  De  quo  in  psalmo :  C<fnfiiemini  Do- 
mino,  qucniam  bonus  (Ptal.  cxvii).  Solus  enim  Deus 
natura  est  bonus,  nam  alii  boni  non  babent  bonita- 
tem  a  se,  sed  a  Deo.  Non  igitur  Cbristus  se  bonum 
negat,  sed  esse  Deum  signilicat,  nec  se  magistnim 
bonum  non  esse,  sed  absque  Deo  nullum  bonum  esse 
testatur. 

Si  autem  vis  ad  vitam  ingredi,  terva  mandata. 
Dixit  iUi  quw  f  Jesus  autem  dixit :  Non  occides^  non 
aduUerabis,  non  furtum  facies,  non  faisum  testimo- 
nium  dices.  Uonora  patrem  et  matrem  tuam^  et  diU- 
ges  proximum  tuum  sicut  teipsum. 

Notaquiajustitia  legis  suo  scmpore  cnstodita,  non 
solum  bona  terrx,  sed  et  vitam  conferebat  aeteniam. 
Notandum  etiam  quia  Paulusprjecipit  viris,  ut  quis- 


DixU  au:emiUiDeus:StuUe,  hacnocle  animam^ 'l''^  ^'^'^^^  "*<^'"«>»  s"»'»  s»^"l  seipsum.  Si  ergo 


tuam  repetent  a  te,  qu(v  autem  parasti,  cujus  erunt  f 
Non  sunt  hominis  bona,  quae  secum  auferre  non 
potest,  sed  sola  misericordia  comes  est  defuncto- 
rum.  Non  tamen  in  eo  reprehenditur  iste  dives,  quod 
terrara  coluerit  et  fructus  scrvare  voluerit,  sed  quod 
omnera  vitse  suse  fiduciam  in  sua  abundantia 
posnerit ,  et  nil  pauperibus  erogare  constituerit , 
juxta  iroperium  Domini  dicentis  :  Quod  superest, 
date  eleemosynam  (Luc.  xi),  in  nocte  aufertur  anima 
illius,  qui  considerationis  lucem  habere  negligit,  ut 
quod  potest  pati  praevideat.  Unde  Paulus  dicit :  Vos 
autem,  fratres,  non  estis  in  tenebris,  ut  vos  dies  itla  tan- 
quum  fur  comprehendat.  Omnes  enim  vos  fiUi  lucis  es- 
tis,  et  fiUi  diei  (I  Thess.  v).  Psalmista  etiam  cum  de  0 
avaro  quoUbetpraemisisset,  sed  et  frustra  conturba» 
tur,  adjunxit :  Thesaurizat  et  ignorat  cui  congregabit 
ea  {Psat.  xxxviii).  Dicere  autem  Dei  ad  penersos, 
est  pravas  eorum  machinationes  subita  animadver- 
sione  compescere. 

Sic  est  qui  sibi  thesaurizat,  et  non  est  in  Deum 
dives. 

Sic  est,  videlicet  stultus,  et  in  nocte  a  divinis  judi- 
ciis  rapiendus,  cujus  exspectatio  non  est  Dominus, 
qui  transitoria  uon  distribuit  pauperibus,  ut  ab  eis 
reciperetur  in  aeternis  tabernaculis.  In  Deum  autem 
dives  est,  cujus  substantia  (id  est  conscientiae  pos- 
sessio,  qaa  siistenutur  et  pascitur)  est  apud  Deum, 
»ou  in  saeculis  terrae. 


unusquisque  sicul  seipsum  diligere  debet  prcximom 
et  uxorem,  nulla  erit  differentia  inter  proximi  et 
uxoris  dilectionem,  quod  valde  absurdum  est.  Sed 
in  proximo,  sicut,  adverbium  est  similitudinis.  Iii 
uxore  autem,  sicut,  non  sirailitudincm,  sed  appro 
bationem  et  afllrmatlonem  cuin  quodam  pondere 
sonat,  quoraodo  dicimus,  quasi  vir  fecit.  Et  deSal- 
vatore  :  Vidimus  0oriam  ejus  gloriam  quasi  unigeniti 
a  Patre(Joan.  1),  non  quo  Salvator  gloriara  habueril 
ad  coinparationera  alierius  unigeniti. 

Dicit  ilU  adolescens  :  Omnia  hoec  custodivi  a  jn^ 
ventute  mea.  Quod  adhuc  mihi  deest  f 


R.  ?  M. 


194 


L. 


291 


Jesus  autem  intuitus  eum,  dilexit  eum,  et  dixit  iUi: 
Cnum  tibideest.  Si  vis  perfectus  esse  vade,  et  vemde 
qum  habes  et  da  pauperibus,  et  habebis  thetaurum  m 
ccslo  et  veni,  sequere  me. 

Non  est  putandus  bic  de  custodia  mandatoram 
esse  mentitus,  sed  simpliciter  esse  confessus ,  qutai 
si  mendacii  noxa  reus  teneretur,  nequaquam  intui* 
tus  arcana  cordis  ejus,  eum  diligere  diceretur  Jesus« 
Diligil  enim  eos  qui  mandata  legis  custodiunty  sed 
quod  ibi  rainus  est,  his  qui  perfecti  esse  yoiunt,  ad* 
jungit.  Qui  vult  ergo  perfectus  es$e,  vendal  qaae  h»- 
bet,  non  ex  parte  ut  Ananias  et  Saphira,  et  dci  pau- 
peribus  {Act.  v).  Nec  hoc  ad  perfectionem  suiBcit, 
nisi  Salyatorem  sequatur,  id  estnisi,  reiictis  malis» 


533  IN  LNUM  EX  QLATLOR  LIBER  TERTILS. 

fadalbona.  [IIierom.  —  Ghhtso.]  Vel  ila  :  Iste  ado-  A 

lescens  et  dives  et  superbus  el  lentator  erat,  atque 

per  inanem  jactantiam  tanquam  glorians  in  lege, 

mentitus  est  se   mandata  custodisse.  Jesus  vero, 

qiiasi  vera  acciperet  verba  illius,  docuit  qux  perfc 

«tionissunt.  Et  oculis  misericordise,  quibus  dignalur 

impittm  justificare,  quibus  respexit  Petrum  ut  fleret 

amare  (Luc.  xxii),  intuitus  est  istum,  et  ita  dilexit 

in  co  non  quod  prius  erat  per  superbiam,  sed  quod 

coepitesse  per  gratiam.  [Chrtso.]  Juxta  boc  igitur 

quxcunque  dicuntur  de  adolescentulo  illo,  acci- 

pienda  sunt  de  populo  Judaico,  qui  adolescens  erat, 

non.xtate,  sed  levitate,  immaturis  moribus,  non  an- 

nis.  Considera  quia  non  interrogat  quid  credat,  sed 

quid  faciendo  vjtam  aetemampossideat;  quia  Judseus 


334 

Occasione  hujus  habcntis  divilias,  ingreditur  ser" 
monem  de  avaro  sub  nomine  divitis.  Lhi  ergo  difO- 
ci!c  ponit,  non  impossibilitatem  pr^tendit,  sed  ra- 
ritas  demonstratur  :  difficuller  enim  divitiae  contem- 
nuntur,  et  vix  aliquis  res  sscculi  sine  ssecuii  ipsius 
vitiis  assequitur.  Ux  sunt  cnim  spinse  et  tribuli, 
qui  semen  Dei  suflbcaverunt,  quare  tutum  est,  ncc 
habere  nec  amaredivitias. 

Et  iterum  dico  vobis  :  Facilius  est  camelum  per 
foramen  acus  transire  quam  divitem  intrare  in  re- 
gnum  coelorum, 

Facilius,  id  est  minus  difficile  est,  et  ideo  minus 
diflicile,  quia  roiniis  impossibile.  Impossibilius  est 
enim  cupidum  intrare  in  regnum  coelorum,  quam 
per  foramen  acus  transire  camelum.  Charitas  enim 


spcm  omnino  habet  in  operibus  sine  fide.   Unde  "  cujus  dilatatio  jungit  Deo,  contraria  est  cupiditati, 

Aposlolus  :  Gentes  qucs  non  sectabanlur  justitiam,  ad 

legis  jttstitiam  pervenerunt ;  quia  non  ex  operibus,  sed 

ex  fide,  hrael  autem  sectando  legis  justitiam,  in  le- 

gem  justitia:  non  pervenil ;  quia  non  ex  fidet  sed  ex 

operibus  (Rom,  ix).  Prima  justitia  est ,  cognoscere 

Trinitalem ;  novissima,  bene  operari.  Nativitas  Ju- 

dxonim  fuit,  ex  tempore  Abrahae  usque  ad  exitum 

ex  iCgypto,  et  usque  tunc  fuit  quasi  infans.  Inven- 

tus  fuit,  ex  tempore  Moysi  usque  ad  reges.  Virilitas, 

cx  tempore  regum  usque  ad  transmigrationem  Ba- 

byionix.  Senectus,  inde  usque  ad  Christum,  quando 

mortous  est  populus  ille,  propriam  interficiens  vi- 

tam.  Mentitur  ergo  quod  custodierit  mandata  a  ju- 

ventute,  sed  nec  adhuc  custodit  in  senectute.  Jesus  q  faciiius  est  Christum  pati  pro  dilectoribus  saeculi, 


cujus  angustia  separat  a  Deo.  Sicut  ergo  impossibi- 
lissimum  est  nigrum,  dum  fuerit  nigrum,  albere, 
quia  nigrum  albo  contrarium  est ;  ita  nihil  impossi- 
bilius  est,  quam  cupidum  Dco  jungi  dum  fuerit  cu- 
pidus.  Quis  non  videt  comparationis  'gradiis  inter 
impossibilia?  [Beda.]  Utique  impossibilius  estequum 
verti  in  lapidem  quam  in  asinum,  a  quo  minus  dif- 
fert.  Quomodo  ergo  plurimi  divites  intraverunt  re- 
gnum  Dei,  nisi  quia,  Dco  inspirante,  divitias  pro 
nihilo  habuerunt  ?  Nunquid  David  in  divitiis  confl- 
debat,  de  seipso  canens :,  Quia  unicus  et  pauper  sur\ 
ego  (Psal.  xxiv).  Alios  eliam  ita  hortatur :  DiviticB 
si  affluanty  nolite  cor  apponere  (Psal.  lxi).  Mystice, 


tamen  intuetur  eum  et  diligit,  in  hoc  videlicet,  ut 
reliquiae  salvae  flant.  [Uilar.]  In  eo  quod  bona  sua, 
vendere  et  dare  pauperibus  ad  perfectionem  jubetur, 
confidentiam  legis  et  sacriGciorum ,  quibus  carna- 
liicr  utebatur,  relinquere  admonetur.  Omnia  man- 
dantur  felici  commercio  motari,  et  ut  meminerit 
umbram  veritatis  in  eis  esse,  quae  dcinceps  gentibus 
spiritualiter  pauperibus  sint  sub  ipsius  corporis  ve- 
ritate  dividenda.  Hsec  autem  neminem  posse  efli- 
cere  indicat,  nisi  qui  sequi  cocperit  Christum.  Sed 
Judaicus  populus,  auditis  his,  tristis  recessit :  mul- 
tam  eniro  opulentia;  fiduciaro  habebat  ex  lege. 

19      n       109    T        220 
11 


M. 


R.  *^  L. 


quam  dilectores  sseculi  ad  Christum  converti.  Ca- 
melus  dicitur  Christus,  quia  sponte  humiliatus,  in- 
firroitatis  nostne  oncra  sustinuit.  Unde  illud :  Quanto 
magnus  es ,  humilia  te  in  omnibus  (Eccli.  iii).  Per 
acum  signiflcat  punctiones  in  passione  susceptas. 
Foramen  ergo  acus  dicit  angustias  passionis,  qua 
natnrae  noslrae  quasi  scissa  vestimenta  resarcire 
dignatus  est,  id  est  reparare  post  lapsum.  [Chrvso.] 
Aliter  :  Facilius  est  gentes  tortuosas  animo  intrare 
per  angustum  ostium  regni  coelestis,  quaro  Judseos 
divites  visos  in  lege  et  prophetis.  Gentes  habebant 
gibbum  idololatriae,  sicut  camelus  habet  gibbum» 
qui  non  perroittit  eum  erigere  collum.  Acus  est  Fi- 
lius  Dei,  cujus  prima  pars  subtilis  et  acuta,  signi- 


Ctttn  ttudisset  autem  adolescens  verbum^  abiit  tri-  j)  ficat  divinitatem  ejus ;   novissima,  incamationem. 


stis,  Erat  enim  dives  valdey  et  multas  possessiones  hor 
bens, 

Multi  quippe  divitias  arooreDeirelinqount,dolen- 
tes  tamen  et  flentes.  Licet  enim  proximum  diligant, 
seipsos  jure  magis  diligunt,  et  ideo  suis  usibus  di- 
vitias  potius  cupiunt  quaro  aliis,  quibus  taroen  totas 
distribuunt,  monente  Deo  quem  sibi  praeferunt.  Sic 
et  martyres  camem  suam  niroiruro  quam  diligunt, 
inviti  [in  vita.]  roartyrio  tradunt ;  sed  taroen  propter 
Deum  tradere  noii  dubitant. 

Et  circumspiciens  Jesus,  ait  discipulis  suis:  Quam 
dificile  qui  pecunias  possidentf  in  regnum  Dei  introi' 
bunt!  Amen  dico  vobis,  quia  dives  dificile  intrabil  in 
regnum  calorunK 


Totus  est  rectus  Filius  Dei  ut  acus,  non  babens 
scrupulum  peccati,  per  cujus  vulnus  passionis  gen- 
tes  ingressae  sunt  in  vitam  aetemam.  Ab  eo  consuta 
est  imroortalitatis  tunica ,  quae  conscissa  erat  in 
Adam.  Hic  acus  consuit  spirituro  cami,  et  Judaicum 
populuro  gentili.  Unde  Apostolus  :  Ipse  est  pax  no» 
Mtra,  qui  fecit  utraque  unum  (Ephes.  ii).  Hic  acus 
copulavit  diruptaro  aroicitiam  angelomro  et  horol- 
nuro ;  hic  acus  figit  et  perlransit,  et  vulnus  non 
facit. 

Auditis  autem  his  discipuli  mirabantur  valde,  di 
centes :  Quis  ergo  poterit  salvus  esse  ? 

[Beda.]  IntellexeruntdiTitiaramamatores,  etiamsi 
non  babeant,  in  diTitum  numero  deputari.  Aliter 


ZACIIARI.€  CIIRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


^5S 


cnim,  com  multo  plures  sint  pauperes  quam  divites,  A  iu  Cbristo  docuerunt.  Duodenarius  enim  iroiYersita- 


oon  dicerent,  ^tifs  poterit  salvus  esse  ? 

Aspiciens  autem  Jesus,  dtxit  illis :  Apud  homines 
hoc  impossibile  est^  apud  Deum  autem  omnia  possi- 
bilia  sunt. 

Hoc  non  ila  accipiendum,  quod  cupidi  sint  intra- 
luri  in  regnum  Dei,  sed  quod  possibile  est  Deo,  ut 
per  verbum  ejus  a  cupiditate  temporalium,  ad  cba- 
ritatem  converlanlur  aiternorum. 

Tunc  respondens  Petrus  ,  dixit  ei :  Ecce  nos  reli" 
tfuimus  omnia,  et  secutisumus  le.  Quid  ergo  erit  nobis  ? 

Grandls  fiducia.  Petrus  piscator  erat ,  dives  non 
fueral,  viclum  manu  et  arte  quaerebat,  et  tamen  lo- 
quitur  confidenter,  Dimisimus  omnia.  Ei  quia  noa 
sufficit  dimittcre,  hoc  enim  et  Socratcs  philosophus 


tem  significat,  sicut  et  septenarius ;  cujus  (partes, 
id  est  tria  et  quatuor)  altera  per  aiteram  multipli- 
catae,  duodecim  fiunt.  Quod  ergo  minus  a  Judaeii 
putabatur,  contemptores  Evangelii  de  duodecim  tri- 
bubus  Israel,  nedum  cseteras  gentes,  condemnalmnl 
doctores  sancti  in  die  judicii. 

M.  *^  R.  '''  L.  ^ 

Amen  dico  vobis,  omnis  qui  reliqtteril  domum  aut 
parenteSj  vel  fratres^  aut  sororeSj  aut  patrem,  aut 
matrem ,  aut  uxorem ,  aut  filios  ,  <it<r  agros  propter 
regnum  coelorum  et  nomen  meum  et  propter  Evanqe" 
lium,  centuplum  accipiet :  nnnc  in  hoc  tempore  domos 
et  fratres  et  sorores  et  matres  et  filios  et  agros  cum 


„  D  persecutionibus,  et  in  futuro  sueculo  vitam  a:ternam 

fecit,  jungil  quod  perfectum  est :  Et  secutt  sumus  te,  ^  L^sjrfgft/i 


qaod  est  credenlium.  Fecimus  quod  jussisti.  Quid 
ergo  nobis  dabis  prxmii  ? 

M.  ? 

Jesus  autem  dixit  iUis :  Amen  dico  vobis^  quod  vos 
qui  secuti  estis  me,  in  regeneralione  cum  sedertt  Fi- 
UoM  hominis  in  sede  majestatis  sua;, 
197     F         272 

V 


M.  T  L. 


Sedebitis  et  vos  super  sedes  duodecim ,  judicantes 
duodecim  tribus  IsraeL 

In  prima  resurrectione  regeneralur  anima  per  fi- 
dem.  In  secuhda  regenerabitur  caro  per  incorru- 
ptionem.  Ilinc  duse  adoptiones ,  duse  resurrectio-  ^ 
nes  dicuntur.  De  sede  autem  Dei  audi  Prophe- 
tam :  Regnabit  Deus  super  gentes^  Deus  sedet  super 
tedem  sanctam  suam  (Psal.  xlvi).  Omnes  credentes 
sunt  sedes  majestatis  ejus.  Yide  quia  non  bic  de 
lempore  futuri  judicii  dicit,  sed  de  vocatione  om- 
nium  gentium.  Non  enim  dixit,  cum  venerit  Filius 
hominis  sedens,  sed  cum  sederit.  £x  eo  coepit  sedere 
in  sede  majcstatis  suoe,  ex  quo  gentcs  coeperunt 
credere  in  euro.  Ex  eo  etiam  tempore  apostoli  sede- 
runt  super  duodccim  thronos,  id  est  in  omnibus 
Christianis,  secundum  diversitates  animarum.  Sus- 
cipientes  verbum  Patri,  throuus  ejus  fuerunt.  Sic 
de  cxteris  apostolis.  Ilinc  ait  Propheta :  Jerusalem 
qua  cedificatur  ut  civitas  (Psal.  gxxi)  et  caetera.  Je- 
rusalem  est  Ecclesia ,  apostoli  sunt  sedes  Dei ;  fi-  d 
deles  homines  sunt  sedes  apostolorum.  Doctrinis 
itaque  et  exemplis  Patrum  condemnanlur  quotidie 
nolentes  credere  de  duodecim  tribus  Israel.  Tribus 
autem  Levi  quae  tertia  decima  est,  subintelligitur  in 
duodecim,  quia  in  divisionc  terrae  proinissionis  non 
accipiens  partem,  divisa  est  per  duodecim  tribus, 
quarum  decimas  et  obiationes  obtinuit.  [IIieron.] 
Aliter:  Sedere  in  sede  majestatis,'erit,  in  judiciaria 
potestate  regem  glorise  apparere.  Sederenamqueju- 
dicantis  est.  Sedebunt  ergo,  id  est  judices  appare- 
bant,  ^t  ad  jnstitiam  erudiunt  multost  fulgentes 
quasi  steiim  in  perpetuas  asternitates  {Dan.  xii). 
Enmt  itaque  meritorum  dignitate  super  duodecim 
sedcs,  id  est  super^  universitatem  bonorum,  quos 


[HiERON.  —  Beda.]  Sensus  est:  Qui  pro  Salvalore 
omnes  divitias  dimiscril,  et  carnis  alTectus  conlem- 
pserit,  in  spirituaiibus  centuplum  accipiet,  quae  coro- 
paratione  carnalium  merito  sui ,  ita  erunt  qiiasi 
parvo  numero  centenarius  comparetur.  Qui  euiro 
proptcr  regnum  Dei  temporalia  spernunt ,  etiaai  in 
hac  vita  persecutionibus  plena ,  ejusdem  regni  gau» 
dia  fide  certa  dcgnslabunt,  et  omnium  electorum 
sincera  dilectione  fruentur.  Cum  igitur  a  consorti- 
bus  proposili  sui  multo  gratiurem  recipiant  charita- 
tem,  omnia  spirituali  glutino  colligatorum  tanquam 
sua  credunt,  quia  multitudinis  credentium  erat  cot 
unum  et  anima  una^  nullusque  egens  erat  inter  eos 
(Act.  iv).  In  continentia  etiam  conjugali  raajor  est 
suavitas  in  honore  sanctificalionis  quam  in  lascivia 
caruis  prxbcatur.  [Chryso.]  &fystice,  pater  est  dia» 
bolus,  mater  ignorantia,  per  quam  diabolus  generat 
filios,  fratres  et  sorores,  sunt  socii  et  sociae  erroris. 
Si  credat  iile  qui  fuit  sacerdos  gentilis,  relinquit 
idololatriam  quasi  conjugem  suam,  per  quam  gene- 
rabat  filios  et  filias.  Si  crediderit  magister  cujuslibet 
professionis  malae  ,  relinqucns  ipsam  professio- 
nem,  quam  agrum  fructifenim  relinquit,  Relinquens 
dignitatem,  facultatem  quasi  domum  se  adumbran- 
lem  despicit.  Reliuquentem  sorores  suscipiunt  gra- 
lise  Dei  quasi  charissimse  sorores.  Nec  uila  soror 
sic  dulciter  compleclitur  fratrem,  ut  gratiae  Dei  ani- 
mam  sanclam. 

M.  '^  R."'  L.  *" 

Multi  autem  erunt  primi  novissimi^  et  novissim* 
primi. 

Multi  prius  fervent,  postea  torpcnt ;  multi  prius 
frigidi,  subito  inardescunt.  Yide  Judam  apostatam 
versum  de  apostolo,  et  iatronem  in  cruce  Dacium 
confessorem.  Aliier :  Multi  in  saeculo  despecti,  in 
futuro  sunt  gloriflcandi ;  apud  homines  al  J  gloriosi^ 
in  futuro  damnandi :  vei  gentiles  qui  diu  sine  lego 
vixerant ,  ad  tidem  sunt  vocandi ,  Judaei  excaecaini?. 
T        192 

Audiebant  autem  omnia  heec  Pharisiti ,  ^vt  ermS 
avarif  et  deridebant  iltum. 


537  IN  INLM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIlJ^.  ZZ^ 

Disputaiitem  de  contemptu  roundi  deridebant ,  A  consolatio,  afliciunt.  Cavcndum  eigo  ne  paupcreg 
cum  iex  suis  observatoribus  bona  lerrae  promitieret , 
noR  attendentes  quia  in  lege  carnalibus  minora ,  iu 
Evangelio  spiritualibus  majora  jure  prsecipiuntur. 


Et  ait  illis  :  Vo&  estis  qui  judicatis  vos  coram  ho-' 
minibus ,  Deus  autem  novit  corda  veslra  ,  quia  quod 
hominibus  altum  est ,  abominatio  est  ante  Deum, 

Coram  hominibus  se  justiflcant ,  qui  peccatores 
contemnunt,  el  se  justos  esse  asserunt,  elceniosy- 
iiarum  reinedia  ncgligentes.  Sed  hncc  avara  altiludo 
quam  jusle  damnanda  sit ,  in  sequenli  excinplo  do- 
cet  ilie,  qui  illuminabit  abscondita  tenebrarum ,  et 
manifestabit  consilia  cordinm  {I  Cor.  iv). 

CAPLT  c\n. 


L. 


196 

X 


:  Homo  quidam  erat  dives ,  et  indue-' 
et    bysso,    et   epulabatur    quotidie 


Iierum  dixit 
baiur  purpura 
splendide. 

hi  diviiiis  notalur  conctipiscentia  oculornm,  in 
pretiosis  vestibus  superbia  vitse ,  in  splendida  epu- 
latione  conciipiscentia  carnis.  Idcirco  dives  iste 
quasi  ignotus  apud  Deum ,  nomine  non  designatur. 
[AiGisT.]  Quae  est  ista  aviditas,  cum  ipsx  belluae 
modum  habeant  ?  Tunc  enim  rapiunt ,  quando  esu- 
riunt ;  parcunt  vero  prjedae ,  cum  sentiunt  saturita- 
tem.  Inexplebilis  est  avaritia  divitum  ;  semper  ra- 
pit,  et  nunquam  satiatur,  nec  Deum  liinet,  nec 
hominem  reveretur.  Non  patri  parcit ,  non  matrem  ^ 
agnoscit ,  non  fratri  obtemperat ,  non  amico  fidem 
servat.  Viduam  opprimit ,  pupilli  rem  invadit. 
[Beda.]  Quae  est  hxc  insania ,  acquirere  aurum  et 
perdere  coeluin?  Ilic  tainen  dives  non  abstulisse 
aiiena  reprehenditur,  sed  propria  non  dedisse, 
quamvis  in  lege  non  tenacia ,  sed  rapiiia  damnetur. 
Conchute  marinae  ferro  circumcis% ,  lacrymas  pur- 
pureas  emittunt ,  quibus  lana  tingitur,  unde  pur- 
pnra  texitur.  Byssum  vero  genus  est  lini  candidis- 
simi  et  mollissimi ,  quod  Gra^ci  papaten  vocant. 

Et  erat  quidam  mendicus  nomine  Lazarus,  qui 
jacebat  ad  januam  ejus ;  ulceribus  plenus ,  cupiens 
saturari  de  micis  quas  cadebant  de  mensa  divitisy 
et  nemo  illi  dabat.  Sed  et  canes  veniebant ,  et  lin- 
gebant  ulcera  ejus.  D 

[CiiRTso. — Ambr.]  Nec  a  se  caiies  removere  pote- 
ral,  nec  visitator  erat  qui  removeret.  Nota  cum 
parabolae  propria  non  ponant  nomina ,  et  Dominus 
per  humilitatis  approbationem  pauperis  hujiis  no- 
men  dicat ,  non  parabola ,  sed  rei  gestae  narratio 
haec  est.  Mendici  hujus  ulcera  dives  fastidiosus  ex- 
horret,  ne  inter  pretiosas  epulas  unguentatosque 
convivas  fetorera  ulcerum  lambentibus  canibus  sus- 
tineat.  [Beda.]  Cum  ergo  ante  janiiam  jaceret ,  et 
ex  visione  pauperis  diviti  non  miserenti  cumulus 
damnationis  infertur,  et  rursuin  ex  visione  divitis 
tentatus  quotidie  pauper  probatur.  Quem  ad  raajo- 
rem  ipsius  probationein  paupertas  simul  et  aegri- 
(udo ,  et  visa  divitis  copia ,  et  nulla  sibi  adhibita 


despiciamus ,  ct  si  qua  in  eis  reprchensibilia  YidC'- 
nius ,  quia  fortasse  quos  inorum  infirmitas  vuine-' 
rat ,  medicina  paupertatis  curat. 

Factum  est  autem  ut  moreretur  mendicus  ,  et  pcr^ 
taretur  ab  angelis  in  sinum  Abrahce.  Mortuus  est 
autem  et  dives ,  et  sepultus  est  in  inferno, 

Sinus  Abraha*  rcquies  est  beatorum  pauperuin , 
sepuitura  iiiferni,  superbis  et  iminiscricordibus  pro- 
fundilas  csl  poenaruni.  Liulc  Grcgorius  duodccimo 
in  Job  :  c  Non  jiislorum  aninias  ad  infernum  dici- 
mus  descendissc,  ut  in  locis  poenalibus  lenerenlur, 
sed  ut  in  superioribus  requiesccrent.  i  IJeni  tertio 
tlecimo  :  i  Taedium  quo  jusli  dcsiderabant  videre 
«^  Salvatorem ,  vocat  Job  tenebras ,  iibi  ait :  /n  tene* 
bris  stravi  lectulum  meum  (Job  xvii).  •  Idem  in 
octavo  .  «  Sicut  consuniilur  nubeset  pertransit,  sic 
qui  descendit  ad  infei  os ,  non  ascendit.  •  Ac  si 
apcrte  loqueretur  Job,  dicciis  :  In  al:um  currendo 
deficit ,  qui  superbicndo  ad  interilum  lendit.  Quein 
si  scmel  culpa  ad  poenam  pertrahil,  misericordia 
uUerius  ad  veniam  non  rcducit. 

Elevans  auiem  oculos  suosy  cum  esset  in  tormentis^ 
vidit  Abraham  a  longe  et  Lazarum  in  sinu  ejus. 

[Bkda.]  Cum  dicamus  Abraham  secundum  ridcm 
patrcin  nostrum ,  coclus  crcdentium  liberaloreni 
exspectantium ,  sinus  erat  Abrahae  :  ad  quem  mini- 
sterio  angclorum  dircctus  fuit  Lazarus,  de  inendica 
dives  factus.  lufideles  autem  juxta  varietatem  cul- 
parum ,  per  diversas  mansiones  in  imo  poenarum 
pos'ti ,  fideles  siiper  se  in  requie  a  longe  conspi- 
ciunt,  quia  illuc  per  meritum  non  attinguut. 

Et  ipse  clamans  t  dixit :  Pater  Abraham^  mise-» 
rere  mei,  et  mitte  Lazarum  ut  inlingat  extremum 
digiti  sui  in  aquam  ,  ut  refrigeret  linguam  meam , 
quia  crucior  in  hac  [tamma, 

Sicut  divinitas  Ggurare  per  translationem  oculos, 
lingiiam ,  digitos ,  cseteraque  humana  membra  dici* 
tur  habcre ,  ita  animae  a  corporibus  separatx.  Petit 
ergo  dives  linguam  suam  refrigerari ,  id  est  pce- 
nam  quam  cum  lingua  suo  meruit ,  relaxari.  In  con- 
viviis  enim  quia  loquacitas  solet  abundare,  perhi- 
betur  dives  ex  linguagraviusardere.  Optat  igitur  ab 
extremo  digiti  se  tangi,  id  est,  operatione  justorum 
vel  ullima  recreari ,  ei  sic  per  aquam  vivam  gratias 
Dei ,  misericorditer  sibi  subveniii. 

Et  dixit  iili  Abraham :  Fili ,  recordare  quia  re- 
cepiiti  bona  in  vita  tua ,  et  Lazarus  similiter  mala, 
Nunc  autem  hic  consolatur,  tu  vero  cruciaris. 

Torquetur  ante  judicium ,  quia  luxurioso  carere 
deliciis  pcena  est :  Abraham  caeterique  patres  Adeles, 
nequaquam  secundum  camem  filios  a  tormentis  li- 
berare  student ,  quos  a  fide  deviasse  considerant. 
Forte  dives  iste  aliquid  boni  habuit ,  quod  felicitaa 
transeuntis  vitae  remuneravit ,  et  Lazarus  aliquid 
mali ,  sed  ignis  inopiae  purgavit.  Vel  in  hoc  recepit 
bona,  quia  omne  suum  gaudium  felicitatem  tran- 
sitoriam  putavit.  Justi  vero  et  si  raundana  bona  ba- 


539  ZACHARMS  CHRYSOPOLITAM  EPISCOPl  510 

beant ,  qui  ad  xterna  sanctls  desideriis  a;stuanl ,  A  doctrina  legis  quasi  de  acceptis  opibus  tuniuit , 
quse  adsuut ,  miuime  bona  videntur. 

Et  in  hh  ommbus  inter  no$  el  vos  chaos  magnum 
firmatum  est ,  ut  hi  qui  volunl  hinc  transire  ad  vos , 


non  possint ,  neque  inde  huc  transmeare, 

Chaos  sive  chaus ,  ut  veleres  codices  habent ,  si- 
gniGcat  perpetuam  dissimilitudinem  inter  bonorum 
malorumque  voluntales ,  quia  post  morlem  neque- 
unt  merita  mutari.  Non  est  dubium  quin  reprobi  a 
pocnis  transire  cuperent  sicut  adhuc  faciunt,  ad  sor* 
tem  bealorum.  Transire  autem  justorum  ,  est  mente 
ire  per  misericordiam  ad  positos  in  tormentis ,  eos- 
que  velle  lil)erarc.  Scd  non  possunt ,  quia  justorum 
animae,  quamvis  in  suoe  natur;£  bonitale  misericor- 
diam  habeant ,  tanta  tamen  rectitudine  auctoris  sui 


ba  fluebant  ei  de  scientia  quasi  micae  cadentes  de 
men£a.  Canes  in  sacro  eloquio  solent  intelligi  pra^ 
dicatores :  qui  dum  peccata  confltentes  instniunt, 
quasi  vulnus  mentis  per  linguam  tangunt :  et  dum 
loquendo  a  peccaiis  corripiunt,  ad  salutem  redu- 
cunt ,  sicul  canes  curaut  vulnera  ,  dum  ea  tangunt 
lingua.  Unde  bene  Lazarus  interpretatur  adjutiUt 
quia  illi  genliles  adjuvant ,  qui  eorum  vulnera  per 
iingu£  correctionem  curant.  Potesl  etiam  pcr  lin- 
ctionem  canum  lingua  signari  adulantium ,  qui 
vulnera  liiigunt,  dum  mala  nostra  improbo  favore 
attollunt.  Abrahae  sinus  signiQcat  coelorum  re- 
quiera ,  in  qua  recumbent  venientes  ab  oriente  et  oc- 
cidente  cum  Abraliam ,  Isaac  et  Jacob;  sed  filiiregm 


constringuntur,  ui  nuUa  compassione  ad  rcproHs  B  hujus,  purpura  et  bysso  induti,  foras  ejicientur 


moveantur.  Aliter :  Justi  transire  volunv,  '4  e&'. 
existimantur  a  multis  transire  velle  ad  illos  prse- 
sertim  eripiendos  a  poenis ,  qui  eis  in  hac  vita  ma- 
jori  aflectu  jungebantur. 

Et  ait :  Rogo  ergo  te ,  pater^  ul  mittas  eum  in  do- 
mum  patris  mei ;  habeo  enim  quinque  fratres ,  ut  te- 
stetur  ne  et  ipsi  veniant  in  locum  hunc  tormentorum. 

Postquam  ardenti  de  se  spes  toUitur,  animus  ad 
propinquos  recurrit ;  quia  reproborum  mentem  poena 
6ua  inutiliter  erudit  quandoque  ad  charitalem ,  ut 
jamtunc  suos  etiam  spiritualiter  diligant,  qui  hic 
dum  peccata  diligerent ,  nec  se  amabant.  Servatur 
ergo  diviti  ad  poenani  et  cognitio  pauperis  quem 
despexit ,  et  memoria  fratrum  quos  reliquit.  Et  boni 


(Matth.  viii).  InGdelis  populus  legem  in  ore  tenuit, 
sed  opere  servare  conlempsit :  et  ideo  ibi  aroplius 
ardebil.  Divcs  in  hac  vita  guttam  aquae  mendicans , 
in  allera  dicit  se  habere  quinque  fratres ,  quia  Judai- 
cus  populus  ex  magna  jam  parte  damnatus ,  novtt 
sequaces  suos  super  terram  relictos,  quinque  libris 
Moysi  carnaliter  intelleclis,  vel  quinque  sensibus 
corporis  deditos.  [August.]  Quomodo  igitur  in  quin- 
que  virginibus  (Matth,  xxv)  et  in  centum  quinqua- 
ginta  tribus  piscibus  (Joan.  xxi)  innumera  multitudo 
sanctorum  intelligitur ;  ita  in  quinque  fratribus  di- 
vitis,  multa  millia  populi  Judaeorum  intelliguntur, 
quos  ad  spiritualem  intelligentiam  non  assurgere 
gemit.  [Beda].  Optat  igitur  ad  cos  milti  Lazarum» 


— r — , ^ ^_—  „ ,. j-  -r D » 

siquidem  bonos  et  mali  malos,  et  boni  malos  et^  sive  alium  de  Gdelibus  sed  ei  non  crederent,  si 


niali  cognoscent  bonos.  In  qua  videlicet  cognitione 
utriusque  partis  cumulus  rctributionis  excrescit, 
ut  et  boni  amplius  gaudeant,  quia  secum  eos  laetari 
conspiciunt  quos  amaverunt ,  et  mali  dum  cum  eis 
torquentur,  quos  in  hoc  mundo  dilexerunt ,  eos  non 
solum  sua ,  sed  etiam  eorum  poena  consumat.  Fit 
autem  in  electis  quiddam  venerabilius ,  quia  uon 
solum  eos  agnoscunt  quos  hic  noverant ,  sed  velut 
visos  ac  coguitos  recognoscunt  bonos  quos  nun- 
quam  viderunt. 

Et  ait  illi  Abraham  :  Ilabent  Moxjsen  et  prophetas , 
audiant  illos,  At  illedixit :  Non  pater  Abraham,  sed 
$i  quis  ex  mortuis  ierit  ad  eos ,  pa:nitentiam  agent. 


Moysen  et  prophetas  non  audiunt.  Ex  mortuis  Do- 
niinus  resurrexit,  sed  Judaicus  populus  quia  Mojsi 
non  credidit,  Domino  credere  contempsit.  Cumque 
Moysi  verba  spiritualiter  intelligere  renuit ,  ad  eum 
quem  praedixerat  Bloyses ,  non  pervenit.  Unde  Te- 
ritas  :  Si  crederetis  Mogsi ,  crederetis  utique  et  mtAj 
(Joan.  v). 

CAPDT  CVIH. 


L. 


190 

X 


Dicebat  autem  ad  discipulos  suos  :  Homo  quidam 
erat  dives ,  qui  habebat  viUicum ,  et  hic  diffamatus  est 
.apud  Hlum ,  quasi  dissipasset  bona  ipsius. 


[Ambros]  Dives  iste,    serus   magister  incipit  p     Nunc  ad  avaros  superbosque  Pharisaeos ,  nunc  ad 

discipulos,  illis  audientibu3,  loquitur  Dominus  ut 
resipiscaut.  [IIieron.]  Villicus  proprie  gubemator  et 
cuslos  villae  est,  unde  et  a  villa  nomen  accepit.  Dic 
vero  ponitur  pro  oecononao ,  id  est  dispcnsatore , 
qui  scilicet  universam  subslantiam  domus  dispensal. 
i£conomu$  enim,  tam  pecuniae  quam  frugum  et 
omnium  quse  Dominus  possidct,  dispensatorem  si- 
gniflcat.  Yillicus  ergo  est ,  cui  Deus  aliquas  pecu- 
nias  ad  erogandum  commisit.  Dissipat  igitur,  vel 
dum  male  congregat,  vel  quando  non  bene  ex- 
pendit. 

Et  vocavit  illum ,  et  ait  iili :  Quid  hoc  audio  deUf 
Redde  rationem  villicationis  tuw,  Jam  enim  non  po- 
teris  viUicare, 


esse ,  cum  jam  nec  discendi  tiempus  habct ,  nec  do- 
cendi.  Et  qiiia  verba  Dei  despexerat ,  haec  audire 
non  posse  suos  sequaces  acstimat. 

Ait  autem  iUi :  Si  Moijsen  et  prophetas  non  au- 
diunt  neque  si  quis  ex  mortuis  resurrexerit ,  credent, 

[Beo^.]  Qui  verba  legis  despiciunt,  resuscitato 
credere  renuent.  Iste  dives  Judaicum  populum  signi- 
ficat  qui  cultum  vitae  exterlus  habuit ,  et  acceptae 
legis  deliciis  inutiliter  usus  fuit.  Lazarus  ulceribus 
plenus ,  gentilis  est  populus  qui  dum  conversus 
ad  Deum  peccata  confitetur,  virus  quod  intus  late- 
bat ,  quasi  rupta  cute  foras  emittit.  Lazarus  cupie- 
bat  micas  divitis ,  et  nemo  illi  dabat,  quia  gentilem 
populum  superbus  Israel  despiciebat.  Qui  dum  i% 


54 i  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTiUS.  3i« 

Yocat  Deus.  qiiando  incutlt  limorem  xternae  dam-  A  ad  ejus  praecept.um  misericorde6.fueriuU  Uude  se- 
nationis.  Reddil  liomo  ralionem ,  si  cogitans  vilii-     quilur  : 


cationem  cum  ista  vita  Gniendam ,  niagis  de  acqui* 
rendis  amicis  quara  de  congregandis  diviliis  tractat. 

Ait  autem  vtUicus  intra  se  :  Quid  facianiy  quia  Do^ 
minus  meus  aufert  a  me  viUicationem?  Fodere  non 
taleoy  mendicare  erubesco.  Scio  quid  faciam ,  ut  cum 
cmotus  fuero  a  vilUcatione,  recipiant  me  in  domos 
suas. 

[BcDA.]  Ablaia  viilicatione ,  fodere  non  valemus ; 
quia  post  lianc  vitaiii  non  licet  nobis  inquirere  fru- 
clum  bonae  conversationis  ligone  devotac  compun- 
ctionis.  Hendicare  cenfusionis  est ,  eo  modo  quo 
falufi  virgines  mendicabant.  Doraus  sanctorum , 
quibus  tcmpore  hujus  villicationis  miscricordiam 


Et  ego  viobis  dico  :  Facite  vobis  amicos  de  mamn 
mona  iniquitatis ,  ut  cum  defeceritis,  recipiant  voa 
in  ccterna  tabernacula. 

[HiERON.]  Mammona  Syrorum  lingua  diviliaenun- 
cupantur,ct  iniquitatis  additum  est,quod  de  iniqui* 
tate  collecta;  sint.  Unde  vulgata  sententia  dicitur» 
quia  dives  aut  est  iniquus,  aut  haeres  injqui,  Doce( 
ergo  de  diviliis  iniquilatis  amicos  facere  non  quos- 
libet  paupercs,  sed  eos  qiii  nos  possint  rcciperc  in 
ccclcslcs  mansiones  [Albinus.]  Vel  ita  :  Faciaraus 
amicos  de  imqiio  mammona,  ut  largiendo  pauperi<« 
bus ,  angelorum  nobis  caeterorumque  sanctorum. 
gratiain  comparemus.  [Gregor.]  Hoc  quidam  male 


impendifflus ,  coelestes  mansiones  sunt  in  domo  Pa*  B  intclligendo,  rnpiunt,  ut  quasi  bene  dispensent,  sed 


tris  [Matth.  xxv). 

Cottvocatis  itaque  singuUs  debitoribus  domini  sui , 
dicebat  primo  :  Quantum  debes  domino  meo  ?  At  iUe 
dixit :  Centum  cados  olei.  Dixilque  iUi:  Accipe  cau- 
tionem  tuam  ti  sede  cito,  scribe  quinquaginta. 
Deinde  alii  dixit :  Tu  vero  quantum  debes  ?  Qui  ait : 
Centum  coros  tritici.  Ait  itU :  Accipe  Utteras  tuas, 
et  scribe  octoginta. 

Accipe  litleras,  subaadis  in  quibus  debitum  scri- 
pseras.  Gautio  est ,  undecunque  cavctur  contra  in- 
justitiam,  ut  justitia  teneatur.  Gadus  Graece,  am- 
pbora  est  continens  urnas  tres  ;  corus  vero  modiis 
triginta  completur.  Quod  autem  uni  medietas,  alteri 
qninta  pars  dimittitur  :  simpliciter  acceptum ,  do-  n 
cet  quia  omnis  qui  indigentiam  cujuslibct  paupcris 
sanct  ^rum  vel  ex  dimidia  ,  vel  ex  quinta  parte  re- 
levaverK »  certa  misericordiae  suae  roercede  donan- 
dus  sit.  Yel  sic  ^ccipiatur,  ut  cum  Jud^ei  decimas 
dicant  de])ere  dari  sacerdotibus  et  levilis,  nos  sui^er 
justitiam  eorum  abundantes  justitia  Ghristi ,  demus 
medietatem  bonorum  noslrorum ,  sicut  et  Zachaeus 
fecit  {Luc.  XIX ),  non  solum  de  fructibus  sed  de 
omnibus  bonis  suis.  Aut  certe  duplicemus  illorum 
decimas,  Ecclesiae  dando  quintas. 

Et  laudavit  dominus  viUicum  iniquitatis  quia  pru- 
denter  fecisset ,  ^ttia  fiUi  hujus  scecuU  prudentiores 
filiis  lucis  in  generatione  sua  sunt. 


gravantur  potius  quain  adjuveiitur.  Uostiae  enim. 
impiorum  abominabiles.  Hinc  per  Snlomonem  di- 
cilur  :  Qui  offert  sacrificium  de  substantiapauperis^ 
quasi  qui  victimet  fiUum  in  conspectu  patris  (Ecc/i\ 
xxxiv). 

Qui  fideUs  est  in  minimo^  et  in  majori  fidelis  est : 
et  qui  in  modico  iniquus  estt  et  in  majori  iniquusest, 

[Beda.]  In  minimo  esl  fidelis,  qui  habet  viscera 
pietatis  et  opera  misericordiae,  dando  eleemosjnas 
et  diligendo  proximos  [pauperes].  In  majori  est 
fidelis ,  qui  omnino  adhaeret  Greatori,  el  unus  spi- 
rltus  cum  co  desiderat  effici.  Qui  enim  fratrem  non^ 
diligit  quem  videt,  nec  miseretur  egeni,  quomodo  di^, 
Uget  Deum  quem  non  videt  (/  Joan.  iv),  et  quomodi^ 
seipsum  Deo  tribuet  ? 

Si  ergo'  in  iniquo  mammona  fideles  non  fuislis, 
quod  verum  estj  quis  credet  vobis  f 

[AuGUST.]  Divitiae  mundi  undecunque  congregen- 
tur,  mammona  iniquitatis  dicuntur,  et  fallunt,  qnxA 
vel  deserunt,  vel  deseruntur.  Goclestes  vero  ct  spi- 
rituales  diviliae  verae  sunt,  quas  cum  habuerimus , 
perdere  non  possumus. 

Et  si  in  alieno  fideles  non  fuistis,  quod  vestrmn 
est,  quis  dabit  vobis  ? 

[Albiisus.]  Sxculi  facultates  sunt  a  npbis  alienao^ 
id  est  extra  naturam  noslram  sitae.  Niliil  enim  m- 
tuUmus  in  hunc  mundum,  et  nihil  hinc  auferemus 
(l  Tim.  vi).  Nostra  autem  sunt,  quae  proprie  ho- 


Cujus  quisque  opera  agit,  ejus.  et  fiiidB  dicitur,  j.  mini  deputata  sunt.  Ghristus  nosler  est,  quia  vit^ 


Unde  boni  siint  filii  iucis  aeternae  ;  maii  vcro ,  filii 
saeculi ,  id  est  tenebrarum ,  de  quibus  Salomon  ait : 
Y(equi  sapientes  estis  in  ocuUs  vestris,  et  coram  vo^ 
bismetipsis  prudentes  {Isa.  v).  In  hoc  dispensatore 
non  del)emus  exemplum  ad  imitandum  sumerc ,  ut 
vel  Domino  fraudem,  vcl  de  fraude  eleemosynam 
faciamus,  sed  interdum  similitudines  econlrario 
ducuntur,  ut  hic  et  de  judice  iniquo ,  unde  Lucas 
in  ducentesimo  tertio  dccimo  capitulo.  Si  ergo  Do- 
minus  dispendium  passus,  tamen  laudat  prudcn- 
tiam  dispensatoris ,  non  quod  adversus  eum  frau- 
dulenter,  sed  pro  se  prudenter  egerit ,  multo  magis 
Christus  qui  nnllum  damnum  suslinere  potest ,  et 
pronus  est  ad  ciementiam ,  laudabit  discipulos  si 


est  nostra,  et  ideo  beaius  cujus  est  Dominus  Deu^ 
ejus  (Psal.  cxLiii).  Virtutes  nostrae  suiit,  quia  teste 
Salomone,  Redemptio  anima:  viri  proprie  divilioi 
ejus  (Prov.  xiii).  Domus  ergo  aliena,  ut  suscipia- 
mus  nostra ;  praebeamus  parva,  ut  recipiamus  ma- 
gna ;  seminemus  in  l)enedictione ,  ul  metamus 
Isenedictionem.  Qui  enim  parce  seminat  ^  parce  et 
metet  (II  Cor.  ix).  [Hieron.]  Theopbilus  Antiochenus, 
qui  quatuor  evangelistarum  in  unum  opus  dicta  com- 
pinxit,  haec  super  hanc  parobolam  in  suis  com-. 
menlariis  est  locutus  :  Dives  habens  viilicum  vel 
dispensatorem,  Omnipotens  est.  Hujus  dispensatov 
fuit  Paiilus,  legem  Dei  discens  a  Gamaliele.  Qui  c|im 
coepisset  Ghristianos  persequi,  et  Domini  sui  subr 


543  ZACHARIifi  CHRYSOPOLITANl  EPISCOPI  3U 

fitantiain  dissipare,  correotus  esl  a  Domiuo,  au«  A  sui,  el  non  prceparavit,  et  non  fecit  secmdum  voUm- 
diens  :   Durum  est  tibi  contra  stimulum  calcitrare      tatem  ejus^  vapulavit  multis. 


{Act,  ix).  Dixilquc  in  corde  suo  :  Quid  [aciam?  Ma- 

gister  fui  et  viilicus,  nunc  cogor  esse  discipulus  et 

operarius.  Fodere  non  valeo,  mandata  enim  legis 

terrae  incumbentia  destructa  sunt.  Mendicare  eru- 

besco,  ut  qui  doctor  fueram  Judaeorum,  nunc  inci- 

]Ham  doctrinam  salutls  mendicare  ab  Anania.  Fa- 

ciam  igilur  ut  me  recipiant  Christiani,  cum  ejeclus 

fuero  de  villicalione  mea.  Coepitque  cis  qui  prius 

versabantur  in  lege,  et  sic  in  Christum  crediderant, 

ut  arbitrarentur  se  in  lcge  justificandos,  dicere  legcm 

aholilam,  prophctas  praeteriisse,  et  qu%  antea  pro 

lucro  fuerant,  reputari  iu  stercora.  Yocavit  itaque 

duos  de  plurimis  debilorlbus.  Primum,  quidebebal      leppeccant 

centum  cados  olei,  congregalos  videlicet  ex  genti-  B      ^_  . 

bus,  Dei  misericordia  indigentes.  Ei  de  ccntenario 

numero,  qui   plenus  cst  et  perfectus,  fecit  scribi 

qninquagenarium ,  qui  proprie  poenitcntium  esl , 

juxta  jubileum  annum  ct  illam  parabolam ,  in  se- 

ptuagesimo  quarto  capilulo  Luca;,    in  qua  alteri 

quingenti ,  allcri  debilori  quinquaginla  dcnarii  re- 

mittuntur  (Luc.  vii ).    Secundum  aulem  vocavit 

populum  Judaeorum,  qui  tritico  mandatorum  Dei 

nutritus  erat,  et  debebat  ei    centenarium   nume- 

rum,  et  coegit  ut  de  centum  faceret  ocloginta ,  id 

est  crederet  in  resurrectionem  Domini  octava  die 

factam ,  octoginta  enim  completur  de  octo  deca- 

dibus,  et  de  Sabbato  transiret  ad  primam  Sabbati. 

Ob  hanc  causam  a  Domino  praedicalur  bt^nefecisse, 


[Beda.]  Multi  existimantes  se  minus  vapulaturos, 
si  nesciant  quid  operari  debeant,  avertunt  autem 
ne  audiaiit  veritatem.  Sed  cum  possent  scire,  si 
vellent  studium  adhibere,  non  nescientes,  scd  con- 
templores  judicantur. 

Qui  autem  non  cognovit  et  fecit  digna  plagis^  «opti* 
labit  paucis. 

Non  cognoscere  dicendus  est,  qui  apprehendere 
vult,  sed  non  valet.  Merito  ergo  minus  pnnitur,  cui 
minus  commissum  est.  Qui  enim  ignorans  peccat, 
in  nocte  peccat ;  qui  vero  sciens,  tanquam  in  die 
peccat.  Vivi  ergo  descendunt  in  infernum,  quiscien- 


Omni  autem  cui  multum  datum  est,  multum  qum- 
retur  ab  eo;  et  cui  commendaverunt  multum^plus 
petent  ab  eo, 

[Beda.]  Ordo  verborum  est  :  Ab  omni  autem  cui 
multum  datum  est,  muUum  quwretur,  Quare  adjecit, 
et  cui  commendaverunt  multum,  subaudis  divina  ju- 
dicia,  nisi  quia  per  hoc  exponit  quae  praedixeratf 
Yel  forte  utrumque  ordinem  et  rectorum  videlicet 
et  subditorum,  innuit.  Mullis  subjectis  saepe  datur 
et  cognitio  Dominicse  voluntatis,  et  facultas  im- 
plendi.  Praelatis  autem  commillitur  cum  sua  sahile 
curapascendi  gregis.  [BEDk.]  iiaiquepotentespotett- 
ter  tormenta  patientur  i^Sap.  vi) ,  hoc  est,  niqori 
gralia  donatos,  si  deliqucrint,  major  vindicta  seque- 


quod  de  Icgis  austeritate  mutatus  sit  in  Evangelii  ^  ^"^;  ^itissima  aulem  popna  erit  eorum  qui  origi- 


clementiam.  Quod  si  qusesieris,  quare  vocetur  vil- 
licus  iniquitatis  in  lege  Dei,  scias  quia  iniquus  erat 
villicus,  qui  bene  quidem  ofTerebat,  sed  non  bene 
dividebat,  credens  in  Patrem,  sed  Filium  perse- 
quens ;  habens  Deum  omnipolentem,  sed  Spiritum 
sanctum  negans.  Prudentior  itaque  fuit.  Pauius  in 
transgressione  legis,  fdiis  quondam  lucis  qui  in  lege 
versati,  Cbristum  qui  Dei  Patris  verum  lumen 
est,  perdiderunt.  Si  autem  de  mammona  iniquitatis 
bene  dispensato  recipiuntur  in  aetema  tabernacula, 
quanto  magis  sermo  divinus,  in  quo  nulla  est  ini- 
quitas,  qui  apostolis  creditus  est,  bonos  dispensato- 
res  levabit  in  coelum?  Quamobrem  qui  fidelis  est 
in  minimOf  id  est  in  camalibus,  et  in  majore  fidelis  j) 
eritj  id  est  in  spiritualibus.  Qui  autem  in  parvo 
iniquus  est,  ut  non  det  fratribus  ad  utendum,  quod 
a  Deo  pro  omnibus  creatum  est ;  iste  et  in  spiritaii 
pecunia  dividenda  iniquus  erit,  ut  non  pro  necessi- 
tate,  sed  pro  personis  doctrinam  Domini  dividat. 
In  minimo  fidelem  esse,  magnum  est.  [August.] 
Nam  sicut  ratio  rotunditatis  (id  est  ut  a  puncto 
medio  omnes  linese  pares  in  extrema  ducantur)  ea- 
dem  est  in  niagno  disco,  quae  in  nummulo  exiguo ; 
ila  ubi  parva  juste  geruntur,  non  minuitur  justitiae 
iROgnitudo. 


L. 


159 

X 


Jlle  autem  scrvus  qui  cognovit  voluntatem  Domini 


nali  peccalo  proprium  peccatum  non  addiderunt, 
et  in  illis  qui  addiderunt,  tanto  tolerabilior  erit 
damnatio,  quanto  hic  minorem  habuerint  iniqui- 
tatem. 

L.  ?  M.  '' 

Ignem  veni  mittere  in  lerram,  et  quid  volo  niti  ml 
accendatur  ? 

Nescitis  quia  volo  ut  ignis  divinus  in  cordibus 
fideliura  accendatur  et  ardeat  ?  Ne  sitis  igitur  &icQt 
servus  qui  scit  voluntatem  domini  et  non  facat,  sed 
ex  charitate  in  minino  et  in  majori  fideles  estote. 
Ignem  dicit  Spiritus  sancti  fervorem,  qui  secreta 
cordis  iiluminans,  vitis  quasi  spinas  et  tribulos  com- 
burit,  aurea  vasa  probando  et  meliorando,  ligna, 
fenum,  stipulam  consumendo. 

Baptismo  autem  habeo  baptizari,  et  quomodo  coar- 
ctor  usque  dum  perfidatur  : 

Veni ,  inquit,  ignem  mittere  in  corda  credenlium, 
ut  terrena  despiciant,  superna  appetant,  Spiriiu 
sancto  inflammante,  sed  ad  hoc  prius  habeo  httpti- 
Mri,  hoc  est  tingi  et  perfundi  baptismo^  id  est  Un- 
ctione,  subaudis  mei  sanguinis.  Quod  est  dicere  : 
Antequam  mittam  Spiritum  sanctum,  dabo  me  cni  • 
cifigendum .  Unde  illud  :  Non  erat  Spiritus  datus^ 
quia  nondum  Jesus  fuerat  glorificatus  [Joan.xu.) 
Coarctor  multum  usque  dum  perficiatur  ipsa  pas- 
sio,  sed  nihil  me  potest  cogere«  quin  fial  quod  iien 


315  IN  LNUM  EX  QLATUCR  LIBER  TERTIUS.  54G 

sUlui  <le  me.  Qiiidam  codices  habent  awjfor,  pro  A  qui  otiosus  stetit  in  foro,  quid  faciet  pcccalor  et 
coarctor.  Qui  in  se  nihil  habebat  unde  doleret,  nostris     mnam  suam  perdens  ? 


taoien  angebatur  aerumnis,  ut  se  cruciflgi  dimilteret. 
CAPUT   CIX. 


M. 


200 

X 


Simile  est  regnum  cwlorum  homini  patrifamilias, 
qui  eiiit  primo  mane  conducere  operarios  in  vineam 
suam. 

[Gregor.]  regnum  coclorum  (id  est  Christus)  com- 
paratur  patrifamiiias,  qui  primos  fccit  novissimos, 
novissimos  primos.Ipse  enim  Christus  verus  paterfa- 
n]ilias,totiushumanigeneriscuramhabens,omniLem- 
pore  oniversos  ad  culturam  vineae  vocat.  Quiquando 


Iterum  autem  exiit  circa  sexlam  et  nonam  horam^ 
et  fecit  similiter.  Circa  undecimam  vero  exiit,  et  in- 
venit  alios  stantes,  et  dicit  illis  :  Quid  hic  statis  tota 
die  otiosi  ?  Dicunt  ei  :  Quia  nemo  nos  eonduxit.  Didt 
illis  :  Ite  et  vos  in  vineam. 

Prima  hora  volunt  Adam  missum  in  vineam,  et 
reliquos  patriarchas  usquc  adNr^e.  [IIiEROjf.]  Tertia 
ipsum  Noe,  et  reliquos  usque  ad  circumcisionem 
Abrahie.  Sexta  ab  Abraham  usque  ad  Moysen, 
quando  lex  data  est.  Nona ,  Moysen  et  prophetas. 
Undeciraa,  apostulos  et  gentium  populum,  qui  prius 
tota  die  stabat  otiosus,  id  est  omni  lempore  pro 
salute  laborare  negligens.  [IIilarius.]  Lex  quidem 


non  agnoscitur,  in  secreto  est ;  sed  quando  agno-  ^  conduxeral  Isracl,  dicens  :  IIoc  fuc,  et  vives  (Luc.  vi), 


scitur,  exit  conducere  operarios,  ex  occullo  proce- 
dens  ad  notitiam.  Yinea  autem  est  Ecclesia,  qu» 
ab  Abel  justo  usquc  ad  ultimum  electum  quasi  tot 
palmites  miltit,  quot  sanctos  profert.  Operarii  vero 
sunt  pnedicatores  et  unusquisque,  dum  Gdc  recta 
persistit  in  ^^^vime  legis  obedientia. 

Conventione  autem  facta  cum  operariis  ex  denario 
diurno,  misit  eos  in  vineam  suam. 

[Remig.]  Convenlio  fuit  confirmata  promissio, 
quod  ad  imaginem  Dei  reformandi  essent,  si  Eccle- 
siam  xdificando  Decalogi  mandatis  insisterent.  \a 
dcnario  igiiur  flguram  regis  habente,  qui  olim  pro 
decem  nummis  computabatur,  et  obedientise  prae* 
mium  ,  et  quia  ex  Decalogi  observantia  operariis  C 
datur,  manifeste  significatur. 

Et  egressus  circa  horam  tertiam^  vldit  alios  stantes 
fff  foro  otiosos,  et  dixit  illis  :  Ite  et  vos  in  vineam 
meam,  et  quod  jtfstum  fuerit,  dabo  vobis.  lUi  autem 
abierunt. 

[Chrtso.]  Per  forum  mundus  accipitui,  in  quo 
fal'imni3e,  injurise,  conteutiones,  diversorum  nego- 
tionim  didicultates  semper  tumultuosse,  et  ubi  om- 
nia  venalia  sunt.  Peccatores  dicunlur  mortui,  non 
oliosi.  Sicut  enim  surdus  apud  Deum  dicitur,  qui 
non  aiidit  quac  Dei  sunt,  sed  quae  diaboli  :  ciecus, 
per  cujus  oculos  diabolus  videt,  non  Dcus ;  sic  qtii 
diabolo  vivit,   mortuus  est   Deo.   Raptor  non  est 


sed  gcntes  nemo  conduxit.  Debitum  namque  erat 
per  orbem  lerrarum  Evangelium  prxdicari,  et  gentes 
fldei  justificatione  salvari.  Aliter  :  Mane  est  pueri- 
tia.  Terlia,  adolescentia  proflciscens  in  altum  quasi 
sol.  Sexta  juventus.  Nona,  sencctus.  Undecima,  de- 
crepita  sctas.  [Grfxor.]  Yidetur  itaque  primae  horas 
operarios  esse,  Samuclem  et  JereiDiam  et  Joanneni 
Baplislam.  Tertiae  illos,  qiii  a  pubertate  Deo  ser- 
vire  cocpcrunt.  Sextx,  qui  a  malura  xlHe.  Noiiae, 
qui  jam  dcclinanle  aetate  ad  scnium.  Undecimne, 
qui  ullima  scnectute.  Torpentes  ergo  usque  ad  ul- 
t'>nam  xtatem,  recle  increpantur  de  olio,  ut  vcl  in 
ultimis  resipiscant,  nulhis  quippe  conduxit  tales, 
licet  eis  viUe  vias  prsedicaret,  quia  solius  Dei  est 
intus-docere,  cui  nondum  obedierunt. 

Cum  sero  autem  faclum  esset,  dicit  dominus  H- 
nesr  procnratori  suo. 

[Chryso.]  Hoc  esl,  vel  Patcr  dicit  Filio,  vel  Fi- 
lius  Spiritui  sancto. 

Voca  operarios,  et  redde  illis  mercedem,  incipicm 
a  novissimis  usque  ad  primos. 

Considcra  quia  sero,  non  alio  mane  reddit  mer- 
cedem.  Ergo  adhuc  stante  saeculo  isto,  judicium 
erit  proptcr  duas  rationes.  Primum,  quia  ventura 
beatitudo  est  merces  justitiae ;  deinde,  ne  peccato- 
rcs  videant  beatiludinem,  dicente  prophela  :  Tolla^ 
tur  impius  ne  videat  gtoriam  Dei  (Isai.  xxvi). 

Cum  venissent  ergo  qui  circa   undecimam  horam 


otiosus,  sed   mortuus.  Ebriosus,  {ormc.aLriws^  non  d  venerant,  acceperunt  singulos  denarios. 


sunt  otiosi,  sed  mortui.  Ille  autcm  qui  nihil  tollit, 
est  otiosus ,  nisi  de  suis  det  impotenlibus.  Yis  non 
esse  oliosus  ?  Nihii  toUas,  et  de  tuis  des  pro  Deo,  et 
non  tibi  vivas,  sed  Deo.  Vis  non  esse  otiosus  ?  Je- 
jima,  et  da  pro  Deo  quod  manducare  debes  et  bi- 
bere.  Yis  non  esse  otiosus?  Si  sine  uxore  es,  ne 
qusesieris  uxorem,  sed  operare  vitem  castitatis.  Si 
iicis,  non  possum  abstinere,  ostendo  tibi  ut  et  uxo- 
rem  habeas,  et  castitatis  vitem  colas.  Abstine  te  a 
menstniata  et  a  prsegnante.  Erubesce  facere  quod 
animalia  non  faciunt.  Ut  quid  servus  accipiens 
mnam  a  Domino  suo,  audivit :  Serve  nequam  ?  et  ut 
quid  missus  est  in  tenebras  ?  quia  nihil  lucratus  est 
dc  ea.  Si  ergo  ille  non  erit  impunis  in  die  judicii, 


[AuGusT.]  Qsiamvis  felicilalem  resurrectionis om- 
nes  justi  simul  acccpturi  sint,  tanien  quia  alii  ac* 
cipient  post  unam  horam,  alii  post  multas ;  illi  di- 
cuntur  priores  accipere,  qui  post  modicum  tcmpo- 
ris  accipient.  Itaque  novissimi  in  labore ,  eninl 
primi  in  praemio ;  et  primi  in  labore,  novissimi  in 
prsemio.  Et  quia  denaribs  ille  vita  aeterna  est,  aequa- 
les  erunt  iii  illa  mercede  primi,  sicut  Abcl,  Noe, 
tanquain  prima  vel  tertia  hora  vocati  ad  regnum, 
et  novissimi,  qui  ab  adventu  corporeo  Domini  quast 
in  undecima  hora  sine  aliqua  tarditate  perveniunt. 
Meritorum  quidem  diversitate  fulgebunt,  alius  ma- 
gis,  alius  minus,  ideoiiue  paierfamilias  promisit 
se.  daturum  singulis  quod  justum  fucrit.  Ycrumta* 


547 


ZACHARLE  CnilYSOPOLITAM  EPISCOPI 


S(S 


men  aequalis  eril  vila  aeierna  oinnibus,  nulli  longior  A  murmurandi  occasio.  Amicus  iste,  protoplastus  in« 


vel  brevior,  quia  non  kabebit.  fineni  [Gregor.]  Aliter : 
Sero  factum  est,  cuicunque  finis  vitai  venit.  A  no- 
vissimis  paterfamilias denarios  reddere  co^pil,  qui  ad 
paradisi  requiem  prius  latronem  quam  Pelrum  per> 
duxit  (Luc.  xxiii).  Qui  Kitro,  ctsi  per  sctatein  non 
Tcnit  aJ  undecimam,  venit  tamen  scro  per  pccnam. 
Sic  aliquaitdo  priut  remunerantur  sero  venicntes, 
qui  prius  de  corporibus  exeunt,  quam  qui  in  pueri- 
tia  vocati  sunt. 

Venientes  autem  et  primi^  arbilrati  snnt  quod  plus 
eisent  accepturi.  Acceperunt  autem  et  ipsi  singulos 
denarios, 

[Remig.]  Eamdem  scilicet  xternilatem  cum  gen- 
tibus  justificatis  accipient  retro  vocati,  conformati 
corpori  clarilalis  Christi.  Cmn  tamen  pritno  veni- 
rent,  quia  populus  Dei  ab  initio  exstiterant,  arbi- 
:«'a»i  sunt  quod  gentes  prius  idolis  servientes  minus 
esseut  acceplurae. 

Ei  accipientes  ,  murmurabant  adversus  patremfa- 
miliaSf  dicentes  :  Hi  novissimi  una  hora  fecerunty  et 
pares  illos  nobis  fecisti^  qui  portavimus  pondus  diei 
el  a^stus  ? 

[Gregor.]  Antiqui  qui  post  longa  inferni  tempora 
ad  co&Ium  pervencrunt,  quasi  post  murmurationem 
denarium  accipiunt,  nos  autem  sinemurmuratione; 
quia  mox  ut  de  coi  pore  eximus,  sine  mora  prae- 
inium  accipimus.  Et  notandum  quia  denarius  iste 
non  totus  insimul  accipitiir,  sed  veri  cultores  spi- 


telligitur  et  illo  tempore  credentes.  Cum  dicit,  es 
denario,  tdle  est  quasi  dicat :  Mercedem  promissara 
recepisti,  boc  est  imaginem  et  similitudinem  meam, 
nec  alterius  consortio  minuitur  tibi  prsemium  meriti. 
Quid  quaeris  amplius?  Vade,  id  esl  persevera  iii 
adeptajustitia. 

Vulo  aute:n  et  huic  novissimo  dare,  sicut  et  iibi, 
Aut  non  licet  mihi  quod  vob  faceref  An  oculus  tuus 
nequam  est^  quia  ego  bonus  sum  ? 

Volo  ut  cosequalis  et  concorporalis  tibi  fiat  gen- 
tilis  populus.  Nonne  potestas  est  judicis,  vel  justi- 
tiam  fiicere,  vel  misericordiam  cui  vult  impendere? 
Cave  ergo  ne  occasione  bonitatis  meae  invido  oculo 
proximum  respicias,  mihi  autem  toli  invisibili^  im- 
B  mortali,  swculorum  regi  secreta  mea,  honor  et  flcria 
in  stecula  saculorum  (t  Tim.  i). 

Sic  erunt  novissimi  primi,  et  primi  novissimi. 

[Chrvs.]  Sic  videlicet ,  ut  ostensum  est,  aequa* 
buntur  novissimi  etpriini.  Sicut  enim  in  corona  nee 
initium  est  ncc  finis,  ita  imer  sanctos  quantum  ad 
tempus,  in  illo  saeculo  nemo  novisshuus  dicitiu*, 
nemo  primus. 

Multi  enim  sunt  vocati,  pauci  vero  etecti. 

Hocnonad  superioressanctos,  sed  ad  gentesper- 
tinet,  quia  plures  ad  Ecclesiam  [fidem]  veniuBt, 
plures  ecciesiae  parietes  implent,  sed  aJ  regmm 
pauci  perducuntur.  Aliler :  Nonnulli  per  primos  ^'i- 
lclligunt  non  solum  bonos,  sed  et  quosdam  qui  oi>- 


ritualis  vineae  in  hac  vita  centuplum,  deinde  coelum,  ^  penint  in  vinea,  et  non  perseveraverunt.  Hi  ex  iniri» 

..    _^_.     :..it'i    __„ : i._i- _._! ^  /i:«   «^«:.o:^^-..«.  w,. ^,..     -.^l..#  :ii: !  :_  •     .-r_ 


et  post  judicii  remuneraiionem  dupliccm  stolam 
habebunt.  Denarium  igitur  accipientcs,  non  ex  in- 
vidia  gratiae  murniurant  adversus  novissimos  ope- 
rarios,  sed  ex  ignorantia  secreiorum  adversus  pa^ 
trcmfamilias.  Talis  ergo  est  piae  superiorum  inqui- 
sitlonis  murmuratio.  Quid  caiisae  est,  quod  tam  diu 
distulisti  ignem  coeli  in  lerram  mittere  et  accen- 
dere?  Aut  quare  ad  hoc  tenipus  non  rcservasti  nos, 
vel  novissimi  cur  tempora  nostra  nobiscum  non 
habuerunt?  aut  unde  (it  quod  novissimi  non  habue- 
ruDt  tempora  noslra ,  et  nos  tempora  novissima? 
Quare  etiam  dispari  vocatiune  par  datur  praemium  ? 
Et  plurima  in  hunc  inodum  conquiruntur.  [Chryso.] 
^ondus  significat  opus  justitiae,  aestus  concupiscen- 


dia  novissimorum  murmurant,  velut  illi  qui  in  initi) 
nasccntis  Ecclcsiae  vocatls  ex  genlibus  se  praefere- 
bant.  Iiaque  de  communiter  dictis  quaedara  refeniD- 
tur  ad  bonos,  ut  illud  :  Volo  sicut  tibi  et  huic  novis- 
simo  dare.  Ad  alios  vero  falso  putantes  denarium 
se  accepturos  quaedam  pertinent,  ut  iliud :  Et  acri- 
pientes  murmurabant  [Remig.]  Et  deinde :  An  ocului 
tuus  nequam  est,  quia  ego  bonus  sum?  Eruni,  iu- 
quit,  novissimi  primi,  et  primi  novissimi,  quia  Judaei 
de  capiie  vertantur  in  caudam,  et  nos  de  cauda 
mutemur  in  caput.  Unde  Moyses  in  Deuteronomio . 
Advena  qui  tecum  moraturj  ascendet  super  le,  HU 
erit  in  caput,  et  tu  eris  in  caudam  (Deut.  xxtiii}. 
Quod  tamen  multi,  tam  novissimi  quam  primi.  rqpro- 


tiam  saeculi.  lloc  ideo  dicitur,  quia  olim  omnibus  D  bentur,  terribili  sententia   subditur :   Mulii  enim 


bonis  mundus  prosperabalur.  Et  ideo  qui  tunc  fue- 
runt,  cum  majori  diiricultale  juslitiam  servaverunt; 
quia  folicitas  mundi,  impedimentum  est  animae. 
Mullum  ergo  tunc  erat  bonus,  qui  justus  poterat 
esse.  Miiltum  vero  malus,  qui  non  fuglt  ad  Deum, 
cum  pluril:us  adversitatibus  premi  videat  mundum. 
Pondus  etiam  possunt  intelligi  onerosa  mandata 
legis ;  aeslus  vero,  urcns  crror  tenlationum,  quas 
4'onflabant  spiritus  maligni  in  antiquos,  ad  aemula- 
Lationera  gentium  eos  irritantes. 

At  ille  respondens  unx  eorttm,  dixit:  Amice,  non 
JAcio  tibi  injuriam.  Nonne  ex  denario  convenisti  me- 
rum  ?  tolle  quod  tuum  est,  et  vade. 

Uni  dicilur  respondisse,  qnia  p;ir  crat  iii  omnibr.s 


sunt  vocati  ad  fidem,  pauci  vero  electi  ad  regnum. 
CAPUT  CX, 
r         176 

Et  factum  est^  cum  intraret  in  domnm  cujusdam 
principis  Phariscsorum  Sabbao  manducare  panem  et 
ipsi  obscrvabant  eum.  Et  ecce  homo  quidam  hydropi- 
cus  erat  anle  illum. 

[Beda.]  Hydropis  morbus  ab  aquoso  humore  to- 
cabulum  trahit.  Graece  enira  hydor,  aqua  vocaiur. 
Est  autem  humor  succutaneus,  de  vitio  vesicae  uaiust 
cum  inflatione  el  anhelitu  fetido.  Propriumque  esi 
hydropici,  quanto  magis  abundat  humore  inordi- 
nato,  tanto  ainplius  sitire.  Et  ideo  recte  comparatai 


549 


LN  U.NLM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS. 


550 


ei,  qoem  fluxus  carnalium  voluptalum  eiuheTzns  \,autcm,  humili'atussumetcontnrbatus{Psai,L\x\yn), 
aggravat,  coiuparatur  et  divili  avaro,  qui  quanto  est 
copiosior  divilris,  quibus  non  beue  ulitur,  tanto 
ardenlius  talia  concupiscit. 

L.  "J  M  "'  R.  ^ 

Et  respandens  Jesus,  dixit  ad  tegisperitos  et  ad 
PhttristBOSf  dicens :  Si  licet  Sabbato  curare?  At  illi 
taiuerunt 

Merito  tacent,  qui  contra  sc  dictum  quidquid 
dixerint,  vident.  Si  enim  curare  licel,  cur  obser- 
vant  si  Sabbatum  solverit  ?  si  non  licet,  cur  pccora 
curant  ?  Dixit  dicens,  talis  positio  est,  qualis  exspe- 
ctans  exbpectavi  {Psal,  xxxix),  significans  perseve- 
rantlam  loquentis,  donec  expleat  quod  intendit. 


Merito  cum  rubore  pceniiens  novissimum  locum  in 
ecclesia  tenet,  qui  se  super  alios  exaltat  pius  quam 
dcbet. 

Sed  cum  vocatus  fueris  ad  nuptias,  recumbe  in  no- 
vissimo  loco,  ut  cum  vencit  qui  te  invitavitf  dicat 
tibi:  Aniice,  ascende  auperius.  Tunc  erit  tibi  gUria 
coram  simul  discumbentibus. 

Quanto  maguus  ef,  humilia  te  (Eccli,  ni),  cum 
Psalniista  diccns :  Humiliatus  sum  usquequaque,  D(h 
mine,  vivipca  me  secundum  verbum  tuum  {Psal. 
cxviii).  Yeniens  Dominus  ad  judicium  vel  ad  quoti- 
dianam  vlsitationem  Ecclesiae,  prnecipit  ascendere 
quem  magis  invenerit  se  humiliare.  Unde  iliud; 
Quic^Lnque  humiliaverit  se  sicut  parvutus,  hic  est  ma- 


Ipse  vero  apprehensum  sanavit  eunij  ac  dimisit,  Et  BJor  in  regno  coelorum  {Blatth.  xvni).  Pulchre  dicit, 

tunc  erit  tibi  gtoria,  ne  nunc  ad  plenum  vclis  reci- 
pere  quod  tibi  serviatur  in  fine.  Uinc  Salomon  ail : 
Hasreditas  ad  quam  festinatur  tn  principio,  benedi'» 
ctione  carebil  in  novissimo  {Prov,  xx).  lu  bac  etiam 
vila  humilis  sublimalur  Ecclc^ia,  ad  majora  dona 
Spiritus  sancti  impetranda. 

231 


respondens  ad  illos,  dixit:  Cujus  vestrum  asinusaut 
bos  in  puteum  cadet,  et  non  continuo  extraliet  illum 
die  Sabbati :  Et  non  poterant  ad  hoic  respondere  illi, 
Ideo  ante  Pharisaeos  hydropicum  sanat,  et  mox 
contra  avaritiam  disputat,  ut  per  ejus  xgritudinem 
corporis,  in  iilis  exprimeretur  aegritudo  nienlis,  et 
corporalis  exemplo  curationis  discerent  spiritualiter 
curari.  Congruenter  etiam  bydroplcum  animali, 
quod  cecidil  iii  puteum,  comparat :  humore  eiiim 
iaborabat.  Bos  et  asinus  sapientes  et  hebetes  siguifi- 
cant,  vel  bos  populum  significat  jugo  legis  attritum ; 
asinus  gentilem  populum,  nulia  ratione  domitum, 
quasi  animal  stolidum  et  brutum.  Hos  a  puteocon^ 
cupiscenti»  Salvator  extraliit,  omnes  enim  peccave-  . 
runt  (Rom,  iii). 

L.  ? 

Dicebat  autem  et  ad  invilatos  parabolam,  intendens 
quomodo  primos  accubitus  etigerent,  dicens  ad  iitos ': 
Cum  invitatus  fueris  ad  nuptiasj  non  discumbas  in 
primo  locoy  ne  forte  honoratior  te  sit  invitatus  ab  eo, 
ei  veniens  is  qui  te  et  itlum  vocavit,  dicat  tibi :  da  huic 
locum;  et  tunc  incipias  cum  rubore  novissimum  locum 
tenere. 

Intendens  quomodo  de  primis  accubitibus  labora- 
rent,  vel  intendens  in  doctrina  sua  quomodo  de- 
beant  accubitus  eligere  in  ecclesia,  docet  bumili- 
laiem  non  solum  apud  Deum,   sed  etiam   apud 


L.  T  M. 


Quia  omnis  qui  se  exattat,  humiliabitur ;  et  qui  se 
humiliaty  exaltabitur. 

Qui  se  incaute  de  meritis  allevat,  bumiiiabitur  a 
Domino,  etsi  non  corain  bominibus;  ct  qui  provide 
ge  de  benefactis  humiliat,  exallabitur  ab  eo. 


L. 


180 

X 


Dicebat  autem  et  ei  qui  se  invitaverat :  Cum  facis 
prandium  aut  coenarUy  noti  vocare  amicos  tuos^  mque 
fratres  tuos,  neque  cognatos,  neque  vicinos  divites,  ne 
forte  et  ipsi  te  reinvitent,  et  fial  tibi  retributio,  Scd 
cum  facis  conviviunij  voca  panperes,  debiles^  cmcosj 
claudos;  et  beatus  eriSy  quia  non  habent  retribuere 
tibi.  Reiribuetur  enim  tibi  in  resurreclione  justorum. 

Pauperes  non  habentj  subaudis  unde  possint  re- 
tribuere  tibt ;  Deus  aulem  retribuet.  Amicos  et  fra- 
tres  non  quasi  scelus  interdicit,  sed  ad  promerenda 
vitae  coelestis  pracmia  nil  valere  ostendit.  Unde  alibi: 
Si  bene  feceritis  his  qui  vobis  bene  faciuntj  qu(e  vobis 
est  gratia  ?  Siquidem  et  peccatores  hoc  faciunt  (Luc. 
bomines.  Et  quoniam  hasc  admonitio  ab  evangelista  D  vi).  Sunt  etiain  quxdam  convivia,  quse  non  solum 


vocatur  parabola,  intu(\ndum  est  quid  stgnet.  Nuptiae 
sunt  conjunctio  Christi  et  Ecclesiae,  unde  Matthaeus 
ait  in  ducentesimo  vicesimo  primo  capitulo:  Simite 
factum  est  regnuni  coelorum  homini  regij  qui  fecit 
nuptias  fitio  suo.  Ad  has  nuptias  quilibet  invitatus, 
id  esl  Ecclesiae  membris  conjunctus,  non  discumbat 
in  primo  loco,  hoc  cst,  non  extollat  se  gloriando 
de  meritis  suis,  quasi  sublimior  cacteris.  Sludeat 
veste  nttpliali  vestiri,  hoc  est,  virtutum  fulgore  co- 
niscare,  sed  cum  humilitate.  Honoratiori  invitato 
dat  locum,  qui  de  aliis  meliora  cognoscens,  quid- 
quid  de  sua  operaiione  celsum  sentiebat,  parvum 
reputat  et  cum  Propbeta  se  humiliat,  dicens:  Pfftc- 
ver  sum egoy  etin laboribus ajuventute mea,  exsultatus 


in  praesenti  retribuuntur,  sed  etiam  damnationem 
generant  in  futuro.  Unde  Paulus  opera  tencbrarum 
annuntians,  ait  :  Non  in  comessationibus  et  ebrietar' 
tibus  (Rom.  xiii).  Ergo  qui  gulosos  ac  luxuriosos 
propter  lasciviam  invitat,  poena  plectetur  aeterna. 
Qui  vero  amicos  et  divites  vocat,  ut  et  ipse  ab  eis 
vocetur,  recipit  inercedem  suam.  Sed  et  si  hoc 
proptcr  Deum  facit  in  exemplum  filiorum  beati  Job 
(Job  i),  ipse  qui  jussit,  sicut  caetera  frateriiae  dile- 
ctionis  oUicia  remunerat. 

Ha*c  cum  audisset  quidarn  de  simul  discumbentibus^ 
dixit  ilti :  Beatus  qui  manducabit  panem  in  regnn 
Dei. 

Illectus  dukediue  audita;  re&urrectionis  eC  glo- 


3:t 


ZACHARIJ:  CHHYSOPOLITANI  EPISCOPI 


riosae   relribulionis  jnstonim ,  in  laudem   eorum  A  prctalur  custos,  quo  nomine  ille  signiAcator,  quj 
•.    »*-_.._       .  j  .  ^.       omne  robur  suum  Deoattribuit,  juxlaPsalmislaai! 

Formidinem  meam  ad  te  custodiamy  quia  tuesDm 
susceptor  meus  {Psat.  lviii).  1n  facieni  cadit,  qui  (h 
nialis  perpetratis  erubescil.  De  persccutoribus  Tero 
Doinini  scriptuin  est:  Quia  abierunt  retrorsum  et  ce- 
ciderunt  (Joan.  xviiO.Qui  ante  sc  radit,  vidclqno 
cadat,  qui  autem  retro  cadit,  non  videt.  Iniqoiei^o 
retro  caduiit,  quia  cor  ante  ruinam  exaltatur,  m 
non  videant  qiiid  sequalar  eos,  justi  vero  ante  ca- 
dunt,  quia  compuncti  huiniliantur. 

Respondens    autem  Jesus,   dixit :    Nonne  decen 

mundati  sunt?  et  novem  ubi  snnt?  Non  est  intenlv 

qui  rcdiret  et  daret  gloriam  Deo^  nisi  hic  alienig:na. 

Et  ait  illi :  Surge,  vade^  quia  fides  tua  te  talnm 

B  fecit, 

Si  fides  hunc  snlvavit,  perfidia  novem  penlidit. 
Unum  si  addatur  ad  novem,  quaedam  elTigies  uni- 
tatis  in  pletur,  quo  fit  tanta  complexio,  ut  ultnnon 
progrediatur  numerus,  nisi  ad  unum  redeatur.  No- 
vem  itaque  indigent  uno  ad  qtiamdam  uiiiUlen), 
uniim  vero  non  indiget  eis  ad  iinitatemsui.  Quan»- 
cbrem  unns  qui  gralias  egit  sigiiiricat  illos  quiia 
unitate  sunt  Ecclesix ;  novem  vero,  illos  qui  exln 
sr.fit.  Dominus  qmerit  iibi  sunt;  quia  seirc  Dei.eli- 
gcreesl;  nescire  vero,  reprobare.  Quando  niundali 
sunt,  cognoverunt  Deiim,  sed  abierunt  relrorsuoi. 
Do  lalibus  dicit  Apo&toUis :  Qui  cum  cognomuni 
Deum^   non    ut  Deum  magnificaverunt  aut  gratin 


proruropit.  Panis  qui  manducatur  in  regno  Dei, 
non  juxta  Cerinthum  corporalis  esl ;  sed  iile  utique 
qui  ait .  Ego  sum  panis  vivus  qui  de  coelo  descendi 
(Joan.  vi). 

CAPUT  CXI. 

A.  *^  M.  ^''  W.  ^^  L.  "^ 

Post  ha:c  in  proximoerat  Pascha  dies  festus  Judieo- 
rum.  Pascha  (tza.Btiii)  non  cst  Graecum  nomen,  scd 
Hebraeum.  Opportune  tainen  concurrit  in  hocnomine 
congruentia  utriusque  lingUte.  Qui  enim  patitur, 
Grajce  paschi  diciliir.  IJeo  pasclia  passio  putala  est ; 
sed  in  sua  lingua,  hoc  est  in  Hebraea,  transitusdi- 
citur,  quia  lunc  primum  pascha  celebravit  populus 
Dei,  quando  mare  Rubriim  transiit  (Exod.  xii).  Ideo 
scilicel  pascha  Ilcbraice  dicitur  phase,  id  est  Irans- 
itus,  quia  exterminator  videns  sanguinem  in  foribus 
Israelitaruni,  pertraiisierit,  nec  eos  percusserit.  \el 
ideo  a  transitu  noininatur,  quod  Douiinus  pr.%bens 
auxiliuin  populosuo,  dcsuper  ambulavit.  Transitus 
autem  noster  fit,  si  dimiltentes  iCgyptum  mundi,  ad 
coeleslia  festineinus. 

T        201 

Ei  faclum  est  dum  iret  in  Jerusalem,  tranaibat  per 
medinm  Samariam  et  Galilram.  Et  cum  ingrederetur 
quoddam  castellnm,  occurrerunt  ei  decem  viri  leprosi, 
Qui  steterunt  a  hnge,  et  levaverunt  voceniy  dicentes: 
Jesu,  prceceptor,  miserere  nostri. 


[Beda.J   Leprosi  sunt,  qui  scientiam  verse  fidei      egerunt^Rom.i).  Sciendum,  quia  unusdicitur|)riiM 


non  habentes,  varias  erroris  doctrinas  profitentur 
Yera  falsis  inordinate  permiscent,  quasi  diversos 
leprse  colorcs  ustendentes.  lli  vit  ndi  sunt  ab  Ec- 
clesia,  et  longe  remoli,  necesse  habent  ut  magno 
labure  clainent,  quousque  per  cognitionem  prae- 
ceptoris  redeant  ad  formam  salutis. 

Quos  ut  vtdtl,  dixit :  Ite^  ostendite  vot  saeerdoti- 
bus,  Et  factum  est,  dum  irent,  mundati  sunt. 

Solos  lejirosos  invenitur  Dominus  misissc  ad  sa- 
eerdotes ;  quia  sacerdotium  Judu^orum  figura  erat 
fiacerdotii  qiiod  nunc  est  in  Ecclesia.  Et  quisquis  vel 
iiaeretica  pravilate,  vel  gentili  superstitione,  vel  Ju- 
daica  perfidia,  vel  etiam  fraterno  schismate  per  Dei 
gratium  mundatus  canierit,  necesse  est  ut  ad  Eccle- 
siam  veniat,  coloremque  Gdei  veruro  aliis  similein  jy 
ostendat.  Unde  Paulus  ad  Ananiam  missus  est,  ut 
Sacramentum  Hdei  perciperet,  et  verus  ejus  color 
approbaretur  (Act,  ix),  non  quia  Dominus  oninia 
per  se  neqiieat,  sed  ut  ipsa  societas  fidelium  invicem 
cominunicando,  unam  speciem  veri  coloris  in  fide 
connrinet.  Cornelius  etiam,  precibus  ejus  auditis, 
jussus  est  mittere  ad  Petrum,  propter  unitatem  con- 
firmandam  (Act.  x). 

Vnus  autem  ex  illis,  ui  vldit  quia  mundaius  est,  re- 
gressut  est  cum  magna  voce  magnificans  Deum :  ei  c«- 
ddit  in  facUm  ante  pedet  ejut^  gratiat  agent,  et  hic 
eral  Samariianut, 

Unus  qui  regressus  est,-  gratias  agens,  significat 
humilitatem  unitaiis  Ecclesiae.  Samarilanus  inter- 


unitas,  decem  vcro  sccunda.  Et  illa  conferlur  Deo, 
quia  in  se  multiplicata  nec  augetur,  nec  minuitur: 
haec  Ecclesix,  quia  in  se  multiplicata,  crescit  ia 
.centenarium.  Quia  ergo  in  denario  qui  esl  unius 
centcnarii,  varietas  per  sui  multiplicaiiooero  gene- 
ralur :  bene  dicuntur  fuisse  decem  leprosi,  qui  a  fide 
Dci  unius  fuerant  diversi,  et  sicut  omnes  fideles 
pcr  denarium  signari  possunt,  ob  cuslodiam  inanJa- 
torum  decem;  sic  omnes  infideles  eodero  nuinero 
signari  possunt  econtrario,  ob  negligentiam  eomni- 
deni  mandatorum.  Unus  qui  rediit  ad  DoroiDumcti- 
raius,  dicitur  alienigena;  vel  quia  prius  alienusfuit 
ab  Ecclesia,  vel  quia  se  alienavit  a  sociorum  suonun 
perfidia. 

CAPUT  CXll. 

M.  ^*  n."'  L.  ^ 

Assument  autem  iterum  duodecim^  ait  ii/ti:£^ 
atcendimus  Jerosolymam,  et  contummabuntur  m- 
nia  qucB  scripta  tunt  per  prcpheiat  de  Fitio  howm. 
Tradetur  enim  principibut  sacerdotum  et  Scribts.d 
tradent  eum  gentibut ,  et  iltudetur,  et  flagellabiiv,  ti 
contpuetury  ei  crucifigetur^  et  die  tertia  returget. 

[Chrtso.]  Si  apustoli  loties  praemoniti  de  morte 
Domini,  tamen  eum  quando  comprebensus  est,  reli- 
querunt»  quanto  magis  scandaliiarentur,  si  pneino* 
niti  non  fuissent?  [Beda.]  Crebro  igitur  praediiit 
ei»  et  passionis  poenam ,  et  resurrectionis  gloriuDi 
ut  cum  morientem  cernerent,  etiam  resurrectunun 


S53  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LISER  TERTIUS.  SSi 

non  dutntarent.  Quod  ostendit  prophetarum  pne$a-  A  cilur  passio  et  marlyrium,  quia  cum  mensura  bi- 
giis,  ad  destructionem  haereticorum  in  Ecclesia  fu- 


turorum. 


M.  \?  R. 


113 


Tunc  acce$sit  ad  eum  mater  filiorum  Zebedm  cum 
filiis  «ttu,  adoram  et  petens  aliquid  ab  eo, 

[Cbrtso.]  Mater  liliorum  Zebedxi  est  Salome,  et 
interpretalur  pacifica^  quia  genuit  fllios  pacis.  Inlra 
tempus  Tocalionis  apostolorum  et  passionero  Do- 
ininiv  mortuus  est  Zebedxus,  et  sic  iiia  secuta  est 
Jesum. 

Qui  dixit  ei:  Quid  vis?  Ait  illi:  Dic  ut  sedeant  hi 
duo  filH  mei^  unus  ad  dexteram  tuam^  et  unus  ad  si- 
nistram  tuam  in  regno  tuo. 


bitur.  > 

Ait  illis :  Calicem  qitiaem  meum  bibetis^  et  baplismo 
mco  quo  ego  bapiizort  baptizabimini . 

[IIiERON.]  Quxritnr  quomodo  arabo  biberint  pas- 
sionem ,  cum  Jacobus  ab  Herode  capite  truncatus 
sit,  Joannes  aulem  propria  morte  vitam  Gnierit.  Sed 
si  noscarous  eum  niissum  in  fcrventis  olei  dolium , 
videbirous  ejus  aniinuni  martyrio  non  defuisse ,  ct 
eum  calicem  confessionis  bibisse.  Hinc  Augustinus 
de  Lono  conjugali :  c  Sicut  non  est  inipar  meritur/^ 
patientiae  in  Pctro  qui  passus  est ,  et  in  Joanne  qiii 
passus  non  est ,  sic  non  est  inipar  meriium  cor.ti' 
nentiae  in  Joanne ,  qui  nullas  expertus  est  nuptias, 
et  in  Abraham,  qui  Alios  gcneravit.»  Hinc  etiam  Hie- 


[HiERON.]  Inlerrogat  Dominus  ut  inconsideratam  Bponyn^ug  in  majori  breviario  ,  psalmo  centesimo 


confessa  petitionem  corrigatur.  Audierat  illum  mu- 
lier  terlia  die  resurrecturum  et  putabat  iniplendum 
in  priroo  adventu  quod  promittitur  in  secundo.  Ergo 
avidiUite  feminea ,  immemor  futurorum  cupit  pras 
sentia.  Non  est  mirum  si  ista  mulier  arguilur  im* 
perilise,  cum  Petrus  volens  facere  tria  taljernacula, 
errarct. 

Resp  ndens  autemJesuSy  dixit  eis:  Nescitis  quid 
petatis. 

[Chrvs.]  Ego  vos  vocavi  de  sinistris  ad  dexte- 
raro ,  et  vos  curritis  ad  sinistram.  Regnare  vultis, 
qui  non  roeruistis  culmen  honoris.  Mater  postulat, 
.et  dominus  discipulis  loquitur,  intelligens  preces 
matris  descendere  ex  fiiiorum  voluntate.  Ideo  forsi- 
tan  res  per  feminam  agebatur,  qiiia  diabolus  per  eos  ^ 
Bon  valebat  adversus  eos.  Qui  ut  Adam  spoliavit  per 
mulierem ,  ita  istos  separare  volebat  per  matrem 
suam.  Sed  jam  non  poterat  perditio  iutroire  per 
mulierem ,  ex  quo  de  muliere  salus  nostra  pro- 
cessit. 

Potesiis  bibere  calicem  quem  ego  bibiturus  sum? 
aui  baptismo  quo  ego  baptizorf  baptixari  ?  Dictmt  ei : 
Possumus. 

Calix ,  passio  est ;  baptisma ,  mors.  Et  diciiur 
baptisma ,  ad  similitudinem  lanae  intinctae.  Sicut 
enim  intingitur  et  accipit  alicujus  coioris  dignita- 
tem  lana ,  sic  et  nos  in  mortem  descendimus  cor- 
porales,  et  resurgimus  spirituales.  Unde  Apostotus 


quinto  decimo :  i  Monachi  debent  habere  puritatem 
martyruro ,  siquidero  et  ipsi  martyres  sunt.  •  Quod 
enim  faciunt  angeli  in  cociis,  boc  monachi  psallen- 
tes  die  ac  nocte  faciunt  in  terris. 

Sedere  autem  ad  dextram  meam  et  sinistram,  non 
est  meum  dare  vobiSy  sed  quibus  paratum  est  a  Pa-- 
tre  meo. 

Non  est  meum  dare  vobis^  quadam  praerogativa , 
ut  intenditis,  singulariter;  quia  non  est  persoiiarun 
acceptio  apud  Deum,  scd  timentium  eum.  Ergo  vos 
quoque  regnum  Dei  accipietis ,  si  digni  fueritis.  Vcl 
ita :  Non  est  meum  dare  robis,  scilicet  superbis,  iioc 
enim  adhuc  erant.  Si  vultis  accipere ,  prius  bumi^ 
liamini. 

114    T        270 


M.  T  R.  "*  L. 


Et  audientes  decem  indignati  sunt  de  duobus  fra* 
tribus, 

[Chrvso.]  Si  turbati  sunt  aposloli,  quia  isti  ausi 
sunt  hoc  per  roatrem  petere,  quanto  magis  turba- 
rentur,  si  petitio  eorum  suscepta  fuisset?  Ideo  ne- 
que  dixit,  non  sedebitis,  ne  duos  confunderet;  ne- 
que  sedebitis,  ne  cxteros  irritaret.  Scd  tanquam  be- 
nignus  pater  sic  respondit,  ut  inter  fratres  concor- 
dia  non  rumperetur,  sed  omnes  sperarcnt.  Nam  qiiod 
uni  aut  duobus  specialiler  non  promiltitur,  a  cun-> 
ctis  speratur. 

Jesus  autem  vocovit  eos  ad  se ,  et  ait :  Scitis  quia 


Seminamur  in  infirmitate,  surgimus  in  virtute.  Semi-  j)  principes  genlium  dominantur  eorum,  et  qui  majores 


natur  corpus  animalcy  surgil  corpus  spirituale  (/  Cor. 
xt).  Omnis  mors  habet  passioneni,  sed  non  omnis 
passio  mortem.  Confessores  enim  passi  fuerunt,  et 
non  occisi.  Omnes  ergo  calicem  biberunt  Domini , 
non  tamen  omnes  baptismo  ejus  baptizati  sunt.  Cas- 
siodonis  psalmo  decimo :  i  Calix  dictus  est  eo  quod 
assidue  calidam  soleat  suscipere  potionem.  >  Ma- 
erobius  Theodosius  dicit  gentem  Cylicranorum  [  Ci- 
riclanornm]  fuisse  juxta  Heracleam,  composito  no- 
mine  a  potu  cylicos ,  quod  poculi  genus  una  littera 
inunutata,  calicem  dixit.  Unde  hoc  nomen  memo- 
ri«  constat  infixuro.  Idem  psalmo  lxxiv:  <  Calixdi- 
citur  a  calida  potione ,  qua  utuntur  convivantes.  > 


sunt,  poteslatem  exercent  in  eos.  Non  itaerit  inter  vos; 
sed  qtiicunque  voluerit  inter  vos  major  fieri^  sit  vester 
minister.  Et  quicunque  voluerit  inter  vos  primus  esse^ 
erii  vester  servus. 

[HiERON.]  Frustra  et  illi  immoderata  qusesierant, 
et  isti  inde  dolebant,  cum  ad  summitatem  virtuturo 
non  potentia,  sed  hamilitate  veniatur.  [Beda.]  No- 
bis  enim  forma  datur,  ne  sequarour  dominos  saecu- 
lares,  sed  humilieinus  nos  invicem  et  in  nobis  com- 
missos.  Unde  recte  per  qiiemdam  sapientem  dici- 
tur :  Ducem  te  constituerunt  ?  noti  extoHi ,  nd  esto  in 
illis  quasi  unus  ex  illis  (EccH.  xxxii).  Hinc  etiam  Pe- 
tnis :  Non  dominantcs  in  cleroy  sed  forma  facti  gfegis 


Idem  psalmo  centesimo  quinto  decimo :  <  Calii  di«  ^'  (/  Pett.  v).  Et  tamen  nonnunquam  gravius  delinqi:!^ 


SS5 


ZACHARIJ:  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


m 


Itir,  si  inter  perversos  phis  aequalitas  quam  disci-  A  piunt,  sed  opera  non  faciunt,  unde  sequitur,  el  m 


pUna  teneatur.  Quia  enim  falsa  pietate  superatus, 
ferire  Eli  delinquentes  illios  noluit  (/  Reg.  ii),  apud 
districtum  judicem  seipsum  cum  filiis  crudeli  dam- 
natione  percussit.  Unde  necesse  est  ut  rectorem 
subditis  et  matrem  pietas,  et  patrem  exhibeat  disci- 
plina,  atque  sollicite  providendum  ne  aut  districtio 
rigida,  aut  pietas  sit  remissa.  Principes  gentium  do- 
minantur  eorum^  id  est  populorum  genlium ,  et  fit 
relatio  pronominis  ad  intellectum 

M.  ?*  R.  "'  A.  ''  ^'  ''' 

Sicjit  Filiui  hominis  non  venit  ut  ministraretur  et, 
$ed  ut  mihistrarelf  et  daret  animam  suam  redemptio- 
nem  pro  multis. 

Sui  proponil  exemplum.  Pro  muUiSy  inquit,  id  est 
pro  credentibus,  non  proonmibus  hominibus.  Yult 
quidem  Deus  omnes  salvos  fieri,  sed  si  accedant  ad 
onm.  Non  enim  sic  vult,  ut  nolentes  salventur,  sed 
volentes.  Mcdicus  in  publico  ostendit  se  velle  sal- 
varc ,  si  tamcn  ab  (egris  requiratur.  Non  est  enim 
vera  salus,  sl  nolenti  tribuatur.  Fides  est  enim  qu» 
dat  sahitem,  quam  nisi  niens  susccperit  tota  volun- 
tate,  non  sohmi  nihil  proderit,  sed  et  oberit. 
CAPUT  CXIII. 

L.  ?  M.  ^ 

(Lege  cap.  40  hujus  operis).  Et  ait  illi  quidam: 
Domine^  ergo  pauci  $unt  qui  salvi  fiant  ?  Ipse  autem 
dixit  ad  illos  :  Contendite  intrare  per  angustam  por- 
tan,,  quia  mulii  (dicovobis)  quarunt  intrare,  et  non 
polerunt. 

M17i    T        60 
L. 

r  Cum  autem  intraverit  paterfamilias ,  et  clauserit 
ostiumy  et  incipielis  foras  stare  et  pulsare  ostiuniy  di- 
eentes :  Domine ,  aperi  nobis.  Et  respondenst  dicet  vo- 
bis :  ^'escio  vos  unde  sitis. 

Non  novit  lux  tenebras ,  id  est  non  aspicit ,  quia 
6i  aspiceret ,  tenebne  non  essent.  Paterfamilias  est 
Chrislus ,  qui  ubique  tolus  est  ex  divinilate.  Intus 
ei^o  est  illis,  quos  in  coelesii  patria  ia^tificat,  seil 
quasi  foris  est  adhuc  eis ,  quos  in  hac  peregriaia- 
tione  certantes  occullus  adjuvat.  Intrabit  autem, 
cum  totaro  Ecclesiam  ad  sui  contemplationem  perdu- 
cet,  claudet  ostium,  cum  reprobis  tollet  locum  pce- 
nitentix.  Qui  foris  siantes,  pulsabunt,  id  est  a  jii- 
stis  separati ,  misericordiam  quam  contempserunt, 
frustra  implorabunt. 

Tunc  incipietis  dicere :  Manducavimus  coram  te  et 
bibimus,  et  in  plateis  nostris  docuisti. 

Hoc  simpliciter  potest  inlelligi  de  Judseis,  myste- 
ria  fidei  spementibus ,  et  arbitrantibus  se  placere 
Domino,  si  victimas  ad  templum  deferant,  et  ibi  co- 
ram  Domino  epulentur,  prophetarum  lectioni  atten- 
dentes,  et  nescientes,  nonesse  regnum  Dei  in  esca 
€t  potUy  sed  injustitia  et  Spiriiu  sancto  (Rom.  iiv). 
Yel  mystice  potest  sentiri  coram  Domino  manducare 
et  bibere  eos  qui  verbi  pabulum   aviditftte  susci- 


plateis  nostris  docuisti.  Scriptura  sacra  cibns  est  in 
locis  obscurioribus ,  quia  exponendo  quasi  fraiigi. 
tur  et  glutitur.  Potus  vero  est  in  aperlioribus,  quia 
ita  sorbctur  ut  invenitur. 

Et  dicet  vobis :  Nescio  vos  unde  sitis.  Discediie  a 
me  omnes  operarii  iniquitatis.  Ibi  erit  fletus  et  stridor 
dentium. 

Non  legalium  festivitatum  epulatio  adjuvat,  quem 
fidei  pietas  non  commendat ;  non  scientia  ScripUi- 
rarum  Dco  nolum  facit,  quem  operum  iniquitas  ob- 
tntibus'ejus  indignum  osteudit. 

L.  ?  M.  ^ 

Cum  videritis  Abraham  et  Isaac  ei  Jacob  et  onma 
B  prophetas  intrare  in  regnum  Dei ,  vos  autem  expdli 
foras,  et  venient  ab  oriente  etoccidente  tt  aquilonet^ 
austro ,  et  accumbent  in  regno  Dei. 

L.  ?  M.  '^  R.  "' 

Et  ecce  sunt  novissimi  qui  erant  primi ,  et  tni 
primi  qui  erant  novissimi. 

CAPUT  cxrv. 

Et  ingressus  Jesus  perambulabat  Jericho.  Et  eca 
vir  nomine  Zachieus,  et  hic  erat  princeps  publicano- 
rum,  et  ipse  dives.  Et  quoerebat  videre  Jesum  qnit  et- 
setj  et  non  poterat  pra  turba^  quia  statura  pu$ilk$ 
eral.  Et  pracurrens ,  ascendit  in  arborem  sycmo- 
nim,  ut  videret  illum,  quia  erat  inde  iransiturus. 

C  Ecce  camelus,  deposita  gibbi  sarcina,  per  foraroen 
acus  transit ,  hoc  est  dives  et  publicanus,  relicto 
onere  diviliarum ,  contemplo  censu  fraudium ,  ao- 
gustam  portam  arctamque  viam,  quse  ad  vitain  dti- 
cit,  ascendit.  Et  quia  devotione  fidei  ad  viden- 
dum  Salvatorem ,  quod  natura  minus  Iiabet,  asceo* 
su  supplet  arboris ,  juste  quod  rogare  non  aude 
bat,  Dominicffi  susceptionis  benedictionem  accipit, 
quam  desiderabat.  Quia  eliam  lurba  imperiUe  con- 
fusio  multitudinis  est,  quae  verticem  sapienlix  ti- 
dere  nequil:  merito  non  in  turba,  sed  plebeni  trans- 
gressus  insciam  [in  scientia] ,  quem  desideral,  aspi- 
cit.  Zachaeus  autem  interpretaturjtislt/lciitiu,  etsi- 
gnificat  credentes  e\  genlibus;  per  occupationem 

-.  temporalium  depressos  ac  minimos,  sed  a  Domino 
sanctiflcatos.  Ingressum  Jericho  Salvatorem  videre 
quxrunt ,  dum  gralise  fidei  quam  Salvator  attulit, 
participare  cupiunt ,  sed  turba  noxiae  vitioruni  con- 
suetudinis  tardat.  Itaque  necesse  est  nt  pusillus  tur- 
b.e  obstaculum  transcendat ,  terrena  relinquat,  ar- 
borem  crticis  ascendat.  Sycomorus,  flcus  falua  di- 
citur,  arbor  foliis  moro  similis,  sed  altitudioe  prs- 
stans,  unde  et  a  latinis  celsa  nuncupatur.  Et  Do- 
minica  crux  credentes  alii  ut  flcus,  nb  iocrcdo- 
lis  irridetur  ut  fatua.  Nos  enim,  inqult  Apostolus, 
pr(Bdieamu$  Christum  crucifixnm ,  iudneis  qniden 
scandalum^  genlibus  autem  slultitiatn;  ipsis  vero  to- 
catis  JudoBXs  alque  gentibus  Christum  Dei  virtnlt», 
ei  Dei  sapientiam  ( /  Cor.  i ).  Qnam  arborem  posii 


557  IN  UNUM  EX  QUATCOR  LIBEK  TERTIUS.  558 

lu8  ascendit,  dum  quilibet  humilis  et  proprise  in-  A  >n  Dominum.  Unde  Apostolus :  Si  autem  vos  ChrUii^ 

Mihi  autem  absit  glo-      ergo  semen  Abrahce  eslis  [Galat,  iii). 


firmitalis  conscius ,  clamat 
Tiari^  nisx  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  (Galat, 
VI ).  Ouasi  transeuntem  Dominum  cernit,  qui  in 
crucis  myslerio  coelesti  sapicntipp  quantum  polest, 
intendit.  Denique  inde,  id  est  in  illa  parle  erat  traus- 
iturus,  ubi  sycomorus  vel  ubi  credilurus,  ut  et 
mysterium  servaret,  et  gratiam  seminaret,  sic  enim 
venerat,  ut  per  Judseos  Iransiret  ad  genles. 

El  cum  venisset  ad  locum ,  suspiciens  Jesus  vidit 
tllum. 

Jani  enim  sublimitate  fidei  inter  fructus  novorum 
operum ,  velut  infecunda  arboris  altitudine  emine* 
bal.  Per  praicones  autem  Verbi  sui,  in  quibus  erat 
Jesiis  et  loquebatur,  venit  ad  populum  nationum 


138 


M. 


226 
v 


L. 


Venit  enim  Filius  hominis  quwrere  et  salvum  fac»- 
re  quod  perierat. 

Unde  alibi :  Non  veni  vocarc  justos,  sed  peccatore$ 
in  posnitentiam  {Matth.  ix.) 

CAPUT  CXV. 

116     r        224 


M.  T  R. 


L. 


Et  eyredientibus  eis  ab  Jericho,  secuta  est  eum  tur- 
ba  multa, 

[HiERON.]  Multi  latroncs  erant  in  Jericho,  qni 
egrcdientes  de  Jcrosolymis   in  Jericho,  interflcere 


qui  passionis  ejus  fide  jam  sublimis,  etiam  divinita-  ^  consueverant  et  vulnerarc.  Et  idcirco  Dominus  cum 


teiu  ejus  agnoscere  ardet.  Suspiciens  vidit^  quia  per 
fidem  a  terrenis  elevatum  eligit  eligentes  se,  ct  amat 
amantem  se. 

Et  dixit  ad  eum :  Zacha^e,  festinans  dcscende,  quia 
hodie  tn  domo  tua  oportet  me  manere.  Et  festinans 
descendity  et  excepit  illum  gaudens. 

Invitatus  invitat,  quia  si  nondum  audierat  vocem 
invitantis,  audierat  afrectum.  Ilaque  hodie  in  domo 
pusilli  Zachaei  oportet  illum  manere,  id  est  nova 
lucis  gratia  coruscante,  in  humili  credentium  natio- 
num  corde  quiescere.  Quod  autem  de  sycomoro  de- 
sccndere ,  et  sic  in  doino  mansionem  Christo  pa« 
rare  jubelur,  hoc  est  quod  Apostolus  ait :  Et  si  co- 
gnotimus  Christumy  sedjam  non  novimus  {II  Cor.  v).  . 
Etsi  enim  mortuus  esl  ex  infirmitate  carnis ,  sed  jam 
vivit  ex  virtute  Dei  {II  Cor.  xiii). 

Et  cum  viderent  omnes ,  murmurabant ,  dicentes 
quia  ad  hominem  peccatorem  divertisset. 

Manifestum  est  Judseos  semper  gentium  odisse, 
Tel  non  intellexisse  salutem,  unde  etiain  fideles  fra- 
tres  dixerunt  adversus  apostolorum  principem  : 
Quare  introisti  ad  viros  prceputium  habentesy  et  man- 
ducasti  cum  illis  ?  {Act,  xi ). 

Stans  autem  Zachaus ,  dixit  ad  Dominum :  Ecce 
dimidium  bonorum  meorum,  Domine^  do  pauperibus, 
et  si  quid  aliquem  defraudavi,  reddo  qnadruplum. 

Zachceus  stans,  hoc  est  in  fide  quam  acceperat 
persistens ,  ostendit  se  esse  omnino  conversum  ad 


discipulis  suis  venit  liberare  vnIner.itos. 

Et  ecce  duo  c(vci ,  ex  quibus  erat  Bartimaus  fHius 
Timofi ,  sedenies  secus  viam  ,  audierunt  quia  Jesus 
Nazarenus  transiret.  Et  clamaverunt  dicentes :  Do* 
mine,  tuiserere  nostri,  fHi  David. 

[AuGUST.]  Quod  Marcus  dc  allero  caeco  tacet,  ita 
solvitur,  ut  illa  soluta  est  quxstio  de  duobus  qui  Ic« 
gionem  daenionum  patiebantur  in  regione  Geraseno- 
rum.  Namduorum  cxcorum  unum  fuisse  famoslssi- 
mum  in  hoc  apparet,  quod  nomen  etiam  patris  ejus 
commemoravit.  Lucas  vero  quamvis  omniuo  eodem 
modo  de  cxco  factum  narret,  tamen  in  alio  ca:co 
intelligendus  est  par  commemorare  miraculum. 

Turha  autem  increpabat  eos  ul  tacerent.  Atilli  ma- 
gis  clamabant ,  dicentes :  Domine ,  miserere  nostri, 
fili  David. 

[Chrts.]  Talis  estnatura  fidei,  quod  quanto  magis 
vetatur,  eo  magis  accenditur ,  virtus  enim  fidei  se- 
cura  est  in  periculis. 

Et  stetit  Jesus,  et  vocavit  eos,  et  ait :  Quid  vultis  ut 
faciam  vobis?  Dicunt  illi :  Domine,  ut  aperiantur 
oculi  nostri. 

Filius  David  ca^cos  illuminare  non  polest,  Fitius 
autem  Dei  potest.  Ideo  interrogo  quid  vultis?  Tunc 
illi  jam  non  dixerunt ,  Domine,  fili  David ,  sed  tan- 
tum  Domine,  ut  aperiantur  oculi  nostri.  Quandiu 
dixerunt,  fili  /)avi(/,  suspensa  est  sanitas;  mox  ut 
dixerunt  tantummodo  ,  Domine ,  infusa  est.  Ad  hoc 


Dominum.  Ideo  si' quem  aliquid  defraudavit,  reddit  D  etiam  interrogat  ut  cor  ad  orationem.  excitet,  quia 


^uadruplum,  quia  in  antiquis  Ecclesiae  statutis  de- 
cretum  est  ut  qui  aliena  invadit,  non  exeat  impuni- 
lus,  sed  cum  multiplicatione  omnia  restituat.  In  le- 
gibus  quoque  sseculi  cautum  habetur,  ut  qui  rem 
aubriptt  alienam ,  in  undecuplum  [quadruplumj  ei 
restituat  cui  subripuit.  Ubi  autem  Zachasus  dimi- 
dium  bonorum  suorum  se  pauperibus  erogaturum 
faciie  spondet,  ut  etiam  totum  dare  non  recuset,  in- 
sinuat. 

Ait  Jesus  ad  eum :  Quia  hodie  salus  huic  domui  fa* 
cta  est,  eo  quod  et  ipse  filius  sit  Abrahce. 

Filius  Abrahae  dicitur,  non  de  ejus  stirpe  gene- 
ratus,  sed  ejus  fidem  imitatus,  Salus  quae  olim  fuit 
Judseorum,  hodie  illuxit  populo  nationum,  credeuti 


vuit  a  nobis  hoc  peti,  quod  prsenoscit  a  se  coucedi. 
Vel  idcirco  requirit ,  ut  credamus  nonnlsi  confiten- 
tem  posse  salvari. 

Misertus  autem  eorum  Jesus  tetigit  oculos  eorum^ 
et  confeslim  viderunt,  et  secuti  sunt  eum ,  magnifi' 
cantes  Dominum,  et  omnis  plebs  ut  vidit ,  dedit  lau^ 
dem  Deo, 

[Greg.  —  Beda.]  Tetigit  oculos  eorum  camaliter, 
non  verbo,  quia  David  fiiium  eum  dixerunt.  Sanavil 
ut  Deus,  quia  crediderunt.  Transiens  quidem  c^os 
audit,  stans  vero  illuminat ;  quia  per  humanitatem 
suam  nostrae  caecitatis  vocibus  compatitur ,  sed  per 
potentiam  diviuitatis  iumen  nobis  gratiae  infundit. 
Videt  autem  et  sequitur  praeeuntem  Jesum,  qul  bo« 


ZACHARI^  CHR\SOPOL!TA]NI  EPISCOPl 


560 


iium  quod  intcUigit ,  intuilu  cjus  operatur.  Hic  lalis  A  et  turbant  animuni,  sed  tunc  ardentius  clamoriora- 


ei  proAcit ,  et  aiios  ad  laudem  Dei  accendit.  Laudat 
plcbs  Deum ,  non  solum  pro  impotrato  munere  lu- 
cis,  sed  el  pro  merito  fidei  impelrantis,  id  est  non 
solumquod  potenter  et  misericordltcr  illuminat,  sed 
quia  etiam  clamorem  fldei  firmiter  clamantis  exau- 
dlt.  [HiERON.]  Typice  cxci  appeliantur,  qui  necdum 
dicere  polcrant,  in  lumine  tuo  videbimus  lumen 
(Psal.  xxxv).  Secus  viam  dicit,  quia  videbantur  lia- 
bcrc  legis  notitiam ,  sed  viam  quae  est  Cliristus,  ig- 
norabant.  Hos  quidam  inielligunt  Pharisseos  et  Sad- 
duca^os.  Alii  vero  utrumque  populum,  quorum  altcr 
legem  scriptam ,  alter  naluralem  habebat.  Si  cscci 
referuntur  ad  Judxos,  tunc  pcr  turbam  intelligendi 
iunt  ethuici.  Sin  ad  ulrumque  popuium,  de  utroque 
populo  erat  turba.  [Chrts.]  Alitcr  :  Secundum  quos- 
dam  cxci  significant  duos  populos  cx  gentibus, 
nnum  ex  Cham  ,  alterum  ex  Japhet.  Caeci  erant, 
quia  non  apparuerat  eis  lux  unigeuita.  Audierunt 
gentes  de  transitu  Jesu,  secundum  tcstimonia  pro- 
phetarum  annuntiantibus  aposlolis ,  cum  jam  egres- 
8US  esset  ab  Jericho,  id  est  de  hoc  muudo.  Jericho 
quippe  luna  interpretatur ,  per  quam  defectus  no- 
strae  mortalitatis  intelligitur.  [Beda.]  Appropinquans 
ergo  Dominus  Jericho  secundum  Lucam  ,  cseco  lu- 
men  reddidit,  quia  ante  passionem  populo  tantum 
Judaeorum  praedicavit.  Proflciscens  vero  de  Jericho, 
caecos  illuminavit ;  quia  post  resurrectionem  et  as- 
censionem  per  apostolos  et    Judaeis    et  gentibus 


tionis  insistendum  est.  Quando  phantasmata  occur- 
runt ,  aliquatenus  Jesuui  tra.isire  sentiinus ;  cam 
vero  orationi  vehementer  insistimus ,  tun !  iii  nobis 
stat  Jesus ,  et  sic  lux  amissa  reparatur. 
CAPLT  CXVL 

117     r       232 


M.  T  R. 


L. 


Et  cum  appropinquassent  Jerosolymis ,  et  mh 
sent  Bethpliage  ad  montem  Oliveti ,  tunc  Jesus  misit 
duos  discipuloSf  dicens  eis  :  Ite  in  castellum  quod 
contra  vos  est^  et  statim  invenietis  asinam  alligatamy 
et  pullum  ejus  cum  ea  alligatum  ,  cui  nemo  unqaam 
kominum  sedit.  Solvite  illum ,  et  addncile  eum  mihi. 
Et  si  quis  vobis  aliquid  dixerit,  dicite  ei ,  quia  Domi- 
nus  operam  ejus  desiderat,  et  confestim  dimilteleot, 

[HiERON.— Beda.]  Belhphage  sacerdotum  viculas 
crat ,  et  confessionls  porlabat  typuin  ;  quia  domvi 
bucccB  intcrpretatur.  Pulchre  ergo  refertur  silus  ia 
monte  Oliveli,  cum  sit  olei,  natura  lucis  minislra, 
el  laborum  dolorumque  solamen ,  quia  confilenu^ 
pcccata  sua ,  Christo  adhaerent ,  qui  nos  unctione 
spirituali  et  scientiae  luce  refovet.  Ne  autem  abs- 
conderetur  civitas  supra  montem  biinc  posita,  nit* 
tit  discipulos  in  casteilum  quod  contra  eos  cst,  ut 
per  eos  totius  contra  positi  orbis  munitiones  pene 
trel.  [Cryso.]  Asina  et  puUus,  Judsei  sunt  etgenles, 
proptcr  quasdam  similitudines.  Estenim  hoc  animal 
immuudum,  et  prae  cxleris  jumentis  stultum  et  in- 


selernae  divinitatis  et  assumptae  humanitatis  arcana  q  firmum  et  ignobile  et  oneriferum.  Sic  fuerunt  ho- 


patefecit.  Quod  Marcus  unum  illuminatum  scrilut, 
ad  gentium  salutem  specialiter  respicit,  quarura  cx- 
cltas  notissima  erat.  Matthxus  recte  duos  dicit  illu- 
minatos,  scribens  Hebraeis  ( Jf aU/t.  xxi):  scicbat 
enim  Dei  notitiam  perventuram  ad  gentes.  Unde 
etiam  asinam  et  pulium  refert  simul  adductos  Domi- 
no,  cum  caeteri  Ires  evangelistae  solummodo  mentio- 
nem  faciant  asini ,  utpole  scribentcs  Ecclesiae  gen- 
tium.  Vocat  Dominus  (  secundum  Marcum)  c%cum 
clamaiitem  ad  se,cum  populo  gentium  scieTitiam 
veritatis  desideranti ,  per  sanctos  prxdicatores  ver- 
bum  fidei  committit,  qui  dicunt  cum  Propheta :  Ac- 
cedite  ad  eum,  et  itluminamini  (Psat,  xxxiii).  Et  ite- 
rum:  Surge  qui  dormis,  etexsurge  a  mortuis,  et  iHu- 


mines  ante  Christiiin.  Ligaii  etiam  a  diabolo  eranl, 
nec  sua  virtute  evadere  poterant.  Nam,  sicut  navis 
fraclo  gubernaculo  illuc  ducitur  quo  tempestas  im- 
pellit ,  sic  homo  divinae  gratix  auxilio  perdiio  per 
peccatum ,  non  quod  vult  agit ,  sed  quod  diabolus. 
El  sicut  primum  in  potcstate  populi  est  facere  siU 
regem  quem  vult,  factuni  autem  de  regno  repellere, 
jam  non  est  in  potestate  ejus,  et  ita  voluntas  popu- 
li  in  neccssitalem  convertitur ;  sic  homo  phusquaiu 
pcccet ,  libcrum  habet  arbitrium  ,  utrum  velit  csse 
sub  rcgno  diaboli.  Cum  autcm  ei  subjugatur  pec- 
cando ,  non  polest  de  potestate  ejus  exire,  quia  to- 
luntas  est  conversa  in  necessitatem.  Hoc  est  quod 
peccatores  solent  dicere :  Yellemus  esse  sancti ,  se<i 


minabii  te  Christus  (Ephes.  v).  Per  vestimentum,  D  non  possumus.  Verum  dicunt ,  sed  non  habent  ei- 


accipe  facultates  et  retinacula  mundi.  Animaequior, 
id  est  animi  aequioris ,  scilicet  constantior.  [Beda 
in  Lucam.]  Dum  Conditor  noster  appropinquat  Jeri- 
cho,  caecus  ad  lumen  redit;  quia  dum  divinitas 
defectum  nostrae  carnis  suscepit ,  humanum  genus 
seternae  claritatis  lumen  quod  amiserat,  recepit. 
Caecus  sedet  juxta  viam  ,  dum  incipit  credere  in  ip- 
sum  qui  dicit :  Ego  sum  via  (Joan.  xiv).  Mendicat, 
dum  rogat.  Unde  sequitur  :  Et  clamabat.  Qui  Jesum 
Tenientem  praecedunt<  et  increpant ,  tumultum  car- 
nalinm  vitiorum  designant,  quae  cogitationes  no- 
stras  dissipant ,  et  voces  cordis  in  oratione  pertur- 
bant,  ne  Jesus  cor  illuminare  accedat.  Saepe  occur- 
runt  cordi  phantasmata  peccatorum  quse  fecimus, 


cusationem,  quia  primum  potuerat  non  esse  sub  po- 
testate  diaboli ,  de  qua  nisi  solus  Deus  nema  potest 
eos  eripere.  Populo  quidem  nationum  perfidias  Tin- 
culis  irretito,  nemo  unquam  hominum  sedit,  id  est 
nuUus  doctorum  frenum  correctionis  contulit,  quo 
vel  linguam  a  malo  cohibere,  vel  in  viam  vitae  cog^ 
retur  ire.  Sederet  namque  illi  bomo,  id  est  ad  uli- 
litalem  ejus  requiesceret  docendo  ,  si  quis  ratioDa- 
bilis  ejus  stultitiam  deprimendo  corrigeret.  Cnde 
non  immerito  duo  discipuli,  duo  ordines  pnedicato- 
rum  intelliguntur,  Judaeis  videlicet  et  gentibus  mis- 
sorum.Quidam  vero  inteIliguntistosduos,Petniniei 
Pbilippum,  quoniam  ipsi  primum  genles  adduxenm 
ad  Christum,  Philippus  Samariam  quasi  asinau. 


--1  IN  tNUM  EX  QUAtlOtt  LIBEK  TKRTIUS.  56i 

{Aet,  Tiii),  Petrus  Cornelium  quasi  Samarise  pul-  A  carne ,  sed  justitia  ct  pax  et  guudium  io  Spiriiii 


lum  {Act.  x).  [Beda.]  Bini  vocantur  aposloli ,  bini 
miliunlur;  quia  charitas  non  est  in  uno.  Unde 
scriptum  esl  :  Vte  $oli  (Eccle.  iv).  Duo  educunt 
Ilebrajos  de  iEgypto,  duo  porlanl  botram  de  sancta 
terra,  ut  semper  prsepositi  jnngant  operi  scientiam, 
duo  mandata  de  duabus  tabulis  proferant ,  duobus 
foutibus  abluantur  el  abluant ,  et  duobus  vcctibus 
arram  Domini  portent,  et  inter  duo  cherubim  Domi* 
nura  cognoscant,  spiritu  et  mente  psallentes.  Sol- 
tiie,  inquit ,  per  doclrinam  el  per  miracula.  Ac  si 
diceretur  :  Quaecunque  solveritis  in  terra,  erunt  so- 
luta  et  in  coelis  [Chrts.]  Alieni  alligant  ut  possi- 
deant,  Cbrislus  solvit  ut  tcneat.  Confestim  dimittet 
eos,  Dominus  videlicet ,  quia  jurecreationis  desidc 


lOJ 


sancto. 

M.  .^]  A. 

'  I/oc  autem  factum  est ,  ut  impleretur  quod  dlctum 
estper  prophetam,  dicentem:  Dicite  fHiw  Sion:Ecce 
fex  tuus  venit  tibi  mansuelus^  sedens  super  pullum  Oii- 
nx  subjugalis  (Isat,  lxii). 

;  [AuGusT.]  Hoc  in  propheta  Zacharia  scriptum  est, 
a  cujus  sententia  Mattfaaeus  et  Joannes  minime  re- 
cedunt,  etsi  verba  ponant  diversa.  £t  quia  ipsa  est 
Jerusalem  quae  Sion,  filiam  Sion  dicit  bonos  in  illa 
caeco  populo.  Dicite  ei,  praedicatores,  ne  timeal,  sed 
exsuUansagnoscatregem  suum  mentes  regentem,  ct 
ad  regnum  ccelorum  perducentem ,  ne  cum  repro- 


rat   ut   omnis  creatura  suo  servilio  mancipetar.  ^  ^^s  dicat  :   Non   habemus   regem    nisi    Casarem^ 

[CnR¥s.]  Mansuetus  enim  venit,  non  sedens  iii 
curru  aureo  purpura  fulgens ,  nec  super  equum  dis- 
cordiae  amatorem,  sed  super  bestiam  pacis  amicam  < 
[HiERON.]  Secundum  lilteram  in  i.arvo  itinere  super 
ulrumque  animal  Don  videtur  sedisse  Dominus,  sed 
magis  competit  ut  pullo  usus  sit  ad  sedendum,  asina 
ducta  libera.  Mystice  autem  super  utrumque  popu-» 
lum  sub  dominio  ejus  humiliaium  sedit ,  Petro  ct 
Paulo  missis  ad  eos.  Qula  ergo  lascivus  et  indomilug 
gentilis  populus  credidit  exemplo  fidelium  de  S]rna«- 
goga ,  quae  jugum  legis  traxerat ,  bene  refertur  puJ^ 
lus  fuisae  filius  asinae  subjugalis.  [Chrts*]  Consi^ 
dera ,  quia  sicut  hoc  genus  jumenli ,  si  quid  errat. 


Primo  homines  vocantur  per  doctrinam  et  miracula 
apostolorum,  deinde  dimiltit  eos  Dominus  in  arbitrio 
suo,  ut  vei  in  fide  qua  vocati  sunt  permaneant , 
7el  in  antiquas  consuetudines  redeant :  Judjei  videli- 
cet  in  suas  superstitiones,  gentiles  vero  ii|  spurci- 
tias  suas.  Nam  quod  vocati  sumus ,  Dei  est ;  qu«d 
auteni  digne  in  vocatione  vivimus,  nostrum  pariter 
et  Dei  est,  et  hoc  est  quod  ait,  dimittet  eos,  non  ad 
diabolum,  sed  in  arbitrio  suo. 


il8 


•    u    R.        L. 


233 


Euntes  autem  discipuli,  fecerunt  sicut  pr(ecepil  illis 
Jesus.  Solventibus  autem  illisy  dixerunt  domini  eju$ 


ad  illos  :  Quid  solvitis  pullum  ?  Hli  dixernnt ,  quia  ^  i"*  simplicitate  errat ,  el  non  in  asperiiate;  ita  ho- 


Domino  necessarius  est ,  et  dimiserunt  eis  ,  et  duxe 
runt  pullum  ad  Jesum  ,  et  jaclantes  vestimenta  sua 
supra  puUumy  eum  desuper  sedere  fecerunt, 

[Beda.]  Marcus  scribit  pullum  ante  januam  foris 
in  bivio  ligatum  et  inventum.  Janua  est  ipse  qui  ait: 
Ego  sum  ostium  orium,  per  me  si  quis  introierit^  sal-- 
vabitur  et  pascua  inveniet  (Joan,  x).  His  pascuis  po- 
pulus  gentlum  carebat,  dum  extra  januam  in  bivio 
ligatus  siabat.  Recte  in  bivio ,  quia  non  unam  fidei 
viani  tencbat,  sed  dubios  calles  erroneus  sequeba- 
tur.  In  bivio  stabat ,  qui  in  libertate  arbitrii,  inter 
mortem  et  vitam  dubitabat.  Multos  quippe  dominos 
habebat ,  quia  per  multa  dogmata  variis  raptatus 
erroribus ,  quot  vitiis  deserviebat ,  tot  dxmones 
euni  possidebanl.  Sed  dominatum  sibi  vindicare  D 
non  polerant ,  quos  dominos  fecerat  non  natura, 
sed  culpa  ,  et  ideo  cnm  Dominus  dicitur ,  unus  ag- 
noscitur.  Nam  etsi  multi  dii  et  multi  domini ,  ge- 
neraliter  tamen  unus  Deus  et  unus  Dominus.  Qui 
ergo  in  «ohendo  pallo  conlradixerunt,  audito  Domini 
nomine,  quiescunt,  quia  magistri  errorum ,  qui  do- 
ctoribus  Christi  obsistebant,  eatenus  suas  tenebras 
defenderunt ,  donec  miraculis  attestantibus  ,  Dei 
virtus  emicuit.  Sic  ergo  liber  credentium  populus, 
qui  Deum  corde  portet,  adducitur.  Yestes  apostolo- 
rum,  8unt  prascepta  divina  et  gratia  spiritualis,  qui- 
bos  turpitudo  nostrae  carnis  tegitur.  His  prius  nudi 
popnli ,  sed  modo  per  apostolos  ornatl ,  Christum 
ftcssorem  habeut,  ut  non  regnet  pcccatum  in  iasciva 
Pathoi.  CLXXXVI. 


mines  qui  crediderunt  in  Christum  ex  utroque  po- 
pulo ,  ante  Christum  non  in  malitia,  sed  in  ignoran 
tia  peccaverunt. 

A.    X 

Hac  fion  cognoverunt  discipuliprimum^sedquanda 
glorificatus  est  Jesus  ,  tunc  recordati  sunt  quia  kajs 
erant  scripta  de  eo,  e^  hwc  fecerunt  ei, 

[Adgust.]  Postquam  videlicet  virtutem  suae  re- 
surrectionis  ostendit  ,\recolentes  discipuli  quae  vl- 
derant,  cognoverunt  quia  secundum  propheliam  in 
pullo  sedit ,  et  non  alia  fecerunt  ei ,  quam  illa  quas 
erant  scripta  de  illo. 

M.  T  R.  "•*  L.  "^ 

Eunte  autem  illo ,  multi  substernebant  vestimenta 
sua  in  via.  Alii  autem  cadebant  ramos  de  arboribus^ 
et  sternebanl  in  via. 

[Chrts.]  Yide  quoniam  super  jumentum  posue- 
runt  apostoli  vestimenta  sua,  sub  pedibus  jumeDti 
caeteri.  ftfandatis  enim  apostolorum  stemuntur 
Cbristiani  et  adornantur.  Legis  autem  mandata  con^ 
culcantur,  id  est,  circumcisio  et  caelerae  consuetudi* 
nes  Judaicae.  Vestimenta  namque  turbae,  sunt  legts 
mandata  in  via ,  id  est  tn  Christo ,  a  Christianfs 
conculcata.  Turba  enim  quae  vestimenta  sua  sterne- 
bat  in  via,  credentes  sunt  ex  circumcisione,  qui  vf- 
dentes  ct  agnoscentes  Christum,  gloriam  qnam  har^ 
bebant  ex  lege  dejecerunt  in  terram,  seipsos  bth* 
miliantes,  et  cum  Apostolo  dicentes:  Qutc  mildfM 

12 


m  zacharij:  cnnYsopoLiTANi  episcopi  rci 

runt  Incra ,  fuge  existimavi  propter  Ckristum  detri-  A  quae  praestita  sunt  ab  eo.  Benedictio  vero  qax  Gt  a 


menta  et  arbitror  itercora  esse ,  ut  Christum  lucrifa  • 
eiam  (Philip.  iii).  Qui  aulem  ranios  de  arboribus 
caodebant,  sunt  credentes  et  eruditi  doctores  qui  ex 
prophetis  accipientes  exempla ,  quasl  de  arboribus 
ramos  ante  gentilem  populum  straverunt  in  yia ,  id 
est  in  Christo ,  ut  sine  offendiculo  intraret  in  san- 
ctuarium  Dei.  [Beda.]  Vel  ita:  SaWator  jumento  in- 
iidens,  Jenisalem  tendit,  non  solum  quando  cujus- 
que  fldelis  animam  regcns,  ad  pacem  intimae  visio- 
nis  ducit;  sed  etiam  cum  sanctae  Ecclesia^  univer- 
saliter  pncsidet,  et  eam  in  supernae  pacis  deside- 
rium  accendit.  Pedes  jumenti  sunt  extremi,  quos 
adjudicandum  constituit  Apostolus,  qui,etsi  non 
iint  dorsum  in  quo  sedit  Dominus,  tamen  instruun- 


Deo,  in  nobis  impletur,  dum  ejus  lieneficiis  irople» 
mur.  Quem  autem  Judaei  fideles  credidenmt  Tenin. 
rum,  hunc  nos  yenisse  credimus.  In  ejus  quifpe 
laude  coBlestia  et  terrena  concinunt,  quia  quo  u- 
scente  ccelestes  virtutes  decantant :  Gloria  inexc'l- 
$is  Deo^  et  in  terra  pax  hominibus  (Luc,  u) :  eo  lie 
mmidi  principe  triumphaluro,  mortales  vicem  lyK 
dis  rependunt,  dicentes  :  Pax  in  coelo,  et  gloria  in 
excelsis.  [Beda.]  Turbae  quidem  refectae  de  quinqoe 
panibus  et  duobus  piscibus,  voluerunt  rapere  Jesum 
et  constituere  regem,  sed  ipse  fugit  in  montefli 
(Joan.  vi).  Nunc  aulem  non  reprimit  voces  eorum, 
qui  regnum  David  in  eo  restaurandum  concinoitt. 
In  quo  aperte  docet,  quod  aetemi  imperii  esset  rei 


lur  cum  militibus  a  Joanne.  Multi  quippe  vesti-  B  in  coclis,  non  tantum  in  terris,  ad  quod  per  contem- 


menta  sternunt  in  via,  quia  exercitus  martyrum 
corpora  sua  ,  antmarum  videiicet  tegumenta ,  pro 
Domino  dant,  qno  sequentibus  electis  callem  fa- 
ciant  recte  viyendi.  In  via  denique  sternunt  vesti- 
roenta ,  qui  corpora  sua  per  abstinentiam  edomant, 
ut  Domino  iter  ad  mentem  parent ,  vel  exempla 
bona  sequentibus  praebeant.  Frondes  vero  vel  ramos 
de  arboribus  caedunt,  qui  Patrum  sententias  vel 
exempla  carpunt,  et  in  tia  Dei  ad  auditoris  animum 
Tenientis  humili  praedicatione ,  submitlunt.  Justi 
namque  ut  paima  florebunt ,  angusti  in  radicibus, 
lati  in  [foliis]  et  fructibus;  quoniam  bonus  odor 
Christi  sunt,  et  stemunt  viam  mandatorum  Dei  bo- 
na  fama. 

119    r        2Si    A       100 


M.  r  R.  "'  L.  =**  A. 


Et  cum  appropinquaret  jam  ad  descensum  montis 
Qliveti^  cccperunt  omnes  turbce  descendentium  gau-- 
dentes  laudare  Deum  voce  magna. 

Descendente  Domino  de  moute  Oliveii,  id  est,  hu- 
miliante  se  ad  infirmitatem  nostrae  carnis,  cum  sit 
in  foraa  Dei,  cum  illo  descendunt  turbse,  id  est, 
humiliantur  sub  manu  ejus,  qui  misericordia  indi- 
gent,  ttt  ab  eo  exalteutur. 

M.  R.  L.  A. 

Turbce  autem  qua  proscedebant  et  quas  sequeban'- 


ptum  mortis  et  gloriam  resurrectionis  et  triunipbom 
ascensionis  perveniret.  Hinc  post  resurrectionem 
ait  discipulis  :  Dala  est  mihi  omnis  potestas,  in  aik 
et  in  terra  (Matth,  xxviii).  Gonsonat  laus  lorbt 
voci  Gabrielis,  qui  ait  matri  Domini :  Hic  erit  nu^ 
ftifs,  et  Filius  Altissimi  vocabitur,  et  dabit  iUi  Dth 
minus  Deus  sedem  David  patris  ejus^  et  regnabit  in 
domo  Jacob  in  cetemum  (Luc.  i).  Recte  ergo  cla- 
mant  Hosanna  in  excelsis^  id  est,  salva  nos  in  cceie- 
stibus,  ubi  scilicet  omne  genu  sibi  flectetur  cxletiium, 
terrestrium^  et  infernorum  (Philip.  ii).]  Nolandiim 
quod  bosanna  Hebraicuni  verbnin,  composituui  est 
ex  corrupto  et  integro.  Salva  namque  sivc  salvirica 
^  apud  eos  dicitur  hosi;  etanna,  interjectio  est  depr^ 
'  cantis.  Denique  in  psalmo  centesimo  septimo  deci- 
mo,  ubi  scptuaginta  interpretes  transtuleruiu,  0 
Domine  salvum  me  fac^  in  Hebraeo  scriptom 
est,  anna  adonai  osi  anna.  Quod  interpres  noOer 
Hieronymus  diligentius  elucidans,  ita  transtalil: 
Obsecro  ,  Domine ,  salva  ,  obsecro.  Idein  nan;« 
que  significat :  0  Domine,  per  interjectioncni  obse- 
crantis :  quod,  obsecro,  Domine,  per  ipsum  iferbon 
obsecrationis.  Hosanna  itaque,  salva,  obsecro,  sigoi- 
ficat :  consumpla  vocaii  quae  verbum  anlecedenster- 
minat,  cum  perfecte  dic^tur  osi.  Quod  metrioi  in 
scandendis  versibus  synaloepham  vocant,  quaoi^is 
scriptam  liiteram  scandentes  transiliant.  In  lioc  ao- 
tem  verbo  liosanna,  t  littera  non  scribitur,  sed  seosi 


ftir  etamabantdicentesi  Hosanna  fiUo  David,  benedi^  ^  loquentium  salvo,  funditus  iutermittitiir 


ctus  qui  venit  rex  in  nomine  Domini^  pax  in  cceto  et ' 
gtcria  in  excetsis,  Benedictum  quod  venit  regnum  pa- 
tris  nostri  Da»id.  Hosanna  in  excelsis, 

[HiERo».]  Praeeunt  prophetas,  sequuntur  aposto^ 
li.  Abyssus  abyssum  invocat  (Psal.  XLi),  id  est,  lex 
iegero  alteram.  Praecessit  Judaicus  populus,  secutus 
esl  gentilis.  Omnes  fideles  clamant  filio  David, 
Hosmna^  quod  Latine  dicitur  salus ;  quia  creduul 
David  filium,  Dei  Filium,  unum  Fiiium,  salvare  ter* 
renot,  ut  justi  in  angelorum  ruinam  aedificentur. 
CoQfitenCur  etiam  benedictum  qui  venit  in  nomim 
Domint,  id  est,  Patris  sut,  quoniam  Fiiius  de  Patre 
suscipit  nomen,  et  Paier  de  Filio.  Benedictio  qwe 
fii  in  Deo,  confedaio  »ola  est  et  laudatio  bonorum, 


In  crastinum  autem  turba  multa  qux  tenerat  U 
diem  festum,  cum  audissent  quia  venit  Jesut  Bieti- 
solymam,  acceperunt  ramos  palmarum,  et  fmutt- 
runt  ei  obviam  et  clamabant :  Uosanna^  benedicm 
qni  venit  in  nomine  Domini,  rex  Jsrael. 

[AuGUST.]  Rami  palmarum,  laudes  sunt,  sigoiii' 
cantes  victoriam  qua  erat  Dominus  superatunis 
roortem,  et  triumphaturus  diaboluro.  Hosanna  fst 
tox  Ixtantis  vel  obsecrantis,  ut  dicunt  nonnulii  H?- 
braei,  magis  aOectum  indicans  quam  rem  aliquan 
significans,  siciit  raca  interjectio  indignantis  tt» 
perhibetur.  [Grrts.]  Unde  secundum  vocem  neqiK 
Graecus,  neque  Latinus  boc  interpretari  potoit;sed 
aecttndum  sensum  quidam  interpretantur  bosassa 


5«5  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIU8.  56« 

gloiSam,  alii  redempiioncm,  alii  salviflca  sive  salvum  A  rent,  seipsos  cum  electorum  lac^rymis  plangercm. 

M.  '•' 


me  fac. 


L. 


235 

Y 


Kt  quidam  Pharisceorum  de  turba  dixerunt  ad  t/- 
lum :  Magistefy  increpa  discipulos  tuos.  Quibus  ipse 
ati  :  Dico  vobis,  quia  si  hi  tacuerint,  lapides  clama- 
bunt, 

[Beda.]  Dominum  roagistrum  appellant,  quia  eum 
vera  docere  noverant.  Unde  mira  dementia  est,  ve- 
ritatis  discipuios  dicere  increpandos.  CruciOxo  Do- 
mino,  noti  ejus  a  longe  stantes,  non  audent  cum 
confiteri  Deum;  sed  petne  quas  scissae  sunt,  apertis 
monumentis,  Deum  et  mundi  Dominum  aperte  cla- 
mant.  Mystice,  lapides  clamabuntf  id  est,  genles  con- 
versx  Deum  clamabunt,  Judaeis  ex  parte  caecatis. 
236 

X 


B 


L. 


Et  «I  appropinqnavit^  videns  civitatem^  flevit  super 
ilUim^  dieens  :  Quia  si  cognovisses  ettu!  Et  quidem  in 
hae  die  tua,  qum  ad  pacem  tibi,  nunc  autem  abscondila 
sunt  ab  oculis  tnis,  Quia  venientdies  in  te^et  ctrcumda" 
bunt  te  inimici  tui  vallo^  et  coangustabnnt  te  undique,  et 
ad  terram  prostement  le,  et  filios  tuos  qui  in  te  sunt^ 

Litteram  sic  lege  :  Si  cognovisses,  quia  venient 
dies  intCt  ^^  circumdabunt  te  tntmid,  elc,  eliam  tu 
8ubaudis  fleres,  quae  modo,  quia  nescis  quod  im- 
rainet,  exsultas,  dum  carnem  voluptaiibus  das.  Et 
quidem  in  hac  tua  die,  id  est,  in  hac  tua  prosperi- 
tatis  claritate,  quce  ad  pacem  tibi  est  temporalem,  p 
snbaudis  fleres,  si  cognovisses  hacc  superventura 
mala ;  sed  nunc  abscondita  sunt  ab  oculis  cordis  tui. 
Vel  poteftl  a  principio  capituli  sub  uno  versu  legi 
usque  ad,  pacem  tibi,  boc  modo  :  Flevit,  dicens,  quia 
<t  cognovisses  etiam  tu  mecum,  subaudis  ruinam 
qiue  imminet,  et  quidem,  hoe  est  etiam  certe,  in  hac 
die  tud,  ad  pacem  qwe  tibi  est,  subaudis  fleres. 
Nune  autem  abscondita  sunt,  eril  alius  jersus,  us- 
qoe  in  finem  capituli. 


Suam  bic  diem  habet  anima  pcrversa,  quae  irans- 
Itorio  gaudet  in  tempore.  Cui  ea  quae  adsunt,  ad  pa- 
cem  sunt;  quiadum  exrebus  temporalibus  Lxlalur, 
dum  honoribus  extolliiur,  dum  in  carnis  voluplate 
resolvitur,  dum  nulla  venturae  poenae  forraidine  ter- 
retur,  pacem  habet  in  die  sua,  sed  grave  scanda- 
lum  damnationis  habebit  in  die  exlrema.  luiiniq' 
sunt  maligni  spiritus,  qui  animam  a  corpore  exeun- 
tem  obsident,  quam  in  carne  posilam  deceptoriis 
delectationibus  fovent.  Vallo  eam  circumdanl,  quiu 
reductis  iniquitatibus  quas  perpetravit  ante  oculo» 
ejus,ad  societatem  suae  damnationis  eam  coarctant« 
Undique  coangustant,  quando  ei  non  soluni  operis, 
verum  etiam  locutionis  iniquitates  replicant.  Tunc 
animaj  per  cognilionem  reaius  sui  ad  lcrram  con^ 
sternitur,  cuni  caro  in  pulverem  urgetur.  Tunc  in 
mortem  filii  ejus  cadunt,  cum  cogitationes  illiciiao 
ex  illa  prodeuntes  in  extrema  ultione  dissipantur^ 
sicut  scriptum  est :  In  illa  die  peribunt  omnes  cogi^ 
tationes  eorum  (Psal.  cxlv).  Lapis  super  lapidem 
intelligitur  dura  cogitalio  super  duram  cogitalio* 
nem  :  Perversam  animam  visitat  Deus  quotidie  pray 
cepto,  aliquando  flagello,  aliquando  miraculo,  ul 
quae  nescit  audiat,  aut  dolore  compuncla  redcat, 
aut  beneficiis  devicta  malum  quod  fecit  erubescat. .. 

CAPUT  CXVL. 

M.  ? 

Et  cum  mtrasset  Hierosolymam,  commota  est  uni- 
versa  civitas  dicens  :  Quis  est  hic  ?  Populi  autem  di" 
cebant :  Uxc  est  Jesus  propheta  a  yazarelh  Gali" 
Imce. 

[HiERON.]  Miratur  civitas  frequentiam  turbai,  ne- 
sciens  de  eo  veritaiem,  cui  obviam  cum  laudibns 
occurrunt.  A  minoribus  vero  incipit  confessio,  ut 
ad  majores  perveniat. 

121    HM      V&    w        21 


L.  'T  M. 


242 


R. 


157 


A.  =^1'  M.  "'  M.  ^  L. 


Et  Mm  relinquent  in  te  lapidem  super  lapidem,  eo 
auodwn  cognoveris  tempus  visitationis  tuce. 

[BL0A.]i  Eversionem  Jerusalem  factum  esse  a  Ro^ 


Et  intravit  Jesus  in  temptum  Dei, 

Ingressus  templum,  dedit  nobis  exemplum,  u( 
quocunque  imus,  primum  domum  orationis  si  ibi 
est ,  adeamus ,  el  per  orationcf  Deo  commendati. 


manis  prineipibns  Vespasiano  et  Tito,  non  ignora-  D  ad  agenda  negotia  secedamus.  Deinde  ostendit  in 


mus.  Etiam  ipsa  transmigratio  civitatis  nunc  con- 
structae  eitra  portam,  ubi  Dominus  crucifixus  fuit, 
testatur,  quod  prior  illa  Jerusalem  funditus  eversa 
sit.  Haec  esi  causa  destructionis  illius,  quia  non  co- 
gnovii  Dominum  quando  visitavii  eam.  Unde  illud 
propheticnm  :  Milvus  in  emlo  cognovit  tempus  suum^ 
tttrtur  et  hirundo  et  cieonia  custodierunt  tempus  ad* 
ventus  sttt,  papulus  autem  metu  noncegnovit  judi» 
cium  Domim  (Jer.  i).  Semel  Dorouius  flevii  super 
ciTitaiem  cum  perituram^nuniiarei,  sed  quotidie  per 
electos  suos  in  Ecclesia  plangii  reprobos,  qni  ne^ 
scauni  cur  plangantur,  qui  juxta  Saloroonem  :  Lm^ 
tantuf  eum  maiefeeerini^  et  exsultant  in  rebus  pesii"' 
tris^Prov.  ii).  Qtti  si  damnatiimeai  suam  praevide- 


templo,  quia  praedicla  ruina  maxime  ex  saccrdotuin 
culpa  fuit,  et  inde  radix  perditionis  processiu 
[CoRYS.]  Medicus  quando  ad  infirmum  ingreditur, 
de  stomacfao  ejus  statim  interrogat,  ne  si  infirmus 
fuerit,  totum  corpus  infirmetur.  [Beda.]  Cur  aulem 
et  stomachus  sacerdotium  intelligitur,  per  quod 
populus  spiritualiter  gubernari  debet.  Unde  si  sa- 
cerdotes  peccaverunt  totus  populus  converiitur  ad 
peccaodum.  Unusquisqueenim  Cbristianus  pro  suo 
peccato  reddit  rationem»  sacerdoies  autem  non  tan^ 
tum  pro  suis,  sed  et  pro  omnium  subjectorum  psc* 
catis.  Et  quemadmodum  videns  arborem  foliis  palr 
kniibus  marcidam»  inteUigis  qu^  aliquam  culpam 
habei  circa  radicero»  ita  cum  videris  indiscipLnatuua 


537  lACHARIiE  CimYSCPOLlTAM  EPISCOPl  55$ 

popiilttm,  sine  diibio  cognosce  quia  sacerdotium  ejus  A  Scripturas  exponunt,  vel  uC  accipiant  landeseUo- 


lioii  est  sanum. 

Et  cum  feci$$et  quasi  flagettum  de  funiculis^  ejicie- 
bat  omne*  vendentes  et  ementes  in  temploy  oves  quo- 
que  et  boveSt  et  mensas  nummutariorum  effudit^  ws, 
et  cathedras  vendentium  cotumbas  evertit,  et  dicit  eis : 
A.  Auferte  ista  hinc^  et  notite  facere  domum  Patris 
mei  domum  negotiationis,  R.  M.  L.  Scrtptum  est : 
Domus  mea  domus  orationis  vocabitur  omnibus  gen* 
tibus^  vos  autem  fecistis  eam  speluncam  tatronum, 
R.  Et  non  sinebat  ut  quisquam  vas  transferret  per 
temptum, 

[HiERON.]  De  vasis  mercationis  interdixit,  non 
de  vasls  Deo  dicatis.  Scienduni  quod  juxta  mandata 
legis,  de  cunctis  pene  regionibus  Judaeorum  po>lo 


noros  a  populo.  Yendunt  etiam  oves,  id  est,  pi^ 
bem.  Cui?  Diabolo.  Vel  iU:OYes  innocentes  tn 
stiendis  sua  vellera  pnebent.  Per  bas  ergo  sigDaolor 
bic  opcra  munditiae,  dum  pro  humana  laude  geniQ. 
tur.  Quia  ergo  talium  vitam  et  doctrinam  Domious 
ostendit  reprobam,  oves  quoque  etboves  dieilureji* 
cere.  Nummos  vero  mutuo  dant  in  Ecclesia,  qui 
non  simulate  coelestibus,  sed  aperte  terrenis  qua:- 
stibus  deserviunl.  ^s  igitur  e(  mensas  subvertit 
Jesus,  quia  in  Gne  ipsae  res  quas  dilexeraot  d^ 
struentur.  Propter  avaritiam  sacerdotura,  aliaria 
Dei  niensae  nummulariorum  appeliantur.  [Cbkts.] 
Mensas  ergo  nummulariorum  evertit,  signiOcaos 
quia  in  templo  Dei  nou  debent  esse  nummi  nisi  spi- 


confluenle  ad  templum  Domini  in  toto  orbe  famo-  ^  rituales,  id  est,  qui  Dei  imaginem  portant,  non  ima. 


ftissimum,  innumerabiles  immolabantur  bostiae  tau* 
rurum,  arietum,  hircorum,  maxime  in  festis  dic* 
bus  :  pauperibus,  ne  absque  sacrificio  essent,  puHos 
columbarum  et  turtures  oflerentibus.  Sed  cum  ple- 
rumque  uon  haberent  victimas  de  ionge  tenientes, 
eicogitavernnt  sacerdotes  quomodo  praedam  de 
populo  facerent,  scilicet  ul  animalia  sacrificanda 
non  habentibus  venderent,  et  ea  rursum  reciperent. 
Sed  cum  accideret  ut  quidam  pauperes  etiam  non 
babcrent  unde  aves  emerent,  posucrunt  ihi  sacer- 
dotes  nummularios,  qui  mutuain  sub  cautioue  da- 
reat  pecuniam  (Dett^.  xv).  Sed  quia  lex  pnecipiebat 
iit  nemo  usuras  acciperet,  excogitaverunt  aliam  te- 
clmam,  scilicet  ut  pro  nummulariis  colybislas  face-  q 
rent.  Cujus  verbi  proprietalem  latina  lingua  non 
exprimit.  Colybia  dicitur  apud  eos  qux  nos  dicimus 
vilia  munuscula,  verbi  gratia,  ut  fricti  ciceris,  uva- 
rumque  passarum,  pomorumque  diversi  generis. 
Igitur  cc3ybistae  pro  usuris  accipiebant  varias  spe- 
cies,  ut  quod  in  nummo  non  licebat,  in  bis  rebus 
exigerent  quab  nummis  coemuntur,  quasi  non  hoc 
ipsum  Ezecbtel  praecaverit,  dicens  :  Usuram  et  su- 
perabundantiam  non  aecipietis  (Ezech,  xxii).  Hos 
onines  ejecit  Oominus  de  templo.  In  oratorio  nam- 
que  nemo  aliquid  agere  debet,  nisi  id  ad  quod  fa- 
c  tuin  est;  unde  et  nomen  hal)et.  [Beda.]  Latro  est, 
qui  templum  Dei  in  speluncam  latronum  convertit, 
qui  lucra  de  religione  sectatur.  Profecto  dubium 


ginem  diaboli.  Aut  certe  mensas  nummularionim, 
id  est,  sacerdotum,  dicit  Scripturas:  NovoenimT^ 
stamento  succedente  priori,  eversae  sunt  Seriptune 
eorum.  Quid  faciunt  in  templo  multae  columlttT^ 
nales,  cx  quo  u&a  gratuita  columba  descendit  ii 
templum  corporis  Christi?  Jam  non  est  placiluniik 
Deo  tempium,  id  est  E^clesia,  in  sacriflciocoliuoba- 
rum,  sed  in  Spiritu  sancto.  Unde  propheta :  Aon  acd 
piam  de  domo  tua  vitutos^  neque  de  gregibus  tuis  Mrcoi. 
Quoniam  mea:  sunt  omnes  fercs  siivarum,  jumau 
in  montibus  et  boves,  Cognovi  omma  volatiliaatk 
{Psat.  xLix).  Non  vult  Deus  sacriflcia  sed  fidem. 
Unus  taurus  est  oblatus  pro  universo  grege.  [Uie- 
RON.]  Yendentes  autem  columbas  in  Ejclesia  soot 
ilii  qui  vendunt  gratiam  Spiritus  sancti,  ut  subj^ 
ctos  popuios  devorent.  De  quibus  dicttur :  QuiUk' 
rant  ptebem  meam  sicut  escam  panis  ( Ptal.  xiiij.  lo 
cathedris  magistrorum  dignitas  indicatur,  qus  ad 
nihilura  redigitur,  cum  mista  fuerit  lucris.  [Giecok.] 
IIIos  quoque  pariter  Dominus  intra  sanctam  Eccie 
siarn  detestatur,  qui  per  sacros  ordines  ad  eum  ap- 
propinquantes,  non  eisdemtsrdinibus  virtutum  ok- 
rita,  sed  subsidia  vitse  praesentis  exquirunt.  [.U- 
GcsT.]  Ergo  quando  aliquid  patiuntur  propterijii 
quitates  suas,  hi  omnes  qui  vel  (icte  bona  Tel.aperie 
mala  faciunt  in  Ecclesia,  agnoscant  quia  Ikmunos 
fecit  flagellum  de  resticulis  peccatorum  suorum,  ti 
admonet  eos  ut  mutent  se,  et  non  sint  negotiaumis, 


non  erat  quin  residentes  in  teinplo  quibusdam  non  D  "^  tandem  audiant :  Ligate  iliis  manus  et  pedet.  ei 


dantibus,  Isesiones  qusererent.  [Hieiion.]  Secundum 
mysticos  intellectus  quotidie  Jesus  ingredilur  in 
templum  Patris,  et  ejicit  de  Ecclesia  omnes  qui  sua 
quxrunt  in  ea,  non  quseDei  sunt ;  et  ideo  unius  cri- 
ininis  reos  habet  vendentes  pariter  et  enicntes.  Qui 
pcccata  peccatis  addit,  quasi  funem  connecttt,  qno 
nageiletur.  FunicuU  ergo  quibus  ncgotialores  eji«- 
ciuntur,  sunt  incremenia  actionum  malarum.  Unde 
Isaias  :  Fcr  qui  trahitis  iniquitatem  in  funicutis  vani*- 
tatis  (Isai,  yj.  Et  Salomon  :  Fiinicutis  peccatorum 
suorum  unusquisqne  constringUur  (Prcv.  v).  Per  bo^ 
>£s  coclestis  docirinx  praedicatores  significantur. 
tf>ie  Apostohis :  Bovi  trituranti  os  non  infrenabk 
(i  Cor,  i\),  Boves  ergo  vendunt,  qui  pro  pi*etio 


projicite  in  tenebras  exteriures,  [Beda.]  Ampliiis. 
templum  Dei  in  civitate  est  vita  religiosa  in  pleix. 
Et  multi  duni  pro  religionis  habita  sacronim  ordi* 
num  locum  percipiunt,  religionis  oflicium  in  cod- 
mercium  terrenae  negotiationis  convertunt.  In  len- 
plo  vendunt,  qui  hoc  quod  quibusdam  jure  cooip^ 
tit  prxmio  larginntur.  In  teaiplo  emunt,  qui  quoii 
facere  debent  contemniint,  ei  a  patronis  redimQBl. 
Quibus  dicitur :  Feeistie  domummeam  spelweawi»' 
tronumf  quia  dum  perversi  locum  religionis  leoeot, 
ibi  per  malitiam  o«cidunt,  ubi  per  orationem  Tiri* 
ficare  d^bUerun(.  Mens  fidelium  est  Dei  templaoi: 
quse  tuRc  fit  latronuro  spelunca,  qnando,  relifU 
sanctitate,  conatur  agcrc  unde  proiimis  valot  bo- 


56)  IN  INUM  EX  QLATLOa  LIDER  TERTiUS.  57^ 

cere.  Non  sit  ergo  in  domo  pectoris  nostri  negotia-  A     Non  ausi  manus  injicere,  signum  qusrunt,  quare 


tio,  non  vendentium  ementiumque  commercia,  non 
donorum  cupiditas.  Notandum  sive  semel  raclum 
fuerit  boc  de  ejeclis  de  templo,  sive  bis,  ut  quibus- 
dam  visum  est  quia  Joannes  longe  alio  ordine  nar- 
rat  quam  caeteri ;  nii  tamen  repugnat  narrationi, 
modo  antecedentia  recapitulanti,  modo  sequentia 
praeoccupanti. 

Recordati  vero  $unt  di$cipuli  ejus  quia  $criptum 
e$t :  Zelu$  domu$  tuas  comedit  me  {Psal.  lxviii). 

[AuGusT.]  Zelo  domus  Dei  comeditur  qui  omnia 
ibi  peryersa  salagit  emendare.  Si  emendare  non  po- 
test,  tolerat,  gemit,   sustinet  paieam,  ut  intret  in 


soiita  commcrcia  de  templo  projicere  debuerit.  Me- 
rito  autem  purgat  figurale  lemplum,  quia  mundissi- 
mum  corporis  sui  templum  ab  hominibus  morte  so- 
lutum  suscitabit  cum  Patre  ut  Deus.  Ei  hoc  est  quod 
sequitur. 

A.  V 

Respondit  Je$u$  et  dixit  ei$  :  Solvite  templum  hoe^. 
et  in  tribu$  diebu$  excitabo  illud,  Dixerunt  ergo  Ju* 
dcci  :  Quadraginta  et  $ex  anni$  aidilicatum  e$t  fem* 
plum  hoCf  et  tu  tribus  diebus  excitabi$  illud  ?  Ille  au^ 
tem  dicebat  de  templo  corpori$  $ui. 

[Albincs.]  Destruclo  a  Chaldseis  templo,  quod 
Salomon  seplem  annis  perfecit,  et  laiata  captiviiaia 


horreum.  Yerbi  gratia  :  Vides  fratrem  concurrere  ad  B  post  septuaginta  annos,  ad  jussionem  Gyri  Persa) 


theatrum?  prohibe,  mone,  contristare.  Vides  con- 
currere  ad  vinum ;  prohibe,  si  potes.  Amicus  est  ? 
admoneatur  leniter.  Uxor  est?  severissime  refrene- 
tur.  Sic  zelus  domus  Dei  coinedit  te.  Si  autem  frigi- 
dus  et  marcidus  dixeris  in  corde  tuo  :  Quid  ad  me 
aliena  peccata  ?  suflicit  mihi  meam  animam  servare 
Deo^  profeclo  non  venit  tibi  in  mentem  servus  ille 
qui  talentum  abscondit. 

M.  T 

Ei'acce$$erunt  ad  eum  casci  et  claudi  in  templOf  et 
$anavit  eo$. 

[lIiERON.]  Inter  omnia  signa  videtur  hoc  mirabi- 
lius,  quod  unus  homo  ad  flagelii  verbera  tantam  eje^ 


reaedificari  coeptum  est,  sed  filii  transmigrationi». 
iilud  consummare  nequiverunt  ante  quadraginta  sex, 
annos ,  propter  genlium  vicinarum  impugnationem. 
Qui  numerus  congruit  humano  corpori.  Tradunt 
namque  physici  formam  humani  coi  poris  tot  die- 
rum  spatio  perfici.  Sex  primis  diebus  a  conceptione, 
laclis  habet  similitudinem,  novem  sequentibus  coa« 
vertilur  in  sanguinem,  duodecim  sequenlibus  soli- 
datur,  reliquis  decem  et  octo  formatur  ad  linea* 
menta  mcmbrorum.  [August.]  Ecce  quadraginta 
quinque,  quibus  adjice  illum  diem  quo  corpus  per 
membra  discretum  incipit  crescere.  Hic  etiam  nu- 
merus  in  Utteris  nominis  Adam  secundum  Graecos 
invenitur :  a,  alphay  enim  designat  unum ;  9,  delta^ 


cit  multitudinem,  illis  quorum  lucra  destruebat  in  C  quatuor,  item  a,  alpha,  unum;  pi,  my,  quadragiiita 

Quoe  quatuor  litlerae  designant  Adam  dispersum  per 
quatuor  partes  mundi  in  filiis  suis  :  ideo  in  princi- 
plis  nominum  partium  mundi  hae  quatuor  litterai 
leguntur  :  avoroX^Q,  anatole,  namque  dicitur  oriens* 
du7tf,  dysis^  occidens,  aoxToc,  arctos,  septentrio, 
fAsasiiSpUy  mesembria,  meridies.  £t  quia  in  Adam 
numerus  intelligitur,  qui  est  quadraginta  sex  tan- 
quam  de  aiiquo  aedificato,  sub  boc  numero  ^umpsU 
Ghristus  de  Adam  templum  corporis  sui  per  Mariam 
virginem.  lili  dicitur,  Terra  e$,  et  in  terram  ibi$ 
{Gen,  ui),  et  hic  de  se  ait :  Solveti$  templum  hoc,  et 
ego  excitabo  illud,  Excitatur  itaque  in  Ghristo  dis^ 
persus  Adam,  et  de  qualuor  partibiis  mundi  colli- 
gitur  in  unum  corpus  Ghristi,  quod  est  Ecclesia. 
llndc  dicitur  electos  esse  congregandos  a  quaiuor 
ventis. 

GAPUT  GXVIU. 
¥        207    n       13« 


eum  saevientibus.  Igneum  enim  quiddam  atque  side« 
reiiiii  radiabat  ex  oculis  ejus,  et  divinitatis  majestas 
lucebat  in  facie. 

M.  'l\  L.  ^ 

Vidente$  autem  principe$  $acerdotum  et  Scriba: 
mirabHia  qum  fecit,  et  puero$  clamante$  in  templo  et 
djcenie$t  Ho$anna  filio  Davidy  indignati  $untj  et  dixe- 
runt  ei :  Audi$  quid  i$ti  dicunt  ?  Je$u$  autem  dicit 
eis  :  Utique.  Nunquam  legi$ti$ :  Quiacx  ore  infantium 
et  tacientium  perfecisti  taudem?  {P$al.  viii.) 

[Cbrys.]  Quam  moderate  temperavit  responsio- 
neoo.  Non  dixit  quod  calumniatores  audire  vole^  > 
bant,  bene  faciunt  pueri  ut  mihi  testimonium  perhi- 
beant ;  nec  rursum  ait :  Errant  pueri,  quasi  diceret,  D 
Ignoscere  debetis  aetati,  sed  teslimonium  protulit 
ex  psalmo.  Si  recordemur  turbae  praecedentis  et 
s!ibsequentis  superius  elamando,  intelligimus  quia 
Infantes  erant'  non  aetate,  sed  cordis  siroplicitate. 
Nam  infantes  lactentes  nec  intelligunt  nec  laudant. 
Illi  aulem  pueri  laclentes  dicebantur,  quia  ita  niira- 
biliam  deleetatione  excitati  clamabant,  quasi  lactia 
sua vltate  puer  delectatur.  Et  omnis  simplex  doctrina 
iac  dicitur,  quia  delectat  sicul  lac  sine  dolore  den- 
ticm  sugitur. 

A,  ^  M.  "^  R.  " 

Responderuni  ergo  Judtei  et  dixerunt  ei :  Quod  $ir 
fnum  09tcndi$  nobiSf  quia  hoec  faeie  ? 


207 
vui 


R. 


Re$picten$  autem,  vidit  eo$  qui  mittebant  munera 
$ua  in  gazoph^lacium^  diwte$ 

[Bmk.]  Gazophylacium  appellatur  locus  ubi  divi- 
tiae  servantur,  quia  Graece  fv>aff9ccv,  pkglaxe,  ser- 
vare  dicitur,  et  gaza  lingua  Persica  diviti»  vocan- 
tur.  Erat  autem  arca  foramen  hajoens  desuper,  po-> 
sita  juxta  aliare  ad  dexteram  ii>gredientibus  domuro 
Domini,  in  quam  mittebant  sacerdotes  ostia  custo* 
dientes,  pccuniam  quae  deferebatur  ad  Implum,  ai« 


871 


ZACHAKliE  CHRYSOPOLITAM  EPISCOPl 


Vti 


que  sembatur  ad  Inslauralionem  ejusdem  templi ;  A     Jeinno  bi$  m  $abbato,  aecima$  do  omnhm  ng 


lege  Verba  dierum 

Vidit  autem  et  quamdam  viduam  pauperculamy 
mittentem  wra  minuta  duo,  quod  e$t  quadran$.  Et 
convocan$  discipulo$  $uo$,  ail  mi$  :  Vere  dico  vobi$ 
quia  vidua  hac  pauper  plu$  quam  omne$  mi$it, 

Quadrantem  Tocant  calculatores  quartam  parlem 
cujusque  rei,  veluti  loci,  temporis,  pecunise.  Forsi- 
tan  ergo  hic  quartam  partem  sicli,  id  est  quinque 
oboios  signincat.  Moraliter  intimatur  quam  sil  ac- 
ceptabile  Deo  quidquid  bono  animo  ofTerimus.  Cor 
nirairiNn  et  non  substantiam  pensat  Deus,  nec  per- 
pendit  quantum  in  ejus  sacrificiis,  sed  ex  quanto 
proferatur.  Juxta  allegoriam  divites  qui  in  gazo- 


possideo. 

Ezechiel  dicit  animalia  ostensa  sibi  fuisse  ocu]is 
plena  {Ezech,  i),  quia  sanctorum  actio  undiqued^ 
bet  esse  perspecta.  Sed  nos  ssepe  dum  &rusn:l)as 
intendimus,  alias  negligimus.  Pbarisa&us  ad  absii- 
nentiam,  ad  misericordiam  oculum  habuent;std 
ad  humilitatis  custodiam  non  habebat.  Et  qaid  po* 
dest  civitatem  custodiri,  si  uhum  foramea  relinmu. 
tur  unde  ab  hostibus  intretur? 

Et  publicanu$  a  longe  $tan$y  notebat  nec  oculot  U 
coelum  levare,  $ed  perculiebat  pectu$  suum.diem: 
Deu$,  propilius  e$to  mihi  peccatori,  Dico  wbit^  ie- 
$cendit  hic  justificalus  in  domum  $uam  ah  Ulo. 


phylacium  munera  mittebant  Judaos  designant,  de  u  ^   ^^  ®^^»  ^^  comparationem  illius  vel  plus  quaa 


justitia  legis  elatos;  yidua  vero  pauper  Ecclesiae 
simplicitatem  significat.  Qaae  recte  pauper  vocatur, 
quia  et  superbiae  spiritum  et  mundi  divitias  abjecit. 
Yidua  est,  quia  vir  pro  ea  mortuus  est.  flsec  in  ga- 
zophylacium  minuta  duo  mittit,  quia  in  conspectu 
Dei  dilecijonein  ejus  et  proximi ,  seu  fidem  et  ora- 
tionem  defert. 

Nam  omnes  hi  ex  abundanti  $ibi  mi$erunt  in  mu- 
nera  Dei;  hac  autem  ex  eo  quod  dee$t  itli ,  totum  vt- 
ctum  $uum  quem  habuit^  mi$it, 

Ex  eo  quod  deest  illi,  intelligitur  bona  voluntas 
ejus  :  quia  quod  poluit  misit,  et  quod  non  potuit 
desideravit.  Judxus  mittit  divilias  ex  abundantia, 
quasi  orando  dicat  apud  se  :  Deu$ ,  gratia$  ago  tibi 
quia  non  $um  $icut  cceteri  fiominum,  raptoresy  injusti  Q'<<<>  omnis  qui  $e  exaltat,  kumiliabitw  :et((»u 
{Luc,  xviii),  et  caetera.  Ecclesia  omnem  vicium  suuin     humiliat,  exaltabitur. 


ille  :  quia  ille  apud  se  de  operibus,  hicverospod 
Deum  ex  fide  justificatus  est.  A  longe  stare,  uec 
oculos  levare,  indicia  sunt  humilitatis,  quamDeus 
de  prope  aspicit.  Iste  ccnscientiaro  premit,  sedspem 
sublevat,  pectus  percutit,  poenas  de  se  eiigens  a 
Deus  parcat,  confitetur  ut  Deus  ignoscat,  ignont 
Deiis  quod  isie  agnoscit.  Tondere  autem  pectusquid 
est,  nisi  arguere  quod  latet  iu  pectore,  et  evidenu 
pulsu  occultum  castigare  pecuitum?  Typice,  Pharl- 
sseiis  Juda^orum  eslpopulus,  qui  ex  justificaUonibos 
legis  exlollit  merila  sua,  et  superbiendo  recedii. 
Publicanus  vero  gentilis ,  qui  humiliter  peccau  ssa 
confessus,  appropinquat  Deo  et  exaltatur. 

L.  ?  M.  ""' 


in  Dei  munera  mittit,  quasi  orando  dicat :  Nil  meis 
meritis  altribuo,  Domine  Deus ,  propt(m«  eslo  mMt 
pcccatori  [ibid.) 

JLj»       X 

Dixit  autem  et  ad  quo$dam ,  qui  in  se  confidebant 
tafiquam  justi,  et  aspernabantur  cceteros,  parabolam 
istam :  Duo  homines  a$cenderunt  in  templum,  ut  ora- 
rent :  unu$  Phari$€eu$j  et  alier  publicamts, 

Ascenderunt,  inquit,  et  ascensus  templi  quinde- 
cim  graduum  erat.  Dihgenter  ostendit,  non  ex  ope- 
ribus  esse  gloriandum,  sed  humilitcr  in  Dei  gratia 
confideudum.  Publicanus  ad  humilitalcm  periiaet 
Ecclesia^,  Pharisaeus  ad  nequitiam  superbia;. 

Phari$ceu$  $tansj  hwc  apud  se  orabat :  Deus,  gra^ 
tia$  ago  tibi,  quia  non  sum  $icut  cwteri  hominum, 
rcptores,  injusti,  aduUeri,  velut  etiam  hic  publi- 
canus. 

Quatuor  sunt  spccies,  quibus  omnis  lumor  arro- 
gantium  demonsiratur,  cum  aut  bonum  a  semet- 
ipsis  se  habere  existimant :  aut  si  desuper  datum 
credant,  pro  meritis  datum  sibi  putant :  aut  cum 
lactant  se  habere  quod  non  habent :  aut  despectis 
jaeteris,  singulariter  volunt  videri  habere  quod  et 
oabent  [non  babent],  vt  iste  Pharisaeus.  Unde  abs- 
4ue  juttiflcatione  de  templo  discessit,  quia  publi- 
eaao  se  Jactanter  pneiulit. 


*  Posila  Pharis;ei  et  publicani  controversia,  diu 
est  judicis  sententia :  et  confirmatur,  ut  superbU 
caveatur. 

M.  'It  R.  '"^ 

Et  relicti$  iliis,  cum  jam  vespera  e$$et  kon,  t^ 
fora$  extra  civitatem  in  Bethaniam,  ibique  tnmii 

[HiERO.i.]  Relictis  incredulis ,  ivit  in  BelbaiiiaiB. 
quse  interpretatur  domus  obedientias,  jam  tuncTa- 
cationem  gentium  praefigurans.  Vespere  facto  iiii, 
quia  in  Judaeis  tenebras  reliquit  soi  egredieos.  lo 
urbe  maxima  hospitem  non  invenit,  sed  io  afn 
.  parvulo  apud  Lazarum  et  sorores  cjos ,  quoraii  Ti- 
0  cus  Bethania  est. 

M.  *^  R.  ™ 

Et  sciens  turba  quod  exiit  extra  civitatem,  «^^ 
sunt  €ttm,  et  suscipiens  eo$  quibus  necesseria  csl 
cura,  sanabat, 

Cum  Domino  ingrcdienti  civitatem  maximo  toio 
quam  multi  occurrerint,  et  delnde  mirabilia  qus^ 
cit  viderint,  quis  negare  audeat  qain  tarta  salK0 
cui  necessaria  erat  cura,  secuta  sil  egredieDten- 
Omnem  quippe  curabat  languorem»  ut  quibussemo 
non  suaserat  credere,  opera  suaderent.  Undcio»»- 
nes  ait :  Cum  autem  e$ut  HieroeolymU  in  faub$  » 
die  {e$to ,  muiti  crediderufU  in  nomim  eju$,  n^ 
$igna  quce  faciebai  {Joan,  ii).  «Slmitem  eoratione» 


575"  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  374. 

refernnt.  MaUbaeus  cap'tulo  centcsiuio  sexagesimOf  A  rum  et  ancillarum  quatuor  sunt  genera  homiimm» 

in  quibus  completur  forma  totius  Christianitatis.. 


e:  Marcus  in  iilius  concanonico. 
CAPUT  CXIX. 

A.  V 

Erat  autem  homo  ex  PharismSj  Nicodemus  no- 
miney  princeps  Judceorum.  Hic  venit  ad  Jesum  nocle^ 
€t  dixit  ei  :  Bcdtbi^  scimus  quia  a  Deo  venisti  magi- 
ster.  Nemo  enim  potest  hwc  signa  facere  quai  tu  facis^ 
nisi  fuerit  Deus  cum  illo, 

[AuGusT.]  Nicodemus  venit  ad  Jesum  nocte,  vcl 
quia  metuit  offendere  populum,  cum  esset  tmus  de 
prtncipibus;  vei  quia  magister  erat  in  Israel,  palam 
discere  ernbuit.  Nox  itaque  significat  litteram  legis, 
vel  ignorantiam  cordis  vel  timorem.  Nicodemus  vero 


Ancillas  accipiamus  in  malis,  liberas  in  bonis.  Aut 
igitur  liberse  pariunr  bonos,  ut  Sara  Isaai  (Gen.  xxi) ; 
aut  malos  et  bonos,  ut  Rebecca  Esau  et  Jacob  {Gen, 
xxv) ;  aut  malse  malos,  ut  Agar  Ismael  {Gen.  xti); 
aut  inalae  bonos  et  malos,  ut  ancillae  Jacob  {Gen. 
xxx).  Ad  hanc  similitudinero  aut  boni  baptizant  bo* 
nos ,  ut  Ananias  Paulum  {Act.  ix) :  aut  malos ,  uC 
Philippus  Simonem  Magum  (  Act,  viii ),  aut  mali 
bonos  et  malos ,  ut  prscdicatores  quidam,  quos  dicit 
Apostolus  non  caste  solere  annunliare  Evangelium , 
toleraiis  eos  in  socictate  {^Chrisliana ,  et  dicens  : 
Quid  enim ,  dum  omni  modo  sive  occasione,  siveve^ 
rilate  Christus  annuntietur?  Et  in  hoc  gaudeof  {Pki^ 
imus  ex  bis  qui  per  signa  crediderant  figura  est  ca-  B  lip.  i).  Non  de  alieno  malo  gaudebat,  sed  quia  ve- 


techumcnorum  :  nam  licet  credant,  quadam  tamen 
iiocte  saciamentorum  ad  baptlsmum  pcrveniuiit, 
ubi  de  invio  tenebrarum  ad  viain  coclestis  lumiiiis 
renati  transeunt.  Si  enim  tantum  valuit  baptisma- 
tis  (igura ,  ut  per  Moysen  baptizati  in  nube  et  iu 
mari  ad  manna  pcrducerentur,  nonne  per  vcrum  ba- 
ptisma  ad  idem  perveniri  poterit?  Quid  est  manna  ? 
^go  tum^  inquit,  panis  vivus  qui  de  cxlo  descendi. 

Respondit  Jesus  et  dixit  ei :  Amen,  amen  dico  tibi, 
niii  quis  renatus  fuerit  denuo^  non  potest  videre  re- 
jttum  Dei. 

Id  est,  non  potest  me  cognoscere,  qui  sum  re- 
^nm  Pairis,  qui  sum  visio  veritatis.  Quia  Nicode- 
mus  aperta  signa  prudenter  notavit,  de  secunda  iia- 
tivitatc  ac  de  caeteris  fidei  mysteriis  plenius  doceri 
meruit. 

Dicit  ad  eniit  Nicodemus :  Quomodo  potest  homo 
nasci  cum  sit  senex  ?  Nunquid  poiest  in  ventrem  nta- 
tris  suw  iterato  introire  et  nasci  ? 

Spiritus  ei  ioquitur,  et  ipse  carnem  sapit  suain, 
non  Chrisli :  sicul  illi  qui  putaverunt  Dominum 
posse  coqui  et  manducari  concisum  sicut  agnum, 
<|uando  Dominus  dixit :  iVtst  quis  manducavclrit  car* 
tem  meam  et  biberit  sanguinem  meum^  non  habebit  vt- 
tam  in  se  {Joan.  vi),  et  statim  recedentes,  non  am- 
plius  sunt  eum  secuti.  Dominus  autem  hoc  rema- 
neutibus  exposuit,  dicens  :  Spiritus  est  etvitaqnod 
«fixf ,  nam  spiritus  vivi/icaty  caro  autem  nihil  prodest 


rum  praedicabatur.  Si  quos  isli  sul  similes  baptiza- 
bant,  tunc  raali  malos.  Si  quos  vero  tales  quales 
admonet  Dominus,  cum  dicit :  Qua  dicunt  facite^ 
qux  autem  faciunty  facere  nolile  (Matth.  xxiii),  tunc 
mali  bonos  baptizabant.  Quomodo  ergo  in  filiis  Ja- 
cob  non  obfuit  illis  qui  nati  sunt  4e  ancillis,  quo 
minus  tenerent  terrani  promissionis  cum  fratribus 
ex  ^uo,  sed  praevaluit  semen  patemum ;  sic  qui- 
cimque  per  malos  bapiizantur,  quanquam  ex  inaiis 
nati  sint,  tamcn  quia  ex  semine  vcrbi  Dei,  qudd 
liguratur  in  Jacob,  nali  sunt  si  boni  esse  vohierint » 
hdereditatem  cum  fratribus  possidebunt.  [Beda.] 
Sive  ergo  hsereticus ,  sive  schismaticus,  sive  facino- 
,  rosus  quisque  in  confessione  sanctse  Trinilatis  ba- 
'  ptizet,  non  valet  ille  rebaptizari  a  Catholicis,  ne 
confessio  vel  invocatio  tanti  nominis  videatur  an« 
nullari.  Et  in  utero  Ecclesise  magiia  lucta  est  inter 
bonos  et  malns,  sicut  Jacob  et  Esau  luctabantui 
(Gen.  xxv),  et  semper  mali  persequuntur  bonos,  ul 
Ismaellsaac.  Ideo  namque  dixit  Sara  Abrabae  :  Eji: 
ce  ancillam  et  filium  ejus^  quia  illusiouem  vidit  ii! 
lusu,  non  ideo  quia  ludebat  Ismael  cum  filio  8uc 
{Gen.  xxi).  Unde  Apostolus  :  Sicut  tunc  ittequi  se 
cundum  carnem  natus  erat^  persequebatur  eum  qw 
secundum  spiritum^  ita  et  nunc  {Galat.  iv).  Secun 
dum  camem  nati  sunt  dilectoresmundi,  secunduir 
spiritum  amatores  Chrisli.  PIus  ergo  nos  perse 
quuntur,  qui  nos  illudendo  seducuiit  ita.  Veni,  veni- 


(f6id.),  ne  carnaliter  intelligerent  quod  dixerat.  Ita  D  baptizare  hic ;  hic  habes  verum  bnptismum.  Ismae 


Nicodemus  nondum  noverat  parentes  qui  generant 
;»d  vitam.  Una  enim  generatio  est  carnalis»  altera 
cst  spirituaiis.  Sciendum  quomodo  uterus  non  po- 
test  repeti,  sic  nec  baptismus.  Qui  nascitur  de  ca- 
tholica  Ecclesia,  tanquam  de  Sara  nascitur,  qui  au« 
tem  de  baeresi,  tanquam  de  ancilla.  Advertite  cur 
Dorainus  dicat :  Ego  sum  Deus  Abraham  et  Isaac  et 
Jacob  {Exod,  iii),  quasi  Noe  qui  ante  istos  fuit,  et 
Moyses  qui  post,  sancti  palriarchae  non  essent.  In 
his  quippe  tribus  invenimus  peperisse  libcras  et  an- 
€ina.s,  qnod  totum  flguraest,  ul  ait  Apostolus  :  Hcee 
auiem  in  figura  eontingebant  iUis  (1  Cor.  x).  Et  illud: 
Scripta  sttnl,  inquit,  propter  nos,  in  quos  finis  stecu- 
Urnm  venit  {ibid,].  bi  generationibus  aulem  libera^ 


tfgo  non  ideo  fuit  exhxredatus,  quia  exancilla  na 
tus ,  sed  quia  superbus  fuit.  Nam  si  esset  ideo  ex 
haeredatus,  flhi  Jacob  non  admitterentur  ad  haere 
ditatem.  Quod  aulem  Sara  affligit  ancillam  Agar, 
non  dicitur  persecutio ,  sed  correctio.  Unde  etiam 
angelus  fugienti  dicit :  Revertere  et  humiliare  s\b 
manu  domince  tuw  (Gen.  xvi).  Sic  boni  priiicipei  lias 
reticos  et  quoslibet  peraiciosos  Ecclesiae  exsiliitf  el 
allis  legalibus  poenis  juste  aflligunt 

Respondit  Jesus  :  Amen,  amen  dico  tibi,  nisi  quis 
renattts  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu,  non  potest  introire 
in  regnum  Dei. 

Sensus  est :  Quisquis  renasci  contempserit  ei  vi- 
sibili  sacramento  aquse  et  SpirStu  sancto,  et  lu  boc 


575  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANl  EPISCOPI  576 

i.egSectu  Yitam  fiaierit ,  a  regno  Dei  in  perpetuum  A     Spiritus  polestatem  habet ,  qiiibus  vuU,  grat.aui 


exclusus  erit.  Quicunque  vero  non  percepto  regene- 
ralionis  lavacro,  pro  Cbristi  confessione  moriun- 
t:ir,  tantsim  eis  valet  ad  diniittenda  peccata,  quan- 
tum  si  abluerentur  sacro  fonte  baptismatis.  Qu^ 
enim  dixit :  Si  qui$  non  renatus  fueril  ex  aqua  et 
Sfnritu,  non  intrabit  in  regnum  calorum,  alia  sen* 
iontia  istos  fecerit  exceplos,  ubi  non  minus  genera* 
liter  ait  :  Qttt  me  eonfessus  fuerit  coram  hominibus  , 
fionfitebor  et  ego  eum  coram  Patre  meo  (Luc,  xii). 
£quidem  sanguis  et  aqua  quae  de  vulnere  lateris 
percussi  Christi  exiverunt,  typum  martyrii  ei  ba- 
plisroi,  quo  itur  ad  coelum,  pariter  pertulerunt. 
Denique  si  quos  in  fide  Cbristi  et  in  charitate  non 
ficta  radicatos,  excludat  articulus  mortis  a  sacra- 


remissionis  impertiri,  et  vocem  cjus  corporaleni 
audis,  eo  loquente  in  sanctis  pnedicatoribus,  juxta 
illud  :  Non  enim  vos  estis  qui  loquiminif  sed  spiritui 
Patris  vestri  qui  loquilur  in  vobis  (Matth.  x).  Verum- 
tamen  ignoras  unde  illa  vox  per  intelligentiam  ad 
quosdam  veniat,  id  est,  qua  de  causa  eodem  spi* 
ritu  agente,  quidam  fortasse  minus  eniditi  Toceoi 
illam  inleliigant,  et  quo,  id  est,  pro  quo  vadat  ab 
aiiis  aeque  prxsentibus,  hoc  est,  sine  intelligentii 
transeat  ab  illis.  Ad  hunc  modum  fit  illa  nativitas, 
quflc  est  ex  splritu,  te  videlicet  nesciente  discutere, 
quomodo  id  Spirilus  invisibiliter  agat,  ubi  ipse  nibii 
corporaliter  operalur.  Ne  mireris  ei^o  de  boc  sciii- 
cet  quod  agit  spiritus  in  illa  generatione,  si  ne- 


mento  baptismi,  constat  quia  non  excluduntur  a  sa-  B  scias.  [Beda.]  Vel  ita  :  Spiritus  in  potestate  babet, 


lute.  Martyres  enim  sunt  coram  Deo,  si  puro  corde 
roartyrio  parati  erant,  et  baptizati  sunt  in  igne  et 
Spiritu,  juxta  quod  Dominus  praedixit  apostolis: 
Vos  autem  baptizabimini  in  Spirilu  sancto  non  post 
multos  hos  dies  (Act.  i).  Hinc  est  quod  ait  Ambro- 
sius  de  Valentiiuano  :  c  Ventrem  meum  doleo  (Jer. 
iv),  ut  prophetico  utar  exemplo,  quia  quem  rege- 
neraturus  eram,  amisi.  >  Ilie  tamen  gratiam  quam 
poposcit,  Lon  amisit.  Augustinus  libro  quarto  de 
baptismo  :  <  Considerans  latronem  cui  dictuin  est, 
hodie  mecum  eris  in  paradiso  (Luc,  xxiii),  invenio 
non  tantum  passionem  pro  nomine  Christi,  id  quod 
de  baptismo  deesl,  suppiere  posse,  sed  etiam  fidem 
conversionemque  cordis,  si  forte  ad  celebrandum 
mysterium  baptismi  in  angustiis  temporum  suc- 
curri  non  potest,  >  [Bepa.]  Quantum  itaque  valeat 
etiam  sine  visibilis  baptlsmi  sacramento,  quod  ait 
Apostolus  :  Corde  creditur  ad  justitiam,  ore  autem 
confessio  fit  ad  salutem  (Rom.  x) :  tunc  impletur  in- 
visibiliter,  cum  minislerium  baplismi  non  contein- 
ptus  reiigionis,  sed  arliculus  necessitatis  excludit. 
Sciendum  quoniam  Augustinus  hanc  sententiam 
lion  retractavit,  ut  quidam  falso  putant ;  sed  illud 
quod  in  exeroplo  dixerat,  latronem  non  fuisse  ba- 
ptizatum,  quia  incertum  est  ulrum  fuerit  baptiza- 
tus  an  non.  Quod  igilur  alibi  ait,  cathecumenum, 
quamvis  in  bonis  operibus  defunctum,  vitam  ha- 
bere  non  credimus,  nisi  martyr  fuerit,  hoc  et  si- 


ut  cujus  vult  cor  illustret,  et  si,  te  praesente,  quem- 
piam  ad  horam  repleverit,  vocem  quidem  ejus  spi- 
ritus  audis,  sed  nescis  unde  veniat,  et  quo  vadat, 
id  est,  quomodo  cor  illius  intraverit,  vel  qttoiiiodo 
redierit.  Natura  enim  invisibilis  est.  Sic  invisibihter 
incipit  renatus  esse  agente  spiritu  quod  non  erat' 
ita  ut  infidelis  nesciat  unde  veniat  et  quo  vadat^  id 
est,  qua  gratia  veniat  in  adoptionem  filiorum  Dei, 
et  vadat  in  perceptionem  coelestis  regni.  Quae  qula 
incognita  sunt  carnali.  iterum  quserit. 

Respondit  Nicodemus,  et  dixit  ei :  Quomodo  pos- 
sunt  hcec  fieri  ?  Respondit  Jesus  et  dixit  ei :  Th  es 
magister  in  Israel,  et  ha:c  ignoras  ? 

[AuGUST.]  Quid  quasi  insullabat  Dominus  bulc 
magistro  ?  Volebat  ilium  nasci  ex  spiritu,  quod  ne- 
quit  nisi  humilis.  Ille  autem  inflatus  erat,  et  aiicu- 
jus  momenti  sibi  esse  videbatur,  quia  doctor  erat 
Judaeorum. 

Amen,  amen  dico  tibi,  quia  quod  scimus  loqmmur, 
et  quod  vidimus  testamur,  ct  testimonium  nostrum 
non  accipitis, 

Si  essent  humiles  ex  spiritu  nati ,  crederent  ea 
quae  Doininus  cum  prophetis  et  apostolis  testatur 
foris  mundo  de  his  quae  vidf  ntur  hi  abscondito  Dei. 
Evangelista  Joannes  in  corsuetudine  babet  gemi- 
nare  amcn  in  confirmatione  divinorum  yerbonim, 
illud  attcndens  quod  Dominus  ait :  Sit  sermo  tester, 
Est,  est  (Matth.  v),  hoc  est,  per  duplicitatem  nihM 


milia  de   contemnentibus   sacramentum    baptismi  i^  dicatis,  sed  sicut  profertis  ore,  credatis  corde.  Tale 


dicla  sunt. 

Qxsod  natum  est  ex  carne,  caro  est;  et  quod  natptm 
est  ex  spiritu,  spiritus  est, 

Spiritualem  nativitatem  distinguit  a  carnali.  Ex 
Spiritu  sancto  spiritus  noster,  id  est  anima  nasci- 
tur  in  Deo,  cum  ei  per  gratiam  Dei,  quae  Spiritus 
^anctus  intelligitur,  peccata  remittuntur,  ne  pro- 
pter  ea  damnationis  pccnam  incurrat.  Non  enim 
caro,  sed  anima  sentire  potest  vel  puniri,  nec  poena 
peccali  remittitur  nisi  ei  quod  potest  puniri. 

Non  mireris  quia  dixi  tibi,  oportet  vos  nasci  de- 
fsuo,  Spiritus  ubi  vult  spirat,  et  vocem  ejus  cudisy 
ped  non  scis  unde  veniat  aut  quo  vadat.  Sic  est  om- 
nis  qui  natus  est  ex  spiriiu. 


est  ergo,  amen,  amen,  ac  si  diceret :  Gemina  id  veri- 
tate  tam  oris  quam  cordis  pronuntio. 

Si  terrena  dixi  vobis,  et  non  creditis  :  qnomcdo  si 
fiixero  vobis  cfflestia,  credetis  ? 

[AuGusT.]  Sensus  est :  Si  non  creditis  nec  etiam 
intelligitis,  quia  templum  possum  suscitare  deje- 
ctum  a  vobis,  quod  terrenum  est :  quomodo  crede- 
tis,  quia  per  Spiritum  possunt  homines  regenerari  ? 
Hunc  tamen  per  increpatioiiem  invitatum  ad  bumi- 
litatem,  instruit  adhuc  de  divina  et  faumana  sui  na- 
tivitate,  de  passione,  et  ascensione,  et  aiiis  pluri- 
bus.  Unde  sequitur : 

Et  nemo  ascendit  in  ccBtum,  nisi  qui  ut,scendil  de 
coelo,  Filius  hominis  qui  est  in  ccelo. 


377  IN  UiNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  578 

Nemo  atcendit^  id  est  ascendere  facil  ad  eiuinea-  A  credity  jam  judicalus  e$t,  quta  non  crcdidU  in  no' 
liam  supernaevitae  nisiqui  inde  descendit  humiliando      mine  unigenili  Filii  Dei. 


se,  id  est,  Filius  Dei,  qui  est  Yerbum  Patris,  no- 
stram  assumendo  inflrmitalem ,  secundum  quam 
dicitur  minor  Patr^.  Descendit,  inquam,  per  faoc 
Fiiius  hominis  eOectus,  qui  tamen  in  coelo  est,  hoc 
est,  in  illa  aequalitate  Patris  quam  ante  habuit.  As- 
sumens  quippe  quod  non  erat,  non  amisit  quod 
erat.  [Acgust.]  Aliter  :  Deus  divinitalem  suam  non 
indignam  censuit  nomine  filii  hominis,  sicut  car- 
nem  suam  dignatus  est  nomine  Filii  Dei,  ne  quasi 
duo  Christi  dicerentur.  Et  ita  per  distantiam  divi- 
nilatis  et  inflrmitatis,  Filius  Dei  manebat  in  cobIo  , 
filius  hominis  ambulabat  in  terra.  Per  unlratem 
veru  personse  quae  in  duobus  naturis  unus  Chrlslus 


Nondum  apparuil  judicium,  sed  jam  factum  est . 
Novit  enim  Dominus  qui  sunt  ejus  {II  Tim,  n). 
[AuGUST.]  Novit  qui  permaneant  ad  coronam,  qui 
ad  flamraam.  Novit  in  area  sua  triticuni,  novil  pa- 
leam,  novit  segeiem,  novit  et  zizania.  Non  eos  au- 
dianius,  qui  negant  ex  hoc  luco  diem  judicii  futu- 
rum.  Dicunt  cnira  :  Si  et  ille  qui  credit,  non  veniet 
in  judicium  :  el  ille  qui  non  credity  jamjudicatus  est : 
ubi  sunt  quos  juilicalurus  est  Dominus  in  die  judi- 
cii  ?  Non  intelligunt  praeteritum  tempus  poni  pro 
fuluro.  Nam  judicatus  est,  dicitur  damnatus  est 
Dei  pra^scientia ,  qui  novit  quid  immineat  non  cre- 
dentibus,  et  ubi  dicitur,  non  veniet  ad  judicium  ; 


e<l,  et  Filius  Dei  ambulabat  in  terra,  et  idem  ipse  B  ita  inlelligendum  esl,  non  veniet  ad  damnationem 


rilius  hominis  dicilur  descendisse  de  coelo»  et  ante 
passionem  fuisse  in  coelo.  Sensus  ergo  est :  Nemo 
ascendit  in  ceelum^  namque  descendit,  ul  in  illo  et 
cum  illo  unum  esscnt,  qui  per  illum  ascensuri 
erant.  Dominus  ascendit,  corpus  autem  non  ascen- 
dit,  sed  levalnm  est  in  ccchtm,  illo  levante  qui 
ascendit.  [August.]  Si  quis  enim  descendat,  verbi 
gratia,  de  monte  nudus,  cum  au(em  ascenderit, 
vestiat  se  recte  utique  dicimus ,  nemo  ascendit  nisi 
qui  descendit;  nec  veslem  consideramus  quam  secum 
levavit,  sed  ipsum  qui  vestitus  est,  solum  dicimus 
ascendisse. 

Et  sicut  Moyses  exaltavit  serpentem  in  deserto,  ita 


Hoc  est  autem  judicium ,  quia  lux  venit  in  mtfn- 
rfttm,  et  dilexerunt  homines  magis  tenebras  quam  /u- 
cem.  Erant  enim  eorum  mala  opera,  Omnis  enim  qui 
male  agit,  odit  lucem ;  et  non  venit  ad  lucem,  ut  non 
arguantur  opera  ejus. 

Judicium  dicit  ;clernam  damnalionem,  quod  erit 
non  cognoscere  Deum,  sicut  xterna  vila  est  cogno- 
scere  eum.  Quia  lux  venit ,  Verbum  scilicet  in  car- 
nem,  et  excilat  et  movet  homines  cognoscere  sua 
mala  in  quibus  omnes  sunt,  profecto  illi  judicantur, 
qui  oderunt,  admonentem  lucem  ;  et  fugant,  ne  ar- 
guantur  mala  eorum,  qu^e  sunt  impietas,  incredu- 
litas,  odium  «ternse  lucis,  et  nolle  eam  aspicere. 


exaltari  oportet  filium  hominis,  ut  omnis  qui  credit  ^  sed  vclle  in  tenebris  peccatorum  remanere.   Utique 


in  ipso  non  pereat,  sed  habeat  vitam  (jeternam. 

[Albizius.]  Pertaesus  in  eremo  longi  laboris  popu- 
lus  Israel,  murmuravit  contra  Dominum  et  Moysen, 
ideoque  Dominus  immisit  in  illum  ignitos  serpentes. 
Cum  igitur  Moyses  orasset,  jussit  eum  Dominus 
facere  serpentem  a^neum,  et  plagis  percussos  aspi- 
cere  in  eum  ut  viverent.  [August.]  Qui  sunt  ser- 
pentes  mordentes?  Peccata.  Quis  serpens  exalta- 
tus  ?  Mortuus  Dominus  in  cnice,  qui  per  efllgiem 
serpentis  figuratur,  quia  a  serpente  mors.  Liberan- 
tur  ergo  qni  eum  Ode  intuentur,  a  plagis  ignitorum 
serpentium,  id  est  ab  incentivis  vitiorum,  quae  ani- 
inam  pungunt  in  mortem. 

Sic  enim  dilexit  Deus  mundum,  ut  Filium  suum 


omnis  qui  est  intentione  mali,  cum  amore  ipsius 
niali  operatur,  odit  lucem,  quae  delegit  mala  :  el 
ita  non  venit  ad  lucem,  ut  ei  jungatnr;  sed  fugit, 
ne  niala  qux  diligit  arguantur. 

Qui  autem  lacit  veritatem^  venit  ad  lucem,  ut  mani* 
festenlur  opera  ejus,  quia  in  Deo  facta  sunt. 

Quia  initium  boni  est  accusatio  mali,  veritatem 
facit,  id  est,  ea  quae  veritas  jubet,  qui«unque  ad- 
monitus  per  lucem,  sua  mala  accusat,  ut  faaec  ejus 
accusatio  et  alia  bona  quse  facit,  manifestentur 
quod  illuminatione  divina  facta  sunt.  [August.]  Qut 
vult  ergo  venire  ad  luccm,  non  tantum  a  grandibus 
se  peccatis  abslincat,  sed  eliam  a  minoribus  veram 
confessionem  faciat,  quoniam  plura  minuta  peccata. 


unigenitum  daret,  ut  omnis  qui  credit  in  eum,  non  D  si  negligantur,  occidunl.  Nam  minutae  gultae  flumen 


pereat,  sed  habeat  vitam  ceternam, 

Aperit  causam  faumanae  salutis,  dilectionem  sci- 
licet  Dei  Patris  ex  quo  est  omnis  restauralio  vel 
institutio  per  Filium  suum  in  Spiritu  sancto.  Idem 
dicit  ex  Filio  Dei,  quod  supra  ex  filio  hominis  cre- 
dentes  consequi ,  ut  qui  per  quem  in  deitate  con- 
diti  sumu«,  per  eumdem  in  homine  restauremur. 

A'ofi  enim  misit  Deus  Filium  suum  in  mundum, 
ut  judicet  mundum,  sed  ut  salvetur  mundus  per  ip- 
sum, 

Venit  Salvator  ut  salvet,  non  ut  judicel,  id  est 
damnet :  Sed  si  judicatur  homo,  ex  se  habuit,  quia 
non  credidit. 

Qui  ".redit  in  eumy  non  judicaiur.  Qui  autem  non 


implent,  et  minula  grana  aremc,  si  multa  sint,  op- 
primunt  navem.  Et  hoc  facit  sentina  neglecta,  quod 
fluctus  irruens,  paulatim  intrat  aqua  per  sentinam, 
sed  diu  intrando  et  non  exhauriendo,  mergit  na- 
vem.  Et  quia  Deus  peccatorcs  flagellat  ad  emunda- 
lionem  in  hoc  saeculo,  ferto  patrcm  erudientcm,  ne 
sentlas  judicem  punientem. 

4       86 

A.    X 

Et  reversi  sunt  unusquisque  in  domum  suam,  Jesus 
autem  pci  rexil  ad  moptem  Olivelf ,  et  diluculo  venit 
iterum  in  tempium,  Et  omnis  populus  venif  ad  eum  , 
et  sedens  docebat  eos 

Reversis  univerhis,  qui  seruti  fueraiU  euro  de  ^tk  , 


579  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANl  EPISCOPl  580 

Tilale,  perremt  Betbaniam,  quae  est  in  tnonie  Oli-  A  cum  illa  poenam  legis  cxcipitc.  Puniatur  peccathz 


yetu  Ne  mireris  si  nocte  illuc  venerit,  si  nocte  Ni- 
codemo  praedicayerit,  de  quo  alibi  legitur,  quia  erat 
pemoctans  in  oratione  Dei  (Luc,  vi).  Legis  etiam 
quod  ante  passionem  Hierosulyinis  peracta  cocna,  et 
hymno  dicto,  exiit  cum  discipulis  secundum  consue- 
tudiiicm  in  montem  Oliveti  (Matth.  vi).  [Albinus.] 
Moiis  Oliveti,  snblimiutem  Dominicae  pietatis  et 
misericordiae  designat,  unde  nobis  cbrisma,  id  est, 
unctio  qua  ungimur,  ut  contra  diabolum  luctemur. 
Eleos  Graece  misericordia,  olivelum  vocatur  oleon  , 
et  unctio  olei  fessis  et  dolentibus  membris  affert 
levamen.  Oieuin  pRceminct  et  confestim  transcen- 
dit,  qnemcunque  ii*  uorein  ei  superfundas.  Suavis 
autem  est  Domnus  untversts,  et  miserationes  eju$ 
guper  omnia  opera  eju$  (P$at.  cxliv).  Tempus  dilu- 
culi,  d  .monstrat  lucem  Evangelii  exortam,  remota 
uinbra  legis.  Quotidie  in  tempio  sol  justitiae  dilu- 
culo  oritiir,  cum  peccatores  ad  se  venienles  miseri^ 
Gorditer  Spiritus  sancti  illustratione  clarificat.  Sessio 
est  humilltas  incarnationis,  qua  miseretur  et  docet. 
CAPLT  CXX. 

Adducunt  autem  Scribije  et  Pharisa^i  mutierem  in 
mdttlterio  deprehensam^  et  $tatuerunt  eam  in  medio^ 
et  dixerunt  ei  :  Magi$ter,  hasc  mutier  modo  depre- 
hen$a  e$t  n  adulterio,  In  tege  autem  Moy$e$  man- 
davit  nobi  huju$modi  lapidare.  Tu  ergo  quid  dici$  ? 
Hivc  autem  dicebant  tentante$  enm,  ut  po$$ent  eum 
accm$are. 

[AcGUaT.]  Putabant  Dominum  vel  misericordem 
futurum  in  judicando,  vel  injustum.  Si  secundum 
legem  discerneret  hanc  essc  lapidandam,  deriderent 
quasi  non  habentem  mansuetudiiiem  quain  praedi- 
caLat,  pro  qua  popiilus  eum  diligebat.  Si  lapidare 
vetaret,  ia  boc  dicerent  hostem  legis  et  contrarium 
Moysi,  imo  Deo  auctori,  ct  ideo  cum  adullera  reum 
mortis. 

Je$u$  autem  inclinan$  $e  deorsum^^igito  $cribebat 
in  terra.  Cum  autem  perseverarent  interrogante$ 
eum ,  erexit  $e ,  et  dixit  ei$  :  Qui  $ine  peccato  e$t 
ve$trumj  primu$  in  illam  lapidem  mittat. 

Digito  Dei  lex  scripta  est,  sed  propler  duros  in 
lapide.  Nunc  ipse  legislator  de  sede  Palris  inclina- 
tus  in  munduin,  ad  reclinanda  peccata  humani  ge- 


sed  non  a  praevaricatoribus  legis.  Ecce  plena  justi« 
tia,  ut  justus  mala  puniat.  Reus  minister  etsi  occi- 
dat  reos,  tamen  non  debet,  quia  reus  est. 

Et  iterum  $e  inclinan$,  $cribebat  in  terra.  Audioh 
ie$  autem  hmc ,  unu$  po$t  unum  exibant ,  incipiente$ 
a  $enioribu$,  et  remansit  $otus  Je$us,  et  muiier  in 
medio  $tan$. 

[{eman$it  $otu$,  scilicet  ab  illis,  quia  discipuli  ma« 
nent  cum  eo,  in  medio  quorum  stat  mulier.  Ideo 
iterum  scripsit  in  terra  ex  more  consuetudini»  faa- 
manae,  vultum  alio  vertens,  ut  illis  liberum  essei 
'  exire,  quos  praevidebat  citius  exituros ,  qnam  plura 
interrogaturos.  Averso  ilaque  vultu,  non  dignatur 
cadentes  respicere,  sed  dat  locum  fugiendi. 
B  Erigens  autem  $e  Je$u$,  dixit  ei :  Mutier,  ubi  sunt 
qui  te  accu$abant  f  Nemo  te  eondemnavit  ?  Qute  dixit : 
NemOy  Domine.  Dixit  autem  Jesus :  Nec  ego  te  ms- 
demnabo,  vade,  et  jam  amplius  noti  peccare. 

Erectus  prius  injudicio  juslitiae,  erectus  item  dat 
sententiam  misericordiae,  quia  hoc  utrumqne  facere 
estdivinae  potentiae.  Quia  mulier  poterat  tiniere,  ne 
ipse  qui  sine  peccato  est,  eam  punirct :  dicit  ei,  ut  mi- 
sericors  praeterita  dimittens,  nec  ego  te  condemnabo, 
utjustus,  ne  amplius  peccet  interdicens.  Propter 
illos  qui  desperant,  proposuit  Dominus  indulgentiae 
potum ;  propler  illos  qui  spe  periclitantur  et  dila- 
tion-bus  iiluduntur,  fecit  diem  mortis  incertum. 
CAPUT  CXXI. 

c  M.  *«*L.*'» 

Mane  autem  reverten$  in  civitatem,  esuriit.  Et  «i- 
\  den$  fici  arborem  unam  $ecu$  viam,  venit  ad  eam^  et 
nihit  invenit  in  ea  ni$i  folia  tantum.  Nondum  emm 
erat  tempu$  ficorum.  Et  ait  itti :  Nunquam  ex  te  frm- 
ctu$  na$catur  in  $empiternum.  Et  arefacta  e$t  conlf- 
iitto  ficulnea.  Et  vidente$  di$cipulif  mirati  iicfil,  ifi- 
cente$  :  Quomodo  continuo  aruit? 

[HiERON.]  Praetermissum  erat  quid  Dominns  ia 
itinere  fecerit  mane  revertens  in  civitatem,  sed  bic 
recolcndo  ponitur.  Esuriens  venit  ad  ficum,  sitiens 
venerat  ad  puteum,  veritatem  humanae  carnis  in 
utroque  ostendens,  simulque  insinuans»  quia  salu- 
tem  hominum  esuriebat,  et  fldem  Ecclesiae  sitiebat. 


neris,  in  terra  scribebat,  quia  fructum  qiiaerebat.  D  aistuans  ad  incredulitatem  Israelis.  Arbor  est  Syna- 


Exarat  quolidte  terram  digito,  cum  tangit  corda 
audientium  Spirltu  sancto.  [Augcst.]  Ampliiis  : 
Scribebat  in  terra ,  tanquam  accusatores  scribendos 
!n  terra  signilicaret,  nos  autem  in  coelo.  Capitis  in- 
clinatio  bumilitatein  demonstral.  [Albincs.]  Am- 
plius  :  Per  digituin  qui  articulorum  compositione 
flexibilis  dst,  subtilitas  discretionis  exprimitur ;  per 
terram,  cor  hunianum  quod  fructiis  reddere  solet. 
[AucusT.]  Ergo  antequam  aliquem  dijudicemus,  con- 
scientiam  nostram  videamus,  et  justa  examinatione 
dirimamus,  unde  illis  dicit  :  Qui  $ine  peccato  e$t 
vestrum^  in  iltam  tapidem  mittat.  Quasi  dicat  : 
Ascendat  nnusquisque  tribunal  mentis  suae,  et  inve* 
Diel  se  peccatorem.  Ergo  aut  istam  dimittite,  aut 


goga,  quae  erat  juxta  viam :  legem  enim  habebat. 
Folia  sunt  strcpitus  traditionum  Pharisaicarum,  et 
jactatio  legis  et  ornatus  verborum.  Potuit  Salvator 
eadem  virtuie  qoa  arborem  siccavit,  etiam  inimicos 
suos  siccare,  nisi  exspectaret  pcenitentiam.  [Hil4- 
Rics.]  Amplius  :  Arbor  fici  est  Synagoga,  propler 
similitudinem  mullorum  granorum ;  $eeus  vtam,  id 
est,  juxta  mundum.  Ideo  Christus  in  Synagoga  fm* 
ctum  non  invenit,  quia  secundum  mundum  vivebata 
qui  communis  transitus  est  omnium  nascentimii. 
[HiLARiDS.]  Arbori  Gci  flos  primus  in  pomis  est,  quae 
communiter  grossa  nuncupantur.  Postea  intenue 
fecunditatisvirtute  exuberante,  ejusdemfonttaepomm 
prorumpunt,  et  usque  ad  maturitatem  fruclooA 


5S1  LN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS. 

provehuntur.  Quibus  prorumpenlibus,  priora  deci-  A  Itf      213 


3»2 


12i 


dunl,  solulis  eorum  radicibus.  Si  tamen  inciderit, 
ut  si  sinu  yirguiarum  haerentes,  non  decidant  a  ra- 
dicibus,  poma  caetera  maturilate  praeveniunt.  Igitur 
propria  est  Synagoga  siniilitudo.  Priraos  enim 
fructus  quos  ab  exordio  protulerat,  grossorum  ami- 
sit  exemplo ;  quia  plebem  ejus  inutilem  fidelis  usque 
ad  consummationem  temporum  manens  populus 
gentium  protrusit.  Verumtamen  credentes  primi  ex 
Israel  apostoii,  Inter  legem  et  Evangelium  grosso- 
ruai  modo  inhxrentes,  cseteros  resurrectionis  gloria 
et  tempore  anteibunt.  In  hujus  rei  forma  pudorem 
suum  Adam  atque  Eva  bujus  arboris  foliis  texerunt, 
quia  Synagoga  infidelis  et  legis  mandata  transgre- 
diens,  impudentiae  suae  foeditales,  et  turpitudinum 


r.     R. 

Respondens  autem  Je$us,  ait  eis :  Habete  fidem  Dei, 
Amen  dico  vobisy  $i  habueriii$  fidem  et  non  hwiitave- 
ritis  in  corde,  non  solum  de  ficulnea  fadetis,  ud  et 
$i  monti  huic  dixeriti$^  ToUe  te  et  jacta  te  in  mare^ 
fiet, 

[HiERON.]  Latrant  contra  nos  gentilium  canes  in 
suis  voluminibus,  asserentes  apostolos  fide  ca- 
ruisse,  quia  montes  transferre  non  potuerint.  Qui- 
bus  respondemus,  multa  $igna  faeta  e$$e  a  Domino^ 
juxta  Joannis  evangeiistae  testimoniuro,  quce  $i  scri- 
pta  e$$enty  mundu$  capere  non  po$$et  {Joan.  xxi), 
non  quod  mundus  volumina  capere  non  potueril, 
quae  potest  quamvis  multiplicata  sint,  unum  arma- 


confusionem  infructuosis  essel  verborum  veJamen-  B  'i»»»'»/*»  «"«»»  <^9^^  triclinlum.  sed  quod  ma- 


lis  lanquam  fici  foliis  contectura.  [Augcst.]  Qui 
autem  dicit  Ghristum  propterea  tantum  fecisse  mi- 
racula,  ut  non  essent  nisi  miracula ;  potest  etiam 
Jicere  illum  nescivisse,  quod  non  esset  tempus  po- 
monim,  quando  qua^sivit  ficus  in  arbore.  Quod  ergo 
ooverat  arboris  cullor,  non  noverat  arboris  Grea- 
cor?  Gum  ergo  esuriens  quaesivit  poma,  significa- 
Tit  se  aliquid  aliud  quxrere.  Qux  enim  culpa  ar- 
Doris  infecunditas,  cum  eam  maledixit?  IUorum 
culpa  est  sterilitas,  quorum  voluntate  est  fecundi- 
tas.  Nec  de  existimatione  famae  et  sermonum 
pompa,  sed  de  testimonio  actionum  probatur  homo, 
sicut  nec  de  floribus  ac  foliis  cognoscitur  arbor, 
sed  de  fructu.  Judaea  ergo  quae  verba  Scripturae 
iine  operibus  sonahat,  digna  fuit  ultione  punita, 
«|uam  vitare  debuit,  arboris  sterilitate  perlerrita. 
Aliud  igitur  intelligamus  significari  in  miraculis 
Christi,  quam  sint  ipsa  miracula  [Hilarius.]  £t 
ootandum  quia  spem  futuroruni  et  animae  salutem, 
juris  pnesentium  aegritudinum  commendavit  *.  infi- 
Jelilatis  vero  periculum  damno  arboris  indicavit, 
dl  sine  detrimento  eorum  in  quorum  redemptionem 
renerat,  doceretur.  Non  incongrue  Marcus  intro- 
ducit  eum  respondentem  fico,  quia  res  ipsa  clama- 
Dal,  quod  nondum  fructum,  sed  folia  tanlum  ha- 
Deret.  Quod  ergo  dicit,  jam  non  amplius  in  aeter- 
num  quisqnam  fructum  ex  te  manducet;  non  de 
tota  generaliter  Synagoga,  sed  secundum  partem 
majoris  numeri,  quam  scivit  nunquam  converten-  |^ 
dam,  sic  exponas  :  Jam  ad  hoc  venisti,  o  Judaea, 
ut  deinceps  in  perpetunm  nemo  fructum  roaiiducet 
ex  te,  id  est,  ullus  justus  deiecletur  in  fructu 
luo 

R.  T 

Et  cum  vespera  facta  e$$et,  egrediebatur  de  eivitate, 
Et  cum  mane  tran^irent,  viderunt  ficum  aridam  fa- 
ctam  a  radicibuSf  et  recordatu$  Petru$f  dictt  et: 
Rabbi,  ecce  ficu$  cui  maiedixi$tij  aruit. 

[Beoa.]  Arefacla  est  radicihus  ficus,  ut  intimare- 
lur  nefanda  plebs  non  solum  humana  gloria  forin- 
secus,  verum  etiam  divino  intus  favore  fuiidlius  de- 
stiiuenda. 


gnitudine  signorum  pro  miraculis  et  incredulitate 
ferre  non  posset.  Igitur  et  haec  credimus  fecisse 
apostolos  ;  sed  ideo  scripta  non  esse,  ne  infidelibus 
major  contradicendi  daretur  occasio,  quandoqui- 
dem  minoribus  signis  quae  scripta  sunt,  non  creduni 
Legimus  factum  [miraculum]  precibus  beati  Patris 
Gregorii,  Neocaesariae  Ponti  anlistitis,  viri  meritis 
et  virtulibus  eximii,  ut  mons  in  terra  tantum  ioco 
cederet,  quantum  incolae  civitatis  opus  habebant. 
Gum  cnim  volens  aedificare  eccles'am  in  loco  apto, 
videret  eum  angustiorem  esse  quam  res  e:tigebal. 
eo  quod  ex  una  parte  rupe  niaris,  et  altera  monte 
proxinio  coarctaretur,  venit  nocte  ad  locum,  el 
genibus  flexis,  admonuit  Dominum  promissionis 
G  suae,  ut  montem  longius  juxta  fidem  pelentis  age- 
ret.  Et  mane  facto  reversus,  invenit  monlem  tai- 
tum  spatii  reliquisse  structoribus  ecclesiae,  quan- 
tiun  opus  habuerant.  Haec  adversum  qusernlos.  Gae- 
lerum  nos  montem  intelligimus  diabolura,  qui  de 
anima  hominis  possessa,  ab  apostolis  et  eorum  Bi- 
milibus  transferri  polest  inmare,  id  est,  in  loca 
aniara.  Unde  in  psalmo  :  Non  timebimu$  dum  turba- 
bitur  terra^  et  transferentur  monte$  in  cor  maris 
{P$aL  XLv). 

L.  *»  M.  "» 

Et  dixerunt  ei  apo$toli :  DominCf  adauge  nobi$  fi^^ 
dem,  Et  dixit  Je$u$ : 


R. 


125 

lY 


M.  "    A. 


123,  ItiO,  153  el  127 


Omnia  qua:cunque  orante$  petiti$j  credite  quta  aC' 
cipieti$,  et  evenient  vobi$. 

r  Intraluris  in  terram  promissionis,  dictum  est : 
Omni$  locu$  quem  calcaverit  pe$  vester,  vsbter  erit 
{Deut,  xi).  Hic  autem  nobis  dicitur,  quia  omnis  lo- 
cus  misericordiae  quem  calcabis  pede  nientls  gra- 
dientes  in  Deum,  noster  erit.  Ut  igitur  huic  pedl 
fortius  innitamur,  utinam  pes  altcr  enervetnr,  quo 
mensad  lerrena  gradttur,  justa  quod  angelus  bene- 
dicens  Jacob  fecisse  legitur  {Gen.  xxxii). 

R.  *^  M.  " 

Etcum  $tabiti$  adorandumt  dimittite  $i  quidhm^ 


585  ZACHARIiE  CUKYSOPOLITANl  EPISCOPI  W*4 

betis  adversus  aliquem,  ul  et  Pater  ve&ter  qui  in  ccelis  A  bilando,  sed  arguendo,  nam  et  nos  aliquando  de  re- 


est,  dimittat  vobis  peccata  vestra, 

Quandoquidem  fides  perfecta  est,  quse  scilicet  per 
dilectionein  operatur,  et  daeinones  fugat,  et  de  pec- 
.oatis  veniam  obtinet,  aple  sequens  parabola  ad 
semper  orandum  et  credendum,  et  non  de  nobis, 
sed  de  Deo  praesumendum  hortatur.  Apostolus  etiam 
dicit :  Sine  intermissione  orate  (/  Thess.  iii).  [Beda.] 
Quis  autem  potest  semper  orare?  Eigo  hoc  intelli- 
gendum  est  aut  de  quotidianis  boris  juxta  rilum 
Ecclesiae,  ut  ait  Psalmista  :  Benedicam  Dominum 
in  omni  tempore^  semper  laus  ejus  in  ore  meo  (Psal. 
xxiiii),  aut  certe  quidquid  justus  facit  secundum 
Beum,  ad  orationem  est  reputandum. 
CAPUT  CXXII. 

L214 
•       X 

Dicebat  autem  el  parabolam  ad  illos,  quoniam 
cportet  semper  vrare  et  non  deficere,  dicens :  Judex 
quidam  erat  in  quadam  civitatey  qui  Deum  non  tiuie- 
bat^  et  Iwminem  non  reverebatur.  Vidua  autem  quoB" 
dam  erat  in  civitate  illa,  et  veniebat  ad  t7/um,  dicens : 
Vindico  me  de  adversario  meo,  Et  nolebat  per  mul- 
ttim  tempus.  Post  liac  aulem  dixit  intra  se :  Etsi 
Deum  non  timeo,  tiec  liominem  revereor,  tamen  quia 
molesta  est  mihi  hwc  vidua^  vindicabo  illam,  ne  in 
$missimo  veniens  sugiUet  me, 

IIoc  est,  ne  iterum  et  iterum  veniens  strangulet 
rae  Uediosis  clamoribus.  Sugillare  a  sugo  et  lamiis 


bus  certis  ponimus  increpando  verbum  dubitationis« 
ut  si  indignanter  servo  tuo  dicas  :  Contemnis  me? 
considera;  forsitan  Dominus  tuus  sum.  Et  aposio^ 
his  :  Puto  autem  quod  et  ego  spiritum  Dei  habeam 
(/  Cor.  vii). 

CAPUT  CXXIII. 

M.  n?  R.  ^"  L.  «" 

Et  cum  venisset  in  temptum,  factum  est^  aoeente 
illo  populum  el  evangelizante,  accesserunt  ad  eum 
principes  sacerdotum  et  seniores  populiy  diccntes  :  In 
qua  potestate  Imc  facis  ?  et  quis  tibi  dedit  hanc  po^ 
testatem  ? 

[HiERON.]  Diversis  verbis  camdcm  quam  supra 
^  calumniam  struunt,  quando  dixerunt,  in  Beelxebub 
principe  dcemoniorum  ejicit  dcemonia,  subintclligunt 
enim  eum  operari  per  diabolum.  [Cbrys.]  Omnis 
homo  secundum  se  aestimal  aliuin.  Fornicarius  ne- 
ininem  existimat  caslum  ;  castus  non  facile  de  for- 
nicario  susplcatur.  Superbus  neminem  putat  huini- 
lem;  humilis  ncininem  superbum.  Sic  qui  iion  est 
ex  Deo  sncerdos,  nuilius  sstcerdotium  puiat  esse  ex 
Deo.  lude  est  ut  contemnat  aiteros. 

Respondens  autem  Jesus^  dixii  illis  :  Interrogo  et 
ego  vos  unum  sermonem,  quem  si  dixeritis  mihi  et 
ego  vobts  dicam  in quapotestate  hoec  facio,  Baptismum 
Joannis  unde  erat  ?  e  coelo^  an  ex  hominibus?  At  iUi 
cogitabant  inter  se,  dicentes :  Si  dixerimus,  e  coeic^ 


Iractum,  strangulare  est.  Parabolas  Dominus  aut  ^  dicet  nobis  :  Quare  ergo  non  credidistis  illi  ?  Si  autem 


secundum  similitudinem  ponit,  ut  de  honiine  qui 
habebat  duos  filios,  roajorem  in  agro,  minorem  in 
longinquo  (Luc.  xv)  :  aut  ex  dissimititudine  aliquid 
probat,  ut  ibi  :  Si  fenum  agri  quod  hodie  est,  et 
cras  fii  clibanum  mittetur,  Deus  sic  vestit,  quanto 
magis  vos  modicce  fidei  ?  (Matth.  vi.)  Et  superius  ge- 
uus  ita  conjungitur,  sicut  illud,  ita  iliud  vel  istud  ; 
inferius  ita,  si  illud  est,  quanto  magis  vei  quanlo 
niinus  lioc  vci  illud?  Judexest  hic  ex  dissimilitu- 
dine,  quia  iniquus  nunquam  assimilatur  Deo.  Ipsa 
vidua  potest  habere  similitudinem  Ecclesiae,  quse 
desolata  vjdetur,  donec  veniat  Dominut,  qui  tamen 
in  secreto  etiam  nunc  curam  ejus  gerit. 
Ait  autem  Dominus  :  Audite  quid  judex  iniqnitatis 


dixerimus,  ex  hominibus,  timemus  turbam.  Oinnes 
enim  habebant  Joannem  sicut  prophetam,  Et  respon» 
dentes  Jesu,  dixerunt  :  Nescimus. 

[HiERON.]  Poterat  Dominus  aperta  responsione 
eos  confutare  :  sed  prudenter  interrogat ,  ut  ipsi  vel 
suo  silentio  vel  sua  sententia  condemnentur. 

Ait  illis  et  ipse  :  Nec  ego  dico  vobis,  in  qua  pote- 
state  hcsc  faciam, 

Non  dixit,  Aec  ego  scio,  qiiod  consequens  erat 
responsioui  eorum,  quia  menliri  veritas  non  potest, 
sicut  illi  mentiti  sunt,  dicentes  se  nescire.  [Beda.] 
Non  vobis,  inquit,  dico  quod  scio,  quia  noii  vuUis 
fateri  quod  scitis,  videlicet  Joannein  de  coelo  ba- 
buisse  prophetiam,  unde  mibi  testimonium  perhi- 


dicit.  Deus  autem  non  faciet  vindiclam  electorum  n  buit,  et  in  qua  poteslate  haec  facio»  demonstravit. 


suorum,  clamantium  ad  se  die  ac  nocte,  et  patierJiam 
habebit  in  illis  ?  Dico  vobis,  quia  cito  faciet  vindictam 
illorum, 

Si  quem  movet  cur  electi  se  vindicari  deprecen- 
tur,  cum  apertissime  moneamur  pro  persequentibus 
orare  (Matth.  v)  :  intelligendum  est,  eam  vindictam 
esse  juslorum,  ut  mali  pereant.  Pereunt  autcm  duo- 
bus  modis,  aut  conv&rsione  ad  justitiam,  aut  amissa 
potestaie,  qua  temporaliter  valent  adversus  bonos. 

Verumtamen  Filius  hominis  veniens  putas  inveniet 
fidem  in  terra  ? 

Quamvis  omnipotens  Conditor  sempcr  sit  paralus 
ad  vindictam,  in  die  tamen  judicii  severiiis  appn- 
rebil  ruina  malorum.  Piitas  non  cst  hic  dicliim  du- 


Notandum  autem  quia  duas  ob  causas  scientia  veri- 
tatis  est  occullanda  quaerentibus,  cum  aut  is  qui 
quierit,  minus  capax  est  ad  intelligendum,  aut  odio 
vel  contemptu  veritatis,  indignus  est  cui  aperiatur. 
De  uno  ait  Dominus  :  Adhuc  multa  habeo  vobis  di- 
cere,  sed  non  potestis  portare  modo  (Joan,  xvi) ;  de 
allero  .  Nolite  sanctum  dare  canibus^  neque  mitiatis 
margaritas  anle  porcos  (Matlh.  v). 

M.  T 

Quid  aulem  vobis  videtur  ?  Homo  quidam  habeM 
duos  filios,  et  accedens  ad  primum,  dixit  :  Fili,  vadi 
hodie  operari  in  vineam  meam.  Ille  autem  respondens^ 
ait :  Nolo.  Postea  autem  pmitentia  motus  abiU.A^ 


5S5  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  5.^6 

cedens  auum  ad  alierumy  dixit  timiliter.  At  ille  re"  A  in  prima  facie  saecularcm  vitam  profllotur,  revcra 

autem   studet  in  spirituali ,  quam  sacerdos  qui  in 


gpondens^  ait :  Eo^  Domine ;  et  non  ivit.  Quit  ex  duo- 
bu$  fecit  voluntatem  Patrit?  Dicunt  :  Novissimut 
[primus].  Dicit  illis  Jesus  :  Amen  dico  vobis^  quia 
publicani  et  merelrices  praecedunt  vos  in  regno  Dei, 
Ycnit  enim  ad  vos  Joannes  in  via  justitiw^  el  non  cre- 
didisiis  et.  Publicani  autem  et  merelrices  crediderunt 
ei.  Vos  autem  videnles^  nec  piBnilentiam  kabuistis 
postea  ut  crederetis  ei, 

[HiERON.]  Hi  duo  filii  sunt,  qui  et  in  Luc»  para- 
bola  describunlur,  frugi  et  luxuriosus,  et  de  quibus 
Zacharias  propheta  loquitur  :  Assumpsi  mihi  duas 
virgaSf  unam  voeavi  decorem,  et  alteram  vocavi  fu- 
nirti/um,  etpavi  gregem  (Zacli.  xi).  Primuni  dicitur 
genlilium  populo  per  naturalis  legis  nolitiam  :  Vade 


prima  facie  profitetur  vilam  spiritualem,  revera 
autem  complectitur  vitam  carnalem.  Et  melior  esl 
laicus  ante  Deum  poenitentiam  agens,  quam  cleri* 
cus  permanens  in  peccatis.  Laicus  enim  in  dic  ju- 
dicii  stolam  sacerdotumaccipict:  ideo  enim  in  chri- 
smate  omnes  ungunlur  in  sacerdotio ,  sacerdos  au- 
tem  peccator  spoIiaLitur  saccrdotii  dignitate  quam 
habuit,  et  erit  inter  infideles  et  bypocrilas.  Quis 
aliquando  videt  clcricum  cilo  poenilenliam  agen« 
tem?Etsi  deprchensus  humiliaverit  se ,  non  ideo 
doiet  quia  peccavit ,  sed  confunditur  quia  perdidit 
gloriam  suam.  Gitius  saepe  convertuntur,  qui  desi- 
deriis  mundialibus  et  voluplalibus  carnalibus  se- 


vperari  in  vineam  meam^  hoc  est,   quod  tibi  non  vis  B  ipsos  mancipaverunt.  Vide  quia  de  pr:csenti  di\it , 


/iert,  alterine  feceris  (Tob.  iv).  Qui  superbe  respon- 
dit  :  yolo.  Postea  vero  in  advenlu  Salvatoris  acta 
poenilentia,  operalus  est  in  vinea  Dei,  et  sermonis 
contumaciam  laborecorrexil. 

Aiter  autem  filius,  est  populus  Judxorum,  qui 
respondit  Moysi  :  Omnia  prcecepta  Domini  faciemus 
(Exod.  xxiv).  Et  non  ivit  in  vineam,  quia  interfeclo 
patrisfamiliae  filio,  se  putavit  hxredem.  Alii  par^ 
bolam  referunt  ad  peccatores  et  justos,  ipso  Domino 
disserente  :  Amen  dico  vobis,  quia  publicani  et  me- 
retriees  (id  est,  peccatores)  pcr  poenitenCiam  prwce- 
dunt  vos  in  regnum  Dei.  Pharisxi  qui  jartabanl 
se  legem  Dei  facere,  contempserunt  baptisma  Joaii- 
nis.  Porro  quod  scriptum  est ,  dicunt  ei :  nomsi- 
mm,  sciendum  esl,  in  veris  exempiaribus.  non  ha- 
beriy  novitsimus^  sed  primus^  ut  proprio  judicio 
condemnenlur.  Si  autem  novissimus*voIuerimus  le- 
gere  manifesla  esl  interprelalio ,  ut  dicamus  veri- 
talem  uiielligere  Jndaeos ,  sed  lergiversiiri  et  nolle 
dicere  quod  sentiunt ,  sicul  et  baptismum  Joaanis 
scientes  esse  de  coelo,  dicere  noluerunt.  [Ciirts.] 
\in«a  est  juslitia,  supra  quam  naturam  hoini- 
num  Deus  plantavil,  specialiier  autein  dedlt eam 
iu  libro  Judaeis.  Cum  diversae  sint  vires,  diversae 
sunl  species  jusliliae.  In  qua  vinea  unusqulsque  se- 
cundum  vires  operatur  paucas  vites  aut  muitas; 
nescio  aulem  si  lolam  vineam  quis  hominumsuflficiai 
operari.  Nolo ,  dixit  in  cogitalu.  Puto  qiiod  ex  per- 


prcBcedant  vos :  el  vide  quia  ubi  aliquis  praecedit , 
esse  videtur  qui  sequatur.  Iloc  igitur  verbo  el  si- 
gnificabanlur  sacerdoles  ingressuri  in  regnum  Dei , 
id  est  credituri  in  Cbristum.  Sed  quia  credeutibus 
publicanis  et  nieretricibus,  Joanni  et  baptiiatis  ab 
eo  sacerdotes  non  crediderunt ,  post  publicanos  el 
meretrices  intraturi  annuntiantur,  sicut  et  factum 
est :  nam  post  ascensionem  Domini  multi  cre- 
diderunt.  Publicani  praeccdentes ,  sunt  Hatthaeus 
publicanus  et  Zachaeus  princeps  publicanorum.  Me- 
retrices  intellige,  per  beatam  Mariam  Magdaleiiam. 
CAPUT  CXXIV. 

M.  'I^  R.  *^  L.  '" 

Aliam  parabolam  audite:  Homo  erat  paterfami' 
lias,  qui  plantavil  vineam ,  et  sepem  circumdedil  ei , 
et  fodit  in  ea  torcular,  et  cBdificavit  turrim^  et  locavit 
eam  agricolis,  et  peregre  profectus  est. 

Deus  paternae  diligens  omnes  quos  creavit  popu-' 
los ,  in  alia  parabola  pastor,  in  alia  paterfamilia» 
nuncupatur ;  in  alia  vineam  locat ,  in  alia  invilat  ad 
nuptias,  et  diversis  similitudinibus  rem  signiHcal 
eamdein,  ul  Judaeorum  superbiam  reprobet ,  et  in 
commune  omnium  peccatorum ,  sive  gentilium  sive 
Isiaelilarum ,  pcenitentiam  probet*  Itaque  iste  pa- 
terfamilias,  homo  dicilur  similitudine,  non  veritate. 
NuIIus  eiistimet  Christum  ideo  habuisse  huinanam 
animam ,  quia  dictus  esi  homo,  nam  el  Deus  Pater 


8ona  omnium  peccatorum  publicanus  ponilur,  et  f)  dtclus  est  homo.  Quia  ergo  hseretici  Chrisluin  erant 


ex  persona  omnium  peccatricum  meretrix.  Et  quam- 
Tis  sinl  niulla  peccata  in  utroque  sexu ,  tamen  ava- 
rilia  praecipue  abundal  in  viris,  fornicatio  in  mu- 
lieribus.  Iii  publicanis  et  in  meretricibus  potest  intel- 
ligi  gentium  populus.  Quasi  dicatur :  Gentium  po- 
pnlus  est  magis  Deo  placens  quam  vos.  Laici  etiam 
et  sacerdoles ,  duo  filii  possunt  intelligi ,  el  popu^ 
lus  prior,  fiiius  est ,  deinde ,  sacerdoles  regentes 
ilhim.  Denique  populus  Dei  ex  lempore  Abrahae 
eoppil,  saccrdotes  aulem  ex  tempore  Aaron.  Sacer- 
dop  et  omnis  clericns  etsi  specialiter  non  promittat 
se  obandilurum  Deo  ,  tamen  per  hoc  quod  doclor 
conslitnilur  aliorum ,  videtur  pro  hominibus  lacite 
promiltere  Deo.  Ac  per  hoc  melior  esl  laicus ,  qui 


blasphematuri ,  propler  appellationem  huiuani  no-- 
minis,  quasi  purus  homo  fuissel:  appellatus  esl 
etiam  Deus  Pater  homo.  ut  sic  Deus  Filius  liberare- 
tiir  ab  haereticorum  blasphemiis.  Yinea  et  domus 
israel ,  cui  circumdedit  sepem ,  id  est  murum  ur« 
bis,  vel  angelorum  auxilia.  [HiEfiON.]  Aut  ita :  Sepi- 
mentum  dedit  cis  custodiam  jusionim  palrum.quia 
lanquam  murus  facta  esl  ds.  |[Ciirvs.]  Nam  pro- 
pter  promissionem  faciam  ad  eos,  passidebantur  a 
Deo  contra  meritum  suurn  scpimentis  patrum  suo- 
rum.  Torcular  estEccIesia ,  in  qua  fruclus  vineae  (id 
est ,  opera  servorum  Dei ,  et  fides  probata)  ad  Dci 
gloriam  Iransniitlitur.  Ecclesia  aulem  lorcular  fitp 
babens  in  se  verbum  Dei :  ut  non  tantum  ipsa  £c- 


5S7 


ZACIIARIiE  CIIRYSOP.LITANI  EPISCOPI 


clesia  torcular  ▼idealur,  qaantum  verbum  ipsum  ,  A  de  adventu  Salvaioris.  Quonim  unus  Jeremias 


5» 


quod  traditum  est  in  ea  fossum.  Si  enim  verbum 
Novi  Testamenti  quod  leve  est,  cruciat  hominem 
contradicentem  natune  carnis,quanto  magis  verbum 
Veteris,  quod  im[K)rtabile  erat?  Ubi  ergo  verbum 
Dei  positum  erat  in  lege,  modum  vivendi  constituens, 
torcular  erat  fossum.  Ubi  autem  de  Ade  propheta- 
l)atur,  erat  turris  xdificata.  Nam ,  sicut  in  lurri  con- 
sistentes  ct  hoslium  irruptionem  non  facile  patiun- 
tur,  et  ipsos  hostes  de  lurri  facile  conterunt ,  sic 
ccnsistentes  in  flde,  et  non  superantur  a  daemonibus 
et  ipsos  dxmones  sagittis  bonorum  openini  vulne- 
rnnt.  [Hieron.]  Agricolae  sunt,  quos  alibi  operarios 
appellavit,  conduclos  hora  prima,  terlia,  sexta, 
nona ,  id  est  vocationibus  variis  missos  ad  vineam. 
[CuRYS.]  Aiiter:   Torcular  fodit  in  ea,  prophetas 
scilicet ,  ex  quibus  gratia  sancti  Spirilus  decurrebat 
ut  mustum.  ^dificavit  autem  turrim,  legis  scilicet 
flduciam,  ex  qua  sacerdotcs  Christum  specularentur 
venturum.  [Hieron.]  Coloni  sunt  sacerdotes,  quibus 
locatus  cst  populus,  qui  plantatus  fuit  in  Abraham. 
Peregre  profectus  e$t^  non  loci  mulalione,   cum 
ubique  sit ;  sed  abire  videtur,  cum  vinitoribus  li- 
berum  operandi  arbilrium  dat. 

Cum  autem  tempus  fructuum  appropinquasset,  misil 
servos  suos  ad  agricolas,  ut  acciperent  fructus  ejus,  Et 
agricolcB  appreliensis  servis  ejus ,  alium  ceciderunt , 
alium  occiderunt ,  atium  vero  lapidaverunt, 

Ceciderunt ,  ut  Jeremiam ;  occiderunt ,  ut  Isaiam : 
lapidaverunt  ^  utNaboth  el  Zachariam,  quem  inter- 
fecerunl  inter  templum  et  aitare  (Uatth.  xxiii).  Na- 
both  legimus  non  modo  vulneratum ,  sed  eiiam  ab 
eis  exslinctum.  [Beba.]  Bene  tempus  fructuum  po- 
suit ,  non  proventum :  nuUus  enim  fructus  vinese 
legis  inventus  cst  in  multis  Judieis.  Servus  primo 
missus  inteUigitur  legifer  Moyses,  qui  per  quadra- 
ginta  annos  a  cultoribus  vinese  fructum  inquisivit , 
et  non  invenit ,  sed  cibsus  eorum  asperis  verbis,  di- 
missus  est  inanis.  IrritaverurU  enim  Moysen  in  ca^ 
ttris  et  Aaron  sanctum  Domini.  Et  vexalus  est  Moyses 
pr&pter  eos  quia  exacerbavcrunt  spiritum  ejus  (Psalxs) . 
Hic  servus  quid  de  fructu  vineae  sentiat,  ita  declarant. 
Vva  eorum,  uva  fellis ,  et  botrus  amarissimus.  Fel 
draconum  vinum  eorum ,  et  venenum  aspidum  insa- 
nabile  {Deut,  xxxii.) 

Iterum  misit  alios  servos  plures  prioribus,  et  fece^ 
runt  Hlis  similiter. 

Patientiam  ostendit  sequentis  missionis,  ut  ad 
poenitentiam  provocarentur.  Alter  servus  fuit  David, 
qui  post  Moysen  cum  aliis  psalmographis  colonos 
psaimodia  conatus  est  excitare  ad  bonum  opn.s.  Ipse 
etiam  affectus  contumelia ,  dimissus  et  inanis,  di- 
centibas  colonis :  Qux  nobis  pars  m  David  ?  aut  quce 
hwreditas  in  ^lto  Isai  ?  {III  Reg.  xii.)  Qui  qnamvis 
caesus  sit  venenosis  eorum  lingois ,  tamen  ita  exo* 
ravit:  Deut  wrtutum,  cmvertere;  regpiee  de  caslo  et 
vide ,  et  msita  vineam  ittam,  Et  per/ice  eam  quam 
ptania»it  dextera  tua  {Psal.  lxxix).  Teriiuro  servum 
intelligc  prophetanim  chorum,  qui  annuntiaveruiit 


ait: 


Ego  plantavite  vineam  electam ,  qucmodo  conter^a 
es  in  vineam  alienam?{Jer.  ii.)  His  tribus  scrTorum 
gradibus  aperte  in  Marco  et  Luca  distinctis.  oranes 
doctores  qui  sub  lege  fuerunt,  intelligiinus.  Indc 
aUbi :  Necesse  est  impleri  omnia  quce  scripta  sunt  in 
lege  Moysi  et  psalmis  et  prophetis  de  me  {Luc.  xxi^). 
Novissime  autem  misit  ad  eos  filium  suum,  dicens: 
Forsitan  verebuntur  ftlium  meum. 

[Hieron.]  Quid  nesciat  paterfamilias ,  qoi  Deus 
Pater  hic  intelligitur?  Sed  ideo  ambigere  dicilur.cl 
libera  voluntas  homini  reservetur.  OpponamusArio 
etEunomio.  Ecce  Paler  dicitur  ignorare.  el  quid. 
quid  pro  Patre  responderint ,  hoc  inlelligani  pro 
g  Filio,  qui  se  dicit  isrnorare  consummaiionis  diem. 
AgricolfB  autem  videntes  fHium,  dixerunl  intta  u: 
Hic  est  hares,  venite,  occidamus  eum ,  et  habe^mui 
hcereditatem  ejus. 

[Beoa.]  Judaeorum  principes  per  invidentiam  cru. 
cifiierunl  Filium  Dei,  cui  dictum  est :  Postula  a  nm, 
et  dabo  tibi  gentes  hcereditatem  tuam  {PsaL  ii).  Ha;- 
rcditas  ergo  filii,  Ecclesia  est  de  geniihus.  Hanc 
autera,  occiso  Domino,  raali  coloni  praripere  sibl 
moliebaniur,  quando  rectam  fidera  exstinguere.  el 
siiam  justitiam  qua  ex  lege  est ,  conabantur  fidei  de 
Christo  praeferre,  et  gentes  sibi  inssrere. 

Et  apprehensum  eum  ejecerunt  extra  vineam,  el  oc- 
ciderunU 

Quod  Jesus  extra  portam  passus  est  {lUbr.  xiii), 
^  figiiravit  Moyses  per  altare  holocausti ,  in  qoo  yI- 
ctimarum  sanguis  fundebatur  {Num.  xix).  per  boc 
quod  non  intra  tabernaculum  illud  posuit,  sed  ad 
ostium.  Quod  vero  secundum  Marcum  mutato  ordioe 
dicitur.  et  apprehendentes  eum  occiderumt  ^  et  ^ 
runt  extra  vineam,  notat  eos  perlinacia,  qui  nee 
cruciflxo  el  resuscitato  a  mortuis  Domino,  pnEdi- 
cantibus  apostolis  credere  voluerunt ,  sed  quasi  ca- 
davervile  projecerunl;  quia  quantum  in  se  crat,  a 
suis  eum  finibus  excludentes,  gentibus  suscipieo- 
dum  dederunt.  Utique  invidia  occidit,  quem  innulia 
culpa  deprehendit  Filium  Dei ,  sed  si  definite  m- 
gnovissent  quod  esset  Fiiius  Dei,  nunquam  Dona- 
numgbriiscrucifixissent  {I  Cor.  ii).  Sicut  enim  sum- 
jj  mura  bonum  nihii  odit  eorum,  quae  fecit,  ita  id- 
ipsum  secundumsenulliusconscientia  videturposse 
odio  habere.  Hinc  Petnis  apostolus  ad  illos:  Sdo 
fratres  quia  per  ignorantiam  fecistis  hoc  maluni,  sicut 
et  principes  vestri  {Act.  iii).  Rem  tamen  impiam  esse 
quam  faciebant,  non  nescierunt,  nec  carnem  tanluin 
persequebantur,  sed  eura  qui  per  carnem  operjba- 
tur.  Quod  ergo  inlra  se  dicunt ,  hic  est  hmes,  rae- 
terorum  comparatione  sanctorum  dicuiit,et  qoia 
jam  multi  credebant  ipsum  esse  qui  in  l^e  proou^ 
sus  erat.  Quare  autem  perverai  noluerunt  mdere» 
quod  ratione  non  poterant  contradicere  ?  Non  esset 
vitium ,  si  non  ratione  carereU 

Cum  ergo  venerii  Domlnus  vineee^  quid  fackt  co- 
hnis  UtistAiunt  iUi:  Maios  maleperdet,  et  \ 


S89  IN  UNUM  EX  QUATLOR  LIBER  TERTIUS.  S90 

nam  loeabit  aiiis  agrieoli$,  qui  reddant  ei  fructum  A  sed  secundum  peccatasua,  aut  propter  magnitudi- 


ttmporibut  suis, 

[Cbrys.]  Lucas  responsionem  sermonis  eorum 
ponit  dicentium ,  absit.  Mattbaeus  autem  secundum 
vesponsioiiem  cordis  eorum  scribit.  In  corde  enim 
ei  conscientia  dixerufit,ma/o«  male  perdet.  [August.] 
Aliter:  IntelUgamus  quosdam  respondisse  quod  Mat- 
tbaeus  commemorat ,  quosdam  vero  quod  Lucas. 
Tacuit  namque  Matthaeus  brevitatis  cnusa,  quod 
Lucas  non  tacet,  parabolam  sciiicet  non  ad  eos 
solos  dictam,  qui  de  potestate  interrogaverunt ,  sed 
ad  plebem.  Quod  Matlbaeus  ponit,  aiunt  illi:  non 
est  accipiendum  illi  pluraliter,  tanquam  eorum  sit 
isla  responsio,  qui  Dominum  de  sua  polestate  dolose 
interrogayerunt ;    sed  quod  in    codiciiuis  Graecis 


nem  peccati  criminalis,  aut  propter  allitudinem  di- 
gnilatis,  ut  clerici,  monachi,  vidua^,  virgines.  La- 
pis  vero  (id  est ,  Ghristus)  cadit  stiper  Judaeos  ct 
paganos  non  credenles ,  qui  non  secunduin  sua 
opera  pereunt,  neque  secundum  suas  personas;  sed 
tantuni  pereunt ,  quantum  potest  eos  pcrdere  (^liri- 
slus,  qui  non  credunt  in  eiini.  De  quibus  Propiieia  : 
?lon  sic  impii^  non  sic,  sed  tanquam  pulvis  quem  pro- 
jicil  venlus  a  facie  terrce  (PsaL  i).  [IIieron.]  Igitiir 
qui  peccator  est  et  tamen  in  Christum  credit ,  por 
assensum  mali  ct  coutemptum  Dei  cadit  supcr  la- 
pidem,  et  confringitur  ut  non  rectus  ambulet,  sed 
non  omniao  conteritur.  Gui  vero  lapls  istc  desuper 
cum  poena  perditlonis  irruet,  qiiam  negat,  penilus 


sine  ulla  ambiguiiale  apparet,  illi  dictum  est  sin*  '^  conterelur,  ut  nec  testa  remaneat.  Quod  Maltbaeus 

torcular  ponit,  dicit  Marcus /arum,  quia  sicut  in 
torculari  exprimitur  vinum ,  sic  in  lacu  expriuiitur 
aqua  de  humo.  Torcular  enim  quasi  vomit  muslum, 
et  hurous  quasi  vomit  lacum.Pastinavit,  id  est,pa« 
xillavit  vel  plantavil,  scu  quod  mihi  melius  videtur 
paslum  dedit,  id  est,  fimo  pavit.  Pater  Deus  quasi 
fimo  pavit  filios  Israel,  quando  carnibus  quas  ipsi 
cupiebaia,  eos  satiavit.  Unde  illud:  Manducavcrunt 
et  saturiAi  sunt  nimis ,  et  desiderium  eorum  atluUt 
eis,  non  sunt  fraudati  a  desiderio  suo  (Psal,  Lxxvii). 
Fodit,  id  est,  fodiendo  terram,  fecit  torcular  vel 
lacum ,  quia  fodiendo  corda  Judxorum ,  et  inde  cji- 
ciendo  stercora  vitiorum ,  dedit  eis  prophelias,  per 


gulariter,  id  est ,  ipsi  Domino  tales  hoc  aiunt ,  qui 
jam  membra  Domini  erant.  Jam  enim  plures  bapti- 
zaverat.  Marcus  ail ,  perdet  colonos^  \u  voce  ipsius 
Domini:  potest  enim  intelligi,  quod  cum  verum 
dixerint  illi  prius,  hoc  etiam  postea  confirmavit  Do*^ 
minus  qui  veritas  est. 

DtctC  ilHs  Jesus:  Nunquam  legistis  in  Seripturis^ 
lapidem  quem  reprobaverunt  osdificantes ,  hic  factus 
est  in  caput  anguli  ?  A  Domino  factum  est  istud ,  et 
est  mirabile  in  oculis  nostris  (Psal,  cxvii). 

[Beba.]  Quomodo  inquit ,  implebilur  haec  prophe- 
tia ,  quaB  lapidem  ab  aedificantibus  reprobatum ,  in 
caput  anguli  dicit  esse  ponendum ,  nisi  quia  Chri- 


stus,  avobisreprobatus,credituris€slgentibusprae-£.  q^as  bona  discernerent  a  malis,  sicut  in  torculari 


dicandas,  ut  quasi  lapis  angularis,  ex  utroque 
populo  duos  in  se  parietes  juiigat,  unumque  sibi 
templum  aedificet?  De  hoc  lapide  ait  Isaias:  Immit^ 
tam  in  fundamenta  Sion  tapidem  electum\  pretiosum^ 
angularem ,  et  qui  crediderit  in  eum  non  confundetur 
(Uai,  XXVI ii).  Qui  autem  supra  coloni,  hic  aedifi- 
cantes  dicuntur ;  quia  qui  plebem  ad  fercndos  fru- 
ctus  excolere ,  hanc  ipsi  Domino  inhabitare  dignam 
quasi  domum  construere  jubebantur. 

Ideo  dico  vobis,  quia  auferetur  a  vobis  regnum  Dei^ 
et  dabitur  genti  facienti  fructus  ejus, 

[HiLAR.]  Manifestus  patrisfamiliae  redilus  erit 
gloria  patemae  majestatis,  assistens  in  Filio  tem- 
pore  judicii.  Yenit  etiam  quotidie  aliis  per  benefi* 
rjum  gratiae,  ahis  et  vindictam  contumaciae,  veluti  D 
tunc  cum  Judaeis  ad  gentes  transtulit  regnum  Dei, 
id  est  intelligentiam  Scripturarum.  Vinea  igitur 
Ccclesi»  datur  aliis,  id  est,  ab  oriente  et  occi- 
denle,  ab  austro  et  aquilone  venientibus  et  recum- 
benlibus  cum  Abrabam  et  Isaac  et  Jacob  in  regno 
Dei. 

Omnis  qui  ceciderit  super  tapidem  istum ,  confrin-- 
getur.  Super  quem  autem  ceciderit ,  conteret  eum. 

[Chbvs.]  Quod  cadit ,  fortiter  cadit  propter  dnas 
cansas:  ant  propter  pondus  suum,  aut  propter  al- 
titudinem.Christiani  cadunt  supcr  lapidem  peccando; 
sed  credentes  in  Chrisium,  stant  super  ipsum 
quasi  super  proprium  fundamentnm.  Nec  tantum 
CQateruntur  quantum  potesi  eos  conterereChrisius. 


mustum  discernitur  a  vinaceis,  et  oleum  ab  amurca : 
per  quas  quasi  a  lacu ,  mundarentur  a  sordibus  pra- 
vorumdesideriorum.  Davidel  alios  prophetas  vulne- 
ravenint  in  capite,  id  est  in  corde,  quod  caput 
dicitur  cogitationum ,  vel  in  Christo ,  qui  est  caput 
omnium  fidelium,  quando  eis  prophetantibus  de 
adventu  Christi,  non  crediderunt.  Uiide  ipse  David 
ait:  Secundum  multitudinem  dohrum  meorum  in 
corde  meo,  consolationes  tuce  Itetificaverunt  animam 
meam'(Psat.  xciii). 

m     Tk       122    et    129 


M. 


L. 


239    et    2U 


77    et    8S    et    8S 


.    R. 

et    261    ^ 

ht  cum  auatssent  principes  sacerdotum  et  Phcri" 
s<Bi  parabolas  ejus,  cognoverunt  quod  de  ipsis  diceret, 
Et  qua:rentes  eum  tenere^  timuerunt  turbas,  quoniam 
sicut  prophetam  eum  habebant. 

[HtERON.]  Turba  mobilis  est,  et  in  roorem  flu- 
ctuum  et  ventorum  trabitur.  Quem  modo  vencran- 
tur,  postea  contra  eum  clamant,  crucifige. 
CAP13T  CXXV 

M.  T  L.  "' 

Et  respondens  Jesus,  dixit  iterum  in  parabolis  eis^ 
dicens :  Simile  factum  est  regnum  caiorum  homim 
regi  qui  fecit  nuplias  filio  suo. 

[Gregor.]  In  parabolis  aadiunl,  quod  aperte  non 
merebantur  audire.    Sciens  Dominus  voluntateia 


sei 


ZACHARIiE  CIIRYSOPOLITANI  EPISCOPI 


l?i 


saevientium  contra  sc«  niliilominus  tamen  increpat  A  dunt  sibi  seternum  conyivium,  quod  Deus  non  k^ 


iilos.  Rex  iste,  Deus  est  Patcr,  qui  fecit  nuptias 
Filio  suo,  quando  in  ulero  Yirginis  enm  humanae 
naturae  conjunxit.  Quse  conjiinctio  ex  duabus  exsti- 
tit  naluris,  non  ex  duabus  personis.  Apertius  dici 
potest :  Nuptiae  sunt  societas  Chrisli  et  Ecclesiae, 
tam  ex  Judseis  quam  ex  gentibus  congregatae.  Hu- 
jus  sponsi  thalanius,  fuit  uterus  Virginis.  Congre- 
gatio  justorum  regnum  ccelorum  dicitur,  quia  in  ea 
coeiestes  virtutes  regnant.  Quae  in  hoc  est  similis 
Deo  Patri,  quia  sicut  ille  Filio  suo  conjunxit  Eccle* 
siam,  ita  iila  congregatio  filios  suos,  quos  Deo  ge- 
nerat  per  verbum  praedicationis ,  per  Adei  sacra- 
menta  conjungit  Ecclesiae  fidelium. 

Et  vocavit  plures,  et  hora  ccenoi  mhit  servos  suos 
vocate  invitatos  ad  nuptias,  et  noiebant  venire, 

[Gregor.]  Lucas  describit  siib  appellatione  coSnx, 
quod  Matlhaeus  dicit  prandium  esse,  cum  apud  an- 
tiquos  quotidie  ad  horain  nonam  prandium  fieret , 
quod  coena  vocabatur.  [CnRvsosT.]  Prandium  seu 
coena,  est  doctrina  justiliae  et  verba  divina.  Manna 
tiguram  habens  Verbi  in  deserto,  ideo  dicebantur 
manna,  qiiod  Hebraice  dicitur,  quid  est  hoc?  ut 
quotiescunque  audimiis  Verbum,  admoneat  nos  ip- 
sum  nomen,  inquirere  quid  est  hoc  quod  audimus. 
Et  sicut  cibun  cum  masticaverimus ,  dimitlimus 
in  stomachumy  ila  etVerbum  bene  tractatum,  cora- 
mendanduin  est  memoriae  quasi  in  stomacho.  Invi- 
tatio  fuit^  quando  Deus  dixit  ad  Abraham  :  Exi  de 


gatus  gratis  oflert  volentibus.  Excusat  omnis,  qu' 
plus  terrena  quam  coelestia  diligit,  etiamsi  se  i\ 
ccelestia  tendere  dicit. 

Primus  dixit  ei  :  Villam  emi,  et  neceste  kabiD 
exire  et  videre  illam,  rogo  te,  habe  me  excuiotum 

Villa  designat  terrenam  substantiam,  qnam  qui- 
dam  magno  labore  vel  eliam  fldei  damno  sili 
emunt ,  aut  per  superbiam ,  aut  propter  corporis 
substantiam.  Exiit  ergo  vidure  illam ,  qui,  relicla 
contemplatione  interna,  sola  exteriora  cogiiat. 

Et  alter  dixit :  Juga  boum  emi  quinque^  et  eo  ^ 
bare  ilta,  rogo  te,  habe  me  excusatum. 

[Greg.  —  Beda.]  Recte  quinque  sensus  corpom 
juga  vocati  sunt,  quia  in  utroque  sexu  geminantar. 
B  Qui  sensus  qiiia  sola  exteriora  cognoscuiit,  el  non 
intima,  recte  per  eos  curiositas  designalur.  Orande 
vrtium  cst  curiositas«  quse  dum  investigat  viun 
proximi,  menlem  exterius  ducit,  sua  inlima  |»sl- 
ponens.  Notandum  quia  dum  dicunt :  iiogo  te,  haU 
me  exciisatum,  humilitas  sonat  in  voce,  dum  venire 
contemnunt,  superbia  in  actione.  Sic  peccatorqui 
dicit,  ora  pro  me  peccatore,  et  peccatum  non  tult 
deserere ,  humilitatem  insinuai  sed  in  superbia 
ppccstat. 

Et  alius  dixit :  Uxorem  duxiy  et  ideo  non  postic» 
venire, 

In  uxorc  voluptas  carnis  accipitur,  non  quod 
conjugium  non  sit  bonum  ad  sobolem  propagan- 


terra  tua  et  de  cognatione  tua,  et  veni  in  terram  quam  ^  dam,  sed  quod  nonnuili  expetunt  in  uxorc  non 


monstravero  tibi,  el  dabo  tibi  illam  et  semini  tuo 
{Gen,  XIII.  Quam  terram?  Orientalem,  fluentem  lac 
ei  mel.  Quod  verum  non  est  de  terra  Judaese,  nun- 
quain  enim  illa  fluxit  lac  et  meU  Sed  est  terra  ra- 
iionaiis  quain  Christus  suscepit,  de  cujus  incarna- 
iione  lac  et  mel  profluxerunt.  Lac,  id  est  opus 
miraculorum,  per  quod  rudes  quasi  pueri  susten- 
tantur ;  mel,  id  esl  eloquium  doctrinae,  ut  ait  Pro- 
pheta :  Quam  duicia  faucibus  meis  eloquia  tua,  super 
mel  et  favum  ori  meo  (PsaL  cxvin).  Bene  ergo  di- 
cium  fiiit  Abrahae,  exi  de  terra  tua  et  de  cognatione 
tua,  id  est,  de  Judaismo  el  de  circumcisione  inteU 
lige  exeundum  esse  qui   salvari  vult.  Nec  solum 


fecunditalem  prolis,  sed  desideria  voluptatis.  Cod- 
jugium  ergo  non  repreiieuditur,  sed  integritas  ad 
majorem  honorem  vocatur.  Iteni,  in  villa  eoipb 
dominatio  notatur,  et  superbia  castigatur.  Primus 
homo  dominari  voiuit,  qui  dominum  habere  nolHil. 
Qiiid  est  dominari,  nisi  propria  potestate  gaodere? 
Quinque  juga  sniit  in  sensibus;  iria  facile  apj»- 
rent  :  nam  duo  sunt  oculi,  duae  aures,  duo  nares. 
In  gustu  etiain  duo  sunt  insirumenta,  lingua  et  pa- 
latiis.  Voluptas  carnis  quae  ad  iactum  pertinel, 
occultius  geminatur.  Est  enim  ei  forinsecas  et  ifi- 
trinsecus.  Juga  boum  dicuniur,  quia  per  sensus 
istos  terrena  requiruntur,  et  boves  ierraiu  vei-sant. 
Et  sunt  homincs  qui  nihil  volunt  credere,  nisi  quod 


Judaei,  sed  nullus  homo  potest  manducare  lac  et 

mel  Deif  nisi  terram  et  cognationem  suam  relin-  d  seiisibus  percipiunt.  Uxor  pertinei  ad  voluplsleni 

quat,  ut  illud,  nisi  quis  relinqtiat  patrem  et  matrem     carnis,  quae  multos  impedii. 

et  cxlera,  non  potest  meus  esse  disciputus    {Luc. 

xiv).  Item  :  Qui  vult  meus  esse  discipulus,  abneget 

semetipsum  (Luc.  ix).  Relinquil  ergo  cognationem 

suam,  non  qui  contemnit  eam,  sed  qui  plus  diligit 

Deum  quam  parentes.  Relinquit  terram  suam,  qui 


camis  suae  non  sequitur  voluptatem.  Ex  tempore 
lloysi  coepit  convivium  istud  praeparari,  quando 
lex  data  est.  Quod  convivium  ira  diversjs  speciebus 
juslitiae  decoratum  est,  sicui  regale  prandium  di* 
versis  cibis  ornatur.  Ex  eodem  iempore  exieruni 
Invitatores,  id  est  prophetif^. 

Et  cccperunt  simul  omnes  excusare. 

Qiii  venire  noluerunt,  excusani,  ei  sic  biierdu- 


Iterum  misit  alios  servoSy  dicens  :  Dicite  intilsin, 
Ecce  prandium  meum  paravi,  tauri  mei  et  aliHis 
occisa  sunt,  et  omnia  parata,  venite  ad  nuptiat. 

Servi  primi,  fuerunl  prophets  praenuntii  incsr- 
nationis ;  secundi,  sunt  aposloli  qui  facia  asserQnt 
[Gregor.]  Unde  hic  diciiur,  prandium  meum  p.ir2- 
tum,  id  esi,  mysterium  incarnaiionis  conipletun, 
et  introitus  regni  aperius  qui  anie  fuerat  clausus. 
Tauri  et  saginaia  occisa  intelliguntur  santti  occisi 
[Chrts.]  Omnes  propheiae  ei  Christus  occlsi  sonl 
ideo,  ut  hoc  spirituale  iaberaaculum  firmiter  (igu' 
retur.  Nam  sicui  viscera  agni^,  id  esi  eioqoia 
Ghriftii    hooiines  non  manducaverunt  iiisi  po>«- 


593  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS:  891 

quam  occisns  est,  sed  post  mortem  ejus  Evangelia  A     Reliqui  vero  tetmerunt  $ervo$  eju$^  et  tinUmmelif 


ejus  praedicaTerunt ;  sic  et  viscera,  id  est  eloquia 
prophetarum,  non  sunt  suscepta,  nisi  postquam 
occisi  sunt.  Si  enim  suscepissent  sermones  Isaise, 
cunquam  serrassent  eum;  sed  postquam  occisus 
est,  Judaei  coeperuut  eom  lugere.  Sicut  enim  nuliius 
TiYentis  animalis  yiscera  manducantur,  ita  yiven- 
tium  prophetarum  sermones  nemo  susceptt.  Sagi- 
nata  sunt,  gratia  Dei  pleni.  Nec  ideo  dixit  tauros  et 
saginata,  quia  tauri  fuerunt  saginati,  sed  non  om- 
nes  saginati  fuerunt.  Quidam  enim  tantum  pro- 
phetae  fuerunt,  quidam  autem  propheue  et  sacer- 
dotes,  sicut  iereroias  et  Ezechiei :  ergo  saginata  di- 
cit  prophetas  tanlummodo,  quia  repleti  fuerunt 
Spiritu  sancto,  tauros  autem  qui  prophetse  fueruait 


affeetos  occiderunt. 

De  sua  morte  tacet,  quia  in  priori  parabola  ind« 
dixerat,  et  ostendit  mortem  discipulorum  suorum» 
quos,  post  ascensum  suum,  occiderunt  Judaei. 

Rex  autem^  cum  audissetj  iratusest^  et  missi$ 
exercitibus  suis  perdidit  homicidas  i/io<,  et  civitatem. 
iUorum  succendit» 

Magni  criminis  arguuntur,  qui  servos  regis  occi- 
derunt.  Quando  venit  ad  ultionem,  homo  siietur,  ei 
ret  tantum  dicitur.  Exercitibus^  id  est  malis  an* 
gelis,  seu  Romanis  sub  Yespasiano  et  Tito,  Jodaeoi 
intercmit,  et  praevaricatricem  succendit  civitatem^ 
Yel  ita :  Exercitibus^  id  est  sauctis  angelis,  per  quofi 
jodicium  exercebit,  persequentes  perdet,  et  civitm^ 


et   sacerdotes.  Sicut  enim  lauri  duces  sunt  gregts,  ^  tem,  id  est  camem  in  qua  habitaverunt,  cum  ani- 
ita  et  sacerdoies  principes  populi.  [Gregor.]  Ali-     ma  in  gehenna  cremabit 


ter  :  Tauri  sunt  Patres  Yeteris  Testamenti,  qui  ini- 
micof  8U0S  ex  permissione  legis  quasi  cornibas 
▼irium  repercutiebant.  Altiiia  vero  signiflcant  Pa- 
tres  Novi  Testamenti,evangelica  praecepta  ierientes, 
et  pennis  sanctae  contemplationts  ad  subliroia  ela- 
tos,  per  gratiam  aetemse  pinguedinis  perceptam, 
sicut  altilia  saginata  dicimus  ab  eo  quod  est  alere. 
[CHavs.]  Nota  quod  in  priori  invitatione  nihil  de 
tauris  et  altilibus  dicitur;  sed  in  secunda,  quia 
Deus,  cum  verba  ejus  audire  nolurous,  adjungil 
exefDpIa.  Omnia^  inquit,  parata  sunt;  quia  quid- 
quid  quaeritur  ad  salulem,  totum  jam  adiropletum 


Tunc  ait  servis  suis  :  Nuptia  quidem  paraUe  sunt^ 
sed  qui  invitati  erant^  non  fuerunt  digni,  Ite  erga 
ad  exitus  viarum^  in  plateas^  et  vicos^  et  civUatee^ 
et  quoscunque  inveneritis  pauperes  ac  debiiest  ceseoe 
et  claudosj  vocate  ad  nuptias, 

[Ghrts.]  Quantae  sunt  diversitates  actuum  li 
hoc  mundo,  tantae  simt  viae  quae  ducunt  ad  diabo^- 
lum,  generalem  scilicet  viam  perditionis.  Ideo  erga 
dicit ,  ite  ad  exitus  viarum ,  ut  cujusiibet  condU 
tionis  homines  vocent  ad  fldem.  Potens  est  enim 
Dei  gratia  quoslibet  barbaros  mente  corrigere,  qui 
cor  Nabuchodonosoi^  ad  feralem  sensum  motavit. 


esC   in  Scriptoris.  Qui  ignarus  est ,  inveniet  ibi  q  et  iterum  ad  humanum  intellectum  reduxit  (Dan^ 

iv).  [Gregor.— Remig.]  MitUt  ergo  in  plateas  e4 
vicos  et  civitates,  invitans  pauperes,  debiles,  caecos 
et  claudos,  ut  nuUa  sit  discretio  loconun  seu  per^ 
sonarum  venientibus  ad  fldem  Gbristi.  Ostendit 
enim  quia  debilitas  corporis  nulium  excludit  a 
regno  Dei,  rariusque  delinquit  cui  deest  illecebra 
peccandi ,  et  citius  ad  Deum  convertitur  qui  non 
habet  in  mundo  ubi  delectetur.  Aliter  :  Pauperes» 
debiles,  caeci  et  claudi,  dicuntur  Jgentiles  comparS"» 
tione  Judaeorum,  qui  per  legem  et  propbetas,  diviiesi 
forles,  illumjnati  et  erecti  esse  deberent,  sed  haee 
esse  falso  praesumunt.  Mittit  ad  plateas,  cum  pec- 
catores  de  latioribus  viis  vocat  ad  angustam  viam 
vitae.  Mittit  ad  vicos,  cum  iilos  invitat,  qoos  tem- 


qnid  discat ;  qui  contumax  est  et  peccator,  inve- 
niet  ibi  futuri  judicii  flagella.  Omnes  cibi  inve- 
niuntur    in    Scrioturis,  et  parvulorum  et  roajo- 

llii  autem  neglexerunt.  Et  abierunty  atius  hi  oi'/- 
lesm  suamy  alius  vero  ad  negotiationem  suam, 

Non  dixit,  mali((iiati  sont,  sed  neglexerunt,  quia 
non  omnes  Judaei  cmcifixerant  Ghristum,  aut  con- 
senserunt  in  morte  ejus.  Omnis  actus  humanus 
duplex  est,  aut  villa  videlicet ,  aut  negotiatio.  In 
villa  intelligitur  omne  opus  terrenum,  sive  in  agro, 
siTe  in  viuea,  sive  in  ligno,  sive  in  ferro,  et  quid- 
qnid  labore  mannum  flt.  Quod  autem  non  labore 
manuum,  sed  aliis  lucris  consequimur,  ut  in  hono- 


rlbus  permanere  aut  in  militia  aut  in  mercatione,  D  poraliom  remm  vocat  inopia.  Mittit  ad  civitates. 


omne  hoc  negotiatio  appellatur.  Duobus  ergo  verbis 
omne  opus  humanum  conclusit,  sive  honestum,  ut 
est  ▼illx  cnltura,  unde  Salomon  ait,  ne  oderis  rusti- 
cam  operationem  {Eecles.  vii),  sive  inhonesUun,  ut 
est  negotiatio  dignitatis  sive  militiae,  sive  merca- 
turae,  nnde  nihil  Judaei  antea  tendbant.  Sed  forte 
dicis  :  Et  villam  colere  peccatum  est,  quia  impe- 
dimentum  est.  Non  est  cukora  villae  peccatum,  sed 
cu  prseferendo  eam  Deo,  facis  esse  peccatum.  Aut 
ita  :  Villa  est  mundus  iste,  circa  quem  amatores 
mundl  OGCupantur,  negotiatio  autem  praedicatio 
legis  et  procuratio  templi,  quam  avari  sacerdotes 
et  caeteri  ministri  tempU  quasi  negotiationem  exi- 
stimant. 

'  Pathol.  CLXXXVL 


cum  eos  vocat  qui  culta  ab  iucultis  secemunt,  qui 
tenere  legem  naturae  sub  urbaaa  conversatione  no- 
verant. 

Et  ait  servus :  Factum  et/,  Domine^  ut  imperasti.ct 
adhuc  locus  est.  Et  ait  Dominus  urvo-:  Exi  in  vic^ 
et  sepest  et  competle  intrare^  ut  impleatur  domus  mea. 
Dico  autem  vobis^  quia  nemo  virorum  iUorum  qui 
vocati  suntj  gustabit  dBnam  meam.  i 

Iroplenda  est  domus  Dei  numero  praedestinatu- 
rum,  sed  superbi  peccatores  qui  vocati  venire  no- 
luerunt,  seipsos  irrecuperabiliter  exduserunt.  Yocat 
Dominus  per  se,  vocat  per  angelos,  per  patriarchas» 
per  apostolos,  per  miracula,  per  flagella,  Memo 
c<mtemnal  venire»  ne,  dum  vocatus ,  excusat»  ooai 

ta 


lOS  ZACHAIU.€  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  595 

voluerit  intrare,  non  valeat.  [Aggcst.1  Yenerunt  A  et  totus  mundus  stabit  adversum  nos  in  lesilibo. 


de  plateis  et  vicis  humiliati  peccatores  ex  genti- 
bus,  veniant  de  sepibus  bseretici.  Nam  qui  sepes 
construunt,  divisiones  quaerunt.  Trahantur  a  sepi- 
bus,  evellantur  a  spinis.  Cogi  nolunl;  voluntate, 
Inquiunt,  nostra  iutremus.  Non  hoc  Dominus  im- 
peravit ,  qui  ait ,  compeUe  intrare.  [Gregor.]  Foris 
inveniatur  necessitas,  intus  nascatur  voluntas.  Ita- 
que  vi»  et  sepes  intelliguntur  erroneae  sectse  et 
hxrescs.  Liquet  igitur  qnod  alii  vocantur  et  ve- 
nire  contemnunt ;  alii  vocantur  et  veniunt,  alii  in- 
irare  compelluntur.  Yocantur  et  venire  contem- 
Dunt,qui  donum  intellectus  accipiunt,  sed«umdeiii 
iniellcctum  operibus  non  sectantur.  Vocantur  et 
veniunt,  qui  acceptam  inteliectus  gratiam  operando 


nium  peccatorum  nostrorum,  etsi  omniai  tacear;, 
ipsaa  tamen  cogitationes  nostrae  el  ipsa  opera  spe- 
cialiter  slabunt  ante  ocuios  nostros  ante  Deum,  di- 
cente  Apostolo  :  Cogitationibus  invicem  accumiibu 
aut  eliam  defendentibus  in  die^  quando  juduamt 
Dominu9  occulta  hominum  per  Jesum  Chruitn 
{Rom,  11). 

Tunc  dicit  rex  minitlrit :  Ligatii  pedibm  ejui  ti 
manibuSf  mittite  eum  in  tenebras  exterioTety  ibi  mi 
fetus  et  stridor  dentium, 

Ligatas  manus  et  pedes,  fletumque  oculorum  a 
stridorem  dentium,  vel  ad  comprobandam  resurr^ 
ctionis  veritatem  intellige,  vel  certe  ideo  ligantur 
manus  et  pedes,  ut  desistant  male  operari,  e(  cur« 


perficiunt.  Gompelluntur  intrare ,   quos  Ecclesia  B  YetQ  ad  effundendum  sanguinem.  Quae  nunc  sponie 
temporaliter  punit ;  quia  conversi  sunt  retrorsum, 
posiquam  posuerunt  manum  ad  aratrum. 

Et  egresii  servi  ejus  in  vias^  congregaverunt  omnes 
qnos  ittvenerunt^  malos  el  bonos^  et  imptetiie  sunl 
nuptiis  discumbentium, 

Per  bonos  et  maios  pperte  ostendiiur,  quia  per 
nuplias  Ecclesia  designatur,  quae  nunc  et  indiscreta 
anscipit,  et  postmodum  in  egressione  discemit. 
Mali  miscentur  bonis,  quia  nequaquam  perducitur 
ierrum  animae  ad  subtiiitatem  acuminis,  si  hoc 
non  eraserit  lima  alienae  pravitatis.  Debent  enim 
boni  toierare  malos,  sicut  in  arca  Noe  diversa  fue- 
1'unt  genera  aninudiunif  et  in  horreo  sunt  grana 
cum  paleis. 

M.  T 

Intravit  autem  rex  ut  videret  diseumbentes^  et  vi' 
di»  ibi  kominem  non  vestitum  veste  nupiiali.  Ei  ait 
iUi :  Amice^  quomodo  huc  intrasti  non  habens  vestem 
nuptialem? 

[Chms.]  Rex?(id  est  Deuf)  intravit,  non  quin 
ubique  sit,  sed  ubi  vuU  aspicere,  ibi  dicitur  prie- 
9ens;  ubi  non  vult,  iLI  absens.  lutravit  ut  videret, 
id  est  ut  videri  faciat  singulorum  merila.  De  fu- 
tuio  loquitur  hic  per  tempora  prseterita.  Dies  aspe- 
ctionis,  dies  est  judicii,  quando  visitaturus  est 
Chrislianos,  qui  supcr  mcnsaui  Scripturarum  recum- 
bunt ,  id  est  requiescunt ,  et  ccelestibus  repientur 


ligantur  in  vitio,  tunc  in  supplicio  ligabQnlnr  do- 
lendo.  hi  lletu  quoque  oculorum  et  stridoredeo- 
tium,  per  meiaphoram  membrorum  corporaliuoi 
magnitudo  ostenditur  torroentorum.  Exteriores  k- 
nebrae  sunt  novissimas ,  id  est  aiterna  noK  damna- 
tionis,  quia  interiores  sunt  caecitas  cordis.  Re- 
pulso  uno  in  quo  omne  corpus  malorum  expriiui- 
tur,  generalis  sententia  infertur. 

MuUi  autem  sunt  vocatif  pauci  vero  elecli. 

Tale  est  quod  dicit  :  Non  unus  tamen  de  Tocalis 
est  ejectus  dc  nuptiis,  sed  de  multis  est  intdlif> 
dum.  Divini  enim  Verbi  nunc  epulas  sumimus,  sed 
in  die  judicii  rex  iutrans  nos  distinguet.  Aliter : 
Ex  hoc  quod  non  dixit :  intravit  rex  ut  remunerartt, 
sed  ut  videret ,  datur  suspicio  ne  forte  hoc  non  de 
vindicta  judicii  intelligatur.  Neque  enim  dixit :  Miiuii 
eum  in  tenebras  inferiores ,  id  est  in  inferiora  loca 
infemi,  unde  alibi :  Et  eripuisti  animam  meam  ex  is- 
femo  inferiori  (Psal.  lx.xxv)  ;  sed  dixit :  exumtt. 
Ergo  secundum  hanc  sententiam  dies  aspeciioois, 
dies  tentationis  est,  quando  dignatus  est  leniaK 
Ecctesiam  suam,  ut  videat  qui  fidem  habet  el  opera. 
Quoties  ergo  tentat  Ecclesiam,  ingreditur  ad  eani, 
ut  videat  qui  sunt  digni  nuptiis  ccelestibus,  el  si 
tunc  invenil  iiidignum  aliquem,  interrogateum.Quia 
humana  simplicitas  difiicile  fraudulentiam  simulalx 
mentis  inteliigit,  idcirco  hunc  indignumcoctu  nuptiali 
Deus  solus  invenit.  Nuptiale  autena  vestimeDiuoi  est 


doclrinis.  Vestem  nuptialem  accipe  praecepta  Do-  0  fides  vera,  unde  Apostolus  ait :  Exspoliate  m  h- 


mini.  Si  quis  igitur  in  die  judicii  fuerit  inventus,  sub 
iiomine  Christiano,  indutus  exuviis  veteris  hominis, 
nudiet  istud  :  Amice ,  quomodo  huc  intrasli  ?  Ami- 
cum  vocat,  quod  invitaius  fuit.  [Hieron.]  Amplius : 
Yestts  nuptialis  est  charitas,  quam  habere  debet 
oronis  baptizatus^  et  quse  ita  habetur  in  duobus 
praeeeptis,  id  est  in  diiectione  Dei  et  proximi,  si- 
cut  in  duobus  lignis  [linia]  superiori  et  inferiori 
vestis  texltur.  Amice^  dicit,  ac  si  aperte  dicat : 
Amice,  et  non  amice.  Amice  per  fidem,  sed  non 
amice  per  operationem. 

At  iile  obmntuit, 

[Cdrtso.]  Hic  ab$condimHS  opera  et  celainus 
corda  ncstra,  sed  in  illo  die,  quaudo  sol  ct  lunai 


terem  hominem  cum  actibus  stits,  vestientes  voi  n«- 
vumt  qui  sectmdum  Deum  creatus  est  in  justiliAu 
sanctitale  veritatis  {Coloss.  iii).  Justitia  pertinel  aii 
conversationem  bonam ;  sanctitas  veritatis,  ad  fidfu 
veram.  Interrogatio  autcm  fit  in  cogitatioBibC'» 
impii.  Quasi  dicat  :  Utquid  Christianus  esfactiis- 
Opera  lua  non  sunt  Christiani.  Hunc  talcmcna 
viderit  Deus  in  Ecclesia  non  babentem  quid  respoA- 
deat  conscieutiae  sux,  tradit  eum  spirilibus  iodttC' 
tionum.  Nam  mala  per  malos  ministros  reddii,  ei 
ligant  ei  manxis,  id  est  opera  rectitudinis ,  et  pedes« 
id  est  motus  animae,  quibus  incedit  non  de  locoad 
loGum,  sed  de  malo  ad  bonum,  et  de  bono  ad  ma- 
lum,  ul  sic  laqtieum  prrilitionis  incurrat.  £t  l^ 


^97  IN  UNUM  EX  QUATIOR  LIBCR  TERTIUS.  303 

iniUilur  in  eiteriores  tenebras'vel  gentiliunQ,  vel  A  quod  pro  decem  nummis  computabatur,  et  babebal 
Jtidaeorum,  vel  baereticorum.  Et  forsitan  propin-     imaginem  Caesaris. 


quiores  sunt  tenebne  gentilium,  qui  veritatem  sper* 
nunt  quam  non  audierunt ;  exteriores  autem  Judaeo^ 
nim,  qui  non  crediderunt ;  magis  exteriores  haereti^ 
corum,  qui  didicerunt.  Modo  mittuntur  in  tenebras 
exteriores,  postea  patientur  fletum  et  stridorem  den- 
tium. 

CAPUT  CXXYl. 


M.  r  R. 


Tunc  abeunCes  PkariswU  eonsiUum  iniemnt  ut  ca- 
perent  eum  in  sermone,  Et  mittunt  ei  discipulos  suos 
cum  HerodianiSy  dicentes  :  Magister^  scimus  quia 
rerax  es,  et  viam  Dei  in  veritate  doces,  et  non  est  tibi 
cura  de  aliquo,  Nonenim  respicis  personam  hominum. 

[IUmig.]  Non  times  praelatam  personam,  sed 
^eque  dicis  veritatem  majoribus  et  minoribus.  Ma- 
gistram  vocant  et  veracem,  ut  quasi  laudalus  my^ 
sterium  cordis  sui  simpliciter  eis  aperiat,  eosque 
veiit  babere  discipulos.  Per  Herodianos  intellige 
gentiles,  Herodi  tetrarchae  qui  Joannem  decollavit 
(amulantes,  sive  alii  Herodi  Antipatri  iilio.  Quale 
consilium,  tales  et  consiliatores.  Cogitabant  apud 
se  sacerdotes  :  Omnes  sciunt  quia  inimici  ejus  su- 
rous,  et  inimicorum  testimonium,  etiamsi  verum  sit, 
reprobatur.  [Cvrtso.]  £t  ideo  per  seipsos  non  inter- 
rogant  :  nam  inimicus  manilestus  melior  est  quam 
amicus  flctus :  facilius  enim,  dum  timetur,  vitatur. 


B 


Et  ait  illis  Jesus  :  Cujus  est  hcsc  imago  et  super* 
scriptio  ?  Dicunt  ei  :  Cassaris. 

Interrogat  non  ignorans,  sed  ut  ad  sermonem 
eorum  competenter  responderet.  Tiberium  sub  qiio 
passus  est  Dominus,  privignum  Augusti,  dicunt  bic 
Csesarem,  qui  in  ioco  viirici  successerat.  Omnes 
autem  reges  Romaui  a  Caio  Caesare  qui  imperiuni 
arripuerat,  Caesares  appellati  sunt. 

Tunc  ait  illis  :  Reddite  ergo  qum  sunt  Casaris  Ca^ 
sari ,  et  quce  sunt  Dei^  Deo. 

Csesaris  sunt  nummi  tributum,  pecunia;  Dei 
vero  sunt  decims,  primitiae,  oblationes.  Et  sicut 
Caesar  exigit  impressionem  suae  imaginis,  sic  et 
Deus  animam  lumine  vultus  sui  signatam.  [Ahbros.] 
Cum  igitur  alia  sit  imago  Dei,  alia  mundi,  si  Chri- 
stus  non  habuit  imaginem  Caesaris,  cur  censum 
dedit?  Noa  de  suo  dedit,  sed  mundo  reddidit  quod 
erat  mundi.  Et  si  tu  non  vis  obnoxius  esse  Caesari, 
noli  habere  quae  sunt  mundi.  Sed  si  habes  divitias, 
obnoxius  Caesari  es.  Si  vis  terreno  regi  nihil  de- 
bere,  omnia  tua  relinque,  Cbristum  sequere,  et  bene 
prius  quae  Caesaris  sunt  reddenda  decerne.  Non 
enim  potest  esse  quis  Domini,  nisi  prius  mundo 
renuntiaverit. 

Et  ttudientes  mirati  sunt,  et  relicto  eo,  abierunt. 

[HiLAR.]  Cum  potius  credere  deberent,  recedunt 
nirantes,  quia  non  habent  tentandi  locum.  Est  emu 


Miscrunt  ergo  (discipulos  suos   eum    interrogare  q  extra  querelam  injuriae,  Caesari  reddi  quod  CaesariH 


quasi  minas  suspectos,  ut  aut  eum  abscondite  deci- 
perent,  aut  deprehensi  minus  erubescerent.  Sed 
discipuli  pares  erant  magistris  suis  in  malitia, 
quamvis  setate  minores.  Nam  et  pulii  serpentium 
statura  sunt  iNreviores,  veneno  autem  aequales,  et 
catuii  lapomm  adhuc  teneri,  etsi  venari  non  pos- 
sunt,  gaudent  tamen  in  sanguine  et  morsibus.  De 
talibus  alt  Propheta  :  MoUiti  sunt  sermones  eorum 
super  oteum,  el  ipsi  sunt  jacula  (Psal^  liv). 

Dic  ergo  nobis  quid  tibi  videtur  ?  Licet  censum  dare 
Cttsari  an  non, 

Fraudulenta  interrogatio,  sub  hoc  sensu,  non  est 
justum  ui  nos,  servi  summi  regis  terrenis  regibus 
serviamus.  Si  enim  indignum  est  ut  homo  luiius 


est;  Deo  autem  quae  ejus  propria  sunt  reddere  no9 
oportere,  videlicet  corpus,  animam,  voluntatem.  Ab 
eo  enim  haec  et  originem  et  profectum  sumunt. 
CAPUT  CXXYU. 
/n  iUo  die  accesserunt  ad  eum  Saddueofiy  qui  di- 
cunt  non  esse  resurrectionem^  et  interrogavcrunt  eum 
dicentes  :  Magister,  Moyses  dixit :  Si  quis  mortuus 
fuerit  non  habens  filios,  ut  ducat  frater  ejus  uxorem 
iUiuSf  et  suscitet  semen  fratri  suo.  Erant  autem  apud 
nos  septem  fratres^  et  primus  uxore  ducta  defunetus 
est^  et  non  habens  semen,  retiquit  uxorem  snam  frafri 
suo.  Similiur  secundus  mortuus  est  sine  fHio^  et  ter" 
tius  accepit  illam,  et  omnes  septem,  et  non  relique^ 
runt  semen.  Novissime  autem  omnium  et  mulierde* 


re%\%  alteri  regi  serviat,  et  si  hoc  fecerit,  injuriam  D  functa  est.  In  resurrectione  ergo  cujus  eorum  erit 


faciet  doinino  suo  :  quanto  magis  indignum  est,  ut 
cultores  Dei  humanis  potestatibus  graventur  ?  [Hie- 
RON.]  Alii  autem  dicebant  Romanis  pro  omnibus 
militantlbus,  ad  securitatem  et  pacem,  debere  tri- 
buta  persolvi.  Pro  qua  seditione  postea  regnum  et 
patria  destructa  sunt.  Ad  boc  igitur  Pharisaei  pro- 
vocant  respondentem,  ut  dicat  non  debere  solvi 
Iributa,  et  inde  contra  Romanos  seditionis  auctor 
teneatur. 

Cogniia  autem  Jesus  nequitia  eorumy  ait :  Quid  me 
tentatis^  hgpocritcet  Ostendile  mihi  numisma  census. 
At  Hli  obtuterunt  ei  denarium. 

Prima  virtus  est  respondentis  interroganlium 
mentes  cognoscere.  Numisma  est  genus  rummi, 


uxor  ?  Omnes  enim  habuerunt  eam. 

[HiERON.  —  Beda.]  Duae  erant  haercses  in  JudTis. 
Pharisaeorum  et  Sadducaeorum.  Pharisaei  suarum 
traditionum,  quas  deuterosin  (id  est  secundam  le- 
gem)  vocant,  juslitiam  praeferebant,  unde  el  divisi 
vocabantur  a  populo.  Sadducaei  autem  qui  justi  in- 
terpretantur,  corporis  et  animae  resurrectionem  no- 
gabant,  putantes  interire  animas  cum  corpore.  Quo- 
circa  turpitudinem  fabulse  fingunt,  vei  potest  fleri, 
ut  in  genle  eorum  hoc  aliquando  acciderit.  In  Icge 
enim  litlerae,  cogebanlur  nubere  in  vita,  sed  in  lcge 
spiritus,  commendatur  castilas.  Mystice,  scptem 
fratres  sine  filiis  defuncti,  reprobis  quibusque  con- 
grnunt,  qui  per  totam  hujus  sxculi  vitam,  qua^' 


509 


ZACHARIiE  CimYSOPOLITANi  EPISCOPI 


^CO 


septem  diebus  volvitur,  a  bonis  operibus  steriles  A  qui  omnino  perierunt,  ut  Sadducaei  puUbim,  sed 


cxistuQt,  et  ad  ultimum  ipsa  mundana  conversatio, 
quasi  uxoreorum  infecunda»  transit. 

Et  ait  illis  Jesus  :  ErratiSy  nescientes  Scripturas, 
iieque  virtutem  Dei,  FHii  siBcuU  hujus  nubunt  et  tra- 
^duntur  ad  nuptias.  lUi  autem  qui  digni  kahebuntur 
Uasculo  isto  et  resurrectione  ex  mortuis^  neque  nubunt, 
neque  ducunt  uxores^  neque  enim  ultra  mori  pote^ 
rtcnl,  sed  sunt  sicut  angeti  Dei  in  ccelo,  et  filii  suni 
Dei,  cum  sint  filii  resurrectionis. 

Haec  non  ita  intelligendum  est,  quod  indigni,  id 
esl  peccatores,  vel  minime  resurrecturi ,  vel  ad 
nuptias  resurrecturi  sint  credendi ;  sed  quod  Do- 
minus,  ut  ad  resurrectionis  gloriam  excitet,  de  electis 
Eolummodo  voluerit  facere  sermonem.  Restirrecturi 


vivorum  vita  beata.  Omnes  enim  quonim  Ihnms 
et  Deus  est,  vivunt  ei,  qui  aeterna  disposttione  su) 
vita  est  animarum,  et  resurrectio  corporum.  Unde 
alibi  Dominus  :  Qui  credit  in  me,  etiam  si  moriHu 
fuerit,  vivet  {Joan,  xi).  Poterat  apertiora  de  resur- 
rectione  tesUmonia  reddere  prophetaruin,  ged  pro* 
phetas  Sadducaei  non  recipiunt 

Et  audientes  turbw^  mirabantur  in  doctma  ejm. 
Respondenles  autem  quidam  Scribarum,  dixemi: 
Magister^  bene  dixisti. 

[Beda.]  Nota,  cum  insidiatoribus  et  concDlcato- 
ribus  Dominus  secreta  mysteria  loquatur,  non  tameR 
sanctum  dat  canibus ;  sed  aderant  idonei ,  qnos 
propter  aliorum  immunditiam  non  oportebat  negligi. 


«quales  erunt  angelis  et  in  castitate  et  in  immor-  ^  [Chrts.]  Ubi   de  manu  arida  tractatur,  GhristQs 


talitate.  Connubia  quippe  habentur  propter  Olios , 
iilii  propter  snccessionem,  successio  propter  mortem. 
[Chrtso.]  Ubi  ergo  non  est  mors,  neque  connubia. 
Sadducaei  non  credebant  esse  conjugia  post  moriem, 
quandoquidem  ipsam  resurrectionem  negabant,  sed 
defensionem  erroris  sui  putabant  se  invenisse  apud 
se  dicentes  :  Sicut  non  est  possibile,  ut  mulier  quae 
fuit  septem  virorum  sit  unius  uxor  privata,  aut 
omnium  communis  :  sic  non  est  possibile,  ut  flat 
resurrectio  mortuorum.  Quare  Dominus,  cum  de  je- 
juniis  et  cleemosynis  caeterisque  virtutibus  spiritua- 
libus  lociitus  fuisset,  non  angelornm  similitudinem 
introduxit  nisi  modo?  Quoniam  sicut  onmes  actus 
camales  opera  sunt  animalium,  prascipue  tamen  ^ 
actus  libidinis :  sic  et  omnes  quidem  virtutes  spii«- 
tuales  res  sunt  angelic» ,  praecipue  tamen  castitas. 
Ubi  Matthxus  et  Marcus  habent,  neque  nubentj  neque 
nubentur^  Graeco  idiomati  Latiaa  consuetudo  noft 
respondet.  Nubere  enim  proprie  dicuntur  mulieres, 
et  viri  uxores  ducere.  Sed  nos  simpticiter  dictum 
intelligamus,  neque  nubent  viri,  neque  nubentnr 
rouUeres.  Hoc  respicit  ad  virtutem  Dei,  sequentia 
vero  ad  hoc  quod  dixerat :  Erratis,  nescientes  Scri- 
pturas. 

Quia  vero  resurgant  moriui^  non  legistis  in  libro 
Moysi  super  ru^tfm,  quia  dictum  est  a  Deo^  ^fuomodo 
dixerit  illi  Deus  :  Ego^  suni  Deus  Abraham,  Deut 
Isaac^  et  Deus  Jacob  (Exod,  iii).  Non  est  Deus  mor- 


calumniatoribus  primum  sub  quadam  quaestioite 
auctoritatem  profert,  deinde  rationem.  Hic  auteoi 
prius  rationem  posuit,  dicens  :  /n  resurTecWm 
enim  neque  nubenty  neque  nubentury  deinde  auctori- 
tutem,  Ego  sum  Deus  Abraham.  Hpc  fecit,  ut  caluin- 
niatoribus  prius  auctorttatem  proferamus,  deinde 
rationem.  Interrogantibus  autem  quocunque  propo- 
sito,  prius  rationeni  exponamus,  postea  auctoriiite 
confirmemus.  Calumniatores  enim  cenvinci  oporiei, 
interrogatores  aulem  doceri;*nam  caliimQialor, 
etiamsi  rationem  inteliigat,  non  conseotit. 
CAPUT  CXXVIII. 

M.  ^,'  R.  '''  L,  "• 

Phariseei  autem  audientes  quia  silentium  impoimh 
set  SadducteiSj  convenerunt  in  unum.  Et  accetsitum 
de  ScribiSf  legis  doetor^  tentans  eum  et  dtcens :  M^ 
gister,  quod  est  mandatum  magnum  in  tegel 

[HiEROM.]  Licet  Pbarisaei  et  Sadduc^i  inter  se 
contrarii  essent,  tamen  pari  mente  consenseruntad 
tcntandiim  Dominum,  quod  iegimus  fecisseHerode» 
et  Pilatum  in  nece  Domini.  Pbarisaeis  s<epe  confii- 
tatis,  malitia  et  livor  nutrit  impudentiam.  liaqiit 
nudi  a  veritate,  multitudinesearmavenint,dlcezitn 
apud  se  :  Omnes  loquamur  per  unum,  ut  si  fueril 
viclus,  videatur  confusus.  Magistrura  vocat,  cjjos 
non  vult  esse  discipulus.  SimpUcissimus  interrog^ 
tor,  et  malignissimus  insidiator,  de  magiio  maDdaio 


luorum^  sed  vivorum,  Omnes  enim  vivunt  ei,  Vos  ergo  D  interrogat,  qui  nec  minimum  observat.  lUe  eaiai 


multum  erralis. 
^  [HiERON.]  !n  rubo  similitudo  nostra  fuit,  quia 
i^nis  ibi  ardebat,  sed  non  ejus  spinas  consuroebat. 
Sic  in  nobis  eloquiiim  divinum  ignitum  est,  nec 
bpinas  noslras  sub  maledicto  germinatas  absumit. 
Inquiens  :  Deus  Abraham^  Deus  Isaac^  Deus  Jacob^ 
ter  Deum  nominando,  Trtnitatem  significat;  Deum 
iterans,  unam  substantiam.  [Hilar.]  Vivunt  autem, 
qui  vendicant  portionem  suam,  quam  elegerant  ba- 
bere  in  terra  viventium.  Si  enim  Abraham,  Isaac 
et  lacob  morientes  periissent,  non  dicerelur  Deiis 
eorum  esse,  quia  non  essent.  Nunc  autem  quomodo 
negabuntur  essc,  futurique  semper  illi,  quorum  se 
esfrc  profitetur  xieruitas?  NonestDeus  mor;uorum« 


debet  interrogare  de  majori  justitia,  qui  minorein 
complevit. 

i4tt  itli  Jesus  :  Primum  omnium  mmidatMmni: 
Audi  Israet  Dominus  Deus  tuus,  Deut  unns  esr,  ttH' 
liges  Dominum  Deum  tuum  ex  toto  corde  l«o,  et  ts 
iota  anima  («a,  et  ex  tota  mente  tua^  ei  ex  tota  rtrd^ 
tua,  Hoc  est  primum  et  maximum  mandalum.  (Aff^ 
vi).  Secundum  autem  simiU  est  huie  :  Diliges  frc^ 
mum  tuum  sicut  teipsum.  In  hi$  duobus  numdaht 
universa  lex  pendet  et  prophette  {Levil,  xrx). 

Primum  etmaximum  est,  unum  Deum  superomiiia 
diligere,  et  boc  ante  omnia  debemus  quasi  anicum 
piciatis  fundamentum  locare.  Ideo  non  dixit,  m- 
noftccs,  sed  dUigesy  quia  cognoscere  unitm  Dcua* 


401  IN  UNLM  EX  QUATLOR  LIUER  TERTilJS.  402 

pene  proprium  est  hamaD;»  Daiurae ;  diUgeie  autcm,  A  mus  melius  esse,  cum  lamen  nec  fundamenturo  sme 


religiosi  cordis  et  recti.  Uuic  simile  est  de  dileclione 
proximi,  quia  imago  Dei  esl  bomo.  [Isidorus.]  Di- 
leclio  in  Deum  origo  est  dilectionis  in  proximum, 
€t  dilectio  in  proximum  cognitio  est  dilectionis  in 
Deum.  In  tribus  rebus  Dei  exprimitur  dilectio,  ut 
iiihil  remaneat  in  homiue  quod  non  divinae  dileclioni 
subdaiur.  Nam  dum  dicitur,  dilige  Deum  ex  toto  corde 
tuo,  omnes  cogitationes  referendas  in  Deum  pne- 
cepit.  Dum  vero  dicitur,  ex  tota  anima^  omnes  af- 
feciioiies  animae  referri  ad  Deum  praecepit.  Dum 
vero  adjecii,  ex  tota  mente^  omnem  rationem  indicat 
humanamt  qua  inielUgimus  et  discemimusy  in  rebus 
divinis  esse  occupandam.  Ubi  auiem  dicit,  ex  tota 
virtute^  bonum  perseveraniiae  injungit.  Item  duo 
f  unt  erga  prozimi  dilectionem  servanda,  ei  ui  be-  B 
neficii  impensiene  foveaiur,  et  nulla  malitia  laedatur. 
Uoc  esi,  quod  tibi  non  vis  fieri^  alii  ne  [eceris  (Tob, 
iv),  et  omnia  quacunque  approbatis  ut  faciant  vobis 
homineSy  et  voi  facite  iUis  (Luc.  vi).  Licei  igitur  di- 
versa  dini  praecepia,  qiiibus  aut  utiUier  quae  sunt , 
appetenda  cupimus,  aut  quae  vitanda  sunt  utiliter 
prsecavemus ;  unum  tamen  sunt  in  radice  charitatis, 
quia  omnia  in  dilectione  Dei  et  proximi  facerc  de- 
bemus.  Recte  itaque  dicit,  legem  et  prophelas  re- 
ferri  ad  duo  mandata  charitatis,  quia  tolus  Deca- 
logus  et  monita  propbetarum  ibi  habent  fmem.  \i- 
deamas  ergo  Decalogum  : 

Sed  quia  quod  capitur  metro  melius  retittetur, 
Ecce  decem  chordis  resonat  custodia  [concordia]  legis, 
Cunctipotens  unus,  non  est  alius  Deus  uUus. 
Ipsius  nuUam  caveas  formare  figuram. 
iioc  nomen  frustra  non  sumas,  Snbbala  serva. 
Quatuor  hteejussa  conclusit  prima  tabeUa. 
Ccetera  sex  tabulce  sie  sunt  inscripta  secundce  : 
L^^ngius  ut  dures^  habeas  in  honore  parenies. 
Ne  ferias  gladio,  nec  sis  moechus,  neque  latro, 
?ion  falsus  testiSf  non  sis  inhiaus  alienis. 


R. 


132 

X 


Et  ait  iUi  Scriba  :  BeM,  3tagister,  in  veritate 
dixisti^  quia  unus  est  Deus^  et  non  est  aUus  prceter 
enm^  et  ut  diligatur  ex  toto  cordcj  et  ex  toto  intellectu^ 
el  ex  iota  anima^  et  ex  tola  fortitudine,  et  ditigere 


xdiricatioiie»  nec  ista  sine  ilio  esse  possit.  Non 
igiiur  fundamentum  utilius  esi  aedificatione ,  sed 
dignius,  sicut  caput  est  dignius  membris 

Jesus  autem  videns  quod  sapienter  respondisset^ 
dixit  ilU :  ?ion  es  longe  a  regno  ihi.  Becte  respondi» 
sti :  hoc  fac  et  vives. 

Quia  salus  nostra  consistit  in  cognitione  veriiaiis 
et  amore  viriulis,  Sadducaei  longe  suni  a  regno  Dei, 
cum  nec  cognoscenda  cognoscant,  nec  diligenda  di« 
ligant.  Uic  autem  superbus  tenlutor  minus  longe  est 
cxtra  regnum,  quiajam  per  scientiam  evangelic» 
perfectioni  consensit.  Essei  autem  in  regno  Dei,  sl 
augereiur  ei  cognitio  veri,  ei  dilectio  boni,  ut  Chri'^ 
stum  tam  in  Denm  quam  in  proximum  sQsciperei. 

Lm 
•         X 

iUe  autem^  volens  justificare  seipsumy  dixit  ad  Je- 
sum  :  Et  quis  est  meus  proximus  ? 

Nemo  proximior  homini  quam  Deus,  qui  inirinse- 
cus  et  extrinsecus  novii,  et  omnia  curare  potest, 
scd  onuiis  incredulus  vel  tentator,  nec  Deum  neo 
hominem  proximnm  habet.  Legisperitus,  ob  vulgi 
favorem  captandum,  quod  sapienter  respondisse 
jactarelur,  interrogai  Dominum  quod  faceret,  sed 
quia  seipsum  justificare  desiderai.  Dominus  lerope- 
ravit  rcsponsum  suum,  parabolice  loquens  ei,  ita 
ui  et  oranis  qui  miseitcordiam  facii,  proximus  in- 
ielligatur,  et  specialiter  ipse  Dei  Filius,  qui  nobis 
per  humanitatem  proximus  factus  est,  dcsignetur. 

Sttspiciens  autem  Jesus,  dixit :  iiomo  quidam  de-* 
scendebat  ab  Jerusalem  in  Jericho,  et  incidit  in  lo' 
trones. 

Homo  iste,  Adam  inteUigltur.  Jerusalem,  civitas 
coeiestis»  a  cujus  beatitudine  lapsus  est  in  banc  vitam 
morialem.  Quod  bene  Jericho,  quae  luna  interpreta' 
ittr,  significat,  variis  defectibus  inceria.  Latrones 
intcllige  diabolum  ei  angelos  ejus,  in  quos  non  inci- 
deret,  nisiprius  intus  iumuissei.  Yeraest  enim  sen* 
ieniiadicens :  Ante  ruinam  exaUatur  eor  (Prov.  xvi). 

Qttt  etiam  despoliaverunt  eum^  et  plagis  impositis, 
abierunt,  semivivo  reUcto.' 

DespoUaverunt  eum  gloria  immortaUiatis  ei  vesie 
innocentiae.  Plagae,  peccata  sunt,  quibus  naturae  hu- 


proximum  tanquam  setpsum,  majus  est  omnibus  ho-  ^  man»  integriias  violata  fuit.  Abierunl  auiem,  tion  ab 


Ijcautomatibus  et  sacrificiis. 

[Beda.]  Osiendil  ex  hac  responsione  Scriba,  gra- 
Tein  saepe  inier  Scribaset  Pharisaeos  fuisse  quaestio- 
nein,  quod  esset  maximum  mandatum»  quibusdam 
hostlas  et  sacrificia  laudantibus,  aUis  fidei  et  di- 
lecttonis  opera  praeferentibus,  eo  quod  plures  patres 
ante  legein  absque  omni  viciimarum  ei  sacrificio- 
rtira  consueiudine,  ex  fide  Untum  quae  per  dileciio- 
iiem  operatur,  placuisseni ;  nemo  autem  absque  fide 
ci  dileciione  per  sacrificia.  [Chrtso.]  Nos  autem 
luagnum  et  minimum  mandatum  dicimus  quanium 
ad  digniiatem.  AUoquin  utiUia&  omnium  mandaio- 
fuui  una  est,  ei  sie  orania  sibicohaerent,  utalterum 
aon  possji  esse  sine  altero,  ut  fundaroentum  dici- 


iusidiis  aliquaienus  cessando,  sed  earumdem  insi- 
diarum  fraudes  occuUando.  Semivivum  reliquerunl, 
quia  rattonem  ejus  al)olere  non  valuerunt.  £x  qua 
enim  parte  sapere  ei  cognoscere  Deum  potest,  vivit 
bomo;  ex  qua  vero  peccatis  iabescit,  laetifero  vuN 
ne)*e  fcedatus  jacei  quasi  moriuus. 

Accidit  autem  ut  sacerdos  quidam  deseenderet  ea- 
dem  via,  et  viso  iUo,  prwUriit.  SimiUter  et  levUa^ 
cum  esset  secus  locum  et  videret  eum,  periransiit. 

Saccrdos  et  Icvita  qui  sauciatum  transierimi,  sa- 
cerdoiium  eiministeriumYeteris  Tesiamenii  signifi- 
cant,  ubi  mundi  langucniis  vulnera  poicrani  raon- 
sirari,  non  auiem  curari.  Aii  enim  Aposiolus,  quia 
impohsibUe  erat  sanguine  vituhrum  [tattrorum]  el 


4  3 


ZACHARI^  CIIKYSOPOLITANI  EPISCOPI 


404 


^gnorm}e{hircorumetcu^€rripeccata(Hebr,x.)hikque  A  diens  reddel  quod  promisit,  cum  Dominus  in  judim 

tacerdos  annuntians  Dei  legem  in  mundum  desoen- 

dentcm  per  Moysen,  nullani  sanitatem  contullt  lio- 

tnini.  Sic  et  descensus  ievitse.  Qui  typum  osteudit 

iropbetarum,  nulium  sanat,  sed  cum  peccata  arguit, 

tiertransit,  quia  indulgentiam  non  largitur. 

Samaritaniu  autem  quidam  iter  faciens,  venit-  $e- 
cui  eum,  et  videns  eum  miiericordta  motu9  est. 

Samaritanus  qui  custos  interpretatur,  Dominum 
ftignificat,  cui  Propheta  conlra  latrones  istos  ita 
supplicat :  Custodi  me  a  laqueo  quem  statuerunt  mihi 
et  ab  scandalis  operantium  iniquitatem  {Psal,  cxl)» 
Ipse  Dominus  homo  factus,  vitae  praesentis  iter  arri- 
puit,  et  venit  secus  vuhieratum,  compassionis  nostrae 
susceptione  Gnitimus,  et  misericordiaecoliatione  vi- 


dicet :  Quia super pauca  fuisli  pdelis, supermuUa  u 
constituam,  intra  in  gaudium  Domini  tui  (Mattlu 
xxv). 

Quis  horum  trium  videlur  tibi  proxhnus  fuisu  iXi 
qui  incidit  in  tatrones?At  ilte  dixit :  Qui  fecit  im» 
ricordtam  in  iltum»  Et  ait  illi  Jesus  :  Vade  et  t%  /« 
similiter. 

Nemo  BobJs  magis  est  proximus,  quam  qui  tiiI- 
nera  nostra  curavit,  quam  caput  metbbris.  Diliga. 
mus  ergo  eum  ut  Deum  et  Dominum,  diligamus 
quasi  proximum,  diligamus  etiam  omnes  imiiatores 
Ghristi.  Quod  ait :  Fac  et  tu  simititer,  tale  est :  Quid> 
quid  vales  in  proximi  necessitate  sublevanda  vel 
cerporali  vel  spirituali,  devotus  operare,  ut  mani- 


cinus.  Lexautem  nouhabuil  misericordiam,  sedju-  B  feslerisesseproxirous.Rcctemisericordiaproximmn 
diciuro  et  vindictam. 

Et  appropians,  alligavit  vulnera  ejus,  infund^sns 
oleum  etvinum, 

Peccata  enim  qua  in  hominibus  invenit,  redar- 
guendo  cohibnil,  spem  veniae  poenitentibus  promitr 
tcns,  terrorem  poen»  peccantibus  incutiens.  Alligat 
ergo  vulnera,  dum  praecepit :  Pmnitentiam  agite;  in- 
fundit  oleum,  dum  addit  :  Appropinquavit  enim  re- 
gnum  ccelorum^Matth.  vu) ;  infundit  et  vinum,  dum 
dicit :  Omnis  arbor  qux  non  facit  fructum  bonum, 
excidetur  et  inignem  mittetur  (Matth.  iv).  Vel  alli- 
gat  vulnera  in  baptismo,  infundit  oleum  et  vinum, 
id  est,  chrisma  sancti  Spiritus  et  calicem  passionis 
suae. 

Et  imponens  illum  in  jumentum  siwm,  duxit  in 
stabulumy  et  curam  ejus  egit. 

Jumentum  caro  ejus  est,  in  qua  peccata  nostra 
portavit  supcr  lignum,  et  juxU  atiam  parabolam, 
ovem  erroneam  reportavit  ad  gregem.  Itaque  im^ 
poni  jumento,  esl  incarnationem  Christi  credere, 
«jusque  mysteriis  tutari  ab  hostili  incursione.  Sta- 
bulum  est  Ecdesia  praesens,  ubi  sperando  reficiun- 
lur  vialores  in  aelernara^  patriam  redeuntes.  Siabuli 
nomine  miserias  el  felores  hujus  vitae  signanter 
insinuat,  ne  homo  in  hoc  exsilio  lanquam  in  patria 
gaudeat.  Curam  egit  ne  aeger,  in  Ecclesiam  ductus^ 
praecepta  quae  acceperat,  dimitterefr. 

Et  altera  die  pralulit  duos  denariost  et  dedit  stabu- 
iario,  et  ail :  Curam  illiushaife,  et  quodcunque  super-  p 
crogaveris,  ego,  cum  redieroy  reddam  tibi, 

Altera  dies  est  post  Domini  resurrectionem,  qua& 
magis  splendet  quam  lempus  praecedens.  Duo  de- 
narii  sunt  duo  Testamenta,  in  quibus  aetenii  Regis 
nomen  et  imago  continentur.  Slabularius  est  chorus 
discipulorum,  quibus  aperuit  sensum  ut  inteliige- 
renl  Scripluras  per  Spiritum  sanctum.  Supererogat 
slabularius  quod  in  duobus  denariis  non  accipit, 
cum  Paulus  apostolus  dicit :  De  viiginibus  autem  pr(t- 
ieptum  Domini  non  habeo,  consilium  autem  do  (I 
Cor.  VI  i).  Itemque  supererogat  cum  dicit  :  Dominus 
ordinavit  his,  qui  Evangetium  annuntianl,  de  Evan- 
gelio  vivere,  sed  nos  non  usi  sumus  hac  potestate^  ne 
querii  vesiru.n  grararemm  (/  Cor.  ix).  Dcbitor   re- 


facit,  quia  est  secundum  naturam.  Nihil  enimtam 
secundum  naturam,  quam  naturae  |uvare  consortem. 
CAPUT  CXXIX. 

L.  ?  M.  "^  R.  *^  A.  ^ 

'  Et  erat  docens  quotidie  in  tempio.  Principes  autm 
sacerdotum  et  Scribce  et  principes  ptebis  qucerebant  H- 
lum  perdere,  et  non  inveniebant  quid  facerent  ilil 
Omnis  enim  populus  suspensus  erat,  audiens  iliM. 
[^HiLARius].  Quotidie  nimirum  Chrislus  docekl 
in  templo,  proprium  cujus  ofTicium  est  cognitionem 
Dei  aflerre,  et  intelligentiam  nominis  ejiis  potesla- 
tisque  praestare.  Ad  hoc  enim  missus  venerat,  ex 
Q  aeternitate  dcductus.  Populus  itaque  suspensus  erai, 
id  est  elongatus  a  sermonc  principum,  doctrinam 
Christi  confitens  esse  potiorem,  et  quod  ipsi  princi- 
pes  damnationis  causas  non  invenirenl  in  eo. 

A.  1 

Audiemnt  fhariscei  turbam  murmurantem  de  ilk^ 
hwc. 

A.  ?  M.  "^  R.  '''  L.  «" 

Et  miserunt  principes  elPhariscsi  ministros^  ut  of- 
prehenderent  eum. 

[AuGcsT.]  Principes  insani,  audito  rourmorequo 
Ghristus  a  turba  giorificatur  ,*  quaerunt  occidera 
eum. 

A.  1? 

Dixitergo  lesus :  Adhuc  modicum  temfms  tobi$cm 
sum,'et  vado  ad  eum  qui  me  misit, 

Nondum  volentem  apprehendere  non  potueruDt, 
sed  docentero  awliercuit.  Missio  Christi  a  Patre,  fuit 
exinanitio  ^*us,  id  est  apparitioin  terris;  reversio 
autem  resurrectionis  et  ascensionis  glorificatio,  q»n 
innotuit  ox)rdibus  bominun.,  fiiif^se  ?*  esse  cum 
Patre,  el  aequalem  Patrk 


A. 


81- 

X 


Qua^retis  me,  et  non  invenietis  me. 
Pnedicit  quod  post  resurrectionem   suaoi  sii^t 
cum  qiiaDs.turi,  el  non  liivenlttri  fidc  tcI  corpora- 


iC5  LN  UNUM  EX  QUATLOR  LIDEU  TERTIUS.  406 

lilei*.  Sciendura  quia  mulii  compuncti  pasl  resur-  A  Ecclesia  erat  iu  una  gente  :  quae  cam  loquerelur  lin- 
rcctioiiem  Domini,  crediderunt,  pro  quibus  in  cruce 
pendens,  dignalus  est  orare  ita  :  JPater,  ignosce  illis^ 
quia  nesciuni  quid  faciunl  {Luc.  xxiii). 
j     Et  ubi  sum  ego^  vo&  non  polestis  venire, 

Non  dixit :  ubi  ero,  scd  :  ubi  sum ;  quia  sic  venit 
divinitas  ad  nos,  ut  dc  coclo  non  recederet.  Homo 
enim  secundum  corpus  in  loco  est,  et  de  loco  mi- 
grat ;  et  cum  ad  alium  locum  venerit,  in  ioco  unde 
venit,  non  est.  Deus  autem  implet  omnia,  et  ubique 
titus  est.  Eral  ergo  Gbristiis  secundum  carnem  in 
terra,  secundum  uiajestalem  iu  coclo  ct  in  tcrra. 
Non  dixit :  non  poteritis,  ne  despcrarent :  sed,  non 
potestiSy  dnm  tales  estis. 

Dixerunt  ergo  Judcei  ad  seipsos  :  Quo  hic  iturus 
0st  quia  non  inwniemus  eum  ?  Nunquid  in  disper-  ^ 
iionem  gentium  iturus  est,  et  docturus  gentes  ?  Quis 
est  hic  sermo  quem  dixit?  Qua:retis  me,  et  non  inve- 
uietis  :  et  ubi  sum^  non  pote*tis  venire. 

Nesciverunt  quid  dixerunt*  sed  quia  Dominus 
voluit»  prophelaverunt.  Iturus  erat  Dominus  ad 
gentes,  non  prsesentia  corporis  sui,  sed  praedica- 
tione  apostolopum.  Implelurus  erat  Dominus,  quod 
legebant  et  non  intelligebant  :  Populus  quem  non 
tognovi^  sefoivit  mt/(t,  in  auditu  auris  obaudivit  mt/it 
{PsaL  xvil).  lili  non  audierunt  Dominum,  in  quorum 
oculis.  fuifr;  illi  audierunt,  inquorum  auribus sonuit. 

/r  tiovissimo  autem  die  magno  festioitatis^  stabat 
Jesus  et  damabat,  dicens  :  Si  quis  sitit,  veniat  ad  me 
a  bibat.  Qui  credit  in  me,  sicut,  dicit  Scriptura,  fiu-  ^ 
mina  de  ventre  ejus  fkuent  aqucB  vivw.  Hoc  autem  de 
Spiritu^  quem  accepturi  erant  credentes  in  eum. 

Hic  exponit  ad  quem  polum  vocaverit  sitientcs,. 
id  est  refici  desiderantes  amore  divino.  Qui  ergo 
sitit^  vemat  aflectu  amoris,  passibus  fidei  recedendo 
ab  amore  mundi,  et  bibat  Spiritum  sanctum,  quem 
rum  biberit,  fiumina  aquee  vivce  ftuent  de  ventre  ejus. 
Yenter  interioris  hominis  est  conscientia  cordis  ; 
flumin^  sunt  benevolentia  qua  consulit  proximo  ex 
aqua  Tiva,  id  est  ex  gralia  purgante  mentes  et  vi* 
vificante.  Non  enim  fluit  aqua  viva  de  ventre  ejus, 
qui  quod  bibit,  putat  sibi  soU  debere  sufiicere.  Hoc 
tcstimonium  est  in  Proverbiis,  ut  legiiur  in  prolo- 
go  Geuesis  {Prov.  xviii).  Forte  aliqui  disceptabunl. 


guis  omnium,  significavit  hoc,  quod  Ecclesia  cre^ 
scendo  per  omnes  gentes,  iinguis  omnium  locutura 
esset.  Ecclesia  corpus  est  Ghristi,  tu  membrum  es. 
Unitas  enim  membrorum  charilate  concordat,  et  ipsa 
iinitas  loquitur,  quomodo  tunc  unus  homo  loqueba- 
tur.  Ideo  Dominus  post  resurrectionem  suam  dedit 
Spiritum,  ut  in  suo  corpore  ostendetet  vitam«  quai» 
modo  non  habemus,  sed  in  resurrectione  speramus. 

A.    ^n    M.    **» 

Ex  illa  ergo  turba  cum  audissenl  hos  sermonss  ejust 
dicebant :  Hic  est  vere  propheta.  Alii  dicebant,  hie  es9 
Chrislus. 

A.  f„  M.  ♦*»» 

Quidam  autem  dicebant :  Nunquid  a  Galiloca  Chri^ 
stus  venit  ?  Nonne  Scriplura  dicit ,  quia  ex  semine 
David  et  de  Bethlehem  castello  ubi  erat  David,  venit 
Christus  ? 

A.     z 

Dissensio  itaque  facta  est  in  turba  propter  eum» 

A.  ^ 

Venerunt  ergo  ministri  ad  ponti/ices  et  Pharisaos^ 
et  dixerunt  eis  ilU :  Quare  non  adduxistis  eum  ?  Be- 
sponderunt  ministri :  Nunquam  sic  locutus  est  homo^ 
sicut  hic  homo.  Responderunt  ergo  eis  Pharisoii  : 
Nnnquid.  et  vos  seducti  estis  f  Nunquid  aliquii  ex 
principibus  cr^didit  in  eumy  aut  ex  Piiariswit  f  Sei^ 
turba hwc  quas nonnovit  legem^,matedicti sunt, 

Uoc  est  quod  Dominus  ait  :  Ego  veni  ut  nonvi.- 
dentes  videant^  et  videntes  cceci  fiant. 

Dicit  Nicodemus  ad  eos,  ille  qui  venit  ad  eum  noete^ 
qui  unus  erat  ex  ipsis  :  Nunquid  lex  nostra  judicat 
hominem,  nisi  audierit  ab  ipso  prius  ef  cognoverit 
quidfaciatf  {Joan.  iii). 

Gredebat  Nicodemus,  quia  si  enm  vellent  patien* 
ter  audire,  similes  fierenl  illis  qur  roissi  sunt  eum 
tenere  et  crediderunt. 

Responderunt  et  dixcrunt  ei :  Nunquid  et  tu  Gali- 
ttvus  es  f- 

Id  est^  a  Galilaeo  seductus  Dominus,  GaliUeus  dl- 
cebatur,  quoniam   de  Nazareth  civitate  Galilxne 


quod  evangeiista  Joannes  commemorel  hic  festivita-  [)  erant  parenles  ejus. 


tem  seenopegi£,  sed  in  hujusmodi  facile  fortassis 
supersedebunt ,  si  diligenter  attendant,  qualiter 
Matthaeus  et  Marcus  de  ejectts  de  templo  referant, 
caetetasque  similes  seu  lemporum  seu  rerum  trans- 
positiones. 

Non  enim  erat  spiritus  datuSj  quia  nondum  Jesus 
fuerat  giorificaHis. 

[AuGcsT.]  Miilti  ante  adventum  €hri!»ti  habiierunt 
Spiritum  sanctum,  sed  non  huc  modo  quo  postca 
datus  est,  ut  linguis  omnium  gentium  loquerentur,  et 
ideo  dicit :  Nondum  erat  Spiritus  daius.  Gum  omnes 
qui-in  Ghristo  baptizantur,  aQ.cipiant  Spirilum 
sanctum,  quare  non  loquuutur  linguis  oiiuiium? 
q«ia  jaro  Ecclcsia  linguas  liabet  omnium,  sod  antoa 


Gati" 


M. 


Scrutare  Scrtpturas  et  vide,  quia  propheta  a 
Itea  non  surgit. 

Dominus  prophetarum  inde  surrexit,  quem  Scri- 
pnira  Nazaraeum  vocat. 

GAPUT  GXXX. 

T  R.  *"  L.  ^^ 

]regatis  autem  Pharisms^  interrogavit  eos 
Jesus,  diceus  :  Quid  vobis  videtur  de  Christo  f  cujus 
fdius  est  ?  Dicunt  ei :  David.  Ait  illis :  Quomodo  ergo 
David  in  libro  Psatmorum  vocat  eum  Dominum^  ifi- 
cens :  Dixit  Domiuus  Domino  meo^  sede  a  dextria 
meis,  donec  ponam  inimicos  tuos  scabetlum  pedwn 
turrum. 


407 


ZACHARI^  CHRYSOPOLITAM  EPISCOPI 


m 


[ANBftOs.]  Istttd  tiicere  Domini  Domino,  est  sequa-  A  dabile,  arrogans  et  superbds  videlur.  l4eo  scr.pium 


lem  sibi  Filiura  generare.  Domino  meo  dicit  David, 
ikon  secundum  quod  de  eo  natus  est ,  sed  secundum 
quod  de  Palre  semper  fuit.  Quod  autem  a  Patre 
iubjiciuntur  inimici ,  sive  volentes  sive  nolentes , 
non  infirmitatem  FiLii,  sed  unitatem  naturae,  qua  in 
altero  alter  operatur,  signilical.  Nam  et  Filius  ini- 
micos  subjicit  Patri ,  quia  Patrem  clarificat  super 
terram.  Sic  interrogatio  Jesu  nobis  proficit  contra 
Judaeos.  Judaei  autem  frivola  multa  confingunt,  asse- 
fentes  centesimum  nonum  psalmum  scriptum  in 
persona  Eliezer  illii  vemaculi  Abrabae,  revertentis 
de  caedequinque  regum,  ct  introducunt  ita  eum  esse 
locutum :  Dixit  Dominw  Deus  Domino  meo^  Abrabam 
post  caodem  quinque  regum,  tede  ad  dexteram  meam, 
Sed  sequentia  psalmi  non  ad  hoc  concordant.  Recte 
itaque  Judaeis  opponitur,  non  quia  Christum  quem 
confitentor  esse  venturum,  David  filium  dicunt ;  sed 
quia  simpliciter  hominem,  et  non  Dei  Filium  cre- 
dunt. 

M.  T  R.  '"^  L.  ^^ 

Si  ergo  David  in  spiritu  vocat  eum  Dominum, 
quomodo  /ilius  ejus  est  ?  Et  nemo  poterat  ei  verbum 
respondere^  neque  ausus  fuit  quisquam  ex  illa  die 
eum  amplius  interrogare, 

Quia  in  sermonibus  confatantur,  ultra  non  inter- 
TOgant,  sed  aperte  comprehensum  Romanae  tradunt 
potestati.  Unde  patet  venena  invidia^  superari  posse, 
aed  difficile  quiescere. 

CAPUT   CXXXI. 


B 


f 


A- 


86 

X 


Iterum  ergo  locutus  esi  eis  Jesus  ,  dicens :  Ego 
fttfit  lux  mundi,  Qui  sequitur  me,  non  ambulat  in  le- 
nebris ,  sed  habebit  iumen  vitce. 

[AuGcsT.]  Lux  mundi  a  Patre  progrediens,  nube 
camis  tegitur,  et  sic  contemperata,  toleranda  homi- 
nibus  efficitur,  ut  per  bominem  veniatur  ad  divini- 
latem.  Illa  ergo  luce  illuminante ,  iiluminamur  modo 
eoUyrio  fidei,  qui  de  Adam  caeci  nati  sumus ;  et  se- 
quimur  tam  verbis  quam  exempUs  obediendo,  ut 
exclusis  ignoranliae  vel  peccatorum  tenebris ,  in  fu- 
turum  roanifesta  visione  Deitatis  illuminemur. 


esl:  Non  laudet  te  os  tuum,  sed  os  proximi  tui  (Pm. 
xxvii).  Sed  hoc  homini  dictum  est,  qui  mentiri  po- 
test.  Lux  autem  menliri  non  potest. 

Vos  secundum  carnem  judicatis  ,  ego  non  judia 
quemquam. 

Subaudis :  secundum  carnem  ut  vos.^elmodoD^t 
jddico.  Unde  alibi :  Ego  non  veni  ut  judicem  vm* 
dum,  sed  ut  salvem  (Joan,  xii),  non  judicium  deno 
gando,  sed  differendo.  Prius  enim  erat  misericordia 
pra^roganda,  el  post  exercendum  judicinm,  ut  ait 
Psalmista  :  Misericordiam  et  judicium  cantabo  tibi, 
Domine  {Psal.  c). 

Et  si  judico  ego ,  judicium  meum  veruiu  esl,  quia 
solus  non  sum^  sed  ego  et  qui  misil  me,  Paler, 

Sensus  est :  Ideo  verum  est  judicium  mettm,  quia 
verus  Dei  Filius  sum.  Erubesce,  SabeHiane ;  audis 
Filium,  audis  Patrem.  Distingue  personas  intelli- 
genlia,  non  perfidia,  ne  quasi  fugiens  Charybdini» 
in  Scyllam  incurras.  Charybdis  te  vorat,  «idicis 
ipsum  esse  Palrem  qui  est  Filius ,  in  Scylteis  sco- 
pulisnaufragaris,  siFilium  minorem  Patresecundua 
divinitatem  dicis.  Noliei^o  dicere,  Pater  aunim  esi| 
Filius  argentum  :  nam  una  substantia  est,  una  di- 
vinitas ,  una  coaetemitas ,  perfecu  aequalitas.  Audi 
Filium  :  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan,  x).  Ulruin- 
que  audi,  et  unum  ,  et  sumus,  et  a  Charybdieta 
Scylla  liberaberis.  In  eo  quod  dixit :  «ntim,  iiberat 
te  ab  Ario ;  in  eo  quod  dixit :  sumus ,  liberal  te  a 
Sabellio.  Cum  dicis ,  alius  est  Pater,  alius  Fiiios, 
recte  dicis  :  si  autem  dicas  aliud,  erras  : 

Et  in  lege  vestra  scriptum  est,  quia  duorum  hmir 
num  testimonium  verum  est.  Ego  sum  qui  tettimo- 
nium  perhibeo  de  meipso,  et  testimonium  perlubet  dt 
nie  qui  misit  me,  Paler. 

Nunc  etsi  dilTero  judicium ,  non  difiero  testiniO' 
nium.  Probat  ab  auctorilate  legis ,  quod  verum  sit 
testimonium  suum  et  Patris,  ubi  est  stabilis  verius. 
Exposuit  eis  legem ,  si  ingrati  non  essent.  Hagnn 
quaestio  est ,  et  valde  mihi  videtur  in  myslerio  res 
conslituta,  ubi  Deus  dicit :  In  ore  duorum  vel  tmm 
teslium  stat  omne  verbum  (Deut,  xix).  Humaoi  ge* 
neris  consuetudo  sic  se  habet ,  sed  dnobus  falsis 


Dixerunt  ergo  ei  Pharismi :  Tu  de  teipso  testimo^  j^  testibus  urgebatur  Susanna  (Dan,  xiii),  et  unirersus 


nium  perhibes.  Testimonium  luum  non  est  verum, 

lili  infirmos  oculos  habebant  qui  hoc  dicebant , 
quia  lucem  ferre  non  poterant.  Pulant  non  creden- 
dum  et,  quasi  soluslde  se  testeiur,  obliti  praemissa* 
rum  propbetiae  lucemarum,  et  ipsius  Joannis  Bapti- 
slje,  qui  evidenter  de  eo  ostendit: 

Respondit  Jesus  et  dixit  eis :  Etsi  ego  testimonium 
nerhibeo  de  metpso ,  verum  est  testimonium  meum  , 
vvta  scio  unde  veni,  et  quo  vado,  Vos  autem  nesdtis 
wde  veniOf  aut  auo  vado, 

Patrem  dat  intelligi ,  a  quo  testimonium  suum 
confiraiatur.  Quod  quia  illi  nesciunt,  secundum  car- 
nem  judicant,  et  ideo  arrogans  eis  videtur.  Omnis 
boroo  quando  vult  de  se  perhibere  testimonium  lau- 


populus  mentitus  est  contra  Christum.  Ergo  per 
mysterium  Trinitas  commendata  est.  Yis  habere 
bonam  causam  ?  Habeto  duos  vel  tres  testes :  Pa- 
trem  et  Filium  et  Spiritum  sanctum.  Quae  Trinitas 
sufiragabatur  Susannae  in  conscLentia,  excitansunum 
testem  Danielem,  et  duos  convincens.  Eligamus 
et  nos  nobis  Deum  testem.  Non  enim  dedignaiur 
testis  esse,  qui  judex  est.  Testis  est,  quia  non  qu»-, 
rit  alium  unde  cognoscat  quis  sis;  judex,  quia  ba- 
bet  potestatem  vivificandi  et  mortificandi,  damnandi 
et  absolvendi,  in  gehennas  praecipitandi  et  in  cgclos 
levandi,  diabolo  conjungendi  et  cum  angehs  coro- 
nandi.  Quod  ait,  t»  lege  vestra,  sic  dictum  est,  tan* 
quam  diceret,  in  lege  quae  vobis  data  est  a  Deo; 


409  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  410 

sicut  dictum  est :  Panem  nostrum  quotidianum ;  et  A  catores,  infideles,  terrena  sapientes.  Non  est  ergo  de 


tanaen  dicimus  :  da  nobis  hodie  (Luc.  xi). 
Dicebant  ergo  ei :  Vbi  eit  Pater  tuus  ? 

A.  ^  M.  "'  L.  "* 

Bespondit  Jesus :  Neque  me  scitis  ,  neque  Patrem 
meum.  Si  me  sciretis^  forsitan  et  Patrem  meum  sci- 
retis. 

Me  hominem  tantum  putatis ,  ideo  Patrem  nieum 
lioroinem  quaeritis.  Uie  qui  omiiia  scit,  quando  dicit 
forsitan,  non  dubitat ,  sed  increpat.  0  homo  !  cum 
in  corde  tuo  est  verbum,  aliud  est  quam  sonus,  sed 
ut  transeat  ad  me,  sonum  quasi  vehicuium  quxrit, 
assumit  sonum ,  imponil  se  quodammodo  in  vehi- 
culum,  transcurrit  aerem,  venit  ad  me,  non  recedit 
a  te.  Sonus  autem  ut  venirct  ad  roe ,  recessit  a  j 
te,  nec  perstitil  apud  me.  Yerbum  ergo  quod  erat 
in  corde  tuo ,  nunquid  sono  praetereuntc  prseteriit  ? 
Sonus  medius  transvolavit ,  verbum  vero  quod  as- 
fiumpsit  sonum,  est  apud  me,  et  non  recessit  a  te. 
Roc  attende,  quisquis  es  examinator  sonorum.  Ver- 
buin  I>ei  contemnis ,  qui  verbum  hominis  non  com- 
prehendis?  Scit  Deus  oronia.  Qui  etiam  dixit  disci- 
pulis  taiem  sententiam  qualemmodo  Judaeis,  quando 
Philippus  postulavit  eum,  dicens  :  Domine,  ostende 
nobis  Palrem.  Philippe,  quividet  me,  videl  et  Patrem 
(Joan.  XI v).  Hic  non  futt ,  forsitan  videt  et  Patrem, 
verbum  scilicet  dubitationi&,  quia  non  increpabat 
Dominus  incredulitalem ,  sed  docebat.  Ne  mireris 


hoc  mundo,  per  quem  mundus  factus  est;  quia 
omnes  de  mundo ,  post  mundum  facli  sunt.  0omi- 
nus  autem  est  ante  mundum,  quia  in  principio  erat 
Verbum. 

St  enim  non  crediderilis  quia  ego  sum ,  moriemmi 
in  peccato  vestro, 

Econlrario  dat  spem  credituris,  ut  de  mundo  le- 
ventur  ad  eum  qui  mundum  fecit.  Quod  nihil  addi- 
dit,dicens:  Quia  ego  sum  ,  mulla  subintelligi  dedit, 
sciiicet  ego  sum  Verbum  Patris,  Conditor  mundi, 
boroinis  formator  et  reformator.  Quod  qui  non  crC'- 
dit,  rooritur  in  peccatis.  Moysi  eliara  dixi :  Ego  sum 
qui  sum  (Exod.  iii),  hoc  est  verura  esse  habeo , 
quia  non  sum  mutabilis,  sed  semper  idem.  In  omni 
motu  rerum  invenio  praeteritum  et  futururo,  in  ve* 
ritate  Dei  solum  prxsens. 

Dicebant  ergo  ci :  Tu  quis  es  ?  Dixit  eis  Jesus : 
Principium,  qui  et  loquor  vobis. 

Principiura  est ,  cui  dictum  est :  Tu  autem  idem 

ipsees^  et  anni  tui  non  depcient  (Psal.  ci).  Sciebat 

ibi  esse  quosdam  credituros,  et  ideo  dixisse:  Tu 

quis  es  ?  ut  scirent  quid  illum  esse  crederent.  Re- 

spondit  ergo,  principium,   non   tanquam  diceret, 

principium  sum,  sed  tanquam  diccrct ,  priucipium 

me  crcdile.  Quod  in  sermone  Gneco  evidcnier  appa- 

ret,  ubi  principium  est  feminini  generis,  sicut  lei 

masculini.  Sed  consuetudo  locutionisideopcrdiver^ 

,        u    Tx  .     •      j.    * /•     •.  f.         j        sas  linguasvariat  genera  vocabulorum,  quia  in  ipsis 

ergo  de  verbo  Dei,  sive  dicat  forctran,  sive alio  modo        ,      "      .        .^  .,         .      '^.     ..     *^ 

,.  ...         /  uj.    r-  ^^ou&  non  mvenis  sexum.  Non  emm  sapienlia  vere 

loqiiatur,  quandoquidem  plene  non  comprebendis  C  ^^^  ^^^^.^.^^^  rr.minai    .„m  ri,ric.„c  chHa;  c..s.«. 

verbum  hominis. 


4        ^ 

Ego  vado,  et  quiBretis  me,  et  in  peccato  vestro  mo- 
riemini, 

Non  desiderio  quaeretis  me,  sed  odio.  Postquam 
abscessit  Dominus,  quaesierunt  illum  et  qui  oderunt, 
ct  qui  amaverunt :  illi  persequendo ,  isti  habere  cu- 
picndo. 

Quo  ego  vado,  vos  non  potestis  venir^. 

11  oc  et  discipulis  alibi  dixit,  non  auferendo  spem 
ut  istis,  sed  praedicando  dilationem. 

Dicebant  ergo  Judtei :  Nunquid  interliciet  semetip' 
sum^  quia  dicit :  quo  ego  vado,  vos  non  potestis  venire  ? 

Siulta  verba,  quasi  ipsi  immortales  essent,  et  ve* 
nire  non  possent  quo  ilie  iret,  si  se  interfecisset. 
Dominus  autem  dicebat  non  de  morte,  sed  de  gloria 
ad  quam  ibat  post  mortem.  Quod  ilii,  omnia  car- 
naliter  sapientes,  non  intellexerunt. 

Et  dicebat  eis :  Vos  de  deorsum  estis ,  ego  de  su- 
pernis  ium. 

Ideo  terram  sapitift,  quia  sicut  serpentes  terram 
D  anducatis.  Quid  est,  terram  manducatis?  Terrenis 
pascimini,  terrenis  delectamini ,  terrenis  inhiatis, 
cor  sursum  non  habetis.  De  supemis  sumj  id  est  a 
Patre,  cum  eo  excedens  omnia. 

Vos  de  mundo  hoc  estis,  ego  non  sum  de  hoe  mitn- 
do.  Dixi  ergo  vobis,  quia  moriemini  in  peceatis  vestris. 

Exponit  quid  sit  esse  de  mimdo,  id  est  esse  pec- 


est  feroinina  [femina],  cum  Christus  sit  Dei  sapien- 
tia.  Cum  ergo  videatur  ad  id  quod  dictum  esl :  Tu 
quis  es,  respondere  debuisse  :  Ego  suro  vcritas :  re- 
spondit,  tanquam  diceret,  principium  me  credite.  Ei 
addidit ,  qui  et  loquor  vobis ,  id  est  qui  bumilis 
propter vos  factus,  ad  ista  vcrba  descendi.  Principiuin 
est  Pater,  principium  est  Filius,  tamen  non  sunt  duo 
principia ,  sicut  nec  duo  dii.  Nam,  si  acccdctiles  ad 
Deuro  niultac  animae  per  charitatero,  una  anima  est, 
et  roulta  corda ,  cor  unum  (Act.  iv),  nonne  magis 
Trinitas  ipse  fons  charitatis  unus  Deus  est? 

Multa  habeo  de  vobis  loqui  et  judicare,  sed  qui  mi- 
sit  me,  verax  est,  Et  ego  quw  audivi  ab  eo ,  hwc  lo* 
quor  in  mundo,  El  non  cognoverunt  quia  Patrem  ejn$ 
D  dicebat  Deum. 

Habeo  multa  /o^ttt  docendo,  sl  credideritis  :  ar^ 
guendo,  si  non  crc<Jideritis ;  et  babeo  judicare  in 
futuro  vivos  et  mortuos,  sed  hoc  toturo  est  a  Patre, 
a  qno  audio  veritalem  quam  loquor.  Idem  est  Filiuni 
a  Putre  audire,  quod  est  esse  ab  eo.  Sensus  ergo 
est :  Ideo  verum  judico ,  quia  veritas  sum ,  Filius 
Veracis.  Ilaec  Yerilas  non  cst  roajorVerace  islo,  nec 
minor,  sed  sequalis,  quamvis  pius  homo  minus  sc 
ipsa  pietate,  pulcber  minus  ipsa  pulchritudine , 
castus  castilate.  Nam  si  pietas  quae  est  apud  Deum^ 
cujus  est  particcps  pia  anima,  recedatab  ipsa  anima 
pia,  sive  pukhritudo,  sive  castitas;  non  Umea 
crescit  in  Deo  vel  minuitur,  sicut  oculus  tnus  nec 
clausus  minuit  lueem,  nec  apcrais  auget  iueem.  Ilac 


411  ZACHAIUiE  CHUYSOPOLITAISI  EPISCOPI  iM 

«imilitudlne  si  verax  est  anima,  veritas  est  apud  A  bertatem ,  sed  ad  salulem :  ubi  aliquis  improprii 
Deum,  cujus  ipsa  est  particeps;  et  si  ejus  non  fue-     dicitur  liberari  ab  infirmitate. 


rit  parliceps,  tunc  omnis  homo  mendax,  quia  nullus 
liomo  de  suo  est  verax.  Igitur  Deus  Pater  verax  esl, 
non  parlicipando,  sed  veritatem  generando. 

Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Cum  exaltaverilis  FHium  /to- 
minisj  tune  cognoscetis  quia  ego  sum ,  et  a  meipso 
faeio  nihilj  sed  sicut  doeuit  me  PaUr,  hcec  loquor.  Et 
qui  misit  me,  mecum  est,  et  non  reliquit  me  solum, 
quia  ego  quce  placita  sunt  ei,  facio  semper, 

Prxdicit  quosdam  de  eis  post  passionem  suam 
cogniluros  quis  esset,  el  crediluros  in  illum.  Exal- 
talionem  dicit  hic  passionis,  non  glorificationis ; 
crucis,  non  coBli.  A  meipso  nihil  facio ,  id  est  a 
meipso  non  sum ,  hoc  dixit  contra  Patripassianos , 
dicentes  :  Qui  esl  Pater,  ipse  est  Filius.  Duo  sunt 
nomina,  sed  res  una.  Docuit  roe  Pater,  hoc  est 
acientem  me  genuit  Pater.  Aute  dixerat  se  missum, 
sed  rem  magnam  ssepe  commemorat ,  cum  ambo  si- 
mul  sint,  unus  missus  est,  alter  misit,  quoniam 
missio  incarnatio  est,  quae  tantum  est  Filii,  non 
etiam  Patris.  In  nulla  enim  specie  legitur  Pater  ap- 
paruisse.  Patris  enim  polentia,  quae  ex  mundi  crea- 
tione  specialiter  manifesta  est,  per  uullam  singu- 
larem  creaturam  declaratur  eipresse,  veluti  ejus  sa- 
plentia  in  humanitate  Christi ,  veluti  multiformis 
gratia  bonitatis  ejus  in  divisione  linguarum,  sive  in 
r<:lumba.  [August.]  Sicut  ergo  in  solis  radio  calor 
et  splendor  ab  invicem  nequeunt  separari,  sed  calor 
siccat,  splendor  iliuminat ;  et  sicut  ratio.in  anima  q 
est,  sed  anim»  vivimus,  ralione  intelligimus ,  sic  et 
Filius  solus  suscepit  caruem,  nec  se  divisit  a  Patre. 
Et  quia  coelum  et  terram  implet  Pater,  implct  et 
Spiritus  sanctus,,  in  divinitatis  unitate  iraplent 
Christi  carnem  majestate,  non  susceptione. 

U<BC  illo  loquente^  multi  crediderunt  in  eum.  Dice- 
bat  ergo  Jesus  ad  eos  qui  crediderunt  ei ,  Judaos : 
Si  vos  manseritis  in  sermone  meo^  vere  discipuli  mei 
eritis  ,  et  cognoscetis  veritatem  ,  et  veritas  liberabit 
vos, 

[AuGUST.]  Si  manseritis  in  sermone  meoj  id  est  si 
perseveraverilis  usque  in  finem  in  fide,  quae  in  vobis 
CQcpit  esse  per  sermonem ,  tunc  discipuli  mei  eritis^ 


Responderunt  et ;  Semen  Abrahos  mmus,  et  wvm 
servivimus  unquam.  Quomodo  tu  dicis ,  liberi  erUhf 

Credentesnon  responderunt,  sed  increduli  jacUut 
se  esse  semen  Abrahae.  0  pellis  inflata.  Non  intclll- 
gebas  nisi  libertatem  temporalem ,  secundum  quam 
menliris  etiam,  dicens  :  ffemini  servivimus  unqwm. 
Nonne  Joseph  est  venundatus  ?  {Gen.  xxxvii).  Nonne 
sancti  prophetae  captivati?  Nonne  serviebant  paren- 
tes  tui  in  iEgypto,  lateres  faciendo  ?  (Exorf.  i). 
Nonne  vosipsi  solvebatis  tributa  Romanis? 

Respondit  eis  Jesus :  Amen,  amen,  dico  vobi$,<im 
omnis  qui  facit  peccatum^  servus  est  peccati. 

[AuGusT.]  Qui  ex  aroore  peccat,  non  ex  langnore 
B  naturae ,  nec  ex  ignorantia  levi ,  scrvus  esl  peccali. 
Alia  enim  sunt  peccala  infirmitatis,  alia  iroperiiiic 
alia  «alitiae.  Infirmitas  et  imperitia  contraria  sunt 
virtuti  et  sapientiae ;  malitia  est  contraria  bonilati 
Quisquis  igitur  novit  quid  sit  sapientia  Dei,  potfsl 
existimare  quae  «int  peccata  venialia :  et  quiwpus 
novit  quid  sit  bonitas  Dei,  potest  existimare  quib«s 
peccatis  certa  poena  debeatur,  et  hic  et  in  fuiuro 
8aeculo.[Aiir.usT.l  Servus  quidem  huminis  aliquandft 
sui  Domini  duris  imperiis  fatigatus,  fugicndo  r^ 
quiescit.  Servus  autem  peccatt  quo  fugiel? 

Servus  autem  non  manet  ih  domo  tn  ceternMm^  F\ 
lius  manet  in  a^temum.  Si ergo  Filius  vos  liberatH,  ten 
liberi  eritis. 

Ecclesia  est  domus,  servus  est  peccalor  cordeira- 
poenitenti  pertinax.  Non  dixit :  non  est  in  domo,  q«ia 
multi  peccatores  inlrant  Ecclesiam  ;  sed  non  manti 
[manent],  Cum  autem  Scriptura dicat :  Q«m  j/omW- 
tur  mundum  se  esse  a  peccato  {Prov.  xx),  erit  Chri- 
stus  solus  in  Ecclesia?  Cui  erit  caputsine  corpore! 
Terruit  ergo,  ne  peccatum  amaremus,  dicendo :  Ow- 
nis  quifacit  peccatum,  servusestpeccati.  Speradedil 
ne  diflideremus,  dicendo:  Filius  manetincstenain. 
Spes  enim  nostra  est,  ut  a  libero  liberemur.  Scien- 
dum  est  quod  multi  justi  dicti  sunt  sine  quercla,  id 
est  sine  crimine.  Nulla  enim  querela  justa  est  dc 
his,  in  rebus  humanis,  quinon  habenl  crimen.  Cri- 
men  autem  est  peccatum  grave,  accusationeetdam- 
nalione  dignissimum.  Sed  Dei  gralia  in  nobis  pec- 


ut  cognoscatis  veritatem  quam  modo  creditis  :  quae  j.  catum  consumitur.  Minuitur  autem  in  viu  proficien- 

tium,  quod  in  vita  consumitur  perfectorum.  Prima 
est  ergo  libertas,  carere  crirainibus.  Ideo  Aposlolas 
de  ordinandis  presbyteris  vel  diaconis  non  aii:  a 
quis  sine  peccato  est ;  quia  si  hoc  dixisset,  nullosor* 
dinaretur ;  sed  ait,  si  quis  sine  crimine  {Tit.  i),ntest 
homicidium,  adulterium,  aliqua  immunditia  foroi- 
cationis,  furlum,  fraus,  sacrilegium  etsimilia.  Qus 
cum  coBperit  Christianus  non  habere,  incipit  eri^ere 
caput  ad  iibertatem,  sed  nondum  est  perfecta  libcr- 
las,  quia  nondum  aelernitas.  Libertas  perfecia  est 
essein  Domino,a(m  hoccorruptibHeinduetincoTTupii^- 
-nemy  et  hoc  mortale  induet  immortalitaum  (/  Cor.  i^Y 
Scio  qnia  fiHi  Xbrahoe  estisy  sed  quieritis  we  mltf 
ficere,  quia  sermo  mcus  non  capil  in  rcbis. 


modo  came  tecta,  loquitur  vobis  et  latet  vos.  Non 
dum  apparuit  quid  erimus,  sed  tandem  videbimus 
eum  sicuti  est  (I  Joan.  iii),  cum  signaverit  nos  iu< 
mine  vulius  sui.  Moneta  Dei  sumus,  nummi  ejus.  A 
thesauro  ejus  erravimus,  errore  detritum  est ,  quod 
in  nobis  fuerat  impressum.  Yenit  qui  nos  formave- 
rat,  ut  reformaret ,  quaerit  et  ipse  nummum  suum, 
sicut  et  Caesar  suum.  Unde  ait :  Reddite  ergo  qua: 
$ufU  Cassaris  Cassari ,  et  quw  sunt  Dei  Deo  (Matth. 
xxii).  Liberabit ,  hoc  verbum  retuiit  Dominus  ad  li- 
beriatem.  Nam  quomodo  salvat,  nihii  aliud  est  quam 
salvum  facit;  sic  liberat,  nihil  aliud  est  proprie,. 
quam  liberum  factt.  Quod  in  Graeco  planius  esi. 
Kam  Latine  plerumque  liberare  dicimus,  non  ad  li- 


il5  LN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  4!4 

Id  est,  non  capit  cor  veslrum,  qnia  non  recipitur  A  Patcr  luu$  Amorrhceus ,  et  mater  tua  Cethwa  {Ezech. 


a  corde  vestro.  Sermo  divinus  est  ut  hamus,  qui  ca- 
pit,  dum  capitur.  Agnoscit  Christus  in  istis  carnis 
originem,  inquibus  est  vana  libertas  cum  vera  ser- 
vitute  peccati,  sed  non  cordis  fidem  per  imitalionem 
Abrahae,  in  qua  esset  vera  libertas  per  se  filium. 

Ego  quod  vidi  apud  Patremy  toquor,  et  vo$  quce  vi- 
distis  apud  patrem  vestrum,  facitis. 

Teritatem  vidi ,  me  scilicet,  qui  sum  veritas  Pa- 
tris. 

Responderunt  etdixerunt  ei:  Pater  noster  Abraham 
esl, 

Provocabanteum,  utallquid  malidiceret  de  Abra- 
ham,  quaerentes  occasionem  faciendiquodcogitabant. 

Dixit  eis  Jesus :  Si  filii  AbrahceestiSy  opera  Abra- 


xvi),  non  quod  ab  illis  gentibue  Judsci  diiccrent  ori- 
ginem,  sedquia  imitati  sunt  impietates  eorum.  Quse- 
ritur  fortasse,  unde  est  diabolus.  Inde  utique,  unde 
caeteri  angeli ,  sed  superbiendo  factus  est  diabolus. 
Et  notandum  quia  neque  [intrinseca]  vi,  neque  ex- 
trinseca  suasione  depravatus  fuit ,  sed  propria  vo- 
luntate  sumpsit  a  magiiitudine  scientise,  elationis  oc- 
casionem,  Unde  Apostolus :  Scientia  inflat  (I  Cor. 
vui). 

llte  homicida  erat  ab  tiit/to,  et  in  veritate  non  steiit^ 
qtda  non  est  veritas  in  eo. 

Flomicida  dicitiir  diabolus,  non  quod  gladio  arma  • 
tus,  vel  ferro  accinctus  ad  hominem  venirel,  sedquia 
verbuin  nialum  scrainavil.  Noli  ergo  te  pulare  non 


hce  facite.  Nunc  autem  quceritis  me  interficere,  homi-  B  esse  horaicidam,  quando  fratri  tuo  niala  persuades. 


nem  qux  veritatem  vobis  locutus  sumy  quam  audivi  a 
Deo.  Hoc  Abraham  nonfecit,  Vos  facitis  opera  patris 
vestri. 

Adhuc  non  dicit  quis  est  pater  eorum,  sed  Abra- 
ham  laudat,  et  illos  degeneres  damnat,  eo  quod  ope- 
ribiis  fidei  non  probant  se  esse  filios  Abrahse,  polius 
per  eontrarium  probantur  ejus  non  esse  filii,  quia 
▼eritatem  quserunt  exstinguere. 

Dixerunt  itaque  ei :  Nos  ex  fornicatione  non  sunius 
natif  unum  Patrem  habemus  Deum. 

Jam  utcunque  coeperunt  cognoscere  non  de  car- 
nis  generatione  Dominum  loqui ,  sed  de  vitse  insti- 
tiitione.  Et  quia  consuetudo  Scripturarum  est  for- 
uicationem  appellare  falsis  diis  servire ,  dixerunt : 
Unum  patrem  habemu$Deum.  Gredoquia  cogitabant:  ^ 
Quoties  nominabimus  Abraham,  dicturus  est  nobis: 
quare  non  imitamini  eum  de  cujus  genere  gloriami- 
ni?  Et  quia  tantum  virum  imitari  nonpossumus,  di- 
camus  nos  habere  patrem  Deum,  ut  audiamus  quid 
4icat. 

Dixit  ergo  eis  Jesus  :  Si  Deus  pater  vester  essety 
diligeretis  utique  me.  Ego  enim  ex  Deo  processi  et  ve- 
91.  Neque  enim  a  meipso  venij  sed  Hle  me  misit. 

Sicut  praeoslendit  de  Abraham,  ita  nunc  ostendit 
Dciim  nonesseeispalrem,  qnia  non  cognoscunt  Pi- 
lium  quem  misit ,  nec  diligunt.  Procedere  est,  quod 
Deus  naturalis  origo  e(  aiterna  causa  est  sapientix 
suae  ut  sit :  venire  autem  est  incarnari.  Non  enim 
Deus  participatfone  sapiens  esi,  ut  anima  vel  ange- 
lus  ;  sed  quod  ex  segignatsapientiam,  qux  est  Deus 
<le  Deo. 

Quare  loquelam  meam  non  cognoscitis  ?  quia  non 
poiestis  audire  sermonem  meum.  Vos  ex  patre  diabo- 
lo  estiSf  et  desideria  patris  vestri  vultis  facere. 

Ific  cavenda  esthaeresis  Manicbaeorum,  qui  dicunt 
f  S3e  quamdam  naturam  mali,  et  quamdam  gentem 
lenebrarum  cnm  principibus  suis.  Quae  ausa  est  pu- 
gnare  contra  Deum,  et  Deum  verum  misisse  princi- 
pes  contra  gentem  illam,  eamque  f^issedebellatam. 
^'jnde  dicuLt  diabolum  originem  duxisse,  putantes  se- 
cundum  hoc  dictum  esse  a  Domino  :  Vos  ex  paire 
diabolo  estis.  Judaei  ergo  dicti  sunt  esse  filii  diaboli 
laciitando,  non  nasceodo.  Propheta  dixit  ad  ipsos  : 


Undc  in  psalrao  :  Filii  hominumy  denteseorum  arma 
et  sagittcE,  et  lingua  eortim  machoera  acuta  (Psal.  lvi). 
Quod  dictum  est,  ab  viitioy  intelligendum  est  de  pri- 
mo  homine. 

Cum  toquitur  mendacium,  exprcpriis  loquitur,  quia 
mendax  est,  et  pater  ejus. 

Hinc  Manichaei  decipiunt  imperitos,  dicentes  dia- 
bolum  habere  patrem,  sed  Dominus  dixit  diaboluin 
essepatremmendacii.  Diabohisenim  sicgenuitmen- 
dacium  quasi  filium,  ex  quo  lapsus  est  a  veritate, 
q'i-am  Deus  Pater  genuit  in  Filiura.  Diabolus  itaque 
niendaxest,etpatermendacii.Tu  autem  si  mentiris, 
a  Diabolo  accepisti ,  sicut  Judaei  loquentes  menda- 
cium,  et  ita  non  es  pater  mendacii. 

Ego  autem  quia  verilatem  dico^  non  credilis  mihi, 
Quis  ex  vobis  arguet  me  de  peccato  ? 

[Gregor.]  Non  dedignatur  ex  ratione  ostendere  se 
peccatorem  non  essc. 

Si  veritatem  dico,  quare  vos  non  creditis  mihi  ?  Qui 
est  ex  Deo,  verba  Dei  audit.  Propterea  vos  non  audi- 
tM,  quia  ex  Deo  non  estis. 

Sunt  nonnulli  qui  praecepta  Dei  nec  aure  corporis 
percipere  dignantur.  Sunt  nonnulli  qui  percipiunt, 
sednullomentis  desiderio  complectunlur.  Sunt  non- 
nulli  qui  libenter  audiendo  compunguntur,  sed  posl 
lacrymas  ad  iniquitatem  redeunt.  Hi  profeclo  verba 
Dei  non  audiunt,  quia  ea  exercere  in  opere  conteni- 
nuDt.  Licet  igitur  oranes  sint  filii  Dei  per  naturam, 
quod  ostendunt  paraboiae  de  fiUo  frugi  et  prodigo, 
de  duobus  ftlHs  invitatis  ad  vineam,  illi  tamen  sunt 
ex  diabolo  per  vftium ,  qui  verba  Dei  non  diligunt. 
Qui  vero  renascuntur  ex  Deo  generationis  adoptione, 
audiunt  verbum  Dei  et  custodiunt. 

Responderunt  igitur  Judcci  et  dixerunt  ei :  Nonne 
benedicimus  no«,  quia  Samaritanus  es  tu,  et  dwmO' 
nium  habes  ? 

Receperant  Samaritani  Dominum  qiiando  locutut 
est  mulieri  ad  fontem,  et  cum  eis  conversatus  erat. 
Vocant  igitur  eum  Judaei  Samaritanum  quasi  pecca- 
torem,  quia  peccatorcs  iilos  reputabant,  nec  eis  cou- 
tebantur. 

Fespondit  Jesus  :  Ego  divmomum  non  habeo ,  ud 
honorifico  Patrem  nieMm,  et  vos  inlwwrastis  me 


415  ZACHARIi£  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPl  4ta 

[Gregor.]  Allerura  de  duobus  objeclis  negSiyM.  linon  scioeum^erotimiUsvobUmendax.Sediewtmin^ 
Siinarilanus  eniin  inlerpretatur  custos^  et  cuslodem     et  sermonem  ejus  servo. 


6e  esse  non  negavit.  Non  enim  dormitat  qui  custo- 
dit  Israel  {Psal»  c^\),  Et:  Nisi  Dominus  custodierit 
civitatem,  frustra  vigilatquicustoditeam  {Psalxxwi), 
Non  coQtumeliosa  verba  respondit,  qui  vere  respon- 
dere  posset :  vos  dsemonium  habetis.  Sed  superbia 
nosira  hic  confundilur.  Nam  quid  nobis  ex  hoc  in- 
nuilur,  nisiuteotempore  quo  a  proximis  falsas  con- 
lumelias  accipimus,  eorum  etiam  vera  mala  tacea- 
inus,  neministeriumjustaecorreplionis,  inarma  ver- 
Camiis  furoris  ? 

Ego  autem  gloriam  meam  non  quasro,  est  qui  quw- 
rat  etjudicet. 

[AuGUST.]  Non  qucero  gloriam  sicut  simulatores, 


Sermonem  Patris  ut  Filius  loquebatur  et  ipse  erat 
Yerbum  Patris,  qui  bominibus  loquebatur.  Si  ergo 
cognovissent  Patrem,  Filium  ejus  recepissent,  qnem 
Tox  Palris  gloriflcat  in  baptismate,  iu  monle,  in  aliis 
bujusmodi.  Ideo  conlra  hoc  quod  dicunt  :  quem  te- 
ipium  faciSf  refert  gloriam  suam  ad  Palrem,  dicent: 
Si  ego  solus  sine  Patre  glorifico  meipsum  sicut  simu- 
latores,  gloria  mea  nihil  est. 

Abraham  pater  vester  exsultavit  ut  videret  diem 
meum  :  vidit,  et  gavisus  est. 

Credens  exsultavit  sperando,  ul  videret  inteUigea- 
do.  Quod  ait :  diem  meum^  incertum  potest  esse  unde 
dixerit ,  ulrum  diem  Domini  temporalem  in  came, 


qiii  quacrunt  videri  quod  non  sunt.   £<f  Pater  ^ui  ^  andiemquinecortumscitnecoccasum,sedutramqu6 

quxrat  gloriara  meam;  etjudicety  id   est  discernat 

a  gloria  vestra,  quia  vos  secundum  saeculum  gloria- 

tuini,  ego  non  ;  sed  ea  gloria  quam  habui  apud  Pa- 

trern,  antequam  mundus  esset,  qu»  est  ab  humana 

infbtione  discreta.  Secundumpcenalejudicium,  Pa- 

ter  nonjudicat  quemquam^  sed  omne  judicium  dedit 

FUio,  secunduin  judicium  discretionis  judicat  ut  in 

psalmo  :  Judica  me  Deus  (Psal.  lii).  Hujus  judicii 

expositio  sequitur :  Et  discerne,  inquit,  causam  meam 

de  gente  non  sancta  {ibid.).  Similiter  duas  tentatio- 

nes  intelligimus ,  una  decipil ,  altera  probat.  Nam 

scriptum  esl :  Deus  neminem  tentat  {Jac.  i),  et  iteruni 

SlT  ptumest:7enfaC  vosDominus  Deus  vester^  ut  sciat 


Abraham  vidit.  Quando  enim  misit  servum  suuni  pe- 
lere,  uxorem  filio  suo  Isaac,  ait :  Pone  manum  smb 
femore  meo,  etjura  per  Deum  ccrU  {Gen.  xxit).  Quid 
lirrc  sibi  vult,  nisi  quia  signiflcabatur  de  genere  Abra- 
b:e  Deum  cocli  venturum  in  carne.  Qui  reprebendunt 
carnem  Chrisll,  reprehendunl  factum  Abrab»  [Gre- 
cor].  Abraham  diem  Domiiii  vidit,  cum  in  figura 
suinmse  Trinitatis  tres  angelos  hospitio  suscepit. 

Dixerunt  ergo  Judcei  ad  eum :  Quinquaginta  aunos 
nondum  liabes,  et  Abraham  vidisti?  Dixit  eis  Jesms: 
Amen,  amen^  dico  vobis^  antequam  Abraham  fierel,  ege 
sum. 

Non  ait :  fui,  sed :  sum^  quia  divinitas  tempus  non 


si  diligitis  eum  {Deut.  xiii).  Ut  sciat  dictum  est,  pro  p  b:U;et,  ab  intuitu  carnis  ad  divinitalem  trabit ,  sed 


scire  faciat.  Job  latebat  se  {Job  i),  sed  Deum  non 
Admisit  Deus  tentatorem,  et  fecit  eum  sui  cognilo- 
rem.  Sic  et  duo  tiniores  sunt,  servilis  ,  cum  times 
ne  patiaris  poenam,  castus,  cum  times  ne  amiltas  ju- 
slitiam.  Alterum perfecta  charitasforas  mittit  {IJoan. 
iv),  alter  servat  nos  ante  Deum,  permanens  in  scbcu- 
lum  safculi  {Psal.  xviii).  Nam  et  mulier  adultera  ti- 
met,  ne  vir  ejus  veniat ;  casta,  ne  vir  ejus  abscedat. 

Ameu,  amen,  dico  vobis,  si  quis  sermonemmeumser- 
vaverit  non  mortem  videbit  in  (Btemum. 

[GREGORJ.ExempIo  suo  nos admonet,  ne,  cum  ma- 
lorum  perversiUs  crescit,  praedicare  cessemus ;  quia 
et  boni  meliores  per  contumelias  fiunt,  et  reprobi  de 
beneficio  pejores. 

Dixerunt  ergo  Judasi :  Piunc  cognovimus  quia  doB-  D 
monium  habet.  Abraham  mortuus  est  et  prophetcsy  et 
tu  dicis^  si  quis  sermonem  meum  servaveritt  mortem 
non  gustabit  aternum. 

[AcGUST.]  Demortcsecunda,  morte  gebennoe,  mor- 
tc  damnationis  cum  diabolo  dicil,  qua  nec  Abraham 
niortuus  est,  nec  prophetse.  Illi  enim  mortui  sunt  et 
Tivunt,  isti  vivebant  et  mortui  erant.  Mortem  videre 
vel  gustare,  est  eam  experiri. 

Nunquid  tu  major  es  patre  nostro  Abraham,  qui 
mortuus  est,  et  prophetcs  mortui  sunt  f  Quem  teipsum 
facis  ?  Respondit  Jesus :  Si  ego  glorifico  meipsum^  glo^ 
fia  mea  nihil  est.  Est  Pater  meus  qui  glorxficOt  m«, 
quem  vos  dicitis  quia  Deu$  notter  est^  et  non  eogno' 
vistii  eum.  Ego  uutem  novi  eum.  Et  ti  dixero  quia 


duri  ut  lapides,  putant  hoc  esse  blasphemiain. 

Tulerunt  ergolapides^  utjacerent  in  eum.  Jesus  au- 
tem  abscondit  se,  et  eximt  de  templo. 

[HiERON.]  Quem  inlelligere  non  poterant,  obriiere 
quairebant,  sed  Dominus  se  vindicare  noluit,  qui  pati 
venerat.  Et  ideo  se  abscondit,  ut  daret  nobis  exem- 
plum  dandi  lociim  irae,  vel  ideo  ut  osienderet  quia 
ipsa  Yehtas  eis  absconditur ,  qui  ejus  verba  sequi 
contemnunt,  et  fugit  mentem  quam  non  invenit  bo- 
niilem.  Nota  quia  inconsiderati  Judaei  dixerunt  adDo- 
minum :  quinquaginta  annos  nondum  habes^  sanl  qui 
fingunl  ab  incamatione  usque  ad  passionem  niulto 
plures  annoSy  quam  ex  historiis  colligamus. 
CAPUT  CXXXU. 

Et  prateriens  vidit  hominem  ccecum  a  natititate. 

[Albikus].  Praeterire  Dominus  dicilur,  quia  tarif 
peccatorum  non  stetil  (Psal.  i).  Caecum  a  nativiuie 
vidit,  quia  misertus  est  nostrae  mortalitatis.  CaDCus 
enim  ille,  humanum  genus  est  hal)ens  caecitatem  ab 
Adam.  Illo  namque  peccante,  vitiuro  pro  natura  ino- 
Icvit,  unde  secundum  luentem  caeci  nati  sumus. 

Et  interrogaverunt  eum  discipuli  ejus  :  Rabbi^  qms 
peccavit,  hic  aul  parentes  ejus^  ul  eascus  naseer^tur? 
Respondit  eis  Jesus  :  Neque  hic  peeeavit,  neque  pareu- 
tes  ejust  sed  ut  manifestentur  opera  Dei  in  illo» 

Peccaverunt  quidem,  sed  iilorum  peccato  factum 
non  est  ut  caecus  nascerelur.  Magister  qui  quserit 
credentan»  ut  faciat  inteliigentem,  causam  dicit  cae* 
citatis,  «1  manifesteniur  opera  Dei  m  t//Oy  Tideliccl 


417  IN  UNUM  EX  QUATIOR  LIBER  TERTJUS.  418 

ul  eom  inumiMndo,  et  per  eum  quid  in  caecrtaie  bu-  A  terrarum.  Ibi  caecus,  lota  facic,  lumen  recepit,  quia 


mani  generis  facturus  sit  significando ,  Filius  Dei 
manifestetur. 

Me  oportet  operari  opera  ejus  qui  misit  tne ,  donec 
dies  est,  Venit  nox  quando  nemo  potest  operari. 

Quandiu  in  mundo  sum,  lux  sum  mundi.  Diesest 
ille  qui  dicit :  Ego  sum  lux  mundi  (Joan.  viii).  Si 
ergo  dies  est  quandiu  Dominus  in  mundo  est,  erit 
nox  quando  in  mundo  non  eril,  cum  ipse  dicat  di- 
Bcipulis  :  Majora  horum  facietis  (Joan,  xiv).  Nun- 
quid  in  nocte  operabatur  Petrus ,  in  umbra  sua  sa- 
nante  mfirmos  (Act.  v),  quod  Dominus  non  Fecit,  qui 
dixit :  Sine  me  nihit  potestis  facere?  (Joan,  xv).  Quid 
ergo  dicemus  de  ista  nocte  ?  Nox  ista  eorum  erit 
qui  audient :  Ite  in  ignem  (Btemumy  qui  prwparatus 
est  diabolo  et  angelis  ejus  (Matth.  xxy).  Unde  illud : 
Ligate  iiU  manus  et  pedesy  et  projicite  eum  in  tenebras 
exieriores  (Matth.  xxii).  Tunc  neino  poterit  operari. 
Ergo  operemur  duin  adhuc  dics  est.  Hic  eniin  ad- 
huc  est  ilie  qui  dixit :  Ecce  ego  vobiscum  sum  usqfie 
ad  cotuummationem  scecuti  (Malth.  xxiii).  [Albinus] 
Aniplius  :  Donec  dies  esty  id  est  dum  sum  in  mun- 
do,  faciam  opera  Patris ,  illum  pracdicando,  cxcos 
illuminando.  Nox  aulem  fuit,  quando  Ghrislus  a  Ju-*. 
daeis  et  occisus  est,  et  fldes  pene  defecit.  Unde  di- 
cit  eis  :  Nunc  est  hora  vestra  et  potestas  tenebrarum 
(Matth.  xxvi). 

Htec  cum  dixisset,  exspuit  in  terram^  et  fecit  lutum 
ex  sputOf  et  linivit  lutum  super  oculos  ejus ,  et  dixit 
ei :  Vade  et  tava  in  natatoria  SilocB^  quod  interpreta-  q 
tur  missus. 

[AuGDST.]  De  saliva  lutum  fecit,  quia  Verbum  caro 
factum  est.  Sputum  enim  quod  a  capiie  in  os  des- 
cendit,  Ghrisli  divinitatem  significal.  quia  caputChri- 
sti  Deus.  Saliva  itaque  esi  sapientia^  quceex  ore  At^ 
tissimi  prodit.  Terra  vero  esl  caro  Ghrisli.  Inunctus 
csecus  non  videt,  sed  mittitur  ad  piscinam,  cujus  no- 
roen  missus  a  Domino  interprelatur.  Ipse  Dominus 
est  missus ;  inungi  est  catechumenum  fieri ;  lavari 
in  piscina,  est  baplizari  in  Ghristo.  Gatechumenus 
Gnece,  interpretatur  instructus  Laline.  Ad  hoc  sane 
paulatim  rudes  instruuntur  in  fide,  ut  tandem  plene 
illuminali ,  sacramentis  participent  cum  charitate. 
TndePanlus  :  Fuimus  atiquando  et  nos  natura  filii 
irte,  nunc  autem  lux  in  Domino  (Ephes.  ii).  d 

Abiit  ergo  et  iavit,  et  venit  videns.  Itaque  vicini  et 
giii  videranteumprius^  quiamendicus  erat,  dicebant : 
^onne  hic  est  qui  sedebat  et  mendicabat  ?  Alii  dice- 
bant  quia  hie  est;  atii  autem^  nequaquamy  sed  similis 
est  ejus.  Itte  vero  dicebat^  quia  ego  sum. 

Quidam  non  rccognosccbant  eum,  quia  apcrti  ocu- 
li  vnltnm  mutaverant;  sed  ille  aperte  fatetur  l)ene- 
ficium,  ne  incurrat  ingratitudinis  damnum. 

Dicebant  ergo  et :  Quomodo  aperti  sunt  tibi  oeuii  f 
Bespondit :  Itle  homo  qui  dicitur  Jesus^  lutum  fecit 
et  unxit  ocutos  meoSf  et  dixit  mihi :  Vade  ad  nata- 
toriam  Sitote  et  tava.  Et  abii^  et  lavi  et  vidi, 

Siloa  est  fons  ad  radicem  monlis  Sion,  qui  non 
icgibus  aquis,  sed  incertis  horis  ebuUit  per  concava 


cscilas  Judaeorum  vel  quorumlibet  infideiium  non 
potest  sanari,  nisi  doctrina  aquarum  Ghristi,  quaa 
sine  strepitu  etclamore  verborum  leniterfluit.  Uude 
Isaias :  Aqucs  Siloce  quas  vadunt  cum  iUentio  (Isai. 

Vlll). 

Et  dixerunt  ei :  Vbi  est  itte?  Ait :  nescio. 

[AuGusT.]  Auimus  ejusadhuc  inuncio  similis erat, 
nondum  videnli  ad  purum.  Nescit  enim  quem  prae-< 
dicat.  Sed  illi  qui  carnaliler  Sabbatum  observabant, 
nec  videntes  erant,  nec  inuncti. 

Adducunt  eum  ad  Pharisccos  qui  ccccus  fuerat.  Erai 

autem  Sabbatum  quando  tutum  fecit  Jesus,  et  aperuii 

ocutos  ejus.  Ilerum  ergo  interrogabant  eum  Phariswi 

quomodo  vidisset.  Itte  autem  dixit  eis  :  Lutum  posuii 

B  mihi  super  ocutos^  et  tavi,  et  video, 

Qui  de  limo  terrae  hominem  formavit,  per  idem 
genus  luti  humanum  genus  reformavit. 

Dicebant  ergo  ex  Pharisaiis  quidam :  Non  est  hie 
homo  a  DeOy  qui  Sabbatum  ttoit  custodit,  Atii  dice- 
bant :  Quomodo  potest  homo  peccator  hcee  signa  fa^ 
eere?  Et  schisma  erat  inter  eos. 

Fiebat  divisio  inter  lucem  et  tenebras,  quia  jam 
quidam  inungebantur. 

Dieunt  ergo  cwco  Herum :  Tu  quid  dicis  de  eo,  qui 
aperuit  ocutos  tuos  ?  Itte  autem  dixit^  ouia  propheta 
est. 

Quxrebant  quomodo  eum  de  Synagoga  pellerent, 
sed  ille  constanter  dixit  eum  prophetam  esse,  adkuc 
corde  inunclus. 

Non  crediderunt  ergo  Judm  de  itlo  quia  ccecu$> 
fuissei  et  vidisset,  donec  vocaverunt  parentes  ejus  qu^ 
viderat^  et  interrogaverunt  eos,  dicentes  :  Hic  est  /S- 
tius  vestery  quem  vos  dicitis  quia  cafcus  natus  est  T 
Quomodo  ergo  nunc  videt  ?  Responderuni  eis  parente$' 
ejus,  et  dixerunt :  Sdmus  quia  hic  esi  /itius  noster^ 
et  quia  ccecus  natus  est :  quotnodo  auum  nunc  videai^ 
nescimus ;  aut  qui  ejus  aperuit  ocutos^  nos  nescimus^ 
Ipsum  interrogatCy  ceiatem  habet,  ipse  de  se  toquatur, 
Hccc  dixerunt  parentes  ejus,  quia  timebant  Judceos^ 
Jam  enim  conspiraverant  Judwif  ut  si  quis  eum  con^ 
fileretur  Chrislum,  extra  Synagogam  fieret.  Prcpterecs 
parentes  ejus  dixerunt  quia  cctatem  habet^  ipsum  tit* 
terrogale.  Vocaverunt  ergo  rursus  hominemqui  fuefoi 
ccccuSi  et  dixerunt  ei :  Da  gtoriam  Deo. 

Hoc  est,  nega  quod  accepisti,  quod  esset  [est) 
blasphemare,  non  Deo  gloriam  dare.  Dare  gloriam 
Deo,  esi  veritatem  de  aliquo  tan  ^uam  pracscnte  Deo 
dicere,  Dicuntergo :  Confilere  justuin  non  esse  jus- 
tum  sicutnos,  sed  peccalorem. 

Nos  scimus  quia  hic  homo  peccator  est.  Dixit  ergo 
itte:  Sipeccator est^  nesdo.  Unum  scioquia  ca^cus  cum 
essem^  modo  video.  Dixerunt  ergo  iili :  Quid  fecit  it- 
bi  ?  Quomodo  aperuit  tibi  ocutos  ?  Respondit  eis  :  Dixi 
vobis  jam,  et  audistis  ;  quid  iterum  vutlis  audire  ? 
Nunquid  et  vos  vuttis  disciputi  ejus  fieri  ? 

Hoc  quasi  stomachans  et  quasi  ex  caeco  videos, 
jam  non  ferens  caecos,  respondit. 

Matedixerunt  ei  et  dixerunt :  Tu  disciputus  f;«» 


4IJ  ZXCnmM  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI.  m 

«u,  no$  autem  Moysi  dUcipuli  $umu$.  No$  $cimu$  A  Pbarisaci  ex  his  verbis  cominoli,  et  ^ut  mdeht  ea^c ' 


quia  Moy$i  locutu$  e$t  Deu$  :  hunc  aulem  ne$cimu$ 
unde  5t(. 

Superius  dixerani,  Atim;  $cimu$unde$it;  hic  dicunt 
se  nebcire.  Sed  nescire  nos  dicimus  quae  abjicinius> 
Itaque  secundum  cor  eorum  maledictio  est  quod  di- 
cunt :  tu  di$ctpulu$  eju$  $i$,  sed  quod  dicitur  est  op- 
labile  omnibus,  ut  discipuli  Christi  sini. 

Re$pondit  ilU  homo  et  dixit  ei$  :  In  hoc  emm  mi" 
rabile  e$tj  quia  vo$  ne$citi$  unde  $it,  et  aperuitocuio$ 
mco$.  Scimu$  autem  quia  peccatore$  Deu$  non  audit. 
Sed$iqui$  Deicultore$ty  et  voluntaUm  eju$  facitj 
hunc  exaudit. 

Aiihuc  inunclus  loquitur,  nam  et  peccatores  audit 
Dcus.  Si  enim  non  audiret,  frustra  pubiicanus  pec- 


fiant,  se  videre  putant,  sed  experimento  pccnae,  cx 
cos  se  esse  sentieul.  Et  hoc  est  judicium,  kl  esi  di- 
scretio,quae  discernitcausam  credenlium  a  SDperbik. 
Judicium  enim  damnationis  non  modo,  sed  in  Oiib 
iiet.  Unde  Dominusalibi :  Ego  nonjudicoquemquaui 
{Joan.  viii). 

Et  audierunt  ex  Phari$cBi$  qui  cum  ip$o  erant^  et 
dixerunt  ei :  Nunquid  et  no$  cwci  $umu$  f  Dixit  dt 
Je$u$  f  Si  ccBci  e$$eti$^  non  habereti$  peccatum.  Nunc 
vero  dicili$  quia  videmu$y  peccatum  ve$trum   manet, 

Si  caci  e$$eti$f  id  est  si  vos  caecos  adverleretls, 
ei  ad  medicum  curreretis,  non  habereti$  peccatum ; 
quia  ego  veni  auferre  peccaium.  Sed  qni  se  putant 
videre,  et  non  quaeruni  medicum,  in  peccato  perma- 


tus  perculieudo  dicerel :  Domine^  propitiu$  e$to  mihi  B  nent,  et  hoc  est  qui  videnty  casci  fiant. 


peccatori  (Luc.  xviu).  [August.]  Nolite  pro  magno 
habere  ad  volunlatem  exaudiri  a  Deo.  Ad  vohiuta- 
iem  daemones  exauditi  sunt,  permissi  ire  in  porcos 
{Marc,  v).  Ad  voluntaiem  princeps  eorum  diabolus, 
a  quo  petitus  Job  ientari,  nonest  negatus  (Job.  i), 
ut  esset  hic  probatus,  iile  confusus.  Aliquando  Deus 
quasi  iraUis  dat  quod  pelis,  ei  propitius  negat  quod 
petis.  Quandobonum  petitis,  incumbiteorationibus  ut 
sumaiis.  Quid  prosit  et  quid  non,  medicus  novit. 

A  $a!Culo  non  e$t  auditum  quia  qui$  aperuit  oculo$ 
caci  nati.  Nisi  es$et  hic  a  Deo  non  poterat  facere 
quidquam. 

[Adgcst.]  Spreta  eorum  ira,  libere  veriutem  con- 
fitetur.  Hoc  enim  nonnisi  a  Domino,  nec  a  discipulis 
fieret,  nisi  Deus  in  eis. 

Re$ponderunt  et  dixerunt  ei :  In  peccati$  natu$  e$ 
lotu$,  et  tudoce$  no$f  Et  ejecerunteum  fora$. 

Quodclausist»cuUs  natusest,  dicuntessepropec- 
cato  parentum.  Sed  Christus  totum  sanat  extraocu' 
los,  et  intus  cor  aperit.  Tolies  interrogando  ut  dice- 
ret,  magistrum  fecerant,  quem  ingratidocentem  pr«- 
jecerunt ;  sed  quia  expulsus  est,  magis  facius  esi 
Cbri8lianu&. 

CAPUT  CXXXUl. 

Audivit  Je$u$  quia  ejecerunt  eum  forae^  et  cum  in- 
wefd$$et  eum  dixit  ei :  Tu  credi$  in  Filium  Dei  f  Res- 
pondit  Hleetdixit :  Qui$  e$t,  DominCy  ut  credam  m 
eumf 


Amen ,  amen ,  dico  vo6m,  qui  non  intrat  per  oetmu 
in  ovile  ovium  $ed  a$cendit  a/tiinde,  iile  fur  e$t  et 
latro. 

Quia  Pharisaei  jactabant  se  videre,  quod  quideni 
possent,  si  oves  Cbristi  esseni,  Dominus  conira  eo- 
rum  arrogantiam  proposuit  hanc  similitudinem.  0»- 
tendit  itaque  quia  nec  sapientia,  nec  observaiio  le- 
gis,  nec  bona  vita  quidquam  valet,  nisi  per  euoi. 
Si  veenim  Judaeus  etiam  Pharisaeus,  sive  gentilis  etiam 
philosopbus,  doceat  bene  vivere,  vel  hjereUeus  sub 
nomine  Christi,  nec  tamen  in  Christo  praedicans, 
omnes  sine  eo  rapiunt  et  occidunt.  Oviie  esi  Eccle- 
sia.  In  quam  quicunque  vult  inlrare,  per  Cbrlstiim 
intret,  Christi  gloriam  quxrens,  non  suam.  Humilis 
^  janua  Christus  est.  Ergo  qui  intrat,  se  bumiliei,  ne 
ascendens  per  maceriam,  dum  exaltaiur,  cadat. 
Aliunde  utique  ascendit,  qui  quoquo  modo  pra^r 
Christum  intrat,  vel  non  de  eo  bene  sentiendo,  vel 
non  ejus  gloriam,  sed  suani  quaerendo.  Fur  ergoest, 
quia  male  intrat,  el  quod  alienum  est,  suum  dicit, 
id  est,  oves  Dei  suas  facit.  Latro  est,  quia  quod  fu- 
ratus  est  occidit,  dum  malo  exemplo  seu  perverse 
doceudo  oves  corrumpit. 

Qui  autem  intrat  per  o$tium,  pa$tor  e$t  oriaim.  Huic 
o$tiariu$  aperit,  et  ove$  vocem  eju$  audiunt. 

In  quocunque  sonet  vox  verbi  Dei,  praedesilnatiad 
vitam  audiunt  ol)ediendo.  Et  notandum  quod  non 
omnis  qui  intrai  per  oslium,  pastorest;  quiaetoves 


His  verbis  ostendit  adhuc  inunctus,  se  jam  dudum  j)  intrant.  Yerumtamen  unitas  universitaiis  Eeclesix, 


cor  ad  credendum  paratum  habuisse,  sed  in  quem 
credere  debeat  ignorasse. 

•  Et  dixit  ei  Je$u$  :  Et  vidisti  eum,  et  qui  loquitur 
tecum,  ipse  e$t.  At  Uie  ait :  Credo,  Domine.  Et  proci- 
den$t  adoravit  eum. 

Jam  Dominus  iavat  inuncto  faciem  cordis ,  jam 
mentis  oculos  iiluminat,  et  ilie  coufitelur  non  tan- 
ium  filium  hominis,  sed  etiam  Dei. 

Et  dixit  ei  Je$u$ :  In  judicium  ego  in  hunc  mun^ 
dum  venij  ut  quinon  vident,  videant;  et  qui  vident, 
cwci  fiant. 

0  Domine  !  lumen  es,  dies  es,  et  ideo  de  tenebris 
liberas  humiles,  qui  se  non  videre  pulunt,  et  per  te 
quaerunt  ut  videant.  Superbi  vcro  sapiciiies  sibi,  ui 


vcrboet  exemplo  quotidie  pascit.  Ostiariusesi  Chri- 
stus,  qui  selpsum  aperit,  vel  Scriptura,  quae  ducit 
ad  Christum,  vel  Spiritus  sanctus,  qui  docet  omnem 
veritatem. 

Et  propria$  ove$  vocat  nominatim,  et  educit  ea$.  Et 
cumpropria$ote$emi$erit,  anie  ea$  vadit^  et  ovesii- 
lum  $equunturt  quia  $ciunt  voeem  eju$. 

Oves  vocat  nominatim,  qui  ait  discipulis  suis: 
Gaudete  quia  nomina  ve$tra  $cripta  $unl  in  cmlo  (Luc. 
xx).  Unde  alibi :  Novit  Dominu$  qui  $unt  eju$  {II  Tim. 
ii).  Educit  eas  hincad  vitam  aeternam,  emiiiit  eas, 
absolvendo  a  vinculis  peccatorum,  et  praecedit  eas, 
surgens  a  mortuis.  Aliter :  Educit  oves  de  tenebris 
ad  lucem  doclrinae,  c^  aute  eas  sic  ^issas  quasi  do 


A%\  IN  UMJM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  '  4i4 

iEgypto,  \adit  velut  in  columna  nubis   et  ignts,  A  appcllat.  Si  e/rabat  quando  ovis  erat,  procul  duLio 
exemplo  indicans  quod  docuit.  Ovesiilum  sequuntur     non  pastoris 


quocunque  ierit,  perseverando  usque  in  fmem.  Ncc 
enim  bene  vivere  dicendi  sunt,  qui  finem  bene  vi- 
vendi  vel  caecitate  nesciunt,  vel  inflatione  coutem- 
nunt. 

AHenutn  autem  non  sequuntur,  $ed  fugiunt  ab  eo, 
quia  non  noverunt  vocem  alienorum.  Hoc  proverbium 
disit  ei$  Jesut.  lili  autem  non  cognoverunt  quid  loquc" 
retur  eis. 

In  hoc  convincuniur  esse  c^ci.  Inlerest  enim  in- 
ter  nos  et  illos,  antequam  ista  verba  agnoscamus, 
quoniam  pulsamua  ut  aperiatur  nobis,  illi  autem 
non. 

Dixii  ergo  eis  iterum  Jetus  :  Amen,  amen^  dico  ve^ 
bis^  quia  ego  sum  ostium  ovium. 

Sicut  Fiiius  per  se  novit  Patrem,  nos  autem  per 
illum,  sic  intrat  in  ovile,  id  est  ad  corda  ovium  per 
se,  et  nos  per  ipsum.  Oculus  camis  se  videre  non 
potest,  alia  videt,  sed  inleliectus  et  se  et  alia  intel- 
ligit.  Sic  Christus  ad  se,  et  adte,  et  ad  Patrem  per 
se  intrat.  Nam  et  per  Yerbum  dicuntur  alta  quae 
nonsunt  Verbum,  et  ipsum  Yerbum.  Multi  sunt 
pastoresut  boni  episcopi,  ostium  vero  nemo  est 
iiisi  Ghristus.  In  Apocalypsi  dicuntursancti  non  os- 
tiaro ,  sed  portae  per  quas  pervenitur  ad  ostium 
(Apoc,  xxi). 

Omnes  quotquot  venerunt,  fures  sunt  et  latrenesj  sed 
nan  audierunt  eos  wes. 

Qui  venerunt,  non  qui  missi  sunt,  furcs  fuerunt.  ^ 
l^nde  in  propheta  :  Veniebant^  ei  ego  non  millebam 
eoa  (Jer,  xiv).  In  venientibus  pra^sumptio  lemeritatis, 
Hi  missis  obsequium  servitutis  est.  [August.]  Yel 
ita  :  Quotquot  venerunt^  sciiicet  prseter  me,  fuerunt 
imtrones.  Praecones  veritatis  non  venerunt  praeter 
eum  qui  esl  veritas ;  quia  sic  crediderunt  in  eum 
vcnlurum,  quomodo  nos  credimus  in  eum  qui  venit. 
[HiERON.]  Tempora  variata  sunt,  non  fides.  Unus 
canon  Scripturai^m  est,  omnia  non  ad  lotum  rererri, 
sed  ad  partem  maximam,  ut  ibi :  Omnes  declinave^ 
mnt^  simul  inutiles  facli  sunt  (Psal.  xiii).  Similiter 
faic  :  Omnes  qui  venerunt  ante  me,  fures  fuerunt  et  la- 
trones.  Et  Paulus  ad  Gorintbios :  Omnibus,  inqiiit, 
0mnia  faclu%  siim,  ut  omnes  lucrifacerem  (1  Cor.  ix). 
Et  ad  Philippenses :  Omnes  enim  qu<e  sua  sunt  qu(c-  D 
runt,  non  ea  qwe  sunt  Jesu  Christi  (Pliilip.  ii).  Ila  est 
illud  Patris  ad  Filium  frugi :  Omnia  mea  lua  sunt 
(Luc.  xv).  [AuGusT.]  Sciendum  estquia  non  omnes 
qui  audieruiit  vocein  pastoris,  oves  fuerunt,  ut  Ju- 
dns,  sub  ovina  pelle  audiens  pastorem,  lupus  erat, 
f^nslori  insidians.  Aliqui  vero  eorum  qui  Ghrislum 
c  nicifixerunt,  non  audiebant  et  oves  erant,  de  qui- 
!*us  Dominus  ait :  Cum  exaltaveritis  Filium  hominis, 
tunc  cognoscetis  quia  ego  sum  (Joan.  viii).  Hoc  ali- 
qt?is  ita  solvit :  Quando  non  audiebant,  erant  lupi 
adhuc;  sed  quando  factisunt  oves,  audienmt.  Utrum- 
que  potest  dici,  sed  per  Ezechielem  Dominusobjur- 
gando  pastores,  dicit  deovibus :  Errantem  non  revo- 
castis  (Ezech-  xxxiv).  £t  errantem  dicit,  et  ovcm 


sed  furis  et  lalronis  vocem  audiebat. 
Sed  Dominus  dicit :  Quotquot  venerunt,  prxter  me« 
fures  sunt  et  latrones,  sed  non  audierunt  eos  oves. 
Ergo  secundum  pra;scientiam  Dei  videntis  qui  sunt 
.  ejus,  multae  oves  sunt  foris,  elmulti  lupi  sunt  intus. 
Miilti  namque  blasphemant  Ghristuni,  credituri  iu 
eum,  qiii  sunt  oves  foris,  sed  adhuc  alienam  voceiu 
sequuntur.  Itcm  mulli  intus  laudant  blasphematuri, 
sed  tamen  quandiu  recte  sapiunt,  vocem  Ghristi  au- 
diunt.  Sed  est  quaedam  propria  vox  pastoris,  in  qiia 
oves  non  audiunt  alienos,  et  in  qua  non  oves  non 
audiunt  Ghristum.  Quae  est  ista  vox?  Qui  persece" 
raverit  usque  in  finem,  hic  salvus  erit  (Maith.  x).  Hanc 
vocem  non  negligit  proprius,  non  audit  alienus.  Nam 
^  qui  pra^destinatus  est  et  praescitus  ad  vitam,  licet 
ad  tempiis  erret,  tandem  redit  et  perseverat. 

Ego  sum  ostium;  per  me  si  quis  introierit,  salvabi" 
tur;  et  ingredietur  et  egredietur,  et  pascua  inveniet. 

Exercel  obscuris,  pasclt  manifestis  doctor  verita- 
tis.  Quilibet  non  fictus,  per  claritatem  sapicntio!  Dei 
intrans  catholicam  Ecclesiam,  perseverando  salva- 
bitur,  et  etiam  prius  erat  in  ovill  prsedestinatione 
divina.  Ingredietur  intus  bene  cogitando  secundum 
Apostolum,  dicentem  habilare  Christum  per  fidem  in 
cordibvs  nostris  (Ephes.  iii).  Egredietur  extra  bene 
operando,  secundum  Psalmistam :  Exiet  homo  ad 
opus  suum  (Psal.  ciii);AIiter:Ingredieturcredcndo, 
operando  egredietur  ad  pugnam  contra  haereticos. 
P  Amplius :  Ingredietur  Ecclesiam,  ut  hic  per  fidem 
vivat,  qm2LJustu8  ex  fide  vivit  (Rom.  i).  Et  egredie- 
tur  etiam  per  ostium  fidei  Ghristi  de  hac  vita,  ut  in 
selemum  vivat.  Ubi  enim  subjungit :  Ego  veni  ut  vf- 
tam  habeant,  et  abundantius  Aa^ean/,' videtur  dicere, 
ut  vitam  habeant  ingredientes,  et  abundantius  ha- 
beant  egredicntes.  Itaque  pascua  intellige  gaudia 
sempiterna  paradisi,  praesentem  vullum  Dei,  qui  dum 
sine  defeclii  conspicilur,  sine  fine  mens  vit»  cibo 
saMatur. 

Fur  non  venit  nisi  ut  furetur ,  et  mactet,  ct  perdat. 
Ego  veni  %t  vitam  habeant^  et  abundantius  habeant. 

Fur  venit  ut  furetur  alienam  rem  sibi  usurpando» 
mactet  a  vita  rctrahendo,  perdat  in  a^ternam  dam- 
nationem. 

Ego  sum  pastor  bonus.  Bonus  pastor  animam  suam 
dat  pro  ovibtts  suis. 

[Gregor.]  Non  ex  accidenti,  sed  essentialiter  est 
bonus,  qui  formam  bonitatis  quam  imitemur,  ad- 
jungit,  dicens :  Bonus  pastor  animam  dat  pro  ovibus, 
Fecit  quod  monuit,  ostendit  quod  jussit,  animain 
posuit,  ut  in  sacranicnlum  nostrum  corpiis  suum 
et  sanguinem  verleret;  etovesquasrcdemcrat,car- 
nis  suse  alimento  satiaret.  Primum  est,  exteriora 
noslra  misericordiler  ovibos  impendere ;  postremum, 
si  necesse  fitpro  eisdemmori.  Unde  Joanncs  In  Epis- 
tola  :  Sicut  Christus  animam  suam  pro  nobis  posuit, 
sic  el  nos  debemus  animas  pro  fratribus  ponere  (l 
Joan.  xxx).  Hoc  est  proprluni  boni  pastoris,  ad  dif* 
fereuliam  mcrcenarii  vel  furis.  Quicunque  prxpo&it 


m 


ZACIIARIiG  CliHTSOPOLITANI  EPISCOPI 


424 


Ecclesise  sunt  filii,  sunl  pastores.  Si  pastores,  quo-  A  fiddes  diaboius  per  tentaliones  iiecat.  [Aijgdst.i 

Mercenarius  autem  yidens  lupum,  fugit;quia  me/. 
cenarius  est,  et  non  diligit  in  o^ibus  Chrislam,  sed 
lac  et  lanam.  Peccantem  non  libere  audet  arguere, 
excommunicandum  non  audet  excommunicare,  oe 
perdat  commoditatcm  humanae  amicitis,  et  ne  ia- 
currat  molestiam  kumanarum  inimicitiaruA.  Fugit 
ergo,  quia  tacet;  Ucet,  quia  timet.  Fuga,  a&imi  ti- 
mor  esl,  ne  perdat  quae  diligit.  Corpore  stat,  spl- 
ritu  fugit.  Qiiodiile  non  faciebal  qui  dicebat:  Eui 
corpore  absens  5um,sptrt(tt  $um  vobiscum  (Co/ou.ii). 
Pastores  igiiur  non  sibi  fugiunt,  sed  ceduot  persecu- 
tioni,  ul  ipse  Apostoius  submissus  in  sporta  pet 
murum  {Act.  ix).  Oves  namque  pastori  io  ccelose- 
denti  oratiouibus  commendabat,  se  autem  uliliuti 


modo  unus  pastor,  nisi  quia  sunt  omnes  membra 
unius  pastoris,  cujus  sunt  otcs  propria;  ? 

Mercenarius  et  qui  non  est  pastor^  cujus  non  sunt 
oves  jfropriee,  videt  lupum  venienteni^  et  dimittit  oves^ ' 
et  fugit.  Et  lupus  rdpit,  et  dispergit  oves,  Mercenarius 
autem  fngit^  quia  mercenarius  est,  et  non  vertinet  aU 
sum  de  ovibus. 

Quicunque  praepositus  Ecclesiae  quaerit  tempora- 
lia  commoda,  el  non  ea  quae  sunt  Christi,  niercena- 
rius  est.  Dc  taiibus  dicit  Dominus :  Atneti,  dico  vobis^ 
receperunt  mercedem  suam  (Matth.  vi),  Mercenarii 
tamen  necessarii  sunt,  quia  pcr  eos  ^ox  Christi  au- 
ditur.  Audite  Dominum  monslrantem  mercenarios. 
ScribiB,  inquit,  et  Phariscei  super  cathedram  Moysi 


uderunt,  qua  dicunt,  facite,  quce  auUm  faciunt,  fa-  B  eorum  fugiendo  servabat  sicut  quodam  loco  ait 

Manereincame  necessarium  proptervos  (Philip.  ij. 
Ab  ipso  namque  pastore  omnes  audierant :  St  m 
persecuti  fuerint  in  una  civitate  fugite  t»  aUsm 
(Matth.  z).  Inmercenario  ergo  reprebendilur  dod 
corporis  fuga,  sed  mentis :  et  quod  suaqusril,iioo 
qu;«  Jesu  Christi. 

Ego  sum^pastor  bonus.  Et  eognotco  ineat,  eiuh 
gnoscunt  me  mew, 

Cognosco  meas,  id  est  diligo,  etmeaediiigunlme. 
In  bouis  est  ostium,  ostiarius,  pasior,  oves.  In  ma- 
lis  fures,  latrones ,  mercenarius,  iupus.  Dominu 
dicit  se  esse  ostium  et  pastorem,  sed  si  considere- 
mus  proprietates,  Chrislus  nec  paslor  est,  nec  os- 
tium,  simiiitudine  autem  et  pastor  et  ostiuiu  et 
ovis  [Auocs.]  Tanquam  enim  ovi$  ad  inmolandm 
ductus  est  (/<ii.xuii).  Janua  est  in  capitcpastorin 
corpore.  Dixit  Peiro  s  Pasce  oves  meas.  (Joan.  iii|. 
Quasi  diceret  :  Quid  mihi  dabis,quia  aroas  me?  lioc 
da  mihi :  si  amas  me,  pasce  oves  meas,  Pcr  januam 
inlra  :  nam  qui  ex  alia  parte  ascendit,  ilU  fur  ai 
et  latro.  In  his  personis  inveuies  quos  diligas, 
quos  toleres,  quos  caveas.  Diligeudus  esl  paslor, 
tolerandus  mercenarius,  cavendus  lalro.  Merceiis- 
rius  enim  canonice  intrat,  vera  docet,  quaroTisio- 
tentione  sinistra.  Fur  vero  male  iulrat,  falsa  do- 
cet,  et  ideo  alienus  est. 


cere  nolite  (Matth.  xxiii).  Quid  aliud  dixil,  nisi,  per 
mercenarios  vocem  pastoris  audire?  NuUus  euim 
mercenarius  ausus  est  dicere  populo  Christi :  Tua 
quaero,  non  quse  Jesu  Christi.  Inde  ergo  laedit,  unde 
maia  facit,  non  unde  bona  dicit.  Botrum  carpe,  spi- 
nam  cave.  Botrus  aliquando  .conseritur  spinis,  et 
portat  spina  non  suum  fructum,  quando  spinis  pal- 
mes  incumbit.  Cathedra  Moysi  vitis  erat  Phari- 
saeorum;  mores,  spinae;  doctrina  vera  per  malos; 
palmes  in  sepeet  botrus  inter  spinas.  Caule  elige,  ne 
4ium  quaeris  fructum,  laceres  manum,  et  cuin  au- 
dib  bona  dicentem,  ne  imiteris  mala  facientem.  Quce 
dicunt,  facite^  eligite  uvas.  Quis  autem  faciunt,  facere 
nolite^  caveie  spinas.  Audite  Apostolum  de  merce- 
nariis  loquentem  :  Quid  enimy  dum  omni  modo  sive 
occusionesiveveritate  Christusannuntietur?(Philip.  i). 
Veritas,  id  esl  Christus,  a  mercenariis  occasione, 
a  filiis  veritate^annuntiatur.  Filii  aetemam  haeredita- 
lcm  patris  patienter  exspectaut,  mercenarii  tempo- 
ralem  mercedem  feslinanter  exoptant.  [Gbegor.] 
Mercenarius  itaque  est,  qui  locum  pasloris  tenet, 
sed  lucrum  animarum  non  quaerit,  quia  terrenis  com- 
modis  iiihiat,  et  honore  praelationis  gaudet.  Ulrura 
tamen  mercenarius  sit,  non  bene  dignoscitur,  nisi 
cum  lupus  accedit,  qui  indicat  quo  animo  grex  a 
quoque  custodiatur.  Venit  autem  lupus,  cumquili- 
bel  injustus  el  raptor  fideles  opprimit.  Fugit  ergo 
qui  pastor  esse  videbatur  et  non  erat,  non  muUndo 
locum,  sed  subtrahehdo  solatium.  Tacet  enim,  et  d 
non  audet  resistere  injustitiae,dequo  per  Prophetam 
dicitur  :  Aott  ascendistis  ex  adversOyneque  opposuistis 
murum  pro  domo  hrael,  ut  staretis  in  prwlio  in  die 
Domini  (Ezech.  xui).  Ex  adverso  ascendere,  est  pra- 
vis  liLera  voce  contra  ire.  Muruni  opponere,  et  sta- 
re  in  praelio  in  die  Domini  pro  domo  Israel,  est  cum 
ex  auctoritate  justitiae  fideles  contra  perversorum 
injustitiam  vindicamus.  Est  etiam  malignus  spiritus 
Inpus,  roenles,  non  corpora  dilanians,  caulas  fide- 
lium  assidue  circuiens,  de  quo  dicitur,  dispergit 
oves.  Tuncenimdispergit,  cum  alium  ad  luxuriam 
pertrahit,  alium  in  avaritiam  incendit,  alium  in  su- 
perbiam  erigit.  Hunc  invidia  stimulat,  iilum  fallacia 
ftupplantat.  Qiiasi  ergo  lupus  gregcm  dissipat;  cum 


A.    m    M. 


112 


L. 


119 


SiVttf  novit  me  Pater,  et  ego  agncsco  Patre,fi. 

Quod  Fiiius  agiioscit  Patrem  per  se,  et  Oeum 
nemo  videt  nisi  per  Filium ,  manifestum  esta  bot 
capitulo  et  ex  ejus  concanonicis  capitulis. 


A.  ^i  M. 


204 


R. 


115 


Lt  animam  meam  puno  pro  ovibus  meis. 

Haec  est  probatio  dilectionis  ad  Patrem  et  ad  oves. 
Sicet  Petrus  tertio  confitens  amorem,  jabetitr 
pascere  oves,et  pro  eis  mori.[Au€UST.]  Tenete,quia 
Christus  est  Verbum,  anima,  caro.  Non  defueruat 
hxretici,  Apollinaristae  dicti,  qui  ausi  snot  Aoffo^ 
ti/are,  quod  Cbristus  non  esset  nisi  Verbumetca*** 
sine  aniiQa. 


A.   , 

Et  aUat  ove$  habeo  qutB  non  sunt  ex  hoe  ovt/t,  et 
iUas  oportet  me  adducere^  et  vocem  meam  audient, 
et  fiet  unum  ovUe  et  unus  pastor. 

Unum  ovile  est  uuitas  In  Ghristo.  Unde  Paulus  : 
Ipse ett  pax nostra,  fui  fecit  utraque unum(Ephei.  ii). 
Ex  hoc  ovili^  dictum  est  de  illis  qui  salvandi  erant 
in  Jsrael,  de  quibus  Doroinus  dixit :  Non  eum  mi«- 
su$  ni$i  ad  oves  quce  perierunt  domus  Israel  (Matth. 
xv).  Hoc  ideo  dixit,  quia  praesentiam  corporalem 
non  exbibuit  nisi  populo  illi.  Ad  gentesenim  non 
perrexit,  sed  misit  suos,  in  quibus  ipse  locutus  est. 

Pr^pterea  me  Pater  diligit^  quia  ego  pono  animam 
meam  et  iterum  sumo  eam, 


IN  UNIJM  EX  QUATUOR  UBER  TERTIUS.  426 

92  A     Istorum  oculi  Jani  coeperant  aperiri.  Qui  auteiii 


dicebant,  daemonium  babet«  tenebne  erantnoncoui- 
prebendentes  lucem. 

CAPUT  CXXXIV. 

Facta  sunt  autem  encmnia  in  Hierosolgmie^et  hiem$ 
erat, 

[Beda.]  Encaenia  festivitatis  dedicationis  tenipli 
erat.  Csenon  Graece  dicitur  novum.  Quandocunqud 
novumaliquid  fueritdedicaturo,enc9enium  vocatur. 
Jam  et  usus  babet  boc  verbum.  Si  qiiis  nova  tunica 
induatur,  encaeniare,  id  est  initiare  dicitur.  Enc»- 
nia  non  ad  primam  dedicalionem  templi,  sed  ad 
ultimam  pertinent,  quod  eo  facile  coHigitur,  qua 
bieme  facta  referuntur.  Prima  dedicatlo  a  Salomone 
tempore  aulumni;  media  a  Zorobabel  et  Jesu  sa-- 


Propterea  apparet  quod  Palcr  me  diligit,  quia  B  cerdote,  tempore  veris;  uitima  a  Juda  Machabseo, 
ego  ex  cbaritate  morior  pro  salvandis  ovibus,  non 
ex  Jodaeorum  violentia  coactus.  Morior,  inquam, 
scilicet  ad  breve  tempus,  et  resurgara.  Verbum  ex 
quo  suscepit  hominem,  idest  carnem  et  animam, 
nunquam  deposuit  aniroam,  ut  esset  anima  a  Verbo 
separata.  Sed  caro  posuit  animam,  quando  exspira- 
rit;  qua  redeunte,  surrexit.  Mors  ergo  ad  tempus 
camem  et  animam  separavit,  sed  non  animam  a 
Verbo  Dei.  Abiit  enim  ut  qui  animam  latronis  non 
deseruit,  a  sua  separaretur  Christus  :  ergo  tradidit 
spirituni,  id  est  caro  Cbristi,  qu»  sine  anlma  re- 
mansit.  CarodiciturCbristus,anima  Christus,  Ver- 
bum  Christus.  Nec  tamen  tria  baec  tres  Christi,  sed 


tempore  hiemis  facta  est :  quando  specialiter  con- 
stilutum  est,  ut  eadem  dedicatio  peromnes  annos  in 
memoriam  solemnibus  officiis  revocatur.  Haec  au* 
tem  fuitcausa  secundaeet  tertias  dedicationis.  Quia 
Salomon  teroplum  septem  perfecit  annis,  octavo 
anno  decimo  die  roensis  septimi,  qui  a  nobis  Se- 
ptcrober  appellatur,  dedicavit.  Quae  dies  et  antea 
per  legem  erat  statuta  ^oleronis,  ita  ut  in  ea  taber- 
naculum  omne  per  singulos  annos  m^oribus  bo- 
stiis  expiari  deberet.  Denique  Zacharias,  pater  Joan- 
ois  Baptistae  (Luc,  i).  eisdem  expiationibus  ad  ai« 
tare  deserviens,  adveniente  angelo,  de  Dominicas 
mysterio  nativitatis  instruitur.  Sed  hoc  teinpium 


unus  Christus.  Fac  gradum  de  homine,  ut  melivs     post    annos  quadringentos  trigenta   ineenderunt 

i_..ll! ^» ^^     WTK:    >*-♦    .^^^««aI..»  DA.iliia  «n/w1/^9  ^    ni_^lJ_!       -*  1 1 J . ^^      1 t I  t— 


inielligas,  et  quaere.Ubi  est  apostolus  Paulus  modo? 
Si  quis  respondeat,  in  requie  cum  Cbristo,  verum 
dicit.  Item  si  quis  respondeat,  Romae  in  sepulcro, 
ei  ipse  verum  dicit.  Illud  de  anima,ethoc  decarne. 
Nam  ex  quo  consortium  camis  et  animae,  bominis 
nomen  acciplt,  utrumlibet  eorum  etiam  separatum 
nomen  hominis  tenuit.  Ergo  Christus  dictus  est 
8ol2  caro,  quae  ex  potestale  Verbi  posuit  animam  et 
i-csumpsit.  Cum  etiam  quilibet  homo  pro  fratribus 
snimam  ponit,  sicut  Ghristus  pronobis,  caroponit 
animara,  potestate  tamen  animae  inhabitantis  car- 
nem.  Unde  autem  probas  quod  sola  caro  Christus 
appelletur?  Quia  cum  dicimus,  crediraus  in  Dcum 
Patrem,  adjungimus  etiam  nos  credere  in  Jesum 


Chaldaei,  etJerusalem  destructa,  populum  Israelm 
Babyloniam  captivaverunt.  Qui  post  annos  septua- 
ginta,  regnantibas  Persis,  in  patriam  remissus,re<* 
spdificatur  teropluro  per  annos  quadraginta  sex,  et 
tertia  die  mensis  duodecimi,  quem  nos  vocamua 
Martium,  opus  ad  flnem  perductum  est.  Cui  operi 
praefuerunt  Zorobabel  et  Jesu  sacerdos,  et  pro- 
pbeta  Aggaeus,  et  Zacharias.  Inde  post  annos  ferme 
trecentos  et  quinquaginta  8ex,Antiochus  rex  Grae- 
corum  nefandissimus,  fraude  capta  Jerusaieui, 
templum  sordibus  idolorum  profanavit,  auferens 
inde  et  confringens  altare  Domini  aureura,et  mcn- 
sam  propositionis,  et  candelabrum  et  caetera  aurea. 
et  statuit  in  templo  Jovis  simulacrum,  etmultos  pro 


Christura  Filium  ejus,  et  ibi  totum  intelligimus.  Sed  ]>  custodia  legis  trucidavit,  inter  quos  roater  illa  se- 


diciraus,  crucifixus  et  sepultus,  solacaro  inielligi- 
tur,  quae  sine  aniraa  sepulta  est. 

Nemo  tollit  eam  a  me^  sed  ego  pono  eam  a  meipso. 
Potestatem  habeo  ponendi  eam^et  potestatem  habeo  t/«- 
rum  sumendi  eam.  Hoc  mandatum  accepi  a  Patre  meo. 

Mandatum  ponendi  et  sumendi  animam  dicit.  Ver- 
bum  non  Verbo  accepit  mandatum,  sed  in  Verbo 
iinigenito  est  omne  mandatum  Patris.  Etenim  quem 
perfectum  genuit,  omnia  gignendodedit.: 

Dissensio  iterum  facta  est  inter  Judisos  propter 
$ermones  hos.  Diubant  autem  multi  ex  ipsis  :  Dce^ 
momMm  habet  et  insanit;  quid  eum  auditis  f  Alii  dice" 
bant :  Verba  hcsc  non  sunt  dasmonium  habentis,  iVuit- 
auid  dfBmonium  potest  ca*corum  oculos  aperiref 
pATHOL.  CLXXXVl. 


ptem  riliorum,  coronam  martyrii  cum  sobole  meruit. 
Sed  Judas  Macbabaeus  de  genere  sacerdotali,  arina 
corripiens  adversus  duces  Antiochi,  expuliteos  de 
Juda^a(//  Mach.  vii),  et  templum  emundans,  nova  al- 
taria  et  nova  ornamenta  faciens,  dedicavit  ea  cuni 
teniplo  quinta  die  mensis  noni,  qui  apud  nos  De- 
cember  appellatur,  et  quem  cohstat  esse  in  hieme, 
et  statuit  omnibus  annis  diem  encamiorum,  id  est 
invocationis  et  dedicationis  templi.  Quae  profecto, 
ot  docet  Apostolus,  in  figura  nostri  facta  sunt  (I  Cor. 
X ),  ideoque  spiritualiter  discutiendQ.Salomon,  cu- 
jus  nominis  interpretatio  est  pacificus,  Redempto 
rem  nostrum  significat.  De  quo  Isaias  ait :  MuUi^ 
piicabitur  ejusimverium^  et  pacis  ejus  non  erit  finis» 


ftS7  ZACnARliE  CnRTSOPOLlTANI  EPI8G0P1  m 

(/«flf.ix).  Templnm  esl  Ecclesia,  quam  de  universis  A     Et  ambulabat  Jesui  in  tentplo  in  portieu  Salomo- 

credenlibus  quasi  de  vivis  lapidibus  congregat  in 

unam  compagem  fidei  et  charitatis.  Quod  septem 

annis  sedificatum  e&t  leroplum,  significat  quia  per 

totumhoc  lempus  quod  seplem  diebus  volvilur, 

struclura  Ecclesis  crescit.  Dedicatio  oclavi  anni, 

significat  restivitatem  coelestis  patriae;  et  quia  oc- 

tava  die  resurrexit  Dominus,  bene  octonarius  nume- 

rus   festa  nostrae  resurrectionis  significat.  Quod 

lemplum  abhostibusincensum,  rursum  conslruitur; 

varios  insinuat  eventus  Ecclesiae,  qu»  nunc  premi- 

tiir,  nanc  lil)eratur,  nunc  antiqui  hoslis  periciitatur 

insidiis,  nunc  per  poenitenliam  recepit  quos  perdi- 

disse  videbalur.  Quod  templum  secundoquadraginta 

861  annis  aedificatum  esi  significat  Dominicum  cor 


Id  est,  ubi  Salomon  solebat  stare  ad  adorandtin. 
Porticus  quibus  templum  cingebatur,  solenl  Bignifi- 
care  nomine  templi. 

Circumdederunt  ergo  eum  Jud<gi,  et  dixennt  it ; 
Quousque  animam  nostram  toUi$  f  si  tu  es  CkriUut^ 
dic  nobis  palam, 

Non  veritatem  desiderant,  sed  caluffiniam  pn|tt- 
rant.  Calumnianlur  illum  toilere  aniraas  qai  golTat. 
Forte  quia  Ghristuro  purum  hominem  credunt  veD- 
turum,  sed  prae  omnibus  regnaturum ;  si  dicfret  se 
Christum,  quasi  contra  Augustum  se  regem  racerel, 
potestali  puniendum  iradere  vellent.  Sed  DomiiiQs 
sic  temperat  responsum,  ut  nec  iilis  sit  locum  ra- 
piis,  dequo  dixit  Judaeis  :  Solvite  templum  hoc^etin  ^  lumniae,  et  fidelibus  propter  quos  haec  rerernntar, 


tnbus  diebus  excilabo  illud  (Joan.  ii).  Ferunt  siqui- 
dem,  quia  corpus  hominis  quadragesimo  sexto  die 
post  conceptionem  in  membrorum  disiinctione  for» 
melur,  atque  ideo  noncasu  gestum,  sed  divinilus 
procuratum  est,  ut  eo  annorum  numero  tti^mplum 
aedificaretur.  Quod  autem  encaenia  per  omnes  annos 
celdnrari  sancitum  est,  nos  admonet  memoriam  Do- 
laiweae  resiirrectionis  semper  in  animo  habere,  et 
noairam  sperare.  Nec  pnetereundum  est,  quod  de- 
dicaos  templum  Salomon,  ubi  complevit  preces  ig- 
nh  de  cibIo  descendit,  et  devoravit  holocausta  et 
viclimaa.  Hoiocausta  uamqueet  victimaeveri  Salo- 
monis  nos  sumus,  de  quibus  ait  Petrus  apostolus  : 


manifeste  appareat  quod  ipse  sit  Chrislus,  dob 
homo  tantum,  ut  illi  putant,  sed  Verbuni  Palris. 

Respondit  eis  Jesus  :  Loquor  vobtSy  et  non  crediiit, 
et  opera  quoe  ego  facio  in  nomine  Patris  mei,  hc  u- 
stimonfum  perhibent  de  me.  Sed  vos  non  crediliimin, 
quia  non  estis  ex  ovibus  meis, 

Loquor  vobis  ut  Yerbum  Dei,  et  probo  quidsim 
per  opera  quae  facio  in  nomine  Patris  mei,  id  est 
confitcndo  eum,  cujus  gloriam  non  aliam  oLiqoe 
quxro,  quia  unaest  gloriaPalris  etFilii. 

Oves  mece  vocem  meam  audiunt^  et  ego  cognotn 
eas,  et  sequantur  me.  Et  ego  vitam  cetemam  do  m, 
et  non  peribunt  in  cetemum.  Et  non  rapiet  ea$  (juh- 


Christus  semel  pro  peecatis  nostris  mortuus  est,  jur     quam  de  manu  mea 


Mtus  pro  injustis,  ut  nos  offerret  Deo,  morti/icatos  qui- 
dem  carne^  vivificatos  autem  spiritu  ( /  Petr,  iii ). 
Ignisestfervor  eximiae  dllectionis  incoelesti  patria, 
quaet  in  sua  beatitudine,et  in  sui  Conditoris  clarila- 
ie  cujus  civescoeli  ardere  laetantur.  Hinc  quaedam  ag- 
mina  vocantur  seraphin,  id  est  ardentes  vel  iiicen- 
dentes.  Completa  ergo  dedicatione,  ignis  hostias  de- 
Torat;  quia  espleto  tempore  nostrae  resurrectionis, 
flagrantia  veri  amoris  quo  nunc  angelicae  virtutes 
inflammantur,  fidelium  mentes  visa  specie  sui  Con- 
ditoris,  absorbebit.  Notandum  etiam  quod  Salomon 
dimisit  populos,  festivitate  facta  dedicationis,  qui 
benedicentesregi,  profecti  sunt  in  labemacuia  sua 
ketantes.  Dimiltet  enim  Dominus  peracta  resurre- 


Fur  et  latro  seu  lupns,  nihil  posstintcoDtrailios 
quos  novi  meos.  Et  si  in  praesenti  videancur  atiqoi 
perire,  non  peribunt  in  aelernum,  sulaudis,  sicct 
vos  peribitis,  qui  non  e>tis  ex  ovibusmeis. 

Pater  meus  quod  dedit  mihi,  majus  omnihu  nt, 
et  nemo  poterit  rapere  de  manu  Patris  mei, 

Hoc  Pater  dedit  Filip  niajus  omnibus,  ul  illi  essH 
unigenilus  Filius.  Cignendo  dedit.Sic  habet  sapiefi- 
tiam  Filius,  sic  habet  vitam,  ut  ipse  sit  sapintii 
faciens  sapientes,  vita  faciens  viventes,  quodmajos 
est  omnibus.  Sed  quia  ille  cujus  est  Terbiun,  m 
est  de  Verbo ;  Verbum  autem  de  illo  esl  cujus  H 
verbum,  ideo  ail,  dedit  mihi,  Quid  dedil?  vt  sin 
Vcrbiim    ejus,    unigenitus  ejus,    spleodor  ejns, 


-etione  eiectos  in  seterna  tabemacula,  non  eos  ulte-  D  quod  esl  roajut  omnibus.  Ulrum  una  manusestPi- 


rius  a  sua  praesentia  removens,  sed  a  discrimine 
judicii,  quod  in  aere  futurum,  Apostolo  docente 
novimos,  ad  inhabitationem  ccelestis  patriae  imroit- 
tens,  ut  pro  suis  roeritis  quisque  sedero  regni  perci- 
piat  (/  Thess.  iv).  Hinc  est  illud  :  Multas  mansiones 
in  domo  Patris  meisunt  (Joan,  xiy).  Profecti  in  ta- 
bemacula,  benedixemnt  regi,  quia  felicissiroa  actio 
est,  dicere  bymnos  Condilori.  Undeillud:  Bead 
qui  habitant  in  domo  tua^  Domine^  in  swculum  sce- 
euti  iaudabunt  te  (Psal,  Lxxxiii).  Encaenia,  inquit 
evangelista,  factasunt  in  Hierosolymis,  et  hiems 
erat.  Hiems  recte  comroemoratur,  quia  frigidi  Ju- 
daei,  ad  divinumignem  accedere  (id  est,in  Christum 
fjedere)  pigri  erant. 


tris  et  Filii  An  forte  ipse  FiLius  manus  est  Pa* 
tris !  Si  manum  intelliganius  potestateni,  una  eslP^ 
tris  et  Filii  potestas,  quia  una  divinitas.  Si  aateii 
roanum  intclligimus  sicut  dictumest  per  prophetiOi 
et  brachium  Domini  cui  revetatum  est  (Isai.  liii  i. 
manusPatris  ipse  cstFilius.  Quod  nonita  diciuin 
est,  tanquaro  Deus  habeat  humanam  formam,  sed 
quod  per  ipsum  facta  sunt  omnia.  Nam  solentlMHRi- 
nes  dicereroanussuas  esse  alios  homiDes,  perqnos 
faciunt  quod  volunt.  Opus  etiam  quod  fil  per  oi^ 
nuro  horoinis,  manus  bominis  dicitur  ut  illBd : 
Agnoscit  quique  roanum  suam,curo  id  qiiod  scripbit 
agnoscit.  Curo  ergo  manus  Dei  non  uno  roodo  p«- 
sit  intelligi,  hoclocomanum  Patriselpliiinl^'^»»" 


429  IN  UNUM  EX  QUATUOR  L1BER  TERTIUS. 

mas  potestatem  utriusque,  ne  si  hic  Filium  manum  A  CAPUT  CXXXY. 

A. 


iso 


Patris  accipiamus,  incipiat  etiam  carnalis  cogitalio 
ipsius  Filii  quaerere  Filium,  quem  similiter  credat 
Christimanum. 

Ego  et  Pater  unum  sumu$,  Sustulerunt  lapldes 
Judm^  ut  lapidarent  eum. 

Per^  ego  et  Pater  sumus,  discretio  et  sequalitas 
personarum  exprimitur;  per  unum^  unitas  divinae 
sabstantiae  inteliigitur.  Hoc  jam  non  ferunt,  qui  C2e- 
tera  tulerunt,  sed  duri  ad  lapides  currunt.  Sed  quia 
Jesus  non  patitur  nisi  quod  vult,  iibere  respondet 
factis  eonim. 

Bespondit  eis  Jesus  :  Multa  bona  opera  ostendi  vo- 
bis  ex  Patre  meo^  propter  quod  eorum  opus  me  tapi- 
datis?  Responderunt  ei  Judaii:  De  bono  opere  non 


9i 

X 


Et  muUi  venerunt  ad  eum^  et  dicebant,  quia  Joan» 
nes  qnidem  signum  fecit  nullum.  Omnia  autem  quce* 
cunque  dixit  Joannes  de  hoCy  vera  erant^  et  multi  cre- 
diderunt  in  eum, 

Joannes  non  illuminavit  csecos ,  non  susci^^vit 
mortuns,  et  qnidquid  dicebat,  huic  testtmoninm 
perhibebat.  Lucenia  fuit  diei,  per  iucernam  venia- 
mus  ad  diem. 

[Hic  quidam  inchoant  cap,  135.]  Erat  autem  ^t- 
dam  languens  Lazarus  a  Belhania  de  castello  Maria 
et  Martha^  sororum  ejus,  Maria  autem  erat,  qum 
unxit  Dominum  unguento,  et  extersit  pedes  ejus  co* 


lapidamus  te,  [sed  de  btasphemia:  et  quia  tu  homo  B  piUis  suis,  cujus  frater  Lazarus  infirmabatur 


cum  sisy  faeis  teipsum  Deum,  Respondit  eis  Jesus  : 
Nenne  scripium  est  in  lege  vestra^  quia  ego  dixi  dii 
estis  {Psal,  lxxxi)? 

AUquando  in  tria  distribuuntur  Scripturae,  ut  il- 
lud :  Oportebat  impieri  omnia  qnas  scripta  sunt  in 
lege  et  prophetis  et  psalmis  de  me  (Luc.  xxiv),  ali- 
quando  in  duo,  ut  illud  :  Lex  et  prophetce  usque  ad 
Joannem  (Luc,  xvi ;  Matth.  xi).  Hic  autem  genera- 
liter  Deus  appeilavit  omnes  illas  Scripturas,  legem. 

Tribus  niodis  dicitur  Ueus,  nalura,  adoplione, 
opinione.  Natura,  Deus  omnipotens;  adoptione, 
participes  Deitatis,  de  quibus  in  psalmo  dicitur  : 
Dii  eslis ;  opinione,  daemones  vel  idola. 

Si  illos  dixit  deos^  ad  quos  sermo  Dei  faetus  est,  et 
non  pQtest  solvi  Scriptura^  quetn  Pater  sanctificavit  et 
misil  in  mundum^  vos  dicitis  quia  blaspliemaSj  quia 
dixi  FHiusJ)eisumt, 

Sic  Pater  Filium  sanctificavit,  quomodo  genuit. 
Sanetifieavit,  id  est,  sanctum  genuit,  et  sanctum  dici 
voluit.  Non  ergo  aliquando  non  fuit  sanctus.  Deo 
etiam  Patri  dicimus  :  Sanclificetur  nomen  tunm 
(Matth.  VI). 

Si  non  facio  opera  Patris  mei,  notite  credere  mihi. 
Si  autem  fado^  et  $i  mihi  non  vuttis  credere,  operibus 
credite^  ut  cognoscatis  et  credatis,  quia  in  me  est  Pa- 
ter^  et  ego  in  Patre. 

Si  non  vultis  credere  verbis  et  innocentise  viue, 
fidem  adhibete  operibus,  ut  merito  fidei  ampliiis  co^ 


Unxit  Maria  Dominum  post  resuscitaiionem  La* 
zari,  sed  quia  utrumque  prseterierat  quando  evan- 
gelista  scripsit,  non  incongrue  commemorat  posle^ 
rius,  anteqiiem  referal  quod  fuit  prius. 

Miserunt  ergo  sorores  ejus  ad  enm,  dicentes  : Da* 
mine,  ecce  quem  amas  infirmatur. 

[Albinls.]  Non  ausse  suut  dicere,  teni  et  sana  t 
et  sufticit  amanti  nuntiare,  qui  non  deseril  queni 
amat.  In  Bethania  infirmabatur  Lazanis,  quod  ea<* 
stellum  erat  proximum  Hierosolymis.  Istae  sorores 
Lazari,  figura  sunt  Judseorum  sanae  doctrinaeChrisll, 
vel  in  aeternam  beatitudinem  jam  receptonim,  qul 
pro  fratre  sanando,  id  est  proreliquis  in  tenebilt 
ignorantiae  adhuc  errantibus,  Domino  supp  icant 

Audiens  autem  Jesus,  qui  dixit  eis  :  Infirmitas  hepc 
non  est  ad  mortem,  sed  pro  gloria  Dei,  ut  glorifieetur 
Filius  Dei  per  eam. 

[AuGDST.]  Nec  infirmitas,  nec  ipsa  mors,  qua 
imminebat,  ad  mortem  fuil,  sed  potius  ad  miraculum, 
quoomnes  crederent  in  Christum.  Glorificaiio  au- 
tem  Filium  Dei  non  auxit,  cum  sit  plenus  Deus,  sed 
nobis  profuit. 

Ditigebat  autem  Jesus  Martham^  et  sororem  eju$ 
Mariam  et  Lazarum. 

Trislium  consolator,  languentium  salvator,  et 
roortuorum  suscitator,  Lazarum  diligebat ,  per 
quem  peccator  significatur,  quia  non  venit  vocareju- 
stos,  sed  peccatores  (Matth.  ix). 

Ut  ergo  audivit  quia  infirmabatur^  tunc  quidem 


gnoscendo  opera,  veniatis  ad  fidem  Deitatis.  Pater  D  mansit  in  eodem  toco  duobus  diebus 


est  in  Filio,  ut  in  sapientia  ex  se  nata  et  sibi  pari, 
qua  non  minus  se  novit  quam  est.  Fiiius  est  in  Pa- 
tre,  ut  sapientia  Dei  in  Deo,  non  participatione,  sed 
natura. 

A.  'l  M.  '"  R.  ""   . 

Qucerebant  ergo  eum  apprehendere,  et  exivit  de  ma- 
nibus  eorum.  Et  abiit  itnrum  trans  Jordanem,  in 
eum  locum  ubi  erat  Joannes  baptizans  primum  et 
mansit  ibi. 

Qui  intelligit,  apprehendit  eum  ut  habeat.  Judaet 
autem  volebant  eum  apprehendere,  ut  non  habe- 
rcnt. 


Tandiu  leinpus  ductum  est ,  quousqiie  quatri- 
duum  compleretur.  Numenis  enim  ipse  dierum,  ali* 
quod  intimat  sacramentuni. 

Deinde  post  htec  dicit  discipulis  suis :  Eamus  m 
Jndceam  iterum.  Dicunt  ei  discipuli:  Rabbi,  nuuc 
quarebant  te  tapidare  Judmi,  et  iterum  vadis  Utuc  f 
Respondit  Jesus  :  JSonne  duodecim  horm  sunt  diei  f 
Si  quis  ambulaverit  in  die,  non  offendit,  quia  tucem 
hujus  mundi  videt.  Si  autem  ambutaverit  m  itocu^, 
offendit;  quia  tuxnon  estin  eo. 

Dubitationem  et  infideUtatein  illorum  redarguit. 
Volebant  ei  dare  consilium,  ne  morerelur,  qui  ve- 
nerat  mori.  Unde  alibi  Pctro  dicenti :  Domine, 


«f 


ZACIURIi£  CORYSOPOUTANl  EPISCOPI 


m 


pithu  esto  libi,  ait :  Redi  post  me^  Satanaj  non  enim  A  rum  que  in  fine  saeculi  convertetur,  cito  Jemsalein 


sapii  qtuB  Dei  eunt  (Matth.  xxvi).  Ego  sum  dies,  vos 
estis  borae.  Nunquid  horae  consilium  dare  debent 
diei  ?  Si  Judas  ibi  hora  esset,  luceret,  et  non  tra- 
deret  diem.  Ergo  Dominus  in  boc  verbo  non  ipsum 
Judam,  sed  successorem  ejus  praevidebat.  Amplius : 
Nonne  duodecim  horastunt  diei?  Sensus  est,  quasi 
dicat :  Mulabiiis  est  animos  humanus,  non  quod  vult 
«liquo  tempore,  semper  vult,  sed  sicut  borae  mu- 
•lantur,  una  succedente  alii,  sic  cogitationes  praster- 
•imt  aiiis  succedentibus.  Si  qui»  ambulaverit  in 
^te,  non  ogfendit^  subaudis  se,  quia  videt  ante  se. 
Dies  significat  pacem,  ac  si  dicatur  :  Si  quis  ambuta- 
werit  in  die,  id  est,  in  pace,  scilicet  in  me,  qui  sum 
vera  pax,  non  offeudetur  ab  aliquo  ut  ei  ncceat,  et 
ideo  securi  venite  mecum.  Si  autem  ambulaverit  B 
itt  nocte^  id  est  in  tenebris  diaboli,  qui  nox  est ;  et 

^enebras  peccatorum  et  adversitales  bellorum  im- 
mittit,  merito  offendit^  id  est,  oflendiiur  et  laeditur, 
quia  lux  non  est  tn  eo,  id  est,  sapientia  caret,  se- 
quendo  noctem  peccati.  Et  ideo  nuUam  securitaiem 
potest  habere,  nisi  resipiscat. 
Heec  aitf  et  post  heee  dicit  eis :  Laxarus  amicus 

•nost^r  dormit^  sed  vado  ut  a  somno  excitem  eum, 
[AiJ€DST.]  Ilii&  qui  suscitare  eum  non  poteranl, 

tnortuns  erat,  Domino  dormiebat. 
Dixerunt  ergo  discipuli  eju$ :  DominSf  si  dormit^ 

saltms  erit,  Dixerat  auum  Jesus  de  morte  ejus ,  iUi 

-autem  putaverunt  quia  de  dormitione  somni  diceret, 
Secandum  intellectum  suum  responderunt.  Solel 

•euim  somnu»  aegrotantiura,  judicium  esse  salutis. 
7«itc  ergo  dixit  eis  Jesus  manifeste :  Latarus  mor^ 

4uus  estf  et  gaudeo  propter  voSf  ut  credatis  quia  non 

eram  ibi.  Sed  eamus  ad  eum. 
Jam  poterant  mirari  quia  Dominus  eum  dicebat 

mortuum,  quod  ei  nuntiatum  non  fuerat.  Ut  creda- 

tiSj  inquit,  scilicet  robustius,  fides  enim  eorum  mi« 

Tacuiis  augebatur. 

Dixit  ergo  Thomas  qui  dicitur  Didgmus,  ad  condi" 

scipulis  :  Eamus  el  nos^  ut  moriamur  cum  eo,  Venit 

itaqueJesuf^  et  invenit  eum  quatuordies  jam  iitmo- 

ftumento  habentem, 
Numerus  iste   quatuor  dies  mortis   significat. 

Horao  cum  mor*^  peccati  Adae  nascitur,  ut  Aposto- 


( id  est  ad  pacis  visionem)  perveniet,  non  tamea  nisi 
expletis  quindecim  siadiis,  id  est,  per  cognitlooea 
Yeteris  et  Novi  Testameuti  spiritualem. 

Multi  autem  ex  Judasis  venerant  ad  Martham  n 
Mariam,  ut  consolarentur  eas  de  fratre  suo.  Martke 
ergo  ut  audivit  quia  Je$us  venit,  occurritjtti,  Mam 
autem  domi  sedebat.  Dixit  ergo  Martha  ad  Jesum: 
Domine^  si  fuisses  hic^  frater  meus  non  fuisset  mor- 
tuus.  Sed  et  nunc  scio  quia  qucecunque  poposceris  § 
Deo  dabit  tibi  Deus. 

Hoc  scio,  quia  potes  suscitare  si  vis,  quod  tao 
arbitrio  relinquo.  Non  enim  praesuroo  nec  rogo  st 
fratrem  suscites,  quia  nescio  an  sit  ei  otilis  resar- 
rectio. 

Dixit  illi  Jesus :  Resurget  frater  tuus. 

Hoc  ambiguum  fuit,  an  dicerel  de  praesenti  resur- 
rectione,  an  de  futura  quae  communis  erit  omniuin. 

Dicit  ei  Martha :  Scio  quia  resurget  in  rtsmrrf 
clione  in  novissimo  die.  Dicit  ei  Jesus  :  Ego  nsm  re- 
surrectio  et  vila, 

Sane  sentis  de  ultima  resurrectione,  sed  per  quen 
frater  tuus  tunc  resurget,  potest  et  modo  resor^ 
gere,  quia  ego  sum  resurrectio :  et  ideo  resmrectio 
quia  vita. 

Qui  credit  in  me^  etiamsi  mortuus  fuerit ,  thet;et 
omnis  qui  vitit^  et  credit  in  mef  non  mcrietmr  vs 
astemum, 

Yivit  Abraham  et  Isaac  et  Jacob  (Exod.  iii),  qoo- 
rum  Deus  dicitur,  sicut  vivorum.  Credens  et  mof- 
^  tuus  vivit,  sicut  non  credens,  etiam  vivens  moTtnvs 
est.  Unde  mors  in  corpore?Quia  non  est  ibi  anima. 
Unde  mors  in  anima  ?  Quia  non  est  ibi  fides.  Fides 
enim  quae  per  dilectionem  operatur,  estquasi  anima 
animae.  Fides  autem  sine  operibus  mortua  est  (Jac. 
ii).  Est  ergo  Deus  per  fidem  et  dilectionem  vita  ani- 
mae,  sicut  anima  corporis.  Qui  credit  in  me^  inquit, 
eliamsi  mortuus  fuerit  in  carne,  vivit  in  anima,  do- 
nec  resurgat  et  caro,  non  postea  moritura.  Et  om- 
nis  qui  vivit  in  came,  et  «:redit  in  me,  etiamsi  mo- 
riatur  ad  tempus  morte  carnis,  non  morietnr  iji 
aetemum,  propter  vitam  spiritus  et  immortaittateia 
resurreclionis. 
Credis  hoc  ?  Ait  iUi :  Vtique^  Domine ;  egj  credidi 


;us  ait :  ter  unum  hominem  peccatum  intravit  in  d  quia  tu  es  Christus  FHius  Dei,  qui  in  hunc  muMdu» 
mundum^  et  per  peecatum  mors  (Rom.  v).  Ecce  unus     venisti. 


dies  mortis.  Homines  postquam  pervenerint  ad  ra- 
tlonabiles  annos,  naluralem  legem,  quae  dicit  in 
eorde,  quod  tibi  non  vis^  alii  ne  feceris  (Tob.  iv), 
transgrediuntur.  Ecce  alter  dies  mortis.  Data  est 
lex  per  Moysen,  et  contemnitur.  Ecce  tertius  dies 
mortis.  Evangelium  praedicatnr  et  contemnitur.  Ecce 
quartus  dies  mortis,  in  qua  puiet  homo,  sed  nec 
tales  relinquit  misericordia. 

Erat  autem  Bethania  juxta  Hierosoiymam^  quasi 
stadiis  quindecim. 

[ALBiifUs.]  Quod  Bethania  ( id  est  domus  obedienr' 
ftor,  ubi  suscilandus  erat  mortuus )  vicina  est.  ffie- 
rosolymis,  mysierio  eonvenit.  Gens  uamque  Judaeo- 


Sciens  fidem,  quaerit  confessionem.  Dla,  iBqnil, 
omnia  haec  credo,  quia  credidi  quod  tu  es  Fifius 
Dei,  missus  ad  salutem  mundi. 

Et  cum  hac  dixisset^  abiit  et  tocamt  Marimm 
sororem  suam  silentiOt  dicens :  Magister  adest^  et 
voc^  te. 

Silentium  dicit  suppressam  vocem.  In  verbis  Mar- 
thae  Dreviter  ostenditur,  quod  Dominos  Mariam  vo- 
cavit 

illa  ut  audivit^  surrexit  dto  et  venit  md  enaf. 
Nondum  enim  venerat  Jesus  in  castellum^  sed  eret 
adhuc  in  illo  loco,  ubi  occurrerat  ei  Martha,  Jmd  i 
igitur  qui  erant  cum  iila  in  domo,  et  amsuiakaut^" 


453  IN  UNCM  EX*  QLATUOR  LIBER  TERTIUS.  4Cir. 

eam^    eum  vidissent  Maiiam  quia  cito  iurrexit  ei  A  illam  irirginem  esse  nesciebant.  Sic  ergo  propter 

Quia  padxt  ad  mo'     eos  qui  existimabant  Christum  esse  sub  lege,  dicitur 


ejciit^  secuti  sunt  eam^  dicentet 
numenSum  ut  ploret  ibi. 

Hoc  ideo  CTangelista  narrare  curavit,  ut  videamus 
quse  occasio  fecerit  quod  plures  testes  baberet  re- 
surrectio  quatriduani. 

MaHa  ergo,  cum  venisset  ubi  erat  Jesus,  videns 
eum^  cecidit  ad  pedes  ejus,  et  dixit  ei :  Domine^  si 
fuisses  hic^  non  esset  morluus  frater  meus.  Jesus  ergo 
mt  vidii  eam  pbranlem,  et  Judam,  qui  venerant  cum 
ea  plorantesj  fremuit  spiritu^  et  turbavit  seipsum,  et 
dixil :  Ubi  posuistis  eum  ? 

Qui  absens  corpore  scivit  mortuum,  scit  ubi  se- 
pullus  est,  sed  sic  dicens,  significat  se  quasinescire 
perditum  hominem,  id  est,  morluum  in  peccatis 


esse  factus  sub  lege,  qui  erat  quasi  sub  lege. 

,Ait  Jesus  :  tollite  lapidem. 

[AuGDST.]  Pondus  legis  removete,  et  gratiam  prs^ 
dicate.  Littera  enim  occidens,  est  quasl  lapis  pre-- 
mens. 

bicit  ei  Martha  soror  ejus  qvi  morfuus  fuerat :  Do- 
mine^  jam  fetety  quatriduanus  est  enim 

Timebat  remoto  lapide  potius  fetorem  excitari, 
quam  fratre  w  resusoitari. 

Dixit  ei  Jesus  :  Nonne  dixi  tibi  quoniam  si  credi^ 
derts,  videbis  gloriam  Dei  ? 

[AuGusT.]  Id  est  putentem  resuscitari.  Quatri-^ 
diranus  Lazarus  suscitatur,  quia  quatuor  progres- 


Unde  dicturus  est  in  judicio :  Non  novi  vos,  disce-  B  sionibus  perficitur  mors  animae.  Prima  est  quasi 


dite  a  me  {Matth,  vti).  Hoc  est,  non  video  vos  in 
luce  mea.  Hinc  etiam  ad  Adam  dixit :  Ubi  es  {Gen. 
iii)?  Turbavit  semetipsum,  quem  alius  lurbare  uon 
potttit.  Secundum  voluntatem  propriam  turbatur 
infirnaitas  carnis.  Significat  autem  turbatio  Ghristi, 
quaiitum  turbari  debeal  mole  peccati  gravatus.  Est 
autem  turbatio,  qusdam  tristis  cum  gemitu  cordis 
commotio,  quam  solent  sequi  lacrymae,  sicut  econ- 
tra  bilarescit  voltus  ante  risum.  Spiritu  vero  fre- 
mere,  est  impetus  irae  contra  vitia  prorumpens. 
Hujusmodi  passiones  suscepil  Christus,  quia  voluit 
ad  nostram  eruditionem.  Et  quia  fldes  de  Christo 
Cbristus  est  in  corde,  fremit  Christus,  et  turbatur 


titillatio  delectationis  in  corde,^  secunda  consen- 
sio ,  tertia  factum ,  quarta  consuetudo.  Sunt  qui 
res  illicitas  obvias  cogitationibus  suis  ita  prorsu»- 
abjiciunt,  ut  nec  delectentur.  Sunt  qui  delectantur, 
et  non  consentiunt.  Nondum  perfecta  mors  est,  sed 
quodammodo  inchoata.  Delectationi  accedit  con- 
seusio,  jam  est  illa  damnalio  post  consensum  in  fa- 
ctum  irrumpit,  factum  in  consuetudinem  vertitur, 
et  flt  qusedam  desperatio,  ut  dicatur  :  Quatridua* 
nus  est,  jam  putet. 

Tuterunt  ergo  lapidem.  Jesus  autem^  elevatis  sur*- 
sum  oculist  dixit :  Pater ,  gratias  ago  tibi ,  quoniam 
audisti  me.  Ego  autem  sciebam  quia  semper  me  au* 


in   bomine,  quando  peccator  computat  quae  bona     dis,  sed  propter  populum  qui  circumstat  dixi,  ut  rre. 
Dei  accipit,  qu»  mala  reddit,  et  de  peccatis  incre-     dant  quid  tu  me  misisti. 

ULs  verbis  se  gloriam  Dei  Patris  quserere,  sicut  in 
aliis  operibus,  ostendil.  Nam,  quia  secundum  homi- 
nem  minor  erat  Patre,  ab  eo  pelit  suscitaiionem  La- 
zari,  et  ideo  se  exauditum  dicit ,  ut  vel  sic  circum* 
stantes  crederent  Filium  [in  Filium]  Dei. 

Hcec  cum  dixisset ,  voce  magna  ciamavit :  Lazare^ 
veni  foras.  Et  statim  prodiit  qui  fuerat  mortuus,  /t- 
gatus  pedes  et  manus  institis.  Et  fades  ejus  sudari^K 
erat  ligata,  Dixit  eis  Jesus  :  SolviU  eumet  sinite  eum 
abire. 

[AuGusT.]  Ne  mireris  si,  ligatis  pedibus,  foras . 
proccssit,  qui  quatriduanus  nesurrexit.  Significatur 
autem  quia,  dum  peccator-contemnit ,  sepultus  ja-  ~ 


pat  se. 

Dicunt  ei :  Domine,  veni  et  vide.  Et  lacrymatus  est 
Jesus, 

Fieat  se  homo,  et  fremat  accnsando  sua  mala 
opera.  Domine^  veniet  vide^  idest  iniserere,  ut  in 
psalmo  dicitur  :  Vide  humilitatem  meam  et  laborem 
meunty    et  dimitte  omnia  peccata  mea  {Psal.  xxiv). 

Dixerunt  ergo  Judm :'  Ecce  quomodo  amabat  eum, 
Quidam  autem  ex  ipsis  dixerunt :  Non  poterat  hic 
qui  aperit  oculos  cceci  nati,  facere  ut  hic  non  more- 
retur  ? 

Potait,  sed  noluit,  quia  plus  est  mortuum  susci- 
tare,  quam  ne  moreretur  facere. 


Jesus  ergo  rursum  fremens  in  semetipso,  vaiit  ad  p  cet ;  quando  pcenitet ,   surglt ;  quando  confitetur,.. 


monumenlum. 

DiflicuUatem  bstendit  justificationis  ,  gravibus. 
peccatis  obruti  peccatoris. 

Erat  autem  spelunca,  et  lapis  superpositus  erat  ei. 

M ortuus  sub  lapide,  reus  est  sub  lege,  quae  in  la- 
pidc  scripta  est.  Justo  enim.  Lex  posita  non  est  {I 
Tim.  i).  [HiCBoif.]  Fuerunt  ergo  Mojses  et  prophetae 
liabentes  Spiritum  sanctum  non  sub  lege,  sed  in 
Lege«  ei  cum  lege,  et  tamen  quasl  sub  lege  viventes, 
iit  eos  qui  sub  lege  erant,  lucriracerent.  Sic  est  illud 
Apostoli  :  Misit  Deus  Filium  suum  factum  ex  mu- 
tiere,  factum  sub  lege  {Galak  iv).  Nam  sponte  se 
Legi  subdidit,  ut  eos  qui  sub  lege  erant^  redimeret. 
El  virgo  abusive  vocata  esl  mulier,  propter  eos  qui 


prodit  quasi  de  occuitis  exeundo  manifestus.  Quanktk 
confcssionem  Deus  administrat,  magna  voce  cla- 
mando,  id  est  niagna  gratia  vocando.  Sed  quia  vivi- 
ficatus  et  a  peccatis  solutus,  adhuc  ligatus  estexte-^ 
rius  dicitur  ministris  :  Solvite  eitm,  et  sinite  abire^ 
Officio  enim  ministrorum  clauditur  Ecclesia  pervei^- 
sis  et  aperitur  reversis,  sicut  in  lege  fiebat  de  lepro- 
sis.  Solvitur  utique  a  vinculis  exclusionis,  et  cum 
caeteris  fidelibus  libere  abit  et.couversatur,  quem 
mater  Ecclesia  recoUigit.  [August.]  Ampliiis  :  Quo- 
modo  in  caeco  intelligimus  humanum  geiius,  aie  et  iit. 
isto  mortuo.  Vbi  eum  posuistis?  Hianostra  ^oeatto.. 
quae  fit  in  occulto,  significutur.  PnBdestiiutio  eaink^ 
Dostrae  vocationis  occuttaestK  cujjis  sacretiH 


4S5 


ZACHARIi£  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPl 


43S 


ejl  ir.tciTOgatio  Domini  quasi  nescientis ,  cum  ipsi  A  nec  cogitatis  ,  quia  expedit  nobi$ ,  ut  unus  moriaiur 


nesciamus,  sicul  Apostolus  dicit  :  Vt  cognoscam  si- 
cut  $$  eognitus  sum  {1  Cor,  xiu).  Quod  ait,  auferte 
tftfndemt  illos  significat,  qui  in  Ecclesia  corrupte  vi- 
vunt,  et  oflensioni  sunt  credere  Tolenlibus.  Dicit  iiii 
Martha  :  Domine,  jamquarta  dies  est^  et  putet.  Ulli- 
uium  qualuor  elementorum  terra  est.  Significat  vero 
putorem  terrenorum  peccatorum ,  id  est ,  cupidita- 
tum  camatium.  Terra  es  enim,  inquit  Dominus  Adae 
cum  peccasset,  et  in  terram  ibis  (Gen.  iii).  Quod  au- 
temexiitdemonumento,  animam  significat  receden- 
tem  a  camalibus  vitiis.  Quod  Tero  institis  obTOlutus 
exiil,  hoc  est,  quod  etiam  a  carnalibus  recedentes, 
et  mente  serTientes  legi  Dei,  adhuc  tamen  in  carne 
constituti,  alieni  a  molestiis  camis  esse  non  possu- 


homo  pro  popu/o,  et  non  tota  genspereat.  Hoe  auiem 
a,  semetipso  non  dixit  i  sed  ,  cum  esset  pontifex  anmi 
iUius,  prophetavit  quia  Jesus  moriturus  erat  pro  genu 
et  non  tantum  pro  gente ,  sed  ut  fUios  Dei  qui  eraui 
dispersiy  congregaret  m  unum. 

Caiphas  de  sola  gente  Judaeorum  propheUvil,  ^ 
delicet  oves  praedestinatas  domus  Israel ,  ad  quas 
missus  estDominus  morte  ejus  salTandas.  Sed  qsia 
viderat  evangelisla  quando  scripsit  ETangelium,  to- 
cationem  gentium,  addidit  dc  illis  dicens :  Sed  ut  f^ 
lios  Deiquierani  dispeisi,  congregaret,  utesMet  uwmm 
oviie  e/  unus  pastor  {)oan,  x).  Hic  docemur  etiaa 
homines  malos  prophetiae  spiritu  futura  praedioere, 
quod  tamen  CTangelista  diTina  tribuil  sacramento. 


rous,  dicente  Apostolo :  Mente  servio  legiDeij  carne  B  ^^\^  Caiphas  anni  illius  summus  sacerdos  cral.  De«s 

autem  tegi  peccati  (Rom.  tu).  Quod  autem  facies 

ejus  sudario  tecta  erat ,  hoc  est  quod  in  hac  Tita 

plenam  cognitionem  habere  non  possumus,  sicut 

Apostolus  dicit  :   Nune  videmus  per  speculum  m 

eenigmaten  postea  autem  facie  ad  faciem  (I  Cor.  xiii). 

Et  dii^it  Jesus  :  Solvite  eum  et  sinite  ire.  Hoc  est, 

quoA  \f05i  hanc  Titam  aufemntur  omnia  Te\amenta, 

iil  facie  ad  faciem  Tideamus.  Quantum  autem  inter- 

sil  inter  hominem  quem  Dei  sapientia  gestabat,  per 

quem  liberati  sumus ,  et  caeteros  homines ,  hinc  in- 

telligitur,  quod  Lazarus  nisi  exiens  de  nionumento 

nop  solTitur,  id  est  eliam  renata  anima,  nisi  reso- 

bi^one  corporis  lihera  ab  omni  peccato  et  ignoi^an- 

|ia  esse  non  potest,  quandiu  per  speculum  et  ii\ . 

teni^ate  Tidet   Domini  autem  linteamina  et  suda- 

rium  qui  peccatum  non  fecit ,  et  nihil  ignoraTit  in 

moi^umenU)  iuTenta  sunt.  Ipse  enim  solus  in  carne, 

iion  tan^um  monumento,  non  est  oppressus ,  ut  ali- 

quod  peccatunx  in  eo  inTeniretur «  sed  nec  linleis 

implicatus ,  ut  eum  aliquid  lateret ,  aut  ab  itinere 

re^rdaret. 

Multi  ergo  ex  ludmis  qui  venerant  ad  Mariam  et 
Martham^  et  viderant  qwB  fecit ,  crediderunt  in  eum. 
Quidam  autem  exipsis  abierunt  ad  Phariswos^  et  di- 
iBerunt  eis  qum  fecit  fe^us, 

[AucvsT.l  Quidam  ex  hiaqui  Tcnerant,  nuntiaTC- 
i^nt  de  Jesu  Pharisaeis  ut  saeTirent,  tc)  quidam  ex 
bis  qui  crediderant,  nuntiaTerunt  eis  ut  credereiit. 


autem  constiluit  summum  sacerdotem  unum ,  cvi 
mortuo  unus  succederet,  sed  per  ambitionem  postea 
CTenit  ut  plures  essent ,  et  per  annos  singnlos  suis 
vicibus  ministrarent.  Forte  etiam  uno  anno  plures 
administrabant,  ex  quibus  sorte  exil>at  qui  incensma 
poneret,  quod  non  licebat  nisi  summo  sacerdoli,  ol 
de  Zacharia  legitur  (Luc.  i). 

A.  ?»  M.  "'  R.  « 

Ab  illo  ergo  die  cogitaverunt  ut  interficerent  eum, 
Jestts  ergo  jam  non  palam  ambulabat  ofmd  Jud^u, 
sed  abiit  inregionemjuxta  desertum  in  civitatem  qum 
diciiur  Ephrem,  et  ibi  morabatur  cum  discipulis  suis. 

CogitaTcrunt  magis  definite  quam  prius  interi 
cere  eum,  sed  ipse  Tivendi  exemplum  dedit  discipv- 
lis.  Non  enim  esl  peccatum,  si  fideies  ocuiis  perse> 
quentium  se  subtrahant.  Quod  autem  vadit  Ephrem, 
quse  inlerpretatur  fructificatio  ^  ffgiirat  transitUB 
ad  Ec.lesiam  genlium. 

A.  ^  M.  '"  R.  '"^  L.  *» 

Froximum  autem  erat  pascha  Judworum. 


A. 


97 

X 


Et  ascenderunt  multi  Hierosolgmam  de 
ante  pascha^  ut  sanctificarent  seipsos. 

A  Domino  prseceptum  fuit  Jud»tis  per  Moysen,  nt 
in  die  paschae  celebratione  festi  sanctificarentv. 


Collegerunt  ergo  pontifices  et  Pharisesi  concilium,  d  Quae  celebratio  umbra  fuit  futuri.  Sanguine  posies 


et  dicebant :  Qutd  facimuSf  quia  hic  homo  multa  signa 
(acitf 

Cpgitaban^  quomodo  nocerent,  non  quomodocon-. 
•ulerenl. 

Si  dimitthnus,  eum  sie^  omnes  credent  in  eum  :  £{ 
uenient  Aomaiti,  et  tollent  nosirum  locum  et  gentem. 

Temporalia  perdere  timebant,  et  aeterna  non  co- 
gitabant,  ac  sic  utrumque  amiserunt.  Timebant  ue 
si  doctrina  Christi  procederet ,  Judaei  nullius  mo- 
meiiti  fierent ,  et  ideo  Romani  civitatem  eis  aufcr- 
rent,  eosque  in  servitutem  dispergerent,  quod  posl- 
ea  factum  est. 

Vmu  autem  ex  ipsis  Caiphas  nomine ,  cum  esset 
f^ntifexanniiUiuSt  dixit  eis  .^Vos  nescitis  quidjuatn 


Judaeorum  signali  sunt,  quia  sanguine  Chrisii  froa- 
tes  nostrae  signantur. 

Qucerebant  ergo  Jesum^  et  coiloquebamtur  ad  inticem 
in  templostantes :  Quid  putatis  quia  non  venit  ad  dim 
festum  ? 

Oblili  suae  sanctificationis,  in  ipso  loco  oratioois 
quaerunt  agnumad  immolandum.  Unde  in  psahao: 
Confundantur  et  revereantur  ^  qui  quarunt  animm 
meam  (Psal.  xxxit).  De  bene  quaerentibus  diciiur  : 
Periit.fuga  ame,  et  non  estqut  requirat  aninuum  kma 
(Psat.  cxLi). 

Dederant  autem  pontifices  et  Phariseei  mamdaimm, 
ut  si  quis  eognoverit  ubi  i tl,  Mtcel,  ut  apprekendM 
eum. 


AS1 


LN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TEKTIUS. 
CAPUT  CXIXVL  A 


m 


L. 


104 

X 


Factum  est  autem  dum  complerentur  dies  assum- 
^tionis  ejus^  et  ipse  faciem  suam  firmavit,  ut  iret  in 
Jerusalem.  Et  misit  nuntios  ante  conspectum  suum. 
Et  euntes  intraverunt  in  civitatem  Samaritanorum,  ut 
pararent  t//f .  Et  non  receperunt  etttit,  quia  (acies  ejus 
erateuntis  inJerusalem, 

[Beda.]  Dies  assumptionis ,  tempus  passionis  di- 
cit ;  quo  imminente,  imperterrita  mente  locum  quo 
pati  decreverat,  petlt.  £t  non  rcceperunt  iilum  Sa« 
maritani,  quia  in  Jerusalem  conspiciunt  eum  ire  : 
non  enim  coutuntur  Judcei  Samaritanis. 


A.  ^ 

Cognovit  turba  multa  ex  Judceis  quia  illie  est,  et- 
venerunt  non  propter  Jesum  tantumf  sed  ut  Lazarum' 
viderent^  quem  suscitavit  a  mortuis. 

[HiERON.]  Curiositas  eos  adduxit,  non  cbarilas. 
Simon  quondam  fuerat  leprosus,  sed  tunc  erai  muu- 
dus,  quia  a  Domino  sanalus,  manente  adbuc  pristino- 
nomine,  sicut  Matthaeus  etiam  nunc  appellatur  pu- 
biicanus ,  licet  desierit  esse  publicanus.  Qiiidam- 
per  Simonem  intelligunt  fideles,  a  Domin»  mundatos 
a  peccatis.  Interpretalur  enim  obediens  yei  mundus. 
Per  peccatum  autem  primi  hominis,  facta  fuit  terra 
domus  Simonis  ieprosi. 

102 

X 


A. 


Cumvidissent  autem  discipuU  ejus  Jacobus  et  Joan-  "      Pharisai  ergo  dixerunt  ad  semetipsos :  Videiis  quia. 


iies,  dixerunt :  Domine^  vis  dicimus  ut  ignis  descen- 
dat  de  cxlo  et  consumat  iltos?  Et  conversus,  increpa- 
vit  f7/as,  dicens  :  Nescitis  cujus  spiritus  estis.  Filius 
kominis  non  veuit  animas  perdere^  sed  salvare.  Et 
abierunt  in  aliud  castellum. 

Elias  multos  morteaflecit,  et  propria  manu  et  igne 
divinitus  impetrato  (III  Reg.  xviii).  In  cujusexem- 
plum  ,  cum  voluissent  apostoli  petere  ignem  de 
ccelo  ad  consumendum  eos  qui  sibi  hospitium  non 
praesiiterant,  reprehendit  Dominus  ineis  voluntatem 
vindicandi,  animadvertens  eos  non  amore  correclio- 
1119,  sed  odio  desiderare  vindictam.  Yerbis  apostoli 
Peiri  Ananias  et  uxor  ejus  exanimes  ceciderunt, 
non  odio,  sed  justa  jvindicta  {Act.  v).  Paulus  eliam  q 
quemdam  peccatorem  tradidit  Satana:  in  interitum 
camis^  ut  anima  salva  sit  (lCor.  v).  Nescitis,  inquit 
Dominus,  cujus  spiritus  estis,  hoc  est,  non  bene  re- 
cognoscitis  cujus  spiritu  signati  estis,  et  ideo  vultis 
per  odium ,  quod  non  licet  illis  qui  servi  Dei  sunt, 
vindictam  exercere.  Sane  perfecla  virtus  et  pie  con- 
suiit,  et  juste  judicat  ubi expedit ;  quia  nullaest  ira* 
condiay  ubi  charitatis  est  plenitudo. 

CAPUT  cxxxvn. 


A. 


97 

x 


nihit  jfrofieimus?  Ecce  mundus  totus  post  eum  abiit^ 

[AuGDST.jProphetant,  sed  nescientes.  Quid  mirunv 

si  post  eum  vadit  mundus,  per  quem  factus  est 

mundus? 

A99 
•      X 

Cogitaverunt  autem  principes  sacerdotum  ,  ut  La^- 
%arum  interficerent^  quia  multi  propter  iltum  abibant 
ex  Judoris,  et  credebant  in  Jesum, 

0  stulta  cogitatio,  etcaeca  saevitial  Qui  Lazarum 
suscilare  potuit,  non  potest  suscitare  occisum  ? 

A.  f  M.  ^*  R.  "^  L.  " 

Fecerunt  autem  ei  ccrnam  ibi,  et  Martha  ministra^ 
bat.  Lazarus  vero  unus  erat  ex  discumbentibus 
cum  eo. 

[AuGCST.]  Lazarus  interfuit  ccenae,  ne  putaretur 
esse  phantasma ,  quod  resurrexerat  morluus.  Licet 
omnes  virtutes  quas  in  terris  Dei  Filius  majestatem 
suam  proditurus  implevit ,  mirari  tantum  valeant 
bomines,  ut  verbis  definire  non  possint  :  excedit 
tamen  omne  miraculum  quod  circa  Lazarum  fecit» 
quam  ab  ipso  infemi  inquilino ,  ab  ipsa  sede  pal- 
lente,  destructa  lege  tartarea,  mancipium  morlisre- 
dire  ad  superos  jussit.  Et  ut  miraculu^  divinae  vir-- 
tutis  accresceret ,  dum  discumbit  in  convivio ,  con«^ 
vivis  interrogantibus  eum,  tristia  loca  poenarunt. 
sedesque  alta  nocte  obscuras  indicavit  Lazarus  dili- 
genti  narratione  per  ordinem»  et  ita  inferi  longis  tem- 


Jesus  ergo  ante  sex  dies  paschas  venit  Bethaniam^ 
ubi  fysrat  Lazarus  mortuus^  quem  suscitavit  Jesus. 

Qui  sexdiebusomniafecit,  quisextadiehominem  |^poi.|5us  ignorati,  tandem  invenerumt  proditorem. 
condidit,  sexta  aetate  redimere  venit,  sexta  feria^ 
sexta  hora  morituros ,  anle  sex  dies  paschae  venit 
Bethaniam,  ut  Lazari  resuscitatio  arctius  memoriae 
traderetur  omnium,  et  inexcusabiles  Judaei  confun- 
derentur,  tractantes  de  morte  tanti  suscitatoris. 
[11iER0?(.]  Petit  etiam  a  nobis  obedientiam  hinnulus 
cenroriim  semper  obedieus  Patri  usque  ad  morlem, 
dum  saa  praesentia  sublimat  Bethaniam,  quasi  agnus 
ad^ictimam  venturus  Hierosolymam,  ut  verum  pa- 
Bcha  habeamus. 

R.  ?  M.  ^^  L.  "  A.  "" 

Et  eum  esset  Bethania  Jesus  in  domo  Simonis  le- 
rrpff. 


[ALDi!tu8.]  Mystice  Dominica  coena  fit  in  fide  et  de- 
votione  Justorum.   Martha  ministrat,  dum  quilibetc. 
fldelis  opera  devotionis  Domino  impendit.  L^zarus, 
id  est  suscitati  de  gravibus  peccatis  cum  his  qui;^ 
manseriVQt  in  justilia ,  epulantur  laeli  de  praesentii^ 
Domini. 

CAPUT  cxxxvm. 

Maria  ergo  habens  alabastrum  unguenti  nardt  spi^ 
cati  pretiosi^  et  fracto  alabastro  ^  effudit  super  eaput- 
Jesu  recumbentis  et  unxit  pedei  ejus ,  et  extersit  cat-. 
pillis  suis,  et  domus  impleta  est  ex  odore  unguenti 

[Beda.]  Alal)astrum  genus  est  marmoris  candidi;. 
variis  coloribus  interstincti ,  quod  ad  vasa  unguen^. 
iaria  cavari  solet ,  et  incorrupta  sesvate  nng.tteQ(^ 


4:9  ZACHARIiE  CRRTSOPOLITANI  EPISCOPt  UO 

dicitur.  Nardus  est  frutex  aromatica,  graviut  aiunt,  A  cemls  Uestruamus,  et  sicut  AbraLam  cum  trecentis 


et  crassa  radice ,  sed  brevi  ac  nigra  rragilique ,  ac 

cjpressum  redolente  folio  parvo  densoque,  cujus 

cacumina  in  aristas  se  spargunl.  Pigmentarii  nardi 

spicas  et  folia  celebrant.  Unde  Marcus,  unguenti 

Mrdi  spicati  preiiosi.   Unguentum  enim  illud  quod 

attulit  Maria  Domino,  non  solum  de  radice  nardi» 

Yerum  etiam  quo  pretiosius  esset,  de  spicis  et  foliis 

confectum  erat.  Ferunt  aulem  pbysiologi  de  nardo, 

quod  principalis  sit  in  unguentis.  Sunt  quidem  multa 

ijus  genera,  sed  omnia  herb«  praeter  Indicum,  quod 

pretiosius  est.  Joannesautem  determinare  scripsit» 

iibram  unguenti  nardi  fn$tiei.  Pistici,  a  loco  dicitar, 

et  interp<*etatur  fideli^^  non  alia  scilicet  admisMoni 

corrupti.  Mystice  autem  dOYOtio  haec  Mariae ,  fidem 

designat  Ecclesiae,  loquentis  in  Cantico  canticorum :  B  verbis  Judae  persuasum  est  eis,  Judas  vero  propter 

Dum  e$$et  rex  in  accubitu  $U0f  nardus  mea  dedit  odo'     lucrum. 


viris  {Gen,  xiv)  spolia  ad  vesperam  dividamus.  Ibi 
dicilur  Judas  fur  fuisse,  admoneronr  fures  et  sacri- 
legos  tolerare.  [August.)  Quare  habuii  Dominusio- 
culos,  nisi  quia  Ecclesia  loculos  habiiura  enif 
Quare  furem  admisit,  nisi  ut  Ecclesia  fares  tolen- 
ret  ?  Peculatus,  dicitur  furtum  de  re  publica.  Qui 
aliquid  de  Ecclesia  furatur,  Judae  prodiiori  conipi- 
ratur.  De  quo  solo  per  synecdochen  sub  plunli  nn- 
mero  diclum  credunt,  quod  Marcus  ait,  frem^toii 
in  eam  {Marc,  xiv). 

Erant  autem  quidam  indigne  ferentes  intra  temet- 
ip9o$,  et  dicentes :  Ut  guid  psfditio  hmc  ungueiuifKl% 
e$t? 

Aiii  propter  pauperes  indignati  sunt,  quod  forsitu 


fm  «ttttm  (Cant,  i).  Quae  verba  et  manibus  comple- 
Tit  Mariae,  et  spirituaiiter  quotidie  implet  in  suis 
membris.  Deo  autem  gralias,  qui  seniperodorem  suse 
nolitiae  per  nos  in  omni  loco  manifestat,  quia  Chri- 
Mti  bo«u$  odor  $umu$  Deo  {II  Cor  n).  Est  enim  un- 
guenlum  suavissima  gratia  sancti  Spiritus,  suaviler 
redoiens,  eifusa  in  cordibus  fidelium.  Libra  autem 
unguenti  ex  nardo  pislica,  juslitia  est  ex  fide  pup. 
Pislis  enim  Graece,  fides  dicitur  Latine,  et  nardus 
redolens,!  confessionem  fidei  suaviter  redoientem 
•ignificat.  Alabastrum  unguenti ,  corpus  est  fidelis 
animae.  Fractum  vero  alabastrum,  camale  est  desi- 
dcrium,  quod  frangitur  ad  caput,  ex  quo  omne  cor- 
pus  Ecclesiae  compaginatum  est.  Cum  ergo  Ecclesia 
polentiam  divinitalis  Christi  praedicat,  caput  ejus  re- 
cumbentis  unguento  perfundit  pretioso.  Recumbentis 
dicit,  id  est  humiliantis  se,  ut  eum  tangeret  fides 
Ecclesiae.  In  majestate  enim  sua  non  intellectus,  per 
formam  servi  visibilift  est  factus.  Qui  ergo  assum- 
plam  humanitatem  sacri  eloquii  pia  praedicatione 
veneratur,  in  pedes  Domini  fundit  unguentum.  Ca- 
piliis  vero  vergit,  qui  rationabili  verborum  composi- 
tione  ab  incamatione  Yerbi  omnes  haereses  procul 
pellit.  Sicut  enim  natura  corporis  ad  ornatum  sui 
congrao  moderamine  capillos  profert ,  sic  et  ralio 
competentem  verborum  ordinationem  dictat  in  suum 
decorem.  Domus  impleta  est  ex  odore,  id  est  mun- 
diis  bona  fama. 

Dicit  ergo  unu$  ex  di$ciputi$  eju$  Juda$  I$cariote$^ 
qui  erat  eum  traditurut :  Quare  hoe  unguentum  non 
veniit  trecenti$  denarii$,  et  datum  e$t  egenie  T  Dixit  au- 
tem  hoc,  non  quia  de  egeni$  pertinebat  ad  enm,  $ed 
quia  fur  erai :  et  loculos  habens^  ea  qute  mittebantur^ 
portabat. 

[HiERO!!.]  Sub  praetextu  avaritiae,  mysterium  lo- 
4|uitur  fidei.  Etenim  nostra  fides  sensibus  decem  per 
corpus  et  animam  et  spiritum  triplicatis,  quasi  tre- 
eeniis  emitur  denariis.  Hoc  enim  designatur  in  de- 
eem  tripUcatis,  quod  in  trecenlis.  Nos  ergo  sicut 
Gedeon  {Judic.  vu),  tanquam  trecenkorum  virorum 
numcrum  vsumen^s,  allophylorum  castra  pauperes 
•piritu  fractii  lagunculis  nostris,  cum  tubis  et  lu- 


Scien$  autem  Je$u$^  ait  iUi$:  Quid  mole$tietti$m' 
lieri  ?  Opu$  bonum  operata  e$t  in  me.  Nam  tentfer 
pauperee  habetie  vobiecum^  et  cum  volueritii^  p^ta^ 
illi$  benefacere,  me  autem  non  $emper  habebitit. 

Bonis  et  malis  loquilur  de  praesentia  corporis  soi. 
Sedel  enim  ad  dexteram  Patris  sui  postquam  asceD- 
dit  in  ccelum,  et  secundum  corpus  non  esthic,  qni 
presenlia  majestatis  semper  est  hic.  Si  tamen  adbo- 
nos  pertines,  semper  habes  Christum  in  praesenti  per 
fidem,  per  signum,  per  baptismatis  sacramentoD, 
per  altaris  cibum  et  potum.  Unde  alibidiciteis: 
Ecce  ego  vobiscum  $um  u$que  ad  eomummatioum 
mundi  {Matth.  xxviii). 

159 


M.  'V  R.  ^=»  L.  ^*  A. 


74 


98 


Mitten$  enim  hcec  unguentum  hoc  in  coqm  nuia, 
ad  $epeliendum  me  fecit. 

Non  est  perditio  unguenli,  sed  olfichim  sepaUurt. 
Patientia  Domini  non  arguit  Judam  avaritiae,  etDoo 
pauperum  causa  dixisse  quod  dixit,  sed  obseqyion 
Mariae,  commendat.  Quod  Joannes  ait :  Sine  Hlm, 
ut  in  diem  $epultur<c  mece  eervet  illud ;  tale  est  ac  si 
dicat :  Sine  illam  facere  quod  facit,  ut  cuslodial  il- 
lud  factum  in  corde  suo  usque  in  diem  sepultone 
meae ,  et  tunc  sciet  quia  istud  obsequium  est  pn- 
ventio  corporis  mei  sepeliendi.  Unde  secundam  Mar- 
cum  dicitur  :  Quod  habuit,  id  est  potuit,  boc  \tdt, 
D  Prosvenit  enim  ungere  corpu$  meum  in  $epultmmt 
subaudis  poneudum.  Ac  si  dicat :  Sine  illaro  ohmIo 
ad  sepulturam  praeparare  me  more  Judaeomm,  duB 
potest :  quod  tunc  volet  facere,  et  non  poterit. 

Amen  dico  vobi$^  ubicunque  pnedicatum  fwriiket 
Evangelium  in  toto  mundo,  dicetur  et  quod  kete  fedt 
in  memoriam  eju$. 

Subaudis  et  quod  Judas  contra  locutus  est,  dice 
tur  in  contumeliam  ejus.  Haec  enim  laudabiliter  ei* 
pendit,  quod  sibi  pro  odore  suae  carnis  turpiter  ad- 
hibuerat,  iUicitis  actibus  intente,  priusquaD  DomiM 
familiaris  fteret.  In  toto  mundo  non  tam  muiier  isla 
quam  Ecclesia  praedicatur.  [Bcda.]  Attende  notitiani 
futuromm  ,  quod  passuras  Dorolnus  post  paiK^ 
dies  sciat  Evangelium  luum  toto  orbe  pnedicaodonL 

I 


441  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  4i!2 

Notandum  quia  quantam  famam  Maria  adepta  est ,  A  bus  meis  non  dedUti,  HtBC  antem  lacrymis  rigavtt 


tantam  infamiam  Judas  est  adeptus,  sed  Dominus 
bonam  laude  digna  remunerans,  futuras  impii  con- 
tumelias  tacendo  prxteriit. 

Videns  autem  Pharisasus  qui  vocaverat  eum^  ait  in- 
ira  ff ,  dicens  :  Hic  si  esset  propheta ,  sciret  utique 
quce  et  qualis  esset  mutier  quce  tangit  eum^  quia  pec^ 
catrix  est, 

Cum  pristina  nomina  consuetudo  tenere  soleat, 
falsa  opinio  Piiarissei  de  falsa  justitia  praesumentis, 
Mariam  vocat  peccatricem,  de  qua  septem  dsemonia 
jaTD  fuerant  ejecta,  cum  Dominus  de  ea  dixit :  Maria 
optimam  partem  elegit,  quas  non  auferetur  ab  ea  {Luc, 
x).  [ituBRos.]  Et  quia^septem  diebus  omne  tempus 
comprebenditur,  recte  septenario  numero  universi- 


pedes  meos^  et  capiUis  suis  tersit,  Osculum  mihi  non 
dedisti.  Hhbc  autem  ex  quo  intravit,  non  cessamt  oscu^' 
lari  pedes  meos, 

[Gregor.]  Hac  enumeratione  falsus  justus  confu- 
tatur,  et  sub  specie  mulieris  tam  suum  quam  Eccie- 
siae  meritum  pariter  commendatur.  Oculis  terrena 
concupierat,  sed  bos  poenitendo  conterens  Qebat. 
Capilios  composuerat,  sed  jam  inde  lacrymas  ter- 
gebat.  Ore  superba  dixerat,  sed  nunc  pedes  Domini 
osculabatur.  Quot  ergo  in  se  babuit  oblectamenla, 
tot  de  se  invenit  bolocausta.  Domus  Pbarisaci  est  le- 
gis  propbetarumque  custodia,  in  qua  Judsei  gloria- 
bantur  conversari.  Quam  Dominus  ingreditur,  cum 
non  venit  solvere  legem,  sed  adimplere.  In  bac  domo 


tasvitiorum,  quibus  plena  fuit,  figuratur.  (Bcda.)  B  giorificaturmulier  poenitens,  lacryinispedesDominl 


Mystlce,  Pbarisaeus  arrogans,  Judaicum  populum 
designat;  peccatrix  sanctificata,  conversam  gentili- 
tatem.  Pbarisaeus  rogavit  Dominum  ut  manducaret 
Gum  illo,  quia  populus  idem  quem  venientem  credere 
nolait,  venturum  speravit ;  et  ut  veniret  optavit, 
dicens:  Excita  potentiam  tuam  et  vent,  ut  salvos 
facioM  no$  {Psat.  Lxxis).  Dominum  cum  Pharisaeo 
manducare,  est  de  populo  credenti  gaudere.  Unde 
alibi  :  Meus  cibus  est^  ut  faaam  votuntaiem  ejus  qui 
me  misit  {Joan.  vi). 

Et  respondens  Jesus^  dixit  ad  ittum :  Simon  ha- 
beo  tibi  atiquid  dicere.  At  itte  ait :  Magisterdic.  Duo 
debitores  erant  cuidam  feneratori^  unus  debebat  dena- 


rigans,  non  Pbaris^us  incredulus,  qui  nec  aquam 
pedibus  dedit.  Humor  lacrymarum  intra  nos  est, 
quia  genlilitas  conversa  etiam  sanguinem  fundit, 
cum  Judseus  nec  exleriora  tribuit.  Lacrymis  pedes 
Domini  rigat,  qui  sanctis  ejus  in  tribulatione  com- 
patitur ,  affectu  compassionis  iuclinatus.  CapilHs 
pedes  Domini  tei^it,  qui  ex  superfluis  bonis  suis  in- 
digentibus  charitatem  impendit.  Rigat  vero  lacrymis 
Redemptoris  pedes,  sed  capillis  suis  non  tergit,  qui 
utcunque  proximorum  dolori  compatitur,  sed  tamen 
ex  superfluis  suis  non  miseretur  eorum.  Pedes  oscu- 
latiir,  qui  studiose  diligit  Cbristi  vestigia  sequentes, 
quibus  sua  largitur,  ne  sit  gravis  Iribuenti  necessi- 


rio$  quingentos^  alius  quinquaginta.  Non  habentibus     tas  proximi.  Vel  pedes  Domini  osculamur,  cum  in 


itlis  unde  redderent,  donavit  utrisque.  Quis  ergo  eum 
plus  ditigit  ?  Respondens  Stmon,  dixit :  ^stimo  quia 
ts  eui  ptus  donavitr  At  itte  dixit  ei :  Rectejudicasti. 

Sua  sententia  superbus  apud  se  Pbarisaeus  con*- 
vincitur,  et  sicut  phreneticus  funem  portat  ex  quo 
iigetur.  Hominum  judicio  plus  fortasse  ofiendit,  qui 
ptus  debuerat,  sed  per  misericordiam  Domiui  causa 
niutatur,  ut  amplius  diiigat  qui  plus  debuit,  $i  tan- 
tum  gratiam  consequatur.  Duo  dcbitores,  de  quibus 
Simoni  paradigma  opponitur,  utrumque  populum  si- 
gnificant,  fenerator  vero  Creatorem ,  qui  lucrum 
quaerit  illius  nummi,  quem  in  nobis  fabricatus  est 
ad  imaginem  suam.  Minus  debet  populus,  cui  legis 
Decalogus  per  servum  datus  est :  plus  autem,  cui 


camationem  ejus  prsefecte  diligimus.  Genu  Domini 
osculatur,  qui  cum  Apostolo  sentit ,  quod  infirmum 
Dei  est,  forlius  esse  omnibus  hominibus  {I  Cor.  i).  In 
genu  nempe  robur  standi  consistit.  Manus  Domini 
osculatur,  qui  in  operatione  nostrse  redemptionia 
studiose  meditatur  die  ac  nocte.  Os  autem  Dei  oscu- 
latur,  et  quasi  labrum  labro  imprimit,  qui  fide  et  di- 
lectione  jungitiir  Dei  Patris  sapienti»  et  bonitati. 
Comprebensio  namque  fidei,  divinae  sapientiae  coa- 
lescit,  et  dilectionis  nostrae  affectus,  summae  boni- 
tali  counitur,  juxta  illud  Apostoli :  Qui  adhoirel  Deo^ 
unus  spiritus  est  cum  eo  (I  Cor.  vi).  Oculos  Dei  os- 
culatur,  qui  se  totum  ejicit  in  eum  in  praedestina- 
tione  bonorum  et  praescientia  malorum,  saporem 


gratia  vitae  aeternae  per  Filium  est  commissa.  Ideo  Ju-  ^  gustans  inenarrabilis  aequitatis.  Yidendum  quoqne  in 


daei  per  denariumj  Christiani  per  centenarium  nu- 
merum  fenus  accumulatur ,  sed  utrique  per  quina- 
rium  muitiplicatur,  quia  quinque  sensus  in  bac  vita 
debet  ulerque  cultui  rationis  mancipare.  Et  quia  nul- 
liis  suis  viribus  sed  Dei  gratia  salvi  facti  sumus, 
recte  dicitnr  :  Non  habentibus  ittis  unde  redderenty 
donavit  utrisque.  PIus  ergo  diligit  Ecclesia  gentium 
quam  Judaeus,  quia  et  secundura  praesenlem  statum 
major  ei  gratia  confertur,  et  secundum  praeteritum 
de  majori  foeditate  extrabitur.  Nuilus  utique  tantura 
petest  diligere,  quantum  ea  quae  in  pluribus  donis, 
pluribus  personis  diligit. 

Ei  eonversus  ad  mutierem^  dixit  Simoni :  Vides 
manc  mutierem?  intravi  in  domum  tuam,  aquam  pedff- 


corpore  Christi,  qui  oculus  ejus  sit,  qui  manus« 
quive  aliud  membrum,  et  secundum  divisionem  gra^* 
tiarqm  prout  quisque  esl,  alii  plus,  alii  minus  os- 
culo  diledionis  imprimamur. 

Oteo  caput  meum  non  unxisti^  hmc  autem  un- 
guento  unxit  pedes  meos.  Propter  quod  dico  tibi^  re- 
mittuntur  ei  peccata  mu/ra,  qnoniam  ditexit  mutlum. 
Cui  autem  minus  dimittitur,  minus  ditigit. 

Tanto  amplius  peccati  rubigo  consumitur,  quanto 
peccatoris  cor  cbaritatis  igne  crematur.  Si  opera 
agimus,  quibus  bono  odore  Ecclesiam  respergamus, 
in  Domini  corpus  unguentum  fundimus.  Fragrantia 
autem  fidei,  caput  Domini  et  pedes  quasi  odore  per- 
fundit  aroma!iun,  ({ui  divinitatem  et  humaniiatm 


441 


»7 


4i3  ZAGHAfUiE  CHRTSOPOUTANI  EPISCOPl 

ej'13  dignalaiide  attoUit,  nuDcdepedibiis  asceDdens  A  4       ^^^    M      *^    L 

a J  caput,  nuAC  ad  pedes  a  capite  per  fidem  descen-         ^  .        .      .  ^  «  r.     . 

'^  '^  '      ^  Qux  amal  animam  %uam^  perdet  eam.  Et  ffvi  odit 

dens. 


211 


Dixit  autem  ad  illam  :  Remittuntur  tibi  peccata. 
et  e(eperunt  qui  $imul  occumbebant^  dicere  intra  te : 
Qui$  eit  hic  q^i  etiam  peccata  dimittit  ?  Dixit  autem 
ad  muUerem  :  Fia^t  tua  te  salvam  fecit,  vade  in 
pace.  Et  hi$  dicti$,  abiit  a$cenden$  Biero$olymam. 

Quoniaro  Pharisaeus  mulierem,  Mariam  scilicet 
llagdalenam  sororem  Lazari ,  adhuc  peccatricem 
reputabat,  introducit  Salvator  remissionem  pecca- 
ifiinum  ejus.  Fides  eam  salvara  fecerat,  quia  boc 
quod  petiit,  posse  sibi  dari  non  dubitavit.  In  pace 
Ire  praecipitur,  ut  in  veritatis  itinere  perseveret. 
Quando  autem  vel  ubi  conversa  fuerit,  ex  Cvangelio 
non  habelur  definitum.  Probabile  enim  est,  idem 
factum  Lucam  cum  caeteris  narrasse,  quia  non  alium 
locum  ubi  factum  sit,  couimemorat:  de  nomine 
etiam  Simonis  cum  aliis  convenit;  antecedentia  vel 
subsequentia  nil  repugnant.  Quidam  tamen  putave- 
runt  duas  unctiones,  duasque  mulieres  peccatiicem 
ct  sanctam  commemorari,  qnarum  altera  pedes  Do- 
niini,  altera  caput  pedesque  ejus  unguento  perfu<- 
deril.  Alii  vero  dicunt  unam  fuisse,  e'i  gradatim  a 
pedibus  ad  verticem  pervenisse  ,  ut  prius  unxerit 
DoHiinum  in  Galil»a,  postea  in  Bethania ;  ibi  pecca* 
trix  accedens,  hic  vere  justificaia.  Si  cui  ergo  visum 
fuerit,  quoniam  Lucas  non  idem  quod  caetcri  Evan- 
gelistae,  sed  simiie  factum  retulerit,  regularo  reca- 
pitulationis  hic  assignabit,  et  continuationem  litterae  q 
sic  exponet :  Et  his  dictis,  abiit  Hierosolymam :  his 
videlieet  dictis ,  quae  Judas  de  venditione  unguenti 
dixerat,  et  quae  Doininus  econtra  respouderat. 
CAPUT  CXXXIX. 

A102 
•       X 

Erant  autem  geniites  quidam  ex  his^  qui  ascende^ 

rant  ut  adorarent  in  die  festo.  Hi  ergo  accesserunt  ad 

Philippum^  qui  erat  a  Bethsaida  (Malilete,  et  rogabant 

«itm,  dicentes  :  Domine^  volumus  Jesum  videre.  Yenit 

Philippuset  dicit  AndreoB.  Andrea$  ruisum  et  Philip- 

pus  dicunt  Jesu. 

A.  \^'  M.  «^  R.  ^«> 

Je$u$  autem  respondit  ei$\]  dicens :  Venit  hora  ut 
ctarificetur  Filiu$  homini$.  ^ 

[Adgust.]  Ideo  ita  respondit  Dominus,  ut  insi- 
nuaret  plenitudinem  gentium  credituram  post  pas- 
aionem  suam,  eo  in  coelis  giorificato. 

A.  T 

Amen  amen  dico  vo6ts,  nisi  granum  frumenti  ca^ 
den$  in  terram^  mortuum  fuerit,  ipsum  solum  ma- 
net.  Si  autem  mortuam  fuerit^  multum  fructum  af- 
fert. 

Se  dicebat  granum  mortificandum  infidclitate 
Juda;oruro,  sed  multiplicandum  fide  populorum.  Et 
quia  grano  frumfnti  specialiter  se  comparat,  mos 
ccepit  Ecclesiae  de  hoc  solo  grano  confici  corpus 
Domini. 


animam  $uam  in  hoc  mundo,  in  vilam  letemam  c«. 
$todit  eam. 

Hortatur  nos  ad  sectanda  vestigia  suae  passionii, 
quasi  dicat :  Si  cupis  vitam  tenere  iu  Cbristo,  noii 
mortem  timere  pro  Christo.  Noli  amare  animam  in 
hac  vita ,  ne  perdas  in  aetema  vita.  Mira  seotentia, 
quemadmodum  sit  hominis  amor  in  animam  suam 
ut  pereat ;  odi:im,  ne  pereat.  Si  male  amaveris,  tiuc 
odisti ;  si  bene  oderis,  tunc  amasti.  Felices  qui  odoi 
nint  custodiendo,  ne  perdant  amando.  Sed  vide  ne 
teipsum  velis  interimere»  ut  quidam  'perversi,  male 
hunc  versum  intelligentes.  Cum  autem  causac  arti- 
B  culus  venerit,  ut  proponatur  tibi  aut  faciendumesse 
contra  Dei  praeceptum,  aut  moriendum,  tunc  potiui 
elige  mori  quam  vivere,  ut  in  hoc  mundo  babeii 
•dio  animam  tuam,  et  in  vitam  aeiemam  eam  co* 
stodias. 

A       ^06 

Si  qui$  mihi  mtntstrat,  me  $eqwttur. 

Hinc  Petrus  ait :  Chri$tu$  pro^  nobi$  pasmi  fit, 
rWtn^iMfto^is  exemptumut  uquamur  vestigia^. 
(I  Petr.  II.) 

Et  ubi  $um  ego^  ittic  et  mini$termeus  erit. 

Praemium  ministrandi  illi,  est  esse  cum  ipso,  sioe 
quo  nunquam  est  bene,  et  cum  quo  nunquav  esi 
male.  Unde  aperte  subdit : 

Siquis  mihi  mini$traveritf  honotiUMt  eumPeUr 
meu$. 

Quo  bonore,  niM  ut  sit  cum  Filio  ejus,  non  aequa* 
lis  divinitati ,  sed  consociatus  aeternitati  ?  Cum  ai* 
ditis  fratres,  t//f<;  et  mini$ter  meu$  erit :  nolite  taD- 
tummodo  bonos  epivcopos  cogitare  et  clericos,  soi 
vos  etiam  pro  modo  vestro  ministrare  |Christo  elee- 
mosynas  faciendo,  et  cjus  doetrinam  quibus  potue 
ritis  praedicando.  Unusquisque  enim  paterfamiiiis 
debet  in  suos  exercere  disciplinam  moneado,  do- 
cendo,  corripiendo,  benevolentiam  impendendo. 
4       107    m^       293     D       154 

A*    IV.  M.         R« 

Nunc  anima  mea  turbata  e$t.  Et  quid  dicam?  Pi- 
ter^  $atvifica  me  ex  hae  hora, 
Fraedicu  passione,  et  ad  eam  supposita  exborta- 


tione,  quasi  data  voce  fortitndinis  suae,  subdit  af- 
fectum  inQrmitatis  nostrse.  Quem  vere  suseqiit,  sed 
ex  voluntate  pro  nobis,  ne  de  hac  infirmitate  de${K- 
remus.  In  qua  etiam  docet  quid  dicere  debemus,  et 
quo  confugere,  quasi  cum  turbetur  anima,  qaid  di- 
cam  ?  quem  invocem?  quo  fugiam  ?  in  qoero  speraut 
In  Patrem  qui  salvat,  cujus  volontatem  mesepr*- 
pono,  quia  propterea  ut  haec  patiar,  veni  in  hoteu 
hanc^  unde  clarificatio  sequitur  et  mihi  et  membm 
meis.  Et  hoc  est  quod  dicit. 

4       106 

Serf  propterea  veni  in  horam  hane.  Patert  clsrift^ 
fnvm  nomen. 


445  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  m 

Salvum  me  fac  ex  bac  hora  passionis,  peto,  sed  A  lus :  Deu$  erat  in  Christo ,  mundum  reconcilians  $ibi 


passionem  non  recuso.  Ergo  clarifica  me  susci- 
lando,  quod  est  gloria  nominis  tui 

Venit  ergo  vox  de  ceelo :  Et  clarifieavi  et  ilerum 
clarificabOf 

Clarificavi  anlequam  facerem  mundum,  id  est  cla« 
rum  genui ,  et  in  creaturis  rationalibus  clarificare 
proposui.  Yel  ita:  Clarificavif  cum  de  Tirgine  natus 
est,  a  magis  adoratus  est,  a  sanctis  agnitus  est,  a 
specie  columbae  declaratus  est ,  in  monle  transfigu- 
ratus  est.  G/art/Scavt,  cum  mullos  sanavit,  cum  de 
paucis  panibus  multos  pavit ,  fluclibus  imperavit , 
mortuos  suscitavit.  Et  ilerum  ciarificabo ,  cum  re- 
surget  a  mortuis,  cum  coebs  ascendet,  cum  judex 
ab  universis  cognoscelur,  ut  ei  omne  genu  fle- 
ctatur. 

Turba  ergo  qwB 'stabat  et  audierat^  dicebat  loitt- 
imum  factum  esse.  Alii  dicebant :  Angelus  ei  locutus 
est.  Respondit  Jesus  et  dixit:  Non  propterme  vox 
h(BC  venit,  sed  propter  vos. 

Ostendit  banc  vocem  non  sibi  indicasse  quod  scie- 
bat»  sed  eis  quibus  indicari  oportebat. 

iVtiftr  judicium  est  mundi.  Nune  princeps  hujus 
tnundi  ejicietur  foras. 

Judicium  hic  dicit  discretionem  redemptorum  non 
daronationem ,  quando  in  die  judicii  danmabit  im- 
pios.  Per  principem  mundi  exponit  de  quo  judicio 
dixit.  De  justis  veteribus  quidem  ejectus  diabolus 


(/  Cor.  v),  de  quibus  ejicitur  diabolus. 

Et  ego  si  exaltatus  fuero  a  terra,  omnia  traham  ad 
meipsum.  Boc  autem  dicebat ,  significans  qua  morte 
esset  moriturus. 

Quae  omnia,  nisi  ex  quibus  diabolus  ejicitur  ?  Non 
dixitomnes,  sed  omnia:  quia  non  hoc  retulit  ad 
universitatem  hominum,  sed  ad  crealurse  intcgrita-' 
tero,  id  est  ad  spiritum,  et  animam,  et  corpus,  quo 
intelligimus,  qua  vivimus,  quo  visibiles  sumus.  Qui 
enim  dixit ,  capillus  capitis  vestri  non  peribit  ( Luc. 
XXI ) ,  omnia  trabit  post  se.  Aut  si  omnia  homines 
intelligunlur,  omnia  praedestinata  ad  salutem  pos- 
sumus  dicere.  Aut  certe  omnia  genera  hominum 
trahit  ad  se  ut  caput,  sive  in  linguis,  sive  in  a:tali- 
^  bus,  sive  in  gradibus  honorum ,  sive  in  diversitati- 
bus  ingeniorum,  sive  in  professionibus  licitarum  ar- 
tium.  Si  exaltalus  fuero,  id  est,  cum  exaltatus  fuero, 
non  enim  dubilando  loquitur.  Exaltationem  dicit 
passionem  in  cruce,  et  respicit  ad  hoc  quod  dictum 
est  superius ,  granum  mortuum  multum  fructum  af^ 
ferre. 

Respondit  ei  turba  :  Nos  audivimus  ex  lege  quia 
Christus  manet  in  mternum.  Et  quomodo  tu  dicis : 
Oportet  exaltari  Filium  hominis  f  Quis  est  iste  Filius 
hominis  ? 

Memoriter  tenuerunt  quod  dixerat  Dominus,  Ve- 
nit  hora  ut  clarificetur  Fiiius  hominis.  Nam  hic  non 
ait:  Si  exaltatus  fuerit  Filius  hominis;  sed  ait,  Ego 


fuerat,  sed  quod  tunc  in  paucissimis  factum  fuit,  ^  si  exaltatus  fuero.  Putant  ergo  contraria  esse  Chrl 


nunc  in  multitudine  prsedicantibus  apostolis  factum 
est.  Merito  illuminatio  Cbristi  principem  tenebra- 
rum  de  homine  expulit ,  quia  nullum  jus  in  eo  ha  • 
buit.  Neque  enim  quia  cum  fraude  maligna  deci- 
piendo,  a  Domini  sui  subjectione  alienavit,  aliquam 
potestatem  supereum  debuit  accipere:  potius  si 
quam  prius  haberet,  debuit  admittere.  Qui  enim  con- 
cessa  sibi  potestate  abutilur ,  ejus  privilegium  per- 
dere  meretur.  Item  nec  Deus  mancipavit  illi  homi- 
nem,  nec  homo  se  ei  mancipare  potuit.  Quanquam 
enim  aliquis  servus  a  domino  fugiat  suo,  non  tamen 
alteri  se  tradere  jure  potest.  Quod  ergo  diabolus  ab 
Adam  usque  ad  crucem  Cbristi  regnasse  dicitur  ve- 


stum  manere  aetemum,  et  exallari  in  cruce. 

Dixit  ergo  eis  Je$u$ :  Adhuc  modicum  lumen  in  vo- 
bi$  est.  Ambulate  dum  lucem  habetis ,  ut  non  tene^ 
brce  vo$  comprehendant. 

Tenebrae  sunt,  si  sic  credideritis  Christi  aeterni- 
tatem ,  ut  negetis  mortis  ejus  humilitatem.  Ambu- 
late  ergo  ex  fide  in  fidcm ,  totum  intelligendo ,  et 
moriturum  Cbristum  ut  redimat,  et  victurum  in 
aelernum  in  coelo  quo  perducat.  Ambulate ,  inquit , 
dum  lucem  habetis,  id  est  proficite  credentes  qus 
dico,  dum  lucem  verborum  meorum  ministro  vobis. 
Tenebrae  enim  ignorantiae  et  mortis  perpetuae  erunl, 
non  credere  mihi. 

Et  qui  ambulat  in  tenebris,  nescit  quo  vadat.  Dum 


lut  mundi  princeps,  inde  est,  quia  filii  Adam,  gravi 

jugo  peccati  pressi,  diabolicis  tentalionibus  facile  d  tucem  habetis,  credite  in  lucem,  ut  filii  lucis  $iti$ 

consentiebant.  Hostia  autem  crucis  grata  Deo  Pa- 

tri  ex  dilectione  quam  infundit  humano  generi,  ser- 

iritutem  removit  peccati ,  ut  vere  liberi  simus,  quia 

Filius  non  Uberavit.  Unde  diabolus  plus  homini  in- 

^idens,  et  ideo  magis  puniendus,  tentare  lamen  non 

cessat;  sed  aliud  est  intriiisecus  regnare,  aliud  fo- 

rinsecus  oppugnare.  Nam  aliud  est  civitatem  captam 

intus  possideri ,  aliud  telis  eminus  jactatis  oppu- 

gnari.  Cum  dicitur  diabolus  princep$  huju$  mundiy 

Don  creditur  esse  Dominus  coeli  et  terrae,  sed  mun- 

dus  intelliguntur  mali  homines  toto  orbe  diflusi.  Sic 

eoim  solemus  vocare  malam  domum,  ubi  sunt  mali 

bomines :  bonam,  ubi  sunt  boni ,  nam  et  mundus 

d^citur  ui  bonis,  in  mundo  difliisls.  Unde  Aposto- 


CAPUT  CXL. 

L.  T  M.  ^ 

Interrogatu$  autem  a  Pharisceis  quando  venit  r«- 
gnum  Dei^  respondit  eis  et  dixit:  Non  venit  regnum 
Dei  cum  observatione,  neque  dicent :  Ecce  hic  aut  ecce 
illic.  Ecce  enim  regnum  Dei  intra  vos  est. 

[Beda.]  Existimabant  multi  quod  Tenienle  Hie- 
rosolymam  Domino,  statim  regnum  Dei  manifesta- 
retur.  In  quam  opinionem  etiam  Apostoli  ducti,post 
resurrectionem  ejus  interrogaveruiit  eum :  Dominey 
si  in  tempore  hoc  restitues  regnum  Israel  {Act.  i)? 
Et  alibi  Cleophas :  Nos  autem  sperabamue  quia  ipte 
esset  redempturus  Israel  (Luc.  ixiv).  Diiit  ergo  re 


iiS 


228 

y 


L. 


isd 


417  ZA€HARIi£  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 

gnum  Dei,  quod  est,  boQOs  regnare  in  Deo,  Bon  ve-  A  m 

nire  cum  observatione  temporis,  neqne  locali  motu^ 
ut  Iiic  vei  ibi  localiter  esse  dicatur.  Non  enim  est 
corporale ,  sed  spirituale  regnare  cum  Deo ,  quod 
fide  jam  cocpit  in  cordibus  credentium.  Unde  alt : 
Regnum  Dei  intra  vos  eit.  Aiiter,  diem  judicii  dixit 
non  venire  cum  observatione  temporis,  neque  scie- 
tur  determinatus  locus,  iit  quis  dicat :  Ecce  hic  aut 
ecceiUic  fiet  judicium.  Neque  eiiim  angeli  neque 
bomines  anuntiabant  advenlum  Domini  in  judicium, 
&icut  tempus  incarnationis  ejus  anuntiavenint  pro- 
pheUe  el  angeli.  Seipsum  dicit  regnum  Dei  intra 
illos  positum  qui  crediderunt  regnantem.  Qui  enim 
quandoque  vcnturusest  judex  omnium,  nunc  etiam 
regnat  in  cordibus  fidelium. 
r       259 

Erat  autem  diebus  docens  in  templo^  noctibus  vero 
exiens  morabatur  in  monte  qui  vocatur  Oiiveti,  Et 
omnis  populus  manicabat  ad  eum  in  templo  atulire 
enm. 

Exemplo  Domini  debemus  in  die  docere,  et  in  no- 
ctibus  adversitaium  Deuni  orare,  ut  dicamus  cum 
Psalmistd.  Ego  autem  sicut  oliva  fructifera  in  do^ 
mo  Dei,  speravi  in  misericordia  Dei  (Psal.  xv).  Sive 
in  prosperitate  simus ,  quae  per  diem  significatur, 
sive  in  adversitate,  quae  per  nocles  intelligitur, 
suinpcr  doceamus  et  oremus  quantum  valemus.  Po- 
pulus  manicabat  ad  eum^  hoc  est,  mane  venire  fe- 
stinebat. 

CAPUT  CXLI.  C 

M.  T 

Tunc  Jesus  locutus  est  ad  turbas  et  ad  discipulos 
suos,  aicens :  Super  cathedram  Moysi  sederunt  Scribte 
et  Pharisxi.  Omnia  ergo  quwcunque  dixerint  vobis^ 
servate  et  facite.  Secundum  opera  vero  illorum  nolite 
facere,  Dicunt  enim  et  non  faciunt. 

[HiERON.]  Propter  sacerdotium  et  nominis  dignir 
talem  hortatur  populos,  ut  subjiciantur  iUis,  non 
opera,  sed  doctrinam  considerantes.  Per  cathedram, 
doclrinam  legis  significat.  Non  cathedra  facit  sacer- 
dotem,  sed  sacerdos  cathedram.  Non  locus  sancti- 
ficat  hominem ,  sed  homo  locum.  [Chrtsost.]  Non 
omnis  sacerdos  est  sanctus ,  sed  omnis  sanctus  est 
sacerdos.  Propter  bonos  sacerdotes  etiam  multos  D  «us  in  populis  judicatur.  Jusserat  quoque  Moyses, 


Alligant  autem  onera  gravia  et  importabilia^  et  im- 
ponunt  in  humeros  hominum^  digito  aulem  suo  nohau 
ea  movere. 

[Hieron.-Chrts.]  Hoc  generaliter  adversum  om- 
nes  magistros  dictum  convenit,  qui  grandia  jubent, 
et  minora  non  faciunt.  Humeri,  digitus,  onera,  vIq. 
cuia  quibus  aiUgantur  onera ,  spirituaUter  inielli- 
genda  sunt.  De  oneribus  alibi  dicitur :  Yeniu  ad  vu 
qui  laboratis  et  onerati  estis,  et  ego  re^am  vos  (Maltk, 
xi).  Fabulosis  rationU)us  commendabant  onera  le- 
gis,  sed  ipsi  nec  digito^  id  est  modico  Uctu  imple- 
bant.  Tales  sunt  etiam  nunc  sacerdotes,  qni  populo 
oinnem  justitiam  annuntiant ,  et  ipsi  nec  modicain 
^  servant.  Tales  sunt  etiam  qui  grave  pondus  veiueih 
tibus  ad  pcenitentiam  imponunt,  ipsi  autem  nec  mi- 
nimam  faciunt.  Sicut  enim  si  super  faumeros  ado- 
lescentis  fascem  posueris  imponabiiem,  necesseest 
ut  aut  iUum  rejiciat,  aut  sub  pondere  constrii^ 
tur ;  sic  necesse  est  ut  poenitens  supra  vires  oae* 
ratus,  aut  poenitentiam  rejiciat ,  aut  scandaUsalos 
de  confractione  ampUus  peccet.  Denique  si  erramuf 
modicam  pcenitentiam  imponentes,  nonnemeUosest 
propter  misericordiam  dare  rationem,  quam  propter 
crudelitatem?  Ubi  paterfamilias  iargus  est,  dispen- 
sator  non  debet  esse  tenax. 

m    r        157    et   216 


M. 


229 
II 


R.  '^  L. 


Omnia  vero  opera  sua  faciunt^  ut  videaniur  abluh 
minibus.\Diiatant  enim  phylacteria  et  magnificant  /im- 
brias.  R.  L.  Et  volunt  ambulare  in  stolis. 

[HiERON.]  Quicunque  facit  aliquid  utvideaturab 
hominibus,  Scriba  est  et  Pharisaeus.  Dominus,  cum 
dedisset  mandata  legis  per  Moysen  ,  ad  extremum 
intulit :  Ligabis  ea  in  manu  tua ,  et  erunt  immols 
anU  oculos  tuos  (Deut.  vi).  Et  est  sensus :  PrxcepU 
mea  opere  compleantur,  et  roediieris  in  eis  die  ac 
nocte.  Hoc  Pharisaei  male  interpretantes,  scribebaot 
in  membranulis  Decalogum  Moysi ,  id  est ,  decem 
verba  iegis ,  compUcantes  ea  et  ligantes  in  frootc, 
et  quasi  coronam  capiti  facientes,  ut  semper  ante 
oculos  rooverentur.  Quod  usque  hodie  Indi  et  Ba 
bylonii  faciunt,  ct  qui  hoc  habuerit,  quasi  religio- 


lionorate,  ne  propter  malos  etiam  lM)nos  contemna- 
tis.  MeUus  est  enim  malis  injusta  praestare ,  quam 
])onis  justa  subtrabere.  Frequenter  de  homine  malo 
l>ona  doctrina  procedit,  siciit  vUis  terra  aUquando 
pretiosum  aurum  producit.  Sicut  aurum  eligitur, 
et  terra  non ,  sic  vos  doctrinam  accipite ,  non  mo- 
res.  Apibus  enim  herbae  necessariae  non  sunt ,  sed 
flores.  Yel  ita :  In  gradu  quo  f uerat  Moyses ,  con- 
stituti  sunt  Scribae  et  Pharisaei  immerito,  legem  pro- 
phetantem  de  Christo  praedicantes  aUis ,  quem  ipsi 
praesentem  non  reoeperunt.  Ergo  hortatur  Dominus 
populum  audire  legem,  id  est  credere  in  Chhstum, 
ct  non  imitari  Pharisaeos. 


ut  in  quatuor  angulis  pailiorum  hyacinihinas  fim- 
brias  facerent  ( JVttm.  xv ;  Deut.  xxii) ,  ad  Israelis 
populum  dignoscendum,  ut  quomodo  in  corporibus 
circumcisio  signum  Judaicae  gentis  daret,  ita  vestis 
haberet  aliquam  differentiam.  Unde  superstitiosi 
magistri,  captantes  auram  popuiarem,  atque  ex  mu- 
lierculis  sectantes  iucra ,  faciebant  limbrias ,  atque 
aculissimas  in  eis  spiuas  ligabant,  ut  ambulantes  et 
sedentes  interdum  pungerentur,  et  quasi  hac  com- 
monitione  retraherentur  ad  oflicia  Dei.  Pittaciosa 
ergo  illa  Decalogi ,  phylacteria  vocabant,  quod  qui- 
cunque  habuisset  ea,  quasi  ob  custodiam  et  muni  - 
mentum  sui  haberet,  non  inteUigentibus  Pharisaas 
baec  in  corde  suo  portanda  esse.  Alioquin  et  arrna- 


449 


IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBEH  TERTIUS. 


450 


cata  plangere  debuerant ,  pro  prioraiu  certare  non 
metuunt. 

142 


ria  el  arca  habent  libros,  ct  Dei  notitiam  non  ha-  A.  runt,  quia  per  breve  curriculuin  Yitae  $\\x  qwo  peo- 

bent.  Istiusmodi  erat  flmbria  brevis  ex  lege  prae- 

cepta,  quam  mulier  sanguine  fluens  tetigit  in  pallio 

Domini  (Matth.  ix).  Sed  non  est  puncta  superstitio- 

sis  sentibus  Pbarisaeorum,  imo  sanata.  In  stolis  am- 

bulare  ,  est  in  cultioribus  vestimentis  ad  publicum 

procedere  qnod  reprehenditur  in  divite ,  ^tft  indue' 

batur  purjmra  et  by$$o  (Luc,  xvi). 

M.  R.  L. 

Amant  enim  primoi  reeubitu$  in  e(Bm$ ,  et  ffrimai 
cathedrai  in  Synago^$,  et  $alutatione$  in  foro^  et  oo- 
tari  ab  hominibu$  rabbi.  L.  Et  omntt  pcfulue  liben- 
ter  ottdiebat  eum, 

Quod  populus  etiam  in  his  libenter  eum  audivit 


M.  =",'  L. 

Vw  vobisy  Scrib(s  et  Pharistei  legi$periti  htjpocritmy 
quia  tuli$ti$  ctavem  «ctenrio?,  et  clauditi$  regnum  cx- 
lorum  ante  homine$ ;  vo$  autem  non  intratie ,  nec  m- 
troeunte$  $initi$  intrare. 

[Chrys.]  Regnum  coelorum,  Scripturae  dicuntur; 
janua  earum,  intellectus.  Glavigeri  sunt  sacerdotes, 
clavis  est  verbum  scienliae,  adapertio  est  intcrprela- 
tio  vera.  Non  dixit,  qui  non  aperitis,  sed  qui  ctau- 
diti$,  Ergo  Scripturae  non  sunt  clausae,  sed  obscnne. 
Unde  Pelrus  in  Epistola  sua :  Non  sicut  voluii  ho- 
babes  in  Luca  in  principio  ducentesimi  quadrage-  3  mo ,  locutus  est  spiritus ,  sed  sicut  voluit  spiritus, 


8imi  sexti  capiluli.  Marcus  quoque  idem  iangit  in 
flne  centesimi  irigesimi  capiluli.  [Hieron.— Reda.] 
Notandum  quod  non  salutari  in  foro ,  non  primo 
discumliere  vetat  eos  quibus  hoc  oSicii  ordine  com- 
pelit,  sed  a  fidelibus  illos  docet  esse  cavendos  qui 
hoc  indebite  amant.  Duplici  ratione  a  vanae  gloriae 
cupidis  attendere  jubemur,  ne  vel  simulatione  se- 
ducamur,  aeslimantes  esse  l>ona  quae  faciunt ,  vel 
aemulatione  inflammemur,  gaudentes  in  bonis  lau- 
dari  quae  simulant. 

M.  ? 

Vo$  autem  notite  vocari  rabbi.  Vnu$  est  enim  mn- 

gisier  ve$ter^  omne$  autem  vo$  fratre$  e$ti$.  Et  patrem 

noiite  vocare  vobis  $uper  terram,  unu$  enime$t  pater  q  an^  eos  regn^um"  calo^ra. 

vester^  qui  in  codlU  est.  Nec  vocemini  magi$tri ,  quia 

magi$ter  ve$ter  unu$  e$t  Chri$tU8, 

[HiERON.]  Nec  magister,  nec  pater  vocandus  est 

alius,  nisi  Deus  Pater  et  Dominus  Filius.  Pater,  quia 
ex  ipso  sunt  omnia ;  magister,  quia  per  ipsum  suui 
omnia ,  vel  quia  per  camem  ipsius  reconciliati  su- 
luns  Deo.  Quare  ergo  Apostolus  dixit  se  doctorem 
genlium ,  et  quare  in  iEgypti  monasteriis  se  invi- 
cem  patres  vocant  ?  Quia  aliud  est,  natura  esse  pa- 
trem  vel  magistrum ;  aliud,  indulgentia.  Nam  si  ho- 
minem  palrem  vocamus ,  honorem  aetati  deferimus. 
Magister  dicitur  ex  consortio  magistri  Ghristi.  Et 
quomodo  unicus  filius  non  praejudicat  caeteris ,  ne 
per  adoptionem  dii  vocentur  et  filii ;  ita  unus  pater 


loculiis  est  homo  (//  Petr.  i).  Ratio  obscurilatis  mul- 
liplex  est.  Unde  duas  dicimus  causas  unam ,  quia 
Deus  voluit  esse  alios  doctores,  alios  discipulos; 
alteram,  ne  contemneretur  Scriptura,  si  ab  illis  in- 
telligeretur,  a  quibus  nec  amalur  nec  custoditur. 
Claudebani  Judaei  januam  verilalis,  quando  decrft- 
verunt,  ut  si  quis  Fiiium  Dei  conGteretur,  fieret  ex- 
tra  Synagogam.  [Beda.]  Clavis  enini  scienliae,  hu- 
militas  Cbrisli  est ,  quam  legisperiti  nec  inteiligere 
volebant  in  lege  et  prophetis,  nec  ab  aliis  intelligi. 
Intrare  in  Scripluras ,  est  non  esse  contentum  su- 
perficie  litterae ,  sed  usque  ad  intelligentiae  arcana 
penetrare.  [HiERON.]  Yel  certe  omnis  magisier  qui 
scandalizat  malis  operibus  discipulos  suos ,  claudit 


247 


R136    I 

YcB  vobi$  Scribw  et  Phariscei  hypocrit(e,  qtii  devs- 
ratis  domos  viduarum  $ub  obtentu  prolixte  oraiionis, 
propter  hoc  accipietis  majorem  damnationem. 

[Beda.]  Simulationem  eorum  significatione  po;* 
nae  condemnat.  Vce  enim  vox  dolenlis  est.  Non  tan- 
lum  aii,  accipient  damnalionem,  sed  adjunxit  ma- 
jorem,  ut  insinuet  eos  qui  oranl  ut  videantur  ab  bo- 
minibus  ,  damnationem  mereri ;  sed  eos  qui  proli- 
xius  orantes ,  avaritiam  suam  religionis  colore  dc- 
pingunt,  non  solummodo  laudes,  sed  etiam  pecunias 
quaerendo,  majori  damnalione  plectendos.  Qui  i\\\i\- 
si  patroni  in  judicio  futuri,  ut  in  adeundis  vidua- 


179    et   215 


Don  pnejudicat  aliis,  ne  patres  per  adoptionem  vo-  ^  rum  domibus  retineant  auctoritatem,   fit  cxteris 
centur. 

Qui  major  est  ve$trum ,  erit  mmister  ve$ter.  Qui 
autem  u  exaltaverit ,  /rttmt/ta6t(ttr ;  et  qui  $e  htmi' 
liaverit^  exaltabitur. 

[Beda.]  Qui  major  est  sive  merilis,  sive  officio 
praelationis,  alios  praeveniat  obsequendo.  Unde  Apo- 
siolus  :  Honore  invicem  pra!veniente$  (Rom,  xii). 

L.  T  M.  ^  R.  ^'' 

V(B  vobi$,  Pharisceij  quia  diligitis  prima$  cathedrae 
in  *$gnagogi$  et  salutatiojites  in  foro. 

Yx  miseris  ad  quos  Pharisaeorum  vitia  transie- 


adeundae  salulisinhibitio,  et  regni  coclestis  obscro- 
tio.  Et  ideo  accipicntamplius  judicium,  quia  el  pon- 
nam  proprii  peccati ,  et  reatum  alienae  igiiorantias 
debebunt. 

M.  T 

Vcs  vobis  Scribm  et  Phari^mi  hgpocriUB,  quia  ctr» 
cuitis  mare  et  aridam,  ut  faciatis  unum  proselylum; 
et  cum  fuerit  factue,  facitis  eum  filium  gehennce  duplo 
quam  vo$. 

[HiEROiv.]  Scribapct  Pharisaei  lustrantes  orbem 
causa  lucri ,  studebant  de  gentibus  facere  prosely- 
tos,  id  est  advenas  et  circumcisos  miscere  popuio 
Dei.  Sed  qui  anie  dum  esset  etbnicus,  semel  emi^% 


431  ZACHARIiE  GHRTSOPOLITANl  EPISGOPI  \  451 

crat  Alius  gehennx,  yidens  magistrorum  bypocri-  A  accepit,  et  qui  dat,  recte  decimare  dicitor.  Scril« 


siin  opere  destruentium  quod  docebant,  reverteban- 
lur  ad  vomitum,  et  gentilis  factus,  quasi  praevarica- 
tor  majore  poena  dignus  erat.  Fiiium  gehennos  dicit 
quia  unusquisque  cujus  opera  agit,  ejus  fllius  ap- 
pellatur.  Duplo  facitis  eum ,  subaudis  dici  filium 
gehennae  quam  vos  ,  quorum  ,'culpa  ipse  reverlitur 
ad  vomilum. 

Ym  vobit  duees  ijfgci,  qui  dicitit :  Quicunque  jura- 
verit  per  templum ,'  nihil  est,  Qui  autem  juraverit  in 
auro  templi  debet,  Stulti  el  cceei ,  quid  enim  majus 
esl?  aurum  ,  an  templum  quod  sanctificat  aurumf  Et 
quicunque  juraverit  in  altari  nihil  est,  Quicunque 
autem  juraverit  in  dono ,  quod  est  super  illud  debet, 
Cwciy  quidenim  majus  est?  donum  an  altare  quod 


et  Pbarisaei  minima  olera  decimabant,  utdiceretur  a 
videntibus :  Quomodo  omnium  decimas  dant,  quj 
etiam  olerum  decimas  dare  non  negligunt?  [Hiebor.] 
Tel  in  hoc  avaritiae  arguuntur,  quod  studiose  etiaa 
vilium  olerum  decimas  exigant,  et  judicium  in  dis- 
ceptatione  [discretione]  negotiorum  misericordianh 
que  in  pauperes,  etfidem  cum  charitatis  affectuia 
Deum,  quae  magna  sunt  praetermittant.  Scimos 
quidem  decimas  ofierri  Deo  propter  sacerdotes,  qui 
spiritualia  debent  ministrarc  populo  [Giirts.  |  Sed 
adbuc  hodie  sacerdotes ,  si  popuhis  decimas  noi 
oflerat ,  murmurant ;  si  peccantem  populum  videant, 
non  murmurant.  Dicens  Dominus  judiciuM^  vult  ut 
omnes  juste  judicent ;  dicens  miserieordiam ,  pne- 


sanctificat  donum  ?  Qui  ergo  jurat  in  allari^  jurat  in     dicavit  omnibus  conversalionem  bonam ;  fides  ao- 


eo  et  in  omnibus  qum  super  illud  sunt,  Et  qui  jura- 
verit  in  temploy  jurat  in  illo  ,  et  in  eo  qui  habitat  in 
ipso.  Et  qui  jural  in  coslo,  jurat  in  throno  Dei  et  in 
eo  qui  sedet  super  eum, 

Qui  jurat  in  altari  sicut  ez  ipso  derivatur  obla- 
torum  sanctificalio ,  ita  etiam  juramentum  spectat 
ad  dona  quae  super  iliud  ofleruntur.  Qui  vero  jurat 
iB  templo,  astringitur  sacramento  et  continentis  et- 
contenti,  et  sanctificantis  et  sanctificati.  Jurans  au- 
tem  incoelo,  per  subjectam  creaturam  jurat,  et 
per  divinitatem  (iraesidentem  creaturae.  Typice  tem- 
plum  et  altare  Ghristus  est,  aurum  et  donum  ,  lau- 
des  et  sacrificia  quae  Deo  ofleruntur.  Non  enim  iile 
per  baec,  sed  baec  per  illum  sanctificantur.  [FIie- 
w»,\  Sacerdotes  Judaeorum  omnia  avaritiae  causa 
facientes,  impii  arguuntur  iniquitatis.  Si  quis  enim 
In  aliqua  causa  ambigua  per  templum  jurasset ,  et 
postea  convictus  esset  roendacii,  non  tenebatur  cri- 
mine  reus.  Si  autem  perjurasse2  in  auro  et  pecunia 
quae  sacerdotibus  in  templo  oflerebatur,  dicebant 
quia  dcbet,  subaudistenerejuramentum,  etproper- 
Jurio  statim  id  in  quo  juraverat ,  cogebatur  exsol- 
vere.  Rursum,  si  perjurasset  in  altari ,  non  teneba- 
tur  reus  perjurii.  Sin  autem  perjurasset  in  donovel 
in  obiationibus ,  hoc  est ,  in  bostia  et  caeteris  qu» 
offeruntur  Deo  super  altare ,  haec  studiosissime  re- 
petebant.  [Ghrts.]  Aurum  namque  et  dona  quibus 
pascebantur,  sanctiora  dicebant  esse  quam  templum 


tem  charitatis  operibus  omanda  est.  [Beda.]  Bxc, 
inquit,  oportuit  principaliter,  facere,  eteleemos^ 
nas  fructuum  terne  non  omittere.  Mon  ergo  per 
eleemosynam  emitur  impunitas  ininiquitatemaneD- 
tibus. 

M.  T 

Duces  caci ,  excoianies  cuiicem ,  cameium  nim 
giutientes. 

[HiERON.]  Gamelum  intellige  magnitudinem  pne- 
ceptorum,  judicium  scilicet  et  misericordiani,  et  11- 
dem  et.charitatem  Dei.  Gulicem  autem ,  decinui 
menthae  et  anethi  et  cymini  et  rutae  et  reUquoPini 
vilium  olerum.  Sensus  est:  Per  hoc  estis  c»ci  do- 
C;  ces,  id  est  improvidi  ductores,  quia  excolatis,  id 
est,  inquiritis  sicutlac  colatur ,  decimas  etiamhe^ 
barum,  etglutitis,  id  est  absconditis,  sicat  iilud 
quod  glutitur  absconditur,  majora  praecepta.  Yelita: 
Gulicem  colare ,  est  minimam  transgressionem  sto- 
diose  vitare.  Est  enim  culex  minima  muscula,  qoa 
sublili  excolatione  excludilur  a  liquore.  Etquia  ca« 
melus  magnum  animal  est  atque  deforroe ,  camelum 
devoral,  qui  magnam  praevaricationem  facile  in- 
currit. 

M.  T  L.  *« 

Vce  vobis  Scribce  et  Pharisasi  hgpocriUe^  <l»s 
mundatis  quod  deforis  est  caiicis  et  paropsidis,  intu 
autempieniestis  rapina  et  immunditia,  PharistnM' 


el  altare,  ut  homines  ofierrent  [essent]  promptiores  j)  ce,  munddprius  quod  intus  est  caiicis  et  paropiidut 


ad  dona  quam  ad  preces.  Hoc  faciunt  adhuc  insi- 
pientes  Ghristiani.  Si  aliqua  eniiu  fuerit  causa^  mo- 
dicum  videtur  facere  qui  jurat  per  Deum;  qui  au- 
tem  jurat  per  Evangelium,  majus  aliquid  videtur 
facere,  quasiDeus  sanclus  sit  propter  Scripturas, 
et  non  Scripturae  propter  Deum. 

M.  T  L.  *« 

V4g  vobis  Scribai  et  Phariscei  hgpocritce ,  qui  deci- 
matis  mentham  et  anethum  et  cyminum  et  rutam  et 
«rnific  oius ,  et  reiiquistis  quaa  graviora  sunt  legis^  ju- 
dicium  et  misericerdiam  et  fidem  et  charitatem  Dei, 
Hac  oportuit  facere^  et  iila  non  omittere, 

Buc  verbum  decimatis,  dubiumesl;  nam  et  qui 


ut  fiat  et  id,  quod  deforis  est^  mundum, 

[UiERON.]  Diversis  verbis  eodem  sensu  quo  supn, 
arguileos  simulationis  et  mendacii,  quod  alind  io- 
quantur,  et  aliud  in  corde  habeant.  [CHRTS.]Ct 
quoniam  in  specie  calicis  et  paropsidis  homines  di- 
cit,  manifestatur  ex  eo  quod  addit ,  tnliM  autem  e$i» 
pieni  rapina,  [Reiiig.]  Ac  si  dicat :  Frustra  sancti- 
tatem  praetenditis  exterius ,  velut  si  quis  caliceffl 
roundet  exterius ,  intus  autem  relinquat  sordes,  aiin 
vsus  ejus  sit  interior.  Pleni  sunt  calix  et  paropsis 
rapina  et  inHnundilia ,  quia  quod  bibitis  et  mando- 
catis,  aliis  auferlis ,  et  per  hoc  potus  et  cibnsTesier 
immunditiam  habent  peccatorum.  Pharisae  cau^ 
id  est,  indiscrete,  mundaprius  quod  tuo  ifsiiutf^ 


433  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  454 

in  corde  mala  cogitante  ut  quod  deforis  e$t ,  fiat  A  malum  hoc  invenilur ,  ut  aliorum  errores  culpent, 


mundum^  id  est,  ut  opera  tua  sint  justa.  Non  enim 
niala  arbor  potest  facere  fructum  bonum.  Paropsis 
€St  yas  quadratum  habens  pares  absides  ,  id  est 
angulos. 

L.  ?  M.  "" 

Vte  vobiSf  quia  estis  ut  monumenta  quce  non  parent^ 
€t  homines  ambulantes  supra,  nesciunt, 

[Beda.]  Hypocritae  instar  sunt  monumentorum 
non  apparentium,  quae  cum  superiiciem  terra;  com- 
inunis  ostentent  intiis  vermescentium  sunt  cadave- 
rum  plena  fetore.  Quicunque  decepli  per  illorum 
sentenlias,  eos  imitantur  quasi  super  monumenta 
ignoranter  gradiunlur. 

M.  L. 

Vw  vohis,  Scribas  et  Pharisan  htjpocritm^  quia  simi- 
ies  estis  sepulcris  dealbatis ,  quce  a  foris  parent  ho^ 
minibus  speciosa^  intus  vero  plena  sunt  ossibus  mor- 
tuorum  et  omni  spurcitia.  Sic  et  vos  a  foris  quidem 
paretis  hominibus  justi^  intus  autem  pleni  estis  hypo- 
erisi  et  iniquitate. 

fUiGHON.—CHRTs.]  Quod  in  caiice  ei  paropside 
demonstravit ,  nunc  apertius  per  exemplum  sepul- 
crorum  replicat.  Corpora  quidem  peccatorum  ,  se- 
pulcra  dicuntur  mortuorum,  quia  anima  mortua  est 
in  corpore  peccatoris.  [Brda.]  Itaque  superstitionem 
Pharisaeorum  redarguit,  qui  foris  speciem  rectae  do- 
ctrinse  praetendunt ,  intus  vero  quid  foeditatis  gene- 
rent,  occultant. 

L.  ?  M.  ** 

Respomtens  autem  quidam  ex  iegisperilis  ,  ait  illi : 
Magister,  hcsc  dicens,  etiam  nobis  contumeliam  facis. 
At  ille  ait:Etvobis  legisperili%  vWj  quia  oneratis 
homines  oneribus  quw  portari  non  possunty  et  ipsi  uno 
digito  vestro  non  tangilis  sarcinas,    * 

Tale  est  quod  dicit :  Nec  in  minimo  praecepto  ser- 
▼aits  quod  aliis  ii^ungitis.  Elenim  gratiam  non  re- 
quiritis,  etjugum  leve  repellitis»  sed  lex  sine  gratia 
Dcquit  impleri. 

M,  T  L.  ^** 

Vce  vobisy  Scribce  et  Phariscei  hypocritce ,  ^ut  cedi- 


suos  non.  Naturae  quoque  regulam  ponit,  dicens  ; 
Filii  estis  eorum,  quia  vix  de  bonis  parentibus  mali 
nascuntur ,  aut  de  malis  boni.  Et  sicut  in  fructu  ar- 
bor  cognoscitur,  sic  parentes  in  filiis.  Si  pater  fue 
rit  bonus  et  mater  mala,  aut  mater  bona,  et  pater 
malus :  inlerdum  filii  patrem  sequuntur ,  interdum 
matrem,  patrem  tameu  frequentius.  Si  ambo  fueriiit 
aequales,  aliquando  fit  ut  de  bonis  parentibus  mali 
ftxeant  filii ,  aut  de  malis  boni,  sed  raro  ,  ut  naturao 
est  humanae,  nasci  hominem  cum  duobus  oculis  ot 
quinque  digitis ,  aliquando  tamen  ut  manifestentar 
opera  Dei ,  caecus  nascitur  aliquis ,  et  cum  sex  digi* 
tis  aliquis.  Notandum.qui  martyria  aedificant  et  ec- 
clesias  ornant ,  si  in  aliis  justitiam  Dei  custodiunt, 
^  si  de  bonis  eorum  pauperes  gaudent,  ad  gloriam  Dei 
aedificant.  Sin  autem,  quis  non  intelligat  quia  non 
ad  gloriam  Dei  faciunt  aedificia  illa ,  ubi  pauperes 
violentiam  passi  ab  eis,  interpellant  contra  eos?Non 
gaudent  martyres  illis  pecuniis  honorari,  unde  pau- 
peres  plorent.  Qualis  enim  justitia  est ,  honorare 
mortuos  ,  et  spoliare  viventes  t  De  sanguine  mise- 
ronim  tollcre ,  et  Deo  oflerre,  non  est  Deo  offerre, 
sed  velle  violentiae  suae  socium  facere  Deum.  Yts 
domum  Dei  aedificare  ?  Da  fidelibus  pauperibus  unde 
vivant ,  et  aedificasti  rationabilem  domum  Dei.  Iit 
aedificiis  enim  homines  habitant,  Deus  autem  inho- 
minibus  sanctis. 

M.  ? 

G  Et  vos  implete  mensuram  patrum  vestrorum  serpen* 
tesy  genimina  viperarum^  quomodo  fugietis  a  judicio 
gehenna. 

[Chrvs.]  Sicut  de  viperis  nascuntur  viperae,  ita 
et  vos  homicidae  nati  estis  de  homicidis.  Quod  ergo 
illis  defuit ,  vos  implete.  Illi  interfecerunt  servoM, 
vos  Dominum  crucifigite.  Non  jubet  ut  faciant ,  sed 
ostendit  eis  quod  facturi  erant.  Sicut  serpentes  om« 
nibus  animalibus  astutiores ,  aspiciunt  quomodo 
mordeant,  et  postea  se  occuUant;  sic  hypocritae  co- 
gitantes  qiiomodo  laedant,  post  laesionem  ita  se  ha* 
bent  quasi  neminem  nocuerint.  Et  bene  assimilan- 
turviperis,  quia  viperarum  natura  est  ut  quando 
conceperint,  nati  earum  uteros  matrum  rumpant,  et 
sic  procedant.  Idem  nati  patiuntur  a  sua  fetura. 


ficatts  sepulcra  prophetarum ,  el  ornatis  monumenta  D  -,.    .  .  j     *    - 

.  '^      ......  ^  .  .     ..  *  Sicut  ergo  viper»;  pareutes  comedunt  et  comedun 

justorum ,  et  dtcttts :  St  fuissemus  tn  dtebus  patrum 

fiostrorum^  non  essemus  socii  eorum  in    sangtiine 

prophetarum.  Itaque  testimonio  estis  vobismelipsis^ 

quia  filii  estis  eorum  qui  prophetas  occiderunt. 

Yos  enim  prophetarum  sepulcra  icdificatis,  subau- 

dis  per  hypocrisim,  et  non  pielate,  quandoquidem 

et  me  et  meos  quaeritis  inlerficere.  Itaque  sententiam 

damnalionis  quani  in  palres  profertis ,  in  vosipsos 

retorquctis.   [Chrvs.]    Aller   alterius  culpam  cito 

ii&telligit,  suam  difficile,  quia  homo  in  causa  allerius 

tranquillum  cor  habel,  in  sua  aiitem  tui%atum.  Per- 

tiirbatio  autem  cordis  non  permittit  hominem  con- 

sldcrare  quod  bonum  est.  Naturalem  consuetudinem 

nalorum  Christus  exponit :  nam  pene  in  omnibus 


lur  a  puliis ,  sic  et  perfidi  Judaei  patres  condem- 
nant ,  et  condemnantur  a  filiis  suis.  Qtiomodo ,  in- 
quit,  fugietis  ajudicio  gehenna?  Boni  vultis  videri, 
sed  quomodo  non  prodest  meretrici  si  nominetur 
casla ,  sic  non  prodest  peccatori  si  servus  Dei  di- 
catur. 

M.  ?  L.  "* 

Propterea  et  sapientia  Dei  dixit?  Mittam  ad  iitos 
prophetas  et  apostolos  et  sapientes  et  Scribas ,  et  ex 
illis  occidetis  et  crucifigetiSy  et  ex  eis  fiageUabitis  in 
Synagogis  vestris. 

[Beda.]  Quoniam  scio  vos  impleturos  roensuram 
patrum  vestrorum  in  occisione  mei  et  meoru;r>» 


435  LXCHKBIM  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  *5» 

propterea  cgo  sapieutia  Dei  dixi  ab  aterno :  Mittam  A  una  generatio  sunt ,  una  civitas ,  unum  corpus  dia- 


ad  iUo$  propketas  et  apostolo$^  ne  excusationem  ba- 
beant ,  praedicatores  non  babuisse  veritatis ,  et  aiiis 
eorum  malitia  sit  occasio  salulis.  Ecce  qui  prius 
propheus,  et  post  apostolos  misit.  Cessent  ergo  ba> 
retlci  praedicare  ,  alium  legis  et  prophetarum  fuisse 
Deum,  et  Novi  Testamenti  alium.  Saepe  etiam  Scri- 
ptura  prophetas  appellat  eos ,  qui  ventura  coelestis 
regnl  gaudia  praedicant.  Propheto!,  inquit  Apostokus, 
duo  aut  tres  dican ,  etcmterx  dijudicent  (II,  Cor.  xiv). 
[HienoN.]  Amplius,  prophetae  fuerant  quidam  disci- 
puii  futura  praedicentes,  ut  Agabus  {Act.  xxi) ,  sa- 
pientes,  qui  norunt  lempus  prsedicandi ,  et  Scriptu- 
rasexponere,  juxta  Psalmistam  eruditi  cordein  sa- 
piewtia  (Psal.  lxxxix),  Scribae  in  lege  doctissimi* 


boli ;  sicut  omnes  boni,  una  generatio  et  unum  cor- 
pus  Cbristi. 

A  sanguine  Abet  jusli,  usque  ad  sanguinem  Zacha- 
rio!  /f/n  Barachics^  quem  oeddistis  inter  templum  ef 
altare,  Amen  dico  vobis^  venient  hxe  omnta  super 
generationem  istam, 

[HiERON.]  Altare  incensi,  intra  templum  erat;  al- 
tare  holocaustorum,  exlra,  inter  quod  et  templum 
Zacharias  occisus  est.  De  Abel  non  dubitatur,  qiiia 
is  sit  quem  occidit  Cain  fraler  suus  (Gen.  it).  Za- 
chariam  autem  quidam  dicunt  esse  illum,  qui  un- 
decimus  est  in  duodecim  prophetis,  alii  Zacbarian 
patrem  Joannis,  alii  Zacbariam  qui  occisus  est  a 
Joas  rege  Judae  inter  templum  et  altare,  sicut  Re- 


Exquibus  lapidatus  est  Stephanus,  Paulus  occisus,  ^  gum  narrat  hisloria,  et  quem  Scriptura  refert  fuisse 

filium  Joiadae  sacerdotis  :  Non  fuit,  inquit,  recorda- 
tu$  Joas  patris  ejus  Joiadm^  qum  sibi  fecisset  koma 
(II  Par.  xxiv).  Cum  ergo  locus  conveniat  occisio- 
nis  in  isto,  et  non  in  superioribus,  quaerimus  quare 
Barachiae  dicatur  fiiius.  Barachias  in  lingua  nostra 
benedictus  Domini  dicitur,  in  quo  demonstraiGr 
Ilebraeo  nomine  justitia  sacerdotis  Joiadae.  El  in 
Evangelio  quo  utuntur  Nazarei,  pro  filio,  Barachiaf^ 
filiura  Joiadue  scriptum  rcperimus.  Quia  isti  gesse» 
runt  contra  apostolos  similia  Cain  et  Joas,  ideo  de 
una  generatione  esse  referuntur.  Nam,  ut  dictam 
est,  sicut  boni  sunt  una  generatio,  sic  et  mali  alte- 
ra.  [Beda.]  Uuare  autem,  usque  ad  sanguinem  Za- 


Petrus  crucifixns,  alii  discipuU  flagellati  et  perse- 
cuti.  Plane  ostendit  Dominus  Judaeis,  quia  intelligit 
eorda  eorum ,  quod  similes  erunt  in  malo  patribus 
suis.  Nam  apud  Deiim ,  qui  hominem  vult  occidere, 
jam  bomicida  est,  qui  adulterium  committere  ,  jam 
adulter  est;  qui  perjurare,  jam  perjurus  existit; 
quia  Deus  non  ex  operibus  tantum  judicat,  sed  ex 
eogitationibus.  Yoluntas  est  enim  qiine  aut  remune- 
ratur  pro  bonojaut  condemnaturpro  malo,  opera 
aotem  sunt  U^stimonia  voluntatis^ 

Et  persequemiHi  de  civitate  in  civitatem  ,  ut  ve- 
niat  super  vos  omnis  sanguis  justus ,  qui  effusus  est 
super  terram. 


Prophetat  interitum  Judaeorum  :  roinatus  enim  ^  charice  dictum  sit,  quaerendum  est :  cum  et  multi 


olim  fnit  oinnibusmalis,  quod  reddidit  generationi 
novissimae.  Et  sicut  omnia  bona  qu?e  in  singulis  ge- 
nerationibus  a  constitulione  mundi  omnes  sancti 
merebantur,  illis  sunt  donata  qui  receperunt  Chri- 
stum;  sic  omnia  malaquaein  siugulis  generationibus 
a  constitutione  mundi  pati  meruerunt  iniqui ,  super 
Jndaios  Christum  repellentes  venerunt.  Quld  ergo? 
Injust75  est  Deus?  absit!  Sed  propterea  quaeillorum 
erant,  justi  dicuntur  passi,  quia  meruerunt  ea 
qu^  illi  meruerunt;  et  soli  passi  sunt,  cum  non  soli 
peccassent.  Res  ita  moralis  est.  Ecce  cum  servi  tui 
peccant,  spolias  unum ,  et  iteruin  parcis  ei,  dicens: 
Nisi  servaveris  hoc  patieris.  Idem  facis  et  alterl. 
Non  melioraniibus  eis ,  si  unus  castigatur ,  videtur 
pro  omnibus  castigari ,  quia  quod  aliis  est  promis-  D  gallina  congregat  puttos  suos  sub  alast  et  notmisUf 


post  eum  usque  ad  nativitatem  Christi,  et  Ipso  nato 
innocentes  pueri  sint  ab  hac  generatione  perempli. 
Sed  quia  Abel  pastor  ovium,  Zacbarias  vero  sacer- 
dos  fuit,  utriusque  gradus  martyres,  et  laici  sciiicel 
et  altaris  ofiicio  mancipati,  sub  eorum  voluit  inti- 
mare  vocabulo. 

CAPUT  CXLII. 

M.  n^  L.  "' 

Jerusalem^Jerusalem^  qum  ocmis  prophetat  etta- 
pidas  eos  qui  mittuntur  ad  te  ! 

[HiERON.]  Jerusalem  vocat,  habitatores,  non  saxa 
et  aedificia  civitatis,  plangendo  afiectu  patris. 

Quoties  volui  congregare  filios  tuos^  quemadmodmm 


snm,  ipse  solus  luit.  Revera  autem  non  pro  aliis 
castigatus  est ,  sed  pro  se.  Sed  si  non  peccans  ali- 
quis  castigaretur ,  ille  pro  aliis  diceretur  castigari. 
Sic  generatlo  ista  pro  patribus  videtur  piinita ,  qui 
territi  fuerunt,  uon  puniti ;  verc  autem  non  pro  illis, 
sed  pro  peccato  suo  condemnata  est.  Non  enim  ju- 
stum  est  ut  alter  pro  alterius  puniatur  peccatis ,  sed 
In  die  vindictae  unusquisque  pro  suo  peccato  punie- 
tar.  [Bbda.]  Aliter :  Ultio  sanguinis  omnium  justo- 
nim,  ab  una  generatione  requiritur,  licet  multi 
ante  incarnationem  et  post  resurrectionem  Salvato- 
ris ,  ab  aliis  sint  nationibus  iirterempti ;  quia  moris 
e^t  Scriptnraram,  duasgenerationes,  bonorumsci- 
licet  maloninique ,  computare  Omnes  enim  mali» 


In  eo  quod  dicit,  quoties  joolmi  congregare  fitios 
tuoSf  omnes  retro  prophetas  a  se  missos  testatnr. 
Tale  est  quod  dicit :  Ego  volui,  tu  noluisli;  et  quot- 
quot  congregavi  mea  voluntate  semper  efficaci,  le 
nolenle  feci,  quia  semper  mgrata  fuisti.  Vel  ita. 
juxta  regulam  quae  nomen  eausae  pro  effectn  ponit : 
Volui,  id  est,  approbavi,  monui  et  multifarie  mul- 
tisque  modis  consului  tibl  praevaricatrici  redire  ad 
cor,  tu  vero  nolnisti.  Misi  ad  te  isaiam ,  et  serrasti 
eum;  misi  Jeremiam,  et  lapidasti.  [Chbts.]  Misi 
Ezecbiel,  et  tractum  per  lapides  exceiebrasti.  Quo- 
modo  sanaberis,  quae  nullom  medicnm  ad  te  venire 
permittis?  Se  ipsum  Dominus  avi  comparat,  et  alas 
babere  legitur,  pro  eo  quod  more  avis  electoa  vm 


«7  IN  UM3M  EX  QUATCOR  LIBER  TERTIUS.  m 

taDquam  pullos  snb  se  colUgit,  fovet,  et  ab  insidiis  A  et  tamen  tunc  certissiroe  dicent,  conscientiis  h«l 

teslaiitibus ,  quia  Filius  Omnipotentis  benedictus 


diaboli  et  malorum  hominum  protegit.  Unde  Pro* 

pheta  ait :  SuS  umbra  alarum  tuarum  protege  me 

(Psal,  XYi).  Amplins  :  Gallinam  assimilat  Ecciesiae. 

Sicut  enim  pulli  gallinarum  pastum  suum  sequentes 

per  diversa  vagantur,  et  maternis  vocibus  congre^ 

gantur;  sic  et  populus  Dei  camalem  voluptatem  et 

mundalem  concupiscentiam  sequens,  vagatur  ab 

Ecclesia  matre,  et  per  sacerdotes  modo  increpatio- 

nibus,  modo  blandimentis  congregaiur  et  lactatur. 

£t  quemadmodum  gallina  non  solum  suos  pullos 

ealeracit,  sed  etiam  tujuscunque  volatilis  eiclusos 

a  se,  diiigit  qoasi  suos  Gbristianos  studet  fovcre; 

sed,  sive  gentiles,  sive  ludaei  fuerint  illi  siq>positi^ 

oaines  fidei  suae  calore  vivificat,  et  in  baptismo  ge- 

nerat,  et  in  sermone  nutricat,  et  materna  diligil 

charitate.  itoc  quae  de  Judaeis  hic  dicunturt  etiam 

liaereticis  coaptantur.  Quoties  enim  ieguntur  in  ec* 

desiis  verba  prophetarum  et  apostolorum,  prophet» 

^  apostoii  missi  loquuntur  ad  nos.  Quos  omnes  hae* 

retici  dum  negli;;unt  et  male  interpretantur,  quasi 

Mcidunt  et  lapidant  eos.  Qui  baeretici  quoties  mo- 

Tetur  oeitamen  inter  lideles  et  eos,  et  Dominus  vult 

•congregare  illos  sub  veritate  pennarum  suarum,  id 

€st,  duonim  Te^ftamentorum,  non  quasi  domestici 

{>ulli,  sed  quasi  silvestres  et  sanguinarii  vulturis  aul 

accipitris,  non  solum  ad  veritatem  venire  nolunt, 

«ed  eiiam  irruuni  super  gaUinam,  id  est,  Eoclesiam, 

«i  dispergunt  pullos  ejus. 

Ecce  reiinqueiur  vobis  domus  vestra  deserta.  . 

Cum  ego  fuero  crucifixus,  scindetur  velum  iempli, 
ei  secreia  mysierii  sanctitatis  ejus  publicabuntur, 
ei  recedet>b  eo  Spiritus  Dei.  Et  sicut  corpus  anima 
mcedenie  prius  frigescit,  deinde  puirescii  et  solvi- 
4ur,  sic  teiAplum  vestrum,  Dei  Spiritu  recedente  ab 
eo,  prins  seditionibus  replebitur,  deinde  ruet.  Sicui 
enim  ante  mortem  hominis  insanabilis  praecedit  in- 
firmitas,  sic  ante  ruinam  loci  aiicujus  inemenda)>ilia 
praecedunt  peccala.  Et  sicui  puUi  frequenler  a  ma- 
tre  vocati,  cum  non  eam  secuti  fuerint,  aul  accipi- 
ler  diripii  eos,  aut  longe  vagantes  pereunt,  sic  Do- 
mino  frequenier  Judaeos  vocante,  quoniam  aon  se- 
cuti  suni  eum,  quasi  accipiter  rex  Romanus  partem 
eorum  coroedit  fame  et  gladio,  alii  autem  dispersi 
sunt  ui  pereant. 

Dico  enim  vobi$^  non  me  videbiUs  amodo  donec  di- 
<atii  :  BenediclUM  {[ui  venit  in  nomine  Domim, 

[Biwsnon.]  Sensus  est :  Nisiconfessi  fueritis  ipsura 
me  esse,  de  quo  Psahnisia  oecinii,  quia  ^ieniret  in 
momine  Domim  {PsaL  cxvii),  non  videbitU  amodo^ 
id  esi,  ab  lioc  tempore  passionis,  fasiem  meam. 
Kxc  auiem  confessio  et  haec  visio  bipartiia  esi. 
Oediiuri  namque  Juilaei,  postquam  plenitudo  gen- 
tium  inirskverit,  videbunl  a  judicio  in  aiUea  in  hu- 
mana  Chrisli  facie  divinam ,  quia  prius  ex  fide  et  di- 
leciione  confitebuntur  Omnipotentis  Fikium  in  came 
vcnisse  benedictum,  id  est,  ab  omni  peccato  immu- 
nem  ad  glorificandum  nomen  Patris.  Increduli  vero 
sniaui  humanilatem  vlddHint  in  secundo  adventu, 
Pathol.  CLXXXVl. 


vecit  in  nomine  Domini. 

CAPIJT  CXLIU. 

AilC 

Verumtamen  ex  prinoipibui  muUi  crediderunt  t« 
eum^sedpropter  Phariea^os  non  con/itebantur,  ut  Syn^ 
agoga  non  ejicerentur,  Dihxerunt  enim  gloriam  ho^ 
minum  magis  quam  gloriam  Dei. 

[AtJGCST.]  Sciendum  est  quia  Dominus  crucem 
suam  in  fronlibus  credentium  ilxit,  ubi  quodam-» 
modo  sedes  esi  verecundiae,  ut  de  nomine  ejus  fide- 
lis  non  erubescat,  ei  magis  Dei  gloriam  quam  ho« 
minum  dtligat.  Cruce  tempore  suq  oibil  erat  in 
carne  intolerabilius,  nunc  nihil  est  in  fro&te  glorio^ 
sius.  Uhi  ergo  Dcmini  crux  honorata  est,  non  est 
modo  crux  in  poBnis  reorum,  quia  putatum  est  quod 
ei  reus  honoraretur,  si  crucifi^eretur. 

A.  r  M,  ^*  R.  «*  L.  "* 

Jesus  auiem  clamavit  et  dixit :  Qui  credit  in  me^ 
fioti  credit  in  me^  sed  tn  eum  qm  misit  me. 

Simile  jam  dizerat :  Mea  doctrina  non  est  mea, 
sed  ejns  qui  me  misit  (Joan.  vii),  Nunc  autem,  inquii, 
non  credil  in  me,  id  esi,  in  hoc  sohmimodo  quod  vi- 
det  in  me,  sed  in  Patrem.  El  qui  creuii  in  Palrem, 
necesse  est  ut  credai  eum  habere  Filium 

Et  qui  videt  me,  videt  eum  qui  misit  nM, 

Ne  putaretur  sic  volnisse  inieliigi  Patrem  quas'. 
filiorum  per  gratiamy  et  non  unici  Verl)i  aequalis 
sibi ,  siibjecii  istud.  Quasi  dicerei  :  Usqoe  adeo 
nibil  distat  inler  me  el  Pairemt  ul,  qui  me  videt, 
tnm  videai. 

A.  V 

Ego  iux  in  mundum  «esi,  ui  omnis  fui  credit  tn 
fne,  in  tenebris  non  maneat. 

Dixit  Dominus  alibi  discipulis  :  Vos  estis  lux  mvs- 
di  (Malth  v).  Lumina  ergo  sunt  omnes  sancti,  sed 
ab  eo  illuminaniur,  a  quo  recedentes  tenebrantur. 
Cum  dici*«  tn  tenebris  non  moiaeal,  saiis  manifestai 
se  in  ienebris  omnes  invenisse. 

Et  si  quis  audierit  verba  mea,  et  non  custodierit 
D  ego  non  judico  eum.  Non  enim  veni  ut  judicem  mun* 
dum^  sed  ut  saivtficem  mundum. 

Nuncesl  tempus  misericordiae  et  colleciionis,  pos- 
tea  tempus  Judicii  vel  damnaiionis,  juxta  iUud : 
jrtMrt^rdtsm  etjudicium  cantabo  tibi,  Domin£(Psai. 
c)«  De  novissimo  judicio  addidii  : 

Qui  spermt  me  et  non  accipit  verba  mea,  habet  qni 
judicet  eum.  Sermo  quem  locuttsa  «tim,  tUe  jtidicofctt 
eum  in  novissimo  die.^uia  ego  ex  meipto  noti  tum  lo* 
culus. 

Non  loquitur  ex  se,  quia  non  csi  ex  se.  Salis  ma- 
nifestavit  se  judicalururo,  diccns  :  Sermo  quem  lo- 
cutus  «ttm,  et  calera.  Aliicr  iudieabunvur  qui  nou 
audierunt,  aUter  qui   audierunt  et  coulempseTOiiU 
Qui  enim  sine  Uqe  peccaverunt^  ^W,  \v<>sVo\>is,  svm 

15 


459  7\CHARI^  CnR YSOPOLIT AM  KPISCOPI  M 

te^  perikunt :  ei  qui  per  legem  pcccatermntj  per  legem  A  anlequam  slni,  oninino  immutabilis  est,  el  nuUo 


judieabuntur  (Rom,  ii). 

Sed  qui  misit  me  Pater,  ipu  mihi  mandatum  dedit^ 
quid  dicam  et  quid  toquar, 

Gignendo  dedit  Pater,  quod  Filius  accepit  nascen- 
do,  sicut  et  Titam.  Nam  vita  genuit  vUam,  id  est 
Pater  Filium.  Mandatum  dedit,  non  quod  Filius 
non  babebat,  sed  quia  in  sapientia  Patris,  quod  est 
Verbum  Patris,  omnia  mandata  sunt  Patris. 

Et  scio  quia  mandatum  eju$  vita  mterna  e$t. 

Ergo  mandatom  est  Filius  PalriSy  quia  ipsa  vita 
«terna  e&L 

Qua;  ergo  ego  loquor^  Ktcut  dixit  milii  Pater^  sic 
loquor 

Non  accipiauius,  quasi  pcr  vcrba  locuttis  sit  Pa- 


modo  falii  potest.  Neqoe  roodo  scit  aliquid  Dens, 
quod  ab  xtemo  nescierit  nec  in  futuro  quidqnani 
sciiiirus  estquod  modonesdat.  Verbi  gratia  :  si  scst 
bodie  te  legere,  scivit  ab  xtemo  te  lecturam  hodie, 
et  in  xteraum  sciet  te  legisse  hodie.  Quia  ergo  prx' 
scientia  falii  non  potest,  omnia  provisa  a  I>eo  ne- 
cesse  est  fleri.  Et  ita  hoc  provisum  quod  Anticbri- 
stus  nascatnr,  necessario  futuram  est.  Ergo  neces- 
sario  futuram  est  quod  Antichristnfl  nascatur,  non 
seqiiitur  quia  falsum  est,  Gum  enim  didmus,  hoe 
provisum  necesse  est  fieri,  inteiligimus  et  veram 
est;  quia  non  potest  simnl  esse  quod  proYisam  sit 
et  non  fiat.  Unde  nullo  modo  seqoitur  qood  neces- 
sario  fiat.  Sic  quoque  dicimus,  me  vidente  te  cur- 


ter  unico  Verbo.  Quid  ergo  est,  sic  loqiior?  Ita  ille  B  rere,  necesse  est  ut  curras,  hoc  est,  non  potest  si- 


dixit  iit  verax,  iia  iste  loquitur  ut  Veritas.  Dixit  ve- 
rax  veriiati,  id  est,  genuit  veritatem.  Loquitur  ve- 
ritas ,  id  est ,  seipsam  annuntiat.  intelligentibus 
mcntibus  sic  ioquitiir  vcritas  intus  sine  sono,  sicnt 
dicii  ci  Pater;  sed  ut  crederent  homines  quod  non- 
duni  possnnt  intelligere.  cx  orc  carnis  verba  so- 
itueruiit :  quae  prolata  et  litteris  signata,  nos  ad  ip- 
sam  veritatem  aliqualenus  erigunl. 


mul  lleri,  ut  videam  te  cumere,  dt  non  curras.  Et 
ex  hoc  nequaquam  provenit  ut  neoessario  curras. 
Sfc  igitur  exclusum  est  sophisma,  quod  mnlids  ia 
errorem  duxit,  ut  omnia  ex  neeessitate  fieri  pula- 

reiit, 

A.  ? 

Hwc  dixit  haia$  quando  tidit  gloriam  eju$^  et  (j- 
cutu$  e$t  de  eo. 

Haec  de  excsM^atione  Judxoram  praedixit,  quando 

incarnalionem  Cbristi  prophetavit.  Non  vidit  Isaias 

t>eum  sicuii  est,  quemadmodum  nec  Moyses,  nisi 

^.       .     .  .         ,.        .       .       .  .       forsitan  viderint  supra  hominem  rapti,  ut  Paulns 

Non  ab  eis  se  abscondit,  qui  credere  lucoeperant,      ...  ^  .   it    .    .  .     «  •     v  •  .  i 

.    ,    .  . .  ^       .  1     .  II        (^^  (^or.  X»)'  l-nde  isle  Joannes  in  EpistoU  sua 

sed  ab  eis  41111  eum  occidere  cupiebant,  consulendo       ..    »,     .  -.      j     -  \       • 

.  ^  '  .     .  ,  \  ....       r  3i>*  :  fiondum  apparv.tt  qutd  er  mux,  $cttnu$  quta  cum 

nostrae 4nfirnMtati,  non  derogando  su»  potesuti.     ^ .^  _,„.,:_  „.  ._L_._  ...i.^j^l: ^^ 

Cum  autem  tanta  $igna  feci$$et  coram  etf ,  non  cre- 


A. 


10B 

X 


Hmc  iocutu$  e$t  ie$u$y  et  abiit  el  ab$condil  $e  ab 


debant  ta  enm,  ut  $ermo  hake  prophette  impterelur 
tfuem  dixit :  Domine^  qui$  credidil  atiditui  no$lro  ? 
et  brachium  Domini  cui  revetatum  e$t  ?  (ha.  liii.) 
Propterea  non  pourant  credere,  quia  iterutn  dixit 
haiae  :  Excofcatit  ocuto$  eorum  et  induravit  tor 
eorum^  ut  non  videant  oculi$y  et  non  iHtelUgant  ccr^ 
de,  et  eonvenantur^  et  $anem  eo$  (ha.  vi). 

Quis  pro  raritate  vel  diflicultate  posuit,  quia 
qnod  propheta;  a  Domino  audierunt  et  populo  prae- 
dicaveraiit,  vix  pauci  Judaei  crediderunt,  etiam  Do- 
mino  in  carne  praesente.  Per  brachium  inteHigitur 
Filius,  quia  per  eum  omnia  facta  sunt,  sicut  tu  per 
brachium  tuum  operaris.  Tale  brachium  nee  por- 
lecium  extenditur,  nec  coUectum  contrahitur.  Ubi- 
qiie  enim  totits  est  Filius  sicut  Pater.  Hic  quidaiu 
inussiiant,  dicenies  :  Quae  culpa  Judaeoram  fuil,  si 
n^^esse  fuit  nt  sermo  isai»  implereiur?  Quibus  res- 
pondemus,  Dominum  prxscium  futuroram,  per  pro- 
plietaiu  praedixisse  infideliutem  Judaeoram  et  iion 
ideo  eos  coegisse  ad  peccandum,  quia  futura  eorum 
peceata  pnescivit,  malam  voluntatem  eorum  praevi- 
dit  Deus,  qvam  per  prophetam  pnenuniiavii.  Nul- 
lam  siquidem  liecessitatem  infert  providentia  rerain 
eveniibus,  sed  sicut  se  habent  res  ad  utramque, 
vtdelicct  ad  fieri  et  non  fieri,  sic  se  providentur  ha- 
here.  Quae  providentia  vel  {quod  Idem  esi)  pne- 
seientia  Dei,  ex  iua  sapieniia  praescientis  oinnia 


apparuerii  $imHe$  ei  ertmiM,  tfUia  videbimus  eum  sic- 
uti  est  ( /  Joan.  iii ).  Ostendit  ergo    se  Domin!» 
ante  incarnationem  oculis  hominum,  sicui  voluit  in 
subjcc  ta  sibi  creatura  non  sicuti  est; 
CAPLT  CXLIV. 

M.  'l?  R.  ^'^  L.  '" 

Et  cum  egrederelur  Je$u$  de  templo,  aecesteruut 
di$cipuli  eju$j  ut  o$tenderent  ei  ledificationes  tempii^ 
dicettte$ :  Magi^ter^  aspice  quate$  lapides  et  qmaU$ 
$tructur(e. 

[HiLAR.]  Post  comminationem  deserendae  nrbis, 
tanquam  commovendus  ambitione  templi  esset,  ct 
nunquain  iale  opus  desiruereiur,  magniOcentia  ei 
|v  exstructionis  ostenditur.  Sed  ait  destraenda  omnia 
esse :  iemplum  enim  aeternam  ad  habitaiionem  san- 
cti  Spiritus  ei  consecrabatur,  homo  scilicet,  per 
agnitionem  Filii  et  confessionem  Patris  et  praecep- 
toram  ol)edientiam  dignus  fieri  Deo  habiiacuhim. 
Non  moveat  quod  Matthaeus  pluraliier  dicii :  diMei- 
puli  eju$ :  et  Marcus  ait,  unu$  ex  discipt$li$  sm, 
quia  vel  unus  pro  omnibus  loquebatur,  vel  singula- 
rem  uumeram  posuit  pro  plurali. 

Et  re$ponden$  Je$u$y  ait :  Videtis  has  omnes  m- 
gtxa$  a^dificationes?  Amen  dieo  vobis^  venient  dies  tn 
quibus  non  relinqtutur  hic  tapi$  $uper  lapidem^  qui 
n',n  destruatur. 

Jiixta  hisioriam  manifestus  est  sensus.  tfjsiice 
autein,  recedente  Doniino  de  teinplo,  onmis  conpo- 


l«t  IN  UNUM  EX  QUATLOR  LIDER  TERTIUS.  4« 

sitio  mandatornm  sic  esl  destructa,  ut  Judai  nihil  A  lere,  qui  multa  vcritati  contraria,  et  diem  Doniini  io- 


impleant,  et  capite  sublato,  membra  'nter  se  pu- 
gneot.  [B£DA.]  Di?initus  etiam  procuratum  est  ut, 
patefacta  evangeiica  gratia  per  orbem,  lemplum 
cum  suis  csremoniis  tolleretur,  ne  quis  adbuc  par- 
vulus  in  fide  laberetur  ad  udaismum,  si  videret 
permanere  facta  a  prophetis.  Aufertur  ergo  umbra, 
et  palmam  tenet  veritas  per  orbem  declarata. 

CAPUT  CXLY. 

R.  ?  M.  *«  L.  "' 

£l  cum  uderet  in  monte  OUvarum  eontra  lemplum, 
meee$$erunt  ad  eum  discipuH  Hcrelo^  et  interroga- 
verunt  eum  dicente$ :  Prceceptor^  dic  nobi$,  quando 
hac  erunt^  et  quod  signum  adventus  l«t,  cmm  hwc 
omnia  ineifnent  consMmmari  f 


stare  pnedicaverunt,  unde  Apostolus  in  Epistola  zd 
Thessalonicenses  :  Multi  in  nomine  Christi  venient 
Antiehristi  (/  Tfiess,  v).  Ego  reor  omnes  haeresidc- 
chas  Anlichristos  esse.  Seducent  muUos  (II  Tliese, 
ii),  unde  Simoni  Hago  in  Samaria  omnes  auscuHa- 
bant,  dicentes  :  Hicest  virtus  Dei  magna  {Act.  vin). 

Cum  audieritis  autem  pnclia  et  opiniones  bellotu*n 
et  seditiones^  volite  terreri.  Oportet  enimprimumhwc 
fieri^  sed  nondum  est  finis, 

Praelia  et  exspectationes  bellorum  pertinent  a.1 
hostes  ;  seditiones  ad  cives.  Quae  tria  in  populo  Ju- 
daeorum  conslat  abundasse.  Sed  his  pi-aecurrentibus 
admonentur  apostoU  ne  terreantur,  quia  usque  ad 
quadragesimum  annum  difTerendum  erat  urbis  ex- 
B  cidium. 


Interrogant  discipuli  Dominura,  quo  tempore  Je- 
rusalem  destrueinr,  et  quae  signa  deinde  praecedent 
adventum  suum,  qul  erit  in  consnmmatione  saeculi. 
Sedet  autem  Dominus  super  montem  Olivarum  con- 
tra  lemplum,  cum  de  ruina  tempU  disputat,  ut  etiam 
ipso  corporis  sttu  verbis  congruat,  mystice  autem 
designans,  quia  quietus  manens  in  sanctis,  super- 
fcorum  detesiatur  amentiam.  Quis  cnim  non  videat, 
quod  nions  OUveti  fructiferam  designet  sancta;  Ec* 
clesiae  celsitudinem,  quain  Dominus  semper  inhabi- 
tare  delectalur  ?  IUe  mons  non  solct  gignere  silvara 
stcrilem,  sed  quae  lumen  dat,  iiifirmitates  solviti 
Jassos  recreat.  Quae  probantur  fieri  Ecclesia,  dicent« 
Psalmista  :  Ego  sicut  olita  fruclilera  in  domo  Dei  q 
(Psal.  Li).  Ecclesia  lumen  dat  praedicando  Scriptu- 
ras«  infimiitates  peccatornm  solvlt,  lassos  recreat 
^itain  aetevnam  promittendo, 

L203 

El  ail  ad  disclphios :  Venient  dies  quando  deside- 
retis  videre  unum4iem  Filii  hominis,  et  non  videbitis. 

[nKOA.|  Unum  diem  dicil  regnum  Dei,  unde  Psal- 
Biista  ait :  Quia  melior  est  dies  una  in  atriis  tuis  s«- 
per  ntUHa(Psal.  lxxxiii).  Hujus  autem  dicipraesen- 
liam  desiderare  oportet,  non  tamen  magnitudine  de- 
siderii  lieet  nobis  fingere  somnia,  quasi  instet  dies 
Doraini.  Soepe  etiara  prepter  baereticorum  tmportu- 
Rttatem  desideraverunt  fideles  Dominum,  vel  una 


Consurget  enim  gens  tn  gentem^  et  regnum  contra 
regnttm^  et  erunt  pestilentiw  et  famts  et  terra:  motns 
per  loca,  terroresque  de  c(bIo  et  signa  magna.  Hmc  au- 
tem  omnia,  initia  sunt  dolorum. 

[Gregor.]  Constat  baec  omnia  contigisse  tempore 
Judaicae  seditionis,  ante  ultimam  provinci<e  eversio- 
nem.  Horum  alia  sunt  abhominibus  [hostibus],a!ia 
a  terra,  alia  e  coelo,  aUa  ab  elemenlis.  Surget  gens 
coBtra  gentem,  ecce  perturbatio  hominum.  Tcn-s- 
motus  magni,  ecce  irade  coelo.  Peslilentise,  hic  in- 
feruntur,  inasqualilates  corporum.  Fames,  eccc  slc- 
rilitas  terrae.  Tcrroresque  de  coelo  et  tempestatcs» 
nt  quidam  codices  habent,  ecce  inaequalitas  aeris. 
Qui  ergo  in  cunctis  deUnquunt,  in  cunctis  feriuntur. 
Non  dicitur  hic  de  terroribus  et  tempestatibus  hie- 
malibus,  quae  suo  tempore  veniunt,  sed  de  eis,  qua^ 
ordinem  temporum  non  servant.  Quod  enim  ordinare 
venit,  non  est  in  signum.  Haec  omnia  in  iUo  tempore 
completa,  apud  Josephnm  inveniuntur,  qui  narrat 
stellam  gladio  similem  per  annum  totum  supra  Hie- 
rosolymam  pependisse,  et  currus  equitesque  amiati, 
ut  perhibet,  per  aera  discorrere,  quadraginta  diebus 
sunt  visi.  Sed  et  vitula  sacrificiis  admota,  inter  iin- 
molantium  manus  enixa  est  agnam.  [Hieron.]  My- 
stice,  rcgnum  conlra  regnum,  et  peslilentiae  eorum, 
quorum  sermo  ut  cancer  serpit,  et  fames  aiidiendi 
verbi  Dei,  commotio  terrae  et  a  fide  separatio  in  hae- 
reticis  inteUigitur :  qui  contra  se  invicem  dimican- 


dte  corporali  visione,sifieriposset,  redireadterras,  D  tes,  Ecclesiae  victoriam  faciunt. 
ei  non  videfntis^  inquit :  snfBcit  enim  quod  semel  Evan- 
geUi  lucem  loti  mundo  exhibuit,  et  charitalis  inu- 
nere  firmavlt,  ac  sine  intermissione  invisibUiter  in 
suis  operatiir  Erudinntur  itaque  apostoli  verilate 
doctrinae,  ut  neque  in  hoc  exsiUi  mundo  gloriam  Dei 
Tldere  quaerant,  neque  pro  ea  videnda  donec  volun- 
tas  Dei  sit,  mortem  subire  praesumant.  Sive  enim  vi- 
vtmKs,  sivemorimurj  Domini  sumus  (Rom.  xiv). 
24S     n       138    T        219 


lil  et  146 


M. 


R.  *"  L. 


VideU  ne  quis  vos  seducat.  Mntti  enim  venient  in 
nomine  meo^  dicenUs :  Ego  sum  Christus^  et  muttos 
teducent. 

H uUi  imminente  Uierosolymonim  eicidio  exsti- 


M.  "^  R.  ^  L.  *"  A. 

Tunctradentvos  intributationem,  et  occident  vo$ 
el  eritis  odio  omnibus  gentibus  propter  nomen  meum, 

Per  apostolos  omnium  credentium  persona  signa- 
tur,  quos  qnia  Judaei  post  occisionem  Domini  pro* 
pter  nominis  et  fidei  ejus  confessionem  perseculi 
sunt,  merito  exterminaiitur.  [Gregor.]  Prius  quideni 
corda  hominum,  et  post  elementa  turbantiir,  ut  cum 
rerum  ordo  confunditur,  ex  qua  re  tribulatio  veniat* 
^monslretur. 

L.  ?  M.  *  R.  "' 

Et  capiltus  de  capite  vestro  non  peribit^  et  in  patien* 
tia  vestra  possidebitis  animas  vestras. 


m 


ZACHARLC  CHRTSOPOLITANI  EPISCOPI 


461 


Qiiia  diira  sujit  quae  pnedicuntur  de  affliclione  A  stica  tesUoiur  historiae  multo  ante  cxcidiniii  Jud« 


mortis,  datur  consolatio  de  gaudio  rcsurreclionis. 
Ac  si  dicat  martyribus  suis  :  Cur  tiroelis  ne  pereat 
quod  incisum  dolet,  quandoquidcro  et  illud  in  vobis 
perire  non  potest,  quod  incisirm  non  dolet  ?  Caro 
incisa  dolet,  capillus  non  dolet.  Aliter  :  Capilius  de 
capite  discipulorum  Doroini  non  peribit,  quia  non 
soluro  fortia  gesta  sanctorum,  de  quibus  dicitur: 
Dominu$eu$toditomniao$8a  eorum  (P<a/.xxxiii),sedet 
volatilis,  ut  ita  dicam,  ac  tenuissima  cogitationum 
superGcies,  qu»  de  occulta  cordis  radice,  quasi  de 
cerebro  caesarics  exit,  apud  justuro  judicem  cou- 
servata,  digna  mercede  donabitur.  Unde  propheta  : 
Et  reliquio!  cogitationis  diem  fe$tum  agent  tibi  {Psai. 
Lxxiii).  Nazar^ei  etiaro  in  lege  comam  nutrire  juben- 
tur,  et  novacula  siiper  caput  Samuelis  non  ascendit  ^ 


omnes  apostoli  ad  praedicandum  ETangdinmperto- 
tum  orbero  sunt  dispersi,  exceptis  Jacobo  Zebedxi 
et  Jacobo  fratre  Doroini,  qui  prius  in  Judaea  pro  ver- 
bo  Evangelii  saiiguinem  fuderunt.  Igitur  ante  con- 
suroroationero  eversionisJerusalem,  fuitin  quatuor 
prtibus  mundi  praedicatio  Evangelii,  in  testimo- 
niiim  credentibus  adventus  Filii  Dei  et  redemptio- 
nis,  in  testimonium  non  credentibus,  siis  dmsaf 
tionis. 

U2 


M«    iT   R* 


(Num.  vi),  quia  sapientium  cogitatio  bona  salvatur 
in  perpetuum.  Custos  autem  omniuro  virlutum  pa- 
tientia  est,  in  qua  animas  quae  corpus  possident  pos- 
sidemus,  cum  ipsas  animas  ad  patiendum  ratione 
rcgiinus.  Yeraautem  patientia  est,  aliena  mala  aequa- 
nimiter  perpeti ;  contra  eum  qui  mala  irrogat,  nul- 
lo  dolore  rooveri, 

Ponite  ergo  in  cordibu$  vestru,  non  prameditari 
quemadmodum  re$pondeati$,  Egtrenim  dabo  vobi$o$ 
et  $apientiamt  eui  non  poterunt  re$i$tere  et  contradi' 
eere  omne$  adter$arii  ve$tri. 

Ac  si  membris  suis  infirmautibus  dicat :  Nolite 
pertimescere.  Vos  ad  certamen  acceditis,  sed  ego 
praelior ;  vos  verba  editis,  sed  ego  loquor. 

M.  ^f 

Tunc  $candalizabunt%r  muiti^  et  invicem  tradent^ 
et  odio  habebunt  inmcem^  et  multi  p$eudaprophettB 
eurgent,  et  $educent  mutto$.  Et  quoniam  abundabit 
iniquita$^  re(rige$cet  chttrita$  multorum,  M.  R.  Qui 
autem  pef$everaverit  u$que  in  finemy  hic  $alvu$  erit, 

Multi  ^candalizabuntur^  id  est,  ruent  a  fide,  ti- 
roore  vei  immanitate  tormentoruro  vel  portentis.  In- 
vicem  tradent^  frater  infidelis  fratrem  fidelem,  el  odio 
habebunt^  insurgendo  filii  in  parentes,  et  parentes  in 
filios,  gladio  Domini  separante  eos  ab  invicem,  quod 
in  principio  praedicationis  factum  est.  Falsi  proplietae 
surgent,  ut  et  miraeulis  sedueant.  Fidelis  autem  quo- 


Cttfli  ergovideriti$  abominationemde$oUaiomt,^ 
dicta  e$t  a  Daniele  propheta^  $taniem  m  loco  uattc, 
quilegit^  inteUigat, 

[HiERON.]  Quando  ad  intelligentiam  proTOCtmur, 


mysticum  raonstrator  esse  quod  dictum  est.  Abo- 

minatio  secundum  veterem  scriptunun  idolum  000- 

cupatur  :  et  idcirco  additur  de$olationi$^  quodiado» 

solato  templo  positum  sitidolum.  Putant  autemvel 

de  Antichristo  inteUigi,  vel  de  imagine  Cxsaris,  qittk 

Pilatufi  posnit  in  templo,  vel  de  Adriani  sUtQa,qa« 

in  ipso  Sancto  sanctorum  loco,  muito  tempore  ste- 

tit.  Lucas  vero  sequenti  capitulo  ostendit  tonc  £h 

ctaro  fuisse  abominationem  desolationis,  qoae  s  Da- 

uiele  praedicta  est,  quando  expugnata  est  JemsaleB. 

[HiERON.]  Hoc  testimonium  quod  Dominns  sue^ 

de  Daniele,  habetur  in  fineundecimaevisionis.Efn 

dimidiOf   inquit,  hebdomadtB  auferetur  tacri^dm 

Q  meum  et  libamina ,  et  tn  templo  abominatio  desola^ 

num  erit  u$que  ad  con$ummationem  tempori$  (Dim,ix). 

[AuGusT.]  Expositores  autem  divinorum  eloquionui 

non  soluro  coroputatione  temporum,  verum  etiaa 

rebus  ipsis  compietas  fuisse.primo  Domini  adTeotii 

Danielis  bebdomadas  demonstrant,  maxime  qua 

scriptnm  est :  Ex$tinguetur  Sanctu$  MRdorsm,  nl 

quia  in  eadem  prophetia  Hebraei  codiees  eipressias 

babent :  Ocddetur  Chri$tu$^  et  non  erit  efu$  {ihid.)^ 

id  est,  n<m  erit  ejus  civitaiis,  queiMam  sic  alieDSttit 

est  a  Judaeis,  qui  eum  propterea  Salvatorem  suin 

non  esse  crediderunt,  quia  occidere  potuenmt.  Si 

autem  jaro  completaesunthebdomades,  qoiajamest 

unctus  Sanctus  sanctorum,  jara  occisus  est  Ckri- 

stus,  ut  non  esset  civitatis  ejus,  jara  de  templo  illo 


cunque  tempore  iiicipiat,  usque  ad  finem  praesentis  D  subiatumest  sacrificium,sublataunctionierito;spo* 


vits  perroaneat  in  charitate,  quam  non  potenint 
exstinguere  aquae  multae.  Et  sicut  evangelista  Joan- 
nes  martyr  exstitit,  quia  passionem  quam  non  su- 
scepit  in  corpore,  servavit  in  mente,  sic  et  nos  mar- 
tyres  esse  possumus. 

M.  '^  R.  *" 

Et  pradicabitur  hoc  Evangelium  regni  in  univerto 
orbe,  in  te$timonium  omnibu$  gentibu$^  et  tunc  veniet 
consummatio, 

Quia  noverat  Dominus  corda  discipulorum  de  per- 
ditione  suae  gentis  esse  tristanda,  hoc  modo  conso- 
latur,  ut  sciant  amissis  Judaeis  se  socios  regni  coe- 
lettis  ex  toto  mundo  habituros.  Sicut  enim  ecclesia- 


stolisde  fine  quaerentibus,  responsum  est :  Somd 
ve$trum  scire  tempora  vel  momenta  quw  Palerfmt 
in  $ua  pote$tate  (Act,  1) ;  quoniam  tempora  quc  per 
Banieiis  prophetiam  scire  poterant,  non  ad  fioeis 
saeculi  de  quo  quaesierant,  pertinebant. 


L. 


952 

X 


Cum  autem  videriti$  circumdan  ab  exerdtn  /m* 
la/em,  tunc$citote  quia  appropinquabitdeeotatio^' 

[Beda.]  Dicta  sunt  ea,  quae  per  quadragintaannoi 
necdum  fine  adveniente,  fiitura  erant.  HicipsefiBis 
desolationis,  quae  a  Romano  exercitu  focta  est,  et- 
ponitur 


46S  1N  UNUM  EX  QLATLOR  LIBER  TERTIUS.  m 

r       SSfS    M      248    n      145  A  admonemur,  ne  vel  hieme  fitga  nostra  vel  Sabbaia 

Tunc  qui  in  Judeea  iunt^  fugiant  in  montes ;  et  qui 
in  medio  ejut^  discedant;  et  qui  in  regionibuij  nonin- 


treni  in  eam ;  quia  die$  ultioni$  hi  $unt  ut  impUantur 
omnia  qum  $cripta  $unt, 

[foDA.]  Tunc,  id  est,  tempore  ob&idioni  proximo, 
dum  adhuc  fugere  licebit,  dum  miles  Romanus  per 
fines  Jadase  se  difiuadere  cceperit,  non  fugiant  in 
Jerusalem  qui  extra  sunt,  sed  qui  in  ea  sunt,  disce- 
daot,  aBteqaam  ita  periculum  ut|;eat,  ut  non  possit 
evadi.  Dies  enim  ultionis  hi  sunt,  Dominici  videUcel 
sanguinis  ultionem  petentcs.  Ecclesiastica  narrat  hi- 
storia  Gbri&tianos  qui  in  Judxa  erant,  imminente 
excidio  ab  angeio  monitos  fuisse,  et  trans  Jorda* 
nem  in  civitate  Pella,  donec  desolatio  Judseae  imple-  B  tio,  quando  creberrima  et  acerbissima  tormeBta  ionge 
retur,  habitasse  sub  tutela  Agrippae,  qui  parebat     lateque  inferentur  fidelibus. 


sit,  id  est,  ueaut  in  peccatoruiii  frigore,  autiaoti» 
bonorum  operum  reperiamur.  Utique  fugientes  elon? 
gamur  a  Deo,  si  fides  et  charitas  in  Ghristo  refri- 
gescat,  si  otiosi  in  opere  Dei  torpeamus  Sabbato  vir- 
tutum.  Amplius  :  Orate  ut  non  fiat  fuga  vestra  hieme 
vel  Sabbato,  id  est,  ne  finiantur  fructus  operis  ve- 
stri  cum  fine  temporis.  Hiemc  enim  finitur  fructus, 
Sabbato  tempus. 

M.  '^»  R.  *"  L.  '"^ 

Erit  enim  tunc  tribulatio  magna,  guali$  non  fuit  ab 
initio  mundi  usque  modo^  neque  fiet, 

[Beda.]  Ideo  orandamest,  quia  tunc  cam  impleta 
fuertnt  tempora  nationum,  fiet  Antichristi  persecu- 


Impeiio  Romanontm 

M.  '«^ 


144 


R.  *"  L. 


254 


L*    II   M. 


258 


R. 


150 


fm  mttem  pnggnantibu$  et  nutrientibui  in  illi$  die- 

[BcDA.]  T»  prassente  captivitate  praegnantibos  et 
•utrientibus  sive  mammantilMis,  ut  qoidam  inter^ 
fr^Dlur,  quantum  vel  uteri,  vel  manos  filiorum 
sarcifia  praegraval»,  liig»  necessitatem  non  mini- 
lottm  jmpediunl.  Lege  Regum  historiam,  ubi  axor 
fcnath»  raalum  caplivilatis  pRepropera  faga  Titans, 
lapsum  sinu  filium  perpetuo  claudum  recepit  (// 
Reg.  IV.)  {AoGiiST.]  Araplius.  Quando  concupiscil 


Et  erunt  $igna  in  $ole  et  luna  et  $teUi$,  et  in  terri$ 
preseura  gentium  pras  confu$ione  $onitu$  maris  et  fiu- 
ctuum^  are$centibu$  hominibu$  pfce  timore  et  ex$pe- 
ctatione  quas  supervenient  univereo  orbi. 

Prrn  confu$ione,  id  est,  ante  confusionem,  ul  an- 
tea  signa  sint  et  pressura  gentium,  deinde  sequatur 
confusio  sonitus  maris  et  fluctuum.  Sol  eonvertetur 
in  tenebra$t  ait  Joel,  et  luna  in  eanguinem^  antequam 
veniat  die$  Domini  magnu$  et  manife$tu$  [Joel  ii).  Me- 
rito  incumbente  judicio,  sonitus  maris  et  fluctuum 
confunditnr,  terrarum  orbis  prementibus  se  invicem 


Tidetur.  Si  vero  quod  cencupiscil,  per  aliquam  ne« 
quittam  potuerit  obtinere,  quasi  natum  filium  oscu- 
lari  et  nutrire  cognoscitur.  Yis  concupiscentia  im- 
praegnari  ?  Goncupisce  vitam  aetecnam.  Ipsa  sit  spes 
tua  et  certus  erit  partus  tuus. 

951    n      146 


aliqais  rem  alienam,  anima  sua  quasi  conce^sse  C  colonis  inficitur,  maiima  coeli  lumina  turbantiir; 

quia  quomodo  impulssD  ad  casum  arbores,  fragoris 
motusque  sui  praemittere  solent  indicia,  sic  lermino 
mandi  appropiante,  quasi  paveuiia  nutant  elementa. 
Nec  mirum  homines  arescere  pr»  timore,  in  qui- 
bus  iilud  implebitur :  Pugnabit  prneo  orbi$  terrarum 
contra  in$en$ato$  (Sap,  v).  Omnia  qoae  ad  usum  vil» 
accipimus,  vertimus  in  culpam.  Tranquillitatem  hu* 
manae  pacis  vertimus  in  vanam  securitatem,  pere- 
griiationem  terrae  pro  habitatione  diiigimus  patria» 
salutem  corponim  redigimus  in  usum  viliorum,  nber- 
tatis  abundantiam  non  ad  necessilatem  carois,  sed 
ad  pravitalem  sumimus  voluptatis ;  serenitatem  aeris 
cegimus  nobis  servire  ad  amorem  terrenae  dileciio- 
nis.  Jure  igitur  nos  omnia  feriunt,  ut  quol  in  mundo 


L.  T  M. 


R. 


Erit  enim  pre$$ura  magna  $uper  terram  et  ira  po- 
ptUo  kme.  [Beda.]  Pressura  populo  JudsiK>rum  usque 
bodie  per  omnes  gentes  disperso,  individaa  comes 
adlixrei. 


L. 


256 

X 


Et  cadent  in  ore  gladii^  et  eaptivi  ducentur  m  omnee 
gentes;  et  Jeru$alem  calcabitur  gentibu$,  donec  im-  ^  habmmus  gaudia,  lol  postmodum  sentiamus  tor  * 


pleantur  tempora  natiomm, 

Tempora  nationum  sunt  quae  commemoral  Aposto- 
lus,  dicens  :  Quia  cceciUu  ex  parte  facta  e$t  m  /sriie/, 
donec  plenitudo  gentium  introiret  et  eic  omm$  hrael 
taivus  fieret  {fiom,  xi).  Quae  sequuntor,  pertiiient  ad 
finem  saeculi. 

M.  ?  R.  *« 

OraU  auum  ut  non  fiat  fuga  ve$tra  hieme  vei  Sab- 
bato 

Haec  ad  ntteram  non  probibent  in  Judaea  fugam, 
quia  ibi  est  fugae  commodior  teroperantia  hiemis, 
€|uam  fervor  aestatis,  et  quia  Dominus  jam  termina- 
▼erat  observantiam  Sabbati.  riliLAR.l  Orare  itaque 


menta. 

M.  ?  R.  "' 

Et  nisi  breviali  fuissent  dies  illi,  non  fieret  sa^va 
omnis  caro,  sed  propter  electos  breviabuntur  dies 
iUi, 

[Remig.]  Sensus  est :  Nisi  Deus  qui  dat  virtulem 
patiendi,  dispositione  sua  breviasset  potentiam  per- 
sequendi,  rarus  vel  nuUus  fieret  salvus.  Non  hoc 
ergo  dicit,  ut  tempora  matentur  secundum  delira- 
menta  quorumdam,  non  attendentium  quod  scriplum 
est  :  Ordinatione  lua  perseverat  dies  {P$al.  cxviii), 
sed  ne  roalitiae  mora,  fides  credeiitium  concutiaiur. 
Quanto  enim  irlbulatio  tempore  Antichristi  gravior 


467  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITAMI  EPI3C0PI  M 

cst  ftitura  caRleris,  taiilo  moderaiior  esl  fulura  bre-  A  et  de  illo  adfentu  Domini  accipi,  qoo  quotidie  Taui 

in  Ecclesiam,  et  in  corde  fideliam  regnat.  Nolile, 
inquam,  credere  quod  Ghristus  latitet,  led  qaod 
fldes  ejus  ab  oriente  usque  ad  occidentem  in  Eccle- 
siis  fulgeat.  De  ipso  namque  in  Salomonis  figura 


▼itate  temporis.  Tribus  annis  el  dimidk>  irapugnabi* 
tur  Ecclesia. 

M.  T  R.  *"  L.  «* 

Tune  si  quU  vokis  dixerit :  Eece  hic  Chmtut  Mt 
iUk^  nolite  credere. 

[Beda,]  Nonnulli  exstitere,  qui  curricuia  compu* 
Untea  «tatum,  certum  se  consummationis  saKuli 
annom  diemque  et  boram  dicerent  invenisse,  con- 
tra  aoctoritatem  Domini  dicentis  :  N4)n  est  veslrum 
notu  tempora  vel  momenta  {Acl,  i).  Multi  etiam  b»- 
letici  Tenturi  sunt  et  venerunt,  quorum  primus 
Simon  Ifagus  fuit,  extremus  vero  futurus  est  Anli- 
christus  (Act,  tiii).  Non  est  igitur  credendum  aiicul 
Td  de  persona,  ut  ipee  sit  Cbristus,  Yel  de  tem-  B  cbiistus  Uluminar. 
pore  futuri  judicii. 

M.  ^  R.  *« 

Surgent  enim  pseudochristi  et  pseudoprophetce^  et 
dahunt  signa  magna  et  prodigia^  ita  ut  in  errorem  in^ 
ducantur^  si  fieri  potest^  etiam  elecii :  ecce  preedixi 
uobis, 

[Beda..]  Hxc  temporibus  Anticbristi  proprie  con« 
gruunt,  quando  etiam  signorum  operatio  eos  qui 
lormenta  ingerent,  comitabitur.  I3nde  Apostolus  : 
Cujus  est  adventus  secundum  operationem  Satana^ 
in  omni  seductione^  signis  et  prodigiis  mendacii 
{II  Tkess.  ii)^  Praedicitur  ergo  electis,  ut  pnescii  ¥i- 
gllent,  ne  eorum  fides  concutiatur,  licet  persecutor 
veritatis,  sit  operator  virtutis.  Forsitan  multi  cor-  Q 
ruent,  qui  bumano  judicio  videntur  electi. 

M.  ^  L.  «« 

Si  ergo  dixerint  vobis :  Ecce  in  deserto  est,  nolite 
«rtre,  ecee  in  penetralibusy  noUu  credere. 

Antichristus  cxremonias  legis  tentabit  restau- 
rare,  ut  Evangelium  solvat.  Quae  res  Judaeos  eum 
pro  Cbristo  suscipere  suadebit.  igitur  membra  ejus 
qui  se  elferet  supra  omne  quod  dicitur  Deus^  aut 
quad  colitur  (II  Thess.  ii),  praedicabunt  se  babere 
Cbristom  in  deserto  littera&  legis.  [August.]  Am- 
plios :  Sl  quis  dixerit  Tobis  Cbristum  morari  in 
deserto  gentiliitm  el  philosophorum  dogmate,  aut 
m  haeretlcomm  penetralibus,  qui  Dei  potlicentur 


propbetatum  est  :  Dominabitur  a  mari  nsque  ui 
marct  et  a  fiumine  usque  ad  terminos  terra  (Pui 
Lxxi).  A  flumine  scilicet  ubi  baptizatos  est,  quia 
inde  coepit  Evangeiium  prsdicare.  Et  alibl :  Oimiei 
gentes  quas  fecisti  venient  fidej  et  adorabunt  u,  Ikh 
mine  (Psa/.Lxxxv).  De  eodem  Sopbouias :  Adorshfut 
eum  unusqnisque  de  loco  suo^  etiam  omnes  imk 
gentium  (Sophon.  ii).  Noroiiie  fulguris,  seu  fulgoris 
intellige  manifesiationem  solis,  sive  alterins  splen- 
doris,  mundi  tenebras  fugantis.  sicut  Ecdesiaa 


150 


m 


M.  ^  R.  ^^"  L. 

Statim  wtem  post  iribulationem  dierum  iHimai 
sol  obscurabitur,  et  luna  non  dabit  lumen  lua,  A 
stolUe  cadent  de  cetto^  et  virtutes  OBlorum  cmmet^ 
bunturt  et  tunc  parebit  signum  Filii  haminis  tn  cosfo. 

[HiERON.,  Be^a.]  Signum,  intellige  crucem  aul 
veiillum  victoriae.  Non  dtminutione  lamiiils,  sed 
comparat!one  verae  lucis  omnia  erunt  tenebrou  in 
die  judicii,  de  quo  propbetavit  Isaias,  dioens :  En- 
bescet  luna  et  cofifundetur  sol^  eum  regnamit  D» 
mtniM  exerdtuum  in  monte  Sion  et  Jerusalm,  et  m 
conspectu  senum  suorum  fuerit  glorifictttut  (/u. 
xuv).  Caeterum  peracto  die  judicii,  et  claresceni» 
gloria  futurae  Titae ,  cum  fuerit  ccelom  novuin  ei 
terra  noTa,  tunc  flet  quod  idem  propheta  dicit  alitu: 
Et  erit  lux  lunee  sicuti  lux  solis^  et  lux  sotis  tnt  u^ 
templiciter^  sicut  iux  septem  dierum  (Ise.  m). 
[GREGon.]  Quid  Dominus  virtutes  coelonim,  Disiaa- 
gelos,  archangelos,  thronos,  dominationes,  pnnci- 
patus  et  potestates  appellat,  quae  in  adveniu  suo 
oculis  nostris  visibiliter  apparebunt,  ut  distrirte 
tunc  a  nobis  exigant  hoc,  quod  nos  modo  invisi- 
bilis  Conditor  aequanimiter  portat :  [Bkda.]  Quid 
mirum  tremere  homines,  cum  aspectu  judicii  tre- 
mant  angelicae  potestates?  Uiide  Job  :  ColMmMXtgli 
contremiscunt  et  pavent  ad  nutum  ejus  (Job  ixti). 
Quid  ergo  facient  tabulae,  quando  tremunl  coluDUtt? 


arcana,  nolite  exire  a  fide  vestra,  ut  illi  credatis.  p  Quid  Tirgula  deserti  patitur,  cum  cedrus  pnndisi 


Penetralia  sunt  hic  camerae  haereticorum. 

M.  T  L.  »» 

Sieut  enim  fuigur  exit  ab  orienU^  et  paret  usque  in, 
oeddenUm,  ita  erii  et  adventus  Filii  hominis. 

Subitus  et  coniscus  Tenlet,  ut  nullus  in  sua 
«ente  latere  permittatur,  quin  judicis  fulgore  pene- 
tretur.  PsahnisU  etiam  dicit :  Deus  manifesu  veniet^ 
Deus  noster  et  non  silebit  (Psal.  cx|.ix).  [Beda.]  Stul- 
tam  est  ei^o  eum  credere  esse  in  abacondito,  qui 
iwnenest  totius  mundi.  Pulchre  Lucas  ait,  de  sub 
€etio;  quia  judicii  discrimen  erit  in  aere,  Apostolo 
dicenle :  Stmii/  rapiemur  cum  iUis  in  nti^t^iu  obviam 
Domino  tn  aera  (1  Thess.  it).  lAuciiaT.]  Potest  illud 


i51 


R.  "^  L. 


258 


concuMtur? 

M. 

Et  tuncplangent  omnes  tribus  terrte, 
[HiBRON.]  Tunc  acUicet  cnm  Tidebunt  triumpbale 
Texillnm,  plangent  se  hi  qui  municipatum  noo  ha- 
Lent  in  coelis,  sed  scripti  sunt  in  terra.  Dicit  Jou- 
nes  Chrysostomus,  queniadmodum  ingrediefite  rege 
in  ciTitatem,  exercitus  antecedit,  praerereiis  sign^ 
atque  Texilla  regalia,  et  babitu  praeparationis  aimi- 
sonae  annuntiant  regis  introitum;  ita  Doniino  ^ 
scendente  de  ccelis,  praecedet  exercitus  angelonim 
et  arcbangelorum,  qui  signumcrucis  u(  triumphtle 
TcxiHum  praeferenlos,  divinuiu  regia  coplestis  ingre>" 


46S>  IN  UNUM  £X  jQUATUOR  L1B£R  TERTIUS.  470 

8um  lerris  tremeniibuA  hunfiabunt.  Tunc  agnoscent  A  ^unc  latitabit  in  terris,  sed  in  millibus  sanctoruin 


consiiium  iniquitalis  suae,  qui  Dorainum.majestatis 
cnicifixerunt.  Et  tunc  frustra  fatebuntur  impiam 
caBcitatem  suam,  quando  ostendet  vulnera  sua  rex 
^lori£,  et  quando  videbunt  in  quem  compunxe- 
runt. 

Et  videbuni  Fitium  hominis  venientem  in  nubibui 
«e/it  cum  virtute  mutta  et  majestate. 

Qui  prius  sicut  pluvia  in  veilus  descendit  in  bu- 
militate,  veniet  in  potestate  et  gloria.  £t  quia  nubes 
suscepit  eum  euntem  in  coelum,  et  illic  dictum  est 
ab  angeiis,  quoniam  sic  veniet  sicut  abiit,  merito 
eredendus  est  non  solum  in  eodem  corpore,  verum 
etiam  in  nuloe  venturus. 

Et  tunc  mittet  angetos  suos  cum  tuba  et  voce  magna, 


manifestissima  est  in  coeiis.  Tunc  ptanqent  omnes 
tribus  terras^  id  est,  digna  planctu  *  facient,  et  qihe 
planctus  necessario  sequetur.  Nullum  enim  malum 
impunitum.  Et  tandem  videbunt  Fitium  hominis  v» 
nientem  in  nubibus  coeti,  id  est,  in  sanciis,  sicut 
etiam  nuiic  venirenoncessat,  secundimi  id  quod  ait : 
Amodo  videbitis  Filium  hominis  sedentem  a  desrtris 
virtutis  Deif  et  venientem  in  nubibus  cceli.  Sed  ideo 
tunc  cum  potestate  magna  et  majestate  veniet,  quia 
major  potestas  et  majtfltas  illius  apparebit  saiictis,* 
quibus  magnam  virtutem  dabit,  ne  tanta  perc^^xsu- 
tione  vincantur.  Et  mittet  angetos  suos^  id  est,  \jvt^ 
dicatores ;  in  lubaj  id  est,  in  manifcstatione.  h\  legO' 
enim  praecipiuntur  fieri  tuboe  ductiles  ex  auro,  .aere*' 


et  congregabunt  etectos  ejusa  quatuor  ventis,  a  «tttn-  B  argenio,  ut  sublimia  doctrinarum  resonent  sacra- 


mis  calorum  usque  ad  terminos  eomm. 

[Beda.]  Turba  est  potestas  suscitandi  mortuos, 
vox  magna,  ut  nullus  remaneat  non  suscitatus,  et 
ut  oinnes  sint  in  judicio.  A  quatuor  ventis,  id  est,  a 
quatuor  climatibus  mundi,  oriente  et  occidente, 
aquilone  et  austro.  Et  ne  quis  putaret  non  etiam  a 
BiedlleFraBeis  regionibus  congregandos,  subjunxit 
Harcus  :  A  summo  terrrn  usque  ad  summum  casti^ 
id  est,  ab  extremis  terrae  finibus  per  directum  usque 
ad  ultimos  terminos  ejus,  ubi  longe  a  [a  longe] 
spectantibus  circulus  coeli  terrae  videtur  insi- 
dere.  Omnes  ergo  occurrent  ad  judicium,  et  electi 
et  rcprobi.  Mattbaeus  dicit :  A  summis  ccetorum  usque 
ad  terminos  eorum  :  quod  signiflcat,  omnes  qui  sunt 


menta,  et  congregabunt  etectos  ejus  de  quatuor  mundi 
partibus,  id  est,  de  toto  orbe  terrarum.  Haud  dobi^ 
«agna  erit  sanctonim  constantia,  cum  auditam< 
fueiit  quod  Antichristus  spiritu  oris  Domini  inter« 
fectus  sit,  et  omnis  Israel  conversus  ad  fidero. 

His  auum  fieri  incipientibus^  respicite  et  tevato^ 
capita  vestra,  quoniam  appropinquat  redemptio  vo^ 
stra. 

[Gregor.]  Gum  plagae  mundi  crebrescunt,  et  ter- 
ror  judicii  commotis  virtutibus  ostenditur»  tevata 
capita^  id  est,  exhilarate  corda ;  quia  dum  (initur 
mundus  cui  amici  non  estis,  prope  est  rcdemptio 
quara  queesistis.  lu  Scriptura  sacra  saepe  caput  pro 
mcnle  ponitur;  quia,  sicut  capite  reguntur  membra. 


snb  curvitate  coeii,  quasi  per  horizoutem.  Quoniam  ^  ita  cogitationes  mente  disponuntur. 


comnaentatoris  est  maxime  in  obscuris  locis,  diver-. 
sorum  sententias  in  opinione  lectoris  ponere,  lega- 
Kius  ct  allter  :  Statim  post  tribulationera  dierum 
ki!onim  incoeptam,  non  adhuc  finitam,  sol  justiliae 
obscurabitur  ad  gelida  corda.  Sicut-  enim  pro  captu 
videitlis  radius  mundani  solis  aul  pallidior  videtur 
aut  clarior,  ita  pro  devotione  credentis  unicuique 
spiriluale  lumen  infunditur.  Luna  non  dat  lumen, 
si  objectu  terrae  radii  solis  exchidantur,  sic  et  Eccie- 
sia  non  dabit,  cum  vitia  carnis  obsistent,  ne  folgo- 
rem  divini  luminis  deGhristi  radiis  possit  mutuari. 
Namque  in  persecutionibus  lucem  Dei  solus  plerum- 
que  amor  hujus  vitae  excludit.  Stettw  cadent  de  cmto 


GAPUT  GXLTI. 

Ab  arbore  autem  ftd  discite  parabotam.  Cum  jam 
ramus  ejus  tener  fuerity  et  foHa  ttato,  et  omnes  arbo^ 
res  cum  produeuntjam  ex  se  fructum,  scitis  quonian^ 
prope  est  tBstas^  ita  et  vos,  cum  videritis  hcec  omnia 
fieri,  scitole  quia  prope  est  in  januis. 

Sicut  ex  fructu  arborum  vicina  aestas  cognoscitur,. 
ila  ex  ruina  mundi  prope  esse  cognoscitur  regnitm 
Dei.  Ex  his  verbis  ostendiiur  quia  fructus  mundi 
ruina  est.  Ad  boc  enim  crescit,  ut  cadat.  Ad  hoc 
germinat  ut,  quae  germinaverit,  cladibus  consumal. 
Bene  autem  regnum  Dei  aestati  comparat,  quia  tunc 
moeroris  nubila  transibunt,  et  dies  vitae  fulgescet 


(C«t.  xv),  id  est,  de  Ecclesia,  quoniam  pene  deerit  j^  seterni  solis  claritate.  Juxta  priorem  supradictarum 


semen  Abrabae,  cui  assimilatae  suut  stellae.  [Reihg.] 
Virtutes  costorum  movebuntur^  quia  quidam  fideles 
fortissimi  turbabuntur  impiis  ultra  modum  saevien- 
libus.  Yel  angeli  movebuntur  ad  iram  vindictae,  qui 
cuni  luba  mittendi  sunt  a  Filio  hominis.  In  tuba 
fnira  Dei  descendere  hoc  esl,  nomine  Dei  belluiu 
gercre.  Nam  per  novissimam  tubam  intelligitur  ex- 
tremam.  bellam  malignorum  spirituum,  qui  saepe 
victi  sunl  ab  angeiis,  ut  ait  loannes  apostolus  : 
Vidi  Michaet  et  angetos  ejus  in  cieto  pugnanUs  adver* 
sus  draconem  (Apoc  xii).  Extreroum  bellum  tunc 
eril,  quiain  gel.ennam  mittentur.  Tempore  tribula- 
lionis  Anlicbristi  apparebii  sigmim  Fiiii  hominis^  in 
ealo  subaudis  et  non  in  terra.  Efiicacia  enim  crucis 


sententiarum,  ita  determinando  excipies  :  Cum  vide-' 
ritis  hcBC  omniu  fieri^  subaudis  quae  dicta  sunt  de 
tempore  persecutionis  Antichristi,  scitote  quia 
prope  est  consummatio  saeculi.  [Beda.]  Mystice,  per 
ficum  intelligitur  Synagoga  damnata,  quando  Ghri» 
stus  in  ea  non  invenit  fructum  justitiae  quem  quxsi- 
vit.  Gum  autem  fidei  liicem  recipiet  Israel,  arbor 
ftci  diu  sterilis  fructum  reddet,  ju<u  illud  beaU 
Job :  Lignum  habet  spem^  si  pracisum  fuerit^  rursue 
enim  virescit^  et  rami  ejus  puttutant  [Job  xiv).  Quod 
ubi  factum  videris,  a^statem  verae  lucis  esse  in 
proximo  non  ambigas.  Prius  etiam  omnes  arbores 
producent  ex  se  fructum,  quia  populi  omnium  na  ** 
tioiium  secundum  supradictas  prophetias  recipieui 


471 
Ef»iig€lliiia« 


fACHAMiff  CHRTSOPOUTANl  BPiSCOPI  4:t 

witti  dies  eitremi  discri*  A  «^  aeqaales,  qui  noTit  el  qui  igiiem.  Sed  cqa 


omnia  lempora  fecerit  Xerbom  Dti,  quomodopoicii 
ignorare  partem  cnjus  totum  ttoverit>ldeo  aote» 
sunt  omnes  thesauri  sapientis  ahsconditi  iii  SaHi- 
lore,  qiria  nobis  non  expedit  scire  (Coiou.  u).  Unde 
ait :  Non  est  vestrum  nosse  tempora  vel  momentatfHt 
Pater  ffosuit  w  $Ka  potestate  (Act,  i).  Hinc  osioh 
ditur  quod  ipse  sciat,  sed  non  expediat  apostol» 
nosse,  ut  semper  incerti  de  temporibus  futnm» 
vivant  cum  timore.  Augustinus  de  Verbo  DomiDi  ia 
hoc  capitulo  :  c  Ijtique  cum  dixit,  Pater  scit,  ideo 
hoc  dixit,  quia  in  Patre  et  Filius  hoc  scit.  Ncsot 
tamen  Fiiius,  hoc  est»  corpus  ejus  in  terra  posittta, 
quod  est  Ecclesia.  >  Hinc  Hieronymus  in  minori 
6reviario,psahno  cxxxviii:  c  HumanitasFiliidiiit  ia 
q«0  coiifiDia  pervenisse  credeoda  esl  ffien.  tii).  B  Evaugelio  se  ignorare  finem  hujus  mundi.  »Gre- 


Biiiiit.  In  qoa  unaquaBque  arbor  manifestabit,  quod 
Intus  habueril  aridnm  ad  comburendum,  aut  viride 
adplaalaiidiim,  com lignu  vitm  cujasfoita  erunt  in 
sakiten  gemium»  id  esl,  verba  de  quibus  diceUir  :. 
VemUf  kenedkii  Fairis  mei  (Matth.  xxv). 

Amen  dico  vokis^  guia  non  prteteriHt  generatio  heCf 
donec  ommia  hme  fiani.  delum  et  terra  tramibmnif 
rnrba  uero  mem  n»n  prateribunt. 

[Bb»4.]  Generationem«  aui  onne  hominum  genus 
didl,  aut  specialiter  Judasonim.  Ctthim  quod  trans- 
ibilt  non  «Ifaefewii  sive  sidereum»  sed  aerium,  de 
quo  dicimus,  aves  codi,  intdligere  debemus  :  neque 
aqua  dilavii  quae  tantum  quindecim  cnbitis 
i  montinm  tranacendil»  ultra  aeris  aetheris- 


QMCuiMiae  autem  pervenireponiit»  eo  ignis  judidi 
ferveniel.  Itaque  ccslum  el  terra  peream  quam  nune 
halient  imagioem,  transibunl;  et  p«r  essentiam  sina 
finejnanebant.  Unde  Ecclesiastes  :  Generatio  prm" 
ierityet^eneratio  advenU^terraveroiH  wtemum  stai 
iJBccle.  i).  YerlMi  Domini  uunquam  praeteribunt,  id 
€sl  veritasi  quam  exprimunt,  manel  in  aeternum. 

!-«•      X 

Attendite  amtem  vokiSf  ne  forte  graventur  corda 
•Mira^tfi  erapula  ei  ebrietaUt  et  euris  hujus  vitm,  ei 
safperveniai  in  vo$  repentina  d\e$  Ula,  Tanquam  la^ 
quu$  enim  $uperveniei  in  omnee  qui  $edeni  euper  fa^ 
dem  omms  terra, 

Si  medicus  dicerel  vobis»  altendite  ne  quis  de  ^ 
illius  herb»  succo  avidus  sumat,  quia  mox  morie- 
lur,  nonne  morlem  vilaretis?  Nunc  jubel  Salvator 
cuslodiam  animarum  et  corporum,  et  non  cnratis. 
Kajor  insauia  non  potest  esse».  quam  mortem  aninuB 
et  corporis  non  formidare. 

Vigilate  itaqueymni  temportt  oranies  ut  digni  ha- 
iMmiitt  fugere  ista  omnia  quas  futura  sunt^  et  state 
anie  FUium  hominis. 


gorius  in  registro  Euiogio  palriarcbae  :  c  Norit 
tnigenitus  Dei  horam  judicii,  sed  non  ex  lutun 
humanitatis.  > 

CAPUT  CXLVII. 

907 


M.  T  L. 


R.  '^  M. 


NeseUi$  enim  quando  tempus  sit. 
[A.U6IJST.]  Omni  tempore  opus  esl  vi]gilia  mentis 
ante  mortem  corporis,  ul  in  praesentia  summi  judi- 


Sieut  autem  in  diebus  iVoe,  tta  erit  et  sdtaUu 
FiUi  homini$.  Sicut  enim  erant  in  diebus  enu  ^- 
ttam  eomedentes  et  bibentee,  nubente$  et  nuplum  trs' 
dente$f  usque  ad  eum  diem  quo  introivit  in  ttrcm  A'n 
{Gen.  vii),  et  non  cognoverunt  donec  venit  dt/iitiiM, 
et  tulit  omnee,  ita  erit  et  adventue  FUii  homim, 

[HiEnoii.]  Post  pugnas  et  dissensiones,  et  caeten 
quibus  genus  vastalur  liumanum,  brevis  paxsequ^ 
tursecundum  Apostolum,  utfides  credentiu&iciiD- 
prol)etur.  Ait  enim  :  Quando  dixerint,  pax  et 
$e€urita$y  tunc  repentinu$  ei$  $uperveniet  inieritu 
( 1  The$$.  v).  Noe  arcam  aedificat,  cum  Doaiioos 
Ecclesiam  de  viris  fideiibus  quasi  iignis  lerigalis 
adunando  construit.  Quam  perfecte  consummatam 
ingreditur,  cum  hanc  in  die  judicii  praesentia  m 
visionis  aetemus  habitator  iliustrat.  Sed  cum  area 
aediflcatur,  iniqui  luxuriantur,  cum  vero  inlratur, 
intereunt,  quia  qui  sanctis  certantibus  hic  insultaut, 
eisillic  coronatis,  aetema  damnatione  plecteDUir. 

Lx208 
.  •    X 

Similtter  eieui  factum  est  in  diebus  Lot,  edebeMtH 


cis  securi  consistamus.  Haec  enim  erit  nostra  bea*  ^  bibebant^  emebant  et  vendebant,  plantabant  ei  irdi/i- 


titttdo.  Non  dixit,  nescimus,  sed  nescitis^  quia  homo 
vel  angelus  nec  sibi  nec  alii  scii  diem  judicii,  sed 
Filius  in  Patre  sibi  scit,  quamvis  aiiis  nesciat,  id 
C3t,  nullum  scire  faciat,  ut  semper  soUicili  vigile* 
iQus.  Pater  autem  solus  scire  dicitur,  quia  solus 
facit  Filium  scire»  Nota  est  haec  regula  loquendi, 
ut  ibi :  Teniat  vo$  Deu$j  ut  $ciat,  id  est,  scire  faciat, 
$i  dUigiti$  eum  (Deui.  xiu).  Sic  ergo  planupi  est 
quod  sequitur. 

M.  ^  R,  ^* 

De  die  auUm  Ulo  et  hora  nemo  eeit^  neque  Filius^. 
usque  angeii  in  coilo^  nisi  $olu$  Pater, 
/Hiaaoif.]  Hinc  Arius  et  Eunomius  dixerunt,  boq 


cabant,  qua  die  exiit  Lot  a  Sodomi$t  pluit  ignen  K 
$uiphur  de  ccelOy  et  omnee  perdidit  (Gen^  xix),  secwr 
dum  hac  erit  qua  die  Filiue  homini$  revetabitur. 

Sola  ea  quae  levia  vei  nuUa  putari  poterant  deiicu 
commemorat,  ut  inteUigatur  illicita  quaU  pceoa 
feriantur,  si  licita  et  ea  sine  quibus  haec  vita  mb 
ducitur,  immoderatius  acla  igneet  sulpbuie  puBiin- 
tur.  Lotin  Sodomie,  id  est,  electorum  popolos, 
interreprobos  ut  advena  moratur,  juxta  interpreta- 
tionem  nominis  Lot,  eorum  ilagitia  declinaiis. 
Exeunte  tot,  Sodoma  peribit,  quia  in  oonsusBa- 
tione  sseculi  maU  mittentur  in  camiuum  ignis.  Dh 
ignis  qui  de  cwlo  cadel»  non  erit  eorum  perpetu 
pcena,  sed  longe  acrior. 


47S  IN  UNUU  El  QUATUOK  LIBER  TERTIUS.  474 

|L|      ^ll      t48Y       209et255  A  iBola,  omnes  advenientes  suscipit,  et  Tebili  per 

Tunc  qui  in  teeto  e«f,  non  descendat  tollere  aliquid 


de  domo  tua;  et  qui  in  agro^  non  revertatur  tollere 
vestimentum  tuum, 

[Revig.]  In  tecto  est  qui  excedens  animo  carnalia, 
spiritiialiter  yivit  in  dogmate,  quo  diaboli  jacuia 
non  perTeniunt.  Nullatenus  ergo  descendat,  praeser- 
tim  judicio  immineute,  in  domum  pristinae  conver- 
sationis,  ne  repetat  ea  quae  reliquerat  mundi  car- 
nisve  desideria.  Ipsa  enim  caro  qua  degimus,  tcI 
mundus  iste  domus  nostra  est,  de  qua  dicit  Aposto- 
lus  :  Sdmus  tnim  quod  $i  terrestrit  domue  nostra 
kujus  habitathnii  dissolvatur^  «difiealionem  a  Deo 
habemus  (II  Cor.  t).  Ager  est  Ecclesia,  inqua  qui 


quasdam  caTemulas  praeceptorum  ad  interiora 
transmittit,  ut  ibi  hinc  inde  duorum  Testamentonim 
salularibus  mandatis  gentiiitatis  asperitate  mollila« 
producat  omne  quod  purum  est.  Harum  operationo 
molarum  Ecclesia  peccatorum  excutit  aspentatem, 
ex  intimis  cogitationibus  medullam  mundi  cofdis 
elicit,  Tclut  similaginem  Deo  oflerens,  sicut  ait  Da- 
vid  :  Sacri/icium  Deo  sjrirUus  contribulatus  (P$al.  l). 
Hanc  Testamentorum  similitudinem  arbitror  Exe- 
chielem  perstrinxisse,  cum  dixit  rotara  bi  medio 
rotae  esse  connexam.  [Beda.]  Aliter :  Molentea  ap- 
peliat  eos,  qui  in  plebibus  constitutit  regunlur  • 
doctoribus  saecularia  agentea.  Quos  et  feminamm 


.  .  ^  ...  nomine  stgnifteaTit,  quia  consiiiis  pentorum  reKt 

operatur,  non  respiciat  saeculana.  In  agro  etiam  n  j-.      .      i    .    a-  -.  .  •    i 

.  .  ^  .  ^  "  tos  expedit;  et  molentes  dixit,  propter  sascuiarlura 


spiritualiom    Scripturanim  serere   debemus  non 
quaerentes  quae  retro  sunt,  neque  tollentes  alteram 
tunicam  quam  apostoli  habere  probibentur. 
r  •    210 

Memores  estote  uxoris  Lot  (Gen.  xix). 

[Bbda.]  Uxor  Lot  signiflcat  eos  qui  in  tribulatione 
retro  respiciunt,  et  a  spe  diviiue  promissionis  se 
avertunt.  Et  ideo  talis  statua  facta  est,  ut  admo- 
nendo  bomines  ne  boc  faciant,  tanquam  condiat 
corda  eorum  ne  sint  fatui. 

M.  T  L.  '•' 

Tunc  duo  erunt  An  agro^  unus  assumetur^  et  alter 
relinquelur,  q 

Tunc,  sciticet  in  iila  consummatione,  vel  sicut 
Lucas  ait,  in  illa  nocte  filiorum  tenebrarum,  qui 
dicent,  pax  et  securitas,  invenientur  duae  diflerentiae 
praedicatorum,  in  Ecclesiae  ministerio  tanquam  in 
agro  Dei  operanlium.  Unde  quidam  agricola  dixit : 
Dei  mgricultura  estis  (I  Cor.  iii).  Assumetur  autem 
ille,  qui  non  adulterans  verbum  Dei,  in  Gbristo 
locutus  fuerit.  Relinqoetur  vero  aDeo  quiCbrislum 
anciQntiaverit  non  caste,  sed  ex  occasione. 

Du€e  moUntes  in  iciitDit,  una  assumetur^  et  attera 
reUnquclinr. 

[MAxni.]  In  duabus  intelligere  possumus  haerescs 
et  Ecclesiam,  qnod  simul  videantur  molere  in  lcge 


negotiorum  circuitum.  In  unum  molentes  dixit,  ia 
quantum  de  suis  negotiis  pnebent  usibus  Ecelosbs. 
Ex  se  quasi  farinam  projiciunt,  quia  in  quieto  corde 
minutissimas  cogilationes  gignunt.  De  quibus  iUa 
pars  assumetur,  quae  connubia  propter  amorem  tan- 
tum  generis  exercuerit,  terrenamque  substantian» 
ob  acquirenda  coelestia  dispensaverit,  et  iilt  relinr- 
quetur,  quae  conjiigiis  ob  illecebras  carnis  servierit ; 
terrena  Tcro,  si  qua  Ecclesiae  vel  pauperibus  ob^ 
tulerit,  ideo  faciet,  ut  quasi  serriens  Domiuo 
anplius  abundet.  ^ 

Duo  in  iecto  uno^  unus  assumetur,  et  alter  re/tn* 
quetur. 

Per  duos  in  iecto,  significat  illos  qui  ulium  el 
quietem  diiigunt,  neque  negotiis  saecularibns,  neque 
negotiis  ecclesiasticis  occupaii.  Non  de  duobus  ho-^ 
minibus  diclum  est,  sed  de  duol)U8  generibus  aflec- 
tionum.  Qui  enim  propter  Deum  continentiae  stu^ 
duerit,  ut  sine  soliicitudine  Tivens,  cogilet  quae  Det 
sunt,  assumetur  obviam  Ghristo  in  aera ;  qui  vero» 
humanae  laudis  amore,  vei  alia  qualibet  vitiorum 
corruptione  statum  monasticae  vitae  quo  imbutus  esl^ 
neglexerit»  relinquetur.  Unde  Jeremias,  describens 
lapsum  animaeotiosaesub  Judaeae  specie,  ait  :  Yide^ 
runt  eam  hostes^  et  deriserunl  Sabbata  ejus  (Thren.  i)^ 
Nec  puto  alia  esse  genera  hominum,  quibus  constal 
Ecclesia,  quam  ista  tria  habentia  binas  differeniias^ 


et  Evangelio,  et  de  eisdem  Scnptuns  farinam  terere  .      ,.  ..  *t  ^       . 

,         r^  .  ^^  *  •   nu  •  «•    •      propter  assumptionem   et  relictionem.    Unde   et 

praeceptorum  Dei.  Etcum  unum  nominis  Chnstiani  d  ^^^^.^,  „^^^^1,^  ,,^e 

propositum  babeant,  non  eamdem  mcrcedem  reci- 


pient.  Lex  autem  velut  inferioris  molae  saxuro  tarda 
et  gravis  apud  solos  Judaeos  jaceret,  nisi  volubilitas 
Evangelii  tanquam  superioris  molae  soperposita 
Itiisset.  Hoc  enim  lex  operabatur  sine  Evangelio, 
quod  uno  saxo  fleri  potest.  Confringere  poterat,  non 
prodesse,  sicut  ait  Apostolus  :  Lex  iram  operatur 
(Rom,  iv),  gratiam  vero  non  praestat.  Evangelium 
vero  superpositum,  utrumque  condecorat,  ac  tanta 
operis  velocitate  circumfertur,  ut  volubilitate  sua 
saecHlum  omne  cicumeat,  hoc  est,  inferna  visitet, 
ccelestia  penetret,  terrena  collustret.  Hoc  Paulus 
intelligens  ail :  (Jt  sermo  Dei  eurrat  et  ctarilicetur 
m  ffobis  (11  Thess.  m).  Evanfeliua  tanquam  superior 


Ezechiel  propheta  tres  viros  liberatos  vidit,  Noe, 
Daniel  et  Job  (Ezech,  xiv),  in  quibus  videlic^t  tribus 
praedicatores,  continentes  atque  conjugali,  signati 
sunt.  Nam  Noearcam  in  undisrexit  Gen,  vii),  atque 
ideo  figuram  rectorum  tenuit.  Daniei  etiam  in  aula 
regia  abstinentiae  deditus  fuit,  et  idcirco  vitam  con- 
tinentium  significavit.  Job  vero  in  conjugio  curam 
propriae  domus  exercuit  (Job  i),  unde  lionoruin 
conjugum  ordo  figuratur.  Novimus  Job  non  propter 
peccata,  sed  propter  ejus  demonstrandaro  justitiam 
tot  fuisse  perpessum. 

L.  n'  M. ""' 

Hespondentest  dicuut  illi :  Ibi  Domine?  Qni  diiii 


475  ZkCliMBdM  CllRYSOPOLlTANt  EPfSCOPt  47^ 

€9$  :  V,bicuttque  fmerii  corpusy  iUu  congregabuntur  A  qua  iiora  fur  reiiirei ,  rigilarei  a/tgae,  et  non  timtt 

aquil(B,  perfodi  domum  suam,  Ideo  ei  vo$  estoie  parati^  ^ 

[HiCBOx.]  Dao  SalTator  intenrogatus,  ubi  scilicet 


boni  asftumendi,  et  ubi  sunt  nnali  reiinqttendi,  unum 
diiit,  allerum  subinteiligendum  reliquit.  De  reprobis 
enim  tacuit,  qui  cum  diabolodamnandi  sunt.  Aquilae 
ct  ▼ultures  traiismarina  dicuntur  sentire  cadavcra» 
ilHque  congre^ari.  Quanto  magis  muUitudo  creden- 
tium  festinabit  ad  iiunen  totius  mundi,  quando 
veniet  cum  inteUigibilibus  nnbibus  Filius  bominis» 
et  videbit  eum  omnis  oculus?  Vel  per  corpus  quod 
significantius  dicitur  cadayer,  eo  quod  morti^cadat, 
passionem  Christi  intellige.  Aquil»  igitur  sunt 
electi,  qui  passionem  ejus  humiliter  troitando,  tan- 
quam  de  came  ejus  satiautur,  'quorum  per  resur* 
rectionem  renovabitur  ui  aquilos  juvenius  {Psal,  cii).  ^ 
Ubi  ergo  fuerit  Dominua  corpore,  illuc  congrega- 
buntur  spiriluales  aquilx.  Ita  etiam  de  volaiu 
tpiritualis  corporis  possunt  sancti  aquilae  nuncu- 
pari.  [Beda.]  Praeterea  gloriam  superme  majestatis 
tota  mente  contemplari  sitiunt,  sicut  aquiUe  volatu 
caeteras  aves  transgredientes,  in  solis  radiuro  gau- 
dent  oculos  infigere.  Aquila  etiam  lapidem  venenis 
iesistentem,suis  nidis  solet  afferre,  ne  forte  serpens 
accedere,  et  pullos  et  ova  sua  tangere  praesumat.  Sic 
sapiens  actus  et  cogitatus  suos  ab  antiqui  serpentis 
Irruptione  defendit,  per  fidem  et  dilectionem  Christi, 
qui  est  lapis  priBcisus  de  monte  (Dan.  11),  et  qui  stra- 
vit  regnum  diaboli. 

R.  'l'  M.  "^  L.  ^ 

Sicut  homo  qui  peregre  profectus  reliquit  domum 
sKam,  et  dedit  servts  potestalem  cujusque  operis^  et 
janitori  prascepii  ui  vigitet, 

[Crcgor.  —  HicRoic.]  Proprius  carnis  locus  terra 
est,  qiise  quasi  ad  peregrina  ducitur,  cum  per 
Rcdemptorem  in  coelo  collocatur.  Ipse  igitur  tan- 
quam  homo  qui  peregre  profectus  est^  secundum 
corpiis  in  coelum  elevatum,  reliquit  domum  suam,  id 
est,  Ecclesiaro.  Servis  suis  dedit  potestalem  cujusque 
operis^  id  est,  fidelibus  octo  talenta  secunduin  Mat- 
tbaeum,  et  decem  mnas  secundum  Lucam.  Jaiiitori 
qui  ducit  in  domum  cccii,  praecipit  vigilare,  ei  sci- 
licet  qui  pnedicat,  cui  dicitur  :  Si  non  annuntiaveris 
iniquo  iniquiiatem  cttam,  sanguinem  ejus  de  manu  iua  j^ 
requiram  {Ezech.  111). 

R.  *?  M.  *^  L.  *« 

Vigilate  ergo ,  nesc*tis  enim  quando  veniat  Do- 
minus^  sero  an  media  nocle^  an  galli  cantu,  an  'mane^ 
n$  cum  venerit  repente,  inveniai  vos  dormientes. 

[AuGusT.]  In  quo  quemque  invenerit  suus  novis- 
simus  dies,  in  eo  comprehendet  eum  novissimus  dies 
niundi ;  quoniam  qualis  quLsque  in  die  isto  moritur, 
talisindleillojudicabitur.Admonetergonosvigilare 
animo  Salvator,  ut  quacunque  hora  vitae  hujus  termi- 
IMI8  judiciu.n  induxerit,  non  imparatos  nos  inveniat. 

M.  L. 

U'md  auiem  sciiole,  quoniam  si  sciret  paterfamilias 


nesciiis  qua  hora  Filius  hominis  venturus  est. 

[Grcgor.]  Quia  paterfamilias,  si  sciret,  vigilaret 
illa  hora  quap  sibi  suspecta  esset,  probat  per  simile 
quod  debent  vigilare  et  sobrii  esse,  paraii  siai 
macula  et  ruga.  Nesciente  patrefamilias,  furdofflam 
perfodit;  quia  dum  a  sui  custodia  spirilos  dormit, 
improvisa  mors  camis  habitaculum  imiiDpit,  ct 
animam  ad  supplicium  trahit.  Furi  autem  resistent, 
si  animo  vigiiaret ;  quia  ei  poenitendo  occurreret,  ne 
impoBnitens  periret.  Yeteres  codices  habeut  per- 
fodiri,  non  perfodi^  ut  qnidam  corrigunt. 

L. 

Ait  auiem  ei  Petrus':  Domine^  ad  nos  didi  hm 
parabolam^  an  ad  omnes  f  R,  Quod  aulem  tobit  4in 
omnibus  dico,  vigiiaie. 

[BcDA.]  Non  solum  rectores  Ecclesiae,  sed  omnes 
vigilare  praecipimur,  januas  cordium  costodienlcs, 
ne  callidi  hostis  mala  suggestio  subintret,  ne  m 
Dominus  dormientes  inveniat.  [Hicrox.]  Qai  doriDit, 
non  corpoi-a,  sed  phantasias  videt,  et  cum  evigilat, 
nthil  babet  fle  bis  quae  viderat.  Sic  sunt  quos  i 
amor  rapii  in  vita,  deserit  post  vitam. 

265 


L.  T  M. 


Dixit  autem  Dominus  :  Quis  putasestlidelisKTVtt 
et  prudens  dispensator,  quem  constituit  Dominus  svper 
C  familiam  suam,  utdet  Hlis  cibum  in  tempore? 

[Bcda.]  Geiieraliter  omnibus  praecipit  Dominni 
vigilare,  dixit  autem  de  praelalis  Ecclesiae,  quod 
ranis  inveniatur  fideliter  dispensans;  rarus,  qoea 
constituerit  Dominus  vocando  tanquam  Aaron;  et 
qui  non  magis  ingesserit,  qui  se  magis  non  pascst 
quam  oves.  Fidelis  servus  bene  erogando  pecnniam 
domini  siii,  domino  propter  Dominum  servit,  oves 
Ghristi  non  ad  lucrum,  sed  amore  Gbristi  pascit. 
Prudens  sapit  et  intelligit,  ac  novissima  proifidei, 
singulorum  capacitatem  discernit,  ut  det  illis  cibuu 
in  tempore,  id  est,  pro  qualitate  auditorum  mensunl 
cibum  divini  verbi  et  exempli. 


M.  T  L. 


157 


Beaius  ille  servus  quem,  cum  venerii  iomm 
ejttf,  invenerit  sic  fadentem,  Veredico  vobis,qwMM 
super  omnia  bona  sua  constituet  eum. 

Super  omnia  dicit  ccelestls  regni  gaudia,  non  hi 
soli,  sed  ut  pne  caeteris  habeant  aetema  bona,  tum 
pro  sua  vita,  tum  pro  gregis  custodia.  In  boc  eiiaD 
s£culo  plus  caeteris  honorandi  sunt,  qui  in  doctrioa 
multum  laborant.  Unde  Apostolus  ait :  Q«t  ^ 
proisuni  presbyteri,  duptici  honore  digm  habeam, 
maxime  qui  laborani  in  verbo  et  doctrina  {II  Tim.  m). 

m:  T  l:*'. 

Si  autem  dixerit  malus  serms  Ule  m  ror^  »«i 
moram  faeit  dominus  wntrf ,  et  caeperit  percuurem 


477  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIIjS. 

servo$  tuo$t  mandncet  autem  et  bibat  cum  ebriis  :  A  uno  nomine  virgo  appellata  esl. 


veniet  dominu$  servi  Htiu$  in  die  qua  non  sperat,  et 
hora  qua  ignorat,  el  dividet  ewm,  partemque  eju$ 
ponet  cum  hypocriti$  et  xnfidelibu$,  illic  erit  fletu$  et 
stridor  dentium, 

[Beoa.]  Ditidet  eum^  scilicct  a  consortio  sancto- 
rum  separabit  eum.  Hypocritas  liic  dicit,  in  agro,  in 
mola,  iu  lecto  derelictos ;  inndcles  vcro,  qui  nec 
iidem  habuerunt.  Sicut  in  fideli  dispensatore  ordo 
Ferounerationis  dictus  cst,  sic  in  malo  servo  narra- 
t  ir  praesulum  malorum  xterna  damnatio,  qui  non 
s  ilum  male  vivunt,  sed  etiam  subditos  injuriis  la- 
c«  ssunt.  Typice  etiam  potest  intelligi  pueros  et  an- 
cillas  percutere,  corda  inrinnorum  in  fide  pravae 
o|erationis  aut  locutionis  excmplo  viliare.  Edere 


478 

>  Unde  Aposlolus: 


Despon$avi  vo$  uni  viro,  virginem  castam  exhibere 
Chrislo  (II  Cor.  xi).  Non  hoc  dicit  solis  sanctimo- 
nialibus,  sed  universse  Ecclesia;,  et  qiiia  huju$  vir- 
ginilatis  corruptor  est  diabolus,  continuo  adjunxit: 
Timeo  ne  $icut  $erpen$  Evam  $eduxit  versulia  $ua,  $ic 
et  ve$tri  $en$u$  corrumpantur  a  ca$titate  quce  est  in 
Christo  {ibid.).  In  corpore  pauci  virginilatem  ba- 
bent,  in  corde  omnes  habere  debent.  Igilurqiiinque 
virgiiies  videntur  significare  quinquepartilam  con 
tinentiam  ocuiorum,  aurium,  oUaciendi,  gustandi, 
tangendi.  Quae  continentia  quia  paiiim  Gt  coram 
Deo,  ut  illi  placealur  interiori  gaudio  conscientia^, 
partim  coram  hominibus  ad  gloriam  humanam, 
quinque  dicuntur  sapienles,    et   quinqtie   stullae ; 


autcm,  et  bibere  et  inebriari,  est  facinoribiis  et  iile-  ^  utraeque  tamen  virgines  ,   propler    continentiam 


cebris  saeculi  occupari,  quae  mentem  dementant,  et 
crrare  faciunt;  [.\tJCusT.]  Nola  malum  servum  dam- 
nari,  non  quia  tardum  putat,  sed  quia  non  diligit 
Domini  adventum.  Nihil  enim  interest  quod  forle  ita 
diflerenter  opinantur,  qui  manifestaiionem  Domini 
sitienter  desiderant,  vigilanter  exspectant,  fideliter 
amant.  Unus  dicit,  vigilemus  et  oremus,  quia  citius 
ventunis  est  Dominus,  alter  dicit,  vigilemus  et  ore- 
mus,  quia  brevis  et  incerta  est  vita,  quamvis  tar- 
dius  venturus  sit  Dominus.  Tertius  dicit,  vigilemus 
el  oremus ;  quia  et  brevis  et  incerta  est  vita,  et  ne- 
5cimu6  tempus  quando  venturus  est  Dominus. 
CAPUT  CXLVill. 

M.  ?  ^ 

Tunc  simile  erit  regnum  cmlorum  decem  virginibus^ 
qute  ac€tjriente$  lampades  $ua$,  exierunt  obviam 
$pon$o  et  $pon$(B. 

[HiERON.]  Hanc  parabolam  quidam  simpliciter  in 
virginibus  accipiunt,  quarum  aliae  corpore  et  menle 
virgines  sunt,  aliae  tantum  corpore,  sive  non  bene 
operantes,  sive  cuslodia  palrum  servatae,  et  mente 
nuptae.  Magis  autem  haec  comparatio  videtur  perti- 
nere  ad  humanum  genus,  consistens  in  Ecclesia  et 
Synagoga,  sicut  superius  duo  in  agroj  duas  molente$^ 
duo  in  lecto,  signiGcabant  omnes  ecclesiasticos  tain 
juslos,  quam  injustos  et  Judaeos.  Quijidcirco  omnes 
virgines  ^ppellantur,  quia  unius  Dei  notiliam  ha- 


Quod  dicit,  obviam  $pon$o  et  $ponsa!  exire,  inleHi- 
gendum  est  de  Chrislianis  :  non  eniin  possunt  ob- 
viare  Christo,  qui  Christiani  non  sunl.  Lampadcs 
sunl  opera  per  continentiam  lucida.  Quinque  fatucs 
non  sumpserunt  oleum,  id  est  gaudium,  nisi  in  lau- 
dibus  hominum.  Non  ergohabent  oleum,  id  est  laeti- 
tiam  de  qua  dicitur:  Utixit  te  Deus  Deu$  tuu$  oleo  lce- 
ti'.i(e  {P$al.  zliv).  In  vasis  suis,  id  esl  in  cordibus; 
hinc  Apostolus :  Probet  $e  homo,  et  tunc  in  semetipso 
habebit  gloriam,  et  non  in  allero  {Gal.  vi).\e1  per  oleuni 
videtur  charitas  significari :  propter  hoc  quod  Apo- 
stolus  dicit  de  charitate :  Si  linguis  hominum  loquar  et 
angelorum,  charitatem  autem  non  habeam,  factus  sum 

,  velut  (B$  sonans  aut  cymbalum  timiens  {I  Cor.  xiii). 

'  Omnibus  humoribus  supereminet  oleum,  sicut  super- 
eminens  via  est  charitas  perveniendi  ad  coelum. 
Litteram  sic  lege :  Tunc,  scilicet  in  Gne  mundi  et  in 
hora  ignota,  simiU  erit  regnum  coslorumj  id  est  £c- 
clesiae  illius  temporis,  decem  virginibu$,  id  est  eccle- 
siasticis,  a  primordio  Ecclesiaej  usqiie  ad  Gnem  ejus. 
[Remig.]  Geminatus  quinarius  facit  denarium,  qiua 
ex  utroque  sexu  coHigitur  multitudo  fidelium.  Ac- 
ceptio  lampadum,  ostensio  est  bonorum  operum, 
quibiis  aeque  superstitiosi  ut  vere  religiosi,  aesti- 
mantur  occurrere  sponso  et  sponsse,  id  est  Christo 
etEccIesiae  in  coclo  jam  coronatx.  [Hilarius.]  Quo- 
tidie  ofiiciis  bujus  vitae  praeparamur  occurrere 
in  resurrectione,  quae  est  a  mortuis.  Yel  sponsum  et 
Lent,   nec  mens   corum  idololatria  conslupratur.  D  sponsam  mtellige  Deum  in  homine,  secundum  tem- 


Oleum  autem  habent  ornantes  Gdem  operibus ;  oleo 
carenl,  nou  ornantes.  Possumus  quinque  virgines 
quinque  sensus  interpretari,  quibus  alii  festinant  ad 
ccelestia :  alii  terrenisfaecibus  inhiantes,  fomenta  non 
lutbint  veritatis,  quibus  sua  cqrda  illumiiient.  De 
Tisu,  audilu,  ettaclu  ^piritualiter  dic^umest:  Quod 
vidinms^  quod  audivimu$j  quod  oculis  no$tri$  per- 
speximu$^  et  manu$  no$tra  palpaverunt  {I  Joan.  i). 
l>e  giistu :  Gu$tate  et  videte  quoniam  $uavi$  e$t  Do- 
minu$  {P$al.  xxxni).  De  odoratu :  /n  odorem  vn- 
gueniorum  tuorum  currimn$  {Cant :  iv)|;  [et :  Chti$ti 
bonu$  odor  $umu$  {II  Cor.  ii).  Auguslinus  de  verbis 
Domini:  <  Tota  Ecclesia,  quae  constat  ex  virgi- 
nibus,  puciis,  marltatis,  fcminis,  uxoratis/  viris, 


pus  quo  parabolam  dixi.  Nam  ut  spiritus  carni 
sponsus,  ita  spiritui  caro  sponsa  est.  Denique  tuba 
excitante  obviam  sponso  tantum  proditur,  quia  jam 
in  gloriam  spiritualem  humilitas  carnis  excessit  in 
Cbristo 

Quinque  autem  ex  ei$  erant  fatuce^  et  quinque  pru- 
dente$.  Sed  quinque  fatuce^  accepti$  lampadibu$,  non 
$ttmv$erunt  oleum  $ecum.  Prudentes  vero  acceperunt 
oleum  m  vasis  $ui$  cum  lampadibu$. 

[GREGoa.]  Sancta  Ecclesia  virgines  prudeiites 
habet,  pro  Deo  bene  operantes ;  fatuas  virgines,  pro 
vana  gloria  laborantes.  Oleuin  est  nitor  glori;v..  Vasa 
sunt  corda  nostra.  Paulus  ait :  Gloria  nostra  hwc  ru 
testimonium  conscientiw  nostra;  (II  Cor.  i).  Faiuoi 


47J)  ZACHARI^  CHRYSOPOUTAM  EPISCOPI 

fioii  «iimp#<rttiil  oUutn  $ecum,  quia  ddm,  ab   aliis  A  virlutes,  alionim  Titia  sablerare,  sdd 


ISO 


gloriam  quaeruot,  banc  in  conscientia  non  abscon- 
dunt. 

Moram  autem  faciente  iponto^  dormitaverunt  oitt- 
ne$  et  dormierunt, 

Mora  sponsi,  poenitentiae  tempus  est,  usquead  se- 
eundum  ejus  adveDturo.  Dormitare,  esl  infirmita- 
tibus  ante  mortem  languescere,  dormire  est  mori.  A 
morte  enim  vdut  a  somno  universi  suscilabuntur. 

Media  autem  nocte  clamor  faetu$  e$t :  Ecu  $pon^ 
$u$  venit^  exite  obviam  ei, 

[HicaoR.]  Traditio  Judaeorum,  signiilcat  Christum 
media  nocte  yenturum  in  similitudine  iEgyptii  tem- 
poris,  quando  Pasclia  nocte  celebratum  est  {Exod, 
iii).  Unde  reor  tradilionem  apostoUcam  perman 


pro  se  erit  sollicilus.  Unusquisque  pro  se  nUoDea 
reddet,  nec  erit  opus  testimonio  apud  scienlem  om. 
nia.  Prudentes  omant  sensus  suos,  in  quibus  oleda 
scienti»  recipiunt,  et  venditur  boc  oleum  aulto 
pretio,  ac  difficili  labore  conquiritur,  quando  ineke- 
mosynis  caeterisque  virtulibus  et  consiiiis  maglstn- 
rum  intendunt.  [August.]  Ubi  autem  videbuntordi^ 
cere  fatuis :  Ite  ad  vendente$  et  emite  vohit^  taleesl, 
ac  si  dicatur :  Yideamus  nuncquid  vos  adjuvent,qm 
vobislaudes  vender8Coiisueverufit.NonsuDt|NUaBila 
consilium  dare,  sed  crimen  earum  commemonre. 
Adulatores  vendunt  oleum  non  inteUigeniibai  qood 
dictum  est:  Qui  vo$  felice$  dicunt,  in  errorm  *oi 
mittwit  (l$a,  iii).  Melius  est  autenn  objurgari a jusio, 


aisse,  ut  in  vigilia  Pascha  anle  noctem  mediam  po-  "  <I«^"»  »  peccatore  laudari.  Qui  enim  accepuquili- 


puium  dimitti  non  liceat  adventum  Christi  exspe- 
ctantem,  et  postquam  iUud  tempus  transierit, 
securitate  praesunipta,  communiter  diem  festum  ce- 
lebrari.  Unde  et  David :  Media  nocte  $urgebam  ad 
con/ilendum  ft6t,  $uper  judicia  ju$tifieationi$  tuee 
{P$aL  cxviii).  [AuGUST.]  Nos  autem  dicimus  m«s- 
dia  iiocte,  id  est,  nullo  sciente,  ^ia  die$  Domini 
$ieut  fur  in  nocte^  ita  veniet  {1  The$.  v).  Nox  esl 
ignorantia,  de  qua  aUbidicUur:  Ifon  e$t  ve$trum 
no$$e  tempora  vel  momenta^  qucB  Pater  po$uit  in  $ua 
pote$tate  {Act.  \l),  Clamor  est,  de  quo  Apostolus 
diclt :  Cofiet  enim  tuba^  et  mortui  re$urgeKt  {I  Cor. 

XI). 

Tunc  $urrexerunt  *fmne$  virgine$  illw,  et  ornave-  ^ 
runt  lampade$  $ua$. 

Praeterita  pro  futnris  legenda  sunt  hocmodo :  Cla- 
mor  factus  est,  id  est  fiet.  Tunc  surgent  omnes,  ei 
omabunt  rationibus  reddendis  opera  sua  recor- 
dando  qualiter  operatae  sint. 

Fatuas  autem  prudentibu$  dixerunt :  Date  nobi$  de 
eteo  ve$tro^  quia  lampade$  no$trop  ex$tinguuntnr, 

Quorum  facta  fulciuntur  aUena  laude,  eadem 
subtracta  deficiunt.  Dicent  ergo  fatuae  sapientibus 
desiderio  mentis :  Date  nobis  de  oleo  gloriai  vestrae, 
si  potestis,  id  est,  succurrite  nobis,  quia  nunc  co- 
gnoscimus  per  opera  nostra,  quae  non  lucent  ante 
videntem  omnia,  quia  meUus  coUocavistis  gloriam 
vestram  in  conscientiis  vestris,  quam  nos  nostram 


bet  gratia  vanis  suis  laudUous  nltorem  gloris  olfe- 
runt,  quasi  oleum  vendunt.  Unde  PsaUnista:  Olm 
autem  peceatori$  non  impinguet  eaput  meum  (Pial. 
cxl),  id  esty  favor  adulantis  non  demulceat  mealm 
meam. 

Dum  autem  irent  emere,  venit  $ponsu$,  Et  (piffft' 
ratm  erant^  intraverunt  cumeo  ad  nuptia$,  et  dnu 
e$tjanua, 

Non  hic  dicitur  quod  nova  opera  eant  parare,sed 
rationem  praeteritorum  exsolvere.  Inclinabunt  seper 
roemoriam  ad  ea  quae  foris  sunt,  sollicita  gaudiar^' 
quirentes,  et  veniet  judex.  Paratae  autem  intralNut 
ad  nuptias,  ubi  munda  aninia  Dei  verbo  copolabi- 
tnr.  Claudetur  aditus  coelestis  regni,  quia  po6t  judi- 
ciun  non  patet  locus  precum.  Sciendum  quiaDnc 
desponsata  est  Ecclesia  et  virgo  ad  nuptias  perio- 
cenda,  id  est,  continens  a  saeculari  comiptione.  Dlo 
autem  tempore  nubet,  quo  universa  monalitaie 
praetereunte,  immortali  conjunclione  fetabitur. 

Novi$$ime  veniunt  et  reliquce  virgine$^  diunlet:  Ik- 
mtfitf,  Domine^  aperi  nobi$, 

Egregia  quidem  in  Domini  appellatione  confessio: 
et  repetitio,  indicium  fidei  est,  sed  nihil  prodestTO- 
cari  quem  opere  neges.  Non  humanis  verbis  lat 
agentur,  sed  conscientiae  sibi  lo^fuentur. 

Al  Hle  re$ponden$^  ait :  Amen  dico  vobist  Hwk 
vo$, 

Ibi  non  audietur  a  Deo,  qui  hic  non  vult  aodire 


in  favoribus  adulantium.  [Macrob.]  Hinc  ait  quidam  D  ^^^^  i^^sit.  /sfnoranaenimt^noraWittr  (/  Cw.  ini 

ut,  qui  modo  inefiabilem  misericordiam  respuit,siae 
Ane  severitatem  sentiat. 

Vigilate  itaque^  quia  ne$citi$  diem  neque  horeM. 
Ecce  quo  parabola  tendil,  ut  quia  ignoraoiia 
diem  judicii,  sed  et  snae  quisqoe  dormitionis  dim 
et  horam  nescit,  soUicite  testimonium  bomecoD- 
scientiae  nobis  praeparemus,  ne  judex  imparatosooi 
inveniat. 

CAPUT  CXLIX 
154 


pbilosop!ms :  Sapiens  fructum  boni  operis  in  con- 
scientta  ponit ;  minus  vero  perfectus,  in  gloria.  Quae 
lampades  suas  queruntur  exslingui,  ostendunt  eas 
in  parte  lucere,  sed  non  liabent  lumen  indeficiens 
nec  opera  perpetua.  Igitur  anima  virginalis  non  de- 
bet  mediocribus  esse  contenta,  ne  arescat;  se<l 
perfectas  habere  virtuies,  ut  lumen  habeat  sempi* 
temum. 

Re$ponderunt  prudente$^  dicente$:  Ne  forte  non 
euffieiat  nobi$  et  vo6ta,  ite  potiu$  ad  vendente$^  et 
emite  vobi$, 

Hoc  non  de  avaritia,  sed  de  timore  responderunt, 
Ucct  habeant  opera  virtutum  ante  judicem  ftilgen- 
tium.  Ncque  enim  poterunt  in  die  judicu  aUorum 


M.  T  R.  «*  L. 


Sicttt  enim  homo  peregre  proficiscene  vocatii  uiw 
auoi,  et  tradidit  iili$  bona  $ua, 
Ideo  dico  ut  vigiletis,quiaspon8ttapnedictQf,sic 


m  IN  UNUH  EI  QUATUOR  LIBER  TERTIUS.  481 

ut  bomo  peregre  proficiscens  tradidU  servis   suis  A     AH  iUi  dominns  ejut:  Euge^  xertebometfideli». 


bona  sua  ad  fructificandum,  requisiturus  a  singulis 
de  commissoratjonem.  [Hieron.]  Homoisle  Christus 
est,  qui,  post  resurrectionem  coelos  ascendens,  voca- 
tis  apostolis,  doctrinam  evangelicam  tradidit  pro 
accipientium  viribus,  et  simili  gaudio  tandem  reci- 
pit,  et  illumqui  de  quinque  talentis  fecit  decem,  et 
ilium  qui  de  duobus  quatuor,  non  considerans  lu^ 
crum,  sed  voluntatem. 


M. 


m 

V 


Et  uni  dedit  quinque  tatettia^  alii  autem  duo,  alii 
vero  unum,  unieuique  $ecundum  propriam  virtutenit  et 
pfofectm  e$t  $tatim. 

[Geegor.]  In  quinque  talentis  exprimilur  exterio- 


quia  super  pauca  fuisti  fidetie,  supra  multa  te  rvn* 
stituam,  intra  in  gaudium  domini  tui» 

Adroistus  cboris  angelicis,  sic  intus  Islare  <'i 
rounere,  quod  nec  oculus  vidit,  nec  auris  audivit^  nec 
in  cor  hominis  ascendit  (I  Cor,  ii;  Isa.  Lxiv),  ut 
jam  non  sit  quod  exterius  doleas  de  corruptione. 
Praesentia,  licet  magna  videantur,  in  comparatione  • 
tamen  futurorum  parva  sunt  et  pauca,  nec  sinead* 
mislione  alicujus  molesliae.  Quod  est  majus  gau- 
dium,  quam  esse  cum  Domino? 

Accessit  autem  et  qui  duo  tatenta  acceperat^  et  ait : 
Dominey  duo  tatenta  mihi  tradidisti,  ecce  atia  duo  tu^ 
cratus  sum,  Ait  itti  dominus  ejus :  Euge^  serve  bone  et 
/idetis^  quia  super  pauca  fuitti  fidelis,  supra  muita  ta 


rum  scientia,  examinatione  quinque  sensuum  acqui-  B  constituam,  intra  in  gaudium  domini  iui. 


sita.  In  dttobus  intellectus  et  operatio,  unum  signi- 
ficat  intellectum.  Ecce  donorum  divisio  inaequalis 
est  pro  diversitate  accipientium.  Nam  licet  dividens 
profectus  sit,  in  eo  quod  arbitrio  nostro  liberam 
operandi  potestatem  reliqnit,  semper  tamen  para* 
lus  est  dare,  prout  volumus  gratiam  promovere. 

Abiit  autem  qui  quinque  tatenta  acceperat,  et  opera^ 
tus  est  tit  eis»  et  lucratus  esl  atia  quinque.  Simititer 
et  qui  duo  acceperat^  lucratus  est  atia  duo. 

Abiit  per  exercitium  studii,  qui  sensus  terrenos 
accepit,  et  duplicavit  sibi  notitiam  coelestium,  ex 
creaturis  inteUigensCreatorem.  Qui  hujusmodi  sunt^ 
quamvis  penetrare  mystica  nesciunt,  recte  tamen 
docent  intentione^na.  lUe  autem  qui  accepit  scien- 
tiam  et  operam  pi!|^ntem,  typos  futurae  beatitudi- 
nis  intellexit.  Yel  in  hoc  alia  quinque  aut  aUa  duo 
veniunt  in  lucrum,  quia  tum  utrique  sexui  pr8edica« 
lio  impenditur,  quasi  accepta  talenta  geminantur. 
Alii  namque  utriusque  sexus  verbo  et  exemplo  do- 
ctonim  florent  inteUigentia  et  operatione,  alii  sen- 
MHfD  moderamine  et  visibiUum  contempiatione , 
Btrique  summum  bouum  quaerentes. 

Qui  autem  unum  acceperat^  abiens  fodit  in  terra^  et 
abscotjdit  pecuniam  domini  sui, 

Neqaam  servus  in  operibus  terrenis  posuit  do- 
etrinain,  quam  Deus  ei  dedit.  Nam  talentum  abscon- 
dere,  i^t  cor  nunquam  a  terrenis  elevare.  Unde 
propheta :  Sapientes  sunt  ut  facianl  mata^  bene  nu- 
tem  facere  nesciunt  (Jer,  iv). 

Post  muttum  vero  temporis  venit  dominus  servo- 
Tum  illorum  et  posuit  rationem  cum  eis, 

HoG  in  secundo  I>omini  adventu  fiet.  Si  apostoU 
reddituri  sunt  rationemy  et  sub  metu  judicis  resur- 
recturi,  quid  nos?  Singulorum  discutientur  actus, 
accusante  vel  excusante  conscientia  unumquemque. 

Et  accedens  qui  quinque  tatenta  acceperat^  obtutit 
alia  quinque  tatenta,  dicens:  Domine,  quinque  tatenta 
tradidisti  mihiy  et  ecce  atia  quinque  supfrtucratus 
sum, 

Accedens  in  reddendo  gratam  raiionem,  offerret 
f>omlno  quotquot  ab  errore  convertit,  testimonium 
periiibente  conscientia  quod  per  gratiam  sibi  datam 
quot  potuit,  lucrifecit. 


Euge,  hoc  est,  bene,  et  est  congratulatio  blan* 
dientis  domini  servo  bono  sibi  et  proximo,  ac  fideli 
per  omnia  domino. 

Accedens  autem  et  qui  unum  tatentum  acceperatf 
ait:  Domine,  scio  quia  homo  durus  es,  metis  ubi  non 
seminasti,  et  congregas  ubi  non  sparsistiy  et  timena 
abii,  et  abscondi  tatentum  tuum  iri^  terra,  Ecce  habee 
quod  tuum  est, 

Ac  si  dicat :  InteUectum  dedisti,  inteUectum  ha* 
beo.  Infelicissimum  habens  a  sui  conscientia  te« 
stimonium,  cumdebuit  simpliciter  inertiam  confiteri 
et  orare  veniam,  calumniatur  domini  duritiam,  el 
ideo  quod  putabat  pro  excusatione  dicere  verlitur 
ei  in  culpam.  Durum  vocat  dominum,  quia  ardua  est 
^  via  quae  ducit  ad  vitam :  et  quia  quanto  gradus  al- 
tior,  tanto  casus  gravior.  [Hieron.]  Metis,  inquit, 
ubi  non  seminastif  praecidens  falce  judicii  gentiles» 
quibus  Scripturam  legis  non  commisisii.  Congregas 
etiam  in  regno  tuo  de  gentibus,  ubi  semen  praedi- 
cationis  non  sparsisti.  Hiiic  intelligimus  etiam  gen« 
tilium  et  philosophorum  bonam  vilam  recipere  Do- 
minum,  et  ad  comparationeni  eorum  qui  naturali 
legi  serviunt,  condemnari  eos  qui  scriptam  negli- 
gunl.  [Gregor.]  Suut  plerique  intra  Ecclesiam,  quo- 
rum  malus  servus  imaginem  tenet,  qui  melioris  vita 
vias  aggredi  meluunt,  et  tamen  jacere  in  sui  torporis 
ignavia  non  pertimescunt.  Gumque  peccatores  se 
considerant,  sanclitaiis  vias  arrtpere  trepidant,  el 
Q  remanere  in  suis  iniqultatibus  non  formidant. 

Respondens  autem  dominus  ejus ,  dixit  ei :  Serve 
mate  et  piger,  sciebas  quia  meto  ubi  non  semino ,  ei 
congrego  ubi  non  sparsi,  Oportuit  ergo  U  committere 
pecuniammeam  nummutariis  et  veniensego  recepissem 
utique  quod  meum  est  cum  usura, 

Servus  malus  appeilatur,  quia  calumniam  facit 
domino  suo,  in  quo  superbia  notatur.  Piger,  quia 
talentum  non  daplicavit,  in  quo  accusalur  negli- 
genliae.  Si  autem  dominum  durum  exactorem  scie- 
bat,  cur  non  servivit  ei  ad  lucrum ,  de  eo  quod  sibi 
dedit  ad  erogandum?  Ubi  scriptum  est  pecunian$ 
meam ,  Graecus  sermo  signiticat  pecuniam  et  argen-- 
tum.  Unde  illud:  Etoquia  Domini  etoquia  casta^ 
argenlum  igne  examinatum,  probatum  ter  [^errirl^ 


483  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 

repurgatum  septuplum  (Ptal,  xi).  Pecunia»  vel  ar-  A  |^^ 


IM 


gentum ,  praedicatio  est,  qu»  dari  debuit  nummula' 
riis  et  trapezitis,  id  est,  cxteris  doctoribus,  pecu- 
niam  igitur  nummulariis  dare  est ,  scientiam  prae^ 
dicationis  impendere  his  qui  valeani  banc  dictis  et 
operibus  exercere. 

ToUile  itaque  ab  eo  talenlumy  et  date  et  qui  habet 
decem  talenla. 

Tollitur  lalentum,  et  datur  babenti  decem  talenta: 
ut  inteliigamus  majus  praemium  deberi  plus  labo- 
ranli,  licet  sequale  gaudium  sit  et  de  duplicanti 
quinque  ,  et  de  duplicanti  duo  talenta.  llnde  Apo- 
slolus :  Presbijteros  honora ,  qui  veri  presbyteri  sunt^ 
maxime  qui  laborant  in  verbo  Dei  (1  Tim.  v).  [Gre- 
GOR.]  Vel  ita:  Talentum  jure  datur  illi  qui  exteriora  b 
jure  ministravit,  quod  quotidie  fit  in  Ecclesia. 
Plerique  enim  dum  bene  ministrant  exteriora,  ad 
intellectum  quoque  mysticum  perducuntur  divina 
gratia.  In  judicio  quoque  multi  qui  idonei  ad  do- 
cendum  videbantur,  ob  negligentiam  suam  inter  iii- 
doctos  reputabuntur :  quidam  simpliciores,  ob  con- 
versationis  devotionem  inter  apostolicos  doclores 
summa  praemia  percipient.  Qui  enim  recipit  pro- 
phetam  in  nomine  prophetoif  recipiet  mercedem  pro- 
phetce  (Mutlh,  x) 

230 


m 

v 


L. 


3M 


Et  inulilem  $ervum  ejicite  in  tenebras  extirma, 
illic  erit  fletU9  et  stridor  dentium, 

Dominus  lumen  est,  qui  autem  ab  eo  fons  mii. 
titur,  caret  vero  lumine.  Nunquam  ei^o  soWetur  a 
carcere  tenebrarum ,  qui  quadrantem  verbi  noTissh 
mum  non  solverit  ante  fmem  vitae.  Quatuor  nainqQe 
parlibus  fundatur  denarius  aetemae  vitae,  ut  quod 
cordecredis,  ore  confitearis;  et  quod  confiteris, 
opere  compleas ;  et  [quod  compleveris ,  docere  non 
cessaveris.  Qui  enim  fecerit  et  doeuerit ,  hic  mtiqm 
vocabitur  in  regno  coelorum  (Matth.  v). 

CAPUT  CL. 


A. 


154 

X 


M. 


271 
u 


R.  ^  L. 


Omni  enim  habenti  dabitur,  etabundabit;  eiautem 
qui  non  habet ,  et  quod  videtur  habere  auferelur  a6  «o.  C 

[HiERON.]  Multi naturaliter habentesacumen  inge- 
nii ,  et  desidia  corrumpentes  illud  perdant  bonum  na- 
turae,  quia  non  exercent  illud,  et  promissum  praemium 
vident  transire  ad  illos  qui  quod  minus  babent  labore 
et  industria  augent.  \el  ita :  Habens  Gdem  et  bonam 
in  Domino  voIuntatem,etiamsi  quid  minus  operetur 
ut  homo  donabitur  tamen  a  bono  judice.  His  au- 
tem  carens,  caeteras  etiam  virtutes  quas  videbalur 
naturaliter  possidere  perdet.  Eleganter  dictum  est, 
quod  videlur  habere,  Nam  quod  sine  lide  est  non  vere 
habetur,  et  malo  servo  imputatur,  non  domino. 
Gregorius:  Charitatem  habens,  etiam  alia  dona  per- 
cipit,  hac  autem  carens,  etiam  quae  habebat  am.ltit. 
Nullusdicat,  talentum  miuime  accepi,non  est  unde 
rationem  reddere  cogar.  Unicuique  enim  hoc  ipsum 
reputabitur,  quod  vel  minimum  accepit.  Alius  iiw 
telligentiam  habet  praedicationis?  ministerium  de- 
bet  ex  talento.  Alius  terrenam  substantiam?  Eroget 
detalento  substantiae.  Alius  artem  qua  pascitur? 
arsestei  pro  talento.  Alius  familiaris  est  diviti?  ta- 
fentum  habet  familiaritatis ,  et  loqui  debet  pro  in- 
digentibns.  Omnl  ergo  habenti  quomodo  debet, 
scilicet  nt  cum  benignitate  ulatur  quod  habet ,  da- 
bitur  gratia  super  gratiam.  Omnis  autem  res  quae 
dando  non  deficit ,  dum  habetur  et  non  datur,  non- 
dum  habetur  quomodo  habenda  est.  Timeat  ergo 
qui  id  videtur  habere  quo  abutitur,  ne  prorsus  ab 
eo  auferator. 


Sint  lumbi  vestri  praicincli ,  et  lucemiB  ardenia, 

[Gregor.]  Quia  viris  luxuria  In  lumbi8sit,fe- 
minis  in  umbilico,  testatur  Dominus  qui  dediaboio 
ad  beatum  Job  loquilur,  dicens:  Virtus  ejus  tn  kn- 
bis  ejut^  et  fortitudo  iilius  m  umbilieo  venlris  qu 
(Job  xl).  A  principali  igitur  sexu  lumbortim  no- 
mine  luxuria  designatur,  cum  Dominus  dicil:Si]i( 
lumbi  vestri  prcecincti.  [Beda.]  Quia  ergo  nequm 
servus  in  totum  saeculo  subditur,  et  fatuae  Tirgines 
saecularis  intuitu  laudis'Deo  serviont ;  pulchre suos 
docet,  et  lumbos  praecingere  ab  amore  saeailariiim 
et  iucemas  habere,  ut  hoc  ipsum  faciani  etdoceant 
recta  intentione.  [Gregor.]  Aliter:  Lumbos  pra- 
cingimus,  cum  camis  luxuriam  per  continentiM 
coarctamus.  Lucernas  autem  in  manibus  tenemus, 
cum  per  bona  opera  lucis  exempla  monstramas. 
Redemptori  etenim  nostro  unom  nequaqnam  pbcet 
sine  altero,  si  aut  is  qui  boaa  agit  inquinaroenu 
luxuriae  non  deserit;  aut  isqul  castitate  praeeminet 
iion  semper  bona  opera  exercet. 

Et  vos  simiies  hominibus,  exspectantibus  dmim 
suum  quando  revertatur  a  nuptiis:  ttl,  cum  venmt  <i 
pulsaverity  confestim  aperiant  et. 

Ad  nuptias  ^Dominus  abiit ,  cum  ascendens  io 
coelum ,  superaam  sibl  angelomm  multttudineia 
novus  homo  copulavit.  Qui  tunc  revertetur,  cum  in 
judicium  manifestabitur,  Venit  quippe,  cum  ad  jo- 
dicium  properat;  pulsat  vero  cum  per  aegriludinein 
mortem  vicinam  esse  designat.  Cui  mox  aperit,  qi  i 
eum  cum  amore  suscipit.  llle  enlm  non  vult  ei  ape- 
rire,  qul  exire  trepidat  de  corpore,quia  roemiaitse 
illum  coutempsisse. 

L.  'f  L.  "^ 

beati  servi  illi  quos,  cum  venerit  Dominus,  intestni 
vigilantes. 

Vigilat,  qui  ad  aspectum  veri  lominis,  roeniis 
oculos  apertos  lenet.  Vigilat,  qul  a  se  torporisei 
negligentiae  tenebras  repellit.  Hinc  Paulos  dicit: 
Vigilate,  justi,  et  nolite  peccare  (I  Cor.  xv).  Binc 
rursum  ait:  Hora  est  jam  no$  de  somno  w^t 
(Rom.  xiii). 


435  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  TERTIl  S.  48« 

Amen  dieo  vobisy  quod  prcecinget  se,  et  faciet  iUo$  A  ab  eis  Gdei  confessioneni  roornmqne  probilatetn  re- 


discumbere^  et  traruiens  minisirabit  illis. 

Pracingit  u,  id  est,  ad  retribulionem  praeparat. 
Faciet  illos  discumbere,  id  est,  in  aelerna  quiele  re- 
loveri.  Unde  alibi  ipse  Dominus  dicit :  Recumbent 
cum  Abraham  et  Isaac  et  Jacob  {Matth.  vii).  Trans^ 
i^ns  ministrabity  quia  rediens  de  judicio  ad  regnum, 
post  ipsum  judicium  nos  lucis  suae  iliustratione  sa- 
isabit.  Quem  enim  in  huroanitate  in  judicio  cerne- 
mus,  etiam  in  divinitate  post  judicium  videbinius. 
Yel  ccrte  transiens  dictlur  ministrare,  quia  suos  fe- 
liciter  transire  faciet,  curo  de  speculalione  huroani- 
tatis  ad  conteinplationem  divinae  claritatis  elevabit. 
Et  si  venerit  in  secunda  vigilia,  et  si  in  terda  vigi- 
lia  venerity  et  ila  invenerit,  beati  sunt  servi  Uli. 


cipite,  juxta  psalmistaro:  Sumite,  inquit,  psalmum 
et  date  tympanum  (Psat.  Lxxx).  Hoc  est  laudem  pne- 
dicationis  in  corde  percipite ,  et  devotionem  operis 
in  carnis  castigationem  redigite.  Tympanum  est 
corium  in  ligno  extcntum,  et  significat,  carnem 
nostram  ad  exempitim  Dominicae  crucis  afiligendam. 

Cives  autem  iUius  oderant  iUttm,  et  miserunt  /e- 
gationem  post  t//um,  dicentes:  Nolumus  hunc  regnare 
super  nos. 

Cives  ipsiiis  dicit  Jiidaeos,  de  quibus  alibi  prote- 
statur.  Nunc  autem  et  viderunt  et  oderunt  tt  me  et 
Patremmeum(Joan.  xv).  Qui  non  solum  praesentem 
usqoe  ad  mortem  crucis  oderunt ,  sed  post  resur» 
rectionem  ejus  miserunt  persecuiionem  apostoits, 


Yigilias  vocat  a  siroiiitudine  excubantiuro  in  no-  "  et  pnedicationero  regni  coelestis  spreverunt 


cte;  quia  in  nocte  hujus  saeculi  seroper  debeinus 
t:ontra  hostes  esse  solliciti,  et  exspectare  judicem 
onmibus  in  qualibet  aetate  paratis,  lucein  perpetuaro 
minislratururo.  Priroa  ergo  vioilia  priniaevuro  teni- 
pus  est,  id  est ,  puerilia;  secunda ,  adolescentia  vel 
juvenlus,  quae  unuin  sunt  aucloritate  sacri  eloquii, 
dicentis :  Lwtare  juvenis  in  adolescentia  tua  (Eccle. 
li).  Tertia  vigilia  est  senectus,  in  qua  saltero  sene- 
ctute  resipiscat,  qui  in  priroa  et  secunda  xtate  non 
evigilat  ad  vias  vitae. 

L.  ^  M.  «"  R.  *" 

Dixii  ergo:  Homo  qtiidam  nobilis  abiil  in  regionem 
longinquam  accipere  sibi  regnum  ,  et  reverti. 

(Beda.]  Homo  nobilis  est  Ghristus.  Longmqua  G 
regio,  Ecclesia  est  ex  gentibus,  de  qua  ei  loquenli , 
ego  autem  constitulus  sum  rex  ab  eo,  dicitur  a  Pa- 
tre  ;  Postula  ame^  et  dabo  libi  genles  hwredilatem 
tuam  et  possessionem  iuam  terminos  terra:  (Psal.  u). 
Quae  haereditas  aut  possessio,  bifarie  regio  longiu- 
qua  vocatur;  vei  quia  a  finibus  terrae  clamat  ad 
Dominum ,  vel  quia  longe  est  a  peccatoribus  salus 
(Psal.  cxviii).  Curo  eniro  Doroinus  ubique  sit,  longe 
tamen  est  ab  idololatris ,  scd  qui  erant  longe ,  factt 
iunt  prope  in  sanguine  Christi  (Ephes.  ii).  Abiit  enim 
CbristQS  ab  excaecatis  Judaeis  ad  gentes  illuminan- 
das,  in  fine  reversurus,  quando  omnis  Israel  salvus  * 
erit  {Rom.  xi). 

L.  ?  M.  ^" 

Vocatis  autem  decem  servis  suis^  dedit  iUis  decem 
mnas. 

Dennrius  ad  legein  pertinci  propter  Decalogum. 
Vocat  ilaque  paterfaroilias  decem  servos,  quia  ele- 
git  discipulos  per  litteram  legis  imbutos.  Dat  illis 
decem  mnas,  quia  dicta  legis  spiritualiter  intclli- 
genda  revelat.  Post  resurrectionem  qiiippe  suam 
apeniit  iilis  sensum,  utintelligerentScripluras  (Luc. 
ruv).Mna  secunduro  Graecos,  centuro  drachinis  ap- 
pepditnr,  et  sermo  Scripturae,  quia  vitae  coelestis 
perfectionem  suggcrit,  quasi  centenarii  pondere 
fvlgescit. 

Et  ait  ad  iUos :  Negotiamini  dum  venio, 

Mystica  propheiarum  et  legis  populis  offerte,  et 


Et  faclumesty  dum  rediret  accepto  regno^  et  jussit 
vocari  servost  quibus  dedii  pecuniamf  ut  sciret  quan^' 
tum  quisque  negoliaius  esset. 

Quod  dicit,  ut  redirel.  significat  secundum  ad- 
ventnm  ejus.  Ut  sciret  ^  inquit,  hoc  est,  ut  scire 
facerct  omnes,  tunc  enim  omniuro  opera  ctcogita- 
tiones  palani  oronibus  oslendentur, 

Venit  atitem  primus,  dicens:  Domine,  mna  tua 
decem  mnas  acquisivit. 

Priinus  servus,  ordo  doctorum  est  in  circumci- 
sionem  roissoruro ,  qui  unaro  ronain  accepit ,  id  est, 
unum  Deum,  unam  fidero,  unuro  baptisroa.  Haec 
rona  decero  ronas  acquisivit,  quia  populum  siib 
lege  sibi  sociavit. 

Et  ait  iUi:  Euge^  serve  bone^  quia  in  modico  fide- 
lis  fuisti,  eris  potestatentrjtabens  supra  decem  civitates^ 

Modicuro  est,  qiiidquid  in  praesenti'vita  percipi- 
mus  in  coropnratione  futurorum.  Exparle  enim  co» 
gncscimuSt  et  ex  parie  prophetamus.  Cum  autem 
venerii  quod  perfectum  esty  evacuabitur  quod  ex  parte 
est(I  Cor.  xiii).  Decem  civitates,  suiit  anima;  per  Ie« 
gis  verba  ad  gratiam  Evangelii  pervenientes.  Quibus 
taroen  glorificandus  pracponetur,  qui  eis  pecuniam 
verbi  digne  Deo  coromendaverit.  Unde  Apostolus : 
QwB  esi  spes  nostra  aut  gaudium  aut  corona  gloriw  f 
Nonne  vos  ante  Dominum  JesnmJ  (1  Thess.  li.) 

£t  alter  venit^  dicens :  Dominey  mna  tua  fecil  quin^ 
que  mnas. 
D  Alter  servus,  coetus  eorum  est  qui  praeput.o 
evangelizare  missi  sunt ,  quorum  miia  quinque 
mnas  f«»xit;  quia  gentes  quinqiie  sensihus  antt'4 
mancipatas ,  ad  fidci  Evangelicae  graliaiu  convertit. 

Et  huic  aU:  Et  tu  eslo  super  quitiqtie  civitates. 

Hoc  est ,  fulgeto  ex  fide  animaruro  qua  imbuisti 
eas,  et  de  illoruro  profectibus  honoreris,  in  quibus 
quinque  sensus  de  operibus  tenebrarum  ad  opera 
lucis  commulasti.  Hinc  Isaias  ait :  In  die  illa  erunt 
quinque  civitates  in  terra  ALgypii  loquentes  linijua 
Chanaan(lsa.  xix),  id  est,  lingua  mulala. 

Et  atter  venit  dicens:  Domitie^  ecce  mna  tua  qtiam 
habui  repositam  in  sudario.  Timtti  cnim  te,  quia  homo 
ausUrus  e«,  toUis  quod  non  posui»*^  ««  wcti»  quod 
non  setninasti. 


daeos  et  gentes  negligenter  utuntur  commisso  of- 
ficio  praedicalionis.  In  sudario  mnam  ligant ,  qui 
molliter  el  delicate  vivendo ,  doctrinam  commissam 
enervant.  Omnis  in  sudario  pecuniam  reponit ,  qui 
ad  praedicandum  idoneus ,  officium  prsedicandi  vel 
suscipere  renuit,  vel  susceptum  bene  non  gerit, 
sed  percepta  dona  sub  otio  torporis  abscondit, 
secum  dicens:  Sufficit  mihi  ut  de  roe  rationem 
reddam.  Quid  enim  opus  est  aliis  praedicare,  et  ipsis 
rationem  reddere?  ApudDeum  etiam  ilii  sunt  inex- 
cusabiles  {Rom  i) ,  quibus  lex  nun  est  data ,  quia 
per  creaturam  possunt  Creatorcra  cognoscere.  El 
boc  est  quasi  metere  ubi  non  seminavit,  eos  etiara 
iropietatis  reos  tenere,  quibus  verbum  legis  aut 


lo^  ZACHAKIiC  CIIRYSOPOUTANI  EPISCOW  lu 

Tertius  servus  sunt  illi  qui  post  collectos   Ju-  A  L.    ^i^    M«    ^'^    R»   ** 

Dico  autem  vo6t«,  quia  omni  habentt  aaowtr-  aft 
eo  autem  qui  non  hahet,  et  quod  habet,  avferetir 
ab  eo. 


[Beda.]  Ab  eo,  hic  est  repetitum,  vel  propter  \th 
terpositionem,  vel  ad  inculcationem  ablationig.  Qni 
amorem  habet  Verbi,  dabilur  etiaro  ei  sensns  in- 
telligendi.  Alioquin  nulla  vcrae  sapienti»  dulcedioe 
gaudebit,  etiamsi  videalur  sibi  callere  vel  natunii 
ingenio,  vd  litterarum  exercitio.  [Hilar.]  Aliter: 
Habenti  usum  Evangelii  etiam  honor  legis  redditu. 
Non  habenti  autem  fidem  Christi,  eliani  quod  ha- 
bere  sibi  videbatur  honoris  ei  legf ,  aureretar.  Ali- 
ter :  Habenti  bonum  usum  in  Dei  munere,  augebi- 


Evangelii  non  ministravit.  Idem  est  secundum  Mat-  ^  tur  gratia.  Ab  eo  autem  qui  in  Dei  munere  bontm 


usum  non  habet,  etiam  quod  habet,  auferelor. 
[Beda.]  Notandum  quod  Domini  redeuntis  eianteD, 
etiam  nunc  e%  parte  celebratur  propter  gratism^ 
tationem,  qu»  uni  dalur,  et  alteri  aufertur;  sed  ia 
generali  judicio  universaliter  implebitor.  Quolidie 
namque  conspicit  statum  Ecclesiae,  et  pecuniamu- 
gotiatoribus  commodat.  Prudenterque  laboraDtcB 
ampliori  gratia  donat,  et  otia  sectantein  abeoquod 
dederat  privat. 

L.  ^^  M.  *" 

Verumtamen  inimicot  meot  iUo»  qm  noimtt 
me  regnare  super  se,  adducite  huc  et  inter^iie  «le 
me. 

Iniquitatem  omnium  reproborum  ad  Christn 
converti  nolentium,  qui  verbum  fidei  vel  nonqun 
audire,  vel  male  interpretando  corniropere  maloDl, 
significal  in  die  judicii  puniendam.  Per  duosserfos 
fideles,  utriusque  populi  doctores ;  per  deceod 
quinque  mnas,  credentes  populi ;  per  serfoffl  vt- 
quam,  mali  CathoHci ;  per  messionem  ruris  m 
seminati,  etiam  illi  quos  verbum  Dei  nec  ludin 
conti^it,  exprimuntur.  His  quinque  personis  oooe 
genus  hominum  in  die  judicii  discutieodi  deripi- 
tur. 

CAPUT  CLl. 

M.  T 

Ctim  autem  venerit  Filiui  hominit  in  mejatattm, 
qui  ex  eo  quod  audit ,  etiam  alia  studet  intelligere.  ^  ^^  ^^^  ^„^^^.  ^„^  ^^^  ^^  ,^^.,  ^^  ^^ 

Et  a$tantibn$  dixit :  auferte  ab  eo  mnam ,  et  date     majestatit  gu(n, 
itli  qui  decem  mnas  habet,  Et  dixerunt  ei  :  Domine, 
habet  decem  mnas, 

Astantes  intelliguntur  angeli ,  per  quos  Dominus 
malos  punit,  et  bouos  remunerat.  Recte  amittit  col- 
latara  gratiam ,  qui  eam  aliis  communicare  pnedi- 
cando  negligit.Hincest  quod  Saul  superbiendo  regium 
chrisma  amisit,  quod  David  proroeruit  obediendo 
sicut  scriptum  est :  Spirilui  Domini  di$ce$sit  a  Saul, 
et  directu$  e$t  in  David  a  die  iila  et  deincep$  {I  Reg. 
xm).  Mystire,  curo  omnis  Israel  salvus  erit,  tunc 
omnis  plenitudo  spiritualis  gratiae,  quam  modo  tor- 
penter  exercerous,  doctonbus  illius  temporis  abun- 
danter  conferetur. 


thaeum ,  congrega$  ubi  non  $par$i$ti ,  et  secundum 
Lucam ,  toUi$  quod  non  po$uisti,  Et  est  sensus  :  In 
tantum  omnia  tollis  et  congregas,  ut  etiam  fructum 
borkX  vitse  per  naturam  eorum ,  quibus  nou  dedisii 
praedicatores,  recipias.  Et  sicut  omnia  bona  recipis, 
ita  omnia  mala  punis.  Quod  mihi  videtur  niagna 
esse  duritia  el  fera  austeritas.  Timens  ergo  gravius 
periculum  judicii ,  non  praedicavi  quod  te  donante 
intellexi.  Hic  servus  quia  stulte  loquitur»  de  ore  suo 
judicatur. 

Dicit  ei :  De  ore  luo  te  judico  ,  serve  nequam. 
Yere  nequam,  quia  ptger  adollicium  exercendum, 
superbus  ad  accusandum  Domini  judicium. 

Sdebas    quod  ego  austeru$  homo  sum ,    toUen$  q 
quod  non  po$ui ,  et  metens  quod  non  seminati,  Et 
quare  non  dedisti  pecuniam  meam  ad  mensamt  et  ego 
uniens  cum  usuris  ulique  exigerem  iUam  2 

Si  roe  ita  crudelem  et  durum  noveras,  quare  ista 
cogltatio  non  incussit  tibi  timorem ,  ut  scires  me 
tiiea  diligenlius  quaesiturnm  ?  Ad  mensam  quae  intei- 
ligltur  mens  credentium ,  distribuit  Christi  pecu- 
niam,  qui  evangelicam  praedicationem  promptis 
paratisque  fldelium  cordibus  digne  Deo  intimat. 
Unde  Apostolus :  Si  quis  loquitur  quasi  sermones  Dei 
(/  Petr.  iv),  Qui  autem  Verbi  pecuniam  a  doctore 
emit  credendO)  iieccsse  est  ut  cum  usuris  solvat  ope- 
rando.  Yel  de  accepto  Verbi  fenore  usuras  solvit , 


[Remig.]  Hoc  est,  regnabit  super  Ecclesiam,  ii 
qua  tunc  apparebit  omnipotentia  ejus.  b  maj«sUte 
divinitatisjudicaturus  adveniet,  qui  in  huniiliule 
servi  judicandus  appaniit.  Itaque  tradendusinpro* 
ximo  iTuci,rectepraemittitgloriam  triumphantis.Ia 
famulatu  ejus  venient  angeli  tanquam  testes  boo»* 
norum  actuum . 

Et  congregabuntur  ante  eum  omnes  gentes,  eiMf<- 
ra6tf  eo$  ab  invicem  $icut  pa$tor  segregat  otessi^- 
di5,  et  statuet  oves  quidem  a  dextris  futi,  h(sdoi  0* 
tem  a  $ini$tri$, 

In  dextris  aeternae  bealitudinis  conOrmabHDiar. 
qui  amaverunt  aeterna ;  in  sinistris  Teroaetenueiii' 


m  IN  LNUM  EX  ftUATUOR  LIBER  TERTILS.  iOO 

seriae,  qui  cupiernnt  praesentia.  Nam  et  ipsa  trans-  A  ^>v^  ^^  non  dedistis  mihi  potum.  Hospes  eram^  et  non 
itoria   Dei  dona,  respectu  scternorum  dicunlur  esse 


in  sinistra ;  aeterna  Tero  in  dextera,  qui  sunt  potiora. 
Hinc  est  illud  :  Cor  sapientis  in  dextera  ejus,  et  cor 
stuUi  in  sinistris  illius  (Eccle.  x).  Hsedos  vocat 
peccatores,  quia  pro  peccalo  b:edt  oflerebantiir. 
Non  dicit  capras,  quae  possunt  habere  fetus,  sed 
lascivuni  animaiet  pelulcum,  et  eemper  fervcns  ad 
coitum,  ponit. 

Tunc  dicet  rex  his  qui  a  dextris  ejus  erunt :  Ve- 
ni!e,  benedicti  Patris  meif  possidete  paratum  vobis 
regnum  a  constitutione  mundi. 

Rex  regum  sine  slrepilu  verborum  loquetur,  id 
est ,  nianifestabit  conscientias  et  merita.  Dicet 
itaque  per  colUtionem  gloriaj :  Venile,  benedictii 
bencficio  Patris  mei  promoti  ad  obtinendum  re- 
gnum  yilae,  praedestinatum  vobis  a  censtilutione 
mundi. 

Esurivi  enim^  et  dedistis  mihi  manducare ;  sitivij 
el  dedistis  mihi  bibere;  hospes  eram,  et  coUegistis 
mc;  nudust  et  operuistis  me;  infirmus  et  visitastis 
me;  in  carcere,  et  venistis  ad  me. 

Manifesta  sunt  opera  misericordise,  ad  corporis 
miserias  pertinenlia.  Ad  animas  vero  spectat»  ut 
esurientem  et  sitientem  justiliam  pane  verbi  Dei 
reficias,  vel  potu  sapienlia;  refrigeres.  Errantem  in 
domum  matris  Ecclesiaj  revoca ;  nudum  a  bono 
operc,  virtutibus  orna;  infirmum  infide  corrobora. 
In  iribulatione  aliqua  seu  carcere  tristitise  op- 
|>resso  subveni,  compaliendo  vel  consoiando  vera 
dilectione. 

Tunc  respondebunt  ei  justi,  dicentes :  Domine, 
quando  ie  vidimus  esurienlemy  et  pavimus  ?  sitientem 
et  dedimus  tibi  potum  ?  Quando  aulem  te  vidimus 
hospiUm^  et  collegimus  te  ?  aut  nudum,  et  cooperitt' 
mus  iefAut  qnando  te  vidimus  infirmum  aut  in  car- 
cercy  et  venimus  ad  te  ? 

In  conscientiis  suis  iia  respondebunt,  non  difii- 
deiites  de  verbis  Domini,  sed  vel  stupentes  de  ma- 
gnitudine  majestatis  regis,  vel  quia  parvum  videtur 
eis  omne  bonum  quod  fecerunt  comparatione  prse- 
inii.  Unde  Apostolus  :  Non  sunt  condignce  passiones 
hujus  temporis,  ad  futuram  gloriam^  quce  revelabitur 
in  nobis  (Rom.  viii). 

Et  respondens  rex^  dicet  illis:  Amen  dico  vobis  : 
Quandiu  fecistis  uni  de  his  fratribus  meis  minimisy 
miki  fecistis. 

No  videtur  generaliter  hxc  dixisse  de  pauperi- 
bus,  sed  de  his  qui  pauperes  sunt  spiritu.  Dicitenim 
alibi  :  Fratres  mei  sunt^  qui  faciunt  voluntatem  Pa-' 
tris  mei  (Matth.  xii). 

Tunc  dicet  et  his  qui  a  sinistris  erunt.  Discedite  a 
me^  maledicti^  in  ignem  aternum,  qui  paratus  est  dia^ 
boio  et  angelis  ejus. 

Dum  mali  permisti  sunt  bonis,  videntur  esse  cum 
DeOv  sed  tandem  mittentur  in  ignem  praeordinatum 
sibi  a  constitutione  mundi,  nec  videbit  impius  glo- 
riaiTi  Dei. 

Esurivienim^  etnon  dedistis  mihi  manducare.  Si^ 
Patrol.  CLXXXVI. 


coUegistis  me.Nudus  et  non  operuistis  me.Infirmus  et 
in  carcercy  et  non  visitastis  me. 

[AuGusT.]  Christus,  caput  est  EccIesiaJ;  corpus 
ejus,  Ecclesia.  In  noslro  corpore  caput  sursum  est, 
pedes  in  terra  In  aliqua  constipalioiic  hominum, 
quando  aliquis  tibi  pedcmcaIcat,nonne  dicit  capuc, 
calcas  me?  Quomodo  ergo  hngua  quam  nemo  tan- 
git,  dicit,  calcas  me,  s;c  Christus  caput,  quod  nemo 
calcat,  dicet :  Esuriviy  et  non  dedistis  mihi  mandu^ 
care^  etc. 

Tunc  respondebunt  et  ipsi ,  dicentes  :  Domine^ 
quando  te  vidimns  esurientem^  aut  sitientem^  aut 
hospitemt  aut  nudum,  aul  infirmum^  vel  in  carcere^  et 
non  ministravimus  tibi  ? 
^  Excusare  satagent  ex  consuetudine,  qua  sole- 
bant  bomines  fallere;  sed  non  habent  cxcuiatio- 
nem,  qui  converli  a  malis  et  agere  bona  nolue* 
runt. 

Tunc  respondebit  illis,  dicens :  Amen  dico  vobis^ 
quandiu  non  fecistis  uni  de  minoribus  his,  ne-:  mihi 
fecistis,  Et  ibunt  hi  in  supplicium  csternumy  justi  au- 
tem  in  vitam  atemam. 

(REmr..]  Quid  meretur  qui  aliena  rapit,  si  seter- 
naliter  damnatiir,  qui  dc  suo  non  dedit  ?  Judicium 
sine  misericordia  fiet  ei  qui  non  fecit  misericordiam 
(Jac.  ii).  Notandum  quia  perfeclorum  unus  ordo  est 
in  judicio,  qui  cum  Deo  judicat,  et  non  judicatur. 
De  his  Dominusait:  Sedebittset  vos  super  sedes  duo^ 
decim  (Matth.  xix).  Aliusordo  etiam  judicat  exem- 
plo  suo  reprobos,  et  judicatur  cum  ei  dicitur  :  Esv^ 
riviy  et  dedistis  mihi  manducare.  Mali  vero,  qui  in- 
tra  Ecclesiam  sunt,  ulique  non  judicant,  sed  judi-* 
cantur,  cum  eis  dicitur :  Esurivi^  et  non  dedistis 
mihi  manducare.  De  his  autem  qui  extra  Ecclesiam 
iaveniendi  sunt,  dicit  Psalmista :  Non  resurgunt 
impii  in  judicio  (Psal.  i),  ut  vei  jodicent,  vel  judi- 
centur.  Gemina  punitur  sententia  inipius,  dum  aut  • 
hic  pro  suis  meritis  mentis  csecitate  percutitur,  ne 
veritatem  videat;  aut  dum  in  fine  damnabitur,  ut 
debitas  poenas  exsolvat.  De  igne  autem  ajtemi  sup- 
plicii  quid  sancti  Patres  senserint,  in  medium  pro- 
feramus.  Ex  libro  prognosticorum  de  dictis  Augus- 
tini :  t  Ignis  ille  cujusmodi  et  in  qua  mundi  vcl  re- 
D  rum  parte  futurus  sit,  hominem  scire  arbitror  ne- 
minein,  nisi  forte  cui  Spiritus  divinus  ostcn^.  > 
Ex  eod.«m  :  <  Unus  quidem  est  geheimae  ignis,  sed 
non  uno  modo  omnes  cruciat  peccatorcs.  I3mus- 
cujusqueetenim  quantum  exigit  culpa»  ianlum  uUc 
sentict  pa;nam.  Nam  sicui  in  hoc  xn^ndo  nonoia* 
nes  aequaliter  sentiunt  ardorem  solis,  iia  i^e  iu 
uno  igne  non  unus  modus  est  incendii»  sed  aissiniV- 
liter  peccatores  exurit.  »  Augustin«s  in.v^&esrmo 
primo   De  civitate  Dei  :  c  Nequaquam   MS^ndum 
est,  aeternum  ignem  pro  diversitatc  mcritoTUTO  %\u& 
leviorem,  aliis  fulurum  esse  graviorein  ;  si\e  ^ps\u^ 
ardor  pro  poena  digna  cujusque  varietiir,  six.e  \^e 
aequaliter  ardeat,  sedHon  aquali  molesVm   setiW^x- 
tur.  1  Gregoriusdecimo  quinto  libro  in  Job  •.  %  ^v-o 

lO 


'm  ZACHAHliE  CHRYSOtOLinrANI  EPISCOPI  491 

▼alde  modo  gehennje  ignis  corporeus  est,  nec  lignis  A  poralium  rerum  similiiudines  exhibeantur,  q\iibi« 


nutrilur,  nec  succensione  indiget  et  esl  ineistingui- 
bilis  creatus  a  Deo  ab  ipsa  mundi  origine.  i  Idem 
octavo  Job :  t  Ultrix  flamma  viliorum  cremalionem 

^  liabet,  lumen  non  habet.  Ignis  ille  ad  consolationem 
non  lucet,  et  tamen  ut  magis  torqueat,  ad  aliquid 

'  lucet.  Nam  reprobi  se  visnri  sunt  in  infenio,  ut  ma- 
gis  dolcant ;  quia  etdives  in  sinuAbrahx  Lazarum 

'  vidit  {Luc.  xvi).  i  Ex  libro  Prognosticorum :  i  Est, 
nt  ait  beatus  Augustinus,  inferorum  substanlia  in- 
corporalis.  Et  ideo  merito  quaeritur,  unde  sub  ter- 
ris  dicuntur  esse  inferi,  si^corporalia  loca  non  sunt; 
aut  unde  inferi  appellantur,  si  sub  terris  non  sunt.  > 

*Sed  idem  doctor  dicit :  c  Ideo  sub  terris  dicuntur 


came  mortui  solent  sub  terra  condi.  >  NonDulli  ex 
hac  sententia  Augustini  sentiunt  quod  uLicunque 
peccator  fuerit,  ibi  eiementa  cruciabunt  eum  a 
in  corpore  suo,  et  ex  locis  adjacentibus.  Est  eniiQ 
probabile  ut  anima,  quae  sua  sponte  suniit  a  earue 
fomentum  peccandi,  nolens  ab  eadem  recipiat  fo- 
mentum  crucialus.  Et  quia  poenae  iilse  acQltsslnis 
ac  sempiternae  erunt,  non  improprie  ignis  %(emus 
appellantur.  Merito  quoque  infemales  et  sub  lerrt 
fore  dicuntur,  quia  miserae  animae  per  lapsuinier- 
renae  voluptatis  eas  incurrent.  Augustinus  in  unde- 
cimo  [XXXI]  De  civitate  Dei :  c  Cur  non  dicanius 
quamvismiris,  tamen  veris  modis,  etiam  spiritin 
incorporeos   posse  poena    corporali   ignis  affligi? 


inft^ri  vel  creduntur,  quia  congruenter  in  spiritu 
-per  illas  corporalium  rerum  simililudines  sic  de-  B  Idem  ignis  incorporalis  cruciabit  daemones  et  homi- 
-monstrantur.  Lt  quoniam  defunctorum  animae  in-  nes.  i  Hieronymus  Heliodoro  in  EpistoIaniaiiEpb^ 
4eris  dignae,  carnis  amore  peccaverunt,  ad  iilas  cor-     sios  :  c  Inferum  sub  terra  esse  nemo  ambigat.  i 


LIBER  OUARTUS. 


€APUT  CLII-m. 

Ei  factum  e$t^  cum  comummasset  Jesus  sermones 
'Jios  omnesy  dixil  discipulis  suis  : 


M. 


274 
I 


156 


R.  ''^  L. 


209 


A. 


66 


peram,  septem  ex  ordine[dies  sequuntarazymonun, 
quia  Jesus  pro  nobis  semel  passus,  pcr  omne  tem- 
pus  quud  sentem  diebus  agitur,'  in  azyniis  sinceri" 
tatis  et  vcritatis  pr^ecepit  esse  viveudum. 

157 


M.  '^  R. 


Scilis  quia  post  biduum  pasclta  fiel^  et  Filius  ho' 
minis  tradetur  ut  crucifigatur, 

Gonsummatis  verbo  et  opere  sermenibus  cunctis 
ab  initio  Evangelii,  vel  bis  completis,  de  secundo 
adventu  Domiiii,  ubi  se  venturum  in  claritate  prae- 
dixit,  passurum  se  ostendit,  ut  sacramenlum  crucis 
admistum  esse  glorioe  aeternitatis  admoneat.  Eru- 
bescant,  qui  putant  Salvatorem  passionis  pavore 
dixisse  ;  Pater,  si  fieri  potest^  transeat  a  me  calix  iste 
{Matth.  xxvi).  Nam  praescivit  se  tradcndum,  ncc 
territus  fugit.  Post  bidnum,  id  est,  post  duos  dies 
celebraturi  erant  Judxi  suum  pascba,  videlicet 
quartadecima  luna  post  scqainoctium.  Hoc  sane  in- 
ter  vetus  pascha  et  a::yma  distaC,  quod  pascba  so- 
lus  dies  appellatur,  in  quo  agnus  occidebatur  ad 
vesperam,  hoc  est,  quarta  decima  luna  primi  men- 
8TS  ;  quintadecima  autem  luna,quando  egrcssus  est 
populus  ille  de  iEgypto,  succedebat  festivitas  azy- 
morum.  Cujus  septem  diebus,  id  est,  usque  ad  vi- 
gesimam  primam  ejusdem  mensis  diem,  ad  vespe- 
i-am  est  statuta  solemnitas.  Yerum  Evangelii  scri- 
ptura  indifferenter  et  diem  azymorum  pro  pascha, 
el  pro  diebus  azymorum  ponere  paseha  solet,  unde 
Lucas  dicit,  die$  festus  axymorum  qui  dicitur  pascha, 
Item  Joannes,  cum  primo  azymorum  die,  id  est, 
decima  quinta  luna  res  ageretur,  ait :  Et  ipsi  non 
intrtnerunt  in  pralorium^  ut  non  contaminarenr 
tur^  sed  manducarent  pascha  {Joan.  xviii),  quia  et 
pascha  dies  in  azymis  panibos  est  celebrari  prae- 
ciepias.  Unnm  quippe  diem,  agno  immolato  ad  ves- 


Tunc  congregali  sunt  principes  sacerdotum  ei  u- 

niores  populi  in  atrium  principis  sacerdolum,  qui  di- 

C  cebatur  Caiphas^  et  consilium  fecerunt  utJesumdblQ 

tenerent  et  occiderent.  Dicebant  autem :  Nou  in  k 

festo^  ne  forte  tumultus  fieret  in  populo, 

[HiERON .]  Qui  debuerant  vicino  pascba  victiiMS 
parare,  parietes  templi  levigare,  paviraenta  terrere, 
vasa  mundare,  ineunt  consilium  quomodo  occidaat 
Dominum.  Ideo  autem  nolebant  in  die  festoconsen- 
tire  neci  ejus ,  quod  lamen  fecerunt,  ne  populus 
qui  diligcbat  eum,  insurgeret  illis,  et  defeoderd 
imiocentem. 

160    T       264 


M.  %"  R. 


L. 


Tunc  abiit  unus  de  duodecim^qui  dicitur  Judas  h' 
cariotes  et  locutus  est  ad  principes  sacerdotumetmt 
gistratibus  et  ait  illis  :  Quid  vuttis  mihi  dare^  elt^ 
^  vohis  eum  tradam  ?  Qui  audientes  gatisi  sor/,  el 
constituerunt  ei  triginta  argenteos :  et  exinde  <j[sstt- 
bat  opportunitaiem,  ut  eum  traderet  sine  lar^ii. 

[Reuig.]  Judas  unus  de  duodecim,  numero,  m 
merito ;  corpore,  non  animo,  a  principibus  non  in» 
vitatur,  nulla  necessitate  constringitur,  sed  propih 
sponte  sceleratae  mentis  iniilconsilium.  Nec  in  Tm- 
ditione  magistri  certam  postulat  snmmam  de  cban 
re,  sed  quasi  vile  tradens  mancipium,  in  potesutf 
posuitementiiim.  [Bbda.]  Multi  bodie  Jiidaschi 
exhorrent,  nec  tamen  cavent.  Nam  chai  pro  niifl^ 
ribus  falsum  testimonium  dicunt,  profectovcritatew 
negando,  Dominum  pecunia  vendnnl ;  cuin  sodeU' 


495  IN  CNUM  EX  QUATCOR  LIBER  QUARTUS.  4M 

tem  fraterniutis  discordiae  peste  commaculant,  Do-  A  humilis  ad  serviendum/ ita  servus  non  suscipiendo 
minum  produnt.  Et  sicut  Joannes  baptista  pro  ve- 


ritate,et  ideo  pro  Chrislo  qui  veritas  est,  martyrium 
suscepit ;  ita  e  conlrario,  qui  verilatis  jura  spernit, 
Christum  utique  prodit.  Sciendum,  quia  Joseph, 
non  ut  multi  putanl,  secundum  septuaginta  inler- 
pretes,  viginti  aureis  venditus  est  (Gen.  xxxvn), 
sed  secundum  Hebraicam  veritatem,  viginti  ar~ 
genteis.Neque  enim  polerat  servus  charior  esse  do- 
mino. 

CAPUT  CLIV. 


A. 


112 

X 


Anie  diem  festum  paschcB  sciens  Jesus  quia  venit 
hora  ejus,  ut  transeat  exhoc  mundo  ad  Patrem^ 


servittum. 

Respondit  ei  Jesus  :  Si  non  lavero  te,  non  habebis 
partem  mecum, 

Te  dicit,  pro  solis  pedibus.  Qui"  non  lavatur  per 
baptismum  et  confessionem  poenitentiae,  non  habct 
partem  cum  Jesu. 

Dixit  ei  Simon  Petrus  :  Domine,  non  tantam  pedes 
meos,  sed  et  manus  et  caput. 

Territus  ex  Domini  responsione  de  periculo  salu- 
tis,  totum  se  ofTert  abluendum,  turbatus  amore  et 
timore. 

Dicit  ei  Jesus  :  Qui  lotus  est,  non  indiget  nisi  ut 
pedes  lavetf  sed  est  mundus  totus, 

Intelligendum  est  praeter    pedes.   Totus   homo 


cum  dile^ssetsuosquierantinmundo,in  finem  dile-  *  abluitur  in  baptismo,  sed  tamen  cum  inrebus  hu 


ztt  eos, 

Pascha  transitus  dicitur,  quia  Dominus  periEgy- 
ptum  transiit,  percutiens  primogenila  ejus,  etfilios 
Israel  liberans,  et  quia  fiiii  Israel  transierunt  illa 
Docte  de  i£gyptia  serviiute  (Exod,  xii).  Quod  si- 
gniHcat  Dominum  transiturum  de  hoc  mundo  ad 
Patrem,  et  fideles  ejus  de  temporalibus  ad  coeles- 
tia.  Jn  finem  dilexit  eosy  id  est,  in  seipsnm.  Finis 
enim,  legis,  ait  Apostolus,  est  Christus  (Rom.  x). 
[AuGUST.]  Finis  quousque  eamus,  non  ubi  pereamus. 
Vei  tn  finem,  id  est,  in  mortem,  non  quod  morte 
teroiinetur  Christi  diicctio,  sed  in  tantum  dilexit, 
quo  usque  ad  mortem  dilectio  eum  perduxit.  In  quo 
exemplum  dedit,  ut  omnes  in  Dei  veritate  perma-  q 
neant  usque  in  finem. 

i       115 

Surgit  a  coenaj  et  ponit  vestimenta  sua,  Et  cum  ac» 
cepisset  linteum,  prcecinxit  se.  Deinde  misit  aquam 
in  pelvim,  et  caspit  lcvare  pedes  discipulorum,  et  ex- 
tergere  linteo  quo  erat  prcecinctus, 

£x  niagna  humilitate  non  dedignalus  est  lavare 
pedes  illi  etiam,  cujus  manus  jam  praevidebat  in 
scelere.  Quid  mirum  si  posuit  veslimenta :  Qui  cum 
in  forma  Dei  esset,  semetipsum  exinanivil  ?  (Philip,  ii .)  . 
Quid  inirum  si  prsecinxit  se  linleo,  qui  formam  servi 
accipiens ,  habitu  inventus  est  ut  homo  ?  (ibid.)  Quid 
miruin  si  misit  aquam  in  pelvim,  unde  lavaret  pedes 


manis  postea  vivitur,  humani  aiTectus ,  sine  quibus 
non  vivitur  quasi  pedes  sunt;  quia  si  dixerimus^ 
peccaium  non  habemus,  menlimur  (Joan.  i).  Quo- 
tidie  igitur  lavat  nobis  pedes,  qui  quotidie  interpeK 
lat  pro  nobis.  Unde  etiam  quotidie  dicimus :  Di- 
mitte  nobis  debita  nostra  (Matth.  vi).  El  in  Cantico 
canticoTum  :  Lavi  pedes  meos,  quomcdo' inquinabo 
llos  ?  (Cant,  V.)  Timeant  inquinare  pedes  suos,  qui 
subrepente  amore  humanae  laudis,  placere  homini- 
bus  afiectant.  Notandum  quia  erravit  Petrus,  ne 
nos  erraremus ,  cum  se  totum  lavanduro  Deo  ob- 
tulit.  Quem  Deus  correxit,  ostendens  semelbaptiza- 
tum,  non  esse  rebaptizandum. 

Et  vos  mundi  estis,  sed  non  omnes.  Sciebat  enim 
quisnam  esset  qui  traderet  eum ;  propterea  dixit,  non 
estis  mundi  omnes.  Postquam  ergo  lavit  pedes  eorum^ 
accepit  vestimenta  sua,  Et  cum  recubuisset  iterum^ 
dixit  eis :  Scitis  quid  [ecerim  vobis  ? 

[Beda.]  Nunc  vult  aperire  quod  Petro  dixerat, 
scies  autem  postea.  Mystice  coena  in  qua  cum  disci- 
pulis  Dominus  recubuit,  significat  tempus  univer- 
sum,  quo  ipse  corpora>lter  in  Ecclesia  demoratus, 
et  dapibus  verbi  salutaris  ac  miraculorum  dulcedine 
cunctos  fideles  pavit,  et  fide  ac  dilectione  audien* 
tium  ipse  pastus  est.  Surrexit  ergo  a  coena ,  et  po- 
suit  vestimenta  sua ,  quandb  membra  corporis  de- 
posuit  in  cnice.  Linteo  praecinxit  se,  quando  susi 
membra   circumdedit    passionis    exercitio.    Solet 


discipulorum,  qui  in  terram  sanguinem  fudit,  que  |^  namque  per  linteum,  quod  multifario  labore  confi* 
immunditiam  dilueret  peccatorum?  Quid  mirum  si 
linteo  quo  erat  praecinctus ,  pedes  quos  laverat  ter^ 
sit,  qui  carne  qua  erat  indutus,  evangeiislarum  ve- 
stigia  confinnavit? 

Venit  ergo  ad  Simonem  Petrumf  etdicit  ei  Petrus: 
Domine^  tu  mihi  lavas  pedes  ? 

Kon  est  inteliigendum  quod  post  aliquos  venisset 
ad  Petrum,  sed  ab  illo  coepit  lavatio.  Expavescit 
ergo  primus  apostolorum ,  quod  Deus  lavet  bomini 
pedes. 

Bespondit  Jesus  et  dicit  ei :  Quod  ego  facio^  tu 
neseis  modoj  scie9  autem  pcstea.Dicit  ei  Petrus :  Non 
lavabis  mihi  pedes  in  <etemum. 

Hoc  est,  nonquam  lavabis.  Sicut  est  Dominus 


citur,  afilictio  passionis  figurari.  Misit  aquam  in 
pelvim,  et  caetera.  Defunctus  in  cruce ,  aquam  cum 
sanguine  de  latere  suo  fudit,  quibus  credentes  mun- 
dare  et  sanctificare  dignatus  est.  Postquam  lavii 
pedes^  accepit  vestimenta  sua,  el  recumbens,  ape*' 
ruit  eis  mysterium  lavationis ;  quia  ,  postquam  pa- 
tiendo  in  cruce  lavacrum  remissionis  nobis,  conse- 
cravit,  accepit  membra  jam  immortalia,  et  post  re- 
surrectionem  exposuit  eis  ulilitatem  fiuae  passio- 
nis. 

k,  ''J  M.  '^  L.  « 

Vos  vocatis  me^  Magister  et  Domine;  et  bene  diei' 
tis,  Sumetenim, 


iOS 


A. 


ZACHAIUiE  CnRYSOPOLITANl  EPISCOPI  ^ 

117  A  tis,  sed  in  misso  auctoritas  mitteniis  commcDda- 

tur.  Quisque  ergo  sic  missum  accipiat,  ut  in  eo 
mittentem  attendat ,  ut  in  Petro  Ciirislum ,  scilicet 
in  servo  dominum ,  in  Christo  patrem,  scilicel  k 
unigenito  genitorem.  f  Acute  intuendura  es(,  qni^ 
in  hoc  loco  hujus  operis  ordo  Cnecos  pariler  et 
Latinos  docet  et  corrigil,  Craeci  quidemjuxta  Joan- 
nis  Evangelium  rectius  quam  Latini  sentire  videD- 
tur,  quod  pro^dicta  coena  cum  ablutione  pedum, 
fuerit  anle  diem  festum  paschae ,  dum  adhuc  fer- 
mentatum  comederetur.  Errant  aulem ,  quia  diouit 
Dominum  tunc  anticipando  comedisse  cum  discipu- 
lis  paschalem  agnum,  et  luuc  instiluisse  sacra- 
menta  carnis  sanguinisque  sui,  ideoqae  in  ferme&- 
tato  sacrificant.  Addunt  eliam  Dominum  ipso  die 


Si  ergo  tavi  pcdes  vestros  Dominus  et  Magister,  et 
•«os  debetis  alter  alterius  lavare  pedes. 

Et  ad  lilleram,  et  ad  myslicum  sensum  hoc  debet 
impleri.  Ad  litteram,  ut  per  charitatem  scrviamus 
invicem,  non  solum  in  lavando  pedes  fratrum,  sed 
in  omnibus  necessitatibus  adjuvando.  Ad  mysticum 
intelleclum ,  ut  sicut  ille  nobis  pocnitentibus  peccata 
dimittit,  ita  et  nos  dimittamus  fratribus.  Et  sicut 
ille  lavit  nos  a  peccatis,  interpeliando  Patrem  pro 
nobis,  ita  et  no»  oremus  pro  fratribus. 

Exemplum  enim  dedi  vobis^  ut  quemadmodum  ego 
feci  vobiSf  ita  et  vot  [aciatis, 

[AuGusT.]  Hoc  est,  Petre,  quod  nesciebas  quando 
lavari  pedes  non  sinebas.  Hoc  tibi  sciendum  postea  B  pagchae  crucifixum  fuisse  ad  meridiem,  et  adboc 


promisit  Dominus.  Est  consuetudo  apud  plerosque, 
\it  cum  se  invicem  hospitio  suscipiunt,  pedes  sibi 
lavent.  Ubi  apud  sanctos  haec  consuetudo  non  est, 
«orde  faciunt ,  sed  melius  est  ut  manibus  Hat,  quod 
Christus  fecit.  In  quo  admonemur,  ut  confessi  in- 
vicem  delicta  nostra,  oremus  pro  nobis,  sicut  Chri- 
istus  interpellat  pro  nobis. 

A.  \lf  M.  ^»  L.  '^ 

Amen  amen^  dico  vobis :  Non  est  servus  major  do- 
mino  itto,  neque  apostolus  major  eo  qui  misit  iltum, 
•Si  hcBC  scitis,  beati  eritis  si  feceritis  ea. 

Non  inteliigii  Judam  fore  beatum  cum  caeteris  fa- 
rJentibus  ea,  quse  ipse  Dominus  fecit  el  docuit.  Et 
lioc  est  quod  sequitur, 

119 

X 


A. 


Non  de  omnibus  tobis  dieo :  Ego  scio  quot  etegerim. 
I^ed  ut  impteatur  Scriptura.  Qui  manducat  mecum  pa- 
nem,  tevabit  contra  me  calcaneum  suum. 

Judas  levavit  contra  eum  calcaneum  snum  boc 
«st,  conculcavit  eum  in  quantum  potuit.  Alia  vero 
iranslatio  psalmi  sic  habet :  Homo  pacis  mem  in  quo 
speravi^  qui  edebat  panes  meos^  magnificavit  super 
me  supptanlationem  {Psat,  xl).  Elegit  quidem 
Dominus  Judam  ad  illud,  quod  de  eo  factum  est  in 
flalulem  aliorum,  undecim  vero  elegit  sibi  sequaces, 
ut  beati  fierent.  Unde  alibi :  Etegi  vos  duodecim,  et 
unus  diabolus  est  {Joan.  vi). 

Amodo  dico  vobis^  priusquam  fiat,  ut  credatis  cum 
faetum  fuerit^  quia  ego  sum. 

Ac  si  dicat :  Hucusque  toleravi  et  tacui,  sed  jam 
noto  proditorem  antequam  fiat,  quod  cito  facturus 
est,  ut  postea  credatis  quia  ego  sum  ille  de  quo 
Scriptura  illa  praedixit.  Cum  igitur  exemplo  suo  do- 
cuerit  apostolos  humiliatioiiem  et  calcanei  passio- 
nem,  supponit  quo  consoletur  eos  honorem,  quod 
ipse  et  Pater  in  eis  recipietur 

A.  *f  M.  ^  R.  *  L.  ''' 

Amen  amen  dico  vobis,  qui  accipit  si  quem  misero^  me 

accipit.  Qui  autem  me  accipit^  accipiteum  qui  me  misit. 

In  verbis  islis  non  unitas  naturae  missi  et  mitien- 


confirmandum  inducunt,  quia  Judxi  nolueruntiD- 
trare  i*n  praetorium ,  scilicet  Pilati  domum,  ne  con- 
taminarentur,  sed  comederent  pascba,  non  intelli- 
gentes  pascha  nisi  esum  agni.  Cum  igitur  patenter 
contrarii  sint  Iribus  evangelistis,  impudenlcr  di- 
cunt  Joannem  in  bac  parle  correxisse  eos.  Sed  con- 
stat  omnes  eodem  spiritu  locutos  fuisse,  et  siii 
uno  errarent,  in  aliis  minus  eis  crederetur. 

f  Acute  intuendum  si  prcedicta  ama  fuit  eadisn 
qua:  pauto  post  commemoratur,  quomodoanudkm 
festum  paschoi  facta  est  ?  Sed  supradictum  est  et  ixm 
azymorum  pro  pascha^  et  pro  diebus  azymorum,  fliw- 
rum  primus  et  ultimus  major  cuttu  Itabebatuft  pm 
Q  pascha.  Vnde  Joannes  dicit :  Ante  diem  feslum  pis- 
chae,  vocando  pascha  primum  diem  sotemnitalit  le* 
qucntis^  id  est,  sextam  feriam.  Cra*ci  vero  nonUlMM 
diemy  cujus  vespere  tuna  quartadecima  appanit,  ud 
solum  sequentem  vocant  diem  paschw  et  immolathm 
agni,  dicentes  Dominum  quinta  feria  anticipand^cih 
medisse  cum  disciputis  paschatem  agnum^  et  tunc  ii- 
stituisse  sacramenta  carnis  sanguinisque  sui^  dum  ad- 
huc  fermentatum  comederetur,  ideoque  in  fermenistt 
sacrificant.  Dicunt  itaque  Dominum^  etc 
CAPUT  CLV, 

M.  ?  R.  ^«^  L.  *^ 

Prima  autem  die  azymorum  accesserunt  aiscipuhd 
Jesum,  dicentes :  Ubi  vis  paremus  tibi  comederepaschl 
Tv  [Beda.]  Non  babemus  domicilium ,  non  habeimis 
tabernaculum.  Audiant  boc,  quibus  est  curain  aedi- 
ticandis  domibus  marmoreis  et  in  laquearibus  »b 
reis.  Cognoscant  omnium  Dominum  quia  locua 
ubi  reclinaret  non  habuit.  Prima  dies  azymonuB, 
dicitur  bic  decima  quarta  dies  primi  mciisis,  quando 
abjecto  fermento ,  pascha  (id  est,  agnus)  occideta- 
tur  ad  vesperam.  Quod  exponens  Apostolus,  ait: 
Etenim  pascha  nostrum  immotatus  est  Christns  (/ 
Cor.  v).  Quamvis  enim  sequenti  diCt  id  est,  decintt 
quinta  luna,  sit  crucifixus,  tamen  bac  nocteqB^ 
agnus  immolabatur,  camis  sanguinisque  sni  mysl^ 
ria  celebranda  discipulis  suis  tradidit,  et  a  Jedcis 
tentus  ac  ligatus,  ipsius  immolationis  (id  csl,  p^^' 
sionis  suae)  sacravit  exordium. 


W7  IN  UNUM  EI  QUATUOR  LILER  QUARTUS.  498 

At  Jesn  dixit:  Ite  in  civitatem,  et  inlroeuntibu$  A  Temjm$  meum  prope  e$l,quo  ituru$  $mn  ifi  mmido 

ad  Patrem.  Gum  discipulis  discumbebat,  quia  eis 


9obi$ ,  occurret  vobi$  homo  amphoram  aqvce  portan$ 
Sequimini  eum  in  domum  in  quam  intrat »  ad  quem- 
damy  et  diceti$  domino  domu$ :  Magi$ter  dicit :  Tem-' 
fm$  meum  prope  e$t,  apud  te  facio  pa$cha  cum  di$ci' 
fmtis  mei$,  Et  ip$e  demon$trabit  vobis  easnacuLum 
grande  $tratum^  et  illic  parate  nobi$,  Et  abierunt  di- 
sciputi  eju$^  et  invenerunt  $icut  diait  eh,  et  parave^ 
runt  pascha. 

[AvBKos.]  Sicut  Deus  cunctontm  praescius  cum 
discipulis  loquitur  de  his  qua  alibi  geruntur.  [Hie- 
RON.  Beda.]  Mystice  civitas  Ecclesia  est ,  quse  muro 
fidei  cingitur.  Homo  occurrens,  primitivus  populus 
est.  Ampfaora  aquae,  lex  iitterae.  Vel  ita :  Paraturis 
pascha,  bomo  amphoram  aquae  portans  occurrit, 
ul  ostendatur  mysterium  pascbx  Domini  celebran-  ^ 
dum  pro  ablutione  mundi.  Aqua  quippe  lavacrum 
gratiae,  ampbora  mensnram  virlutnm  signiQcat,  vel 
perfectam  mensuram  expleti  teniporis,  quo  dignum 
cral  hoc  geri.  Aiiter :  Amphora  fragilitatem  de- 
signat  eorum,  per  quos  baec  gratia  erat  ministranda. 
Unde  :  habemu$  the$aurum  i$tum  in  vasi$  fictilibu$ 
{l  Cor.  iv).  Gonsulte  el  aquae  bajuli  et  Doraini  do- 
mus  tacita  sunt  vocabula,  ut  omnibus  verum  pas- 
cha  celebrare  volenlibus,  id  est,  Ghristi  sacramen- 
tis  imbui,  eumque  suae  mentis  ofticio  susciperc  qua> 
,rentibus,  facultas  danda  signetur.  Goeiiactiluin 
magnum,  lez  spirilualis  est,  quae  de  angustiis  litterae 
egrediens  in  subliini  loco  recipil  Salvatoreni.  Nam 
qui  adhuc  litteram  occidentem  servat,  et  non  aliud  q 
ia  agno  quam  pecus  intelligit,  iste  nimirum  in  imis 
pascha  facit.  At  qui  aquae  ba}ulum,  hoc  est,  gratia; 
praeconem  in  domum  Ecclesiae  fuerit  secutus ,  bic 
per  Spiritum  vivificantem  in  altitudine  mentis  Ghri- 
fito  mansionem  praeparat.  [Hieron.]  Ideoque,  inquit, 
sequimini  eum^  qui  ducit  in  altum,  ubi  Gbristus  cum 
disc^pulis  sublimium  virtutum  delectationereficitur. 
Unde  Rahab  exploratoribus  mandat,  ut  non  irent 
per  ima,  sed  per  excelsa  (Josue  ii).  Amplius :  Ga- 
naculum  Ecclesia  magna  est,  quae  narrat  nomeii 
Domini,  strata  varietate  virtutum  et  linguanim, 
u(ide  illud  :  Circumamicta  varietate  {Psal.  xliv),  in 
qua  paratur  Domino  pascha ;  Dominus  domus ,  Pe^ 
trus  apostolus  cui  Dominus  domum  suam  credidit, 
nt  sit  una  fides  sub  uno  pasiore.  [August.]  Quod  D 
vero  Marcus  Lagenamj  Lucas  dicil  amphoram  unus 
vasis  genns,  alter  modum  significavit. 

M279    D       lei    T        121 
•    lu    K.         L. 

Vespere  aulem  [acto^  venit  et  discumbebat  cum 
duodecim  discipuUs  $uis. 

Oinnia  sic  agit  Judas,  ut  tollatur  suspicio  prodi- 
toris,  nam  discumbit  cum  aliis  discipulis.  Vespera 
diei  vesperam  indicat  mundi;  circa  undecimam 
namque  horam  veniant  novissimi,  qui  primi  dena- 
rium  vita»  accipiunl »lernae  (Matth.  xx).  Aiite  crucem 
Abraham  erat  in  inferno ,  ei  post  crucem  lairo  erat 
in  paradiso.  [Augcst.]  Aliler  :  Yespcraeral,  quando 
Yeros  Sol  ad  occasum  propcrabat,  cum  diceret : 


aetemam  vitam  praepafabat. 
Et  edentibu$  illi$  dixit : 


L. 


264 

X 


De$iderio  de$ideravi  hoc  pa$cha  manducare  vob  u- 
cum  antequam  patiar. 

[Beda.]  Desiderat  typicum  pascha  manducare,  et 
sic  passionis  suae  mysleria  deeiarare,  qualenus  et 
legalis  paschse  probator  existat;  et  ultra  velitet 
exhiberi.  carnaliter,  docendo  fuisse  figuram  veri 
Paschae.  In  cujus  rei  figura  defecit  manna ,  post- 
quam  comederunt  filii  Israel  de  frugibus  terrae,  nee 
usi  sunt  uUra  cibo  illo  (Josue  v). 

L.  ^i'  M.  ^  R.  *^ 

Dico  enim  vobis^  quia  ex  hoc  non  mandueabo  it* 
ludy  donec  impleatur  in  regno  Dei. 

[BcDA.]  Hoc  est,  non  ultra  Mosaicum  pascha  ce- 
lebrabo,  donec  in  Ecclesia ,  quae  est  regnum  Dei, 
spiritualiter  intellectum  compleatur.  In  hoc  regno 
Dominus  hodie  pascha  manducat,  quia  ea  quae 
Bf oyses  rudi  populo  carnaliler  observanda  pra*cepit> 
ipse  in  membris  suis  spiritualiter  exercet. 

A.  ^„V  M.  ^'  M.  '"^ 

Cum  hwc  dixi$$et^  turbatu$  e$t  spiritu^  et  protes» 
tatu$  estt  et  dixit:  Amen  amen  dico  vobis^  quia  unu$ 
€x  vobi$  tradet  me. 

Protestatur,  id  est,  praedicit  occultum  crimen,  ut 
videns  proditor  se  latere  non  posse,  poeniteat  facti, 
nec  tamen  designat  eum  ex  nomine,  ne  aperte  coar- 
gutus,  impudentior  fiat.  Mittit  ergo  crimen  in  nu- 
mero,  ut  conscius  poenitentiam  agat.  Turbatus  est 
Domimis  potestate,  transfigurans  in  se  afliectum  no^ 
strae  infirmitatis.  [August.]  Ergo  quando  turbamur, 
non  desperemus.  Pereant  argumenta  pbilosopho- 
rum,  qui  negant  in  sapientem  cadere  pcrturbationes 
animorum.  Turbatur  animus  Ghrislianus ,  non  mi- 
scria,  sed  misericordia.  Quod  enim  Dominus  tur- 
batur  spiritu,  significat  turbandos  spirituales  ci 
ch;iritate,  cum  urgens  causa  zizania  a  tritico  ante 
n)e.3sem  cogit  separare. 

R.  ''^  M.  ^  L.  ^  A.  *^ 

At  iUi  coeperunt  contri$tari  el  dicere  singulatim: 
Nunquid  ego  sum,  Domine  ? 

Noverant  undecim  apostoli  quod  uibil  tatecogita- 
rant,  sed  plus  crcdunt  magistro  quam  sroi,  et  li* 
menles  fragilitalein  suam,  tristes  quaerunt  de  pec- 
calo,  cujus  non  habent  conscientiaui. 

R.  '^  M.  ^'  L."^ 

Quibus  ait :  Qui  intingit  mecum  manum  in  catino^ 
hic  me  tradet. 

Gaeteris  contrislatis  et  retrahentibus  manus,  ct 
interdicenlibus  cibos  ori  suo,  Judas  impudentia  qnst 
proditurus  erat  magistrum,  manum  mittit  in  paro-^ 
psidem,  ut  audacia  bonam  conscientiam  mentiretut. 


m 


ZACHARIiE  CHRISOPOLITANI  EPISCOPI 


soo 


£t  nolandum  qaod  omnes  duodecim  de  eodem  vase  A     Dominus  per  buccellam  tinctam  suum  exprimU 


in  circuitu  cibos  cum  Domino  sumebani,  in  coena- 
culo  slrato,  quasi  jacendo,  more  antiquo  recumben- 
tes.  Alioquin  proditor  per  intinctionem  mauus  ex- 
presse  nolatus  esset,  si  nullus  de  aliis  ad  escam  Do- 
mini  manum  extendisset.  [Augcst.]  Quod  vero 
Matthasus  paropsidem^  Marcus  caiinum  dicit,  unus 
quadraluram  vasis, ,  alter  quia  esset  iictile  desi- 
gnal. 

Filius  quidem  hominis  vadit^  ticut  scriptum  est  de 
ilh, 

M.  'f  R.  ^" 

Ycs  autem  homini  iUi^  per  quem  Filius  homini$  tror 
detur. 


traditorem,  fortassis  per  panis  tinctionem^  illius 
significans  fictionem.  Non  enim  omnia  quae  intin. 
guntur  abluuntur,  sed  nonnuUa  tinguntur  i\t  iofi- 
ciantur.  Si  autem  bonum  aliquod  hsBC  tinctio  sigoi* 
licat,  eidem  bono  ingratum  non  immerilo  seciu 
est  damnatio.  Nota  quia  intraverat  Satanas  in  t-or 
Jud%,  quando  |pactus  est  cum  Judaeis  prelium  de 
jsanguine  Domini,  ut  ait  Lncas.  Yenerat  ergoad  cce- 
nam,  babens  diabolum  in  cogitatioue ;  post  panena 
vero  intravit  in  eum,  non  ad  boc  ut  alium  tenlaieiv 
sed  ut  proprium  possideret.  [Avgcst.]  Intral  enim 
In  cor,  immittendo  iniquas  persuasiones  cogitatio- 
nibus  iniquorum.  Sed  nunc  intelligere  debenius  a 
diabolo  Judam  pleuius  esse  possessum,  sicul   apo- 


[HiERoif .]  Pojna  praedicitur,  ut  qui  pudore  non  g  stoli  qui  jam  post  resurrectionem  acceperant  Spiri- 


vincitur,  timore  corrigatur.  [Beda.]  Etiam  hodie 
vas  illi  qui  altaribus  sacrosanctis  malignus  accedit, 
et  praecordiis  aliquo  scelere  pollutis. 

Bomum  erat  et,  si  natus  non  fui$$et  homo  ilte. 

Si  in  utero  matris  mortuus  fuisset,  ne  vivus  na- 
ficeretur,  in  comparatione  maii  quod  postea  prome- 
ruit,  bonum  sibi  esset.  [Hieron.]  Sic  dicitur  Ponti- 
£um  mare  dulcius  quam  caetera  maria,  id  est,  mi- 
nus  amarum.  Yel  usitate  et  simpliciter  dictum  est, 
multo  melius  esse  non  subsistere,  quam  male  sub- 
fiistere,  ut  si  de  aliquo  pessimo  diceretur  :  Mclius 
esset  illi  si  nunquam  fuisset. 

A.  ?  M.  ^  R.  '''  L.  "^ 

A$piciebant  ergo  ad  invicem  discipuli  hcesitantes  de 
quodiceret, 

L.  T  M.  "^  R.  '''  A.  ''' 


R. 

Et  qucerentes  inter  se,  quis  esset  ex  eis  qui  hoc  fa- 
eturus  esset. 

Ai25 
•       X 

Erat ergirecumbens  unus ex di$cipuli$  eju$  in  sinu 
Je$Uj  quem  diligebat  Je$us, 

[AcGusT.]  Quid  dixerit  in  sinu,  paulo  post  ait, 
ubi  dicit  $upra  pectu$  Je$u.  Ipse  esl  Joannes,  quem 
diligebal  Jesus  non  plus  omnibus,  sed  familiarius, 
iit  adolescentem,  ut  cognatum,  ut  virginem,  in  quo 
formam  conleroplativorum  proposuit.  [  AugusI.  [ 
Eral  enim'  consuetudo,  ut  seriptor  gestorum  cum 
ad  se  veniret,  tanquam  de  alio  loqueretur.  Per  si- 
num  significatur  secretum,  de  quo  bibit  divinitatis 
fiacramentum. 

Innuil.ergo  huic  Simon  Pttru$,  et  dieit  ei :  Qui$ 
e$t  4e  quo  dicit?  Itaque  cum  recubui$$et  ille  $upra 
pectue  Je$u,  dieit  ei :  Domine,  qui$  e$tl  Re$pondit 
Je$u$ :  Ille  e$t  cui  egq  intincium  panem  porrexero. 

Interrogat  Petrus  Joannem  non  verbis,  sed  nutu 
corporis,  Joannes  Dominum  familiari  consilio,  cui 
submissa  voce  exprimit  proditorem. 

Ai24     T        2ti2 
•      IX     1j« 

Et  cum  intinxi$$et  panem,  dedxt  Judce   Simoni$ 

ttc  ariotis.  Et  posl  buccellam  tunc  introivit  in  illum 

SM  anat. 


tum  sanctum  insufflante  Domino  et  dicente  ?  Acci- 
pite  Spiritum  sanctum  (Joan.  xx),  postea  plenius 
acceperunt  in  die  Pentecostes  (Act,  ii). 

Ai25 
•       X 

Dicit  ei  Je$us :  Quod  facts^  jac  citius, 

[HiLAR.]  Non  praecepit  facinus,  sed  praedixil, 
dans  in  bc  polestatem,  ul  quia  voluntatis  crimen  pro 
facto  pensatur,  invidia  perageret  re,  quod  toIuq- 
tate  jam  faceret.  Festinat  Dominus  in  bonum  salous 
ftdelium,  quod  Judas  operatur,  sed  non  sibi.  Multi 
quippe  bonum  ut  Judas  faciunt,  sed  nibil  iiroficit 
illis. 

Uoe  autem  nemo  scivit  di$cumbentium,  ad  quid  di- 

^  xerit  ei,  Quidam  enim  putabant  quia  loculos  habe' 

bat  JudaSy  quod  dicit  ei  Jesu$ :  Eme  ea  quee  ojmt 

$unt  nobi$  ad  diem  festum^   aut  egenis  ut  aliquid 

daret, 

[AuGusT.]  Habebat  Dominus  loculos,  obiala  fidc^ 
lium  conservans  suorum  necessitatibus.  Tunc  eccJe- 
siasticae  pecuniae  forma  est  instituta,  ul  intelligere- 
mus,  quod  praecepit  non  cogitandum  de  craslino, 
non  ad  boc  fuisse  praeceptum,  ut  nihil  pecuniae  ser- 
vetur  a  sanctis,  sed  ne  Deo  pro  isla  servialur,  ei 
propter  inopiae  timorem  justitia  deseralur. 

M.  ^ 

Re$ponden$  autem  Juda$  qui  tradidit  ettm ,  ifuni  : 
Nunquid  ego  $um,  Rabbi  ? 
0  [AuGusT.]  Ne  tacendo  se  prodere  viderelur,  inter- 
TOgat  sicut  alii.  In  hoc  quod  ait  Rabbi,  jungit  afle- 
ctum  blandieniis,  el  magistrum  vocal,  quasi  exce- 
set  proditionem. 

Ait  illi :  Tu  dixi$ti, 

Cogilando  aliquid  dicitur,  juxta  iUad :  Dixerumi 
apud  $emetip$o$.  Gonstat  itaque,  quia  Judas  corde 
dixit  et  ratum  habuit  se  esse  prodilorem.  Coofou- 
tur  ergo  cum  audit :  Tu  dixi$ti;  nec  lamen  aliis 
aperte  expnmitur.  Potesl  enim  inlelligi  quasi  Do- 
minus  diceret:  non  ego  dixi. 

A129 
•       X 

Cum  ergo  aeeepisset  iUe  bucceilam,  exiii  eontivf. 
Erat  autem  nox. 


»  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUI"^.  5t)« 

[AcGusT.]  Quia  bono  male  usus  est,  haec  pr*-  A  iransiil  ad  novumpascba,  ul  pro  carne  et  sanguinc 


sumptio  peccata  auxit,  ut  aperte  a  Domino  recede- 
ret.  Nox  autem  congruit  sacramento  :  erat  enim  qui 
exiit,  filius  tenebrarum,  faciens  opera  tenebrarum. 

Cum  ergo  exiisset,  dicit  Jesus :  Nunc  clarificatus 
est  Filius  hominis  et  Deus  clarificatus  est  in  eo,  Si 
Deub  clarificatus  est  in  eo,  et  Deus  clarificabit  eum 
in  semelipso^  et  continuo  ciarificabit  eum, 

Exeunle  Juda  pro  quo  dicebatur,  non  estis  mundi 
omnes^  remanserunt  soli  mundi  cum  suo  mundatore. 
In  hoc  significata  est  clarificatio  Cbristi,  in  qua 
separalis  nialis,  manebit  in  aeternitate  cum  sanctis. 
Cum  enim  iransibil  mundus,  nemo  in  populo  Chri- 
sti  remanebit  immundus.  Et  quia  res  significantes 
tanquam  significatae  appellantur,  ul  petra  non  dici- 


agni,  suae  carnis  et  sanguini^  sacramcr.tiim  in  pane 
et  vino  monstraret.  Frangit  panem  quem  porrigjt. 
ut  ostendat  corporis  sui  fractionem  non  sine  sponte 
sua  futuram.  Quod  ait  discipulis,  tale  est  :  Accipita 
pt  mente  et  corpore,  comedite  et  (id^  el  ore,  servan- 
tes  in  corde  Ipreiium  redemplionis  vestrae,  videlicet 
corpus  meum  quod  provobis  datur.  > 

166    T        267 


M.  =?  H. 


L. 


Et  accipiens  calicem  gratias  egit^  et  benedixit  ei 
dedit  eisy  dicens  :  Bibite  exjioc  omnes.  Hic  est  san^ 
guis  meus  Novi  Testamenti,  qui  pro  vobis  el  pro  tfittA» 
tis  effundetur  in  remissionem  peccaiorum, 

[Beda.]   Accipiens  calicemj  gratias  egit.  Ob  hoo 


Uir,   signifirabat  Christum,  sed  eral  Chrislus;  ita  B  „i^i,„„,  q„.j^  ^^^^,^  ^.^^^^y^^  ^r^,,^^  ^^  „^^^  ^ 


non  dicit,  nunc  significata  est  clarificalio,  sed  cla 
rificatus  est  Filius  hominis,  id  est,  Deus  ciarificalus 
esi  in  eo,  quia  hxc  est  clarificatio  Filii  hominis. 
Quod  quasi  exponens,  subdit  :  Si  Deus  ciarificatus 
esi  in  €o,  quia  non  venit  facere  voluntatem  suam, 
sed  Patris ;  et  Deus  glorificabit  eum  in  se  Deo,  et 
continuo  fiet  iiaec  glorificatio.  Statim  namque  post 
mortem  resurget  humana  natura  inimortali  aeterni- 
Late,  in  quo  apparebit  Deum  habere  in  se,'qui  eam 
resuscitabit.  Vel  quia  mo^  futura  qua&i  jam  facta 
repuUnlur,  potest  et  ita  intelligi :  Ecce  traditor  in- 
ducit  mercatores  mortis,  flagella,  crucem,  sed  glo- 
ria  triumphantis  est  haec.  Nunc  clarificabitur  Filius 


tura.  Ulique  Patri  gratias  egit,  nobis  tribuens  exem. 
plum  glorificandi  Deum  in  omni  bona  inchoalione. 
Vel  ita :  Accipiens  calicem  passiouem  suam  praefigu- 
rantem,  gratias  egit  de  redemptione  humano  generi 
collata  per  illam.  Gratia  enim,  non  meritis  salvati 
sumus  a  Deo.  Pater  igitur  quid  unusquisque  facere 
debeat  in  flagello  propriae  culpae,  quandoquidem 
Patri  aequalis,  aequanimiter  tulit  flagella  culp» 
alienae.  Hinc  est  quod  ait :  Bibite  ex  hoc  omnes,  et 
ore  et  corde,  ut  sitis  parlicipes  passipnis  meae. 
Unde  apostolus  :  Si  compatimur,  et  conregnabimus 
(Rom,  viu).  Benedixit  Dominus  calicem  eadem  coe- 
lesti  benedictione  qua  et  panem ;  quia  passionem 


hominis,  quia  sancti  qui  in  tenebris  exspectant,  vi-      suam  constituit  hostiam   sufficientem,  qua  mundus 


debunt  Deum,  anima  ejus  ministrante  quam  cito  ex- 
spirabit.  £t  hoc  est,  quod  dicit  Deum  clarificari  in 
eo.  Si  Deus  clarificabitur  in  eo,  id  est,  in  merabris 
ejus,  ut  expositum  est,  constat  quia  Deus  et  glorifi- 
cabit  eum  in  seipso,  et  continuo  giorificabit,.  ne 
diflferatur  ejus  immortalis  resurrectio  ut  aliorum. 
CAPUT  CLVI. 

165    T        266     i       67 


M.  r  R.  '"^  L.  *^  A. 


Camanlibus  autem  eis,  accepit  Jesus  panem,  et  bene- 
dixitf  ac  fregit^  deditque  discipuiis  suis  ,   dicens : 
,Accipite    et  comedite»  Hoc  est  corpus  meum,  quod 
pro  vobiedatur, 

[HiERON.]  Postquam  typicum  pascha  fueratimple- 
lum,  etagni  carnes  cum  apostolis  comederat,  assu- 
mil  panem  qui  confortat  cor  hominis,  et  ad  verum 
pascbae  trausgreditur  sacramentum,  ut  quomodo  in 
praefiguratione  ejus  Melekisedech  summi  Dei  sacer- 
dos  panem  et  vinum  fecerat^  ipse  quoque  in  veritats 
sui  corporis  et  sanguinis  repraesentaret.  Beda  in 
Harcum  :  c  Panem  gratia  certi  sacramenti,  prius^ 
quam  frangeret,  benedixit;  quia  naturam  humanam 
quam  passurus  assumpsit,  gratia  divinae  virtutis 
impteyit.  Benedixit  et  fregit,  quia  hominem  assum- 
ptum  iu  morti  subdere  dignatus  est,  ut  ei  divinse 
immortalitatis  inesse  potentiam  demonstraret  per 
citam  resurrectionem.  >  Idem  in  Lucam  :  c  Finitis 
paschae  veteris  solemniis,  qjoue  in  commemoratio- 
nem  antiqiiae  liberationis  d(^  ^gypto  agpbantiir^ 


Deo  reconciliatur.  Unde  Apostolus  :  Milii  absit  glo- 
riariy  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  (Ga^ 
lat.  vi).  Hic  est,  inquit,  sanguis  meus,  Novi  Te^ 
stamenti  confiripator.  Yetus  autem  Testamentum 
hircorum  et  vitulorum  fuit  sanguine  dedicatum. 
Igitur  quia  impossil»le^st  sangmine  hircorum  peecata 
tolli  (Hehr.  x),  necessario  efifundilur  sanguis  Christf 
in  reniissionem  peccatorum.  Pro  multis  effunditur^ 
quia  non  omnes  emundat,  quamvis  emundare  omnes. 
sufliceret,  si  fide  ac  dilectione  et  sacramentorum. 
participatione  virtutem  ejus  atliugerent. 

Dico  autem  vobis,  non  bibam  amodo  de  hoc  geni^ 
minevitis,  usque  indiem  iiium,  cum  iiiud  bibam  vor 
biscum  novum  in  regno  Patris  mei. 
j)  De  carnalibus  transit  ad  spiritualia.  Testatuy 
Scriptura  populum  Isracl  appellatum  esse  vineam. 
Dicit  ergo  Dominus  se  de  hac  vinea  non  bibiturum, 
nisi  in  regno  Patris  sui.  Regnum  Patris,  fidem  puto 
esse  credentium.  Unde  apostolus  :  Regnum  Dei 
intravosest  (Luc.  xvu).  Attendite  dictum  esse  Pa- 
triSi  non  Dei.  Omnis  pater  nomen  est  filii.  Cum 
enim  credidednt  in  Deum  Patrem,  et  adduxerit  eoi 
Pater  ad  Eilium,  tunc  de  vino  eorumbibet  Dominusi» 
et  in  similitudinem  Joseph  inebriabitur  cum  fratrL- 
bus  suis  (Gen.  xliii).  Sensus  est :  Deinceps  non 
delectabor  in  sacrificiis  Synagogae,  donec  credat  in 
Patrem^meum  et  in  me,  el  in  Ecclesia  fideliter  imf- 
inolet  sacriflcium  caruis  meae  el  sanguinis  mel. 
Quod  rum  fecerit,  tunc  fribam v  boc  es(,  delectabor 


505  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  5« 

TobiscuminrenovationesuaperOdemEcclesiae.Beda  A  in  siHis  excepit,  dicens,  pro  muUis.  YenimtaiBen 


in  Marcum  :  c  Passurus  Dominus,  ait :  Jam  non 
bibam  de  genimine  vilis.  Ac  si  aperte  dicat :  Non  ul- 
tra  carnalibus  cxremoniisdelectabor,  in  quibuscar- 
jialis  agnus  iocum  tenet.  Aderit  enim  tempus,  me 
resurgentc,  cum  ego  subiimatus  in  gloriam  vitae 
immortalis,  vobiscum  fungar  de  salule  hujus  populi 
fonte  gratiae  spiritualis  regenerali.  >  Idem  inl.ucam: 
c  Potest  simpliciter  accipi,  quod  ab  hora  coenae 
iisque  ad  teropus  resurrectionis,  vinum  bibiturus 
non  esset.  Postea  namque  manducavit  et  bibit,  u\ 
ait  Petrus  Apostolus  :  qui  manducavimus  cum  iUoy 
postquam  resurrexit  a  mortuis  (Act,  x).  >  Multo  ta- 
men  consequentius  intelligitur,  ut  ncget  se  ultra 
gustaturum  typicum  potum,  donec  manifestata  glo- 


quia  simul  potuerunt  fieri  quae  simul  dici  non  pot^ 
sunt,  ordo  hujus  libri  nil  repugnat  exislimantibtts 
Dominum  dislribuisse  aacramentum  corporis  et  saa- 
guinis  sui,  antequam  per  buccellam  tinctam  suvm 
exprimeret  traditorem.  Nunc  autem  gralia  tanli  sa- 
cramenti,  quod  per  excellentiam  dicitur  eucharisUa, 
id  est,  bona  gratia,  videamus  sacramenta  instituU 
esse  propter  eruditionem,  humiliationem,  exercila- 
tionem.  Eruditioest,  quod  mens  per  visibilia  pro- 
movetur  ad  invisibilia  intelligenda,  Magna  quoque 
humilitatis  exhibitio  est  in  istis  visibilibus  et  homine 
multum  inferioribus,  a  Deo  saiutem  quxrerct  quam 
superbia  perdidit.  Cum  enim  non  possit  homo  esse 
sine  exercitatione,  ut  removerelur  a  mala  et  saper- 


Tia  resurrectionis,  regni  Dei  lides  mundol  adveniat.  ^  flua,  et  exerceret  se  in  bona,  instituit  Deus  sacra- 

menta  et  eorum  certa  loca,  ut  in  ecclesia  audiatur 


L. 

Hoc  facite  in  meam  commemorationem. 

Hocexponit  Apostolus  ,  dicens  :  Quotiescunque 
pianducalis  panem  iiunc  et  caUcem  bibitis^  mortem 
Domini  annuntiate  donec  veniat  (J  Cor.  i).  [Hiero.n.] 
Hanc  ultimam  memoriam  nobis  reliquit  quemadmo- 
dum  si  quis  peregre  proficiscens,  aliquod  pignus  ei 
quem  diligit,  relinquat,  ut  quotiescunque  illud  vi- 
derit  possit  et  ejus  beneficia  et  amicitia  memorari. 
Quem  si  ilie  perfecte  dilexil,  sine  ingenti  illud  desi- 
derio  vel  flelu  non  potest  videre.  Ideo  hoc  Salvator 
tradidit  sacramcntum,  utperlioc  semper  coramemo- 


missa,  suscipiatur  eucharistia  et  similia.  Consistit 
autem  sacramentum  in  rebus,  factis,  diclis.  Res 
autem  sacramentales  sunt,  ut  aqua,  oleum,  et  simi- 
lia.  Facta,  ut  baptizandorum  submersio,  insufllatio. 
Dicta,  velut  sanctse  Trinitatis  invocatio. 

Et  notandum  quanta  sit  conversio  in  rebus  sacra- 
mentalibus  ex  virtute  divinae  consecrationis.  Indif- 
ferenter  enim  se^habent  ad  communes  usus  ante 
consecrationein ;  sed  virtus  nimirum  divins  benedi- 
ctionis  omnino  conVertit  eas  ad  spiritnalia.  HiDC 
est  juxta  censuram  canonum,  quod  aqua  baptisma- 
tis  usu  spirituali  expleto  effunditur  in  diversorio ; 
iremur,quiapronobis  mortuusest,  Nametideo  cum  p  ehrisma  et  eucharistia  pro  vetustate  cremanior. 


accipimus,  a  sacerdotibus  commonemur,  quia  cor- 
pus  et  sanguis  est  Christi,  ut  non  simus  ingrati 
fantis  ejus  beneficiis.  Beda  in  Lucam  :  c  Panis  cor- 
pus  Cbristi  mystice  intelligitur,  vinum  vero  sanguis. 
Yerum  quia  et  nos  in  Christo,  et  in  nobis  Cbristum 
nianere  oportet,  vino  Dominici  calicis  aqua  misce- 
tur.  Unde  Joannes :  Aquce  populi  sunt  {Apoc.  xvii), 
£t  ideo  ne  dividamur  a  Christo,  non  licet  ofierri 
vel  aquam  solam  vei  vinum  solum,  sicut  ne<'.  gra- 
}kVKa  frumenti  soium  sine  aquae  admistione  in  panem. 
Quod  si  quem  movet,  cum  cocnatis  Salvator  aposto- 
lis  suum  corpus  ac  sanguinem  tradiderit,  quare  nos 
jejuni  eadem  sacramenta  percipiamus;  audiat  quia 
tunc  necesse  erat  typicum  pascha  consummari,  et 


etiam  ligna  dedicatae  Ecclesise  in  laicorum  cpera 
non  admittuntur  :  et  sic  de  c«teris.  Unitas  quo- 
que  cujusque  sacramenti  attendenda  est,  quia 
una  Ecclesia  in  unitate  fidei  unum  Deum  colit; 
uno  baptismo,  licel  in  diversis  locis  et  diversis 
temporibus  regeneratur;  una  confirmatione  contia 
adversa  munitur;  una  hostia  salutari  pnecipoe 
Christo  unitur,  quando  sacramentum  passionis  il- 
lius  cum  ore  ad  redemptionem  sumitur,  ad  imilan» 
dum  quoque  intenla  mente  cogitatur.  Sic  euim  san- 
guine  Christi  corpus  et  animam  linimus,  quia  san- 
guis  agni  super  utrumque  postcm  domus  Uberavit 
Hebraeos  ab  angelo  exterminatore  (Exod.  xii).  Igi- 
tur  sacramenlo  altaris  diligenter  attendenda  sunt. 


sic  ad  verum  Pascha  transiri,  nunc  autcm  in  honp-  D  institutio,  causa  institutionis ,  sacramenlum,  res 


rem  tanti  sacramenti  placuisse  magistris  Ecclesise, 
primo  nos  Dominic»  passionis participatione  muniri, 
et  spiritualibus  epulis  saiiari,  deinde  terrenis  dapi- 
bus  corpus  refici.  >  [August.]  Lucas  de  caiice  praj- 
occupavit  ante  bcnedictionem  panis,  et  postea  re- 
petendo  ordinavit  aliorum  ordine.  Quod  vero  post 
caliccmdatum,  traditorem  commemorat,  praitermissa 
recapitulare  videtur.  ProLal  enim  Ililarius  super 
Matthaeum,  proditorem  discessisse  priusquam  my- 
sterium  corporis  et  sanguinis  a  Domino  discipulis 
daretur.  Tunc  enim  bibentes  calicem  Doniini  poslea 
Becum  habituri  erant  in  rogno  Patris,  ad  quod  Judas 
dignus  non  fuerat.  Bibentibus  etiam,  nullum  exci- 
piens,  dixit :  Sanciuis  meus  effundetur  pro  vobis.  Sed 


sacramenti,  modus  consecrandi,  modus  sumendi, 
comestio  spiritualis.  Instilutio  est  :•  Hoc  facite  iu 
meam  commemorationem.  Causa  institutionis  iriplex 
est,  ut  scilicct  memoria  Dominica;  passionis  habea- 
tur,  (it  spiritus  hominis  purgetur  et  reficiatur,  ut 
infirmitas  humana  contra  frequentes  iapsus  robo- 
retur  et  muniatur.  Sacramentum  triplex  est,  quia 
in  pane  et  vino  et  aqua.  Et  est  panis,  sacramentuui 
Dominici  corporis,  illud  vero  incamatae  divinitatis. 
Estj  inquit  Apostolus,  magnum  pielatis  sacramen" 
tum^  quod  manifestatum  est  in  carne  (/  Tim.  iii). 
Unde  Augustinus  :  <  lUud  corpus  visibile  et  palpa- 
bile,  sacramentum  est  uivisibilis  forma^,  id  est,  pa- 
nis  coelestis  quo  vivunt  angdi.  Gum  enim  mhil  i» 


505  IN  UNCM  EX  QUATUOR  LlBEa  QUARTUS:  50C 

corpore  gesserit  aniroa  Christi,  nisi  quantum  Ver-  A  potest  cantare  nisi  Ecciesia.  Quotquot  in  Chrislo 

baptizamur,  panem  comedimus  angelorum,  etaudi- 


bum  cui  unita  est  inspirabat,  quis  non  videt  corpus 
esse  sacramentum  inhabitantis  Deitatis?  >  Yinum 
autem  sacramentum  sanguinis  est,  in  quo  intelligi- 
tur  anima.  Aqua  vero  \el  illius  aquae,  quae  iluxit  de 
latere  Christi,  vel  fidei  Ecclesiae,  ut  neque  Christus 
sine  Ecclesia,  neque  Ecclesia  sit  sine  Christo,  sed 
ejus  carni  et  animae  uniatur  et  conformetur.  Am- 
plius  :  Panis  est  sacramentum  corporis  Christi, 
quod  est  Ecclesia.  Unde  Hieronymus  in  Marcum  : 
c  Accepit  Jesus  panem*  Hgurans  corpus  suum  pane, 
quod  est  Ecclesia  praescns,  quod  accipitur  in  fide, 
benedicitur  in  numero,  frangitur  in  passionibus, 
datur  exemplis,  sumitur  doctrinis.  Format  sangui- 
nem  suum  in  calice,  vino  et  aqua  mistis,  ut  alio 


mus  Dominum  praedicantem  :  Meus  cibus  est^  ut 
faciam  voluntatem  ejus  qui  misit  me  (Joan,  iv).  Fa- 
ciarous  igitur  voluntatem  ejus  qui  mislt  nos  Patris , 
et  Christus  nobiscum  bibet  in  regno  Ecclesiae  san- 
guinem  suum.  Modus  consecrandi  pertinet  ad  gra- 
dum  sacerdotii,  ad  locum  veri  sacrificii,  qui  scili- 
cet  non  est  extra  Catholicam  Ecclesiam,  et  ad  ipsius 
sermonem  Domini.  Est  enim  sacerdolis,  verba  Do- 
mini  proferre  cum  intentione  consecrandi,  et  in 
persona  Ecclesiae,  dicere  :  offerimus.  Modus  etiam 
sumendi  tripliciter  dividitur.  Comestio  enim  alia  fit 
ore,  et  est  sacramentalis ;  alia  fit  corde,  et  est  rea- 
lis;  alia  fit  ore  et  corde  :  in  altero  [fii]  sacra- 


purgemur  a  culpis,  alio  redimamur  a  pcenis.  San-  B  mentum ,  in  altero    res  sacramenli.    Sola  sacra 


guine  namque  agui  domus  servantur  a  percussione 
angeli,  et  aqua  maris  Rubri  exslinguuntur  inimici , 
quae  sunt  mysteria  Ecclesiae  Christi.  Tres  eniui 
testes  sunt  aqua^  sanguis  et  spiritus  (I  Joan.  v). 
Aqua  ad  lavacrum,  sanguis  ad  pretium,  spiritus  ad 
resurrectionem.  >  Amplius  :  Panis  r^i  sacraroentum 
charitatis,  vinum  spei,  aqua  fidei.  Sine  quibus , 
scilicet  fide,  spe,  charitate,  unitas  et  conforroitas 
Chrisii  non  potest  esse.  Est  igitur  res  sacramenli 
h^ec  tripartita  Christi  conformitas  in  unitate  corpo- 
ris  Ecclesiae,  et  ipse  Christus,  qui  similiter  tripar- 
tita  ratione  comprehenditiir,  secundum  humanam 
naturam,  ex  anima  rationali  et  humana  came  sub- 


mentalis,  tantum  malorum  est,  qui  etsi  sub  visi- 
bili  specie  eleroentorum  corpus  Chrisii  accipiant, 
tamen  quia  nec  vere  credunt,  nec  diligunt,  pani 
coelesti  couuiri  non  possunt.  Sola  realis,  bonoruni 
est  tantum,  qui  etsi  sub  visibili  sacramento  car- 
nem  Christi  non  sumant ,  tamen  fide  et  dilectione 
panem  coelestem  manducant,  et  ei  couniuntur.  Undc 
Auguslinus  :  i  Quid  paras  dentes  et  ventrem  ? 
Crede  et  manducasti.  Realis  vero  et  sacramentalis 
comestio  junguntur,  cum  accipientes  in  pane  quod 
pependit  in  ligno,  accipientes  in  calice  quod  mana- 
vit  de  latere,  pertingunt  mente  usque  ad  esum  pa- 
nis  vitae.  Oris,   inquam,  perceptio  et  iucorporatio, 


sistens;  secundum  divinam,  ex  Yerbo  utriusque  in  ^  quae  est  in  assumendo  eucharistiam,  sacramentum 

.  ..£,,,.,..  J  ^  «  *•  •  J'  !_•  »»• 


unitate  personae  conjunctio.  Sed  hic  distinguendum 
est,  quia  Christi  visibilis  fornia,  nobis  modo  inviT- 
sibilis  res  est  visibiiis  sacraroenti  altaris  ;  et  invisi- 
bilis  forma  coclestis  panis,  quo  vivunt  angeli,  res 
est  visibilis  et  palpabilis  furroae  Chrisli.  Est  itaquc 
Christus  et  sacraroenturo  et  res  sacraroenti. 

Notandum  quia  prscdicta  conformitas  Christi  et 
Ecclesiae  pariter  et  caro  sanguis  Christi  appellatur, 
eo  quod  sit  proprius  effectus  incamationis  Yerbi  et 
finalis  causa  Domiuicae  passionis.  Ilinc  Hieronymus 
Paulae  et  Eustachio  in  Epistolam  ad  Ephesios  : 
c  Dupliciter  sanguis  Chrisli  et  caro  inlelligitur,  vel 
spiritualis  illa  atque  divina,  et  de  qua  ipse  dicit : 
Caro  mea  vere  est  cibust  et  sanguis  meus  vere  est 


est  comestionis  cordis  :  qua,  sicut  vcrbis  Hiero- 
nymi  praedictum  est,  manducamus  cum  Domino 
carnem  suam,  et  bibimus  cum  eo  sanguinem  suum. 
Hoc  est,  per  eflicaciam  carnis  suae  et  sanguinis  sui 
manemus  in  eo,  et  ipse  in  nobis.  Ilaque  alii  acci- 
piunt  corpus  Domini  ad  mortein ,  quia  non  attin- 
gunt  panem  vitac,  alii  accipiunt  ad  vilam,  quia 
couniuntur  cuni  Yerbo  vitse.  In  comestione  spiri- 
tuali  septem  debent  considerari  :  fides,  cogitatio, 
intelligentia,  memoria,  amor,  imitatio,  adhaesio. 
Honio  quippe  qui  comedit,  prius  buccellam  panis 
sumit,  et  iiide  ponil  in  os  et  dentibus  terit,  et  per 
salivam  de  capite  descendentero  ,  fit  cibus  ille  glu- 
tibilis,  et  sic  in  ventrem  descendit  :  inde  corpus 


potus  (Joan.  vi) ;  et :  Nisi  manducaveritis  carnem  D  roboratur,  et  spiritus  sustentatur.  Buccella  panis 


meam^  et  sanguinem  meum  bibcrilis,  non  habebilis 
titam  (Bternam  (ibid.);  vel  caro  et  sanguis  quae 
crucifixa  est,  et  qui  militis  effusus  est  lancea.  » 
Idem  ad  Ebidiam  in  libro  duodecimo  Questionum  : 
<  Audiamus  panem  quem  fregit  Dominus  discipulis 
corpus  ejus,  et  vinum  sanguinem  ejus.  Doroinus 
ipse  est  conviva  et  conviviura,  ipse  comedens  et  qui 
comeditur ;  illius  bibimus  sanguinem  ,  et  sine  ipso 
portare  non  possumus.  »  Quolidie  in  sacrificiis  ejus 
de  genimine  vitis  verae  et  vinea  Soreth,  quae  inler- 
pretatur  electa,  rubentia  musta  calcarous,  et  novum 
vinum  ex  his  bibimus  in  regno  Patris,  id  est,  in 
Ecclesia,  non  in  vetustate  littene,  sed  in  novitate 
$piri(n$t  cantantes  canticum  novum,  quod  nemo 


est  portio  fidei,  quam  ponit  Deus  in  ore  cordis. 
Hanc  sequilur  cogitatio,  quae  inquirit,  terit,  apud 
se  frequenter  revoivlt.  Deinde  intelligentia ,  quas 
panem  tritum  glutibilem  reddit,  Cum  auxilio  sali  - 
vaj,  id  est,  graliae  descendenlis  de  capite  Cliristo 
per  intelligentiam,  transit  et  descendit  in  venlrem , 
id  est,  memoriaro,  memoria  nutrit  aroorem,  amor 
ducit  ad  imitationem,  imitatio  facit  plenam  adhx- 
sionem.  Unde  qui  adlia^ret  Deo^  unus  spiritus  est 
cum  eo  (I  Cor.  vi).  Hoc  pane  confirmatus  homo 
potest  calicem  bibere,  id  est  passionem  sustinere, 
et  cibum  potus  sequitur.  Calix  est  passio  in  manu 
Domini,  et  cito  transit  passiouis  impetus,  sicrl 
potus  cilo  transigitur.  Praedicta  comcslione  robo- 


807  ZACHARIi£  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  50t 

ralug  occnrrit  et  proponitur  calix,  hunc  videntes  A  cuitu  ejus  sunt  angeli.  >  Tcnct  igitur  Ecclesia  cor- 


desiderant  et  sitiuut.  Phmo  est  calix,  deinde  sitis, 
hanc  sequitur  potus,  sitientes  enim  potant.  Felix 
ebrietas  sequitur  potum,  per  quam  homo  a  terre- 
nis  alienatus,  coeiestibus  confirmatur.  bebriatio- 
nem  sequitur  dormitio,  dormitionem  quies.  Multi 
enim  dorniiunt,  qui  non  quiescunt.  Quietem  sequi- 
tor  \ita  aeterna,  ut  obtineat  in  ipsa  re  quod  jam 
habet  in  spe. 

Sane  tria  distingui  oportet,  quae  et  sancti  docta- 
res  communiter  asserunt,  et  Ecclesia  Hrmiter  tenet. 
Unum  est,  quod  panis  et  vinum  per  consecrationem 
vertuntur  in  verum  corpus  et  sanguinem  Cbristi. 
Transit  itaque  esca  corporis  in  escam  anim;e ,  ci- 
bus  ventrls  in  cibum  mentis  fldelis  et  spiritualis; 
quapropter  viaticum  appellatur.  Sed  Aposlolo  teste : 
Quicunque  manducaverit  panem  vel  biber%:  ^alicem 
Domini  iudigne,  reu$  erit  corporis  et  sanguims  Do- 
mitti  (/  Cor.  x!) ;  et  ita  :  Judicium  sibi  manducat 
et  bibit  (Ibid.),  Hieronyinus  supra  illud  Apostoli. 
t  Si  in  linteo  \el  in  vase  Sf)rdido  nullus  mittere 
audet,  qua-iUo  magis  in  corde  polluto,  quam  im- 
munditiam  Deus  super  omnia  exsecratur?  Nam  et 
Joseph  justns  propierea  in  sindone  munda  et  nova 
involvit,  quia  prxfigurabat  corpus  Domini  acceptu- 
ros  tam  mundam  mentem  debere  habere  quam  no- 
vam.  Secundum  est,  quod  visibiles  species  panis 
et  vini  sensibus  noslris  subjacent  acque  post  conse- 
crationem  ut  ante.  Oculis  enim  sine  omni  delusione 
cemmus  et  for.nam  et  colorem  tam  panis  quam 


pus  Domini  iocaliter  esse  in  coelo;  lenet  Terum 
corpus  Domini  quod  pependit  in  ligno,  super  alta* 
ria  esse.  Corpus  Christi  impassibile  est,  inviolabile 
est,  mors  ei  ultra  non  dominabitur,  verum  corpas 
Christi  manibus  sacerdotum  sensualiter  tractaSur, 
frangilur,  in  singulis  portionibus  totum  suscipiuir 
et  integre.  Corpus  Christi  incorruptibile  est;  ite* 
rum,  corpus  Christi  dentibus  atieritur  et  transgln- 
titur.  Lege  fidem  Berengarii,  quam  sibi  Grma^it 
Ecclesia  sub  Nicolao  papa,  et  ita  esse  invenies.  Igi- 
tur  salubri  con&ideratione  veritatis  interpret^itio 
perquirenda  est  :  absit  enim  quod  sancta  Ecclesii 
contraria  credat,  cum  talia  prsedicat :  Deus  est  sim- 
plex  et  incorporea  natura,  Deus  est  honio,  Deus 
B  ipsa  aeternitas  est,  Deus  de  virgine  natus  est,  Deus 
est  inimortalis,  Deus  m  cruce  mortuns  est,  Deus 
est  immensus,  Deus  in  sepulcro  jacuit,  Deus  est 
immutabiHs,  illocalis,  Deus  a  morle  surrexit,  coelos 
ascendit.  tlic  ex  oOicio  commentatoris,  vel  ad  eli- 
gendum,  vel  ad  evitandum  plurinia  proponeiiis, 
salva  pace  Ecclesise,  quorumdam  notabinios  opinio- 
nes.  Virtus  enim  sese  diligit,  aspernaturque  coe- 
traria,  nec  vilare  vitiuni  nisi  cognitum  polest.  dttot 
nonnulli,  imo  forsan  mulli,  sed  vix  notaii  possunt, 
qui  cum  damnaio  Berengario  idem  sentiunt,  et  ta- 
men  eumdem  cum  Ecclesia  damnant.  In  hoc  Tideli- 
cet  damnant  eum,  quia  forniam  verborum  Ecclesis 
abjiciens,  nuditale  sermonis  scandalum  movebat. 
Non sequebatur,  iit  dicunt,  usum  Scripturarum,  qux 


gustu  et  odoralu  absque  fallacia  probamus  sa-  ^  passiin  res  signiticantes  tanquam  significatas  appcl- 


vini,  ^ 

porem,  tactu  calidum  vel  frigidum,  niolle  vel  du- 
rum  senlimus,  auribns  fractionem  per.ipimus.  Unde 
Ambrosius  :  <  Nihil  falsum  putandum  est  in  sacri- 
ficio  veritafs,  veluli  fit  magorum  praestigiis,  ubi 
deliMione  quadani  falluntur  oculi ,  ut  videatur  esse 
quod  non  est,  omnino.  i  Praestigium  autem  quasi 
praestigium  dicitur,  eo  quod  praestingat  ariem  ocu- 
lorum ,  cajus  inventor  Mercurius  dicitur  fuisse. 
Tertium  vero  est,  quia  corpus  Christi  in  humana 
forma  impassibili,  incorruptibili,  localiler  et  invisi- 
biliter  in  coelo  est,  quousque  in  judicio  omnibus 
appareat.  Hinc  Hieronymus  in  roinori  Breviario 
psalmo  centesimo  trigesimo  octavo  :  Exsurrexi  et 


lant,  prxsertim  in  saeramentis,  ut  eoruin  virtbtes 
exprimant.  Alii  vero  latenter  imponont,  quod  non 
intelligant  tropos  et  figiiratas  locntioneSy  ideoque 
miseralili  moite  animae  signa  pro  rebus  accipiant. 
lUtd  quoque  maxime  derident  quod  panis  et  vini 
species  quidam  dicunt  in  aere  apparere;  quidan 
vero  sensus  corporeos  falli,  post  conversioiiem  pa- 
nis  et  vini  in  carnem  et  sanguinem  Christi.  Egre- 
gius  auiem  quidam  versiflcator  sane  sensit,  et  dixit : 
Melchisedech  Domino  panem  vinumque  litavit. 
Christus  idem  statuens^  pactum  vetus  evacuavit. 
Inter  utrumque  diu  fuit  alter  sacrificandi' 
Ritus,  et  obtinuit  vim  qualemcunque  piandi. 


adhuc  tecum  sum  :  i  Tempus  significat,  quo  adhuc  D  ^Q^^^^nim  legis,  carnales  diluit  actus^ 


est  ad  dexteram  Patris,  donec  veniat  judicare  vivos 
et  niortuos.  i  Augustinus  in  Canticum  graduum 
psalmo  centesimo  vigesimo  septimo  :  c  Absens 
est,  qui  nobis  dedit  arrham  sanguihis  sui,  id  est, 
Christus  sponsus  noster,  sed  absens  corpore,  prae- 
sens  majestate.  >  Idem  septuagcsimo  ^uinto  capi- 
tulo  Joannis  :  c  Sursum  est  Dominus,  sed  etiam 
hic  est  veritas.  Corpus  enim  Domini  in  eo  resur- 
rexit  uno  loco  esse  potest ,  veritas  ejus  ubique  dif- 
fusa  est.  I  Idem  psalmo  septuagesimo  quinto :  c  Si 
fratrem  vel  Filium  secundum  divinitatem  cogitas, 
ubique  praesens  est.  Si  autem  Filium  sic  intelligis  , 
qnomodo  visus  est  in  carne  inter  homines,  et  cru- 
cifixns,  et  resurrcxit,  ascendit  in  coelum,  et  in  cir« 


Agnum  prcBsignans^  qui  nos  lavat  kostia  factus, 
Hoc  semel  oblato^  cursum  prior  ilie  peregit, 
Quodque  fuit  signum,  prassens  effectus  abegit, 
Quis  iocus  aurorcBt  postquam  sol  venit  ad  ortumT 
Quis  locus  est  votisj  teneat  cum  navita  portumf 
Lex  aurora  fuitj  bos  et  capra^  vota  fuere. 
Crux  5o/,  crux  portus^,  hcec  est,  ea  praterire. 
Crux  clausit  templumy  crux  solvit  cenigmata  tegis, 
Sub  cruce  cessat  ephod\  et  deficit  unctio  regis, 
Hircus,  ovis,  passer^  vervex  et  adeps  vttulorum^ 
Nil  prceconantur^  Deus  hostia,  pnis  eorum. 
Parcat  Eebrceus  ovt,  caro  cames  abslulit  arv, 
Est  pecudum,  pecudes  postChristum  sacrificaru 
Mortuus  ilte  semel^  licet  ultra  non  moriatur. 


m 


m  UNCM  EX  QUATCOR  LIBER  QUARTUS. 


5f0 


Idem  quoCidie  sine  vutnere  sacrificatur, 
Panis  in  aUari^  Deus  in  cruce  nil  dubitetur 
"  BiFC  verbo  vitiB  fieri  vita  ipsa  fatelur^ 
Quoi  tegetet  mentem,  nisi  Christus  inania  sanxit^ 
In  Christi  carnem  panis  substantia  transit. 
HdBc  tfi  carne  nihil  carnale,  nihilve  cruentum. 
Spiritus  hic  tangitj  videt,  accipit  ad  monumentum 
Ordo  sacery  bona  traditio,  pia  victima  panis. 
Unde  procul  facinus,  procul  horror  et  usus  inanis. 
Secretum  felix,  nona  virtus,  utile  sacrum, 
Quo  faetus  sanguis  tiquor  est  in  tale  lavacrum. 
Nam  quia  peccantes  medicina  semper  egemus, 
Hanc  pro  peecatis  medicinam  semper  habemus. 
H(cc  datur  ad  vitam,  sed  si  reus  hunc  verearis, 
Qui  Patris  ad  dextram  sedet,  et  mactatur  in  aris^ 
Ecce  vides  in  lege  typos  et  signa  perisse, 
Ad  propriumque  caput  tria  sacramenta  redisse. 

L275 
•       X 

Ait  autem  Dominus  Simoni :  Simon,  ecce  Satanas 
expeiivit  vos,  ut  cribraret  sicut  triticum.  Ego  autem 
rogavi  pro  te,  ut  non  deficiat  fides  tua. 

[B.^DA.]  Docet  ^Donoinus  nullius  fidem  a  diabolo 
tentari,  nisi  Deo  permitlente.  Satanas  expetit  bonos 
ad  cribrandum,  hoc  est,  anlielat  ad  afllictionein  eo- 
rum.  Dominus  rogat  pro  Petro,  non  ut  non  tenle- 
tar,  sed  ut  post  lapsum  negationis  ad  statum  pri- 
stiniim  resurgat.  £st  enim  saiictis  ulile,  tentatio- 
nibus  examinari,  ut  vel  tentari  qiiam  fortes  fuerint, 
appareant,  vel  cognita  per  tentationcm  sua  infirnni. 
tate,  lortiores  fieri  discant,  et  sic  cum  probali  fue- 
rint,  accipiant  coronam  vitae. 

T        274     i        229 
JLj  •     IX     i\  • 

Et  tu  aliquando  eonversus,  confitma  fratres  tuos. 

Exemplo  tuae  pocnilentise  confirma  fratres  tuos  ne 

desperent,  post  pcccatum  conversi  ad  me. 

A. 


125 

X 


Filioli,  adhuc  modicum  vobiscum  sum. 

Antequam  moriar,  in  hac  infirmitate  carnis  vo- 
biscum  modicum  ero,  nam  post  resurreclionem 
non  ero  vobiscum  in  consortio  infirmitatis  humanse. 

Quceretis  me,  et  sicut  dixi  Judceis,  quo  ego  vado^ 
tjs  non  potestis  venire,  et  vobis  dico  modo. 

Hoc  est,  modo  non  potestis.  Judaeis  autem  cum 
diceret,  non  addidit,  modo.  Ut  autem  aliquando  me 
sequamini,  moriendo  pro  justitia,  veniendo  ad  viiara 
imniortalem,  versare  mandata. 

Mandatum  novum  do  vobis,  ut  diUgatis  ihvicem, 
sicut  diUxi  vos,  ut  et  vos  diligalis  invicem. 

Nonne  in  vcteri  lege  erat,  diUges  proximum  tutim 
tenquam  teipsum?  Cur  ergo  novum  hic  dicitur?  Quia 
innovat  obedientem  ista  diiectio ,  quam  Domi- 
nusut  a  camali  dilectione distingueret,  addidit :  Sicut 
dilexi  vos.  lilud  majus  mandatum,  qao  praecipimur 
diligere  Deum  ex  toto  corde ,  videtur  hic  praeter- 
mlssum.  Scd  bene  inteUigentibus  utrumqueinvenitur 
in  singulis,  Quid  enim  Deus  dilexit  in  nobis»  nisi  ut 


A  haberemus  eum  ?  Nihil  diligit  medicus  in  aegris  nisi 
Balutem  quam  ciipit  revocare. 

In  hoc  cognoscent  omnes  quia  mei  diseipuli  estis,  si 
dilectionem  habiicrilis  ad  invicem. 

(1  Cor.  xiii.)  Alia  muneramea  habenl  etiam  non 
mei,  natiiram  videlicet,  vitam,  sensu^n,  rationeni, 
fidem ;  sed  quoniam  charitatem  non  habent,  ut  cym- 
bala  concrepant,  et  nihil  eis  prodest.  Uic  est  fons,  in 
quo  alienus  non  communicat. 

A.  ?  M.  '"^  R.  "°  L.  ''' 

Dicit  eiSimon  Petrus :  Domine,  quo  vadis  ?  Respon- 
dit  ei  Jesus  :  Quo  ego  vado,  non  potes  me  modo  sequi; 
sequeris  autem  postea. 

Audita  dilectionis  via,  qua  sequendusest  Dominus, 
B  dicit  Petrus  ut  sequi  paratus  :  Domine,  quo  vadis  ? 
Sed  qui  totuin  novit ,  docet  eum  ne  praesumat,  quia 
nondum  esl  indulus  virtute  ex  alto. 

M.  ^;  R.  ^^  A.  "' 

Tunc  dicii  illis  Jesus.  Omnes  vos  sca^idalum  pati^' 
mini  in  me  in  ista  nocte. 

Praedicit  quod  passuri  sint,  ut  cwra  passi  fuerinl, 
non  desperent:  Signanter  addidit,  t>.  ista  nocte;  quia 
in  lenebris  scandalizali  siint  sicut  ebrii.  Nos  vero 
dicamus  :  JSox  pracessit ,  dies  autem  appropinquavit 
(Rom.  xiu). 

M.  ^J.^  R.  *^ 

Scriptum  est  enim  :  Perculiam  pastorem,  et  disper- 
Q  gentur  oves  gregis.  Poslquam  autem  surrexero^  pnece* 
dam  vos  in  Galiloeam. 

[HiERON.]  In  Zacharia  propheta  scriptum  es*.  ex 

persona  prophelae  ad    Deum  :   Percute    pastorem 

(Zacft.  xiii).  Poslulat  passionem  Domini.  Patef  re- 

Hpondet :  Percutiam  pastorem.  Precibus  enim  san- 

clorum  Filius  a  Patre  mittitur  et  percutilur,  id  est, 

incarnalur,  et  patilur,  et  disperguntur  oves,  pa«lore 

capto.  Resurrectio  promiltitur,  ul  spes  non  exstin- 

guatur.  Consolatio  enim  praedicitur,  ubi  clarificatum 

resurrectione  videbunt,  qui  moesti  locum  passionis 

audierant. 

170    T       275     k 


M. 


h.  ^'"  L. 


125 


Respondens  autem  Petrus,  ait  illi :  Et  si  omnes 
D  scandalizati  fuerint  in  te,  ego  nunquam  scandalizabory 
L.  qui  tecum  paratus  sum  el  in  carcerem  et  in  mortem 
ire.  A.  Animam  meam  pro  teponam. 

[HiERON.]  Non  est  temeritas  Petri,  sed  ardens 
aflectus  erga  Salvatorem. 

Respondit  Jesus  :  Animam  tuam  pro  me  ponesf 
M.  R.  L.  A.  Amen  dico  tibi,  quia  in  huc  nocte  ante^ 
quamgallus  cantet,  ter  me  negabis. 

[AuGUST.]  Volimtatem  suam  jactabat  infirmus,  sed 
aspiciebat  valetudinem  medicus.Trina  Petri  negatio , 
si  post  primum  galli  cantum  inciperct,  fatsum 
dixisse  viderentur  Matthseus,  Lucas,  Joannes,  qui 
dixerunt  quod  antequam  gallus  cantaret.  cum  Pelriis 
esset  negaturus.  Rursus,  si  trinam  negationem  per* 
cgisset,  antequam  gallus  cantarc  inciperet,sup^riluo 


5f!  ZACHARIi£  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  511 

namsset  Marcus  ex  persona  Domini,  prhuquam  bh  A  vita  migrayerunt,  haec  autem  fides  non  esl  catho» 
gallus  vocein  dederit,  ter  me  e$  negaturus.  Ergo  quia 


anteprimum  gaiU  cantum  coBpta  est  illa  trina  negatio» 

non  attenderunt  illi  tres  quando  compleretur,  sed 

qiiando  coepta  esset,  quanquam  in  animo  ejus  ante 

primum  galli  cantum  lota  possit  intelligi.  Quanquam 

enim  verbis  negantis    ante  primum  cocpta ,   ante 

secundum  autem  galli  cantum  peracta  sit  tota  ilLa 

trina  negalio,  tamen  timore  Petri  ante  primum  tota 

concepta  est.  Nec  interest  quanlis  horarum  intervallis 

trina  yoce  enuntiata  sit,  cum  cor  negantis  ante  pri- 

mum  galli  cantum  tota  possederit.  Tam  magna  scilicet 

forroidine  imbutum  erat  corejus,  ulposset  Dominum 

non  soium  semel,  sed  iterum  et  tertio  interrogatus 

negare.  Et  quomodo  jam  moschatus  est  mulierem  m  .  . 

corde  suo  ,    qui  eam    viderit    ad    concupiscendum  ^  etiam  illud  intelligendum  est,  quod  dictum  est  filiis 


lica. 

Si  quominus  dixissem  vobis^quia  vado  pararevobis 
locum, 

[Albinus.]  Quominus,  id  est,  non.  Si  alicobi  nisl 
in  domo  Patris,  id  est,  in  justis  mansiones  essentY 
dixissem  yobis.  Sed  sciatis  quia  vado  modo  locmn 
vobis  parare  moriendo,  resurgendo,  et  in  codos 
ascendendo.  Hieronymus  contra  Jovinianum ;  c  Si 
non  mansiones  multae  essent  apud  Patrem,  dixissem 
vobis,  quia  vado  parare  locum  vobis. » Hoc  est,  si  non 
unusquisque  praepararet  sibi  mansionem  ex  propriis 
operibus,  dixissem  vobis.  Et  ideo  non  est  meom 
parare  vobis,  sed  vestrom;  Judaenihil  profuit  paratus 
locus,  quem  suo  vitio  perdidit.  Juxta  quem  sensum 


{Matth,  v),  sic  Petrus  tantum  timorcm  conceperat 
in  animo,  ut  perdurarc  posset  usque  ad  tertiam 
Domini  negationem.  Ideo  quoque  tota  trina  negatio 
ei  tempori  depulanda  est,  iu  quo  trinae  negationis 
sulliciens  timor  eum  invasit.  Ex  quo  etiam  si  post 
primum  galli  canium  verbis  inciperet  negare,  nihil 
tamencontrarielatisinesset.  Non  igitur  moveredebet, 
quia  trina  negatio  antc  primum  galli  cantumccrpla 
est,  et  post  primum  peracta  est,  tanquam  si  alicui 
diceretur  :  Hac  nocte  anlequam  gallus  cantet,  ad  me 
acribes  epistolam,  in  qua  mihi  ter  conviciaberis. 
Utique  si  eam  ante  priinum  galli  cantum  scribere 
inciperet,  et  post  primum  gaili  cantum  finiret,  non 
ideo  dicendum  esset  fiUso  fuisse  prsedictum. 

M.  *^»  R.  "' 

Ait  illi  Petrus  :  Etiamsi  oportuerit  me  mori  iecum 
non  te  negabo.  Similiter  et  omnes  discipuU  dixerunt, 

[HiERON.]  Animus  sine  pennis  in  altum  volare 
nititur,  sed  corpus  aggravat  animam,  ut  timore  hu> 
manae  mortis  Domiiii  timor  superetur.  Pelrus  tamen 
non  ujentilur,quia  verum  esse  credlt  quod  proraittit. 
Mentitur  autem  qui  falsum  significat  cum  voluntate 
fallendi. 

CAPUT  CLVtt. 
4        127 

Non  turbetur  cor  vestrum ,  creditis  in  Deum^  et  in 
mecredite. 


Zel)edsei :  Sedere  a  dextris  meis  vet  a  sinistrisj  non  est 
meum  dare  vobis^  sed  quibus  paratum  est  a  Patre  meo 
(Matth,  xx).  Frustra,  inquit,  petitis  quod  in  vobis 
siium  est,  et  quod  Pater  meus  praeparavit  dignis  vir- 
tutibus. 

Et  si  abiero ,  et  prwparavero  vobis  locnm ,  iterum 
venio  et  aceipiam  vos  ad  meipsum,  ut  ubi  sum  ego^  et 
vos  sitis, 

[AuGiJST.]  Ipse  in  seipso,  ergo  illi  futuri  erant  in 
ipso.  Ipse  enim  est  vita  setema,  in  qua  futori  suniDs. 
Abiit  autem  per  absentiam  carnis  latendo,  vcniet  in 
judicio  apparendo,  sed  manet  regnando,  ut  profi- 
ciamus  bene  vivendo,  et  sic  paratur  locus.  Abiens 
p  quidem^  scd  non  relinquens  parat ;  quia  snbtrahit  se 
et  latet,  ut  sit  fides  de  re  quse  non  est  visa,  ct  inde 
est  nieritum  fidei.  Non  sunt  contraria  qiiod  disit, 
mansiones  multw  sunt ,  et  quod  hic  dicit,  se  iturum  prat- 
parare  locum.  Nam  et  islae  mansiones  jara  sunt  prae- 
destinatione ,  et  ita  non  sunt  paranda; ,  et  taroen 
parandae  sunt  in  operatione.  Sic  istud  dictuni  est , 
quoraodo  propheta  dicit,  quia  Deus  fecit  quvc  futura 
sunt.  Fecit  praedestinando ,  facturus  est  opcrando. 
Parat  ergo  Deus  modo  mansiones,  mansionibus  pa- 
ranJo  mansores.  Per  domum  accipitur  templum  Dei, 
de  quo  Apostolus  ait :  Templum  Dei  sanctum  est  quod 
estis  vos  (i  Cor,  xiii).  Hoc  estetiam  regniim  Dei,  quod 
Filius  traditurus  est  Patri.  Unde  Apostolus :  Initium 
Christns,  deinde  qui  sunt  Christi  in  prasentia  ejus^ 


[AuGusT.]Nemorleintanquam.homincstimerentet  D  deindefinis,  cum  tradiderit  regnum.xd  est,redeinptos: 


ideo  turbarentur,  consolatur  eos,  Deum  etiam  se  esse 
contestans.  Quasi  dicat  :  Mortem  metuitis  huic  for- 
maeservi,  non  turbemini,  quiaDeus  suscitabit  illam. 
In  domo  Patris  mei  multce  mansiones  sunt, 
Merito  turbabaiitur,  quandoquidem  fidentiori  di- 
clum  erat  quia  negaret  Dominura.  Sed  cuni  audiunt 
de  mansionibus  coeli,  a  perturbalione  recreantur, 
certi  post  pericula  se  apud  Deuin  mansuros  pro 
meritis  suis,  quod  slgnificant  multae  manslones.  Alia 
este^iim  gloria  solis,  alia  lunce,  alia  stellarumj  differt 
enim  stella  a  stella  in  gloria  (l  Cor,  xv).  Proinde  re- 
spuendi  sunt,  qui  putant  ideo  dictuin  multas  man- 
tiones,  quia  extra  regnum  coelorum  est  aliquid  ubi 
nianeant  innocentes  beati,  qui  sine  baptismo  de  bac 


suo  sanguine,  Deo  et  Patri  (ibid.).  Tunc  jusiifulge* 
bunt  sicut  sol  in  regno  Patris  (Matth.  xiii).  Regnum 
fulgebit  in  regno,  cum  regno  venerit  regnum,  quod 
oramus  dicentes  :  Adveniat  reynumtuum  (Matih,  \i). 
Jam  vocatur  regnum,  sed  lunc  habebit  potestatem 
rcgiiandi,-cum  audiet  :  Venile,  benedicli  Pairis  meu 
percipile  re(]fnum(Jfa«/i.xxv),idest,qiiiregnum  eratis. 
et  non  regnabatis  nisi  in  spe ,  venite  et  regnate  in 
re.Credenti  coliigitur  raerilum,vidcnti  redlitur  prae- 
mium.Desideriumvisionis^prseparatioestraansionis. 
Doraine,  para  quod  paras,  nos  scilicet  tibi ,  et  re 
nobls,  ut  sit  raultitudo  niansionum,quod  prodiversi- 
tate  ineritoruin,  alius  plus,  aliiis  minus,  participcs 
i^  erimus. 


513  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  114 

Et  quo  ego  vado  scitis^  et  viam  $cxt\$.  A  summam  sapientiam,  et  summe  sapientem,  hoc  est^ 


Cum  Christus  iu  eadem  persona  sit  Deus  et  ho- 
mo,  secundum  horoinem  venit  ad  homincs,  et  secun- 
dum  hominem  glorificatum  redit  ad  se  Deum,  qui  est 
io  Patre  veritas,  et  vita  de  vita. 

Dicit  ei  Thomas  :  Domine ,  nescimus  quo  vadis^  et 
quomodo  possumus  viam  scire?  Dicit  ci  Jcsus :  Ego 
sum  rm,  et  veritas,el  vila.  Nemo  venit  ad  Patrem  nisi 
per  me. 

Utrumquedixerat  Dominuseos  scire,quodThomas 
dicit  nescire.  Nescil  Dominusmentiri.  Ergosciebant 
quod  se  scire  ncsciebant.  Nam  si  enm  sciebant ,  et 
jpse  est  via  et  veritas  et  vita,  totum  istud  sciebant. 
Ibat  ad  veritalem  et  vitam,  id  est,  ad  seipsum,  ct  ad 
Patrem  per  seipsum.  Nos  etiam  imus  per  ipsum,  et 


inter  Filium  et  Patrem.  Est  enim  Deus  Paier  veritale 
quam  genuit ,  verax ;  sapientia  quam  genuit ,  sa- 
piens.  ( 

Dicil  ei  Philippus  :  Domine  ostende  nobis  Patrem. 
et  sufficit  nobis.  Dicit  ei  Jesus  :  Tanto  tempore  vobii" 
cum  sum^  et  non  cognovistis  me?  Philippey  qui  vidit 
me,  vidit  et  Palrem.  Quomodo  tu  dicis,  ostende  nobis 
Patrem  ?  Non  credis  quia  ego  in  Patre,  et  Pater  in  me 
est? 

[AuGUsr.]  Vidco  quo  animo  dicas  ustendi  tibi 
Palrem;  non  quaeris  alterum  similem,  sed  illum 
putas  mcliorem  esse  roe.  Philippus  inseparabiles 
separalim  vultnosse,  quaerens  in  Palre  sufficientiam, 
et  non  in  Fiiio,quia  unus  estde  nescientibus  Filium. 


ad  Patrem,  ct  ad  ipsum.  Miro  el  ineffabili  modo  qui  ^  Qui  et  si  scirent  istum  esse  Filium,  illum  Patrem, 


nunquam  dimisit  se,  venit  ad  se.  Accipite  impar 
exemplum  ,  utcunque  ad  intelligendum.  Ego  quan- 
tum  attinet  ad  animum  meum ,  cum  hoc  sim  quod 
estis  vos  :  si  taceo,  apud  meipsum  sum ;  si  loquor 
vobis  quod  intelligatis,  quodammodo  ad  vos  proce- 
do,  nec  nie  relinquo.  Cum  autem  tacuero,  quodam- 
modo  ad  me  redeo ;  et  vobiscum  manco ,  si  tenue- 
ritis  qiiod  audistis.  Si  hoc  potest  Dei  factura  ,  quid 
potest  Deus  Dei  FiWm t Egosum,  inquit,  »m,  veritas 
et  vita,  quasi  diceret :  Qua  vis  ire,  ego  sum  via ;  quo 
visire,  ego  sum  ibi  verilas.  Ubi  vis  permanere  ?  ego 
8um  vita.  Veritatem  et  vitam  omnis  homo  cupit,  scd 
viam  non  invenit.  Ipsa  via  ad  tc  venit,  surge  et  am- 
bida.  Ambula  moribus,  non  pedibus.  Multi  bene  as»- 
bulant  pedibus,  et  male  moribus.  Aliquando  bcKe 
ambulanles,  pneter  viam  corruunt,  ut  quidam  non 
Gbristiani.  Bene  currunt,  sed  non  in  via.  Si  non 
tenent  viam,  quantumvis  bene  ambulent,  dolendum 
est.  Melius  in  via  claudicare,  quam  prseter  viam 
fortiler  ainbulare. 

Si  cognoeissetis  me;  et  Patrem  meum  utique  cogno* 
tissetis,  et  amodo  cognoscetis  eum,  et  vidistis  eum. 

[AcGusT.]  Notandum  quod  eorum  aliqui  eum  scie- 
bant,  aiiqui  non,  etnescientes  argui  dio^ns  :  Si 
cognovissetis  me,  utique  et  Patrem  meum  cognovissetis, 
quia  ego  sum  verilas  in  vero  Patre.  lilis  autem  qui 
Fiiium  jam  noverant,  dixisse  intelligitur,  et  quo  ego 
vado,  scitis  et  viam  scitis,  eisdeinque  subjungit  illud 


non  putabant  Filium  ex  toto  similcm,  sed  Patrcm 
meliorem ,  et  ila  necPatrem  nec  Filium  sciebant. 
Verba  quce  ego  loquor  vobis,  a  meipso  non  loquor, 
Pater  aulem  in  me  manens^  ipse  (acit  opera. 

Ergo  et  verba  sunt  opera.  Nam  qui  proximum  lo- 
quendo  aidiQcat,  bonum  opus  opcratur.  Hic  dicunt 
Ariani :  Ecce  inasqualis  est  Filius  Palri,  non  a  seipso 
loquens.  Contradicunt  Sabelliani,  id  est,  Patripas^ 
siani :  Ecce  Pater  ipse  est  Filius.  Quid  est,  inquiunt, 
in  me  manens  ipse  fecit  opera,  nisi  in  me  maneo  ego 
qui  facio?  Nos  autem  dicimus,  quia  sic  est  sequalis 
alter  alteri,  cum  sint  unum  in  substantia,  ut  tamen 
sit  alter  ex  altero  natura,  et  ei  tribuit  quod  facit,  de 
C  quo  ipse  est  qui  facit. 

Non  cveditis  quia  ego  in  Patre,  et  Paterin  me  estf 
Alioquin  propter  opera  ipsa  credite. 

Si  enim  separati  essemus ,  nullo  modo  insepara» 
biliter  operari  possemus. 

Amen  amen  dico  vobis^  qui  credit  in  me^  opera  qum 
ego  facio,  et  ipse  faciet^  et  majora  horum  facict,  quia 
ego  ad  Patrem  vado. 

Majorahorum  faciet,  id  est,  majora,  subaudis  vir- 
tute  horum  operum.  Vel  genitivum  lege  pro  ablativo, 
niore  Graecorum.  [August.]  Majus  fuit  sanari  umbra 
Petri  (Act.  v) ,  quam  fimbria  veslimenti  Christi 
{Matth.  ix).  Hoc  fecit  Jesus  per  se,  illud  per  Pelnim. 
Ergo  utruraque  fecit  ipse ,  sed  quae  opera  tunc  di- 


Je  Patre,  amodo  cognoscetis  eum  per  me  cognitum,  d  c^bat,  nisi  verba  qua  loquebatur?  Haec  verba  illi  au- 


et  vidistis,  inquit,  eum  propter  omnimodam  simili- 
tiidinem,  quae  illi  «tum  Patreest,  qucm  nondum  vide- 
bant.  Et  ad  hoc  valet  quod  postea  Philippo  dicitur  : 
Qui  videt  me ,  videt  et  patrem ,  non  quod  ipse  sit 
Pateret  Filius,  ut  dicunt  Sabelliani  et  Patripassiani, 
sed  quod  tam  similes  sintPater  et  Filius,  utqui  unum 
noverit,  ambos  noverit.  Solemus  enim  de  simillimis 
duobns  ita  loqui,videntibusunum,etvoIentibusnosse 
alteruro :  Vidistis  istum?  illum  vidistis.  Ergo  qui  videt 
Filium  oculis  cordis,  videt  et  Patrein  ei  simillimum. 
Viderant  isti  quam  simillimum  Filium,'sed  monendi 
erant  ut  lalem  etiam  Patrem  intelligerent ,  et  non 
dissimilem.  [Aucust.]  Ulique  sumraa  similitudo  est, 
inier  siuumam  veriiaiem  et  summe  veracem ,  inter 


diendo  credebant ,  verumtamen  ipsis  postea  cvan- 
gelizanlibus  plures  crediderunt  quam  ipsi  essent.  Et 
haec  sunt  sine  dubitatione  majora.  Nec  hoc  taroen 
ad  solos  apostolos  dixit ,  quia  non  dixit,  majora 
horum  farietis ,  sed  dixit :  Qui  credit  in  iwc,  majora 
horumfaciet.  Quod  ita  intelligendum  est :  Non  erit 
major  me,  qui  credit  in  me;  sed  ego  majora  factu- 
rus  sum  per  eum,  ut  ex  impio  justus  fiat ,  quam 
nunc  faciam  sine  ipso.  Non  hic  agitur  de  omsibus 
operibus  Christi,  qui  omnia  fecit.Majus  tamen  dico 
salutem  animanim,  quam  coDlum  el  terram ;  quia  his 
transeuntibus,  salus  remanebit  justorum.  Wontamen 
in  hoc  audeo  pnccipitare  sententiam,  ut  dicam  majus 
esse,  salutem  Cbrislo  operante,  quam  sunt  angcli 


515  ZACHARIiE  CHRITSOPOLITANI  EPISCOPI  $16 

et  archangeli,  qui  smi  opera  Christi.  Inteiligat  qui  A  sine  se.  Orphani  pupilli  sunt,  sed  iUud  Gnecmn, 


potest,  uirum  majus  sit  justos  creare  quam  inipios 
justificare,  cum  boc  sit  majoris  misericordiae.  De 
Ycrbis  justitix  quae  tunc  fecit,  est  hic  sermo,  non  de 
omnibus  operibus  ejus. 

A128     i|,r       216     D       123 

Etquodcunqw  pelieritis  innomine  meo,  hoc  faciam^ 
ut  glorificetur  Pater  in  Filio. 

Quodcunque  petimus  adversus  salutem  nostram, 
non  petimus  in  nomine  Salvatoris.  Itaque  Dominus 
non  faciens  quod  videt  peti  contra  salutem,  potius 
seexhibet  Salvatorem.  Novit  enim  medicus  quid 
salutiferum,  quid  contra  petal  aegrotus,  Si  volumus 
ut  faciat  quod  pclimus,  salutem  nostram  petamus. 


hoc  Latinum.Unde  in  psalmo  ubi  legimus  :  Pvpitio 
tu  eris  adjutor  (PsaL  ii),  Graecus  babet  orpkano. 

Adhuc  modicum^  et  mundusjam  me  non  videt. 

Mundus  qui  modo  videt  oculis  camis,  post  mo- 
dicum  non  videbit ,  quia  post  resurrectioriem  noluit 
demonstrare  carnem  suam  nisi  suis.  Sed  et  totuai 
tenipus  modicum  est,  quo  finilo,  auferetur  iinpius 
ne  videat  gloriam  Dei,  quam  videbunt  justi.  Hodi- 
cum  autem  dixit,  quia  quod  prolixum  videtur  homi- 
nibus,  brevissimum  est  Deo. 

Vos  autem  videbitis  me  quia  ego  vtoo,  et  m  ti- 
vetis. 

Quia  ipsius  mox  futura  fuerat  resurrectio,  posuit 
verbum  pr«!esentis  temporis,  quoniam  illonim  difie- 


Ut  glorificetur  Pater  in  Filio ;  suLjecit :  Ne  quis  B  rejur  jn  finem,  ait ,  vivetis.  Ei  tunc  quando  vivenl, 


putaret  eum  sine  Pa^re  aliquid  faclurum 

St  diligitis  me,  mandata  mea  servate.  Et  ego  ro^ 
giibo  Patrem,  et  alium  Paracletum  dabit  vobis,  ut 
maneat  vobiscum  in  ceternum,  Spiritum  veritatis, 
quem  mundus  non  potest  accipere,  quia  non  videt 
eum,  nec  sdt  eum,  Vos  autem  cognoscetis  eum,  quia 
apud  vos  manebit,  et  in  vobis  erit. 

Quomodo  mandata  ser^abimus,  ut  eum  accipia- 
mus;  qiieni  nisi  habeamus,  mandnta  servare  non 
yalemus?  Audi  Apostolum :  Nemo  dicil  Domiuum 
Jesumnisi  in  Spiritu  sancto  (I  Cor.  xii).  Quis  Do- 
minum  Jesiun  dicit  eo  modo  ,  quo  Apostohis  inlel- 
ligi  voiuil,  nisi  qni  eiim  diiigit  ?  Multi  dicunt  voce, 
corde  anlem  et  factis  negant.  Inteliigamiis  ergo  Spi- 
ritum  sanctum  habere  qui  diiigit,  cl  habendo  me- 
reri,  ut  pius  habeat,  et  pliis  babendo  pliis  diligat. 
Habe!  ant  discipuli  spiritiim  iniuus,  et  dandus  eis 
erat  amplius.  Habcbant  occiille,  accepturi  erant 
manifeste.  Proinde  et  habenli  et  non  tiabenti  pro- 
mittitur,  sed  babenti  ut  phis  habeatur.  Non  spiritus 
dividiiiir,  sed  dona  ejus.  Nam  divisiones  donationum 
sunt^  idem  autem  spiritus  (ibid.).  Paracleliis  inter- 
pretalur  advocatus.  Et  de  Christo  dictum  est  :  Ad- 
vocatum  habemus  apud  Patrem  Jesum  Christum 
(I  Joan.  II),  qui  pro  nobis  rogat  obedientiam  re- 
pn^sentando.  Mundum  hoc  loco  dix  t,  dilectores 
mundi,  non  habenles  scilicet  Spiritum  veritatis. 
Quidquid  sub  tempore  est,  vanitas  est.  Spiritus 
autem  veritatis,  id  est,  amor  incommulabilis  Dei-  ]) 
tatis,  apiid  sanclos  manebit,  ita  quod  in  illis  erit 
ad  cognoscendum,  ad  permaiiendum.  Quainvis 
enini  David  infirmitate  superaCus  criminaliler  pec- 
caverit,  sane  tamen  credidit  (//  fij^g.  xi);  proxi- 
mum,  si  non  effectii,  saliem  affectu  dilexit ;  et  for- 
sitan  Chrisluin  habuit  in  fundamcnto;  habuit,  id 
est,  sic  dilexit,  quod  si  oplio  daretur  ei,  primum 
permitteret  se  iiiterGci,  qiiam  Deum  negaret,  Itcet 
ad  tenipus  in  aliquo  eum  contemneret.  Sancti  cum 
peccant,  lapis  est  motus,  non  evulsus.  Cadat  justus, 
labaturjustus,  resurgat  justus ,  roeliorerit.  Saoctis 
enim  omnia  eooperantur  in  bonum  {Rom,  viii). 

Non  relinquam  vos  orphanos,  veniam  ad  vos. 

Hoc  ideo  adjecit,  ne  pularetnr  mittere  Spiritum 


manifeste  cognoscent  ea  quae  modo  credunt. 

/n  illo  die  vos  cognoscelis  quia  ego  sum  in  Patre 
meo,  et  vos  in  me,  et  ego  in  vobis.  Qui  habet  mandata 
mea,  et  senat  ea,  ille  est  qui  diligit  me. 

Qui  habet  in  memoria  el  serval  in  vita ,  qiii  habrt 
in  sermonibus  et  servat  in  nioribus ,  qui  hubet  au- 
diendo  et  servat  faciendo,  ipse  diligit  me.  l^.-oUtio 
dilectionis,  exhibitio  est  operis.  Unde  Joannes  in 
Epistola  sua  :  Qui  dicit  qnia  diligo  Deum,  it  mn- 
dataejus  noncustodit,  mendaxest  (Joan.  iv). 
129    TiM       98     II        98     4        116 


A.  T  M.  *"  K.  ^"  A. 

Qui  autem   diligit  me ,  diligetur  a  Patre  meCy  ei 
ego  diligam  eum,  et  manifestabo  ei  meipsum. 
G      Nunc  ad  boc  diligit  ut  credamus,   tunc  ad  boc 
diliget  ut  videamus  :  et  haec  visio  mei  ces  erit  fidei. 

A130 
•       X 

Dicit  ei  Judas,  non  ille  Iscariotes :  Domine,  qiud 
factum  est  quia  nobis  manifestaturus  es  teiptum  et 
non  mundo  f  Respondit  Jesus  et  dixit  ei :  Si  quis  di- 
ligit  me,  sermonem  meum  servabit,  et  Pater  meus  di- 
tiget  eum,  et  ad  eumveniemus,.el  mansionem  apnd 
eum  faciemus.  Qui  non  diligit  me,  sermones  meot  m 
servat. 

Judas  iste  est,  cujus  Epistola  inter  Scriptons 
cancnica5  legitur.  Et  Dominus  respondit  quia  per 
diIec;:onem  discernitur  gens  sancta  a  non  sancla. 
Cl^^ritas  enim  facit  unanimes  iu  domo,  in  qua  fa- 
ciuiit  Pater  et  Filius  mansionem ,  qui  donant  el 
ipsam  dilectionem.  Erit  itaque  interna  gloria,  visio 
et  mansio  non  transiloria,  sed  seterna.  Et  h.'ec  eril 
manifestatio,  de  qua  ille  quaesierat.  Yenit  autem 
Deus  ad  hominem,  diim  honio  venit  ad  Deuni.  Venit 
homo  credendo,  obedieiido,  intuendo,  capieiido; 
Deus  venit  subveniendo,  itluminando,  iniplendo. 
[Gregor].  Verumtamen  in  quorumdam  corda  vcnit, 
et  mansionem  ibi  non  facit,  quia  per  compunclio- 
nem  Dei  respectum  percipiunt,  sed  intentatiooe 
deGciunt. 

A.  *f  M.  '^  R.  ^  L.  "• 

Et  sermo  quem  audistis,  non  est  mev«,  sed  tjfH 
qui  misit  ««,  Patris, 


517  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  518 

[AuGusT.]  Non  est  Filius  minor  Patre,  sed  non  A  nostrae  (Rom.  vii).  Itemque  pacem  invicem  habemus. 


cst  a  seipso.  Nec  istud  est  contrarium  ad  hoc  quod 
dixit,  qui  non  diligit  me,  sermones  meos  non  $ervat, 
Et  fortasse  propteraliquam  distinctionem  pluraliter 
dixil  sermones.  Hic  aittem  dixit  sermonem  esse 
VerJ)um  Patris  quod  erat  in  principio. 

Hcec  locutus  sum  vobis,  apud  vos  manens. 

Adhuc  manens  corporali  praesentia,  cito  vobis 
auferenda,  dixi  baec  de  spirituali  mansione.  Illa  in 
aeternnm  bealificat  liberatos,  hxc  in  tempore  visi- 
lat  liberandos. 

A132 
•       X 

Paracletus  autem  Spiritus  sanctus  qnem  mittet  Pa» 
ter  in  nomine  meo,  ille  vos  docebit  omnia^  ei  sugge- 
ret  vobis  omnia  qua^cunqne  dixero  vobis. 

In  nomine  meo,  id  est,  in  notitia  mei,  videlicet 
confitentibus  me,  mittet  Pater  Spirilum.  Vel  ita  : 
Mittel  in  nomine  meo,  id  est,  ad  glorificalionem 
mei  in  dilectoribus  meis,  vel  in  nomine  meoy  hoc 
est,  in  nomine  Deitatis,  quia  unus  Deus  sumus  ego 
Bl  Pater  et  Spiritus  sanclus.  [Aogcst.|  Ubi  docet 
Spiritus  sanctus,  docet  Pater  et  Filius,  sed  quo 
niam  Trinitas  est,  oporlebatsingulas  insinuari  per- 
sonas.  [Gregor.]  Paracletiis  interprelatiir  advocatus, 
^iiia  (juos  repleveril,  exoranles  racil.  Unde  Paulus : 
Ipse  Spiritus  poslulat  pro  nobis  gemilibas  inenarra- 
bilibus  (Rom.  viii).  Non  ut  ininor  poslulat,  sed  ut 
nos  ad  postulandum  inflainmet.  Idera  Spiritus  vo- 
calur  Consolalor  ,  quia,  dum  pocniteniibus  veniam 


diligentes  nos,  sed  nec  ipsa  pax  plena  est,  quia  co- 
gitationes  nostras  invicem  non  videmus,  et  quaedam 
quse  non  sunt  in  nobis,  vel  in  melius  invicem ,  vel 
in  deterius  opinamur.  Nec  ignoro  hoc  sic  accipi 
posse,  ut  repetitio  videatur ,  ct  nieam  prius  sub- 
audiatur.  Mundus  autem,  id  est,  homincs  qui  dili« 
gunt  mundum,  propterea  dant  sibi  pacem,  ul  sine 
lite  non  Deo,  sed  mundo  fruantur.  Et  quando  justis 
dant  pacem,  ut  non  eos  persequantur,  non  est  vera 
pax,  quia  corda  disjuncta  sunt. 

Non  turbelur  cor  vestrum,  neque  formidet.  Audistis 
quia  ego  dixi  vobis;  vado  et  venio  ad  vos. 

Quia  pa(em  do  vobis,  ut  unum  cor  sursum  ha- 
leatis,  iie  turbcmini  de  eo  quod  dixi  vado,  quasi 
B  pastoris  absenlia  grege.n  lupus  invadat.  [August.] 
£t  si  a  vobis  corpore  vado  ut  bomo,  inaneo  prae- 
sens  per  id  quod  Deus  sum.  0  Jiciunt  nobis  Ar.ani 
Dei  Filiura  esse  crcaturam  ex  dictis  Salomonis  di- 
centis  :  Dominus  creavit  me  1»  principio  viLtum 
suarum,  antequam  quidquam  faceret  (Prov.  viii). 
Sed  de  humanitate  dictum  est  :  Creavit  me  in  initio 
viarum  suarum,  id  est,  ut  initium  viaruin  et  operum 
ejus  per  Evangelium  demonstrarera.  Siibsequens 
aut*^m  Divinitali  convenit,  ante  s<Bculum  fundavtt 
mcy  quod  est  dicere,  ante  oinnia  tempora  genuit  me. 
liem  dicunt :  Q  lare  carnem  qiiam  creaturam  esse 
non  negas,  cum  divinitate  adoras?  Propterea ,  quia 
ila  divln.tati  unita  est,  ut  Dei  Filius  Dei  sit  et  bo- 
nio.  Deniquc   si  hoinlnein  separaveris  a  Deo,  nun- 


pncparat,   a  trislitia   menlem    leval.   Qiiare   dicil  C  qujin  ei  servio  ,  velut  si  quis  purpuram  aut  diade- 


suggcret^  cuin  su^gerere  soleat  minoris  esse?  Qula 
aliquando  suggerere  diritur  subniinislrare,  ut  hic  : 
non  quod  noLis  scicntiam  ab  irao  inferat,  sed  ab 
occulto.  Auguslinus  non  habct,  suggeret  vobis  omn  a, 
ietl  conimeinorabit  vos  omnia,  et  ita  exponil  :  In- 
i.enigere  debemus,  quod  jubemur  non  oblivisci  sa- 
luberrinios  monitus  ad  gratiam  pertinere,  qua  nos 
commeniorat  Spiritus. 

Pacem  relinquo  vobis,  pacem  meam  do  vcbis.  Non 
^uomodo  mundus  dat,  ego  do  vobis. 

Ilurus  ad  Patrem,  sequenlibus  relinquo,  perve- 
nicntibus  do.  Hoc  esl,  quod  legimus  apud  prophe- 
ta  m,  pacem  super  pacem.  Paccm  nobis  relinquit  in 
hoc  saeculo,  qua  hostem  vincamus,  qua  nos  invicem  j) 
diligarous,  pacem  suam  dabit  nobis  in  futuro  , 
quando  sine  hoste  et  sine  dissensione  regnabimus. 
Pacem  relinquit  nobis,  ne  de  occultis  judicemus, 
pacem  suam  dabit  nobis,  cum  inanifestabit  cogita- 
tiones  cordis.  Ipse  est  pax  nostra  qui  fecit  utraque 
unum  {Ephes.  ii).  Sed  quare  non  addidit  ineam, 
dicens,  relinquo,  sicut  ubi  ait,  do  ?  Quid  si  pacem 
suam  voluit  intelligi,  qualem  ipse  habet,  in  qua 
nuUa  repugnantia  csl,  pacem  aiitem  quam  nobis 
reliquit,  non  sine  peccato  esse  ?  unde  dicimus  : 
Dimitu  nobis  debilanostra  (Matth.  vi).  Non*estergo 
pax  hic  plena,  quia  secundum  interiorem  hominem 
legi  Dci  condelectamur ,  sed  videmus  aliam  legcm 
in    membris   nostris ,    repugnantem   legi  mentis 


ma  regale  inveniat,  nunquid  adorabit  ?  Cum  vero 
rex  eis  fuerit  indutus,  periculum  mortis  iiicurret, 
quiea  cum  rege  coniempserit  adorare.  Siquisergo 
adorarc  contempserit  carneni  Deilati  unitam  ,  pos- 
nain  aeternae  moriis  paiietur 

Si  diligerelis  mey  gaudereiis  utique  quia  ad  Patrem 
vad ),  quia  Pater  major  me  est, 

[AuGusT.]  Secundum  formamservi,'puerChristus 
etiam  parenlibus  suis  minorerat.  Cauderetis,  inquit, 
quia  umanaenatiirai  gratulandum  est,  quse  levatur 
ad  dexteram  Patris,  in  quo  idem  sibisperant  caeteri. 

Et  nunc  dixi  vobis  priusquam  fiat,  ut  cum  factum 
fuerit,  credalis. 

Pncdixit  sc  ire  ad  Patrem  ,  et  hi  posl  mortem  vt- 
suri  erant  eum,  viventem  et  ad  Patrem  ascenden* 
tem.  Quo  viso,  credituri  erant  quod  Filius  Dei  esset 
qui  hoc  potuit,  Nam  fidesest  rerum  quse  cred  lutur 
et  non  videntur.  Credituri,  inquam,  erant,  Filium 
Dei^non  nova  fide,  quia  et  prius  crediderant,  sed 
aucla  fideel  refecta ;  quia  el  modocum  haec  diceret, 
parva  eral ;  ei  cum  mororol!ir,  p^ne  jam  nulla. 

Jamnon  multa  ioquar  vobiscum. 

Venit  enim  princeps  mundi  hujus,  et  in  me  non  ha- 
het  quidquam. 

Princepspeccatorum,  noii  natnrarum  venit,  acce- 
pta  licenlia  a  Deo,  ul  me  tradat  in  manus  JudaRo- 
rum,  el  ego  sponte  sequar,  cum  in  me  non  babeat 
qt.idqwam,  quod  ad  se  porrmeal.  NoUiit  Dominus 


519  ZACHARIifi   CHAYSOPOLlTANl  EPISCOPl  8!0 

liabere   quod  perderet :  paapcr  venit,  ne  haberet  A  qnia  mox  descensurus  erat  ad  inferos,  ut  sqos  le 


diabolus  quod  auferret.  Princeps  mundi  hujttSy  est 
diabolus  ;  mundus,  mundi  amatores.  Unde  scriplum 
est  :  Qui  voluerit  amicus  esse  scsculi  istius^  inimicus 
Dei  conslituilur  {Jac.  iv)» 

Sed  ut  cognoscat  mundus ,  quia  diligo  Patremy  et 
sicut  mandatum  dedit  mihi  Pater,  sic  facio. 

[Alcust.]  Hoc  subjecit,  quasi  ei  «licerelur  :  Cur 
moreris,  si  non  habes  peccatum  *'  Quia  Pater  man- 
davit.  Nolandum  sane  quia  Pater  tradidit  Filium, 
Filius  seipsum,  discipuius  magislrum,  diabolus  Sal- 
vatorem,  Judaei  regem  suum  gentibus  et  cruci. 
Ecce  opus  commune,  sed  voluntates  ^alde  diversx. 
CAPUT   CLVm. 

L.  ''" 


Et  dixit  eis  :  Quando  misi  vos  sine  saccuto  et  pera 
et  caiceamentis^  nunquid  aliquid  defuit  vobis  ?  At  ilii 
dixerunt :  Niliil.  Dixit  ergo  eis  :[Sed  nunc  qui  habet 
sacculum^toUaf;  similileretperam.  Et  qui  non  ha- 
bety  vendat  tunicam  suam  et  emat  gladium. 

[Beda.]  Informat  Dominus  discipulos  ad  discre- 
tionem  virtutum  matrem  tenendara,  ut  alia  sit  vi- 
vendi  regula  tempore  persecuCionis,  alia  tempore 
pacis.  Sunt  namque  virtutes  semper  tenendx,  ut 
misericordia,  bumilitas,  castitas,  iides,  spes,  cba- 
ritas ;  sunt  et  alix  pro  tempore  locoque  mutandse, 
ut  fames,  sitis,  vigilia^,  orationes,  labor  operandi 
et  docendi.  Quas  si  quis  semper  exsequendas  pu- 
taverit,  non^modo  se  earum  fructu  privabit,  sed  et  ^ 
notam  incurret  stultitiae.  Magister  itaque  virtutum 
ut  insinuaret  discretionem,  praecepit  discipulis  ad 
pnedicandum  missis,  ne  quid  in  via  tollerent,  sed 
de  Evangelio  vivcrent ;  tempore  vero  persecutionis 
decrevit  pecuniam  victui  necessariam  tollere,  donec 
tempus  evangelizandi  rediret  sopita  persecutione. 
Nobis  auieni  iter  agcntibus  per  regiones  inhospita- 
les,  licet  viatici  causa  plura  portare  quam  domi 
babere.  Unde  Dominus  hic,  qui  non  babet  gladium, 
jubet  utemat,  et  legentes  sciant  Domino  non  deesse 
factiltatem  resistendi,  sed  amorem  potius  inesse 
patiendi.  In  quo  ostenditur  benefica  virtus  Salvato- 
ris,  ut  cum  auricula  servi  amputaretur,  ipsius  tactu 
sanaretur,  et  inimici  persequentes  eum  ad  fidem 
admonerentur.  [Amdros.]  Gladius  vero  spiritualis 
cst,  ut  vendas  patrimonium,  et  emas  verbum  quod 
nuda  mentis  penctralia  vestiuntur.  Est  etiam  gla- 
dius  passionis,  ut  exuas  corpus,  etimmobitae  carnis 
exuviis  ematur  libi  corona  martyrii. 

L277     p       216 
•       YUI      11  • 

Dico  autem  vobis,  quoniam  adhuc  hoc  quod  scri^ 
ptum  est :  Oportet  impleri  in  me;  et  quod  cum  in- 
justis  deputatus  est,  Etenim  ea  quce  sunt  de  me,  (inem 
habent. 

[Beda.]  Isaias  passionem  Domini  describens,  in^ 
ter  caetera  ponit  quod  cum  injustis  deputatus  est 
(Isai,  xxiiii),  latrones  utique  insinuans.  Fimm  ha- 
bMt,  dicit,  praedicta  de  me,  id  est,  impletionem ; 


vocaret  ad  superos,  juxta  alium  prophetam  ei  decain 
tantem  :  Tu  quoque  in  sanguine  Testamenti  tui  enn- 
sisti vinctos  tuosdelacu,  in  quo  non  estaqua  (Zc(A.ix). 

L278 
•       X 

At  illi  dixerunt :  Domine^  ecce  gladii  duo  kie.  At 
ille  dixit  eis  :  Sat  est. 

[Ambros.]  Duo  gladii  sufiiciunt  ad  testimonium 
sponte  passi  Salvatoris,  unus,  qui  amputaret  auri- 
culam,  in  cujussanationevirtus  Domini  dechiv 
retur.  AUer,  qui  nequaquam  evaginatus,  ostenderei 
apostolos  non  permissos  totum  facere  quod  possent 
pro  magistri  defensione.  Duo  gladii  promunlur, 
unus  Novi,  alter  Yeteris  Testameuti,  quibus  adver- 
B  sus  insidias  diaboli  muniamur.  Et  dicitur,  salueti; 
quia  nihil  deest  ei  quem  utriusque  Testamenli  do- 
ctrina  munierit. 

A132 
«       X 

Surgite,  eamus  hinc. 

[AuGUST.]  Adhuc  discumbens  ,  discumbeolibus 
loquebatur.  Eamus^  dixit,  ad  locum,  unde  traden- 
dus  erat  ad  mortem. 

M.  ^  R.  ^ 

Et  hymno  dicto^  exierunt  secundum  consuetudinem 
in  montem  Oliveti. 

[BcDA.]  De  hoc  hymno  ait  Psalmista:  Edat 
paupetes  et  saturabuntur  ^  et  laudabunt  Domum 
(Psal,  XXI ).  Quod  Domini  consuetudo  fuerilino&- 
tem  Oliveti  frequentare ,  refert  Lucas  ducenlesiMO 
scptuagesimo  nono  capitulo.  Itaque  tradeodus  i 
discipulo,  consueti  secessus  locum  adit ,  quo  facil- 
lime  reperiri  possit.  In  monte  Oliveti  tencturiesus, 
et  inde  ascendit  ad  ccelos ,  ut  sciamus  quia  inde 
ascendimus  ad  coelos ,  unde  vlgilamus  et  oramos 
et  ligamur,  nec  repugnamus  in  terra.  Pulchre  di- 
scipulos  sanguinis  et  coq^oris  sui  mysteriis  imbo- 
tos,  hymno  dicto ,  in  montem  educit  Olivanim.Dt 
omnes  in  morte  ipsius  baptizaios ,  altissimo  sanOi 
Spiritus  charismate  confirmandos  esse  designet. 
CAPLT  CLIX. 

A132 
•       X 
Q     Dicit  eis :  Ego  sum  vitis  vera^  et  pater  mus  tp' 
cola  est. 

[AuGusT.]  Se  dicit  caput  Ecclesiae,  etdiscipulos 
membra.  Unius  nalurae  sunt  vitis  et  palmes ,  pro- 
pter  quod  factus  est  homo,  ut  nostram  naluraiB 
haberet.  Quare  addidit ,  vera ,  cum  per  similitudi- 
nein  vitis  dicatur,  ut  leo ,  agnus ,  et  non  per  pro- 
prietatem?  Quia  ab  illa  vite  se  discrevit,  cui  dici- 
tur  :  Quomodo  conversa  es  in  amaritudineui  titis 
alienoil  (Jer.  ii.)  Non  fuit  vera  vitis,  quae  spinas 
reddidit  pro  uvis.  Vitis  Christus,  secunduui  hoc 
quod  ait :  Pater  mdjor  me  est  (Joan.  xiv) ,  sed  se- 
cuudum  hoc  quod  ait ,  Ego  et  Pater  unum  suwm 
(Joan.  x),  etiam  ipse  agricola  est,  non  exiri«- 
sccus  opcrandoi  sed  intrinsecus  incremenium  da>- 


^l  IN  UNUH  £1  QUATUOR  LIBER  QUAKTUS. 

do,  ntail  Apostolus:  Neque  qui  ptanlat  eit  a/t- A  A 


m 


quidj  neque  qui  rigatj  $ed  qui  incrementum  dat 
Deus(ICor.i), 

Omnem  palmitem  in  me  non  ferentem  fructum , 
tcllet  eum^  et  omnem  qui  fert  fructum^  purgabit 
eum ,  «I  fructum  plus  afferat. 

Quanto  inundiores ,  tanto  fructuosicres.  Mundat 
lyeas  mundata  corda  spiritum  charitatis  amplius 
infundendo.  Qui  yero  in  vite  plantati  fuerint  sed 
aruerimt ,  qui  scilicet  in  Ecclesia  fide  haerent  nec 
taroen  charitate  pinguescent ,  excidentur  ad  ignem. 

Jam  vos  mundi  estis  propter  sermonem  quem  lo^ 
cutut  sum  vobis, 

Quare  non  ait  :  propter  baptismum  quo  abluti 
estis,  sed  :  propter  sermonemj  ntsi  quia  et  in  aqua 
mundat  Terbum?  Sine  verbo  non  est  nisi  aqua. 
Accedit  verbum ,  et  fit  sacramentum.  Hinc  quando 
pedes  eis  lavit,  dixit :  Qui  lolus  est^  non  indiget  ut 
lavet ,  ted  est  mundus  totus  (Joan.  xiii).  Unde  tanta 
virtus  aquae  ut  corpus  tangat  et  cor  lavet,  nisi 
faciente  verbo  ?  Non  quia  dicitur,  sed  quia  credi- 
tur.  Corde  enim  creditur  ad  justitiam:  ore  autem  fit 
confessio  ad  salutem, 

Manete  in  me ,  et  ego  in  vobis.  Sicut  paimes  non 
potest  ferre  fructum  a  semetipso^  nisi  manserit  in 
vUCf  sic  nec  vos ,  nisi  in  me  manseritis. 

¥ox  hxreticorum  est ,  quod  honio  ex  se  ipso  fa- 
ciat  justitiam ,  sed  Yeritas  contradicit. 

Ego  sum  vitist  vos  palmites;  qui  manet  in  meet 


134 

X 


In  hoc  clarificatus  est  Pater  meusut  fructum  plu^ 
rimum  afferatis  ,  et  efficiamini  mei  discipuli. 

In  hoc  est  gloria  Patris ,  totum  tribuentis,  quod 
homo  per  ejus  gratiam  fit  discipulus  Christi ,  et  in 
eo  manens  fructificat  per  praedicationem  et  passio- 
nem  cum  iilo.  Ait  Apostolus  :  Ipsius  opus  sumus^  in 
Cliristo  creati  (Ephes.u).  Sive  glorificatus ^  sive 
ciarificatus  dicatur,  ex  uno  verbo  Graeco,  quod 
est  do$a(&>  doxazo^  translatum  est  utrumque. 

Sicut  dilexit  me  Pater^  ego  dilexi  vos  :  manete  in 
dilectione  mea. 

Id  est,  perseverate  in  gratia  mea.  Ecce  unde  plu- 
rimus  fnictus ,  videlicet  ex  dilectione.  Sed  unde 
B  dilectio?  Quia  prius  dilexit  nos.  Non  aM|ualitatenr 
naturae  osiendit  nostrae  et  suse ,  sicut  est  Patris  et 
Filii ;  sed  gratiam ,  quia  medialor  est  bomo  Chri- 
stus.  Christus  est  medialor  Dei  et  horoinum ,  non 
inquantum  est  Deus,  sed  tnquantum  est  homo.  UnJo 
illud  :  Et  Jesus  profidebat  cetate  et  sapientiOf  et  gra* 
tia  apud  Deum  et  homines  (Luc.  ii).  Sensus  ergo 
est :  Sicut  per  ineflabilem  gratiam  Pater  dilexit  me 
hominem ,  et  vos  in  me :  ita  ego  dilexi  vos.  Maneto 
ergo  in  dilectione  mea ,  quia  diligo  vos. 

Si  prcecepta  mea  servaveritis  ^  manebitis  in  dile^ 
ctione  mea. 

Id  est ,  scietis  vos  esse  dilectos  a  me.  Nemo  prae- 

cepta  servat  qui  non  diligit,  et  nemo  diligit,  nisi 

qni  servat ,  nec  prius^  servamus  prsecepia ,  ut  nos 

ego  tfi  eo ,  hic  fert  fructum  muitum ,  quia  sine  me  ^  diligat  Christus  ;  sed  nisi  nos  diligat  Christus ,  ea 


mhil  potestis  facere. 

Non  ait:  parum,  sed :  nihil;  quia  nec  parum  nec 
multum  possumus  sine  ipso.  Manemus  in  eo  fide  et 
obedientia  perseverando ,  et  ipse  in  nobis ,  velle  ac 
perficere  ac  perseverantiam  dando. 

Si  quis  in  me  non  manserit ,  mittetur  foras  sicut 
palmes ,  et  arescet ,  et  coUigent  eum ,  et  in  ignem 
mitlentf  et  ardet. 

wigna  vitis  tanto  sunt  contemptibiliora ,  si  in  vite 
non  permanserint ,  quanto  gloriosiora  si  manserint. 
Unde  Ezechiel :  Praecisa  nullis  agricolarum  usibus 
prosunt,  nuUis  fabrilibusoperibus  deputantur.  Unum 
e  duobus  pallniti  congruit :  aul  vitis ,  aut  ignis.  Ut 
ergo  in  igne  non  sit,  ex  humore  vitis  fructificet. 

A.  \«  M.  '''  R.'^ 

Si  manseritis  in  me ,  et  verba  mea  in  vobis  mun^ 
serint ;  quodcunque  voiueritis  petetis ,  et  fiet  vobis. 

Yerba  Deituncdicuntur  manere  in  nobis,  quando 
facimus  quae  praecipit ,  et  diligimus  quae  promitlit. 
Qui  aulem  verba  tangit  per  memoriam ,  et  non  co- 
h»ret  illis  per  obedienliam ,  non  sunt  ei  in  benefl- 
ciuro ,  sed  in  damnationis  testimonium.  Si  petimus 
ct  non  fit,  non  recte  pelimus,  quia  non  petitur 
inansio  in  Jesu,  nec  quod  habent  verba  ejus  in 
liobis,  sed  quod  habet  cupiditas  et  infirmitas  carnis. 
l:i  quantum  enim  maneinus  in  Jesu,  non  possumus 
velic^  nisi  uuod  est  salulis. 

?XTMi.  CLXXXVI, 


servare  nou  possumus. 

Sicut  et  ego  prcecepta  Patris  mei  servavi ,  et  maneo 
in  ejus  ditectione. 

Per  hoc  ostendor  diligi  a  Patre  ego  homo ,  quia 
sum  ei  obediens  usque  ad  crucem  [mortcm]. 

Hac  iocutus  sum  vobis  ,  tt(  gaudium  meum  in  oo- 
bis  sit ,  et  gaudium  vestrum  impleatur. 

Gaudium  Dei  de  nobis,  quos  praescivit  et  prsc- 
destinavit ,  semper  est  plenum.  Gaudium  nostrum 
inchoat  in  fide  rcnascentium,  implebitur  autem  in 
praemio  resurgentium. 

Hoc  est  prosceptum  meum ,  ut  diligatis  invicem  <t- 
cut  diiexi  vos. 

Ut  quid  dilexit  nos  Christus ,  nisi  ut  cum  eo  re- 
^  gnaremus  ?  Ergo  ut  Deum  habeamus  ,  nos  diliga- 
mus.  Sive  dicatur  pi^aeceptum,  sive  mandatum,  ex 
uno  Graeco,  quod  est  iwokn  entule,  utrumque  in- 
terpretatur.  Jam  hanc  senteiitiam  dixerat  ubi  ait : 
Mandatum  novum  do  vobis,  ut  diligatis  invicem 
(Joan.  xiii).  Ergo  repetitio  ista  est  commendatio. 

A.  ?/  M.  ""'  R.  "« 

Majorem  hac  ditectionem  nemo  habet ,  ut  animam 
suam  quis  ponat  pro  amicis  suift. 

Dilectionem  vocat  bic  probationem  dilectionis, 
id  est  exhibitionem  operis ,  transferens  nomen  dfi 
causa  ad  efiectum.^Equidem  nullum  majus  dilectip- 
nis  est  argumentum ,  quam  ponere  animam  pro 
amjcis.  {Acgust.]  Coosequens  est ,  ut  quemadcso- 

n 


iftS  ZACHARIiE  GHRYSOPOLITANI  EPISGOP!  6ii 

dum  Ghrlstus  animam  suam  pro  nobis  posuil,  sic  A  (Matth.  \w).  Ergo  scrvi  sumus,  et  non  smi 


et  A08  animas  pro  fratr^bus  ponamus.  IIoc  est  quod 
lcgitur  in  Proverbiis  Salomonis  :  Si  sederis  ccsnare 
ad  meMam  potentis ,  eonsiderans  inlellige  quce  appo- 
nuntur  tibi  et  sic  mitie  manum  rtiam,  sciene  quo- 
niam  talia  oportet  te  pmparare  {Prov.  xxiii).  Mensa 
potentis  est ,  unde  sumitur  corpus  et  sanguis  Do- 
inini.  Sedere  est  humiliter  accedere.  Gonsiderando 
apposita  inielligere ,  est  tantam  gratiam  cogitare. 
Mittere  manum  et  scire  quai  oportet  praeparari, 
est  quia  debemus  animam  pro  fratribus  ponere ,  si- 
cut  Christus  animam  pro  nobis  posuit.  Hinc  etiam 
ail  Petrus  apostolus  :  Christut  pro  nobi$  passus  est^ 
relinquens  nobis  exemplum^  ut  sequamur  vesligia 
tjus  ( /  Petr,  II ).  Haec  est  in  Ezechiele  yoi  super 
firmamentum  sonans ,  qu»  alas  extensas  facit  in- 
clinare  {Ezech,  i).  Si  enim  martyresnon  habuis- 
sent  exemplum  mortis  Christi  in  morte  sua ,  tan- 
tum  facere  putassent,  quod  plus  aliquis  pro  Deo  se 
facere  posse  nullatenus  existimaret,  et  ideo  tanta 
humilitas  non  esset.  Sed  audiunt  vocem  super  fir- 
mamentum,  vident  scilicet  Christum,  qui  omnia 
in  manu  sua  habebat ,  universa  contumeliarum  ge- 
nera  passum » ut  Evangelium  describit.  Yident  etiam 
quod  ex  yoluntate  miserendi,  non  necessilate  na- 
turae  mortalis  erat :  ipse  enim  solus  mortuus  est 
▼oiuiitale ,  aiii  omnes  necessitate.  Quod  autem  pas- 
sio  sua  prae  caeteris  difiicilior  fuerit ,  idem  per  Je- 
remiam  testatur,  dicens  :  0  vos  omnes  qui  transitis 
per  viam ,  attendite  et  videte  si  est  dolor  sicut  doior 
tneus  {Thren,i).  Huic  igltur  passioni  tormenta  C 
martyrum  comparata ,  minora  esse  videbuntur,  et 
ideo  nuUus  in  passione  illi  se  potest  sequiparare.  Et 
Loc  ideo  factum  essc  constat,  ut  ostenderet  quan- 
tam  dilectionem  in  hominem  haberet,  ut  et  homo  ad 
sui  dilectionem  magis  accederet.  Yenit  itaque  Fi- 
lius  Dei ,  ut  hominem  a  peccalo  liberaret ,  et  suam 
illi  dilectionem  infunderet.  Hoc  autem  fecit  homi- 
nem  quem  assumpsit ,  Patri  offerendo  hostiam ,  et 
quasi  pretium  pro  homine  hominem  dando.  Haec 
igitur  certa  causa  incamationis  esse  deprehenditur, 
quam  et  Apostolus  ad  Romanos,  et  Ghristus  in 
Evangeiio  docuerunt. 


A. 


156 

X 


Servi  boni ,  non  servi  tales ,  qualis  ille  de  qu^ 
scriptum  est  :  Servt^s  non  manet  in  domo  t»  (tur 
num  {Joan,  viii). 

Vos  autem  dixi  amicos ,  quia  omnia  quacuniitit 
audivi  a  Patre  meo,  nota  feci  vobis, 

Non  est  contrarium  ad  hoc  quod  alibi  dicil: 
Multa  habeo  vobis  dicere^  sed  non  potesiis  porim 
modo  {Joan.  xvi),  quia  praeteritum  posuit  liic  [»ro 
futuro ,  ut  illud :  Foderunt  manus  meas  ei  pedn 
meos  (Psai,  xxi).  Daturus  erat  Dominus  eis pleni- 
tudinem  de  qua  dicit  Apostolus  :  Ctim  autem  me- 
rit  quod  perfectum  est ,  lunc  evacuabitur  quod  e: 
parte  est  (/  Cor.  xiii).  Hoc  erit  nota  eis  iieri  cir. 
Mia ,  quae  scilicet  ad  beatitudinem  suflicieHt.  lu  di- 
l^  citur  :  Deus  erit  omnia  in  omnibus  ( i  Cor,  it),  id 
est ,  unicuique  insufiicientia. 

Non  vos  me  elegistis ,  sed  ego  vos  elegi ,  ei  po- 
iui  vos  ut  eatis  et  fructum  afferatis ,  et  fructiu  h- 
vester  maneat, 

A.  *f  M.  '''  R.  '"^ 

Et  quodcunque  petieritis  Patrem  in  nomine  m», 
det  vobis. 

Non  esset  gratia ,  si  praecedersnt  merita.  Noo 
ergo  Deus  elegit  bonos ,  sed  quos  elegit  graiia  bo- 
nos  facit.  Ponit  eos  in  seipso  tanquam  palmites  iu 
vite,  ut  in  eo  radicati  eant  volecdo  ( velle  enim, 
mente  est  ire),  fructum  afferani  operando.  Maiieat 
dilectio ,  quia  ipsa  est  fructus  noster.  Qus  dikciio 
nunc  est  in  desiderio,  nondum  in  saturitate,  et  iji 
ipso  desiderio  quodcunque  petierimus  iu  noiulDt 
Jcsu ,  dabit  nobis  Pater. 

Ba:c  mando  vobis ,  ut  diligatis  invicem, 
Cum  sacra  eloquia  Dominicis  sint  plena  pra^- 
ceptis ,  quid  est  quod  de  dilectione  quasi  de  sin- 
guiari  mandato  hic  loquitur  Dominus,  nisi  quii 
omne  mandalum  de  sula  dilectlone  est,  et  onifiii 
unum  praeceptum  sunt  ?  Quidquid  enim  pnecipiiDr, 
in  so!a  charitate  solidalur.  £i  sicut  ex  una  ra<Iice 
multi  rami  prodeunt ,  sic  multae  virtutes  ex  cliari- 
taiis  radice.  [Adgcst.]  Muita  sunt  pnecepta  Do- 
mini ,  propter  diversitatem  operis ,  sed  umiin  in 


radice  dilcctionis.  Hoc  est  quod  Apostolus  ail: 
Vos  amicimeiestU.si  fecerUis  qute  ego  pra;cipio  D  Fructus  spiritus  est  charitas  {Gatat.  v).  A  capite 


vobis,  Jam  non  dico  [dicam]  vos  servos ,  quia  servus 
nescit  quid  faciat  Dominus  ejus, 

[AuGusT.]  Servus  per  charitatem  Ot  bonus,  et  ita 
bonus  servus  est  amicus.  Sicut  duo  timores,  sic  du;e 
sunt  servitutes.  Est  timor  quem  perfecta  charitas 
foras  mittit,  est  alter  timor  castus  permanens  in 
swcutum  saiculi  { Psal.  xviii ).  Utrumque  junxit  Apo- 
stolus,  et  servitutem  et  timorem,  qui  non  est  in 
charitate,  dicens  :  Non  enim  accepistis  spiritum  ser- 
titutis  iterum  in  timore  {Rom,  viii ).  De  timore  caslo 
dixit :  Noli  altum  sapere,  sed  time  {Rom.  xi).  De 
servilute  non  casta  dictum  est :  Jam  non  dicam  vos 
eervot  {Joan.  xv).  De  altera  servitute  dicit  alibi : 
Euge,  serve  bone^  intra  in  gaudium  Domini  tui 


incepit ,  deinde  cstera  tanquam  ex  ipso  capile  oita 
contexuit ,  quse  suut  gaudium ,  pax ,  longanimm 
{ ibid, ),  et  ca^tera.  Est  autcm  charitas  motus  ani- 
mi  ad  fruendum  Deo  propter  ipsum ,  et  se  et  pro- 
ximo  propter  Deum.  Id  eligere,  prudentia  esi; 
nullis  inde  averti  molestiis,  fortiludo  cst;  nulHs 
illecebris ,  temperantia  est ;  nulla  superbia  justitia 
est.  Hic  suut  hse  virtutes  in  actu ,  in  aetema  beati- 
tudine  in  effectu  ;  hic  in  opere,  iLi  in  raercede;  hic 
in  officio ,  ibi  in  fme.  Gupiditas  vero  est  motns  ani- 
mi  ad  fruendum  se  et  .proximo  et  quolibet  corpore 
non  propter  Deum.  Quod  agit  indomita  cupidilas 
ad  corrumpendum  animum  et  corpus  suum ,  flafi- 
tium  vocatur;  quod  autem  agit  ut  alteri  noceat, 


IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  m 

El  hicc  sunt  duo  genera  omniuro  A  odor  mortis  in  mortem  {U  Cor,  ii).  Nuuc  auteni  tx- 

ilagitia  priora  suiii,  quas,  cum     cusationem  non  habent  depeccato  suo.  lili,  quibus 


525 

facinus  dicitur, 

peccatorum,  sed 

cxlnaniverunt  animum  et  ad  quamdam  egestatem 

perdiixerint ,  in  facinora  prosilitur. 

Si  mundus  vo$  odit ,  scitole  quia  me  priorem  vo- 
bis  odio  habuit. 

[ActicsT.]  Cur  se  membrum  supra  verticcm  ex- 
ioUii?  Recusat  esse  in  corpore,  qui  non  vult  odium 
aMOidi  stifitiJicre  cum  capite. 

St  ds  wmndo  fuiuetis ,  mundus  quod  suum  erai 
diligeret. 

Si  malus  piiiiil  «eelera  mali ,  ex  parte  mundus 
odit  quod  suum  est,  dttmponU;  ex  parte  amat, 
qiiia  malus  favet  malis.  Odit  mondus  in  se  natu- 
ram ,  diligit  viliuin  ;  diligit  iniquitaiem ,  odit  ani- 
uam  suaro.  Nobis  vero  de  natura  diciiur :  IHligite 
inimicos  vestros  (Mattli.  v) ;  et  de  vitio  :  Noliie 
diligere  tnundum  ( /  Joan,  u ). 

Quia  vero  de  mutido  non  estis ,  sed  ego  elegi  vos  de 
ntHndo ,  propterea  odit  vos  mundus. 

Uuivcrsae  hoc  dicil  Ecclesi»,  quam  et  ssepe  nomiiie 
cniindi  appellat  Scriptura,  ut  iilud :  iVon  venit  Filius 
hominis  ut  jndicet  mundum ,  sed  ut  sahetur  mundus 
per  ipsum  (Joan.  xn).  Et  illud  :  Deus  erat  in  thri- 
sto,  mundum  reconcilians  sibi  ( II  Cor.  v ). 
4       139    itf       110    T        88 

Mementote  sermotti-s  mei ,  quem  ego  dixi  vobis : 
yen  est  servns  major  domino  suo. 

Hic  significalur  servus  pertinens  ad  timorem  ca- 
fiiiim ,  qiii  permanet  in  saeculum  saeculi. 

A140 
•       X 

5t  me  persecuti  sunt ,  et  vos  persequentur.  Si  ser- 
ntonem  meum  servaverunt ,  et  vestrum  servabunt. 
JSon  potest  placere  servus^^cui  dispUcet  dominus. 

A.  ^r  M.  ^"  R.  'f  L.  ^ 

Sed  hasc  omnia  fadent  vobis  propter  nomen  meum. 

Iloc  est,  in  vobis  me  odio  habebunt,  me  in  vo- 
bis  persequentuT.  Tanto  igitur  miseriorcs  qui  isla 
faciunt,  quanto  beatiores  qui  persecutionem  patiun- 
tur.  Mali  habent  odio  nomen  Christi  et  justiliam 
in  bonis,  ideo  eos  persequuntur. 

A.  *.!.'  M.  "'  L    "' 

Quia  nesciunt  eum  qui  misU  me. 
Nesciunl  ea  scienlia ,  de  qua  scriptum  :  Scire 
autem  re,  sensus  est  consummatus  (Sap.  viii ). 

A.     X 

Si  non  venissem  et  locutus  fuissem  eis,  peccatum 
n'jn  haberent. 

(AoGUST.]  Ordo  est :  Si  non  venissem,  et  si  non 
locutiis  fuissem  eis.  Judaeos  ostendit,  de  quibus 
dlxerat :  Si  me  persecnti  snnt,  et  vos  persequentur. 
Quid  est»  peccatum  non  haberent?  Nunquid  Judici 
ante  advcntum  Christi  sine  peccalo  erant  ?  Magnum 
peccatum  vult  hic  intclligi,  quia  non  crcdidcnint  in 
euro,  qui  pioptcrea  venerat  ut  crederent.  Advcntus 
cjus  quibuidam  /uif  odor  vitw  tii  iJi/<im,  quibusdam 


non  venit  nec  locutus  est,  habent  excusationcm 
non  de  omni  peccato,  sed  de  hoc  quia  non  credide- 
runtin  Christum,  qui  eis  non  estlocVus,  si  tamen 
per  discipulos  non  venit  ad  eos.  Unde  alibi  ait : 
Qui  vos  recipit,  me  recipit,  et  qui  vos  spernit ,  me 
spernit  (Matth.  x).  Et  Paulus :  An  vultis  experimen- 
tum  ejus  gui  in  me  loquitur  Christus  (II  Cor.  xiii)  ? 
Plane  habent  hanc  excusationem,  qui  mortui  snnt 
antcquain  Evangelium  ejus  audirent,  sed  tamcn 
Qui  sine  legepeccaveruntjSine  tege  peribunl(Rom.  ii). 

A.  *!*  M.  ^  R.  »^  L.  "« 

Qui  me  odit,  et  Patrem  meum  odit. 

R  Cum  superius  diclum  sil,  nesciunt  cum  qui  me 
misit,  quomodo  possunt  odisse  quem  nesciuut?  Ne- 
sciunt  veritatem  qus  eos  damnat.  Quam  cum  ode- 
runt,  profecto  et  eum  oderunt  de  quo  nata  est  ipsa 
veritas,  quam  oderunt  in  eo,  quo  irrogat  poenam. 
Nolunt  enim  ludaei  sua  facta  damnari,  et  hoc  habet 
veriias,  ut  talia  facta  damnarentur.  Nescientes  ita- 
que  oderunt  Deum,  qudliis  est  in  operatione  justa, 
et  putant  eum  diligere,  quia  diiigunt  qualem  men- 
daci  suspicione  concipiunt.  Ex  suspicionibus  autcm 
similiter  in  hominibus  evenit.  Non  visos  possumua 
diligere  vel  odisse ;  quia  etsi  non  visi  fuerint,  ta- 
men  fama  vel  lilleris  historiarum  nota  est  eoruni 
probitas,  vel  improbllas.  Quod  si  odimus  mala  et 

.  diligimus  bona,  non  erramus  in  judicio  rerum,  sed 
rccta  fit  improbalio  vitiorum  virtutumque  approba« 
tio.  Yeniale  autem  est,  si  non  vera  sentimus  de  oc- 
cuUls  homtnum,  quse  est  humana  tentatio,  videlicct 
si  snspicemur  aliteresse  quam  sint.  Bonus  itaque 
bonnm  si  putet  malum,  nesciens  diligit  eum,  quia 
jusius  est  ille,  et  hoc  diligit  iste ;  enrans  alHigil  bo- 
num  tanquam  malum,  ne  aliis  noceat,  et  ut  ipse 
correctior  tiat.  Sic  et  malus  cui  dispUcet  boiiilas, 
si  bonum  putat  malum,  familiariter  colligit  illuin, 
et  nesciensodit  eum. 

A      X 

Si  opera  non  fecisicm  in  eis  quce  nemo  alius  fecit^ 
peccatum  non  haberent. 
])  Peccatum  scilicet  magnum,  de  quo  superius  di- 
ctum  est.  Sed  quid  est  quod  dicit,  quce  nemo  alius 
fecit?  NuUa  in  operibus  Christi  videntur  csse  ma- 
jora,  quam  suscitatio  mortuorum,  quod  scimus  fe- 
cisse  Eliam  (III  Reg.  xvn)  et  Eliseum  (IV  Rcg.  iv). 
Fecit  tamen  aliqua  Chrislus,  quai  non  fecit  alius  : 
saliavit  enim  quinque  millia  hominum  de  quinqne 
panibus,  et  quatuor  mUIia  de  septem.  Ainbulavit 
super  aquas,  quod  et  Petro  praestitit  facere  (Matth. 
xiv).  Mutavit  aquam  in  vinum,  aperuit  oculos  cxci 
nati.  Sed  respondctur  nobls,  et  alios  fecisse  qua) 
ipse  non  fecit,  et  quae  nemo  alius  fecit,  ut  Moyscft 
jBgyptios  tot  plagis  percutiens,  populum  per  mare 
divisuin  ducens,  manna  esurientibus  impetrans, 
aqiiamdepetra  fundens  (Exo</.  xv).Quls  autem,  nisL 


W  ZACHARl-B  CHRYSOPOLITANI EPISCOPI  $2S 

lesus  Nave,  currentem  solem  frenavit  {Io8uex)1  Agiam  (P<a/.  cxxxviii)  ?  Pater  nusquam  legitiir  mis. 


Quis,  nisi  Samson  propter  suam  sitim  maxilla  mor* 
tui  asini  exundante  satiatus  est  {Judic,  xv)  ?  Quis, 
ftisi  Elias,  curru  igneo  in  alla  subvectus  est  {IV 
Reg,  II )?  Quis  sepultus,  nisi  Eliseus,  mortuum  susci- 
tavit  {IV  Reg.  xiii)  ?  Quidam  enim  portantes  mor« 
tuum,  cum  liostibus  irruentibus  eo  refugissent,  ubi 
•epultus  erat,  mortuumque  ibi  posuissent,  mox 
«urrexit.  Quis,  nisi  Daniel,  inter  leones  esurientes 
irixit  {Dan,  vi)?  Quis  nisi,  Ananias,  Azarias,  Hisael, 
in  flammis  deambulavit  illaesus  {Dan,  iii)  ?  Mani- 
festum  e$t  ergo,  sanctos  etiam  quaedam  fecisse  qu» 
oemo  alius  fecit,  sed  qui  tot  vitia  vexationesque 
mortalium  tanta  potestate  sanaret,  buUus  legitur  an- 
tiquorum.  Unde  Marcus  :  Quocunque  ibat^  ponebant 


sus.  Quaeri  solet,  cur  Spiritus  in  igne  apparult,  cur  b 
igne  simul  et  linguis,  cur  aliquando  in  colamba,  ali 
quando  in  igne  monstratur,  cur  super  Filiuo  Dei 
in  specie  columbae  et  super  discipulos  iu  igne  aj!)». 
ruit.  flaec  quatuor  proposita  videamus.  SpiriUis  ie 
igne  monstratur,  quia  Apostolus  ait :  Deut  noutr 
ignis  consumens  est  {Hebr,  xii).  Yerum  est,  quiapei 
hunc  rubigo  peccatorum  consumitnr.  De  hoc  igiK 
Yeritas  dicit :  Ignem  veni  mittere  in  terram ;  et  (pud 
volo  niii  ut  ardeat  {Luc,  xii)  ?  Terram  dicit  corda 
terrena,  quae  infima  congerendo  a  malignis  spiri- 
tibus  conculcantur.  In  igneis  linguis  moDstratos 
est,  quia  lingua  verbo  congruit,  et  Yerbum  qui  esi 
Dei  Filius,  una  est  substantia  cum  Spiritu  sando. 


infirmos ,  et  deprecabantur  eum,  ut  vel  fimbriam  ve-  ^  Yel  ideo  In  linguis,  quia  sicut  per  linguam  procedil 


itimenti  ejus  tangerentj  et  quotquot  tanqebant  eum^ 
talvi  fiebant  {Mar€.  vi).  Quod  aulem  ait :  in  eis,  sic 
intelligendum  est :  Non  inter  eos  vel  coram  eis,  sed 
|>rorsus  in  eis ,  quia  sanavit  eos.  Omnia  miracula 
superat,  quod  natus  est  ex  virgine.  Qwsquis  altius 
attenderit  quae  nemo  alius  fecit,  inveniet  Christum 
Tccisse  quidquid  aliquis  homo  Dei  fecit.  Potest  ipse 
«uncta  per  seipsum,  nemo  autem  potest  aliquid  sin« 
ipso. 

Nunc  autem  et  viderunt,  et  oderunt  et  me  et  Pa- 
irem  meumf  sed  ut  impleatur  sermo,  qui  in  lege 
"torum  scriptus  est,  quia  odio  habuerunt  me  gratis 
{PsaL  xxiv). 

Opera  viderunt,  et  tamen  oderunt,  et  si  Rescien 


4es  Filium  et  Patrem  indivise  operantes.  Eorum  le- 
gem  dicit  non  a})  ipsis  inventam,  sed  ipsis  datam, 
sicut  dicimus  :  Panem  nostrum  quotidianum,  quem 
tamen  a  Deopetimus,  addendo  :  da  nobis  {Luc.  xi). 
Gratis  odit,  qui  nuUum  ex  odio  commodum  quaerit 
vd  incommodum  fugit.  Gratls  diligunt  justi  aliquem 
praeter  illum  qui  erit  omnia  in  omnibus  {I  Cor.  xv). 

Cum  autem  venerit  Paracletus^  quem  ego  mittam 
vobis  a  Patre,  Spiritum  veritatis,  qui  a  Patre  proce- 
ditf  ille  testimonium  perhibebit  de  me, 

Yenit  in  die  Pentecostes  Spiritus  sanctus  in  cen- 
tum  viginti  homines  congregatos,  in  quibus  et  apo- 
stoli  omnes  erant  {Act.  ii).  Qui  cum  linguis  loque- 
rentur,  plures  ex  his  qui  aderant,  tanto  miraculo 
stupefacti,  et  loquente  Petro  corde  compuncti,  coi>-  0 
versi  sunt,  et  indulgentiam  perceperunt.  Hoc  ergo 
Intuens  Dominus  loquebatur,  tanquam  diceret: 
Odiome  habuerunt,  sed  tale  de  me  Paracletus  tesli- 
monium  perhibebit,  ut  plures  ex  eis  faciat  in  me 
credere.  Yenlt  Spiritus  sponte  ut  Deus  :  mittit  enim 
Filius  a  Patre,  ad  quem  refert  et  quod  ipse  de  illo 
est,  et  quodSpiritusabutroque  procedit.  [August.]  Si 
de  fllio  dictum  est  per  propbetam :  Calum  et  terram 
ego  impleo(Jer,  xxiii),  quomissus  est  nisiubi  erat? 
Si  de  Patre,  ubi  potuit  esse  sine  sapientia  sua,  quae  at- 
tingitafineusqueadfinem  (Sap.yu\)1  Sednequesine 
Spiritu  sancto  usquam  essepotuit.[GREGOR.]  Ergo  et 
Spiritus  sanclus  missus  est  ubi  erat.  Unde  Psal- 
mista  :  Quo  ibo  a  Spiritu  tuo?  el  quo  a  facie  tua  fu- 


verbum,  ita  qui  Spiritu  sancto  tangitur,  Dei  Uiiige- 
nitum  confiletur.  Yel  ideo  in  igneis  Unguis,  quia 
quos  repleverit,  ardentes  et  loquentes  facit.  Qui 
enim  Deum  amando  pnedicant,  corda  audieDtium 
inflammanl.  AUquando  in  columba,  aliquandoiji 
igne  monstratur ;  qnia  quos  replet,  simplices  et  ar- 
dentes  facit.  Non  enim  placet  Deo  aut  simpliciiai 
sine  zelo,  aut  iste  sine  illa ;  unde  Yeritas :  Ettou 
ergo  prudentes  sicut  serpentes,  et  simplices  sicut  cc- 
lombm  {Matth.  x).  Prudentiam  serpentis  exponit 
Paulus,  dicens  :  Nolite  pueri  effiei  eeruibus.  De  m- 
plicitaie  etiam  columbae  dicit :  Sed  malitia  pamit 
estote  {I  Cor.  xiv).  In  Domino  per  columbam,  ie 
Q  discipulis  per  ignem  apparuit ;  quia  justus  iudex 


noluit  peccatores  ferire,  sed  corrigere  maosiiete. 
Hi  autem  qui  simpliciter  sunt  homines,  et  ideo  pec- 
catores  debuerunt  spiritualiter  contra  seipsosac- 
cendi,  et  per  poenitentiam  salvari» 

Et  vos  testimonio  perhibebitis^  quia  ab  imiio  bu- 
cum  estism 

[AuGUST.]  Ab  initio  scilicet  praedicationis  mec 
Dabit  vobis  loquendi  fiduciam  charitas  difusa  is 
cordibus  vestris  per  Spiritum  sanctum  (Rom.  i]. 
Hanc  nondum  Petrus  habebat,  quando  negaTit  Do- 
minum.  Spiritus  sanctus  perhibebit  in  cordilKis 
vestris ;  vos  autem  in  vocibus  vestris,  ut  iiDpieatQr 
illud  :  /fi  omnem  terram  exivit  sonus  eorum  (Ptai. 
xviii). 

Uwe  loeutus  sum  vobist  «I  nm  scandeUsemd, 
absque  Synagogis  faciens  vos. 

Exprimit  quae  passuri  erant.  Hlc  denuntiat,  qoia 
Judaei  non  reciperent  eum,  et  ideo  expellerent  eoi, 
qui  de  eo  praedicarent.  Sed  praedixit  de  Spiritu,  qui 
confirmabit  ut  non  sit  itlis  scandalum^  quia  psi 
multa  diligentibus  legem  (PsaL  cxviu)  Dei,  quxest 
ipsa  charitas. 

A.  ^^  M.  *"  R.  »''  L.  «• 

Sed  venit  hora^  ut  omnis  qui  mterficit  ws,  orH- 
tretur  obsequium  se  prmtare  Deo. 

Quasi  dicat  :  Extra  synagogas  facient  vus,  seJ 
nolite  solitudinem  formidare.  Separatiquippeacoo- 
gregatione  eorum,  tot  in  noinine  meo  congregtbi- 


B»  IN  UNUM  EX  OUATUOR  LIBEtt  QUARTUS.  8» 

iis>  Qt  illi,  metuentes  ne  templum  et  Ux  eorum  de-  A  Sensus  est :  Erit  veslra  justitia  qua  mundus  argui* 


serantur,  interliciant  yos,  arbitrantes  se  bene  fa- 
cere.  Ecce  quod  ait  Apostolus  :  Zelum  Dei  habenty 
ted  non  secundum  $cientiam  (Rom.  x). 

Et  haec  facientj  quia  non  noverunt  Patrem  neque 
me.  Sed  hasc  tocutus  $um  vobisj  ut  cum  venerit  hora 
eorum  remitti$camini  quia  ego  dixi  vobis. 

Ideo  pnedixi,  neignaros  improvisa  turbarent,  sed 
pneyisa  patienter  ferantur,  cum  venerit  hora  tene- 
brosa  malonim. 

i        146 

U(ge  autem  vobis  ab  initio  non  dixi^  quia  vobiS' 
cum  eram. 

Non  dixerat  eis  de  Spiritu  sancto  venturo  ad  eos, 
ut  consolaretur  eos  quando  mala  paterentur :  Ghri-  D 


tur,  quia  ad  Patrem  vado :  et  jam  non  videbitis  me, 
quia  in  eum  quem  non  videbitis,  credetis.  Quando 
autem  me  videbitis,  non  videbitis  bumilero  utmodov 
sedexcelsum;  non  mortalem^  sed  sempiternum; 
non  judicandum,  sed  judicaturum,  et  de  hac  fide 
vestra,  id  est  justitia,  arguet  Spiritus  sanctus  in- 
credulos.  Idem  in  saecnlo  de  baplismo  parvulorum. 
Quae  est  ista  justitia,  qua,  cum  eum  non  viderent,' 
mundus  argueretur,  nisi  ea  qua  justus  ex  fide  vivit 
(Hebr.  x),  et  qua  nos,  non  respicientes  quae  viden- 
tur,  sed  quae  non  videntur,  spirituet  fide  spem  justi*. 
tiae  exspectarous? 

De  judicio  autem^  quia  princeps  mundi  hujusjam 
judkatus  est. 

Princeps  mundi  esl  diabolus;  de  quo  alibi :  Ecce 


6to  abscedcnte,Spiritus  sanctuserat  eis  necessarius.  ^gnit  princeps  mtindt,  et  in  me  non  habet  quidquam 

qui  eos  consolaretur  corporaUter  a  Christo  dere-  f^j^an.  xiv).  Mundus  accipilur  et  inbono  et  in  malo.„ 

"^^^®'  Nam  sicutarbor  foliis  et  pomis,  area  paleis  et  gra- 

Atnune  vado  ad  eum  qui  me  misit,  et  nemo  ex  j^jg^  -^^^  infidelibus  et  fidelibus  plenus  est  mundus. 

voHs  interrogat  me,  quo  vadis  t  Judicatus  est  diabolus,  id  est  judicio  ignis  atemi 

Slgnificat  se  tam  manifeste  iturum,  ut  non  opus  a^stinatus.  Judicio  arguitur  mundus,  quoniam  cum 

foret  eum  interrogari  quo  iret.  Videbunt  enim  in  ^^^  p^.^^.p^  judicatur.  Credant  itaque  homines,  ne 

nube  ascendentem,  certide  gloria  qui  prius.  arguantur  de  peccato.  Transeat  in  numerum  fide- 

Sed  quia  hwc  locutus  sum  vobis,  tristitia  implevit  jj^m^  ^^  arguantur  de  justilia  eorum  quos  juslifica* 

€or  vestrum.  j^  p^i^  imitantur.  Caveant  futurum  judicium,  nc 

Gontristabatur  humanus  aifectus ,  quia  camaUs  ^u^  ^^^^  principe  judicentur.  Beda :  t Claret  quia. 

desolabatur  aspeetus.  Filius  Dei,  cum  esset  in  mundo,  arguebat  mundum». 

Sed  ego  verUatem  dico  w^w,  expedit  vobis  ut  ego  |^  ^g^  sectatores  mundi,  de  peccato  suae  increduli^ 

vadam.  Sienim  non  abiero,  Paracletus  non  veniet  ,^^^^.^  ^^  ^^^^^^^^^^  q^j^  ^^  imj^ari  nolebant ;  de 

ad  vos.  Si  autem  abiero,  mittam  eum  ad  vos.           ^  judicio,  quia  diabolum,  qui  jam  judicatus  et  dam- 

Si  aUmenta  tenera  quibus  vos  alui  non  subtraxe-  ^^^^^  ^^^^^  sequerentur.  Sed  non  sine  causa  Spiri^ 

ro,  solidum  cibum  non  esurietis.  Si  carni  camaliter  ^^^^  ^^^  ^^^g^ij^  y^^^  ij^n^  ^i^i^  aclumm;  quia 

adhaeseritis,   capaces  Spiritus  non  eritis.  Sensus  p^^  ejus  inspirationem  corroborandus  erat  animus, 

est :  Non  poteslis  plene  capere  Spiritum,  quandiu  discipulorum,  ne  mundum  qui  contra  se  fremebat. 

secandam  caraem  sum  vobiscum.  Unde  iile  qui  jam  arguere  timerent.  Judicatus  est  diabolus  a  Domino, 

cepcrat  Spiritum,  inquit :  Et  $i  noveramus  secundum  ^^^  ^j  jpg^  daemonia  ejiceret,  et  discipulis  daret 

carnem.  Christum,  sed  nunc  jam  non  novimus  (II  potestatemcalcandiomnemvirtuteminimici(Lue.Ti).% 

^^^'  ^)'  Adhuc  multa  habeo  vobis  diure^  sed  non  potestis, 

Et  cum  venerit  iile,  arguet  mundum  de  peccato^  et  pQftare  modo. 

dejustitiay  et  de  judido.  [Augcst.]  Non  est  contrarium  ad  hoc  qtiod  supe- 

Hoe  est :  dabit  vobis,  timore  depulso ,  liberUtem  ^j^^  ^^^^ .  ^^„,.^  ^„^  ^^^^^  ^  Patre  meo,  nota  fect 

argoendi.  InseparabiUa  sunt  opera  Trinitatis,  sed  ^^^,.,^  ^^^^  ^ijnilg  ^^  iui  prophelico.  Qui  fedt  qum 

singulatim  commendantur  personae,  ut  sine  confu-  futura  sunt, 

sione  ct  unitas  intelligalur  et  Trinitas.                     p  ^;^^  ^^^^^  ,,^,^^1^  1/^  Spiritus  veritatU,  docebi^ 

De  peccato  quidem,  quia  non  credunt  in  me ;  de  justi  ^^,  ^^^  veritatem. 


iia  verOf  quia  ad  Patrem  vado^  etjam  non  videbitis  me. 
Si  aliquando  justus  arguitur,  de  peccato  argui- 
tor,  non  de  justitia.  Hinc  scriptum  est :  Non  est  JU" 
slus  in  ierra  qui  faciat  bonum,  et  non  peccet  (Eccle. 
Tii).  Uem  :  NolieficijustusmuUum  [nimium](ibid.). 
NoB  est  bic  notata  justitia  sapientis,  sed  superbia 
praesumentis.  Qui  enim  fit  multum  justus,  ipso  ni- 
mio  flt  injustus.  Mullum  autem.  se  facit  justum,  qui 
dicit  se  non  habere  peccatum ;  aut  qui  se  putat  non 
gratia  Dei,  sed  sna  voluntate,  effici  justum.  Arguitur 
itaque  mundus  de  peccato,  quia  non  credit  in  Chri* 
stuflfi ;  arguitur  de  justitia  quorumdam  credentium  : 
nam  (idelium  comparatio  est  infidelium  vituperalio. 


Quidam  codices  hal)ent :  Deducet  vos  in  omrU  ve* 
rilate.  Uude  iilud :  Deduc  m«,  DominCj  in  via  tua^^ 
et  iftgrediar  in  verilaU  tua  (Psal.  lxxxv).  Non  ar- 
bitror  hanc  veritatem  posse  compleri  in  hac  vila. 
Unde  Apostolus  :  Nunc  ex  parte  cognoseo^  tunc  au-^ 
tem  cognoscam^  sicut  et  eognitus  sum  (I  Cor.  xiii), 
Quis  enim  homo  sicut  angeli  sapit  TriniUtem?Qu»- 
ritur  utrum  spirituales  homines  habeant  aliquid  in 
doctrina,  quod  carnalibus  taceant  et  spirituallbus 
dicant.  Si  dixerimus :  non,  objicietur  illud  Apostor; 
ad  Corinthios  :  Non  potui  vobis  toqui  quasi  sptritua- 
libus,  sed  quasi  carnaltbus  (I  Cor.  lu).  Si  autem 
dixerimus  :habent,  limendum  est,  ne  suJ>  hac  occa* 


531  ZAGHARLf;  CURYSOPOLITAM  EPISCOPI  ^ 

lione  in  occultis  nefaria  doceant.  Hoc  igitiirprx-  A  ctarificmbit  posuenint.  Naro  doia,  midedictoniest 
cognito,  quod  ea  qux  simul  audiunt  spirituales  at-  doxazo,  et  claritas  inleppretalur  et  ghoria.  Et  quu 
que  carnales,  quisque  pro  suo  modo  capiuni 


ilii, 

ut  cibi  Boliflamentum ;  isti,  ut  lactis  alimentum  : 
nulla  intelligitur  necessitas,  ut  aliqua  secreta  do- 
ctrinse  taceantur  Gdelibus  paryulls,  seorsum  dicenda 
intelligenlioribus.  Quod  enim  ait  Apostolus,  ita  in- 
telligendum  est :  Non  potuistis  capere  quae  loquebar 
quasi  spirituaies,  sed  quasi  camales.  Unde  ait  ad 
Hebraeos  :  Facti  etlis  opus  habenles  lacte^  non  solido 
cibo  {Hebr,  v).  Ex  quo  fit,  ut  spirituales  ista  carnar 
libus  non  omnimodo  taceant,  propter  catholicam  fi- 
4iem  quae  omnibus  prsedicanda  est ;  nec  tamen  sic 
disserant,  ut  Tolentes  eam  sic  perducere  ad  intelii- 
gentiam,  sermonem  verlant  in  fasUdium  capacibus. 


gloria  facil  claros,  et  claritas  gloriosos,  quod  ulro- 
que  verbo  significatur,  idem  est.  Gioria  est  freqneiit 
de  aliquo  fama  cum  laude.  Quae  Ghristo  de  seipso 
non  magnum  aliquid  contulit ,  sed  mundo.  Boouu 
enim  laudari;  non  laudato,  sed  laudantibusprodett. 
Gloria  falsa  triplex  est  :  in  rebus,  in  bominibus,  ia 
utrisque.  In  rebus  fallitur,  qui  putat  id  bonuai  e&se 
quod  malum  est ;  in  hominibus  simUiter ;  in  uiris- 
que,  quando  et  vitium  yirtus  putatur  :  ei  ipse  qui 
propter  hoc  laudatur,  nonhabet  quod  putainr,si?e 
bonus  sit,  sive  malus.  Donare  quippe  suas  res  bi- 
strionibus,  vitium  est  immane,  non  virtus.  Et  scitb 
de  talibus,  quam  sit  frequens  fama  cumlaude,  uiil- 


Ipse  homo  Gbristus,  sincerum  lac  dicitur  parvulo-  ^  I^vi  -  Laudatur  peccator  in  desideriit  ttnimw  nx 


rum  ,  qui  cum  bene  a  spiritualibus  capitur,  inve- 
nitur  solidus  cibus  et  Dominus  angelorum.  Proinde 
nec  sic  parvuli  sunt  lactandi,  ut  semper  non  intel- 
ligant  Dominum  Christum ;  nec  sic  ablactandi,  ut 
deserant  hominem  Christum. 

Aoii  enim  loquetur  a  scmetipso,  sed  quaicunque  au- 
diet^  loquetur. 

Et  Filius  el  Spiritus  sanctus  aequales  sunt  Patri. 
Quid  autem  intersit  inter  procedere  et  nasci,  et 
longum  est  disserere,  et  temerarium  diffinire ;  quia, 
»i  quid  mens  inde  comprehenderit,  lingua^  tamen 
difficillimum  est  explicare,  quantuslibet  praesit  do- 
ctor,  quantuslibet  adsit  auditor.  Sensus  est  :  Non 
loquetur  a  semetipso,  quia  non  est  a  semetipso.  Ab 


{Psal,  ix).  Laudatores  talium  non  in  hominibus  faf- 
luntur,  sed  in  rebas  :  malum  est  enim  quod  bonuin 
esse  credunt.  Ipsi  vero  viliosi  talessunt,  qualescer- 
nuntur.  Laudatores  bypocritarum  non  fallunturm 
rebus,  sed  in  hominibus.  Laudatoresautemillorun), 
qui  creduntur  liberare  patriam  magicis  artibus,» 
utroque  falluntur.  Yera  gloria  nonbeatificatjustum, 
sed  tamen  iaudanlibus  gloriandum  est,  quiajusta 
diligunt.  Yera  gloria  est  in  catholica  Ecclesia.  Uode 
propheta :  Exaltare  snper  cmios^  Deus^  et  super  omm 
terram  gloria  tua  {Psal.  lvi).  De  meo^  inquitFilios, 
accipiet  Spiritus,  quia  de  Patre  accipit  Spiritus  sau- 
ctus,  undc  accipit  Filius.  Spiritus  sanclus  de  Patrp 
accipit  procedendo,  Filius  nascendo.  PalerdeDuiio 


illo  audiet  ergo  a  quo  procedil.  Audire  illi,  scire     ^^^-^^  est,dcnuIIo  processit.  Et  sicut  Palcr  geoaH 


cst ;  scire  vero,  esse.  Nec  moveat  quod  verbum  fu- 
turi  temporis  positum  est,  q,uia  in  eo  quod  sempi- 
lemum  est,  cujuslibet  temporis  ponatur  verbum, 
non  mendaciter  ponitur.  Quamvis  enim  natura  illa 
immutabilis  est,  et  non  recipit,  fuit  et  erit,  sed  taii- 
tum  est;  unde  illud  :  Ego  sum  qui  sum  {Exod. 
iii),  elc.  :  Qui  est,  misit  me  ad  vos  {ibid.) ;  tamen 
propter  mutabiiitatem  tem[«orum,  in  quibus  versa- 
tur  nostra  mutabilitas,  non  mendaciter  dicimus»  et 
fuit,  et  est,  et  erit. 

Et  qua  ventura  suntj.annuntiabit  vobis. 

Multi  habuerunt  spiritum  prophetiae.  Sed  quia 
Eonnulli  inftrmos  curant,  raortuos  suscitant,  daemo- 
i.ibus  imperant,  nec  tamen  futura  cognoscunt  :  po- 
t3st  sicaccipi,  quia  Spiritus  adveniens  ventura  nun- 
t.aret,  reduceus  ad  memoriam  gaudia  coelestis 
paii*iae. 

i//e  me  darificubit,  quia  de  meo  accipiet  tt  annun-- 
tiabit  vohis, 

Quasi  dicat :  Ista  omnia  faciet  Deus  per  Spiritum, 
il  est,  per  bonitaiem  suam.  Me  clarificabit,  aufe- 
reudo  vobis  timorem,  et  dando  amorem  ardentiorem. 
Quod  ipsi  facturi  erant  in  Spiritu  sancto,  hoc  eum- 
dein  Spiritum  dixit  esse  faclurum,  ut  illud :  Non  enim 
tos  estis  qui  loquimini,  sed  Spiritus  Patris  vestri  qui 
loquitur  in  vobis.  Verbum  Grsecum,  quodest  Jo5«Cw 
dixazo,  Latini  iaterpretes,  alius  ghripcabit ,  aliui 


Filium,  vita  scilicet  vitam  :  sic  ei  dedit  Pater  Tiua 
procedere  de  illo,  sicut  et  procedit  de  ipso.  Nascitor 
a  Patre  veritas ,  procedit  ab  utroque  cbaritas  U 
sanctificandam  creaturam.  [Adgust.]  Mascitor  aPa* 
tre  sapientia,  extenditur  ab  utroque  adcreatoras  be 
nevolentia.  Nascitur  a  Patre  consilium,  exitabotrv- 
que  ad  creaturas  dileetionis  beneficium.  Nascitnr  i 
Patre  Verbum,  provenit  ab  utroque  benignitalis  ba- 
num.  Splenduit  de  Patre  spIendQr  aetemus,  proees- 
sit.ab  utroque  bonas  voluntatis  [6omraru]  aflectos. 
Cum  igitur  tota  trinitas  sit  spiritus,  id  est  incor- 
porea  natura,  Spiritus  sanctus  singulatim  dicitur 
spiritus,  tanquam  Patris  et  Filii  spiramen  seo  spt- 
1)  raculiun.  Inspiratur  enim  Spiritus  sanctus  a  Hn 
et  Filio  ad  sanctificandum ,  nec  venit  sine  Patre  et 
Filio,  quia  Trinitas  indivisa  est.  Proccdit  aeteroaliteT 
Spiritus  a  Patre  et  Filio  per  afiectom  distriboeiuii 
donaliones ;  procedit,  inspiratur,  mittitureiteiDpore 
per  infusionem  [effusionem]  gratiarum.  Uwc  inspi- 
ratio,  haec  temporalis  processio  sive  missio  qoctidie 
fit,  dum  quotidie  diversis  diversa  doiia  conferonlor. 


111 


A»   ui  M*        L* 


119 


in 


Omma  qutecunque  habet  Pater^  m/ea  siui/« 
[Ambros.]  Sensus  est :  Idipsum  quod  Pater  fs<, 
rae  est.  et  ego  ex  illo,  ita  quod  Pater  Filiicst^- 


ter,  ct  Firius  Patris  est  Filius. 


6» 


A. 


Propterea  dixi^  quia  de  meo  accipiety  et  annuntia- 
bit  vobis, 

Dixi  quia  de  eodem  habet  procedere  Spiritus,  de 
quo  et  ego  genitus,  ne  putetur  Spirilus  minor  me, 
vel  natus  de  me,  sicut  ego  de  Patre. 

Modicuniy  etjam  non  videbitis  me :  et  iterum  modi- 
rum,  et  videbitis  me,  quia  vado  ad  Patrem,  Dixerunt 
ergo  ex  discipulis  ejus  ad  invicem  :  Quid  est  hoc  quod 
dicit  nobisy  modicum ,  et  non  videbitis  me  :  et  iterum 
modicum,  et  videbitisme^  et  quia  vado  ad  Patrem? 
Dieebant  ergo  :  Quid  est  hoc  quod  dicit  modicum  ? 
Nescimus  quid  loquitur. 

Hoc  eos  movdliat,  quia  diiit :  modicum^  sed  postea 


IN  UNUM  EX  QUATUOR  LffiER  QUARTUS.  531 

U9  A  debo  vos^  et  gaudebit  cor  vestrum  ,  sic  intelligitur  : 

Eripiam  yos  ab  adversariis,  coronabo  tos  victores, 
probabo  me  semper  vidisse  decertantes. 
Et  in  illo  die  me  non  rogabitis  quidquam, 
In  die  visionis  aetem»  non  petetis,  vel  non  inter- 
rogabilis,  quia  tunc  erit  plena  cognilio]etsufficien- 
tia.  [AuGusT.]  Hoc  verbum.quod  esl  rogare,  rob  so- 
lum  petere ,  verum  etiam  interrogare  signiAcut ,  et 
Graecum  unde  hoc  translatum  est ,  tale  babet  ver- 
bum,  quodutrumquepossit  intelligi.  Ergoambiguum 
est.  Possuut  hsec  et  ita  exponi,  ut  in  discipulis  uni* 
versae  loquatur  Ecclesiae  Dominus,  velut  ibi  :  Ecce 
ego  v'obiscum  sum  usque  ad  consummationem  steculi 
{Matth,  xxviii).  Modicum  et  jamnon  videbitisme,  9id 
hoc  refertur,  quia  vado  ad  Patrem.  Eundo  scilicet  ad 


inanifeslatum  fuit.  Nampost  paululum  passurus  est,     Patrem,  subtraham  corporalem  visionem ,  ot  fru- 


ei  non  videmnt  eum  :  rursus  post  paululum  resur- 
rexit,  et  viderunt  eum.  [Beda.]  Vel  iia  :  Modico 
tenipore  non  videront  eum ,  dum  r^quievit  in  mo- 
Bumento :  ei  modico  tempore  viderunt  eum,  quando 
€is  apparuit  in  quadraginta  diebus  post  resurreclio- 
uem.  Propterea  modico  tempore  videbilis  me ,  quia 
vado  adPatremj  deposita  roortalitate,humaBamBa- 
turam  coelis  inferens.  Quod  autem  ait,  et  jam  non 
videbitis  me^  sic  accipiendum  est  quo  modo  supe- 
rius,  ubi  ait  :  Dejustitia  vero,  quia  ad  Patrem  va4o, 
et  jam  non  videbitis  me,  Quia  scilicet  eum  mortalem 
nonamplius  viderent. 
Cognovit  autem  Jesus  quia  votebant  eum  interro- 


ctuose  credat  Ecclesia.  Et  iterum  modicum^  et  vide' 
bitis  me  setema  visione.  Modicum  secundum  hanc 
sententiam ,  intellige  spatium  hujus  pervolantis  s»- 
culi.  Piorabitis,  ihquit,  quia  plorant  omnes  boni  in 
aerumnis  hujus  viiae,  sed  mundi  amatores  gaudeiit. 
[Beda.]  Mulierem  dicit  sanctam  Ecclesiam  propter 
fecuuditatem  bonorum  operum ,  et  quia  spiritual^s 
Deo  gignere  filios  nou  desiuit.  Quae  nunquam  mundi 
tentationibus  exerceri  desistit,  quandiu  in  mundo 
spiritualium  virtutum  profectibus  insistit.  At  cum, 
devicto  laborum  cerlamine,  ad  palmam  pervenerit, 
jam  non  meminit  pressurae  prascedentis  propler  gau. 
dium  perceptae  retributionis.  [NQn  sunt^enitn  cont/t- 


gare^  et  dixii  eis  ;  De  hoc  quwritis  inter  vos^  quia  ^  gnte  passiones  hujus  temporis  ad  (uturam  gloriam 


dixi:  modicumy  et  non  videbitis  me :  et  iterum  modi- 
cum,  et  videbitis  me?  Amen,  amen,  dico  vobis,  quia 
plorabitis  et  flebitis  vos^  mundus  autem  gaudebit.  Vos 
autem  contristabimini^  sed  tristitia  vestra  vertetur  in 
gaudium. 

Contristati  sunt  de  morte  Domini,  sed  mox  de  re- 
surrectione  Isetati.  Mundus  autem  significat  hic  ini- 
micos ,  a  quibus  occisus  est  Ghristus. 

Muliercunsparitf  tristitiam  habet,  quia  venithora 
ejus.  Cum  auiem  pepererit  puerum,  jam  non  meminit 
pressuriB  propter  gaudium,  quia  natus  est  homo  in 
mundum. 

Partus  gaudio  comparatur  tunc  magis ,  quando 
noapuella,  sed  puer  nascitur.  Gaudiumest  ipseJc' 


(Rom,  viii),  quando  simHes  Deo  erimuSf  et.videbinms 
eumsicutiest  (JJoan.,  lu),  ut.  ait  loanues  in  Epi- 
stola  sua. 

[AoGusT.]  Nunc  parturitEcclesia  gemendo,  tunc 
pariet  laeiando.  Nuncparturit  orando,  tuncpariet 
laudando.  Et  ideo  masculum,  quoniam  ad  fructum 
contemplationis,  cuncta  officia  referuntur  actionis, 
[BEDA.]Etsicut  mulier,  nato  in  hunc  mundum  bo* 
mine,  laetatur:ila  Ecclesia,  nato  in  vitam  futuram 
populo,  exsultatione  repletur.  Pro  qua  nativitate 
multum  laborans  et  gemens  in  pra^senti,  quasi  par- 
turiens  dolet.  Nec  novum  debet  cuiquam  videri ,  s> 
natus  dicatur  qui  ex  hac  vita  migraverit  :  qiiomodo 
enim  nasci  dicitur,  cum  quis  de  utero  matris  egce- 


sus,dequo  Apostolus  :  Chrislus^  resurgens  a  mortuis,  D  ditur,  ita  etiam  potest  nalus  appellari,  qui  soluius 


jam  non  moritur  (Rom.  vi). 

Et  vosigitur  nunc  quidem  tristitiam  habetis.  Iterum 
auum  videbo  t>o«,  et  gaudebit  cor  vestrum,  et  gaudium 
ve  rum  nemo  lollet  a  vobis. 

[B£DA.]  Dominus  exponit  paradigma  quoddemu- 
iiere  proposuit.  TrisHtiam  enim  habuerunt  disci- 
paliy  passo  Domino ;  sed,  peracta  resurreclionis  glo- 
ria,  gavisi  sunt  tisoDomino  (Joan,  xx).  Quod  gau- 
dium  eorum  non  toliitur  ab  eis ,  quia  et  si  postmo- 
dum  persecutiones  pro  Ghristi  nomine  ac  tormenta 
passi  sunt ,  spe  tamen  resurrectionis  ac  visionis  lU 
lius  acceosj,  lihenter  adversa  quaeque  fi^rebant,  iino 
gnudium  existimabant^  cum  in  tentationes  varias  in- 
eidejent  {Jae.  i).  Quod  autem  ait,  iterum  autem  vi- 


a  vinculis  carnis,  ad  lucem  sublimatur  setemani. 
Unde  mos  ecclesiastlcus  obtinuit,  ut  dies  martyrum 
sive  confessorum  Ghristi ,  quibus  de  saeculo  trans- 
ierunt,  natales  vocitemus,  eorumque  solemnia  non 
funebria,  sed  natalitia  dicantur.  Sequitur  :  Et  vos 
tristitiam  habebitis.  Qmnia  Ecclesia  per  hujus  vita; 
iabores  et  augustia«  ad  aeterna  pwemia  coelestiuni 
gaudiorum  tendit ;  quia  per  mullas  tribulationes,  ut 
ait Apostplus,  oportel  nosintrare  in  regnum  Dei  (Act. 
xiv).  Dicens  Dominus  :  Jterum  autem  videbo  vos,  se- 
Gundum  promittit  adventum ,  in  quo  universam  vi- 
debit  Ecclesiam  ad  remunerandum  cx  fntegro.  Et 
quia  in  plenitudinc  illius  gaudii  non  rogabimuv 
modo  peiendum  est  ul  illuc  pervcniamuf. 


S55  ZAGHARIiE  GHRTSOPOLITANI  EPISGOPl  SSS 

A       ^^    M      ^^^    R      ^^  ^  ^'^^ '  '^  ^*^^^"^  ^*^  ^^^^  ^  requie$cerent  modkva, 

Ameii,am€n,  dico  vobis,  $i  quia  petieriii$  Patrem  in 


namme  meo^  dabii  vobis. 

Quidquid  petitur  contra  salutem,  non  petitur  in 
nomine  SaWatoris.  Gam  dicit :  in  nomine  meo^  non 
Tult  intelligi  de  sono,  sed  de  soni  signiGcatione. 
Unde  qui  male  scnlit  de  Christo,  non  petit  in  ejus 
uomine,  etiarosi  ejus  proferat  nomen.  Qui  vero  re« 
€te  sentiendo  de  illo  petit  salutem  sempiternam,  vel 
aiiquid  perttnens  ad  illam,  accipit  quando  debet  ac- 
cipere.  Nec  ideo  quaedam  negantur,  quia  ut  congruo 
lempore  dentur,  difTerunlur. 

Vsque  modo  non  petislis  quidquam  in  nomine  meo. 
PeAitey  et  accipieiis,  ut  gaudium  vestrum  sit  plenum 


doncc  impleretur  numerus  fratrum  eorum  (ibid,).  Sb- 
gulas  quippe  stolas  nunc  habent  anims,  cam  soia 
sua  felicitate  fniuntur ;  binas  tunc  acdpient,  cqb 
impleto  in  One  numero  fratmm,  corpomm  quoqueiiB- 
mortalium  receptione  laetabuntur. 

In  illo  die  in  nomine  meo  peteiis^  et  non  dico  voHi, 
quia  ego  rogabo  Patrem  de  vobis. 

Hoc  dicit  propter  consubstantialem  Patri  diriiu- 
tatem  in  qua  simul  audiunt  rogantes,  simalquero- 
gata  donant  Pater  et  Filius ,  quod  non  patet  nisi 
oculis  spiritualibus.  Quod  vero  ait  Petro  :  Ego  m- 
tem  rogavi pro  te^  ut  non  defidat  fides  tua{Luc.  nii), 
et  quod  de  illo  loannes  ait  :  Advocatum  habmu 


,...^,.,  ..u*        1        j      apud  PalremnostrumjJesumChristum  II  Joan.  iil 

tiu,dqu.d  aliud  petuur  quam  v.ta  beata.  vel  quod  B,;  fc„„,„i„tem  respicit.  Vel  ita  :  Nonropbopi 


ad  eam  pertinet,  nihil  est  in  tantae  rei  comparatione, 
Puobus  modis  intelligi  potest:  Usque  modo  non  peti-^ 
atis  in  nomine  meo :  vel  quia  non  novistis  nomen 
meum  sicut  cognoscendum ,  vel  quia  pro  nihilo  ha- 
bendum  est  quidquid  aliud  petistis,  incomparatione 
tanta  rei  quam  petere  debuistis.  Quomodo  autem 
possint  petere  plenum  gaudium,  subdit;  quia  de 
animalibus,  quot  sunt,  faciet  spirituales,  utabjectis 
imaginationibuscorporum,pura  mentis  acie  sincerae 

luci  cohsreant. 

Ai3l 

Ilac  in  proverbiis  locutus  sum  vobis. 

Homo  animal  quaecunque  audit  de  Dei  natura, 
carnaliter  cogitat ,  noii  spiritualiter.  Et  ideo  sunt  q 
illi  proTcrbia  quae  audit  de  incorporea  Dei  substan- 
tia  :  non  quod  ea  tanquam  prorerbia  deputet ,  sed 
q  lia  sic  cogitat,  quomodo  illi  qui  proverbia  au- 
diunt,  ct  non  intellignnt.  Spiritualis  antem  homo  in 
nomine  ejus  petit ,  quia  ipsum  ejusdem  substanti» 
cum  Patre  esse  intelligit.  Spirituales  homines  yani- 
latem  etflgmenta  tanquam  importunas  muscas  abi- 
gunt,  et  internis  aspectibus  utcunque  Deum  incorpo- 
reum  cognoscunt. 

Venithoracumjam  non  in  proverbiis  loquar  vobis, 
ted  pa*am  de  Patre  annuniiabo  vobis. 

Illam  nimirum  horam  signiftcat,  qua  eis  Spiritus 
f ancti  gratiam  daturas  erat.  Possumus  etiam  horam 
quam  pollicetur  in  futura  vita  intelligere,  in  qua 


Tobis,  qnia  polius  implebo  quod  hucusque  ro^Tl 
Quomodo  rogabat  ?  Quia  nondum  ascenderat.  Sieoin 
non  ascendisset,  nulla  certitudo  ascendendi  nobis 
remausisset.  Nuncautem  sedens  humanitas  ad  dex- 
teram  Patris ,  certitndo  et  arrha  est,  quod  et  nos 
ascendemus.  Hinc  Hieronymus  in  Epistolam  ad  Ro- 
manos  :  Solent  Ariani  moTere  calumniam,  dicentes 
quod  qui  interpellatiir,  interpeilante  sit  major.  Qvi- 
bus  respondendum  est :  Denm  obliTionem  non  pati, 
nt  pro  ipsis  commoTcatur  semper  quos  ipse  elegit« 
sed  in  hoc  interpellare  euro  dicitur ,  dum  9m\a 
Patri  hominemquem  suscepit,  quasi  nostrompigDU 
ostendit,  et  offert  ut  Tcrus  pontifex  et  aetermu. 

Ipse  enim  Pater  amat  vos ,  quia  vos  me  oiMtiii, 
et  credidistis  quia  a  Deo  exivi. 

Amat  nos  Pater,  quia  nos  amamus  Fifiom,  em  i 
Patre  et  Filio  accipimus  ut  amemus  Patrem  e(  Fi- 
lium,  data  charitate  per  Spiritum»  qnem  ipsna 
amamus  ciim  Patre  et  Filio.  Prior  amans,  fadtii 
nobis  utametur. 

Exivi  a  Patre ,  et  veni  in  mundum.  lunm  r^ 
quo  mundum^  et  vado  ad  Patrem, 

ExiTit  a  Patre,  quia  de'iHo  est ;  et  came  assim- 
pta,  Tcnit  Tisibilis  in  mundum,  non  tanen  desertss 
Patrem.  Reliquit  mundum  corporali  discessiODe, 
non  gubcmatione  prsesentiae.  ^Tadit  ad  Patrem,  qnii 
humanitatero  ad  iuTisibilia  paternse  majestatis  ad- 
duxit.  Reliquit  mundum  quia  ab  aspectu  amatonnB 


palam  de  Patre  annuntiabit  electis,  id  est,  ostendet  D  nnindi  quod  Tidemnt  abstulit.  Redit  adPatrem,  qnii 


Patrem,  nbi  Tcraciter  in  nomine  Jesn  petunt  electi, 
dnro  pro  nostra  fragilitate  intercedunt,  quatenus  ad 
Bux  salTationis  sortem  pertingamus.  Bene  dicitur  in 
illo  die^  quia  ibi  non  sunt  tenebrae  pressurarum, 
sed  lux  sempiterna.  Possunt  idem  spirituselectorum 
in  illa  coclesti  ciTitate  etiam  pro  se  petere,  quia  tem- 
pus  uniTersalis  judicii  Tcnire  desiderant ,  ut  etiam 
corporumbeatitudinem  recipiant.  Unde  Joannes  ait : 
Vidi  sub  altareanimas  interfectorum  propter  Verbum 
Dei,  et  proptet  testimonium  quod  habebant,  et  clama- 
bant  voce  magna,  dicentes  :  Usquequoy  Domine  san- 
ctus  et  verus,  non  judicas  et  vindicas  sanguinem  no- 
sfrrnn  de  kis  qui  habitant  in  terra  {Apoc,  ti)?  Ubicon* 
tinuo  subintertur  :  Et  datm  suntMiis  singulce  slolm 


amatoribus  suis  sePatri  aequalem  credendom  docoil. 

Dicuniei  discipuliejus  :  Ecce  nuncpalam  toqsim* 
et  proverbium  nuUum  dicis.  Nunc  scimus  quis  sm 
omnia,  et  non  opus  esi  tibi  nt  quis  te  interro§et,  In^ 
credimus  quia  a  Deo  existi. 

[Albinus.]  Palam  loqui  putabant ,  cujiis  inysterla 
comprehendere  non  Talebant.  Aperte  ostendiiBi 
quia  Dominus  loqucbatur  de  Iris  quae  illos  delecU' 
bat  andire,  et  quae  interrogare  Tolebant.  Unde  Denn 
esse  credebant.  Apertum  namqne  diTinilalis  in<ii' 
cium,  est,  cogitationum  nosse  secreta. 

A.  *^  M.  ^^  R.  '" 

liespondit  eis  Jesus  :  Modo  creditisf  ita  ^^ 


537  IN  UNUfll  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS. 

hcra,  et  jam  venitf  ut  dispcrgfimini  unusquisque  in  A  ^^^^^  Eilio    secundum  hominem 


prcpria^  et  me  $oium  retinqualis.  Et  non  sum  solusj 
quia  Pater  mecum  est. 

Creditis  ut  parvuli,  quibus  quaccunque  alta  adhuc 
Sttiit  proyerbia.  Yenit  bora  passionis  et  jam  prope 
est,  in  qua  solus  torcular  calcare  habeo.  Vos  autem 
dispergemini  in  propria,  id  est  in  vestrae  infidelita- 
tis  limorem,  quasi  diceret  :  Ita  perturbabimini,  ut 
qaod  modo  credere  putatis,  posleadimittatis.  Hoc 
apparuit  in  Gleopha  ubi  ait  :  Nos  sperabamus  quod 
tssei  redempturus  Israel  {Luc.  ixiv).  [August.] 
Paulo  ante  dixerat  :  Vado  ad  Patrem;  nunc  dicit : 
Pater  meeum  est,  Quis  vadit  ad  eum  qui  cum  illo 
esl  ?  Sed  hoc  intelligenti  est  verbum ;  non  intelli- 
genti,  proverbium.  Intelligenti,  est  verbum  veritatis, 

non  intelligenti,  provevbium,  hoc  est,  verbum  longe  B  quod  dedisti  mihi  ut  faciam. 
a  veritate.  Ire  ad  Patrem  est  secundum  bumanita- 
teniy  Pairem  esse  cum  eo,  secundum  divinitatem. 
155 


558 

nam,  secuudum 
Deum,  omnia  per  ipsum  facta  sunt  (Joan.  i). 

Hascest  autem  vilacBternat  ut  cognoscant  tesotum 
verum  Deum^  et  quem  misisti  JesumChristum. 

Ordo  verborum  est,  ut  te  et  quem  misisti  Christum^ 
cognoscant  solum  verum  Deum.  Gonsequenter  et  Spi- 
ritus  sanctus  intelligitur,  quia  est  charitas  consub- 
slantialis  amborum.  Yita  est  cognitio  unius  Dei, 
qu»  hic  est  ex  Patre,  in  futuro  erit  plena.  Qui  crgo 
proficit  in  hac  cognitione ,  magis  tendit  vivere. 
Quando  autem  eril  plena  cognitio,  erit  el  sine  fine 
laudatio.  Et  haec  est  illa  clarificatio,  sed  prius  hie 
clarificatur,  dum  innotescit  fidelibus.  Unde  sub- 
ditur  : 

Ego  te  clarificavi  super  terram^  opus  consummavi^ 


A.  X 

H€ee  loeutus  sum  vobis,  ut  in  me  pacem  habeatis. 
In  mundo  pressuram  habebitis ;  sed  confidite :  ego  vici 
mnftdum, 

Propter  haiic  pacem  tribulationem  snstinemus, 
nt  in  hac  sine  fine  feliciter  regnemus.  Haec  est  pax 
pro  qua  Ghristiani  sumus,  pro  qua  sacramentis 
imbuimur,  pro  qua  omni  modo  erudimur,  pro  qua 
Spiritus  pignus  accipimus,  pro  qua  in  Ghristum  cre- 
dimus  et  speramus,  et  amore  ejus  accendimur.  Haec 
est  in  pressuris  consolatio  et  liberatio.  In  hac  ergo 


Adhuc  restabat  passio,  sed  se  consuromasse  di- 
cit,  quod  consummaturum  esse  certissime  novit,  ut 
iilud  :  Foderunt  manus  meas  et  pedes  meos,  etc» 
(Psal.  xxi). 

Et  nunc  clarifica  me,  tu  Pater  ^  apud  temet-- 
ipsum  claritate^  quamhabuipriusquam  mundusesset^ 
apud  te. 

Filius  clarificavit  Patrem  gentibus  praedicando» 
Pater  Filium  ad  suam  dexteram  coUocando  .  quod 
ait  :  cttirificavif  consummavi,  verbum  praeteriti  tcm- 
poris  posuit  pro  futuro ,  et  ut  monstraret  jam  ia 
praedestinatione  factum.  Quam  praedestinationem 
aperuit,  adjungendo  :  claritate  quam  habui.  Ordo 
verborum  est :  Quam  habui  apud  te  priusquam  muH" 


sermonem  ad  discipulos  concludit,  et  ad  Patrem  ^  dus  esset.  Ad  hoc  valet  quod  ait :  nunc,  quasi  dice-> 


vcrba  convertit. 

Hwe  iocutus  est  Jesus,  et  sublevatis  ocutis  in  ob- 
ium^  dixit :  Pater,  venit  hora,  clarifica  Filium  tuum. 

Poterat  Dominus  orare  silentio,  sed  exemplum 
dedit  nobis  orandi.  De  hac  clarificatione  ait  Aposto- 
lus,  quae  ab  ejus  resurrectione  sumpsit  exordium  : 
Deue  Ulum  exattavit^  et  donavit  ilti  nomen  quod  est 
super  omne  nomen,  ut  in  nomine  Jesu  omne  genu  fie- 
eiatur^  ccelestium,  terrestrium  et  infemorum  (Philip. 
ii).  Sensus  est  :  Venit  hora  seminandae  humilitatis, 
fruclum  non  differas  claritatis.  De  hac  humilitate 
ait  Apostolus  :  Factus  est  obediens  Patri  usque  ad 
mortem  (ibid.).  Sequitur  : 

Vt  Filius  tuus  clarificet  te. 


ret  :  Sicut  tunc  praedestinatione,  ita  et  uunc  per- 
fectione.  Destinatur  quod  est;  praedestinatur  etprae* 
paratur  quod  non  est.  Filius  ergo  secundum  divi^^ 
nitatem ,  coxternus  Patri,  praedestinatus  est  ante 
mundi  constitutionem  secundum  humanam  natu- 
rsKn,  et  nos  iu  ipso,  ut  membra  ejns  essemus,  ante 
omnia  tempora  sumus  electi  ac  praedestinaii.  Petit 
ergo  humanitas  Ghristi  id  habere  in  te,  quod  ha- 
buit  in  Patris  praedeslinatione. 

Manifestavi  nomen  tuum  hominibus ,  quos  dedisti 
mihi  de  mundo. 

Manifestavi  dicit,  non  quod  jam  sit  perfecta  mani- 
festatio  sine  proverbiis,  sed  quia  cerlissime  futura 
est.  Haec  omnia  de  futuris  fidelibus  dici  possent,. 


Claritas  Patris  nec  minui  potest,  nec  augeri  apud  ^  sed  ut  de  solis  discipulis  quos  tunc  babebat,  intelli- 


Deom,  apud  homines  tamen  minor  erat,  quando  in 
JudUea  Deus  tantum  notus  erat  (Psal.  lxxv).  Nondum 
enim  a  solis  ortu  usque  ad  occasum  laudabant  pueri 
nomen  Domini.  IIoc  autem  quia  per  Evangeiium 
Christi  factum  est,  profecto  Patrcm  clarificavit  Fi- 
litts.  Quasi  dicat  :  Resuscita  me,  ut  innotescas  toto 
orbe  per  me.  Sequitur  : 

Sicut  dedisti  ei  potestatem  omnis  carnis,  ut  omne 
quod  dedisti  ei^  det  eis  vitam  wternam. 

Omnis  camis,  id  est  omnis  bominis.  A  parte 
totum  significat  bominem,  sicut  Apostolus,  ubi  ait : 
Omnis  anima  potestatibus  sublimioribus  subdita  sit 
{ilom.    xiii),  i<I  est  omnis  homo.  Potestatem  dcdit 


galur,  illud  urget  quod  inferius  ait :  Cum  essem  cum 
ew,  ego  servabam  eos,  etc.  Ab  ipso  tamen  orationis 
exordio,  quod  est :  Patery  venit  hora^  usque  ad  illud : 
et  nunc  ctarifica  me,  tu  Pater^  omnes  voluit  intel- 
ligi  suos.  "VWearous  quid  velit  dicere.  Scriptum  est  r 
Notus  in  Judoia  Deus,  in  Israel  magnum  nomen  ejut 
(Psai.  Lxxv).  Ergo  manifestavi  non  illud  noraea 
tuum  quod  est  Deus,  scd  illud  quod  estPaler  meus. 
Quod  nomeu  non  potest  manifestari  sine  manifesta- 
tione  Filii.  Quos  dedisti  mfVii,  dicit  secundum  homi- 
ncm. 

Tui  erant ,  el  mihi  eos  dedisti^  et  sermonem  iuum 
tervavcrunt. 


S9  ZAGHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  UO 

Patm  erant,  praedestinanlis  eos  per  Filium  pro-  A  ut  habeant  gaudium  meum  impleium  inumetipik 


pter  bonitalem  suani,  et  ita  erant  individuae  Trini- 
tatis,  Ab  ea  [eo]  Filius ,  in  hoc  quod  homo  est,  ac- 
cepit  eos  ad  docendum. 

Nunc  cognoverunt,  quia  omnia  qua  dedi$ti  mr!ii, 
ebs  te  $unty  quia  verba  qucs  dedisti  mihi,  dedi  eis^ 
et  ipsi  acceperuntf  et  cognoverunt  vere  quia  a  te  exivi, 
€t  crediderunt  quia  tu  me  misisti, 

A  te  sunt  omnia,  quae  dedisti  mihi  homini.  Yel 
ita  :  Simul  Pater  dedit  omnia,  cum  genuit  eum  qui 
omnia  habet.  Yerbo  scilicet  gignendo  Pater  omnia 
dedit.  Quod  vero  ait :  cognoverun^  vere^  exposuit  sub- 
jungendo :  et  crediderunt^  subaudis  vere.  idem  est :  a 
teexivif  quod  est:  tu  me  misisti.  Idem  est  cognove-- 
runt ,  quod  est  crediderunt,  Crediderunt  ideo  ad- 
Junctum  est,  ne  quis  putaret  haikc  cognitionem  esse 
jam  per  spem,  et  non  per  fidem.  Adhuc  non  erant 
tales  discipuli,  quales  eos  dicit  verbis  pra^terili  tem- 
poris,  sed  quia  tales  erant  futuri  accepto  Spiritu 
sancto;  ideo  posltum  est  pneteritum  pro  futuro. 
Hoc  patuit,  cum  princeps  eorum  ter  eum  negavit. 

Ego  pro  eis  rogo,  non  pro  mundo  rogo,  sed  pro  his 
quos  dedisti  mihij  quia  tui  suntj  et  mea  omnia  tua 
suntt  et  tua  mea  sunt,  et  clarificatus  sum  in  eis. 

Id  est,  clariGcabor  in  eis,  tunc  videlicet,  cum  per 
cos  omnibus  credentibus  innotescam,  quod  ad  dex- 
teram  Patris  sim  glorificatus.  Dicens :  mea  tua  sunt, 
et  tua  meuy  specialiter  ostendit  sanctos  de  quibus  hic 
agitur  ejus  esse  a  quo  creati  sunt  et  sauctificati,  id 


IIoc  est  :  ut  sint  unum  sicut  et  nos,  qqod  a  me 
coureretur  eis.  Ecce  in  muiTdo  loqui  se  dicil,  qul 
paulo  ante  dixerat :  jamnon  sum  in  mundo,  Ergo qui 
nondum  abierat,  hic  adhuc  erat :  el  quia  mox  ab- 
iturus  fuerat,  hic  quodammodo  jam  non  erat. 

Ego  dedt  eis  sermonem  tuum^  et  mundus  m  odt« 
habuit, 

Yerbis  adhuc  praeleriti  temporis  futara  prcnuA- 
tiat.  Deinde  subjicit,  cur  eos  oderit  mundus. 

Quia  non  sunt  de  mundo^  sicut  et  ego  mm  iUR  (U 
mundo. 

Hoc  eis  regeneralione  collatum  est ;  nam  genera- 
tione  de  mundu  eraut.  Unde  alibi :  Ego  vosde  mnio 
elegi  {Joan,  xv). 
B     Non  rogo  ut  toUas  eos  de  mundOf  sed  ut  une$  m 
a  malo. 

Hinc  habes,  quia  sancli  non  debenl  rogare  ut 
transeant  de  mundo,  si  adhac  non  est  eis  conre- 
niens,  siciit  nec  islis  adhuc  conveuiens  erat ;  prx- 
dictam  repetit  sententiaro. 

De  mundo  non  sunt,  sicut  et  ego  non  tKm  it 
mundo,  Sancti/ica  eos  in  veritate  :  sermo  tuut  teri- 
tas  est, 

''  Quseri  potest  quomodo  de  mundo  noneraDt.si 
sanctificati  in  veritate  nondum  erant ;  aut  si  ja:u 
erant  sanctificali,  cur  poscat  ut  sanctificentur.  Sa!i- 
ctificati  erant,  sed  poscit  ut  sanctiores  fiaot,  et  iii 
sanctitate  proficiant.  Unde  Apostolus- :  Qui  in  u^ 


.    r%  .  '      *  r»!..   r*.  ..  v    .        bonum  opus  comt,  perfictet  usque  m  dtemDonm 

est,  Patns  et  Fihi.  Et  itaomniaquaeipsissubjecta  i^  .       ,_,/.,.      x    i,    •/        .  -ol  •  .         •  j- •. 
^^.,.         ....'^  «'«tt  (Phtlip,  I).  Yeritas  est  Ghristus,  qui  dicil. 

Ego  sum  via,  veritas  et  vita  (Joan.  xivj.Quasidi- 


6!int,  necesse  est  ut  sint  ejus  cujusetipsi  suiit 
Nota  non  esseorandum  pro  malis  perditis,  cum  dicat : 
non  pro  mundo  rogo. 

Et  jam  non  sum  in  mundo^  et  hi  in  mundo  sunt 
et  ego  ad  te  venio. 

Jam  non  sumin  mundo^  pnesentia  scilicet  corpo- 
rali.  Ostendit  certum  quod  adhuc  erat  futurum. 
Dicens :  et  ego  ad  te  venio,  exponit  cur  dixerit :  jam 
non  sum  in  mundo. 

Paier  sancte,  serva  eos  in  nomine  tuoy  quos  dedisti 
mihif  ut  sint  unum  sicut  et  nos. 

Ut  homo ,  rogat  Patrem  pro  discipulis ;  ut  Deus, 
dicit  se  unum  esse  cum  Patre.  Non  ait :  ut^nobiscum 


cat  :  sanclifica  eos  in  me.  Unde  sequitar :  Semo 
tuus,  id  est,  ego  consubstanlialis  libi,  veritaiM, 

Sicut  me  misisti  in  mundum,  et  ego  misi  eos  iu 
mundum. 
.  Hoc  est :  quia  misisli  me,  misi  eos. 

Et  pro  eis  ego  sanctifito  meip^um,  ut  sint  et  ipni 
sanctificati  in  veritate. 

Pro  eis  sanctifico  meipsumf  id  est,  eos  inmeipso 
sanctifico.  Hoc  ait,  quia  membra  sunt  ejus.  liide 
sequitur :  ut  sint  et  ipsi  sanctificati  in  verilate,  ide&t 
in  me  secimdum  divinitatem,  qua  etiam  iiomo  quo 
indutus  sum,  sanctificatus  est  ab  initio  crealioDis 


sint  unum ;  aut  :  simus  unum  ipsi  et  nos.  Ipsi  iu  ^  suae.  Hoc  ideo  dicit,  quia  una  persona  facla  esi 


natura  sua  stnt  unttm,  sicut  nos  m  nostra  unum 
sumus. 

Cum  essem  cum  eis ,  ego  servabam  eos  in  nomine 
fuo,  quos  dedisti  mihi;  custodivi,  et  nemoex  hispe^ 
riit,  nisi  fiiius  perditioniSf  ut  Scriptura  impleatur. 

ludas,  per  iinitationem  filius  diaboli,  qui  est  ipsa 
perditio,  Scripturas  de  se  prophetantes  implevit. 
Non  debemus  intelligere,  quod  Pater  et  Filius  alter- 
natim  servent,  quasi  alter  post  alterum.  Simul  enim 
servant  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus,  qui  est 
unus  Deus.  Sed  Scriptura  nos  non  levat,  nisi  ad 
nos  descendat.  Gum  italoquitur,  intelligamus  distin- 
guere  personas,  non  separare  naturam. 

Nunc  autem  ad  te  venio^  et  hcec  loquor  in  mundOf 


Yerbum  et  bomo.  Tunc  ergo  sanctificavit  se  in  se, 
hoc  est :  se  hominem  in  se  Yerbo. 

Non  pro  his  autem  rogo  tantum,  sedetprom^ 
credituri  sunt  per  verbum  eorum  in  me. 

Hic  non  tantum  intelligendi  sunt  iUi  qui  aposto- 
los  in  came  audierunt,  sed  et  omnes  ad  quos  eonun 
verbum  venit,  et  venturum  est,  quicr»iideruntei 
credituri  sunt.  Potest  videri  lesus  non  bic  orakse 
pro  quibusdam  suis,  nisi  diligenter  scruteniur  verU 
ejus.  Pro  illis  enim  non  videlur  orasse,  qui  tuac 
cum  illo  non  erant  qaando  ista  dicebat,  necper 
verba  apostolorum  crediderunt  postea,  sicut  Patt- 
lus  apostolus,  qui  neque  ab  hominibus,  neqtu  yo 
hominem  factu»  est  apostolus,  scd  per  reTclaliourtO 


Wl  m  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS. 

Jesu  Christif  ut  ipse  ait  (Galat,  i).  Similiter  noD  vi-  A      Et  cognoscat  mundus^  quia  tu  me  misisti. 


m 


(letur  orasse  pro  antiquis  justis,  neque  pro  illis  qui 
jaiii  crediderant,  sive  per  se,  sive  quolibet  inodo, 
iit  Natbanael,  et  loseph  ab  Arimalbia,  qui  corpus 
Domini  petiit  a  Pilato,  ei  maler  ejus  et  alise  feminae, 
et  tlli  qui  cum  ramis  clamaverunt  :  Benedictus  qui 
venit  in  nomine  Domird  (P$aL  cxvii) !  et  quingenti 
fratres,  quibus  simul  post  resurrectionem  apparuit 
(/  Cor,  xv).  Latro  ctiam  credidit  in  cruce  (Ltfc.xxm), 
qiiando  doctores  defecerunt.  Sic  igitur  intelliga- 
mus  per  verbum  eorum,  ut  ipsum  verbum  fidei 
quod  prsRdicaverunt,  hic  significatum  esse  creda- 
mus.  (}uod  dictum  est  verbum  eorum,  quoniam  ab 
ipsis  pnecipue  fuit  praedicatum,  et  primitus  inculca- 
turo.  Neque  propterea  non  est  verbum  Dei,  quia 


Aliquando  cognoscere  ponittir  pro  credere;  sed 
hic,  ubi  loquitur  de  consummatioue,  iiitellegenda 
est  cognitio  qualis  erit  per  speciem,  non  qualis  nunc 
est  per  fidcm.  Quandiu  enim  credimus  quod  nou 
videmus,  nondum  sumus  consummati,  sicut  erimus 
cum  videbimuB. 

Et  dilexi  eos,  sicut  et  me  diiexisti. 

Qui  diligit  uiiigenitum,  diligit  et  membra  ejus 
quae  adoptavit.  Non  ideo  pares  sumus  unigenito  Fi- 
lio,  quia  dictum  est :  sicut  et  me;  nam,  sicut  non 
semper  significat  aequalitatem,  sed  aliquando  poni- 
tur  pro  quia,  ut  bic  et  ibi :  Sicut  me  misisti  in  mun- 
d«m,  et  ego  misi  eos  in  mundum.  Membra  Uuigeniti 
perduxit  Pater  gratia  dilectionis  ad  angelorum  aequa- 


diviumest  evrum,  cum  Paulus  dicat  Thessalonicen-  ^  litatem,  carnem  vero  Unigeniti  sui  super  excellen- 


ces  excepisse  a  se  non  ut  verbum  Aomtitttm,  sed  sicut 
est  vere  verbum  Dei  (I  Thess,  iv).  Dei  est,  quia 
Deus  id  donavit ;  eoruro  est,  quia  Deus  hoc  prasdi- 
canJuin  iliis  primitus  commendavit.  Yerbum  eorum 
habuit  latro  in  fide ;  verbum  eorum  habuerunt  an- 
liqui  justi,  de  quibus  constat  quia  nunquam  salvari 
posseut,  nisi  in  mediatorem  venturura  credidissent. 
Fideliores  ergo  reperiuntur,  qui  jam  defuncti,  illum 
resurrecturum  non  dubitant,  quam  illi  qui  visaejus 
nQorte,  spem  quam  habuerant  de  ejus  resurrectione, 
pcrdiderunt.  Unde  et  quidam  dixerunt :  Nos  autem 
sperabamus  quia  redempturus  esset  hrael  {Luc. 
xxiv).  Igitur  omnes  ad  orationem  Ghristi  credendum 


tiam  cujuslibet  angeli ,  cum  sit  una  persona  carnis 
et  Yerbi.  Sunt  tamen  quidam,  qui  etiam  nos  prae- 
feruut  angelis,  dicentes  quia  pro  nobis  mortuus  est 
Ghristus,  non  pro  angeiis.  Quod  quid  est  aliud» 
quam  velle  gloriari  de  impietate?  Christus  enim 
juxta  Apostolum  pro  impiis  mortuus  est  {Rom,  iii), 
in  quo  non  meritum  nostrum,  sed  Dei  misericordia 
commendatur. 

Pater^  quos  dedisti  mihi,  volo  ut  ubi  ego  sum ,  et 
illi  sint  mecum,  ut  videant  claritatem  meam  quam 
dedisti  mihi. 

Quantum  aUinet  ad  creaturam ,  in  qua  factiis 
homo  hoc  dlcit.  Adhuc  tameu  non  ibi  erat,  sed  <  ito 


est  pertinuisse,  qui  fidem  illam  habuerunt,  quam  q  erat  asceusurus.  Yel  s«m,  dixit  propter  unltatcm 


apostoli  post  resurrectionem  Ghristi  praedicaverunt 
Sequitur : 

Ut  omnes  unum  sint^  sicut  tu,  Pater,  in  me,  et  ego 
in  (e. 

Subintelligltur :  unum  sumus.  Pater  et  Filius  unum 
ftunt  substantialiter ;  uos  autem  in  eis  esse  possu- 
inus,  scd  non  substantialiter.  In  eis  sumus,  ut  crea- 
turae  in  Greatore ;  in  eis  unum  esse  possumus  nunc 
iide  et  charitate,  et  in  fuluro  ampliori  dilectione. 
Unde  subditur : 

Ut  et  ipsi  in  nobis  unum  sin$. 

Gredendo  sint  unum  Dei  templum,  sicut  ostendit 
subdendo : 

Ut  mundus  eredat  quia  tu  me  misisti. 


personae  in  qua  et  Deus  homo  est,  et  homo  Deus. 
Quantum  vero  attinet  ad  formam  Dei,  ubique  est. 
Unde  latro  audivit  :  Hodie  mecum  eris  in  paradiso 
(Luc.  xxiii).  Secuiidum  id  quod  homo  erat,  anima 
ejus  ipso  die  futura  erat  in  infemo,  caro  in  sepul- 
cro.  Secundum  autem  quod  Deus  erat,  etiani  in 
paradiso  erat.  Propterea  cum  dixisset ,  et  illi  sint, 
addidit ,  m^rtim :  nam  et  miseri  possunt  esse  ubi 
ille  est  qul  ubique  est ;  sed  beati  soli  sunt  cum 
illo,  quia  beati  esse  non  possunt  nisi  ex  illo.  Suma- 
mus  qualecunque  exemplum.  Sicut  caecus,  etiamsi 
ibi  sit  ubi  lux  est ,  non  est  tamen  cum  luce ;  ita 
impius  vel  pius,  sed  nondum  idoneus,  etiamsi  nus- 
quam   possit  esse  ubi  non   sit   Ghristus,  tamen 


Si  verbum  rogo  tertio  ponamus ,  manifestior  erit  D  ^^^  ^^^  ^""^  Ghristo,  sicut  hic  intelligitur  voluissc. 


sententia  hoc  inodo  :  Rogo  ut  omnes  unum  sint, 
rogo  ut  et  ipsi  in  nobis  uiium  sint,  rogo  ut  mun-. 
dus  credal  quia  tu  me  misisti. 

Et  ego  claritatem  quam  dedisti  mihi,  dedi  itlis,  ut 
Mint  unum,  sicut  nos  unum  sumus. 

Claritatem^  id  est,  immortalilatem  quamdt:disti 
tnihiy  dedi  eis.  Propter  immobilitatcm  praedestina- 
tionis,  significat  futura  verbis  praetcriti  temporis. 

Ego  in  eis^  et  tu  in  me ,  'ic<  sint  consummati  in 
mnum. 

Breviter  ostendit  se  mediatorera  esse  inter  Deum 
et  bomines,  ac  per  eum  Patrem  manere  in  nobis. 
Q.tod  addidit :  consummatiy  ostendit  perfectain  bca- 
litudinen) . 


cum  ait  :  Volo  ut  ubi  sum  ego^  et  iili  sint  mecum  : 
nam  de  specie  illa  omnino  dicebat,  in  qua  videbimus 
eum  sicuti  est  (IJoan.  iii).^Unde  subditur :  ut  videant^ 
non  ut  credant.  Fidei  merces  e&t  ista,  non  fides  : 
videre  claritatem  Dei  sequitur. 

Quia  dilexisti  me  ante  constitutiotiem  mundi. 

In  iilo  etiam  dilexit  nos  ante  mundi  constitutie- 
nem  praedestinatione,  quia  membra  ejus  sumus  :  et 
diligimur  in  illo,  qui  totus  diligitur,  si  secundum 
hoc  quod  Filius  Patri  esl  coaeternus,  hoc  dictum 
accipiamus :  Voio  ut  ubi  sum  egOy  et  illi  sint  me- 
cum.  In  Patre  cum  Ghristo  erimus.  Sed  ille  siciit 
ille,  nos  sicut  iios.  VoiOy  inquit,  et  non  potest  non 
fieri  quod  vult  Omuipotens.  Oinnium  quidein  pOtC' 


K» 


ZACHARIyE  CHnYSOPOLITAMl  EPISCOPI 


«1 


•tas  ei  est,  sed  ilU  soli  sui  sunt  quos  elegit,  ut  di-  A  assumpti  probaret  bominis ,  Teie  coQtriitat  eum 


cit :  Ego  elegi  to$  de  mundo  (Joan.  xv).  Illos  Pater 
fiibi  dedit,  id  est  traxil  ad  eum. 

A,  *^*  M.  "»  L.  "' 

Pater  juite,  mundus  te  non  cognotit,  ego  autem 
te  cognovi, 

M uudus  injustus  non  cognoTit  te ;  mundus  vero 
reconciliatus  cognovit  te,  non  merito,  sed  gratia. 

A135 
•       X 

Et  hi  eognoverunt  quia  tu  misisti,  et  notun  feci 
eis  nomen  tuum ,  et  notum  faciam ,  ut  diletAjO  qua 
dilexi$ti  me^  in  ipsis  sit,  et  ego  in  ipsis. 

Noroen  tuum  notum  feci  per  fidem,  notum  fa- 
ciam  per  spem.  Notum  feci  cum  (ine  peregriuanii- 


propassio,  sed  passio  non  dominatur  ejus  aniino. 
Sciendum  quia  poterat  Ghrislus  natura  nou  roori, 
sicut  Adam  potuit  non  mori  ante  peccatum.  lo  eo 
enim  nuUom  culpae  debitum,  nuUius  pec4»ti  vesti- 
gium  fuit.  Yoluntarie  autem  assumpsit  infirmitatei 
nostras,  quae  a  Deo  non  separant,  velut  ignorantii 
seu  concupiscentia  separat.  Sicut  veram  humuiu- 
tera,  ita  et  humanas  infirmitates  assurapsit,  ut  eai 
cruci  afligeret,  et  nos  fortes  efficeret.  liaque  yolun- 
tatem  nostram  suscepit  et  tristitiaro.  Tristitiaai 
conGdenter  dico,  qui  crucem  praedico.  Sed  est  qas. 
dam  tristitia,  et  quidam  timor  rationem  sttbmer- 
gens,  et  hominem,  contempto  Dei  praecepto,  in  pec- 

^^     _  _^ catum  ducens',  sicut  Petrus   timore  negayit.  De 

bus,  notnm  faciam  sine  fine  regnantibus.  Et  ita  en  ^  *»"J«8modi  loquuntur  expositores  ,  quando  dicum 


gratia   quod  te  noverunt,  per  hoc  quod  tu   me 
misisti. 

CAPUT  CLX. 

M.  »*  R.  "'  L.  ^  A.  '"^ 

Tunc  venit  Jesus  cum  illis  in  villam  qum  dicitur 
Gethseiwini,  trans  torrentem  Cedron^  ubi  erat  hortusy 
in  quem  introivit  ipse  et  discipuli  ejus. 

[Beda.]  Gethsemani  locus  est  ad  radices  montis 
Oliveti,  et  interpretatur  vallis  pinguium.  Ibi  tauri 
pingues  obsederunt  Dominum,  et  vituli  muUi  circum- 
dederunt  eum  (Psal.  xxi).  Appropians  morti,  venit 
in  Yallem  pinguedinis,  qui  per  vallem  humilitatis 
et  pinguedinem  charitatis  pro  nobis  mortem  subiit. 


Christum  non  timuisse,  qui  ad  hoc  venerat  ul  pa- 
teretur,  et  Petrum  timiditatis  arguerat.  Est  alias 
timor  moderatus,  qui  naturaliter  inest  omni  bo* 
mini,  et  sine  peccato  est,  ut  fames,  sitis,  et  iUe 
fuit  in  Christo.  Horruit  quippe  mortem.  Gontrisu- 
batur  eliam  propter  infelicissimum  Judam  et  scanda- 
lum  omnium  apostolorum,  et  rejectionem  Judso- 
rucn  et  eversionem  Jerusalem. 

174  4       107 


M.  T  R. 


Tune  ait  Hlis :  Tristis  est  anima  mea  usqus  oi 

mortem. 
Hinc  alibi  dicit  :  Baptismo  kabeo  baptisari ,  el 

quomodo  angor  usque  dum  perficiatur  (Lu.  in)  ? 
[Albinds.]  In  horto  capi  disposuit,  ut  deleret  pec-  C  ^  ^^  ^^^em  tristis  est,  donec  apostalos  sooi 
catum  commissum  in  horto  deliciarum.  Trans  tor- 
rentem  Cedron  comprebendi  voluit,  et  juxta  Psal- 
mistam  :  De  torrente  in  via  bxbet  (Psal,  cix).  In  via 
hujus  vitae  bibit  de  torrente  passionis,  propterea 
exaltavit  caput.  Cedron  genitivus  pluralis  est  in 
Graeco,  qui  Latine  potest  dici  cedrorum. 

A157 
•      X 


Sciebat  aulem  et  Judas  qui  tradebat  eun»  locum\ 
quia  frequenter  Jesus  convenerat  illuc  cum  dtsci" 
puiis  suis. 

L.  «^  M.  «'  R.  "' 

Et  cum  pervenisset  ad  locum,  M.  R.  di^t  disci- 


sua  liberet  passione.  Mors  quippe  corporis,  aibso- 
lutio  est  doloris  in  Christo  et  suis.  [BEDi.J  Timet 
Christus,  cum  Petnis  non  tlmeat.  Petms  didt, 
animam  meam  pono  pro  te.  Christus  dicit,  aniffli 
mea  turbatur.  Utrumque  verum  est  et  ratione  pte- 
num,  quia  inferior  nou  timet  et  superior  gerit  ti- 
mentis  aficctum.  lUe  enim,  quasi  homo,  vim  mortis 
ignorat;  iste,  quasi  Deus  in  corpore  constitutos, 
fragilitatem  carnis  exponit,  ut  eorum  qui  sacra- 
mentum  incarnationis  abjuranty  exciuderetur  im- 
pietas.  Sequitur : 

Sustinete  /ttc,  et  vigilate  mecum. 

[Gregor.]    Sustinete   pondus  tentationis,  vi^- 


pulis  suis :  Sedete  hiCfL.  Bf .  R.  et  orate^  ne  intretis  in  p  lantes  a  sumno  iniidelitatis  et  torpore  menlis.  O- 


tentationem^  M.  R.  donec  vadam  illuc  et  orem. 

[HiERON.]  Ordo  est :  Sedete  donec  vadam  et  orem, 
et  orate,  ne  tentatione  superemini.  Separ^ntur  in 
oratione  qui  separantur  in  passione,  quia  ille  orat, 
illi  dormiunt  pinguedine  cordis  oppressi.  [Beda.] 
Cum  iri  monte  orat,  tacite  nos  admonet  pro  cce- 
leslibus  bonis  orandum  esse.  Cum  in  valle  orat 
pinguedinis,  insinuat  nobis  humilitatem  servandam 
esse  in  oratione,  et  pinguedinem  intern»  dile- 
cUonis. 

Et  assumpto  Petro  et  duobus  fiUis  ZebedmJacobo 
et  Joanne^  ccepit  contristari  et  nugstus  esse. 

Non  aliis  hic  assumptis  quam  in  transfigura- 
tk>ne,  q«ibu8  secretiora  manifesiat.  Ut  veritatem 


teris  quidem  jussi  sedere  ibi,  quasi  inferiores  ab 
agone  isto,  servans  eos  securos ;  vos  auton  quasi 
firmiores  usque  huc  adduxi,  sed  nolo  vos  ulteriai 
progredi.  Necdum  enim  potestis.  Propter  hoc  ma 
nete  hic  vigilantes,  sicut  et  ^o  vigiio,  ut  unusquis 
que  in  gradu  suae  vocationis  consistat,  quonian  et 
omnis  gratia,  quamvis  fuerlt  magnaj  babet  supe- 
riorem.  Ad  hoc  autem  adduxit  eos,  maiime  P^ 
trum  magna  de  se  confidentem,  ut  videant  et  an* 
diant  ubi  est  posse  hominis  et  quomodo  impetra- 
tur.  Yideant  cadentem  in  faciem,  audiant  dicM' 
tem :  Pater^  si  possibiie  est^  transeat  calix  istt  e  me. 
Et  discaiit  non  magna  de  se  sapere,  sed  Imioiltt 
aeslimare,  nec  vcloces  esse  ad  promittimdum,  »«* 


Ub  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  7         545 

solliciti  ad  adorantluin.  Ideo  cl  illos  duxil,  qui  vi-  A  pter  Ghrislum  pali  veiiC,  propler  dilectioncm  Dei 

Yclle  truncari,  meritum  liabct.  Ubi  entm  Cbristus 


debantur  fideliores  ct  forles,  sirailes  Petro,  in  qui 
bus  similiter  facile  poterat  locum  invenire  jactantia 
propter  fiduciam  fidei.  Mediocres  autem,  quantum 
ad  periculum  dico  jactantiae,  ipsa  fidei  exiguitate 
muniti  sunt. 

175    T        201     4        181 


M.  T  R.  "'  L.  ^^  A. 


Et  ip$e  progressus  e$t  ab  eis  quantum  jactus  est 
lapidis^ 

[Beda.]  Typice  innuit,  ut  in  eum  dirigant  lapi- 
dem,  id  est,  usque  ad  ipsum  perducant  intentionem 
legis»  qu»  scripta  crat  in  lapide.  Finis  enim  legis 
est  Christus  ad  justitiam  omni  credenti  (Rom,  x). 

Et  positis  genibuSf  procidit  in  faciem  sicam,  et 


in  fundamento  ponitur,  ubi  Deus  suprema  et  major 
causa  constituitur,  ibi  roerilum  dnntaxat  habetur. 
Constat  etiam  quod  martyrium  vel  aliquod  bonum 
exterius  bonam  voluntalem  sive  diiectionem  non 
donat,  sed  eam  habilam  ei  ostendit,  et  quandoque 
augmentat.  Sed  quia  in  Ghristo  non  [non  plus] 
augmentavit,  non  plus  in  passione  quam  ante» 
promeruit  et  nobis  salutem,  et  sibi  quod  post  pas- 
sionem  nec  tristari  nec  turbari  potcst,  neque  in 
aliquo  pati.  Quod  autem  martyriuni  per  se  vo- 
luntarium  non  sit,  inde  patcl  quia  jucundum  non 
est.  Expetibilium  enim  quaedam  sunt  jucunda 
bona,  quae  propter  se  expetuntur,  ut  videre  Deum. 


crabat  ut^  si  fieri  posset^  transiret  ab  eo  hora,  di-  "  Alia  sunt  bona  non  jucunda ,  qua;  propter  aliud 


cens  :  Pater^  si  possibile  est;  Abba,  Pater,  omnia  tibi 
possibilia  sunt;  mi  Pater^  si  possibile  est,  transfer 
calicem  hunc  a  me, 

[HiERON.]  Habilu  corporis  ostendit  humilitatem 
meutis,  et  praecipuum  exaltalionis  humiiitas  est. 
Non  enim  exaltatur  a  Deo,  nisi  qui  humiliaverit  se 
propter  Deum.  [Beda.]  Quod  dicit  :  Abba  PaUr^ 
utriusque  populi  Salvatorem  Deum  ostendit.  Idem 
enim  significat  abbk  quod  pater,  sed  abba  est  He- 
braeum,  pater  Graecum  et  Latinum.  Ergo  utraque 
lingua  primus  ipse  invocat,  ut  doceat  ab  utroque 
populo  eum  invocandum.  Non  est  enim  distinctio 
Judaei  et  Graeci.  [Gregor.]  Secundum  quod  coepit 
pavere  et  tristari ,  etiam  orat  calicem  passionis  n 
transire  a  se,  ita  ut  omnino  neque  gustaret  amari- 
tudinem  ejus,  si  tamen  possibile  esset  quantum  ad 
justitiam  Dei.  Quod  euim  dicebat  :  si  possibile  est^ 
ad  potcntiam  Dci  pariter  et  justitiam  rcfcreliat, 
quoniam  quantum  ad  justitiam  ejus ;  quia  non  so- 
lum  potens  cst,  sed  etiam  justus,  non  sunt  possi- 
bilia  nisi  ea  qiiae  just^  sunt.  Habebat  autem  justitia 
Patris  quod  Christus  pateretur,  et  a  constitutione 
mundi  sacramentum  hoc  nostrae  salutis  in  eo  erat 
ostensum.  Passus  ergo  est,  non  quod  vellet  pati, 
iaio  reformidabat,  sed  quia  Pairem  diligebat,  quem 
hoc  velle  sciebat,  et  quia  pcr  mortem  suam  salutem 
proximi  fieri  cupiebat.  Nec  sequitur,  si  propter  hoc 
pati  voluit :  ergo  pati  voluit,  sicut  de  infirmo  videri 


expetuntur,  ut  martyrium.  Hoc  Dominus  Petro  nia- 
nifeste  aperuit,  cum  ait :  Et  ducet  te  quo  tu  non  vis 
(Joan.  xxi).  Si  opponatur  quod  dicitur,  oblatus  est 
Christus,  quia  ipse  voluit :  dicinius,  quoniam  vo- 
luit,  id  est,  mortem  suam  omnibus  necessariam 
approbavit.  Sic  et  Apostolus  accipit  velle.  Quod 
volo,  ait,  id  est  approbo  faciendum,  itlud  non  ago; 
quod  autem  nolo^  id  esl  uon  approbo  faciendum, 
illud  facio  (Rom.  vii).  Manifestans  autem  Jcsus  in 
oratione  sua  devotionem,  quasi  dilectus  et  com- 
placens  dispositionibus  Patris,  addidit  : 

M.  T  R.  '"^  L.  ^'  A.  « 

Verumtamen  non  quod  ego  volo,  sed  quod  fu, 
[HiERON.]  Quod  ex  humana  infirmitate  trepidan* 
ter  renuerat,  revertens  in  semetipsum,  per  obe- 
dientiam  et  fortitudiuem  mentis  confirmat.  Non,  in- 
quit,  hoc  fiat  quod  humanus  afiectus  loquitur,  sed 
ad  quod  missus  sum.  [Beda.]  Ostendit  itaque,  ut 
cum  hoc  imminet  quod  fieri  noiumus,  sic  per  infir- 
mitatem  petamus  ut  non  fiat,  quatenus  per  fortitu- 
dinem  parati  simus,  ut  voluntas  conditoris  nostri 
etiam  contra  nostram  voluntatem  fiat.  [ORiGEif.J 
Nam,  sicut  multum  confidere  non  debemus,  ne  no- 
stram  virtutem  videamur  profiteri ;  sic  multum 
pusillanimiter  agere  et  diffidere  non  debemus,  ne 
Dei  adjutoris  nostri  impotentiam  videamur  pro- 
nuntiare.  [Beda.]  Multi  tristantur  morte  fuiura , 


potest,  qui  vult  incidi  vel  coqui  ut  sanetur,  necj)  sed  habeant  rectum  cor.  Vitent  mortem  quantum 


vult  tamen  incidi,  potius  omnino  reformidat.  Evenit 
ctiam  quod  aliquis  incarcei-atus  lilium  suum  vult 
in  carcere  poni,  ut  ipse  sic  evadat ;  nec  tamen  vult 
lilium  incarcerari,  potius  tnde  dolet.  Yoluntas 
cnim  nunquam  est  nisi  cum  dileclione,  quippe 
qiiod  delectat  volumus ;  quod  vero  molestat,  iliud 
abhorrere  solemus.  Unde  in  futura  vita,  ubi  nulla 
erit  passio,  nihil  contra  voluntatem  fict.  Contra 
Yoluntatem  itaque  dolores  atqiie  molestias  patie- 
banlur  martyres,  nec  aliter  aliquod  meritum  ibi 
haberetur.  Persecutores  quidem  quantum  poterant 
fugiebant,  pati  tamen  propler  dilectionem  Christi 
volebaiit.  Velle  autem  lapidari  vel  comburi,  si  quis 
YcUe  possct,  Qullius  tamen  meriti  essct,  sed  oro- 


possunt ;  sed  si  non  possunt,  dicant  qaod  Dominu» 
dixit :  Pater^  si  fieri  potest,  transeat  a  me  calix  isle. 
Ecce  humanam  voluntatem  habes  expressam,  vide 
quid  dicat  rectum  cor.  Sed  non  quod  ego  volo,  sed 
quod  tu  vis.  Unde  alibi :  Non  veni  facere  voluntatem 
meam,  scilicet  quam  teraporaliter  sumpsi  ex  vir- 
gine;  sed  voluntatem  ejus  qui  misit  me  (Joan.  vi), 
quam  videlicet  habui  aeternus  cum  Patre,  et  quam 
semper  approbo  animae  ratione.  Orat  transire  caB^ 
cem,  quia  homo  est ;  sed  perficit  dispensalionem, 
quia  Patri  obediens  est.  Sensus  esl  :  Si  morilur 
mors,  me  non  rooriente  transeat  calix.  Verum  quia 
non  aliterfiet,  fiat  quod  lu  vis.  [HiEROM.]AIiter  po- 
stulat  non  tam  timore  patieudi,  quam  misericordla 


m)  ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  SiS 

prioris  popuK,  ne  ab  illo  blbat  calicem  propina- A  bitus,  idest»  msimoriaturcaro  Gbri8li,faciatPati*r 

tum.  Unde  et  signanter  dixit :  Calix  i$U^  lioc  est :      de  eo  quod  Tult. 

populi  JudaBomm,  qtti  excusationem  habere  non 

potesi,  si  me  occident,  baben&  propbetas  qui  me 

Taticinaiitiir.  [Rcns.]  St  er^  fieri  polesl,  ui  sine 

iHlcrilB  liidaeermn  credat  nultitado  geotiuny  re- 

C1ISO  passionem.  Si  vero  illi  excaecandi  sunt,  ut 

alii  videant,  non  mea,  sed  tua  ftat  volunlas. 

M.  ^  R.  "'  L.  *" 

£(  cum  $urrexi$set  ab  oratiofiej  venit  ad  disci- 
pulos  suos,  et  invenit  eos  dormientes.  Et  ait  JUis  : 
Quid  dormilis  sic?  Non  potuistis  una  hora  vigi- 
iare  mecum?  Vigilate  et  orate,  ut  nonintretis  in 
tentationem. 

[BcDA.]  Liqaido  demonstrat,  quia  etiam  pro  apo-  q 


Lsm        X 

Ei  factus  est  sudot  ejus  sicisl  gutim  saiiguims  ((^ 
cmrrenti»  m  terram, 

ContRi  natnraw  estt  sanpMaein  tudtte;  sed  per 
terram  sanguine  irrigatany  dednat  teNMt  s»* 

guine  suo  redemptos 

L.  ^  M.  "«  R.  *^ 

Et  cum  surrexisset^  venii  iterum  ad  ditcipnljt 
suos,  et  invenit  eos  dormientes  prcs  tristitia.  li.  R. 
Erant  enim  ocuU  eorum  ingravati.  R.  Et  ignorabam 
quid  responderent  ei. 

[HicBON.]  Languescebant  aposlolonim  oculi,  ue* 


stolis  oraYcrit,  quos  scdulo  moncbat  vigilare  el 
orare.  Nam  niagnitudine  tristitise  quod  eis  impro- 
perat ,  somnum  vincere  non  possunt ;  sed ,  sicut 
dormiunt  mcnte,  ita  et  corpore.  [Hieron.]  Impos- 
sibiie  quidem  est  hominem  non  tentari ;  nec  ait : 
non  tenlemini ,  sed :  ne  intretis  in  tentationem^  id 
est,  ne  tentatio  vos  superet,  et  intra  suas  casses 
teneat.  Marlyr  qui  pro  confessione  Doniini  san- 
guinem  fudit,  tentatus  quidem  cst,  sed  lenlalionis 
retibus  non  ligatus.  Si  autem  negaret  Dominum , 
tunc  tentatio  supcraret  eum. 

M.  ^^  R.  "'  A.  ''' 

Spiritus  quidem  promptus  est,  caro  autem  infirma. 


Hoc  contra  temerarios  dictum  est,  qui  quod  cre-  ^  saeculi :  esl  et  timor  mortis,  timor  vilitalis, 


gatione  vicma. 

M.  Et  relictis  t7/»,  iterum  abiit  et  oravit  tertio,  M. 
R.  eumdem  sermonem^  dicens, 

[Origcn.]  Propter  exitum  bonum,  qui  erat  falunH 
post  bibitam  amaritudinem  calicis,  orai  loties,  ui 
iiat  volunlas  Patris.  [Heiiig.]  Ideo  enim  supcrius 
fundendum  corporis  sui  sanguinem  in  remissionefn 
consecraverat.  Tribus  vicibus  oravit,  ut  et  nosa 
prxleritis  pcccatis  veniam,  et  a  praesentibus  malis 
tutelam,  et  a  futuris  periculis  cautelam  oremus,  et 
ut  omnem  orationem  ad  Patrem  ct  Filium  et  Spiri- 
tum  sanctom  dirigamus.  Item  sicul  triua  est  tcniv 
tio  cupiditatis,  ita  et  t!moris.  Est  enim  concupi- 
scenlia  carnis,  concupisccntia  oculoruro,  ambilio 

timor 


diderint,  putant  se  posse.  Sed  quantum  de  ardore 
mentis  coufidimus,  Unlum  de  camis  fragilitate  ti- 
meamus,  sed  tamen  secundum  Apostolum  facia 
earnis  morti/icemus  (Rom.  viu). 

M.  ^  R.  "» 

iterum  secundo  abiit^  el  oravit. 
Solus  ivil  orare  pro  cunctis,  qui  solus  crat  pas- 
surus  pro  omnibus. 

j        283 

Apparuit  autem  illi  angelus  de  eoelo  eonfortans 
eum. 

Alibi  legimus  qnia  angeli  ministrabant  ei  {Matth. 
n).  In  documcnlo  ergo  divinitalis,  ministraverunt 
ei ;  in  documento  vero  humanitatis  confortatus  cst  D 
ab  angelo.  [Beda.]  Eo  modo  dicitur  confortatus 
quo  tristis,  propter  nos  videlicet,  non  propter  se. 

Et  facius  est  in  OQoma  y  et  protixius  orabat  ^ 
dicens : 

M.  ^  R.  "' 

Paler  mi^  si  non  potest  calix  hic  trattstret  nisi  bi- 
bam  iliumy  fiat  voluntas  tua. 

Iii  agoiiia,  id  est,  in  certamine  mortis,  prolixius 
orabat,  ut  nos  docerel  devotius  orare  in  periculoso 
certamine.  Orat  autem,  ut  si  Ninlve  aliter  salvari 
Aon  potest,  nisi  aruerit  cucurbit^,  flat  voluntas  Pa- 
tris.  [HiERoif .]  Hoc  est,  si  populus  qui  per  Ninivem 
iutelligitur,  salvari  non  potest  nisi  aruerit  cucur- 


doloris.  Coiitra  qu»  omnia  docel  oratione  debere 
nos  muniri.  Unde  et  propter  trinam  teBtatiooea 
passienis,  potest  intelligi  lcr  Dominum  orasse. 


180 


103 


M.  'Z'  R.  "^  A. 

Tunc  venit  ad  discipulcs  suos,  et  ait  illis:  Dormu 
jam  et  requiescite. 

[HiLAR.]  Quod  ad  eos  revertens,  donuientesqiie 
reperieiis,  primum  reversus  objurgat,  secundosiiet. 
tertio  quiescere  jubct :  ratio  ista  est,  quod  postrf- 
surrectionein,  dispersos  eos  ct  difBdentes  ac  treji- 
dos  reprebendil ;  secundo,  misso  Spirilu  Paradcio, 
gravatos  ad  contuendam  Evangelii  libertatem  ocu- 
los  visitavit.  Nam  aliquandiu  legis  amore  detenii, 
quodam  fideisomno  occupati  sunt.  Tertio  vero,  cU- 
riiatis  suae  redilu,  securitati  eos  quietique  reiii- 
tuet. 

Ecce  appropinquavit  hora,  et  Filius  homim  tradi' 
tur  in  manus  peccatorum. 

[AuGDST.]  Inlelligitur  post  illud  dictum,  iorwiii 
jam  et  requiescite,  siluisse  Dominum  aliquantulun, 
et  requievisse  discipulos.  Nam  post  secundum  Mar- 
cum,  intulit,  sufficit,  jam  quod  requievistis,  et 
deinde  addidit,  venit  hora. 

Surgitef  eamus ;  eue  appropinquavit  qui  mi  tr'- 
det. 

[HiERON.]  Quasi  dicat :  Non  nos  invenient  liinen- 
tes;  ultro  eamus  obviam,  ut  passuri  confideDtiuB 


W9  IN  DNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  55q 

vidiant.  Ullro  nos  offerre  debemus,  quando  non  A  s«per  etim,  procesiit  et  dicit  eis  :  Quem  quterids  f 


cspedit  mortem  eflugere,  et  non  prius. 
CAPUT  CLXI. 

M.  T  R.  '''  L.  ""' 

Et  adhue  ip$o  ioquente^  ecce  Judas^  unu$  de  duode- 
ctm,  cum  accepi$$et  cohortem^  venit :  etcum  eo  turba 
multay  cum  laterni$  et  facibu$  et  armi$  et  gladiis  et 
fu$tibu$j  a  principibu$  $acerdotum  et  Scribis  et  semo- 
ribu$  populi, 

[AcGusT.]  Cohors  non  Judaeornm,  sed  milittiin 
fuit,  a  praeside  accepla,  ut  nullus  tenentibus  aude- 
ret  obsistere.  Venit  etiam  cum  Juda  a  Judaeis  tradita 
turba  multa,  ut  si  quis  resistere  auderet,  contra  tot 
non  posset.  Confidit  de  virtute  saeculi,  qui  desperat 
de  auxilio  Dei.  Yerumtamen  in  nocte  magistrum  ^ 


tradit,  ut  sine  turbis  quae  in  die  frequenter  aderant, 
inveniretur.  Cum  latemis  et  facibus  veniunt,  ut  si 
latere  vellet,  his  quaereretur. 

M.  'l'  R.  '^  L.  "^ 

Qui  autem  tradebat  eum^  dederat  iUi$  $ignumy  di- 
cen$ :  Quemcunque  o$cutatu$  fuero^  ip$e  e$t^  tenete 
etim,.  et  ducite  caute. 

[HiERON.]  Miser  Judas  pntabat  signa,  quae  fecerat 
Salvator,  facta  magicis  artibus.  Et  quia  forle  au- 
dierat  Dominum  in  monte  transfiguratum,  timebat 
ne  simili  transflguratione  elaberetur  de  manibus  mi- 
nistroTum.  Dat  ergo  signum  osculi  cum  veneno 
diaboli,  sicut  Cain  obtulit  sacrificium  subdolum 
et  reprobatum  (Gen.  iv).  Unde  vinum  cum  aceto  in  q 
cruce  ponuni. 

Et  confe$tim  acceden$  ad  Je^um^  dixit :  Ave,  Rabbi, 
Et  appropin  juavit  Je$u  ut  o$eularetur  eum.  Jesus  au- 
tam  dixit  ei :  Juda^  oscuto  Filium  homini$  tradi$  ? 
Amicef  ad  quid  veni$ti?  et  oscuialus  est  eum, 

[Ambros.]  Impudens  et  scelerata  conscieiitia  ma- 
gistrum  vocat,  et  osculum  ingerit  ei  quem  tradit. 
Aliquid  tamen  babet  de  verecundia  discipuli,  quia 
non  palam  persecutoribus  eum  tradidit,  sed  per 
osculi  signum.  Suscipit  Dominus  osculum,  non  quo 
simulare  nos  doceat,  sed  ne  proditionem  fugere  vi-^ 
deatar,  et  impiet  quod  scriptum  est :  Cum  his  qui 
oderunt  pacem^  eram  pacificu$  {P$al,  cxix).  Quod 
dicit :  Juda,  o$culo  Fiiium  homini$  tradi$  ?  interro- 
gative  pronuntiandum  puto,  quasi  amantis  aflectu  D 


[AuGcsT.]  Non  ignorat  quid  vellent,  sed  mori  pa- 
raius  interrogat,  ut  scirent  eum  esse  quera  qua^re- 
bant. 

Re$ponderunt  ei :  Je$um  Nazarenum,  Dicil  et$  Je- 
sus:  Ego  sum,  Stabat  autem  et  Juda$  qui  tradeiat 
eum^  cum  ipsis,  Ut  ergo  dixit  eis :  Ego  stim,  abierunt 
retror$um,  et  ceciderunt  in  terram, 

Ubinunc  munimen  armatorum?  Una  vox  dicez^ 
tis  :  Ego  ^um^  turbam  sine  telo  aliquo  stravit.  Quid 
judicaturus  facict,  qui  judicandus  hoc  fecit?  [Al- 
BiNus.]  Quid  regnaturus  poterit,  qui  moriturus  hoo 
potuit?  Modo  ubique  per  Evangelium  dicit  Christus : 
Ego  jttm,  et  Judjei  exspcdantes  Antichristum  rct:o 
abeunt?  £t  iu  terreua  quae  amant  cadunt. 

Iterum  ergo  eo$  interrcgaeit :  Quem  quwritis  ?  Jlli 
auum  dixerunt :  Jesum  Nazarenum.  Bespondit  ei$ 
Je$n$  :  Dixi  vobi$j  quia  ego  $um,  Si  ergo  me  quari- 
ti$,  $inite  ho$  abire,  (Jt  impteretur  $ermo  quem  dixit, 
quia  quos  dedisti  mtAi,  non  perdidiex  ipsis  quemquam. 
Faciunt  quod  jubet,  sinunt  eos  abire,  quos  non 
vult  perire ;  et  impletur  quod  dixerat,  non  perdidi 
ex  ei$  quemquam,  No«  quin  post  morituri  sunt,  sed 
quia  nondum  sic  credebant,  quomodo  credunt  qui 
non  percuut. 


183 


M.  T  R.  '"  L. 

Tunc  acee$$erunt^  et  manus  injecerunt  in  Je$um, 
et  tenueruttt  eum. 

520 


UO 


corripiat  proditorem.  Ac  si  dicat :  Amoris  pignore 
vulnus  infligis;  charitatis  officio  sanguinem  fundis; 
pacis  instrumento  mortem  irrogas;  servus  domi- 
num,  discipulus  prodis  magistrum.  [IIicron.]  IIoc 
\erbum,  amice,  juxta  antiphrasin  inlelligendum  est, 
ut  per  contrarium  dicatur  amicus,  qui  non  erat  ami- 
cus,  sed  inimicus.  Yel  amicus  dicilur,  quia  amica- 
biliter  fuit  electus  in  apostolum  a  Domino;  sicut 
ille  in  parabola  fuit  amicabiliter  invitatus  ad  nu- 
ptias,  cui  dicitur  :  Amice^  quomodo  huc  intrasti^  non 
habcM  vestem  nupliatem  {Matth,  xxii)  ? 

A.  ? 

Jesue  ita^ue,  $cien$  omnia  [quw  ventura   erant 


L.  "V  M.  '^  R.  *"  A. 

Vidente$  autem  hi  qui  circa  ip$um  erant^  quodfu* 
turum  eratf  dixerunt  ei :  Domine^  $i  percutimu$  in 
gladio  ? 

A.  M.  R.  L. 

Simon  ergo  Petru$  habem  gladium,  eduxit  eum^  et 
percussit  pontificis  ^ervum^  et  amputavit  auriculam 
ejus  dextram,  Erat  autem  namen  servo  Malchu$, 

[IliERON.)  Petrus  eodem  ardore  qup  captera,' am* 
putavit  dexteram  aurem  Malchi.  Sciebat  eiiim  quo- 
modoPhinees,  puuiendo  sacrilegos,  mercedemjusii- 
tise  et  sacerdotii  perennis  acceperil  {Num.  xxv). 

A.  *r  M.  ^*  R.  "'  L.  ^' 

Tunc  ait  Je$u$  Petro  :  Calicem  quem  dedit  mihi 
Pater^  non  bibam  illum  ?  Mitte  gladium  in  vaginam, 

[AuGUST.]  Recondi  gladium  praecepit,  ul  patien- 
tiam  nostros  doceamus,  non  vindictam.  Yocabuio 
calicis,  passionem  corporis  declarat.  Corpora  enini 
nostra  terrenorum  et  fragilium  expressione  signan- 
tur,  qoae  brevi  lapsu  prsecipitata  franguntur.  Unde 
Dominus  alibi :  Vo»,  Phari$aiif  prius  quod  deforis  est 
ealieis  et  catiniy  mundatis  (Matth,  xxut).  Facile  etiam 
ca  quae  mens  voluit  intema,  per  corporis  gesta  pro- 
duntur,  sicut  ea  quae  vitreus  calix  interius  conli- 
tinet,  foris  lucent.  Bibit  ergo  calicem  corporis  sui, 
qui  corporalem  fragilitatem  spiriluali  absorbet  af- 
fectu;  et  quasiin  mentem  auimumque  transfundi- 


85i  ZACHARLE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI  ssj 

lur,  ut  .inlerioribttS  exteriorum  imbecilliias  liau-  A  me  tenuisiis,  L.  Sed  hwc  e$l  hora  mtra  et  paten^ 


riatur, 

M.  T 

Omnes  enim  qui  acceperint  gladium^  gladio  per- 
ibunt, 

Quo  ?  Illo  nempe,  qui  igneus  vertitur  ante  para- 
disum,  gladio  spiritus.  qui  in  Dei  describitur  ar- 
matura.  Yel  ita  :  Quicunque  molitur  alium  laedere, 
seipsum  proprio  jaculo  percutit,  et  incidit  in  io- 
yeam  quam  fodit. 

An  putas  quia  non  possum  rogarc  Patrem  meum^ 
et  exhibebit  mihi  modo  plus  quam* duodecim  legiones 
mgelorum  ? 

[HiERON.]  Tanquam  si  dicat :  Non  indigeo  auxi- 


tenebrarum. 

[HiERON.]  Stultum  est  cum  gladiis  et  fuslibni 
quxrere  eum  qui  ultro  se  vestris  manibus  offert; 
et  in  nocte  per  proditorem  inTestigare,  quisi  la^ 
tentem  acvestros  oculos  declinantem,eumquiquo. 
tidie  docet  in  templo.  Sed  ideo  adver^um  me  in  te- 
nebris  congregamini,  quia  potesta8vestra,qiiaooft- 
tra  lucem  armamini,  in  tenebris  est.^  [Bebi.]  Qox- 
Otur  quomodo  Jesus  principes  sacerdotum  el  ma- 
gistratus  templi  et  seniores  alloqui  secundum  Lb- 
cam  dicatur,  cum  apud  Mattbaeum  et  Marcmn,  m 
ipsi  venisse,  verum  minislros  misisse,  perbibeantor. 
Sed  quia  de  Domini  ncce  ita  agebant,  ut  quasi  i&- 
noxii  viderentur,  cum  per  discipulum  sit  traditus,  a 


lio  apostolorura,  qui  possem  habere,  si  vellem,  duo-  B  tribuno  et  turbis  comprehensus,  a  praeside  damna- 

decim  legiones  angelorum;  in  quibus  sunt  seplua- 

ginta  duo  millia.  Unaenim  legio,  «pud  veteres,  sex 

millibus  complebatur  hominum.  Duodecies  autem 

sex  millia,  reddunt  septuaginta  duo  millia.  Et  quia 

in  septuaginta  duas  gentes  honiinum  lingua  divisa 

«st,  innuit  non  esse  verendum,  si  contra  eum  om- 

nes  naliones  insurgant,  cum  multo  fortiores  habere 

possit  exercitus  angelorum.  Cum  ergo  posset  acci- 

pere  legiones,  nolebat  accipere,  ut  per  patientiam 

ejus  implerentur  Scripturae  prophetantes  de  ipso, 

quoniam  iia  eum  pati  conveniebat.  Et  hoc  est  quod 

sequitur  : 

Quomodo  ergo  implebuntur  Scripturm^  quia  sic 
cportet  /ieri  ?  Sinite  usque  huc, 

[Au^^ust.]  Ac  si  diceret :  Nou  vos  moveat  quod  C 
futu7um  est :  permittendi  sunt  usque  huc  progredi, 
ut  me  apprehendant,  et  impleantur  quae  de  me 
sciipta  sunt. 

T        288 

Ltm       X 

Et  cum  tetigisset  auricutam  ejus,  sanavit  eum. 

[Beda.]  Nunquam  pietatis  suse  Dominus  oblivisci- 
4ur,  qui  etiam  hostem  suum  sanat,  docens  ipsos,  si 
converiantur,  posse  sanari,  qui  in  sua  morte  sunt 
Jntenti.  Juxta  allegoriam,  servus  iste  populus  est 
•Judaeorum,  mancipatus  obsequio  sacerdotum,  adeo 
ut  Barabbam  peterent  dimitti,  Christum  vero  cru- 
^iflgi-  Q"i  dexteram  auriculam  perdidit,  id  est  spi- 
ritualem  legis  intelligentiam,  retenta  sinistra,  id 
«st  sola  littera.  Quse  auris  Petri  gladio  deciditur,  d 
non  quod  ipse  sensum  eis  abstuierit,  sed  quod  eis 
ablatum  divino  judicio  ostendit.  Quae  auris  a  Deo 
«est  restitula  credentibus  ex  genle  illa.  Auris  itaque 
restituta  et  prius  amputata,  signiCcat  auditum  am- 
^tala  vetustate  renovatum,  ut  si  in  novitate  spiri- 
4usy  et  non  in  vetustate  littera:  (Rom,  viii).  Cui  au- 
4em  intellectus  restituitur,  regnabitcum  Domino; 
«]uod  signiGcat  servus,  cujus  nomen  interpretatur 
vcjB,  slyoregnaturus. 

M.  ~*  R.  ^«  L.  «^  A.  "' 

In  illa  hora  dixit  Jesus  turbis  :  Tanquam  ad  /a- 
irouem  exisiis^  cum  giadiis  etfustibus,  comprehendere 
me,  Quotidie  avud  vos  eram  docensin  temploj  et  non 


tus,  a  Romanis  crucifixus ,  a  populis  etiam  Banb- 
bas  electus  :  volens  Lucas  eos  maxime  reos  oslaD- 
dere,  quorum  consilio  cuncta  gerebant,  dicit  eos- 
dem  venisse  ad  comprehendendum  SalvatoreiD, 
non  per  seipsos,  sed  per  eos  quos  miserunt  com^ 
hendere  eum. 

M.  ^  R.  " 

Boc  autem  totum  factum  est,  ut  implerentur  Scri' 
pturce  prophetarum, 

[HiERON.]  Foderunt  manus  meof,  ait  David,el)»- 
des  meos  (Psat,  xxi).  Et  Isaias  :  SictU  om  ad  nci»> 
mam  ductus  est  (Isai,  liii). 

Tunc  discipuli  omneSj  reiicto  eo,  fugemnt. 

[B£DA.]  Impletur  dictum  Domini,  quod  omBei 
scandalizarentur  in  illo  in  ipsa  nocte.  Nam  et»i, 
turba  permittente,  ad  petitionem  Domini  fugenipt, 
ut  Joannes  scribit  in  centesimo  quinquagesimo 
nono  capitulo,  pavorem  tamen  mentis  ostendebant, 
ad  fugam  promptiores  quam  ad  patieDtiam  tm 
Domino.  Adimpletum  est  et  iilud  :  Elongatti  a  ki 
amicum  et  proximum  et  notos  meos  a  miseria.  {PuL 

LXXXVll). 

A.  ?  M.  "^  R.  *^  L.  « 

Cohors  ergo  et  tribunus  et  mitustriJudiieonmctMr 
prehenderunt  Jesum,  et  Ugaverunt  eum. 

Adest  Joseoh  vinctus,  vcnditus  a  fratribQS,  tf 
ferrum  pertransiit  animam  ejus  (Psal.  civ). 

A163 
•      X 

Et  adduxerunt  eum  ad  Annam  primum.  Erat  m 
socer  Caiphig,  qui  erat  pontifex  anni  illius.  Eral  iv- 
iem  Caiphas,  qui  consilium  dederai  Judwis,  qm  tsr 
pedit  unum  hominem  mori  pro  populo. 

[HiERON.]  Bloyses,  Deo  jubente»  praeceperat  ol 
series  generationis  in  sacerdotibus  texeretor.  Refeit 
autem  losepbus  istum  Calpham  unius  Untom  anRi 
pontificatum  a  Romano  principe  pretio  emisse. 
[AuGusT.]  Non  ergo  mirum  est  si  iniquus  pouiiiei 
inique  judicet.  Annas  quippe  et  Caiphas,  ut  Lnitt 
sexto  capitulo  refert,  ambo  principes  sacerdotum» 
per  vices  suos  annos  egerunt ;  et  erat  annus  Gaipbc, 
quando  passus  est  Christus.  Unde  ductuscst^ 


553  IN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  554 

ad  iUum,  sed  prius  ad  AnDam,  non  quia  collega,  A  Ecclesiam  secuturam  quidem ,  hoc  esl,  imilaturam 

Domini  passiones ,  sed  longe  differenter.  Ecclesia 


sed  quia  soc/^t  ejus  erat.  Credendum  est,  secundum 
voiuutatem  Caiphae  id  esse  factum,  vel  domos  eo- 
rum  ita  positas,  ut  nou  deberet  Annas  a  transeun- 
tibus  pneteriri. 

CAPUT  CLXII. 

Adolescem  autem  quidam  $equebatur  eum^  amicttt$ 
sindone  super  nudot  et  tenuerunt  e«m.  At  ille  rejecta 
sindone,  nudut  profugit  ab  ei$, 

[Beda.]  Hic  subauditur  corpore,  ut  intelligatur  oor- 
pore  super  nudo ;  quia  non  aliud  indumentum  ba- 
bebat  superius,  quam  solam  sindonem.  Quis  iste  ado- 
lescens  fuerit,  evangelista  non  dicit,  sed  quisquis 
fuerit,  msgorem  amoremDomini  comprobat  in  se  per-  ^ 
mansisse,  quam  in  csteris  qui  fugerunt ,  quamvis 
nec  ipse  perfectam  habuit  charitatem ,  quandoqui- 
dem  poslea  fugit.  Sicut  enim  perfecta  charitas  foras 
mitiit  timorem  {I  Joan,  iv) ,  ila  timor  imperfectam 
arguit  charitatem.  Non  dicit  tamen  evangelista  hunc 
adolescentem  fugisse  a  comitatu  Domiui,  sed  ab  ho- 
stibus  fugit.  Neque  aliquid  vetat  hunc  intelligi  fuisse 
Joannem  dilectum  prae  caeteris.  Nam  illum  eo  tem- 
pore  fuisse  adolescenlem,  longa  post  vita  ejus  indi- 
cio  est.  Potuit  enim  fieri,  ut  elapsus  manibus  tenen- 
tium,  mox  resumpto  indumento  redierit,  et  sub  no- 
cte  sese  turbis  ducentium  lesum ,  quasi  unus  ex 
ipsis  miscuerit,  donec  ad  atrium  pontificis  cui  ipse 


enim  pro  se  patitur,  Christus  pro  ecclesia : 

4       ^^ 
A.     X 

Discipulus  autem  Hte  erat  notus  pontifici^  et  intro- 
ivit  eum  Jesu  in  atrium  pontificis. 

[AuGusT.]  Quis  ille  discipulus  fuerit,  quiahic  tace- 
tur  non  lemere  diiliniatur.  Fortasse  Joannes  fuit. 
Solet  enim  ita  loqui  de  se  quasi  de  alio. 

A.  ?  M.  '''  R.  **»  L    «•* 

Petrus  autem  stabat  ad  ostium  foris. 

A.  T 

Kxivit  ergo  di$cipulu$  aliu$  qui  erat  notu$  pontifici^ 
et  dixit  o$tiariaif  et  introduxit  Petrum. 

A.  T  M.  '"  R.  '''  L.  "' 

Quem  cum  vidi$$et  ancilla  o$tiaria ,  et  eum  fui$$et 
intuita,  dixit :  Nunquid  et  tu  ex  di$cipulis  es  hominis 
i$tiu$?  Dicit  ilie:  Mulier^  non  novi  t//ttm,  neque  $cio 
quid  dica$. 

[BcDi.]  Quid  sibi  vult  quod  prima  eum  prodit  an- 
ciila,  cum  viri  eum  potuerint  recognoscere,  nisi  ut 
et  iste  sexus  peccasse  in  necem  Domini  videretur  * 
et  redimeretur  per  Domini  passionem?  Ideo  muiier 
primaresurrexisseDominumvidit,  ut  crederetur  ve« 
terem  praevaricationis  errorem  abolevisse  etiam  in 
sexu  femineo.  Quidam  pio  erga  Petrum  affectu  lo- 


erat  notus,  perveniret,  utipse  commemorat  in  cen-  p  -^        • 

tesimo  sexagesiraoquinto  capitulo.  Sicut  autem  Pe-     ^'^™  *^""^  '^^  inlerprelantur ,  quasi  bene  dixerit  se 


triis  qul  negationem  confesstone  exstirpavit,  exem- 
plum  ostendit  recuperalionis  labentibus ,  et  caeteri 
discipiiU  fugientes  docent  minus  idoneos  adtoleran- 
da  supplicia,  tutius  esse  petere  praesidia  latebrarum, 
quam  se  discrimini  certaminum  exponere  ;  ita  etiam 
iste  adolescens  qui,  rejecta  sindone  nudus  profugit 
ab  impiis,  illos  designat,  qui  ul  securiores  ab  incur- 
sibus  bostium  Gant,  quidquid  in  hoc  mundo  possi  • 
deiit  abjiciuiit,  ut  Domino  famulentur,  juxta  beatum 
Joseph,  qui  relicto  paliio  in  manibus  adulterae,  ma- 
lult  foras  nudus  exsilire,  quam  meretrici  servire 
{Gen,  XXX  ix).  Hieronymusin  majori  Breviario,  psai- 
roo  tricesimo  septimo :  Et  vim  fadebant,  qui  qucere^ 
bant  animam  meam  {P$al.  xxxvu).  ludaei  faciebant  D 
vim  vel  Pelro  cum  dicerenl,  nam  et  lu  ex  IIU$  es,  vel 
Jacobo  [Joanni],  qui  cum  traheretur,  relicla  sindo- 
ne,  Jiudus  aufugit  ab.eis. 

A.  'V  M.  '^  R.  ** 

Sequebatur  autem  Je$um  Simon  P0ru$  a  ionge^  et 
alius  discipulu$^  u$que  in  atrium  principi$  $acerdotum. 

[HiERON.  BEDA.]Petrusnegationiproximu8,  alon- 
ge  sequebatur,  neque  enim  negare  posset,  si  Cbri- 
sto  proximus  esset.  Nunc  autem  vir  duplex  animo, 
inconstans  est  in  omnibus  viis  suis  (Jac,  1),  et  timor 
re^rabit  quem  charitas  trahit.  Quod  Jesum  sequitur, 
devoticmis  est ;  quod  timet,  naturae  ;  quod  negat , 
obreptionis;  quod  poenitet,  fidei.  Significat  auleni 
PlTBOL.  CLXXXVl. 


iilum  non  nosse,  quem  nemo  perfecte  novit  nisi  Pa« 
ter  Iterum  quod  inquisitus  dixit :  0  homo,  non  $um^ 
interpretati  sunt,  quia  maluit  se  negare  quam  Chri* 
stum.  Quod  et  tertio  interrogatus,  ait:  Eomo^  ne- 
$cio  quid  dici$ ,  dicunt  se  sacrilegia  eorum  nescire, 
et  reprobandodamnare.  Sed  has  expositiones  et  Do- 
minus  frivoias  essc  contestatur ,  qui  ter  negandum 
se  a  Petro  praedixerat ;  et  ipse  Petrus ,  qui  se  non 
de  industria  haec  locutum  subsequentibiis  lacrymis 
manifeslat.  Denique  non  solum  negat  Christum,  qui 
dicit  eum  non  esse  Christum,  sed  qui  negat  se  esse 
Christianum ,  qui  se  negat  ejus  discipulum ;  et  ita 
impletnrqnod  dixitDominus,  Ter  menegabis, 
4       169 

Stabant  autem  servi  etmini$tri  ad  pruna$,  quiafri^ 
gus  erat,  et  ealefaciebanl  se,  Erat  autem  cum  eis  et 
Petrus  stans,  et  catefaciens  se,  ut  videret  finem, 

[Beda.]  Estdilectionisignis,  est  et  cupiditatis.  De 
boc  dicitur  :  Ignem  veni  mittere  tit  terram^  et  quid 
volo  m$i  ut  ardeat  f  (Luc.  xii.)  De  illo  ecce  vos  om- 
nes  accedentes'ignem,  acciocti  flammis,  ambulate 
in  lumine  igiiis  vestri.  Iste  super  credentes  in  cqb* 
naculo  Sion  descendens ,  variis  linguis  Deum  lau- 
dare  docuit.  llle  instinclu  maligni  spirilus  accensus, 
in  atrio  Annae  ad  negandum  et  blasphemandum  Do- 
minum  linguas  perfldorum  annabat.  Quod  enim  in- 
tus  in  domo  principis  maligna  synodus  sacerdotum . 

18 


hftS 


ZACHARliE  CIIIITSOPOUTANI  EPISCOPI 


5S5 


eerebat,  hoc  ignis  in  atrio  foris  inter  frigora  noctis  A  do,  qui  jussu  pcrcutienti  polcral  quamlibcl  iiTog«r« 


inaterialitcr  accensus,  typice  monstrabat.  Frigore 
torpens  ad  horam  Petnis,  perseculorum  prunisca- 
lefieri  cupiebat;  quia  temporalis  commodi  solatiuni, 
perfidorum  socictate  quaerebat.  Sed  mox  respectus  a 
Domino,  cum  ignem  eorum  reliquit,  infideiitatem 
cordis  abjecil.  [Hieron.]  Quod  autem  in  atrio  esset 
ut  videret  finem,  dicit  Mattbxus  trecentesimo  septi- 
ino  capilulo  :  Scire  cupiebat  quid  de  Domino  judi- 
caretur,  uLrum  neci  eum  addicerent,  an  caesum  Aa- 
geilis  dimitterent. 

CAPUT  CLXin. 

Pontifex  ergo  inlerrogavii  Jesum  de  diicivuUs  etde 
d:ctTina  ejus. 


[HiERON.]  Quem  exspectabant  a  longe,  non  vident  B  calefaciens  $e. 


poenam.  Hic  aliquis  dicit :  Cur  non  fecit  quod  ipM 
alibi  praecepit?  Non  sic  percutienti  deboit  respon- 
dere,  sed  maxillam  aiteram  pneparare  (Maiih.  ^). 
Cui  respondendum  est :  Non  solum  alteram  maul. 
lam  percussuro,  sed  totum  corpus  pnspanvit  cni. 
cifigendum.  Praebent  namque  multi  alteram  maxil. 
lam  irati.  Beatus  est  ergo,  qui  in  omnibus  qus  pa* 
titur  pro  Deo,  veraciter  potest  dicere :  ParatnmM 
meum  Deus^  paratum  eor  meum  (PsaL  lvi). 

A.  ".*  M.  '^  R.  '"  L.  "" 

Et  misit  eum  A  nnas  ligatum  ad  C(upham  ponlifcem. 

Am    j        515     4        196    T       192 
•       I      Ij*  A»  Lf 

Erat  autem  Simon  Petrus  foris  in  atrio  ttant.U 


prope,  sicut  Isaac  caligantibus  oculis  Jacob  sub  ma 
nibus  non  agnoscit  {Gen.  zxyii),  sed  longe  futura 
de  eo  canit. 

;    A.  ?  M.  ""*  R.  '''  L.  "^ 

'  Respondit  ei  Jesus :  Ego  palam  locutus  sum  mun^ 
do.  Ego  semper  docui  in  Synagoga  et  in  templo^  quo 
omnesJudcei  conveniunt;  etin  occulto  locutussumnihil. 
[AvGusT.]  Nasciturquaestionon  prsetereunda,  quo- 
modo  dixerit  Dominus,  in  occulto  locutus  sum  nihil, 
qui  post  ccenam  ait  discipuiis  :  Hcsc  in  proverbiis  lo- 
culua  sUm  (Joan.  xvi).  Si  ergo  discipulis  non  loque- 
kUurpalam,  quomodopalam  locutusestin  mundo? 
Praeterea,  ut  alii  testantur  evangelislsc,  manifestius 
loquebatur  discipulis  quam  turbis.  Unde  remotus  a  C 
turbis,  aperiebat  eis  parabolas,  quas  clausas  profe- 
rebat  aliis.  Quid  est  ergo,  in  occuUo  tocutus  sum  ni- 
hil  ?  Hoc  est,  multi  meaudierunt.  Crgo  quodammodo 
palam,  quodammodo  non  paiam  locutus  est.  Palam 
quia  multi  audiebaiit ;  non  palam,  quia  non  iiitelli- 
gebanC,  quod  soorsum  discipulis  loquebatur.Eaetiam 
qu»  paucis  dixerat ,  nou  sunt  in  occulto ;  quia  ad 
boc  dixerat,  ut  praedicareutur  super  tecla,  non  ul 
tacerentur. 

A.  ? 

Quid  VM  interrogas?  Interroga  eos  qui  audierunt, 
quid  iocutus  sumipsis.  Ecee  hisciuntquiddixerimego, 

Quid  me  interrogas,  a  quo  veritatem  audire  non 
desideras?  Interroga  magis  cos,  de  quorum  dictis  ^  "^^l"^"*» 
non  babeas  invidiam.  Ita  temperavit  responsionem, 
ui Jiec  veritatem  taceret,  nec  se  defenderie  viderelur. 
5U     n       i9i    w        294 


Hoc  recapitulatquod  antedixerat,  deindequxK- 
cuta  sunt  jungit. 

Rursum  autem  vidit  eum  alia  andlla,  etdiw. 
(^imstantibus :  Et  hic  erat  cum  Jesu  Nazareno. 

Dicto  quod  Annas  misit  Jesum  ad  Caipbam,  r^ 
ditur  ad  narrationem  Petri,  ut  cxplicetur  quid  in  do- 
mo  Annse  de  trina  ejus  contingeret  negaiione. 

Accesserunt  qui  stabant^  ei  dixerunt  Petro:  Fm«t 
tu  ex  illis  es.  Nam  et  toqueta  tua  manifestum  te  faal^ 
quod  sis  Galilaius. 

Non  hoc  dicunt,  quod  alterius  sermonis  cssetP^ 
trus  quam  Hebrsei ,  sed  quod  unaquaeque  proviocia 
proprietates  loquendi  habet. 

Et  iterum  negavit  cumjuramento^  quianonnmh»' 
minem. 

Plane  negavit  Christum,  quia  Christus  bomoeni, 
qui  dixit  donec  me  ter  neges.  Nonnulli  pio  affecla 
erga  Petrum,  putant  Petrum  non  Deum  negasse,  sed 
hominem.  Hoc  quam  frivoluni  sit ,  pradens  lector 
intelligat.  Sic  enim  defendunt  apostoluiu,  ui  Domi- 
niHa  faciant  mendacem,  qui  dixerat :  Me  negabii. 

[AuGusT.]  Antequam  secundo  negaret,  exiilforai 
ante  atrium  principis ;  et  ut  Marcus  solus  comme- 
morat,  tunc  primo  gallus  cantavit.  PetrorevcrsoiB 
alrium,  secunda  fit  negatio.  Exeunte  auUm  iUoji- 
nuam,  ut  ait  Matthaeus,  animadvertit  eum  andlU^tt 
dixit  hts  qui  ad  ignem  stabant^  quia  hic  erat  cumJf- 
su  Nazareno.  Quibus  rediens  Petrusjural,iw«  w" 


A.  \'*  M. 


R. 


L. 


IIa!c  autem  eum  dixisset,  unus  assistens  ministro- 
r(cm,  dedit  alapam  Jesu,  dicens  :  Sic  respondes  pos^ 
tifici? 

A173 
•      z 

Respondit  et  Jestis  :  Si  male  locutus  «vm,  testimo* 
nhtm  perhibedemalo.  Si  autem  bene,  quidme  ccedis  ? 

Male  loquitur ,  qui  contra  veritatem  loquitur.  Si 
male  locutns  sum,  da  testimonium  quo  probes  men- 
dacem.  Palientiam  gos  docuit  humiHtcr  respondeu- 


Et  post  pusillum  quasi  horas  unius ,  dicii  m»  es 
servis  ponti/icis ,  cognatus  ejus  cujus  absddit  Piim 
auriculam  :  Vere  et  hic  cum Hto  erat.Nam  elGa^ 
est^  Nonneego  vidi  tein  horto  cum  iUoJCcRjni^' 
stari  et  anatliematizateet  jurare,  nequenod  enmy»' 
quescio  quid  dicis,  non  novihominem  isium  qttetaii^ 
cilis;  et  statim  galluscantavit. 

Ecce  conipleta  est  praediclio  Christi,  ct  convicia 
praesumptio  Pelri.  Primo  ait,  nescio  quid  dicii',»- 
cundo  cum  juramculo  negal ;  tertio  cocpil  deiesan 
et  jurare,  quia  non  novi  homincm;  qnoniam  pcrse- 
verare  inpeccalo,  dat  incremenlum  8cclcrum:i* 
qui  minima  spernit,  in  majora  corruil.  Posliertaffl 
uegalioncm  sequilur  galli  canlus.  Sacran:CDia  rer«a 


857  IN  UNUM  £X  QUAIUOR  UBER  QUARTtS.  66$ 

per  statum  temporum  desiguanlur.  Medianoctc  ne*  A  rum,  atque  virum  tertia^  negationis,  impulsionem 


gat,  galli  cantu  posnitet,  post  resurrectionem  sub 
luce,  qtiem  ter  negaverat,  ter  amare  conressus  esl ; 
quia  quod  in  tenebris  oblivlonis  erravit  speratae  jam 
lutis  rememoratione  [remuneratione]  correxit ;  et 
ejusdem  verae  lucis  adepla  praesentia,  plene  quidquid 
nuiaverat  erexit.  Mystice,  gallus  aliquis  doctorum 
est,  qui  somnolentos  increpans,  ait :  EmgUateyjuiti^ 
et  noiile  peccare  (i  Cor.  xv).  Qnod  Petrus  ante  pri- 
mum  gaiii  cantum  negat,  eos  significat,  qui  Chri- 
stum  ante  resurreciionem  Deum  non  putaverunt  esse, 
morle  ejus  turbati.  Quod  bis  ante  secundum  galli 
cantum,  ilios  significat ,  qui  nunc  in  ilio  secundum 
hominem  vel  secundnm  Deum  in  ulraque  substan- 
tia  eranl,  et  ideo  veritatem  ncgant.  Primusgalli  can- 
tus.estDominiresurrectioin  seipso;  secundus, ejus- 
dem  in  corpore  Ecclesiae. 

Et  convcrsus  Domimis,  respexit  Petrum, 
[AuGCST.]  Videtur  illa  respcctio  divinitus  esse  fa- 
cia,  ut  Petro  vcniret  in  mentem,  quoties  jam  negas- 
setDominuin,  etquidei  Dominus  praedixisset :  atque 
ita  misericorditer  Domino  eum  respiciente,  poenite- 
ret  et  flerei ;  sicut  solemus  dicere,  Domine,  rcspice 
me.  [HiERON.]  Non  enim  poterat  in  negalionis  tene« 
bris  permanere,  quem  lux  mundi  respexit. 

L.  T  M.  '''R.  *" 

Et  recordatus  est  Petrus  verbi  Domtitt,  quod  dixe- 
rat  ei :  Priusquam  gallus  cantet,  ter  me  negabis  kodie. 


diabolicae  potestalis  ,  quae  omnia  veritatem  Ghristi 
denegare  compellunt. 

CAPUT  CLXIV. 

M.  '!.'  R.  *^  L.  ""' 

Mane  autem  facto^  convenerunt  omnes  principes  sa^ 
cerdotum,  cum  senioribus  plebis  et  Scribis  conciliuin 
facienies. 

Hic  enarrari  incipiunt,  quae  apud  Caipham  gest;i 
sunt,  cum  Jesus  de  domo  Annai  foret  duc  tus,  et  in 
prsetorium  prsesidis  nonduin  perductus.  Veruinta- 
men  quidam  minus  diligenter  altendentes  narratio- 
nem  Joanuis,  et  quid  cxteri  evangelistx  praeoccu- 
paiido  quidve  recap.tulando  dixeriiit,  commentaii 
B  sunt  Petrum  negasse  in  atrio  Caiphx. 

M.  "f  R.  ^^  L.  ''' 

Qucerebant  falsum  testimonium  conlra  lesum^  ut 
eum  morti  traderent^  et  non  invcnerunt.  Cum  mulii 
falsi  testes  accessisseutj  nec  inveniebant,  et  convenien- 
lia  testimonia  illorum  non  erant» 

[UiERON.]  Mentita  est  inlquitas  sibi,  ut  rcgina  ad- 
versus  Joseph  (Gen,  xxxix),  et  sacerdotcs  adversus 
Susannam  (Dan.  xiii),  sed  ignis  sine  raateria;  de- 
ficit. 

M.  ^T  R.  '"^ 

Novissime  autem  venerunt  duo  falsi  testes^  et  dfxe» 
runt :  No$  audivimus  eum  dicentem  :  Possum  de- 


Quod  dicit  hodie,  apud  Marcum  legitur  in  cente-  r  struere  templum  Dei  lioe  manu  factum,  et  po$t  tri' 

M<^    «A-nf.infTAoSmrk    Aovklfiilj^  J _l.«.  J /•-.-. -i  *  iJ t 


simo  septuagesimo  capitulo. 

Et  egressus  foras  Petrus  flevit  amare, 
[Beda.]  Non  solum  cum  agiturpoenitentia,  verum 
ellam  ut  agatur,  Dei  misericordia  necessaiia  cst,  et 
respicere  ejusmisereri  est.  Unde  Psalmista :  Usque- 
quo  exaltabitur  inimicus  meus  super  me  ?  respice  et 
exaudi  me,  Domine  Deus  meus  (Psal.  xii).  Hoc  est, 
xniserere  et  adjuva.  Ideo  Petrus  egreditur  foras,  ut 
ab  impiorum  concilio  secretus,  negationis  sordes  li- 
beris  fletibus  abluat ;  quia  inter  impios  non  poterat 
agere  poenitentiam.  [Hieron.]  Trinam  negationem 
fielu  abluit  verbi  Christi  recordatio,  postquam  gal- 
los  ^ecinit ,  et  decrescentibus  tenebris ,  vicina  lux 
nuntlata  est.  Tunc  autem  gallus  nobis  cantat,  cum 


duum  aliud  non  manu  factum  re^edificare.   Jesu$ 
autem  tacebat, 

[Hi£BO!i.j  Quomodo  falsi  tesles  snnt,  sieadicunt 
qua^.Dominum  anle  legiinus  dixisse?  Sed  falsus  teslis 
est,  qui  non  eodem  sensu  dicta  intelligil,  quo  di- 
cuntur.  Dominus  dixerat  de  templo  corporis  sui.  Isli 
mutant  dicta  Salvatoris  quae  dixerat :  Solvite  tem- 
pium  lioc  (Joan.  n),  et  aiunt  eum  dixisse,  possum 
destruere  templuni  Dei.  Vos,  inquit  Doininus,  sol- 
vite ;  non  ego,  quia  ipsi  nobis  inferre  manus  non  de- 
bemus.  Deinde  vcrtunt,  diccntes,  et  post  trduunt 
cedificare  aliudj  ut  intelligant  de  templo  Judaico.  Do- 
ininus  autem  ut  ostenderct  animale  teinplum,  dixe- 
rat,  ct  ego  in  triduo  suscitabo  iiiud,  Aliud  est  enim 


praedicator  corda  nostra  ad  compunct.onein  revocat.  D  aedificare,  quam  suscitare. 


Tunc  incipimus  flere ,  cum  ignimur  intus  per  scin- 
tillam  scientiae  et  foras  eximus  extra  quod  fuimus. 
Petnis,  nondum  dato  Spiritu,  voci  ancillae  cessit; 
cam  Spiritudato,  nec  principibus  nec  rcgibus  dedit 
[cessit]  Cognosciniusautcmqusesit  ancilla principls, 
si  intellexerimus  quse  sit  ancilla  Dei ,  de  qua  scri- 
ptum  est :  Ego  servus  tuus  et  fiiius  ancilicc  tuas  [Psai, 
cxv).  Quae  sint  atria  principis,  poteris  scire,  si  in- 
tcilei^ens  quae  sint  atria  domus  Dei,  de  quibus  scri- 
ptum  est :  Ecce  nunc  benedicile  Dominum,  omnes  ser- 
9i  Dcmini  in  atriis  domus  Dei  nostri  (Psai,  xxxiii). 
Puto  primam  ancillam  intelligi  Synagogam ;  sccun- 
dam  vero,  congregationem  gcntium  ;  tertios  autcm 
staxites  in  atriis ,  ministros  esse  h£i*esum  divcrsa- 


Et  surgens  princeps  sacerdotum  in  medium ,  inter^ 
rogavit  Jesum,  dicens  :  Niliil  respondes  ad  ea  qnm 
isti  adversum  te  testificantur  ?  Jesus  autem  nihii  re- 
spondit, 

Ira  commotus  princeps,  et  vesania  mentis  agitatus, 
surgit,  quia  Dominus  tacebat.  Taciturnitas  quidem 
Christi  apologiam  Adse  absolvit.  Quanto  autem  taco- 
bat  ad  indignos  responsione  ejus,  tanto  magis  pon- 
tifex  furens  ad  respondendum  provocat,  ut  ex  qua- 
libet  occasione  responsionis,  locum  invemat  aecu- 
sationis.  Ideo  tacet,  quia  quidquid  respoodeatK  scil 
illum  torquendum  ad  calumniam. 
CAPUT  CLXV. 

Et  ricrjttm  iummas  saosrdos  ait  iiii :  Adjuro  it 


53) 


ZACHARIiE  CHRYSOPOLITANI  EPISCOPI 

M. 


S69 


511 

VI 


R. 


191 


per  Deum  vhum ,  ut  dieas  nobi$  $i  tu  es  Chrittus  A 

FHfHs  Dti  benedtcti.  Dicit  iUi  Jetus :  Tu  dixisti. 

Quid  adjuras,  impiissime  ?  ut  accuses,  an  ut  cre- 

das  ?  Si  ut  accuses,  arguunt  alii  condeinnare  ta- 

*  centem  [tacentes].  Si  ut  credas,  quare  coDtilenti  cre. 

dcre  noluisti?  [Hilarius.]  Sacerdos  legis  in  qua 

g!oriobatur  ignarus,  adjurando  fidem  quxrit,    an 

ipse  essct  Christus,  quasi  occulte  de  eo  lex  et  pro- 

pheiae  loquereiitur ;  sed  etiam  is  ipse  Christum  con- 

fessus  esl  invitus,  Domino  dicente  :  Tu  dixisti,  Om- 

nis  enim  Icx  et  prophetae  venturum  Christum  prse- 

dicaverant,  in  quibus  sacerdos  eum  esse  Cliristum 

Filium  Dei  ssepe  dixerai. 

f       2J6 
Lj*       X 

Et  ait  illis  :  Si  vobis  dixero,  non  credetis  mihi.  Si  p  Dei  appellatur,  nunquam  valeat  dirumpi 
antem  et  interrogavero,  non  respondebitis  miTtf ,  neque 


Tunc  pnnceps  sacerdotum  scidit  testimenta  tia, 
dicens :  Blasphemavit, 

[HiEKON.]  Qui  in  furore  surrexerat,  in  rabie  scidlt 
vestes,  in  quo  ostendil,  Judaeos  sacerdotii  giorian 
perdidisse.  Sed  et  consuetudinis  Judaics  est,  ciun 
aliquid  blaspliemum  contra  Deum  audierint,  scis- 
dere  vestimenta  sua.  [Beda.]  Quod  Paulum  quoque 
et  Barnabam  fecisse  legimus,  qnando  in  Lvcaonia 
deorum  cultu  honorabantur  (ilcf.  x.v).  Altiorimj- 
sterio  pontifex  discidit  vestimenta,  cum  tanica  Do- 
mtni  a  militibus  scindi  non  potuerit.  Figurabater 
enim  scindendum  sacerdotium  Judaeoruin,  pro  pec- 
catis  ponlificum,  cum  soliditasEcclcsi»,  quxvcslis 


193 


299 


dimitletis. 

[Bkda.]  Ssepe  illisdixerat  Christum  se  esse,  vide- 
licet  quando  aiebat  :  Ego  et  Pater  unum  sumus 
{Joan,  x) ;  et :  Opera  qu(c  ego  facio  in  nomine  Patris 
mei^  hac  testimonium  perhibent  deme  (Ibid.).  Inter- 
rogaverat  quoque,  quomodo  dicerent  Christum  Fi- 
lium  esse  David,  cum  ipse  David  in  Spiritu  Domi- 
num  suum  illum  vocaverat,  et  non  responderant  ei 
{Matth,  xxii).  Itaque  nec  dicenti  credere,  nec  re- 
spondere  interroganti,  nec  eum  qui  innoxius  erat, 
diinitlere  volebant. 

M.  ".«  R.  "'  L.  »"  A.  •« 

Yerumtamen  dico  vobis,amodo  videbitis  Filium  ho- 
minis  sedentem  a  dextris  virtutis  Dei^  et  venientem 
in  nubibus  cteli, 

[HiERON.]  Sacerdos  interrogat  Fiiium  Dei.  Jesus 
respondit  illium  bominis ,  ut  inlelligamus  Filium 
eumdem  esse  Dei  et  filium  hominis,  et  ne  quater- 
nitatem  faciamus  in  Trinitate,  sed  horoo  in  Dco,  et 
Deus  in  homine  sit.  [Deda.]  0  Judaee,  pagane,  hae- 
retice,  si  iu  Christo  contemptus  [contempta],  infir- 
mitas  et  crux  tibi  contumelia  est,  vide  illuni  ex  vir- 
gine  natum,  ad  dextram  Dei  Patris  sessurum,  et 
in  sua  majestate  venturum  ad  judicium!  Unde 
Apostolus,  cum  crucis  abjecta  descripsisset,  ait : 
Propter  quod  et  Deus  illum  exaltavit,  et  donavii  illi 
nomen  quod  est  super  omne  nonien,  ut  in  nomine  Jesu 
omne  genu  /lectatur^  cmlestium,  terrestrium  et  infer--  o  sed  stullum  erat  prophetizare  his,  quoruro  patclol 


M.  '.?  R.  ''^  L, 

Quid  adhuc  egemus  testibus?  Ecce  nune  tudiitif 
blasphemiam  de  ore  ejus,  Quid  vobis  videturt  Aiiili 
respondentes  omnes,  dixerunt :  Reus  est  moriis. 

[Beda.]  Sententia  sua  se  condemnant,  qui  eoB 
morti  tradunt,  quem  et  oris  sui  et  operis  lestimomo 
Deum  cognoscere  possunt. 

M.  T  R.  "*  L.  "^  A.  ♦'' 

Tunc  exspuerunt  in  faciem  ejns^  et  qui  tewhat 
eum,  illudebant  ei^  el  velaverunt  faciem  ejus,  ei  m(c- 
phiseum  ceciderunt,  Alii  autem  palmas]in  faciimtju 
dederunt,  dicentes :  Prophetiza  nobis,  CkriiU,  ^i 
'  est  qui  te  percussit,  Et  alia  muita  blasphemenlaii' 
eebant  in  eum, 

[HiLARius.  —  HiERON.]  A  l  consummandain  ho- 
minis  humilitatem,  universa  in  eum  contumeiiarun 
genera  exercebantur.  Exspuerunt  in  faciem  ejus,  ii( 
impleretur  Scriptura  ,  dicens  :  Faciem  nuam  ws 
averti  ab  increpantibus  et  conspuentibus  m  w 
(Jsa,  l). 

[Beda.]  Yelavenint  eum,  non  ut  eorum  illescelen 
non  videat,  sed  ut  a  se  faciem  ejiis  abscondant 
Quod  velamentum  usque  hodie  manct  super  corda 
eorum.  [Hieron.]  Qui  tunc  csesus  est  colaphisiu- 
dsorum,  nunc  etiam  cxditur  blaspheroiis  ralsorom 
Christianorum.  [Beda.]  Dicebant  ilii,  propheHit 


norum  :  et  omnis  lingua  confiteatur,  quia  Jesus  Chri. 
stus  in  gloria  est  Dei  Patris  (Philipp,  ii).  [Origen,] 
Qui  cum  sit  sempiterna  virtns  et  dextera  Patris, 
sessio  huinanitatis  ejus,  fundationcm  quamdam  et 
finnitatem  regalcm  significat.  Nubes  cocli ,  sunt 
l^postoli  verbis  compluentes,  et  corda  fidclium  ri- 
ganles.  In  nubibus  cceli,  id  est,  in  praedicaloribiis 
coslestis  verbi,  ubi  arcana  Dei  celantur  semper,  vc- 
nit :  ostendens  suum  adventum  dignis  se  Deus  Yer- 
bum,  ct  sapientia,  et  veritas,  et  juslitia.  [Hieron.] 
Asccndit  in  nube  (Act.  i),  venict  cum  nube,  id  est, 
in  corpore  solo,  quod  assumpsit  ex  virgine,  ascen- 
Uit :  et  cum  multiformi  Ecclesia,  qitae  est  corpus  ip- 
«ius  et  plenitudo,  ad  judiciura  veniurus  est. 


insania.  [Hieron.]  Quod  palinas  in  faciem  dcdeiuot, 
implevit  propheliam  quae  ait :  /it  virga  perailittt 
maxiUam  judicis  Israei  (Mich,  v).  Sputis  sasceptis 
faciem  aniinae  nostrae  lavat,  velauiine  faciei  suXt 
vclamen  cordium  nostroruni  aufert.  Colaphis,  qui- 
bus  iu  caput  percussus  est ,  caput  liiiroaDi  geoe- 
ris  (quod  est  Adam)  sanat ,  et  alapis  expabDauis 
cst,  ut  maxime  laudi  ejus  manibus  et  labiis  piao- 
damus.  Unde  Psalmista  :  Omnes  gentes^plaudiu  ow 
nibusj  jubilate  Deo  (PsaL  XLvi).  In  coutuffleliao. 
quia  se  prophetam  voluit  haberi ,  dieitur  ei ,  fro- 
pheiiza ,  in  quo  iios  ad  tolerandam  pro  noiDiiM 
ejus  irrisionem  prseparat,  quipro  nobis  sustinuiL 
Adhuc  hodie  qiiicunqiie  reprobis  actibus  eom  cia- 


UA  m  UNUM  EX  QUATUOR  UB£R  QUARTUS.  m 

cemantt  diun  Mas  eogitaliones  et  opera  tenebrarum  A  cognoscens  itaque  Aposlolus  Tersutias  ejus,  eonsi* 

lium  Gorintbiis  dat,  ne  abundaniwri  trutitia  absor'- 
beatur  (U  Cor.  ii),  qui  jam  tristatus  erat  tristitia 
secundum  Deum ,  quw  ptenitentiam  in  salutem  sta- 


ab  iUo,  Tideri  non  putant,  quasi  illudentes  aiunt : 
Prophetixay  quis  est  qui  te  percussitf 
CAPUT  CLXVI. 

199    T        500     i        176 


M.  T  R.  '^"  L.  ^  A. 

Ei  adduxerunt  eum  vinctum  in  prostorium,  et  tra* 
diderunt  Pontio  Pilato  prasidi. 

Moris  eorum  erat,  ut  quem  adjudicassent  morti, 
vinctum  judici  traderent.  Adest  Samson  vinctus  a 
Dalila  (iudic,  xvi).  [Hicron.]  Samson  sol  eorum  erat, 
quibus  <Sccubuit  sol  in  meridic.  Dalila,  situla  inter- 
pretatur,  id  est,  Synagoga.  Quse  situlae  more,  limpi- 
dum  Ijquorem  non  tenet,  et  quisquilia  immunda  col- 
ligit.  Samson  noster  maxilla  sui  verbi,  innnmeras 


bilem  operatur  (11  Cor.  vii).  Poenitentia  aulem  Ju- 
dae,  pejus  peccalum  factum  est  quando  se  suspeii- 
dit,  in  quo  magis  Dominum  olfendit,  quam  in  hoc 
quod  eum  prodidit. 

Et  projectis  argenteis  in  templo^  recessitt  et  abiens^ 
laqueo  se  suspendit.  Principes  autem  sacerdotum^  oc* 
ceptis  argenteisj  dixerunt :  A'on  licet  eos  miltere  in 
corbonam^  quia  pretium  sanguinis  est. 

[IIicRON.]  Vere  culicem  liqiiantes ,  et  camelum 
ghitientes.  Si  enim  ideo  non  miltunt  pecuniam  in 
corbonam,  hoc  est,  in  gazophylacium,  quia  pretium 


catervas  Judaorum  et  damonum  hic  stemit,  et  ®  Banguinis  est,  cur  ipse  sanguiseirundit«r?[ORiCBN.] 


fontem  perennis  vitae  sitienlibus  nobis  (id  est,  cor- 
pori  suo)  aperit. 

A177 

Et  ipsi  non  introierunt  in  prastorium^  ut  non  can- 
iaminarentur^  sed  manduearent  pascha, 

[AuccsT.]  Qui  Jesum  ducebant ,  coeperant  jam 
agere  dies  azymorom  :  in  quibus  contamiuatio  illis 
erat,  in  alieuigenx  habitaculum  intrare.  0  impia  cae- 
citas !  Alienigenae  praetorio  conlaminari  timebant, 
et  innocentis  sanguinem  non  timebant. 


M. 


519 

X 


iEstimo  quoniam  magnum  aliquid  de  Salvatore  in* 
telligeiis  Judas,  non  alibi  projecil  argenteos,  nisi  iu 
tcmplo;  quia  sciebat  Dominum  dejceisse  de  teiii- 
plo  oves  et  boves,  et  dixisse  venditoribus  columba- 
rum  :  ToUite  ista  /itnc,  et  noiite  facere  domum  Pa* 
tris  mei  domum  negotiationis  (Joan.  ii). 

Consilio  autem  inito,  emerunt  ex  Hlis  agrum  figuli 
in  sepulturam  peregrinorum.  Propter  hoe  vocatus  est 
ager  iile  Uaceidama ,  /loc  est^  ager  sangvinis  usque 
in  hodiernum  diem. 

Videbant  quoniam  circa  mortuos  magis  eam  pe^ 
cuniam  conveniebat  expendi.  et  circa  locuin  mor- 


tuorum  et  sepulturae,  quoniam  pretium  sanguinis 
Tu:tc  videns  ludas  qui  eum  tradidit^  quod  damnatus  r  ^^^y  quam  in  corbonam  aut  iu  aliqua  iiecessitate 


esset,  pxnitentia  ductus,  retuiit  triginta  argenteos 
principibus  sacerdotum  et  unioribusj  dicens :  Peccavi 
iradens  sanguinem  justum.  At  iiii  dixerunt :  Quid  ad 
nos  ?  tu  videris. 

Hoc  esl,  tu  vidisti,  quid  feceris,  vel  tu  videbis  et 
senties  te  peccasse,  sed  nihil  ad  nos  pertinet.  Pro- 
fessio  audax  atque  caeca  est.  [Origen.]  Emisse  se 
jasti  sanguinem  audiunt,  et  tamen  exlra  reatum  se 
credunt,  et  in  vendente  scelus  constituunt.  [Hila- 
Bius.]  Videns  autem  Judas  consideratione  mentis 
suae  exilum  rei,  quia  condemnatus  esset  Jesus;  vel 
▼idens  de  seipso,  quoniam  qui  talia  ausus  est,  sine 
dubio  judicatus  et  condemnatus  est  a  Deo ,  retulit 
argenteos,  quasi  in  sua  potesiale  esset  mutare  per- 


honesta,  sed  quia  et  inter  loca  mortuoi-uin  difleren- 
tiae  sunt,  quoniam  multi  quidem  secundum  votum 
optabiiiter  sepeliunlur  in  monumentis  suis  palernis, 
qiiidam  autem  propter  quasdam  calaniitates  fre- 
quenter  in  peregrinis  monumcntis  sepeliuntur,  ideo 
accipientes  pretium  sanguinis  Jesu,  usi  sunt  eo  ad 
comparationem  agri  figuli,  operantis  lutum  ad  ollas 
et  alia  fictilia  componenda ,  ut  in  agro  peregriiii 
mortui  sepeliantur.  [Hierok.]  Nos  aulem  qui  pere* 
grini  eramus  a  iege  et  proplietis,  prava  JudaK)rum 
sludia  vertimus  in  salutem,  et  iii  pretio  sanguinis 
Domini  requiescimus.  [Hilar.]  Gbristi  pretlo  ager 
emilur,  id  est,  saeculum  univcrsum  ei  acquiritur,  et 
oinnis  potcstas  in  coelo  et  iu  terra  datur.  Ideo  hic 


secutorum  sententiam.  [Origen.]  Voluntatcm  quidem  D  ager  (iguU  est  (Malth.  xxviii),  quia  Dei  omnia  sunt, 


snam  mutavit.  non  exitum  primae  voluntatis.  Fopsi- 
tan  Satanas,  qui  post  panem  intlnctum  fuerat  in- 
grcssus  in  Judam,  praesto  fuitei,  donec  Jesus  trade- 
retur  Pilato.  Postquam  autem  fecit  quod  voluit, 
recessit  ab  eo,  iterum  rediturus  ad  aliam  deceptio- 
nein.  Potuit  ergo,  a  se  recedente  diabolo,  capere 
pocnitentiam,  et  referre  triginta  argenteos  his,  qui 
dederaiit  eos,  ex  poenitentia  cordis  confessus  pecca- 
tum  suuin,  eo  quod  tradiderit  sanguinem  justuro. 
Non  aiitem  secundum  scientiam  podnituit,  sicut  de- 
buit  poenitere ;  quia  nunquain  servavit  cor  suum 
neque  sapientcr  tristatus  est,  sed  suscepit  abundan- 
tiorem  tristiliam  a  dialxiio  sibi  submissam ,  qui 
wluit  eum  absorbere  iu  abundantiori  tristitia.  Pns» 


ciijus  in  manu  est,  ex  eodem  luto  facere  vas  in  /lo- 
norem^  vel  in  contumeiiam  (Rom,  ix).  In  sepulturam 
peregrinorum  atque  inopum  sanguine  Cbristi  sascu* 
ium  emitur,  id  esl,  ad  permansionem  quietis,  noo 
utique  superbi  Israel,  sed  eorum  qui  in  boc  saeculo 
peregrinaiites ,  consepeliuutur  Ghristo  per  baptis- 
muin  (Rom.  vi). 

Tunc  impletum  est  quod  dictum  est  per  Jeremiam 
prophetam  dicentem :  t  Et  acceperunt  triginta  argen- 
teos  pretium  appretiatij  quem  appretiaverunt  a  fiiiis 
Israel^  et  dederunt  eos  in  agrum  figuii,  sicul  coit- 
stituit  mihi  Dominus.  i 

[HiEBON.]  floc  testimonium  in  Jeremla  non  itive- 
nitur»  in  Zacharia  vero  pene  idrn  sensus  est  ps 


665  ZACHARliE  CHRTS0P0L1TANI  EPISCOPI  164 

oliaTerba.Videtur  itaquehoctestimoniumsumplum  A  gustinum  ex  persona  eTangelists  qusdam  leei- 


de  Zacharia ,  vulgato  more  evangelistarum  et  apo- 
atoloniin,  qui  verborum  ordine  prxtermisso,  sensus 
tanlum  proferunt  de  veteri  testamento.  Unde  qui- 
dam  codices  non  habent  per  Jeremiam^  sed  tantum 
per  prophetam.  Hieronymus  in  majori  Breviario, 
psalmo  Lxxvii,  in  Maithaeo:  Dicitur,  inquit,  ii(  im* 
pierelur  quod  $criptnm  est  in  A$aph  propheta  Sic  in- 
venitur  in  veteribuscodicibus,  sed  ignorantestulerunt 
Asaph,  nescienics  quis  fuerit.  Et  ita  scriptor  dum 
«mendare  vellet,  errorem  fecit,  scribens  Isaiam  pro 
Asaph.  Undcmulti  codices  habent  adhuc,  ^uod  $cri^ 
ptum  est  per  Isaiam  prophetam,  Hoc  ipsum  proponit 
adversum  nos  impius  Porphyrius,  dicens :  Evan- 
gelista  vester  Matthaeiis  tam  imperitus  fuit,  ut  dice- 


177 

X 


pienda  sunt. 

CAPUT  CLXVIl. 

A. 

Exivit  ergo  Pilatus  ad  eo$  forat^  et  dvAt :  {jtm 
accu$ationem  alferti$  adver$u$  hominem  kuncf  Bt- 
Bponderunt  et  dixerunt  ei :  Si  non  es$et  ^c  meUftt- 
tor^  non  tibi  tradidinemu$  eum, 

A.    X 

Bunc  invenimus  $ubvertentem  gentem  nostram.et 
prohibentem  tributa  dari  Ca!$ari^  et  dicenUm,  u 
Christum  regem  esse, 

[Beda.]  Arguuntur  impietatis  Judaei,  quod  acca- 


ret  esse  scriptum  in  Isaia  :  Aperiam  in  parabolis  o$  ^  santes  Salvatorem,  nec  falsum  aliquid  Terisimile 


meum.  Non  erravit  Matthaeus,  sed  scriptorcs  impe- 
riti.  Denique  scriptum  est  in  Bfatthseo  et  Joanne 
quod  Dominus  noster  hora  scxta  crucifixus  sit :  in 
Marco,  hora  tertia.  Quod  diversum  videtur,  sed  non 
est,  quia  error  fuit  scriptorum ,  et  in  Marco  fuit 
scriptum,  hora  sexta ;  sed  multi  pro  episimone  Graeco 
(iVwuuov),  cujus  figura  talis  est  ;-  et  scribilur  pro 
8cx,  cum  non  sit  littera,  putaverunt  esse  gamma  lit« 
teram,  quse  significat  tres.  Ergo  et  hic  fuit  crror 
scriptorum.  Similiter  etiam  fuit  erroi  scriptorum 
in  Matthaeo,  ubi  Judas  retulit  triginta  argeateos. 
Dicitur  enim  scriptum  esse  in  Jeremia ,  quod  scri- 
ptum  est  non  in  Jeremia,  sed  in  Zacharia.  Idem 
in  Matthaeum :    Legi  nuper  in  quodam   Hebraico 


inveniunt  quod  ei  objicere  possint.  [Origer.]  Faisi 
quidem  testimonia  tunc  locum  habent,  quaodo  cuo 
colore  aliquo  proferunlur.  Adversus  Jesum  aaten 
nec  color  inveniebatur,  qui  posset  conlra  JesuBi 
adjuvare  mendacia. 

A.  'V 

Dixit  ergo  iUi$  Pilatu$  :  Accipite  eum  roi,  el  u- 
cundum  legem  vestram  judicate  eum.  Dixennt  ergo 
Juda:i  :  Nobis  non  licet  inter/icere  queni(ftLttm.  It 
sermo  Domini  impleretur,  quem  dixit,  $igttilicm  ^ 
esset  morte  moriiurus. 

[iiuGusT.]  An  non  occidcbant,  quem  occideodam 
oflerebant.  Si  malefactor  est,  cur  non  licet  intcr- 


Tolumine,  quod  NazanKB  secUe  mihi  HebnEus  ob-  ^  ^'^'f  ^  ^^  propter  festum  non  Hcuit,  cur  cndMt 


tulit,  Jeremiae  apocryphum,  in  quo  haec  ad  verbum 
scripta  reperi.  Origenes  in  Matthseum  :  In  secretis 
ieremiae  hoc  testimonium  reperitur,  sicut  Apostolus 
^ripturas  quasdam  secretorum  profert,  ut  illud  : 
Quod  oculus  non  vidit^  nec  auri$  audivit  (I  Cor.  ii). 
In  nulio  enim  regulari  libro  hoc  posilum  invenilur 
nisi  in  secretis  Eliae  prophetae.  Ilem  quod  ait :  Sicut 
Imane$  et  Mambre$  re$titerunt  Moy$i  (II  Tim.  iii) , 
non  invenitur  in  publicis  libris,  sed  in  libro  apocry- 
pho,  qui  inscribitur  Imanes  et  Mambres.  Augustin. 
de  concordia  evangelistarum  :  Est  apud  Zacnariam 
de  triginta  argenleis,  et  nihil  de  emptione  agri 
(Zach.  xi).  In  Jeremia  trigesimo  secundo  capitulo 
legilur,  quod  emerit  agrum  a  lilio  patrui  sui,  et  de-  d 
derit  ei  argcnlum,  non  quidem  sub  hoc  nomine 
pretii.  Utrumque  confert  evangelisia,  et  ostendit 
pertinere  ad  hoc  quod  in  Domino  completum  est. 
<iuidam  codices  banc  litteram  habent,  Quem  appre- 
tiaverunl  filii  Israel ;  in  aliis  invenilur,  Quem  ap^ 
pretiaveruttt  a  filiis  Israel.  Sic  ergo  lege  :  Accepe- 
runt  Judaei  triginta  argentcos ,  quos  Judas  retulit  : 
pretium  videlicet  appretiati  Domini,  quem  appretia- 
verunt,  sicut  a  filiis  Israel  audierunt  eum  fuisse 
vendituro.  Qui  appretiaverunt?  Judaei  scilicet  illi 
qui  non  interfuerunt  venditioni  Domini.  Et  dede- 
runt  eos  in  agrum  figuli  $icut  eon$lituit,  id  est,  con» 
«tiiutum  mibi  Dominus  revelavit.  Omnia  verba  sunt 
fcremiae,  ut  in  apocrypho  reperitnr,  vel  juxta  Au- 


crucifigcj  clamavistLs?  Audite  Psalmistam  :  fiiit 
hominum^  dente$  eorum  arma  et  $agittiey  et  lofu 
eorum  machcera  acuta  {P$al.  Lvi).  Quia  tamen  pro- 
priis  manibus  noluerunt  eum  interficere,  ut  qnasi 
sic  cssent  alieni  a  scelere,  impletus  eslsennoiesi, 
quem  de  morte  sua  prapdixit,  ut  a  Judaeis  tndiias, 
a  genlibus  occideretur. 

A       168    nj       520    r>       ^    T      SOS 


M.  '"  R. 


L. 


Introivit  ergo  iterum  in  prmtorium  Pilatm,  rMerit 
Je$um  et  dixit  ei :  Tu  e$  rex  Judccorum  ?  Et  Tespo»iit 
Je$u$ :  A  temelipso  hoc  dicisy  an  atii  tibi  dixinat 
de  mef 

A179 
•       X 

Respondit  Pilatu$  :  Nunquid  ego  JwtiPnt  fi«- 
Cen$  tua  et  pontifice$  tradiderunt  te  mihi.  Q^ 
feci$ti  ?  Respondit  Jesus  :  Regnum  meum  non  esi  ^ 
mundo  hoc.  Si  ex  hoc  mnndo  fui$set  regnum  meu% 
ministri  mei  utique  decertarent^  ut  nan  traderer 
Juda*is.  Nunc  autem  regnum  meum  non  est  khic. 

Demonstranda  erat  nobis  de  regno  ejos  tiiu 
opinio,  sive  gentium,  sive  Judaeoruro,  a  quibos 
Pilatus  audierat  qiiod  rex  esset,  quasi  propteres 
fuisset  morlc  plectendus,  quod  illicitum  afiecUTtrai 
regnura,  vel  quia  solent  regnaturis  inTidere «- 
gnantes ,  et  cavendum  crat  ne  ejas  regnon  sii« 
Romanis,  sive  Judaeis  esset  advergum.  Poterai  ^ 
oiinus  rcspondisse  hoc  aJ  primam  inlcrrogaUonea 


565  L\  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  8S0C 

praesifdis,  ted  per  ipsum  Pilatum  voluit  ostendere  A     [ALBinus.]  Non  exspectavit  sudire  qoid  resDou-. 


hoc  velut  crimen  sibi  fuisse  objectum  a  Judaeis,  apud 
tlUim  pateraciens  cogitationes  hominum.  Quod  si 
continuo  respondisset  Pilato,  non  yideretur  respon* 
disse  etiam  Judaeis^  sed  soiis  genllbus  boc  de  se 
opinantibus.  Nunc  ergo  per  haec  verba  Piiati , 
Nunquid  ego  Judivug  $um?  gens  tua  et  poniifices 
tradiderunt  te  mihi,  patet  euro  id  audisse  a  Judaeis. 
Deinde  dicendo,  Quid  fecisti  ?  ostendit  illud  ei  pro 
crimine  objectura,  quasi  dicerct :  Si  regem  te  negas, 
quare  traditus  es  mihi?  Sic  Dominus  in  sua  res- 
ponsione  occasiones  inyidentium  exclusit,  dicenuo 
regnum  suum  non  esse  de  hoc  mundo,  ut  penitus 
nulia  culpa  in  eo  cognosceretur. 

A.  *^  M.  '"  R.  ""' 

y>ixit  itaque  ei  Pilatus :  Ergo  rex  e$  tu  ?  Respondit 
ti  Jesus  :  Tu  dids  quia  rex  sum  ego. 

Non  timuit  se  regem  confiteri,  sed  ita  dictum 
libravit,  ut  nec  se  regem  negaret,  nec  talem  regem 
se  fateretur  esse,  cujus  regnum  putaretur  esse  de 
hoc  muodo.  Quasi  diceret :  Si  putas  me  regem  esse 
binc,  carnalis  carnallter  sapis.  Quod  autem  Pilatus 
etsi  interroget,  firmitcr  tamen  sentiat  Jesum  esse 
rcgcm  Judaeorum,  illud  quoque  confirmat,  quod 
etiam  alibi  suprascribit  in  titulo  :  Bex  Judceorumy 
[iribus  Hngui^,]  Hebraice,  Grace  ei  Latine;  ut  et 
Hebraei,  et  Graeci,  et  Romani,  cognoscerent  quoniam 
et  Pilatus   sciebat  eum   regem   Judaeorum    esse. 


deret  Jesus,  quia  nou  fuit  dignus,  sed  iteruffi 
exivit. 

A.  ?  L.  «' 

Et  ait  ad  principes  sacerdotum  et  iurbas  :  Nnttain 
tnvenio  causnm  in  hoc  homine, 

IJoc  est  quod  ipse,  pridie  quam  pateretur,  inter 
alia  discipulis  suis  ait  :  Venit  enim  princeps  mundi 
hujusy  et  in  me  non  habet  quidquam  (Joan.  xiv).  Quod 
autem  fuerat  objecturo,  quia  tributa  Caesari  dari 
prohiberet,  quasi  apertum  invidorum  mendaciuni 
praeses  nihili  pendens  praetermittit  :  poterat  enim 
fieri  illum  audivisse  quod  Dominus  dixerat :  Red" 
dite  Casari  qucB  Casaris  sunt,  et  quce  Dei  Deo 
B  (Hiaith,  xxii). 

L.  T 

^  At  Hli  invaleseebantf  dicentes  :  Commovit  populum, 
docens  per  universam  Judasam,  et  incipicns  a  Galilaa 
usque  hue, 

Hic  sermo  accusantium  et  eum  qui  accusatur 
docet  innoxium,  et  accusatores  porversos.  Docuisse 
enim  populum,  non  criminis,  sed  indicium  constat 
esse  virtutis. 

Pilatusautem  audiens  Calilaam^  interrogavii  si 
homo  Galilasus  esset.  Et  ut  cognovit  quod  de  Herodis 
potestate  esset^  remisit  eum  ad  Herodem,  qui  et  ipse 
Hierosolymis  erat  iliis  diebus, 

Pilatus,  ne  contra  eum  quem  insontem  cognove- 


Propter  quod  apparet  cumqua  reverenlia  require-     ^^   gentenUam  dare  cogerelur,  misit  eum  Herodi. 


bat  de  Jesu,  et  provocabat  populum,  ut  Jesum 
niagis  ad  dimiitendum  peterent  quam  Barrabam. 
Reverentiae  autem  Pilati  illud  etiam  fuit  signum, 
quod  lavans  manus  suas,  dixit :  Innocens  ego  sum 
a  sanguine  hujus.  Vos  videritis.  [Hilar.]  Nota  Do- 
minum  sacerdoti  quserenti  an  ipse  Ghristus  esset 
respondJsse,  tanquam  de  prseteritis,  Tu  dixisti,  quia 
semper  ex  lege  venturum  Christum  ipse  dixisset. 
Pilato  autem  legis  ignaro,  interroganti  an  ipse 
esset  rex  Judaeorum,  dicitur,  Tu  dicis ,  quia  per 
Qdem  prsesentis  confessionis  salus  est  gentium. 


A. 


181 

x 


Ego  in  hoc  natus  «vm,  et  ad  hoe  veni  in  mundum. 


ut  ipse  potius,  qui  ejus  patriae  tetrarcba  existebat, 
eum  vel  absolveret,  vel  puniret.  Yerum  divina  pro- 
▼identia,  ne  qua  Judaeis  excusalio  remaneret,  qua&i 
non  ipsi,  sed  Romani  Christum  crucifixissent , 
Herodes,  qui  Judaeus  erat,  remisit  eum  Pilato. 

Htrodes  autcm,  viso  Jesu,  qavisus  est  valde,  Erai 
enim  cupiens  ex  multo  tempore  videre  eum,  eo  quod 
audiret  multa  de  t7/o,  et  sperabat  signum  aliquod 
videre  ab  eo  fieri,  Inlerrogabat  autem  illum  muUis 
sermonibus.  Ai  ipse  nihil  ilii  respondebat, 

Tacuit  Dominus  coram  Herode,  quia  jactanliam 
declinabat,  et  Herodis  crudelitas  non  merebatur 
videre  divina.  Fortasse  in  Herode  significantur 
impii,  qui  si  legi  non  crediderint  et  prophetis,  mira^ 


u  testimonium  perhibeamveritati.  Omnu  qui  esi  ex  d  biHa  Christi  non  videbunt  in  Evangelio, 


veriiate  audit  meam  vocem. 

[AcGusT.]  Ideo  non  nego  me  esse  regem,  quia  in 
faoc  jiatus  sum,  ut  ostendam  quod  sum.  Non  est 
producenda  haec  syllaba  hoc,  tanquaro  diceret,  in 
bac  re;  sed  eorripienda,  tanquam  dixerit,  ad  banc 
rem,  vel  ad  hoc  natus  sum.  In  Graeco  namque  nihil 
est  bujus  locutionis  ambiguum.  Unde  manifestum 
est  eum  hic  memorasse  lemporalem  nativitatem, 
noD  aeternam.  Quod  addit,  Omnis  qui  est  ex  veritate^ 
audit  vocem  meam,  id  est,  obedit  et  credit  roihi, 
commendatio  est  graii»,  per  quam  dat  veritas  cre- 
dere  in  se. 

Dicii  ei  PUalus :  Quid  est  veritas?  El  cum  hoc 
dixissety  iierum  exivii  ad  Judagci. 


188 


L.  ^^v'  M.  '^  R. 

Stabani  autem  principes  sacerdotum  ei  Scribce 
constanter  accusantes  eum* 

Accusantibus  princibus  et  Scribis  Dominum  apud 
Pilatum,  respondit  pauca,  apud  Herodem  nulla,  no 
dimitteretur,  et  crucisutilitas  difierretur  Et  juslum 
erat  ut  Pilato,  qui  invitus  sententiam  ferebat,  ex 
aliqua  parte  responderet ;  Herodi  vero  et  ca^teris, 
qui  contra  legem  innoxium  damnabant,  sicut  in« 
dignis,  nihil.  Ubi  vero  tacet,  quasi  agnus  pro  gregu 
imraolandus,  patientiam  praestat;  ubi  respondet, 
quasi  pastor  pru  ovibus  contra  lupos  et  contra  la- 
Lrones  pugnat. 


W7 


L.    , 

Sprevit  autem  iUum  Herodes  cum  exercitu  $uo,  et 
Ulusit  tndutum  veste  alba^  et  remisit  ad  Pilatum,  Et 
facti  sunt  cmici  Herodes  et  Pilatus  in  ipsa  die;  nam 
antea  inimici  erant  ad  invicem. 

Quod  yesle  alba  induitur  Dominus,  indicium  est 
immacuIatsB  passionis,  quoniaro  Agnus  Dei  ablaturus 
sit  peccata  mundi.  In  alba  veste  est  illusus,  quia  in 
casta  carne  est  passus.  Vel  ita  :  Quod  hic  alba  veste 
illuditur,  et  justa  alios  Evangeltstas  purpurea  vel 
coccinea,  geminum  exprimit  martyrii  genus.  Unde 
Ecclesla  dicit  admirando  :  Dilectus  meus  candidus  et 
Tubicundus  (Cant.  v),  candidus  scilicet  actione, 
rubicundus  sanguine.  Ei  ipsa  Ecclesia  variis  mem- 


ZACIlARIiE  CnRTSOPOLITANl  EPISCOPl  S8S 

306  j^  timuit.  Et  ingressus  est  praterium  iterum^  ei  dieit  ad 

Jesum :  Unde  es  tu  ?  Jesus  autem  non  dedii  ei  re- 
sponsum. 

Non  semel  siluit  Dommus  apnd  principes,  ut 
impleretur  propbetia  de  iilo  :  Sicut  aynus  caram 
tondente  se,  fuit  sine  voce  (Isa,  lui).  Quae  siraililado 
de  agno  data  est,  ut  suo  silentio  non  reus,  sed  in- 
nocens  habeatur.  Non  enim  ut  conscius  convincitiir 
sed  ut  mansuetus  pro  aliis  immolatur. 


A. 


193 

X 


Dicit  ergo  et  Pilatus  :  Mihi  non  hquerisf  Nesds 
qufa  potestatem  habeo  crucifigere  te,  et  polestaiem 
habeo  dimittere  te  t  Respondit  Jesus  :  Non  haberes 
potestatem  adversum  me  tf//am,  nisi  tibi  datum  esset 

brorumsuorumnosculisvenians,inpacemiagignit,  B  desuper.  Propterea  qui  tradidit  me  tibi,  majuspec- 

in  bello  rosas  Nefandissimum  foedus  Herodis  et  Pilati     catum  habet. 

in  occisione  Christi  successores  eorum  hsereditario 

jurecustodiunt  quoniam  gentiles  et  Judaei  genere  et 

religione  dissidentes,  in  Christianis  persequendis,  et 

in  fide  Christi  perimenda  in  eis,  consentiunt. 

L307     4        188 
•       XI     i>  • 

Pilatus  autem  convocatis  principibus  sacerdotum^et 
magistratibus^  et  plebe,  exivit  ad  eos  foras^  et  dixit 
eis  :  Obtulislis  miht  hunc  hominem  quasi  avertentem 
popuium.  A.  L.  Ecce  adduco  vobis  eum  foras^  ut  co- 
gnoseatis  quia  in  eo  nuUam  causam  ex  his  tnvenio,  in 
quibus  eum  accusatis. 


580 

X 


L.    X  c 

Sed  neque  Herodes.  Nam  remisi  vos  ad  iiium,  et 
ecce  nihii  dignum  morte  actum  est  ei.  Emendatum 
ergo  illum  dimittam. 

Flagris  eum  aOiciam,  quanlum  jubetis,  tantum- 
inodo  dimittite  eum  innoxium.  Quantum  studium 
dimittendi  Jesum  quaerat  Pilatus,  atlende.  Primo 
dicit  se  nihil  causae  in  eo  invenisse,  deinde  mittit 
eum  ad  Herodem,  postremo  conGrmat  nihil  dignum 
morte  esse  in  eo.  Sed  tandem  quem  absolvil  judicio, 
crucifixit  ministerio. 

L.  ?  M.  ""'  R.  *"*  A.  *«* 

Exclamavit  autem  universa  turba  dicens  :  Tolle 
hunCj  crucilige,  crucifige. 

A. 

Dicit  eis  Pilatus  :  Accipiteeum  vo»,  et  crucifigite 

A. 

Ego  enim  non  invenio  in  eo  causam. 

A.  ''' 

Responderunt  ei  Judaai :  Nos  legem  habemus,  et 
eecundum  legem  debet  mori,  quia  Filium  Dei  se  fecit. 

Eccc  major  invidia,  qiiasi  illa  parva  esset,  qua 
accnsabant  eum  regise  potcstatis. 

A192    %T       321     o       201 
•    lY  in«        ti« 

Cum  ergo  Pilatus  audisset  hunc  sermonem,  magis 


189 

X 


190 

X 


Plus  peccat  livore  tradens  innocentem  occlden* 
dum,  quam  qui  occidit  timore  alterius  majoris  poCe« 
statis.  Pilatus  autem  sub  Caesare  erat,  eumqae  in 
Judaeam  Romani  praesidem  miserant.  Itaque  dau 
erat  sibi  potestas  desuper,  videlicet  a  Romanis  :  sed 
in  hoc  desuper  datur  universa  potestas,  quianon  est 
nisi  a  Deo  (Rom.  xiii). 

Exinde  qucerebat  Pilatus  dimittere  eum. 

Prius  etiam  quaerebat  dimittere.  Ergo  extiM^e  ita 
expone  :  Exinde,  id  est,  propter  hoc,  ne  peccaret 
occidens  innocentem,  quamvis  minus  esset  peccans 
quam  Judaei,  qui  eum  iiii  tradiderant. 

Judai  autem  ctamabant,  dicentes  :  Si  hunc  dimit' 
fts,  non  es  amicus  Casaris.  Omnis  qui  u  regem  fa- 
etf,  contradicit  Ccesari. 

Non  sic  potuit  conlemnere  Pilatus  Caesarera, 
quemadmodum  legem  gentis  alienae,  de  qua  supe- 
rius  dixerant :  Nos  habemus  legem,  et  secundmm  (e- 
gem  debet  mori. 

Pilatus  ergo  cum  audisset  hos  sermones,  addmrit 
foras  Jesum  et  sedit  pro  tribunalit  in  loco  qm  didtur 
lithostrotos,  Hebraice  autem  gabbatha.  Erai  autem 
parasceve  Pasch(e,  hora  quasi  sexta,  et  dicit  Judiris : 
Ecce  rex  vester. 

Parasceve  praaparatio  est  Latine.  Judaei  etiam,  qni 
magis  loquuntur  Latine  quam  Graice,  iiberius  utnih 
tur  isto  Graeco  verbo.  Parascevt  erat,  id  est,  sexu 
D  feria,  qua  praeparabant  necessaria  Sabbato,  qua  die 
praecepit  Moyses  duplo  coUigi  manna  propier  Sabba- 
tum.  Et  erat  ille  dies  tunc  temporis  Pajschae,  qula 
illo  die  Pascha  Judaeonim  contigit,  ut  simul  esset 
praeparatio  Sabbati  et  Pascha,  quod  incoepit  node 
praecedenti.  Yel  ita  potest  distiugui  :  Erat  mttem 
parasceve  Pasehm  hora,  id  est,  hora  diei  Pascke 
quasi  sexta :  quia  nondum  erat  sexta  bora  perfecU, 
sed  incoepta,  quando  Pilatus  sedit  pro  tribunali.  El 
dum  duceretnr  Jesns ,  et  caetera  gererentur,  eom- 
pleta  est  hora  sexta,  ex  qua  tenebrae  fuemnt  usque 
ad  iionam.  Marcus  autem  dicens ,  £riif  kora  ferfio. 
et  crucifixerunt  eum,  occulte  voluil  ostendere  eos 
magis  Dominum  crucifixisse,  qui  hora  tertia  ciama- 
verunt,  ut  crucifigeretur,  quam  illos  qui  principi 


569  LN  INUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  570 

8iio  obedierunt  Liuguis  Judaeonim  hora  tertia  est  A  gendi,  quainvis  non  dubiiaret  Chhstum  esse  eli- 


crucifixus,  hora  sexla  roanibus  militum 

A.  T  M.  '»  R.  "^  L.  '" 

Ilii  autem  damaverunt  :  ToiU^  toile^  cruci/ige 
eum, 

[BEDik.]  Quanta  crudelitas  quae  non  solum  occi- 
dere,  sed  etiaro  crucifigere  eum  desiderat.  Ciavis 
affigi  Dominum  ad  lignum  quaerunt,  ne  dolor  cilo 
finiatur.  Quod  criminando  et  quasi  ratiocinando 
facere  iudaei  nequeunt,  postulando  el  vociferando 
perficiunt.  Huuc  ordinero  saeviendi  monslrat  Eccle- 
siastica  historia,  etiam  tenuisse  martyrium  perse- 
cutores. 

A195 


gendum,  sciens  per  invidiam  traditum.  Barrabu 
autem  erat  vinctus  insignis,  hoc  est,  vulgatus  in 
malitia. 

CAPUT  CLXVin. 

M.  T 

Sedente  autem  iiio  pro  tribunaii ,  mi$it  ad  eum 
uxor  eju$,  dicens :  Nikil  tibi  et  justo  ilii,  Multa 
enim  passa  sum  hodie  per  mum  propter  eum, 

[HiERON.]  Gentilibu^  saepe  a  Deo  somnia  revelan- 
tur.  Uxor  itaque  gentiiis  viri  hoc  in  visionibus  intel- 
ligit,  quod  Judaei  vigilantes  credere  noluerunt.  Igi- 
tur  in  Pilato  et  uxore  ejus  Christum  justum  confi- 
tentibus  gentilis  populi  testimonium  est.  Sedit  au- 
B  tem  Pilatus  pro  tribunali,  hoc  est,  ad  judicandum. 


Dixit  dt  Piiatus  :  Regem  pettrum  crucifigam  ? 
Responderunt  ponti/ices ,  non  habemus  regem  nisi 
Ccesarem. 

[AuGcsT.]  Terrorem  quem  de  Caesare  ingerunt 
Pilatus  suparare  conatur. 

R201    »      521     A       180 
•    IV  iVK        A. 

Et  aecusabant  eum  summi  sacerdotes  in  muitis^ 
Jesus  vero  nihii  respondit. 

[Albincs.]  Accusatur  et  tacet,  qui  defensione 
non  indiget,  nec  accusationem  tacendo  confirmat, 
sed  despicit  non  refellendo.  Ambiant  defendi,  qui 
timent  vinci.  Melior  est  causa  quae  non  defenditur 
et  probatur.  Susanna  tacuit  el  vicit  (Dan.  xiii).       ^ 

Tunc  dicit  ilii  Piiatus  :  Non  audis  quanta  adver- 
sum  te  dicant  testimonia?  Et  non  respondit  ei  ad 
uiium  verbum^  ita  ut  miraretur  prasses  vehementer 

[HiERON.]  Ethnicus  quidem  est  qui  conderonat  Je- 
suin,  sed  causaro  refert  in  populum  Judaeorum. 
[OmGEM.]  Miratur  constantiam  ejus,  quod  exhibitus 
ad  criminale  judicium ,  inturbabilis  maneret,  et 
staret  ante  moriem,  quae  apud  omnes  homines  ter- 
ribiiis  aestimatur. 

M.  '^  R.  *«  L.  '«« 

Per  diem  autem  festum  eonsueverat  prases  dimit- 
tere  popuio  unum  ex  vinctis,  quemcunque  petissent. 
ilabebat  autem  tunc  vinctum  insignem^  qui  dicebatur 
Barrabas.  D 

M.  'f.  R.  "^  A.  *^ 

Congregatis  ergo  t//fs,  dixit  Piiatus  :  A.  Est  con- 
suetudo  vobiSf  ut  unum  dimittam  vobis  in  Pascha. 
M,  It.  ii.  Quem  ergo  vuitis  dimittam  vobis  ?  Barra- 
bam^  an  Jesum  qui  dicitur  Christus  ?  M,  A,  Sciebat 
enim  quod  per  invidiam  tradidissent  eum, 

[Beda.]  Consueverat  praeses  unuro  ex  vinctis  di- 
niittere,  non  imperiati  legis  sanctione,  sed  annua 
gentis  illius,  cui  taliter  placere  gaudebat,  dcvinctus 
Cdnsuetudine.  [.Albihijs.]  Haec  autero  consuetiido 
dimiUendi  apud  Jndaeos  remansit  ob  roemoriam 
liberationis  eoruin  cx  iEgypto  in  Pascha.  Volens 
ergo  Pilatus  satsfacere  populo,  dat  oplionem  eli- 


quod  officiuro  est  sedentis  in  tribunali.Est  enim 
tribunal  sedes  judicum,  solium  regum,  cathedra 
doctorum. 

204    T        31o     4        iB4 


M.  T  R.'"*  L. 


A. 


Principes  autem  sacerdotum  et  seniores  persuate*' 
runt  popuiis^  ut  peterent  Barrabam,  Jesum  vero  per-- 
derent.  Respondens  autem  prceses^  ait  iiiis :  Quem 
vuitis  vobis  de  duobus  dimitti?  At  iiii  dixerunt: 
Barrabam,  A.  Erat  aulem  Barrabas  latro,  L.  M.  R. 
Qui  erat  propter  seditionem  quamdam  faclam  in  n- 
vitate  et  homicidium^  vinctus  in  carcere, 

[Beda.]  Egressa  est  iniquitns  a  senioribui  et  ju 
dicibus  populi,  et  haeret  usque  hodie  Judaeis  sua 
petitio,  quam  impeiraverunt,  ut  pro  Jesu  latronem 
eiigerrnt  :  quia  in  tantum  lalrociniis  ac  sedilioui- 
bus  submersi  sunt,  ut  et  patriaro  et  regnum  perdi  • 
derint.  [Hieron.]  Hi  sunt  duo  hirci,  unus  emissa- 
rius  cum  peccalo  populi,  in  deserturo  inferni  abso- 
lutus  diroitlitur;  alter  pro  peccatis  absolutorum,  ut 
agnus  occiditur.  [Hikro.n.— Beda.]  Pars  Domini  sem- 
per  mactatur,  pars  diaboli,  qui  est  magister  eo- 
rum  effrenata  in  tartara  prsecipitatur.  Quia  Barra- 
bas  in  Evangelio  Hebraico  filius  magistri  eorum  in- 
terpretatur,  potest  aniichristi  typuro  gerere,  quem 
illi  quibus  dicitur,  Vos  ex  patre  diabolo  esiis  (Joan. 
viti),  vero  Dei  Filio  sunt  praelaturi. 

M.  '^  R.  "^  L,  «•  A.  *"« 

Dicit  Hiis  Piiatus  :  Quid  ergo  faciam  de  Jesu  qui 
dicitur  Christus  ?  Dicunt  omnes  :  Crucifigatur.  Ait 
iiiis  prasus  :  Quid  enim  mali  fecit  ?  At  iiii  magis  et 
magis  ciamabant,  dicentes :  Crucifigatur. 

[HiERON.]  Multas  occasiones  liberandi  Salvatoris 
dedit  Pilatus,  et  dicendo,  Quid  enim  mali  fecit^  ab- 
solvit  eum  a  malo.  Judaei  autem  nec  hoc  erubescen- 
tes,  quod  Pilatns  Jesum  Christum  confitebatur,  nec 
moduro  impietaiis  servantes  dixerunt  omnes  :  Crti- 
cifigatur,  Hinc  Psalmista  :  Cireumdederunt  me  canes 
muiti ,  concilium  maiignantium  obudit  me  (Psal, 
xxi).  Et  Jeremias  :  Faeta  est  mihi  hcereditas  mea 
sieut  leo  m  silva  :  Dederunt  super  me  vocem  suam 
(Jer.  xii).  Ei  Isaias  :  Extpectavi  ut  facerent  •«di- 


5it  ZAniARIiE  CimTSOPOLlTAM  EPISCOPI 

etKni,  feeeruul  ante^u  mifiuUatem  (I$a,  y).  0  Judaei,  A  congregaverunt    ad 


qiiod  Ubcrftslis  nocciitcin,  non  rcprehendimus,  sed 
•quod  occidistis  innoccniem. 

M.  'V 

Viden$  autem  Pilatus  quia  nihil  proficeret^  $ed 
magi$  tumulius  fierely  accepta  aqua,  lavit  manus 
coram  populo,  dicens :  Innocens  ego  sum  a  sanguine 
justi  hujus.  Yos  videritis. 

[lIiERON.  ]  Ac  si  dicat  :  Ego  minister  legum 
suni,  vestra  vox  sanguinem  'justi  fundit,  undc  poe- 
nam  sentieiis. 

Et  respondens  universns  populu$,  dixit  :  Sanguis 
ejus  super  no$  el  super  fiiio$  nostro$. 

Usque  hodie  peiseverat  imprecalio  hujus  crimi- 
nis  et  po^nx.  Unde  Isaias  :  Si  levaveriti$  ad  m$  ma^ 
nui,  non  cxaudiam  vo$  :  manu$  enim  vestrcs  $anguine 
plencB  sunt  (Isa.  \).  Pilalus  juxta  ilhid  fecit  :  La- 
vabo  in:er  innocentes  manus  meas  (PsaL  xxv),  ut  in 
lavacro  manuum  ejus  gentilium  opera  purgaret,  et 
ab  impietate  Jiidxorum  nos  alienos  faccret,  quo- 
dammodo  dicens  :  £go  innocenlem  volui  liberare, 
8cd  quoniam  sedilio  oritur,  et  perdueilionis  mihi 
contra  Csesarem  crimen  impingltur  (8),  iunocens 
Mum  a  $anguine  justi.  Judex  qui  cogitur  ferre  sen- 
tentiam,  non  damnat  oblatum ,  sed  arguit  ofleren- 
tes.  Est  igUur  comparatione  eorum  innocens,  licet 
in  hoc  particeps  fuerit,  quia  si  omnino  vellet, 
queni  justum  pronuntiat,  eripere  posset. 
CAPLT  CLXIX 

M.  'f  R.  ^  L.  '''  A.  *^ 

Tunc  dimisit  illi$  Barrabam^  Jesum  autem  flagel-' 
lis  cassum  tradidit  et$  ut  crucifigeretur. 

[HiERON.]  Barrabas  latro  seditiosus,  et  homici- 
diorum  auctor,  dimissus  est  Judxis,  id  est,  diabo- 
lus  qui  regnat  in  eis.  Quare  Pilatus  tradidit  Judseis 
Jcsum  flagellatum ,  cum  prius  se  dixerit  innocen- 
tem  a  sanguine  ejus?  [Adgust.]  Quia  Romanis  le- 
gibus  sancilum  erat,  ut  qui  crucifigeretur,  prius 
Tcrberaretur.  Idco  quoque  credendus  est  flagellasse 
Jesuro,  ut  ejus  injuriis  Judaei  satiati,  a  morte  Do- 
mini  desisteient.  Unde  eliam  permisit  cohortem 
suam  illudere  ei,  aut  fortassis  jussit.  [Beda.]  Co- 
lumna  cui  alligatus  fuit  illc  qui  solvere  compeditos 


eum  univer$am  cohortem,  « 
exeunte$  enm,  induunt  eum  tunicam  purjmre&m^  cf 
chlamydem  coccineam  circumdederunt  et,  et  plectett- 
te$  coronam  de  $pini$,  posuerunt  super  caput  ejn$^  et 
arundinem  in  dexteram  eju$,  et  genu  flexo  ante  eum^ 
illudebant  dicente$  :  Are,  rex  Judceorum. 

[Hieron.]  liludcndo  nudant  eum  vestibas  quaii 
pristinis  virlutibus,  et  induunt  eum  tunica  porpo* 
rea,  quia  rex  dicebatur  :  atque  cblamyde  coccinea 
pro  rufo  lembo,  quo  reges  yeteres  utebanlur;  cf 
pro  diadematc  dant  ei  spineam  coronam,  et  pn» 
sccptro  calamum.  Haec  omnia  mystice  iiitelligenda 
Bunt.  Quomodo  enim  Caiphas  dixit  :  OporUt  [Erpe» 
dit]  unum  hominem  mori  pro  omnibu$  \popuio},  ne- 
sciens  quid  diceret ;  sic  et  isti  quae  mala  mciite  fa* 
ciunt,  sacramenta  nobis  tribuunt.  [Bcda.]  Purpun, 
caro  Christi  est  passionibus  rubra,  de  qua  Pro- 
pheta  :  Quare  rubrum  eU  indumentum  tuum^  et  tv- 
$timenla  tua  quasi  calcantium  in  torculari?  (Isa. 
Lxii).  [UiEROM.  Beda.]  In  chlamyde  coccinea  su- 
slcntat  cruenta  opera  gentium,  in  corona  maledi- 
clum  antiquum.  Spineam  coronam  portat,  quia  pro 
nobis  morlalis  factus,  nostra  suscepit  delicta.  Uiide 
prxcursor  ejus  :  Ecce  Agnus  Dei  qui  toHit  peccata 
mundi  (Joan.  i).  Quod  autem  spinae  peccata  signifi- 
cant,  Dominus  ostendit,  cum,  protoplaslo  in  pecca- 
tum  lapso,  ait :  Terra  tuOy  et  spina$^  et  tribulos  ger- 
minabit  tibi  (Gen.  iii).  Quod  cst  dicere  :  Consciemia 
tua  non  desistet  procrearc  tibi  punctiones  ei  acu- 
leos  vitiorum.  [Origen.]  Calamus  autem  si^um 
fuit  sccptri  vani  et  fragilis,  super  quem  icciimbe- 
bainus  omnes  priusquam  crederemus.  ConGdeba* 
mus  enim  in  virga  arundinea  ^gypti  tcI  Babylo» 
nis  (Isa,  xxxyi)  ,  vel  cujuscunque  regni  contrarii 
contra  regnum  Dei.  Et  accepit  calamum  ilhioi  et 
virgam  fragilis  regni  de  manibus  nostris,  ut  triuro- 
phet  eum,  et  conterat  in  ligno  crucis,  dans  iiobis 
sceptrum  regni  coelestis,  et  yirgam  de  qua  scri- 
ptum  est :  Virga  a^quitatis,  virga  regni  tui  {Psai, 
XLiv).  Yel  virgam,  quae  corripiat  eos,  qui  opus  ha- 
bent  correptione,  de  qua  dicit  Apostolus :  Quid  ni- 
tis  ?  in  virga  veniam  ad  vos  ?  (I  Cor,  iv.)  Dedit  nobis 
et  baculum,ut  deponentes  virgam  calaminam,  quam 
bahebamus  priusquam  celebraremus  Domiui  Pascha, 


solet    demonstrat  usque  bodie  vestigia  Dominici  D  ^^^^^'^^"^"^  ^*^^^'^'  secundum  quod  scriptumest: 

Baculi  vestri  in  manibus  vestris  sint  (Exmf.  xiiV. 


cruoris.  [Uieron.]  Jesus  verberatur,  ut  nos  a  ver- 
beribus  liberemur,  dicente  Scriptura  ad  justum  vi- 
rum  :  Flagellum  non  appropinquabit  tabernaculo  tuo 
{PsaL  xc).  [AuGusT.]  Cur  autem  Judaei  recusave- 
rnnt  Jesum  superius  occidere  ;  si  nunc  acceperunt 
euin  occidendum  ?  Non  dictum  est  ut  cruciflgerent 
eum,  scd  ut  crucifigeretur  potestate  praesidis.  £t 
ideo  illis  traditum  dixit  evangelista,  ut  eos  crimine 
implicitos/a  quo  alieui  esse  conabantur,  ostende- 
ret. 

M.  =«  R.  ««  A.  '"^  •*  ^" 

Mitites  pra:$idi$  $u$cipiente$  Jesum  in  prtetorio. 


Amplius  :  Calamum  tenebat,  ut  sacrilegium  scribr- 
ret  Jud.Torum,  vel  in  calamo  venenata  occidit  anima* 
lia.  [HiERON. — IIiLARius.]  Amplius  :  Susccptis  onuii' 
bus  corporis  nostri  inflrmitatibus,  deinde  sanguine 
omnium  martyrum,  quibus  regnum  secum  orat  de- 
bitum,  in  cocci  colore  perfunditur.  Pretiosoque  b«« 
nore  prophetarum  ac  patriarcharum  iu  purpara 
vestitur.  Spinis  quoque,  id  est,  compungentmiB 
quondam  peccatis  gcntium  coronatur.  Aculeus  enim 
peccatorum  est  in  spinis,  ex  quibus  Christo  victo- 
ria  et  corona  contcxitur.  In  calamo  vero,  earuindeni 
genliuin  innrmitas  atquc  inanitas  manu  compr»- 


(8)  PcrducUionis  crimcn  est ,  hoslili  aiiimo  ad^crsus  rempjibricam  cl  principem  armari. 


S73  }y  UNUM  £X  QUATUOR  LlbER  QUARTUS.  ^  574 

hensa  firniMttr.  [Beda.]  Quod  auteoi  Dominus  apadA        li|      ^^^11      ^    r       ^^^    A       1^7 

ExeunUi  autem^  invenerunt  hominem  Cifrenwttm 


llerodem  alba  veste  induitur»  et  a  militibus  Pilati 
sub  coccineo  sive  purpureo  habilu  illusus  esse  per> 
hibetur  :  in  uno  innocentia  et  castitas  assumpt» 
bumanitatis,  m  altei  o  \eritas  passionis  exprimitur. 
Polest  etiam  in  utroque  babilu  omnis  mullitudo 
electorum  intelligi.  Alba  etenim  veste  induuntur 
confessores,  purpura  sive  coccu  martyres. 


M.  ?  R. 


208 


Et  exspuentes  in  e»m,  acceperunt  arundinem^  et 
percutiebant  caput  ejus. 

Quod  tunc  fecerunt  milites  Pilati,  usque  hodie 
faciunt  milites  diaboli,  baeretici  et  pagani,  qui  ca- 


venieHtem  de  villa,  nomine  Simonem^  palrem  Alexan-- 
dri  et  Rufi.  Uunc  angariaverunt  portare  crucem  post 
Jesum. 

Magnae  opinionis  Simon  iste  fuisse  videtur ,  cnm 
iilii  etiam  ejus  tauquani  noli  omnihiis,ex  noi.'ane 
designantur.  Alii  quidem  per  merila  patrum  suoruro 
commemorantur,  ut  populus  jndaicus  per  patriar- 
charuro  et  prophetarum  merita,  alii  vero  per  merila 
filionim,  ut  hic  Simon  Gliorum  meritis ,  qui  erant 
discipuli,  commendatur.  Per  hoc  adnionemur  in 
praesenti  vita  parenies  adjuvari  per  merita  filiorum 
suorum.  Bene  Simon  crucem  porlasse  descrihilur 


put  ejus  percutiunt,  negando  eum  esse  Deum,  et  B  P^^tt  Jesum  ,  quia  ipse  pro  nobis  passus,  reliquit  no- 


conando  errorem  suum  conflrmare  auctoriiate  Scri- 
pturse,  qu»  per  arundinem  inlelligitur.  Solet  enim 
scribi  arundine.  Gonspuunt  in  faciem  ejus ,  qui 
praesentiam  ejus  respuunt,  et  eum  venisse  in  carne 
ncgaut.  liludentes  eum  adorant,  qui  certa  fide  ut 
Deuni  verum  adorant;  sed  perversis  actibus  sua 
praecepta  despiciunt,  ac  promissa  ejus  temporalibus 
postponunt. 

Et  postquam  illuserunt  ei,  exuerunt  eum  chlamy^ 
dem  tJt  purpuram^  et  hiduerunt  eum  vestimentis  ejus, 
et  duxerunt  eum  ut  crucifigerent^  A.  bajulantem  sibi 
crucetn, 

[Hir.EON.]  Hic  inducitur  Ahel  in  agrum  a  fratre. 


bis  exemplum^  ut  sequamur  vestigia  ejus  (l  Pelr,  u). 
Unde  alibi:  Qui  vuU  venire  post  me,  abneget  semel- 
ipsum  ,  et  tollat  crucem  suam  ,  et  sequatur  me  {Luc, 
i\).  Gyrene,  unde  isle  Siinon  fnit,  Libyae  civilasest, 
sicut  in  Actihiis  apostolonim  leginuis  (Act.  ii).  Si- 
gnificat  autem  Siroon  iste  gentcs  quondnm  peregrt* 
nas ,  nunc  autem  ohedicndo  factas  cives  et  domes- 
ticas  Dei ,  sicut  alihi  dicilur  :  Ilwredes  quidem  Dei^ 
colueredes  autem  Christi  {Rom.  viii).  Undc  piilchre 
Simon  obedicns  interprctatur ,  Cyrene  vero  hceres. 
Nec  praelereundum  est  quod  Simon  de  \illa  venisse 
referlur.  Villa  enim  Graece  pagos  vocalur,  unde  pa- 
gani  nomen  trahunt,  eo  quod  a  civitate  Dei  alieni 
sint.   De  pago  Simon  venicns  crucem  portat  post 


m  perimatur  (Cen.  iv).  Hic  adest  Isaac  cum  lignis,  Q  Dominum  ,  cum  populus  nationum,  paganis  ritihus 

r.t  Ahraham  cum  ariete  inter  vepres  haerente  (Gen, 

xxii).   Hic  adest  Joseph  cum  talari  tunica  lita  san- 

guiiie  (Gen.  xxxvii).  Hic  adest  Moyses  cum  virga, 

et  serpente  suspenso  in  ligno  (Num.  xxi).  Hic  bo- 

tru8  cum  ligno  portatus  (Num.  xiii).  Hic  adest  Cli* 

seus  cum  ligno  ad  qiiaerendam  securim,  quae  in 

imo  demersa  est,  et  natavit  ad  lignum  (/ V  Reg.  vi), 

id  est,  genus  humanum,  quod  ligno  vetito  in  infer- 

nuni  cecidit,  per  lignum  crucis  Christi  et  baptismum 

aquae  ad  paradisum  natavit.  Hic  est  Jonas;  de  ligno 

sortis  in  mare  ventremque  triduo  ceti  missus.  Cruce 

sua  cruciatum  nostrum  solvit,  et  per  mortem  suam, 

nostram  necat.  Cum  forma  serpentis  serpentem 

necat,  quia  serpente  de  virga  facto,  alii  ahsorpti 


derclictis,  obedientes  aniplectitur  vcstigia  Dominicae 
passionis.  [Grcgor.]  Aliter:  Simoa  qui  portat  cru- 
cem  in  angaria ,  ipse  est  qui  laborat  pro  laude  hu- 
mana.  Cogunt  eum  homines  huic  labori ,  quem  no« 
cogit  timor  vel  dilectio  Dci. 

M.  'i' 

Sequebatur  aulem  Hliim  multa  turba  pcpuli  et 
mulierum  qum  plangebant  et  lamentabanlur  eum. 
Conversus  autem  ad  illas  Jesus^  dixit :  FHim  Jerusa^ 
lem  ,  noijle  fiere  super  me,  sed  super  vosipsas  fiete, 
et  super  filios  vestros. 

[BED4.]Non  eadem  mente  sequebantur  Dominum: 
nam  populus  virilis  lactahatur  in  parle  magna.  Et 


sunt  serpentes.  Unde  ait  per  prophetam  :  Ero  mors  ^  nunc  quasi  immolandum  Jesum  diiplcx  lurha  prose 


(ua,  0  mors ;  ero  morsus  tuus,  inferne  (Ose.  xiii). 
Opprobria  ejus  noUrum  abstulere  opprohrium,  vin- 
cula  ejus  nos  Uberos  fccerunt.  Corona  spinea  capi- 
tis  ejus  diadema  regni  adepti  sumus,  vulnerihus 
ejus  sanati  suinus,  sepultura  ejus  resiirgimus,  de- 
scensione  ejus  ad  inreros,  ascendimus  in  coelos. 
Hic  invenitur  mel  in  ore  leonis  mortui  (Judic.  xiv); 
binc  Propheta  :  Quid  retribuam  Domino  pro  omni^ 
bu$  quce  retribuit  mihif{Psal.  cxv.)  Vestimentissiiis 
nndatur  Cbristus,  id  est,  Judseis,  purpura  induitur, 
id  est  gcntili  Ecclesia  de  populis  maris  collecta. 
Item,  ea  scandalizante,  exutus  in  ftne,  judaica  riir- 
SU8  indoitur  plcbe.  Cum  enim  intraverit  pleniludo 
gzntium,  iunc  omnis  Isract  sahus  erit  {Rom.  xt\. 


quitur,  cum  ejus  passionis  historiam  alii  quasi 
fabulam  derident  alii  lacrymantibus  oculis  lej^uut, 
alii  mystcria  carnis  ejus  et  sanguinis  ut  viles 
escas  percipiimt ,  alii  digno  pectore  ea  sumenda  de- 
cerniiiit.  Notandum  est ,  non  solum  filias  Jenisalem 
appellari  eas,  quae  cum  eo  venerant  a  Gailsea;  sed 
etiam  illas ,  quae  ei  adbxserunt  de  civitate,  et  qu.ne 
flebant  cum  aliis.  Nec  ideo  inducitur  solus  mulierum 
planctus ,  quin  et  multi  viri  dolercnt  -  scd  quia  fe- 
mineus  sexus  quasi  contemptibilior,  liberiiis  potc- 
rat  pnesentibas  principibus  sacerdotum ,  quod  con- 
tra  cos  senserint  ostendere.  Quia  vere  novit  Do- 
minus  qui  sunt  ejns  {II.  Tim.  ii),  pnrlcrmlssa  populi 
furcntis  turba  ,  ad  amanles  ct  plangcntcs  fcminat 


575 


ZACHAIU.€  CIIRTS<)POLITAiM  EPISCWl 


B18 


oealof  etort  eoDTerftl.  Ne  lameDtemini ,  inquit,  A  v).FaTorabilisiiilerpreUtioeliiialc«Bsaiuretpopiili, 

ine  moritunini ,  cujus  cita  resurrectio  mortem  sol- 

Tcre  polest ,  cujus  mors  mortem ,  et  ipsum  mortis 

auctorem  destruet,  vos  potius  vestramque  progc- 

niem  dignis  lacrymarum  fontibus  abluite,  ne  cum 

perlidis  damnemini  in  ultionem  meae  crucis. 

Quoniam  ecce  venient  dte$  in  quibn$  dicent :  Beati 
Mteriles  et  ventres  qui  nan  genueruntt  et  ubera  qum  non 
laetaverunt.  Tunc  incipient  dicere  montibus  :  Cadite 
super  no$;  et  collibuB  :  Operite  no$, 

Dies  yenturae  obsidionis  et  captiyitatis  a  Romanis, 
tigniflcat.  IvSephus  refert  Judaeos  certatim  caYcr- 
nas  montiuDi  speluncasque  collium  petiisse,  ita  ut 
semetipsum  testetur  in  quodam  munito  loco  des- 
iructje  urbis  inventum  cum  quadraginta  comitibus. 


nec  tamen  vera.  £xtra  urbem  enim  leca  suAt,  in  qui- 
bus  truncabantur  capita  damnatoruw ,  et  iade  kica 
CaWariae,  id  est,  decollaloruro  dicebantur.  Proplerea 
autem  ibi  cnicifixus  est  Dominus,  ut  ubi  prins  erat 
area  damnatorum,  ibi  erigerentur  vexilla  martjrum. 
Adam  vero  sepultum  juxta  Hebron,  in  Jesu  iiiii 
Navaevolumine  vicesimo  primo  capitulo  iegimns 

L320 
•       X 

Je$u$  autem  dicebat :  Pater ,  dimiUe  ilUs  :  iVm 
enim  sciunt  quid  faciunt, 

Quia  Lucas  per  vituli  typum  sacerdotium  Christi 
scril)ere  disposuit,  recte  apud  eum  pro  persecuto- 
ribus  suis  jure  sacerdotis  Dominus  inlercedit.  et 


atque  captum  ab  hostibus.  Polcs  autem  ex  supera-  ^  latroni  confitenli  paradisi  januam  pandiu  Non  enim 

nundanti  intalligi ,  quod  hi  qui  seipsos  in  utrolibet 

scxu  castraverunt  propler  regnum  coelorum,  dicant 

montibos  et  coUibus:  Cadiie  $uperno$,  et  operiteno$^ 

cum  suie  fragilitatis  memores ,  ingruente  tentatio- 

mim  articolo,  stiblimium  virorum  vel  ipsa  virgini- 

tate,  vel  martyrio ,  vel  quacunque  alia  virtute ,  quae- 

runt  exempUs,  monilis  precibusque  defendi. 

Quia  $i  in  viridi  Ugno  hcec  faciunl ,  in  arido  quid 
fiet? 

Viride  lignum  vocat  se  et  suos ;  aridum  vero, 
peccatores  et  iinpios.  Ac  si  dicat :  Si  ego  mundusa 
peccato ,  sine  igne  passionis  non  exeo  de  mundo, 
quid  erit  de  impiis  et  peccatoribus  ? 
CAPUT  CLXX. 

336    n       215     4       198 


L.  ?  M.  ^  R.  '''  A. 

Bucebantur  autem  et^alii  duo  nequam  cum  eo ,  ut 
interficerentur, 

Impletur  quod  dictum  est :  Et  cum  iniqui$  depu- 
tatu$  e$t  ( I$a.  liu).  Exsecrabilis  in  facto  iniquitas 
Judaeorum  ,  qwe  quasi  latronem  crucifigit  Redemp- 
torem  omnium :  Bonus  tamen  in  mysterio  latro, 
qui  insidialus  est  diabolo,  ut  vasa  ejus  auferret. 

L.  '?  M.  '^  R.  ""'  A.  ^^" 

Et  po$tquam  venerunt  in  locum  'qui  dicitur  GolgO" 
Ma,  quod  e$t  inlerpretatum  CalvariiB  locu$, 

M.  ^  R.*"  A.  "^ 


frustra  oravit,  sed  ineis  qui  post  ejus  passionem 
crediderunt,  impetravit. 

M,  "^  R.  "'  L.  "»  A.  "* 

Po$tquam  autem  crucifixerunt  eum  ,  accefferuMt 
ve$limenta  eju$ ,  et  fecerunt  quatuor  parte$  ,  viurv»- 
que  militi  partem  et  tunicam.  Erat  autem  tumca  tJi- 
con$utili$ ,  de$uper  contexta  per  tolum.  Dixerml  ergo 
ad  invicem :  Non  $cindamu$  eam  ,  $ed  sortiamur  de 
illa  cuju$  sit.  Ut  Scriplura  impleatur,  dicens :  Partiti 
sunt  ve$timenta  mea  Jt6t,  el  $uper  vestem  meam  miu 
runt  $0rtem  {P$ai.  xxi).  Et  milite$  quidem  kacc  fe 
cerunt,  et  $edente$  $ervabant  eum. 

[HiERON. — AuGiTST.]  Diligentia  custodiae  nobis  pro- 
ficit ,  ut  aperlior  virtus  resurgentis  appareat.  Per 
quatuor  partes  vestimentoruni  Doraini  constat  qua- 
tuor  milites  crucifixisse  eum.  Ubi  dicitur,  et  immcam^ 
subaudieudum  est ,  acceperunt.  Quam  partiri  noa 
potuerunt ,  nisi  scinderetur.  Quod  ne  facerent,  ad 
Uttum  eam  pervenire  sortitione  nialuerunt.  Lucas 
dieendo  $orte$ ,  plurale  posuit  pro  singulari.  Btar^ 
cus  solus  videtur  aliquam  intuUsse  quaestionem,  di- 
cendo  mitiente$  $ortem  $uper  eis,  tanquam  supcr 
omnibus  vestibus  sors  missa  sit.  Sed  brevitas  facit 
obscurilalein,  ac  si  diceret :  Divisio  omnium  vesti- 
mentorum  completa  non  essct,  nisisorte  claruisset, 
quis  tunicam  tolleret.  Quadripartita  veslis  Domini, 
Ecclesiam  significat  quadripartitam  in  quatuor  or- 


Et  dederunt  ei  vinum  myrrathum  bibere  cum  felle  d  ^is  partibus.  Tunica  vero  significat  omiiium  par- 


mifltim,  ct  cum  gu$ta$$et^  r.oluit  bibere. 

[AcGusT.]  Quod  aitMarcus,  nonaccepit^  ita  in* 
telligitur  :  Non  accepit  ut  biberet ,  sicut  Matlhxus 
testatur ,  dicens :  Et  cum  gu$ta$$et ,  noluit  bibere. 
[HiERON.]  Amara  vitisamari-m  vinum  propinat.  Tunc 
impletum  est  illud  :  Et  dederunt  in  escam  meam  fel^ 
etin  $iti  mea  potaverunt  me  aceto  (P$al.  hvni).  Cum 
gu$ta$$el,  noiuit  biberCf  qiiia  gustavit  pro  nobis  ama- 
ritudinem  mortis ,  sed  tertia  die  resurrexit ,  et  re^ 
surgendo  mortem  rejecit.  Dicunt  quidam  locurn  Cal- 
variae  esse ,  in  quo  sepultus  est  Adam ,  et  ideo  sic 
appellatum ,  quia  alibi  sit  conditum  caput  ejuSf  ot 
boc  esse  quod  Apostolrs  dicit :  Surge  qui  dormi$  et 
exsurge  a  mortuis ,  et  Ulunmiabit  te  Christus  (Ephes. 


tium  unitatem ,  quae  cbaritatis  vincuio  conlinentur- 
Inconsutilis  dicitur  tunica  fuisse ,  ne  cbaritas  dis- 
suatur.  Si  enim  secundum  Apostolum  super  oninii 
praecepta  est ,  meriio  vestis,  qua  significatur,  desii- 
per  texta  perhibetur.  Additur  per  totum^  quia  om- 
nes  fidelcs  debent  habere  charitatem  in  omnibut 
factis  suis.  in  sorte  autem  quid  nisi  Dei  gratiaoonh 
mendata.est?  Sors  quippe  in  uno  ad  omnes  pen»- 
nit,  cum  sors  omnibus  placuit  :  et  gratia  quasi  son 
mittilur,  quia  non  meritis  alicui  datur ,  sed  occnUo 
Dei  judicio  in  unitate  fidei  concediiur.  Qualiier  aa- 
tem  Dominus  in  cruce  sit  positus,  quidve  ( 
sacratissimi  corporis  positio  regalis  in  se  tyiii  < 
tineat,  Sedolius  In  pascbali  carmine  versibusdixit : 


577 


LN  UNUM  EX  QUA  rUOR  LIBER  QUARTUS. 


578 


Neve  quis  ignaret  tpeeiem  cruci$  e$te  eolendam , 

QtuB  Dominum  portavit  ovan$,  ratione  potenti 

Quatuor  inde  plaga$  quadrati  eolligit  orbi$, 

Spiendidu$  auctori$  de  vertice  $plendet  Eou$. 

Occiduo  $acrm  lambuntur  $idere  plantw, 

Areton  dextra  tenet^  medium  iwva  erigit  axem, 

Cunctaque  de  membri$  vivit  natura  creantis, 

Et  crucc  complexum  Chri$tu$  regit  undique  mundum, 

Moralem  quoque  sacrosanctae  crucis  flguram  des- 

cribit  Apostolus,   ubi  ait :  In  charitate  radicati  et 

fundati,  ut  po$siii$  compretiendere  cum  omnibu$  ^aU" 

ctis  ,  qute  $it  latiludo  et  longitudo  et  allitudo  et  pro" 

fundum  ,  eogno$cere  etiam  $upereminentem  $eienti{B 

chariUitem  Chri$ti  (Ephes.  in).  Iii  lalitudine  quippe 

opera  cbaritatis  signiiicat,  in  longitudine  perseve- 

raniiam  sanctae  conversationis  usque  iu  flnem ,  in  B 

altitodine  spem  coeleslium  prasmiorum,  in  profundo 

inscrutabilia  judicia  Dei,  unde  ista  gratia  in  homi- 

nes  venit.  Et  hacc  ita  coaplantur  sacramento  crucis, 

ul  in  latitudine  accipiatur  transversum  ligmim,  quo 

extenduntur  manus  propteroperum  signiflcalionem, 

in  longitudine,  ab  ipso  usqne  in  terram,  ubi  corpus 

cruclfixum  stare  videtur,  quod  signiflcat  longanirai- 

ler  permanere ,  in  aititudine ,  ab  ipso  ligno  trans- 

verso  sursum  versus,  quod  ad  caput  eminet  propter 

exspectalionem  supernorum ,  ne  illa  opera   bona 

atque  in  eis  perseverantia,  propter  lemporalia  be- 

neHcia  credantur  faclenda,  sed  potius  propter  sem- 

piterna    spcranda ,  in  profundo  autem    pars  illa 

ligni,  quae  in  abdito  terrae  deflxa  latet ,   sed  inde  .   ,  .,...,. 

.,  .„    .         .       •    4     •     .                I.    T\  •  C  <tutem  non  habeam,  nml  .miiit  prodest  (i  Cor,  xiii). 
consurgit  iliud  quod  emmet ,  sicut  ex  occulla  Dei  ^  '     ^,-    ^  ' 

Yoluntate  vocatur  ad  participationem  tanUB  gratiae 

[gionse],  alius  homo  sic,  alius  aulem  sic.  Supercmi- 


A  Judasorum,  $ed  quia  ip$e  diafit,  rex  $um  Jndaeorum 
Re$pondit  PHatu$  :  Quod  $crip$i^  $crip$i. 

[AuGusT.]  Rex  vero  iudseorum  Christus ,  sed  Ju^- 
ddeorum  corde  circumcisorum ;  spiritu,  non  littera 
Et  ideo  Pilatus  quod  scripsit,  scripsit ;  quia  Domi- 
nus  quod  ditit,  dixit.  Impielur  prophetia  quae  dicit: 
iVe  eorrumpa$  tituli  in$eriplionevi,  Praefat»  autem 
tres  linguae  prae  CKteris  eminebaul.  Bebraea,  prop- 
ter  Judaeos  in  lege  gloriantes ;  Graeca,  propter  gen* 
tium  sapientes;  Latina ,  propler  Romanos  pene  om- 
nibus  jam  tunc  gentibus  imperantes.  Yelint  nolint 
ergo  Judxi,  diversae  linguai  leslantur  quia  Jesus 
rex  est  JudaH>rum ,  hoc  est ,  imperator  credeutiuor 
et  cimfltentium  Deum. 

M.  'f  R.  "»  L.  '''  A.  ** 

Tunc  crucifixerunt  cum  eo  duo$  latrones  ,  unum  a 
dextriSf  el  alterum  a  sinistris  ejus. 

[HiEROM.]  Si  Golgotha  tumulus  est  Adaro  ,  et  non 
damnatorum  locus:  et  ideo  Dominus  ibi  cruciflgitun 
ut  suscitet  Adam,  duo  lalrones  quare  in  eodem  loco 
cruciflguntur  ?  [Beda.]  Latrones  signiflcant  eos,  qui 
sub  fide  et  confessione  Christi,  vel  agonem  marlyrii 
vel  quaelibet  instiluta  arctioris  vilae  subeunl.  Sed 
qui  pro  sola  aeterna  gloria,  fide  dextri  latronis  si- 
gnantur.  Qui  vero  pro  alio,  iatrone  signaiitur  sinistro. 
De  illis  qnidein  dictum  est :  Beatiqui  persecutionem 
patiuntur  propter  justitiam^  quia  ipsorum  est  regnum 
ccelorum  (Matth  v).  Pro  bis  vero  dicit  Apostolus : 
Si  tradidero  curpus  meum  ita  ut  ardeam ,  charitatem 


217 


nentem  vero  scientiae  charitatem  Christi ,  eam  pro- 
fecto  dicit ,  ubi  pax  iila  est ,  quae  praeceliit  omnem 
intellectum. 

199    11«      335    T>      2U    T       334 


A.  '""  M. 


R. 


Scripsit  autem  et  titulum  Pilatus  cau$cs  eju$ ,  et 
imposttit  $uper  caput  eju$  :  Hic  est  Jesus  Nazarenus 
rex  Judoiorum. 

[Hicron.]  Tres  sunt  tituli  qui  inscribuntur.  Unus 
snper  tumulos  mortuorum  ,  alius  in  liminibus  civi- 
taiis  vel  domorum ,  tertius  in  victoria  regis.  ^ic  de 


M.  "f.  R. 

PruBtereuntes  autem  blasphemabant  eum,  moventes 
capita  $ua  ,  et  dicente$  :  Vahl  qui  destruit  templum 
Dei  et  in  triduo  illud  reaadifieat.  Salva  lemetipsum; 
si  Flius  Dei  es ,  descende  de  cruce. 

[HiLARius.]  Non  erat  difficile  de  cruce  descendc« 
re.  Sed  paternae  voluntatis  explendum  erat  sacra- 
mentum  ,  et  majora  opera  in  cruce  positus  agebat 
totiuscommotione  naturae.  [Hieron. — GREG0R.]Bla8- 
phemant  autein  qui  praetergrediuntur  viam,  et  in  re- 
cto  itinere  Scripturarum  incedere  nolunt.  Movebant 
capita,  quia  antea  moverant  pedes ,  nolentes  stare 
supra  petram.  Omncs  quippe  hseretici  praetereuntes 


liiulo  victorte  regis ,  id  est  Chrisli ,  dicit.  Post  vic-     ^,  declinantes ,  bla«phemant  Jesnm ,  non  babenle, 
tum  en.m  diabolum  snper  caput  ejus  scriptum  fuit :  »  ^^^^,  ^^^ .  ^  ^^^.^^^^  j„„j  ^^^^^^  ^,  ^^ 


Hic  est  rex  Judceorum,  Nequeo  satis  mirari  ,  quod 
ideo  occidenint  eum  ,  quia  rex  esset  Judaeorum  [eo- 
rum].  Titulus  enim  ostendit,  quia  nec  occiJendo 
ellicere  potuerunt,  ut  eum  regom  non  haberent. 
[Beni.]  Pulchre  titulus  supra  crucem  ponltur,  quia 
regia  majestate  fulgebat ,  licet  in  cruce  doleret ,  et 
ut  legentibus  insinuaretur,  quod  non  per  crucis  pa- 
tibulum  perdiderit,  sed  conflrmaverit  imperium. 

A.  T 

liunc  ergo  tituium  muili  legerunt  Judceorum  ,  quia 
prope  civitatem  erat  locu$ ,  ubi  crucifixu$  est  Jesus^ 
ei  erat  scriptum  Hebraice^  Grtece  et  Latine.  Dicebant 
erqo  Pilato  pOHfifice$  Judoiorum :  Noli  scribere  rex 


sum ,  quoniam  non  sunt  prudentes ,  nec  babent 
oculos  suos  in  capile  suo,  in  quo  habere  debuerant, 
Ecclciaste  dicente :  Sapienti$  oculi  m  capite  eju$ 
$unt  (Kccle.  ii).  Pretereunlium  ergo  est ,  Filium 
Dci  blasphemare;  quia  nemo  in  $piritu  loquens^  dicit 
analliema  Jesu  (I  Cor.  xn). 

M.  "f  R.  '''  L.  '^ 

Simititer  et  principes  $acerdolum  illudentee  cum 
scribis  et  senioribus  ,  dicebant :  Alios  $alvo$  fecit^ 
seipsum  non  potest  salvum  facere. 

[HiERON.]  Nolentes  confitentur  quia  alios  salvos 
fecit.  Qui  ergo  alios  saWos  fecit,  se  salvasset  si 
vellet. 


€79 


ZACHARLfi:  CliRTSOPOLlTANI  EPISCOn 


SSO 


Sf  rex  Israel  est,  descendat  nunc  de  cmce^ut  videa-  A  Tres  vtrtutes  dicil  Apoatolus  maiiere  in  cordilMis 


infts  et  credamus  ei,  Confidit  in  Deum  ?  iiberet  nune 
etim  si  vult.  Dixit  enim  Quia  Filius  Dei  sum, 

Pervertttnt  verba  iila  PsalmisUe.  Speravit  in  Do^ 
mino^  eripiat  eum,  SRivum  faciat  eum ,  quoniam  vult 
eum  (Psal,  xxi).  [IIieron.]  Fraudulenta  promissio 
quod  ei  credant,  si  descenilat  nunc  de  cruce.  Quid 
est  niajus?  de  cruce  adliuc  viventem  descendere, 
an  de  sepulcro  mortuum  resurgere?  Resurrexit,  ct 
non  credunt.  Ergo  si  dc  cruce  descendcret ,  non 
credcrenl.  Sed  milii  videtur  lioc  dsemones  immi- 
sisse.  Slatini  enim  ut  fuit  crucifixus,  senserunt  vir- 
tuteni  crucis,  et  intellexerunt  Tractas  esse  vires  suas, 
et  hoc  agunt,  ut  de  cruce  descendat.  [Beda.]  Sed 
Dominus  permanct  in  patibuio,  uteosdcstruat.  Ideo 


fideiium,  quas  latro  servavit  iii  cruce.  liaec  auteni 
sunt,  /ides,  spes,  eharilas  (I  Cor,  xiii).  Fidem  bilNiit, 
quia  Dominum  regnaturnm  credidit.  Spem  babttit« 
quia  regni  ejus  aditum  postiilavit.  Charitatem  tcoBit, 
quia  coilatronem  de  iniquitate  arguit.  Confilebatnr 
Dominum  ,  quem  videbat  secum  mofienian ,  quem 
Peirus  negaverat*  qui  Tideratenm  miracufai  CacicB- 
tem.  tfagna  est  gratia  Domini ,  et  plus  tribuil  quam 
rogatur.  Latro  etiam  rogabat  Dominum  ut  ire.uor 
sui  fuisset ,  Dominus  autem  promisit  ei  paradisum. 
Ubi  Christus  fuit,  ibi  paradisus  fuit.  [Uicroii.]  In 
duobus  ia!ronibus  uterque  populus  exprimitur,  quo- 
runi  gentiiis  adhuc  blaspheroat  Judaeum.  [Bcoi.] 
Quidam  autem  duos  iatrones  cum  Cliristo  cruciOxos 


quoque  de  cruce  descendere  ncglexit ,  quia  etiam  ^  duobus  baptizatorum  generibus  coaptant.  QuieMmqme 

enim  baptizati  sumus  in  Christo  Jesu,  in  morte  ipsims 
baptixati  sumus  [Rom,  vi ;  Galat,  i.]).  Sed  alii  ba- 
bentesopera  fidei  de  Dominoin  carne  passo^coro- 
nantur;  alii  renuentes  dono  grati»  privantur. 

A.  *» 

Stabant  autem  juxta  crucem  Jesu  mater  ejus^  et 
soror  matris  ejus  Maria  CleophaSf  et  Maria  Magda- 
lene,  Cum  vidisset  ergo  Jesus  matrem  et  discipulum. 
stantem  quem  diligebat,  dicit  matri  suo! :  Mulier^  ecce 
filius  tuus.  Deinde  dicit  dtscipulo :  Eue  mater  Irc 
Et  ex  illa  hora  accepit  eam  discipulus  in  suam, 

[AcGusT.]  Moralis  insinuatur  locus.  Facit  quoJ 
faciendum  admonet,  scilicet  ut  a  piis  filiis  cura  p&rcn- 


quosdam  de  ilLis  qui  eum  crucifixerunt,  salvare  mo- 
riendo  curavit.  Et  nolandum  quod  Judxi  vocabulum 
Filii  Dei,  Scriptura  sibi  creditum,  blaspbemantes  ir- 
rldcnt ;  militcs  vero ,  utpote  Scripturse  nescii,  non 
Filio  Dei,  sed  regi  Judxoruiu  insultant. 

M.  "^!  R.  '''  L.  '^. 

Idipsum  autem  unus  de  his  qui  pendebant  iatroni" 
6trs,  blasphemabat  eum ,  dicens :  Si  tu  es  Christus , 
sahum  [ac  te.netipsum  et  nos, 

[HiERON.]  Malihaeus  et  Marcus  introducuiit  la- 
trones  conviciautes,  Lucas  auteni  nonnisi  unum  de 
iliis  ;  qnia  primum  uterque  blasphemavit ,  de  hinc 
terra  adumbraia  ,  uiius  credidit.  Vel  ita  :  Pluralis 


numerus  cst  apud  iilos  pro  singulari.  Quod  genus  C  tibus  impeiidatur.  Ex  hacdoctrina  didicerat  Paului 


locutionis  iuvenimus  in  Epislola  ad  Hebrxos  :  Clau- 
setunt  ora  leonum  (Hebr.  xi),  cum  solus  Daniel  si- 
gnificetur.  £t ;  Secii  sunt  (ibid,),  cum  de  soio  Isaia 
(licatur.  £t  in  psalmo  :  Astiterunt  reges  terrm^  et 
principes  convenermt  in  unum  {Psal,  ii).  Reges  dicit, 
propter  Herodem  ;  principes,  propter  Pilatum.  Quid 
enim  usitatius,  quam  ut  dicat  aliquis,  Et  rustici  mihi 
iasultant,  quauivis  unus  tantum  insultet?  Pagani 
etlam  dixerunt  Piiaedras  et  Clytemnesiras ,  cum  sin- 
guI;B  fuerint.  Non  esl  ergo  contrariuin  Marco  et 
Malthaeo,  quod  Lucas  de  uno  manifestavit.  Sed  tunc 
essel  contrarium ,  si  iiii  dixissent  ambos  latrones 
conviciatos  Domino.  Ita  enim  non  posset  sub  numero 
plur^li  unus  tantum  intelligi.  Quod  aulem  iatro  con- 
ditionem  passionis  exprubrat ,  universis  etiam  fide- 
libus  scandaiiim  crucis  esse  futurum  significat. 

Lf      X 

Respondens  cutem  alter,  increpabat  eum ,  dicens : 
Neque  tu  times  Deum,  quod  in  eadem  damnatione  es  ? 
Et  nos  quidem  jusle ;  nam  digna  factis  recipimus ; 
hic  vero  nihil  mali  gessit.  Et  dieebat  pjd  Jesum :  Do- 
mine^  memento  mei  cum  veneris  in  regnum  tuum.  Et 
dixit  ilU  Jesus :  Amen  dico  tibi,  hodie  mecum  eris  in 
paradiso 

[bcuA.]  Nihil  in  hoc  latrone  lil)erttm  erat,  nisi  cor 
et  linguat  ui  confiteretur  Domino ,  juxta  hoc  quod 
scriplum  est  in  Apostolo :  Corde  credUur  ad  justi» 
fiom,  ore  autem  confessio  fit  ad  salntem  (Hom,  x). 


quod  docebat ,  dicens  :  Si  quis  autem  suis  et  maxime 
domesticis  non  providet^  fidem  negavity  et  est  infidcfi 
deterior  (I  Tim,  v).  Quid  autem  tam  doniesticuin 
cuique,  quam  parentes  filiis,  aut  filii  parentibus  ?  Do- 
minus  pro  se  matri  alterum  quodammodo  filium  pro- 
videbat,  Joaniiem  scilicet  evangelistam. 

M.  '^  R.  '^  L.  ^* 

A  sexta  autem  hora  tenebrce  factce  sunt  super  mti' 
versam  terram,  usque  ad  horam  nonam. 

[HiERON.]  Qui  scripserunt  contra  Evangelium, 
suspicantur  discipulos  Christi  solis  deliquium,  quod 
slaiutis  temporibus  accidere  solet,  ob  imperiyam 
supcr  Domiuo  interpretatos,  cum  defectus  solis  nua- 
D  quam  fiat  nisi  ortu  Junse.  Nulii  autem  dubium  cst 
Paschae  tempore  fuisse  plenam.  Et  ne  videreiur  am- 
bra  terrae  et  luua  soli  apposita,  breves  focisse  tene 
bras,  trium  horarum  spatium  ponitnr  ut  omnis  caih 
santium  occasio  tolleretur.  Tunc  implela  est  hatc 
prophetia :  Occumbet  solin  meridie,  et  contentbrMtMr 
superterram  in  die  lux  (Amos  viii).  Et  alibi :  Occu- 
buit  sol  cum  adhuc  media  esut  dies  (Jer.  xv).  Relraxit 
sol  radios,  ne  aut  pendentem  Dominum  videret,  ast 
impii  sua  luce  fruerentur.  [Bedx.]  Notanduna  quod 
Dominus  recessuro  a  oentro  inundi  sole  cmcifixus 
sit.  [GnEtioa.]  Quia  ordo  poscebat,  uteodem  tem- 
poris  articulo  quo  Adoe  peccanti  occluserat  janvan 
paradisi,  panderet  eam  latroni  poimitenii,  et  sictl 
Moyse  mamis  extendente  in  coelum,  factie  suct  tece . 


581  LN  DNUH  EX  QLATUOa  LIBER  QUARTUS.  58i 

bra  super  iEgyptios  (Exod.  x),  teoeiites  ]>ei  servos  A  quod  principes  cum  Scribis  dicebant»  A/idj  $al90$ 
In  serYitutem ;  ita  et  Cbristo  in  sexta  bora  manus 


exteiidente  in  cruce  ad  coelum ,  super  populum  qui 
clamaverat,  toUe  de  terra  hunc ,  et  crucifige  eum^ . 
factae  sunt  tenebrae,  et  ab  omui  lumine  sunt  privati. 
Item  8ub  Moyse  factse  sunt  tenebrae  super  omnem 
terram  iEgypti  tribus  diebus,  omnibus  autem  iiliis 
Israel  erat  lumen  omnibus  locis  in  quibus  commo- 
rabantur.  Sub  Christo  autem  tenebr»  lactse  sunt 
super  oronem  terram  Judaeam  tribus  horis,  lumen 
autem  fuit  super  omnem  reliquam  terram ,  quod 
ubique  iUuminat  omnem  Ecclesiam  Dei  in  Christo. 
Si  enim  saper  omnem  terram  tenebrae  tunc  facUe 
fuisscmt,  sine  dubio  inveniretur  in  historiis  aliqui- 
bus  eorum  qui  in  chronicis  conscripserunt  nova 


fecit^  seipsum  non  po(e$t  salvare,  Adlmc  autcm  et  iX- 
lud,  quod  eliam  latrones  improperabanl  ei  in  cruce. 
Ergo  maiiifeste  intelligere  potcris ,  quid  sit  quod 
dicit,  quare  me  dereliquisii?  Faciens  coniparalionem 
gloriae  iilius  quam  babull  apud  Patrem  ,  ad  confu-  . 
sionem  quam  conlemnens  sustinuit  crucem.  Sedes 
enim  illius  erat  sicut  sol  in  conspectu  Dei ,  et  sicut 
luna  perfecla  in  acternum ,  et  erat  tcstis  ejus  fidelis 
in  ccelo.  Postca  aulem  et  pro  quibusdicit,  Quare  me 
dereliquisti ,  supcraddidit  dicciis :  Tu  autem  repu^ 
Usti,  et  pro  nihilo  deduxisli ,  et  dislulisti  Chrislum 
tuum,  Evertisti  testamentum  servi  lui,  profanasti  in 
terra  sauctiiatem  ejus,  etc.  (PsaL  xxi).  Videns  ergo 
tenebras  factas,  dixit  magna  voce  sua :  Quare  me 


talia  facta.  Etsiusque  ad  nonam  horam  tcnebne  ^  dereliquisti?  \\\udosiendeTe\o\enspeThxc  quonlsLm 


fuerunt  super  omnem  terram  Judseam,  manifestum 
e^t  quoniam  iterum  luroen  eis  refulsit ,  quia  cum 
plenitudo  gentium  intraverit^  tunc  omnis  Israel  salvus 
futunis  est  (Rom,  xi).  Quod  autem  tribus  boris 
factae  sunt  tenebrae  super  omnem  terram  Judaeam, 
ii)ud  ostendit :  quoniam  qui  ausi  sunt  Lumini  vero 
manus  suas  inferre,  propter  peccata  sua  privati  sunt 
a  luniine  Dci  Palris  et  a  splendore  Christi,  et  ab  illu- 
xninatiune  Spiritus  sancti,  sicut  dicit  propheta  :  06- 
scurentur  oculi  eorum,  nevideant  (Psal,  lyviii). 

221 


M. '::  R. 


Et  circa  horam  nonam  clamavit  Jesus  voce  magna^ 
dicens:  Eti,  Eli,  Lamazabachthani?  quod  est  inter-  r 
^relatum:  Deus  meus,  Deus  meus,  ut  quid  dereliquisti 
me  ?  Quidam  autem  iUic  stantes  et  audientes,  dice- 
bant :  Eliam  vocat  iste, 

[HiERo:«.]  l!os  arbilror  fuisse  Romanos ,  qui  non 
inteiligcbant  Ilebncum.  Sin  autem  hos  intelligimiis 
faisse  Judseos,  imbccillitatero  Domini  volebaiit  infa- 
marc.  Etcnim  ut  bomo  loquitur,  ut  bomo  flet ,  ut 
homo  turbatur,  ut  bomo  crucifigitur,  siisccpUe  na- 
tune  in  primis  parentibus  corrupta;  deplorans  mi- 
serias,  iu  quo  osleudit  quantum  flcre  debeant  qui 
tfcccant,  quando  sic  flevit,  qui  nunquam  peccavit. 
Priiicipio  vigesimi  primi  psalmi  usus  est.  Quod 
enini  in  medio  versiculi  legitur,  respice  me,  super- 
fluum  esl.  [Gregor.]  Legitur  enim  in  Hebraeo,  Deus 
nteuSf  Deus  meus^  quare  me  dereUquisti?  Ergo  impii  ]) 
sunt,  qui  psalmum  cx  persona  David,  sive  Esther, 
sive  Ifardochei  dictum  putant.  Et  quia  omnis  vox 
Christi  filii  Dei  magna  existimanda  est ,  etsi  fiiorit 
levis,  requireudum  estaliquid  absconditum  magnum, 
quoniam  clamat  ad  Dcum,  dicens  :  Quare  me  dcreU- 
quUti  ?  Sed  quantum  ad  illa  in  quibus  fucrat  forma 
Dei  visibilis  et  imago  secundum  Patrem ,  derelictus 
est  a  Patre,  quando  suscepit  formam  servi ;  et  dere- 
lictus  est  pro  hominibus,  uttalia  et  tanta  susciperet, 
ui  usque  ad  mortem  veniret  et  morteni  crucis ,  quae 
iufter  bomines  turpissima  esse  videtur.  Extremum 
autero  derelictionis  ejus  erat  et  illud,  quod  inter  la- 
trones  crucitlxus  est ;  et  quod  praetereuntes  blasphe- 
inabant  eum  ,  movcntes  super  eum  capiia  sua ;  et 


volens  dercliquisti  me,  Patcr,  et  talibus  exinauitijm 
calamitatibus  tradidlsti,  utpopulusqui  fuerat  apud 
te  bouoratus,  recipiat  qua;  in  me  ausiis  cst,  imp!ens 
mensuram  palrum  suorum,  et  qua;  super  prophetas 
fecil,  ut  privelur  a  lumine  tua;  prospectionis ,  et  ef- 
ficiatur  in  tenebris  quasi  te  Deo  nequaquam  eis  prso- 
sente.  Sed  et  pro  salute  gentium  dereliquisti  me,  ut 
derelicto  Isracl,  fleret  gentium  salus.  Vel  ita  :  Yi- 
dens  peccala  hominum  pro  quibus  patiebatur,  dice- 
bal :  Quare  me  dereUquisti  ?  Ut  fierem  quasi  qui  col*. 
ligit  stipulam  in  messe,  et  sicut  qui  colUgit  racemcs^ 
in  vindemia,  cum  non  sit  botrio  ad  manducandum 
primitiva?  Et  hac  dico,  quia  periit  timoratus  a 
terra  :  et  qui  corrigat,  inter  homines  non  esK  Prius 
quam  finiatur  nona,  clamavit  Dominus  vocemagna, 
quasi  postulans  ut  oriatur  sol  terrse,  solvens  in  ea 
tenebras  trium  horarum,  secundumquodtradidimus 
supra.  Factus  enim  pro  nobis  maledictum,  qiiia  ma- 
ledictus  omnh  quipendet  in  Ugnoifial,  iii) :  cum  na- 
turaliter  benedictio  esset ,  consumpsit  et  solvil  et 
dissipavit  omnem  maledictionem  bumanam. 

A.  **'  M.  '^  R.  »" 

Postea  sciens  Jesus  qnia  jam  omnia  consummata. 
sunt,  ut comumma.etur  Scriptura ,  dicit :  Sitio,  Va$ 
ergo  positum  erct  aceto  plenum, 

De  hac  Scriptura  dicit ,  et  in  $iti  mea  potaveruni 
me  aceto  (Psal.  lxviii).  [Algcst.]  Tanquam  diceret: 
Hoc  miniis  fecistis ,  dale  quod  estis.  Juda  i  erant 
acetuin,  degenerantes  a  vino  patriarcharum  ct  pro- 
phetarum ,  et  tanquam  de  plcno  vase ,  dc  iniquitate 
mundi  hujus  impleti.  Oinnia  qiiidem  jam  cunsum- 
mata  erant  quae  oportebal  flcri ,  antequam  acciperet 
acetum. 

M.  'i'  R.  «^  L.  '"^ 

Et  continuo  currens  unus  ex  eis,  acceptam  spon- 
giam  implevit  aceto,  et  imposuit  arundini,  et  dabat  ei 
bibere. 

Invenit  similitudinem  eorum  spongiam  cavam, 
infirmam,  aridam,  ignibus  aptam.  Implet  aceto,  hoc 
cst  malitia  et  dolo.  [IIieron.]  De  quo  Dominus : 
Ptautavi  te  vineam  Soreth ,  et  quomodo  contersa  cs 
in  amarttudinem  vitis  aUcna^?  (Jer.  ii.)  Et  •  Exspe* 


va 


IWAIAKIM  CHRYSOPOLITANI  EPISCOFI 


5U 


etavt  ut  fetceret  uva$,  et  fecit  gpitiat  {ha.  y).  [Au-  A  descenlit.  [Grbgor.]  InclinaTitcaput,  etquasi  tupn 


CU8T.]  Judxl  cor  habebant  vdut  spongiam  ,  caver- 
posis  quodainiQodo  atque  tortuosis  latibulis  fraudu- 
tentum.  Hyssopum  autem  cui  secundum  Joannem 
ctrcumposuerunt  spongiam  acelo  plenam ,  quoniam 
herba  huinilis  est,  et  pectus  purgat,  Cbristi  humili- 
laiem  accipimus  quam  circumdederunt.  Unde  psaU 
mista :  A$perget  me,  Domine,  hyssopo^  et  mundabor 
[Psal.  l).  Christi  namque  humilitate  mundamur. 
Per  arundinem  cui  imposita  est  spongia  ,  Scriptura 
significatur,  quse  boc  facto  iropletur.  Sicut  <:nim 
liugua  pro  sono  quein  exprimit  ponitur,  unde  Grae- 
cam  linguam  vel  Latinam  dicimus ;  sic  anindo  dici 
potest  littera  quse  arundine  scribitur.  Imponunt  ergo 
spongiam  arundini ,  id  est  eventum  rei  praemissae 
proplieti»  adjungunt.  Acetum  ergo  erat  [erant]  et 
aceto  pleni,  quia  ipsi  erant  corrupti,  et  corruptioiie 
plcni.  iloc  aceto  milites  potant  Dominum ,  quem  il- 
lorum  suggestione  morti  tradunt.  Hoc  aceto  succus 
lelhalis  pomi  abstergitur. 

M.  "*  R.  ^  L.  '"^  A.  «>* 

Cum  ergo  accepisset  Jesus  acetum^  dixit :  Cofuttm- 
matum  est. 

Nihil  remisit  Dominus  ad  faciendum  de  hoc,  quoi 
aportebat  fieri  antequam  morerelur.  Bene  igitur 
dixit,  conjttmmafttm  est ,  de  illo,  quod  prophetarum 
crat.  [AuGUST.— HiL4R.]  Vel  ideodixit,  consummatum 
esty  qui  omne  vitium  bumanae  corruptionis  hau- 
sisset.  , 

M.  R. 

Cateri  vero  dicebanf ;  Sine ,  videamus  an  veniat 
Eliaty  iiberans  eum. 

Quia  vocem  Domini  male  intellexerant ,  frustra 
Eliae  adventum  exspectabant.  Harcus  dicit  illum  qui 
iniplcvit  spongiam,  hoc  dixisse.  [Adgust.]  Unde  in- 
telligimus  et  hunc  dixisse  et  alios.  Lucas  hoc  pne- 
occupavit  ante  latronis  insuitationem.  Nam  seinel 
complecti  voluit  quod  a  militibus  factum  et  dictum 
est.  Ubi  roovere  non  debet ,  quod  non  unum ,  sed 
plures  dixit  acetum  obtulisse ,  sicut  Joannes  genus 
locutionis  tenuit,  de  quo  supra  traclavimus ,  plura- 
lem  pro  singulari  ponens. 

M.  R.  L. 

Jesus  autem  iterum  ctamans  voce  magna. 

L. 

Pater,  in  manus  tuas  commendo  spirilum  meum. 

A. 

Et  incUnato  capite. 

M.  R.  L.  A. 

Emisit  spiritum. 

[HiERON.]  Infirmata  etenim  carne ,  mox  divina 
virtus  invaluit,  quac  dicit :  Aperite  mihi  portas  justi' 
tuB^  itigressus  in  eas ,  confitebor  Domino  {Psal.  cxvii). 
Nos  cum  ima  voce  vei  nulla  morimur,  qui  de  terra 
suuitts,  iUe  cumexaltata  voce  exspiravit,  qui  de  ccelo 


Patris  gremium  repausans ,  tradidit  spiritonn ,  qm 
poterat  iilum  in  sinu  suo  fovere  etconfortare  Unde 
alibi  dicit :  Nemo  petest  toUere  a  me  animmm  uuam^ 
sed  ego  pono  eam  (Joan.  x).  [Bedi.]  Patrem  i&vo- 
cando,  Filiom  Dei  se  esse  declarat;  spiriiuni  vcro 
commendando,  ncm  defectum  suae  virtntia*  aed  coii- 
fldentiam  ejusdem  cum  Patre  potestatis  iosinoat. 
Amat  gloriam  dare  Patri ,  ut  nos  aedificet  gloriam 
dare  Creatori.  Spiritum  eommendat  Patri ,  juxta  il- 
lud  quod  in  psalmo  dicit :  Quoniam  non  derelitsqmes 
animam  meam  m  inferno ,  nec  dabis  Saaelnm  tuum 
videre  corruptionem  {PsaL  xv). 

M.  't*  R.  ^  L.  '» 

B     Et  ecce  velum  tempU  scissum  est  in  dua*  pariee^  a 
summo  usque  deorsum. 

[Remig.]  Legis  sacramenta  quae  prius  tegebantnr. 
prodita  sunt,  ad  gentiles  transierunt.  Telum  qnod 
dicebatur  exterius,  scissum  est;  quia  nunc  cx 
parte  videmu6  (i  Cor.  xiii)  :  cum  autem  venerit 
quod  perfectnm  est,  velum  interius  dirumpetur.  Ia 
duas  partes,  videlicet  iu  velus  et  novum  tesiaroen* 
tum  scissum  est :  et  a  summo  usque  deorsum,  hoc 
est,  ab  initio  roundi  quando  homo  cenditus  est, 
usque  ad  consummationem  sasculi.  [Hieroh.]  Li 
Evangelio  Nazareorum,  cujus  ssepe  mentionem  feci- 
mus,  superliminare  templi  infinitae  magnitodinis 
fractum  esse  legimus.  Josephus  quoque  refert  Tir- 
tutes  angelicas  praesides  quondam  templi,  pariter 
tunc  conclamasse  :  Transeamus  ex  his  sedibus. 


M. 


545 

X 


Et  terra  mota  est^  et  petrcs  scissce  wnt^  et 
menta  aperta  sunt,  et  muUa  corpora  sanctoruw  tpti 
dormierant^  wrrexerunt^  et  exeuntes  de  monmmentis, 
post  resurrectionem  ejus  venerunt  in  sanctam  em- 
tatem,  et  apparuerunt  muUis. 

Magnitudo  signorum  juxta  litteram   demonstrat 
Dominum  suum  crucifixum.  Mystice  autem  corda 
terr<;norum  mota  sunt,  quia  sicut  dlcii  Propheu : 
Con.urbati  $unt  omnes  qui  videbant  eos^  id  est,  disci- 
pulo^  <Ihristi,  et  timuit  omnis  homo  (Psai.  lxi).  Qiti 
prius  cr%nt  saxei  et  quasi   mortui  in   intellecti:, 
Q  postea  cordis  emoUita  duritia,  recognoverunt  Crea- 
torem.  Vel  petra:  sdssas  sunt^  id  est«  vaticiuia  pitH 
phetarum,  quae  petrae  dicuntur  a  Ghristo  pctra,  ut 
quidquid  in  eis  duro  velamine  legis  clausum  erat, 
scissum  pateret  gentibus.  Et  quomodo  Lazanis  moi^ 
tiius  resurrexit,  resurrexerunt  multa  corpora,  ut 
Dominuin  ostenderent  resurgentem,  et  tamen  cum 
monumenta  aperta  sunt ,  non   ante  resurrexeniiit 
quam  Dominus,  ut  essel  primogenitus  resurrectionis 
ex  mortuis  (Col.  i).  Sanctam  civitatem  diclt  aut 
CGcIestem  Jerusalem,  in  qua  visi  sunt ;  aut  terre- 
nara,  quae  ante  sancta  fucrat  propter  templuro  et 
Sancta  sanctoruin,  et  ad  distinctionem  aliarum  cr- 
luuin  in  quibus  idola  colebanlur.  [Remig.]  Moltis 
apparuerunt,  bis  scilicet  qui  videre  memenmt.  Hi 


5j5  tN  UNUM  EX  QUATUOR  LIBER  QUARTLS  58^. 

creduntur  com  Domino  ascendenle,  ascendisse  si-  A  rent  in  cruee  eorpora  Sabbato,  erat  enhn  magnu$  iUe 


mul  cum  corpore. 

M.  '«  R.  "^  L.  ^™ 

Centurio  autem  et  qui  cum  eo  erant  cuitodienteB 
Jesum,  viso  terrcs  motu  et  hie  quce  fiebant^  timuerunt 
talde,  glori/icante$  Deum^  et  dicentes  :  Hic  homo 
juslus  est  vere  Dei  Fitius. 

[Beba.]  Genturio  conlUetur  eum  esse  Dei  Filium, 
el  Arius  praedicat  eum  esse  ereaturam.  Non  soius 
aulem  cenlurio  gloriGcavit  Dcum,  sed  et  milites  qui 
cum  eo  erant  custodientes  Jesum.  Fiunt  itaque  no- 
vissimi  primi,  quia  gentes  confitentur;  et  plebs 
Judaica  caecala  negat,  ut  fiat  eis  error  pejor  priore. 
Unde  merito  per  centurionem  Gdes  Ecclesiae  signa^ 


diet  Sabbatif  rogaverunt  Piiatum  ut  frangerentw 
crura  eorum^  et  tolterentur. 

[AuGusT.]  Non  corporaeomm  loUereBluT  tantnro» 
sed  hi,  quibus  ideo  crora  frangerenlur,  ul  more* 
rentur,  ne  diutumi  cruciatus  horrore  festum  foeda- 
rent.  [Beda.]  Parasce^^e  autem  Graece,  Latine  dici- 
tur  praeparatio.  Quo  nomine  Judaei  inler  Gnecos 
morantes,  sextam  Sahbati  appellabant,  eo  quo4  ia 
illa  die  solebant  praeparare  necessaria  Sabbati. 

Venerunt  ergo  milites,  et  primi  quidem  fregerunt 
crura^  et  alterius  qui  crticifixus  est  cum  eo,  Ad  Jeeum 
autem  cum  venissentj  ut  mderunt  eum  jam  mortuumf 
non  fregerunt  ejus  crura^  sed  unut  mUitum  lancea 


,  ,    .  ,    ,.  .  _      latus  ejus  aperutt,  et  conttnuo  extvt^  sanguts  et  aqua^ 

lur,  quae  ▼elo  mystenorum  coclestium  per  monem  n      ^    .  \  ^  .       . 

-.     .  .  .  "^        ,.         ,  .  .    .       ■  tfl  Scrtptura  tmpteatur :  Os  non  commtntietts  ex  eo 

limnini     i*aoAvoti\      o/\nf«nti/\     Jaennn     ai    vapa     inefimi  '  * 

(Exod.  xii).  Iterum  alia  Scriptura  dicU  :  Videbunt  in 
quem  transfixerunt.  (Zach.  xii). 


Domini  reseralo,  continno  Jesum  et  vere  justum 
hominem  et  vere  Dei  Filium,  Synagoga  tacentet 
conGrmat. 

L.  ^/  M.  '"  R.  ^ 

Et  omnis  turba  eorum  qui  simut  aderant  ad  specta- 
culum  istud^  et  videbant  quce  fiebant,  percutientes 
pectora  suuy  reverlebantur  a  longe,  et  mulieres  multce 
qucR  simul  cum  eo  ascenderant  a  Galilasa  Jerusalemy 
inter  qtias  erat  Maria  Magdalenet  et  Maria  Jacobi 
minoris  et  Joeeph  mater  et  Salome  mater  filiorum 
Zebeda^i,  Et  cum  esset  in  GalHcsa^  sequebantur  eunif 
hcKvidentes, 

[Bed4.]  Bevertebantur  a  longe,  videlicet  a  locis 
aliquantulum  longe  remoiis  ab  ipso  crucis  patibulo. 
Percussio  quoque  pectorum  dopliciler  potest  inlel- 
ligi;  seu  quia  doiebant  Dominum  injuste  occisum, 
qui  eum  dilexerant ;  seu  quia  timebant  de  gloriGca- 
tione  ejus,  qui  mortem  ejus  impetraverant.  Gomites 
liabuit  Dominus  Mariam  Magdalenam,  a  qua  septem 
dxmonia  ejecerat  (Marc.  xvi),  el  matrem  Gliorum 
Zebedaei,  quae  regnum  lil)eris  suis  postulaverat,  et 
alias  quas  in  Evangelio  legimus  (Matth.  xx).  Gon- 
suetudinis  enim  Judaeorum  fuit,  ut  mulieres  de 
substantia  sua  victum  et  vestilum  pra^ceptoribus 
ministrarent.  IIoc  lamen,  quia  scandalum  facere 
poterat  in  nalionibus,  Paulus  abjecisse  se  memorat : 
Nnnquid  non  habemus  potestatem  sorores  mulieres 
circumducendi^  sicut  et  cceteri  apostoH  ?  (1  Cor,  v). 


[AucusT.]  Vigilaiiti  verbo  usus  esl  evangelisla 
non  dicendo,  percussil  aul  vulneravit,  sed  aperuit^ 
ut  illinc  quodammodo  vitae  osltum  panderelur,  unde 
sacramenla  Ecclesiae  manaverunl,  sine  quibua  non 
inlratur  ad  veram  vitam.  Hoc  praenunliavil  oslium 
in  ialere  arcae  Noae,  el  prima  molier  facia  de  viri 
lalere.  lUis  autem  pneceptum  esl :  Os  non  eommi» 
nuetis  ex  eo^  qui  celebrare  jussi  sunt  pascha  ovia 
immolatione  in  veteri  lege. 


GAPUT  CLXXI. 

R.  ^^  L.  ^' 


206 


:      M.  T  R.  ^'  L.  ^^  A. 

Cum  sero  autem  factum  esset,  venit  quidam  homo 
divesj  nobilis  deeurio,  ab  Arimathcea  civitate  Judwos^ 
nomine  Joseph^  vir  bonus  et  justuSt  qui  et  ipse  oc- 
cultus  discipulus  erat  Jesu,  propter  ri.etum  Judceorum^ 
qui  exspectabat  et  ipse  regnum  Dei.  Hic  non  consen^ 
serat  contilio  et  actibus  eorum.  Hic  accessit  ad  Piia^ 
tum,  et  pctiit  eorpus  Jesu.  Piiatus  autemmirabatur  si 
jam  obisset.  Et  accersito  centurionet  interrogavit  eum 
sijam  mortuus  esset.  Et  cum  cognovissetjussit  reddi 
corpus. 

[HiERON.]  Dives  eral  Joseph,  el  ideo  potuit  ini- 

pctrare  a  Pilato,  ad  quem  pauperes  non  erant  ausi 

accedere,  corpus  Jesu.  De  ipso  putant  quidam  pri- 

rr.T'""r"'7'*T'"  n  T*""  -'"'•;''•••    ^*  y^y  y-      mumpsalmum  esse  compositum  :  Beattis  vir  qui  non 
Mimstrabant  autem  Domino  carnaha  pro  spirituali- D    .....  .....  .^       i  .v       . 

*^       *^  abttt  tn  constlto  tmptorum.  [Beda.]  Decuno  vocatur 

qui  esl  de  ordine  cunae,  et  oflicium  curiae  admi- 

nistral,  qui  etiam  dicitur  curialis,  a  procuratione 

civili.  Arimathaea  est  Ramatha  civitas  Elcanae  el 

Samuelis    (/  Reg.  i).  [August.]  Joseph  rtducia  di- 


bus,  non  quod  indigeret,  sed  ut  ostenderet  ma- 
pstros  debere  esse  contentos  ex  discipulis  victu 
atque  vcstitu.  [Beda.]  Minor  Jacobus  dictus  est  Ja- 
cobus  Aiphaei»  ad  distinctionem  majoris  Jacobi  Giii 
Zebedaei,  qui  inter  primos  apostolos  vocatus  est. 
Hic  minor  Jacobus  et  frater  Domini  dicebatur,  eo 
quod  essel  Glius  Harise  matertera;  Domini.  Ipsa  esl 
Maria  Gleophae,  dicta  ita  sive  a  palre,  sive  a  cogna- 
tione,  vel  fortasse  quia  vir  ejus  Alphacus  etiam 
Gleophas  est  dictus,  vel  ipsa  Maria,  defuncto  posl 
nalum  Jacobum  Alphaeo,  Gleophae  nupsil. 

A.  T 

Judeei  ergo^quoniam  Parasceveeraty  ut  non  remane- 
Patbol.  CLXXXVL 


gnilatis  qua  praedilus  erat,  familiariier  intravit  ad 
Pilalum,  gam  minus  curans  de  Judaeis,  quamvis 
antea  in  audiendo  Domino  devitaret  inimicitias 
eorum. 


A. 


507 

X 


Venit  atitem  et  Nicodemus,  qui  venerat  ad  Jeeunt 
primum^  feretis  misturam  mtgrthoB  et  aloes  quasi  ^ 
bras  centum. 

19 


Sft7 


ZAGHARliE  CRRTftOTOLITANI  EPISCOPI 


M 


9on!  itt  distingnenduiii  ett,  ut  dicamus  primtxm  A  Dicitur  autem  monumentiim  Dominl,  quod  domut 


ferens,  sed  primum  ad  superiora  pertinet;  ila 
Qui  venerat  ad  Jesum  nocte  primum.  Iste  Nicode^- 
nu«  postea  factus  est  discipulus  Gfaristi  {Joan.  iii), 
ut  patet  in  revelatione  corporis  B.  Stepbani. 

A.  T  M.  ^*"  R.  "^  L.  '*' 

Aeceperunt  ergo  eorfms  Je$u,  et  liginerunt  eum 
Hntei$  cumnromatibus^  sicut  mo$  e$t  Judasis  sepelire. 

[HiERON.]  Non  frustra  dixit  evangelista  loannet, 
$icut  mo$  e$l  Judasi$  $epelire,  sed  in  olficiis  mor- 
tuorum  morem  cujusque  gentis  admonuit  tervan-' 
dum.  [Ai}€OST.]  Et  quia  alii  dixerunt  corpus  invo- 
lutum  a  Joseph  sindone,  non  ideo  prohibuerunt  alia 
lintea  potuisse  aCferri  a  Nicodemo  :  quanquam 
propter  sudarium  capitis  el  inslitas,  quibus  corpus  B 
alligatum  est,  quia  de  lino  erant,  verissime  potuit  - 
dici,  quod  una  sindon  fuit  ibi.  [Hieron.]  Ex  sim- 
plici  sepuLtura  Domini,  ambitio  divitum  coudemna- 
tur,  qui  nec  in  tumulis  possunt  earere  divitiis. 
Mystice  autem  possumus  intelligere,  quod  corpus 
Domini  non  auro,  non  gemmis,  non  terico,  sed  puro 
lintearoine  obvoivendum  sit.  Quanquam  et  hoc  si- 
gnificet,  quod  ille  in  sindone  munda  involval  Jesum* 
qui  pura  eum  mente  suscipit.  [Beda.]  Legimus  esse 
8^atutum  a  B.  SyLvestro  papa,  ut  sacrificium  altaris 
celebretur  tantummodo  in  lineo  panno,  sicut  corpus 
Dooiini  est  sepultum  in  sindone  raunda. 

A.  Erat  autem  inloco,  ubi  crucifixu$  esf,  hortu$; 
et  in  horto  monumentum  novum.  A.  L.  In  quo  non- 
dum  quisquam  po$itu$  [uerat,  M.  H.  L.  A.  Et  po$uit 
illud  Jo$eph,  M.  R.  Et  advolvit  $axum  magnum  ad 
o$littm  monumentiy  et  abilt, 

Joseph  imposuit  monumento  corpus  Jesu,  quia 
per  nobilitatem  polenti»  sscularis  illud  accipere,  el 
per  meritorum  justitiam  dignus  fuit  sepelire.  In 
quo  obstruitur  tergiversatio  Judaeorum  :  nam  dice- 
rent  non  sepultum,  quem  dixerunt  raptum,  si  apo- 
stoli  sepelissent  eum.  [Augcst.]  Acoeleratur  sepul- 
tura,  ne  advesperasceret,  quando  jam  propler  Pa- 
rasceven  facere  tale  aliquid  non  licebat.  [Hieron.] 
In  novo  ponitur  monumento,ne  post  resurrectionem, 
cxleris  corporibus  remanentibus,  surrexisse  alius 
fiiigeretur.  [Beda.]    Monumentum  quoque    apud 


fuerit  rotunda,  de  subjacente  rupe  excisa»  tantae 
altitudinis  ut  intus  consistens  bomo  vix  manu  ex- 
tensa  culmen  possit  attingere.  Quae  habet  introitum 
ab  oriente,  cui  lapis  ille  magnus  impositut  est.  In 
cujus  monuinenti  parte  aquilonari  sepulcrum  ipsunu 
hoc  esl,  locus  Dominici  corporis  de  eadem  peCra 
factum  est,  septem  habens  pedes  longitudinit,  trium 
vero  palmorUm  mensura  caetero  pavimento  altiut 
eminens.  Qui  vid^Iicet  locus  non  desuper,  sed  a 
latere  meridiano  per  totum  patulus  est,  unde  cor- 
pus  inferebatur.  Color  autem  ejusdeih  roonumenti 
ac  loculi,  rubicund^  ac  albo  dicitur  esse  per- 
mfstus. 


M.  ^  R. 


22S 


Erat  autem  iSi  Maria  MagdalenCj  et  alltra  Uaria^ 
$edente$  contra  $epuicrum, 

CaHeris  relinquentibus  Dominum,  mulieres  in 
ofiicio  perscverant,  exspectantes  Dei  promissom. 
[HiERON.]  Et  ideo  meruerunt  primse  videre  resor- 
gentem,  quia  qui  per$ereraverit  u$que  in  fimm^  hic  sa(- 
vu$  erit  (Matih.  x).  Sanctse  mulieres  diem  ParasceTet 
celebrant,  cum  animx  humiles  Salvatoris  vestigiis 
obsequuntur  in  hoc  saeculo,  in  quo  futura  requies 
est  praeparaiida. 

L33I 
•       X 

Viderunt  quemadmodum  po$itum  erat  corvus  ejug 

L325    n       230 
•     vm     li  • 

Et  revertetUe$j  paraverunt  aromata  et  unguenia^  «I 
veniente$  ungerent  Jesum^  et  Sabbato  quidem  wUua^ 
runt  $ecundum  mandatum. 

[Beda.]  Mandatum  erat  apud  Judaeot,  ut  Sabbati 
silenlium  a  vespera  usque  ad  vesperam,  id  est,  a 
solis  occasii  usque  ad  soli»  occasum  sertaretur. 
Quod  et  mutieres  fecerunt  :  quae,  visa  sepultura 
Domini,  emerunt  aromata  in  Parasceve  ante  solis 
o^casum,  vel  in  Sabbato  post  occasum  solis,  ec 
praeparaverunt  ea,  ut  mane  corpus  Domini  ungerenc 
Recordantes  ergo  lideles  sepuUuram  Domini,  quasa 
aromata  parant,  si  ad  opera  virtutum  quibus  Chri- 
stus  delectalur,  se  convertant.  Et  Sabbato  quidem 
silent,  venturi  post  Sabbatum  cum  munerilNis  ad 


Matthaeum  et  Marcum  de  petra  excisum  fuisse  me-  D  Dominum ;  quia  finita  prseparatione  praesentis  vitae. 


nioratur  ne,  si  ex  multis  lapidibus  aedificatum  esset, 
suffossis  tumuli  fundamentis,  ablatus  furto  dicere- 
tur.  Soius  tumulo  Dominus  includitur,  ut  specialis 
illiiis  sepuUura  nostrae  dissimilis  esset,  sicut  caetera 
arcana  dispensationis  ejus.  Unde  illud  :  Singulari- 
ter  $um  ego  donec  tran$eam  (P$al.  cxl).  Et  illud  : 
Quoniam  tu,  Domine^  $ingulariter  in  $pe  constitui$ti 
me  (P$ai.  xl).  [Hieron.]  Potest  autem  et  novum 
sepulcrum»  Mariae  virginalem  uterum  designare, 
taxumque  magnum  ostiu  oppositum  ostendere,  non 
absque  auxilio  plurimorum  sepulcrum  potuisse 
reserari.  [Augcst.]  Sicut  in  Mariae  utero  nemo  ante 
illuro,  nemopost  illumconceptusest,  ita  in  hoc  mo- 
numento  nemo  ante,  nemo  post  sepultus  cst.  [Bbda.] 


in  requie  gaudent  exspectare  diem  resurreciionis» 
et  tunc  Ghrislo  ofTeHre  spirituaies  actiones  quasi 
aromata  redolentes.  Sexta  die  factusest  bomo, 
Sabbato  quievit  Deus.  Ideo  die  scxta  Jesu  pro  bo- 
mine  moritur.  Uude  et  dixit  3  Consumnuuum  eu, 
id  est,  sexta  die  opus  pro  redemptione  muadi  exple- 
tum  est,  et  in  Sabbato  quievit  in  sepulcro.  Ita  ^  nos 
in  hac  sexta  aetate  pro  Domino  pati  debemus,  el  in 
sepliroa,  quae  est  mortuorum,  in  secreta  pace  quie- 
scere,  donec  octava  resurrectionis  veniat.  In  Ge- 
uesi  scplima  dies  vesperam  habiiisse  non  legitur, 
quia  in  illo  saeculo  requies  animarum  nullo  rooerore 
consumitur>  sed  gaudio  fdturae  resurrectionit  aii- 
getur 


589 


IN  UNUM  EI  QUATUOR  LlBER  QUARTUS.  590 

CAPUT  CLXXil.  A  tolum  intelllgitur,  accipiamus  :  videllcet  per  eilre- 


M.  '^' 

Altera  autem  die  qum  est  post  Paraiceven,  conve- 
nerunt  principes  sacerdolum  et  Pharismi  ad  Pilatum, 
dicentes  :  Domine^  recordati  sumus,  quia  seductor 
iile  dixit.adhuc  vivens  :  Post  tres  dies  resurgam.  Jube 
ergo  custodiri  sepulcrum  usque  in  diem  tertium,  ne 
forte  veniant  disciputi  ejus,  et  furentur  eum,  et  di- 
eant  plebi :  Surrexit  a  mortuis ,  et  erit  novissimus 
error  pejor  priore, 

Altera  die  a  Sabbato  quae  est  Parasceve,  videntur 
Judsei  haec  dixisse,  Domino  jam  sepulto.  Vcl,  sicut 
ailii  iibri  habent,  altera  die  quae  est  post  Parasce- 
ven,  id  est  in  Sabbato,  haec  dixerunt.  Esl  autem 


mam  partem  diei  Parasceves,  quo  sepuitus  est  Do- 
roinus,  totam  diem^um  sua  nocte  jam  prxterita,  et 
per  noctem  sequentem,  Sabbatum,  terlium  diem 
totum.  [HiERON.]  Prima  autem  Satbati\e\  una  Sab- 
bati  sivc  Sabbatorumy  dies  Dominica  inlelligenda 
est ;  quia  omnis  hebdomada  in  Sabbatum  et  in  pri- 
mam  et  in  secundam  et  in  tertiam  et  in  quarlam  ct 
in  quintam  et  in  sextam  Sabbati  dividitur.  Ipsa 
eliam  hcbdomada  ex  prscrogaliva  Sabbati  nonnun- 
quam  Sabbatum  dicebatur,  ut  ibi :  Jejuno  bis  in  Sab' 
tato  (Lhc.  xvin),  id  cst,  in  seplimana. 

Et  orto  jam  lo/e,  dicebant  nd  invicem  :  Quis  re* 
volvet    nobis  lapidem    ab    oslio   monumenti?   Erat 


credibile  quid  haec  et  alia  quae  non  sunt  scripla,  di-  r  ''"1''^  magnusvatde 


xerinl  utraque  die,  manifestata  eorum  invidia  ad 
faraam  Domini  exstinguendam. 

Ait  iltis  Pitatus  :  llabetis  custodiam^  ite,  custodite 
9icut  scitis.  Ilti  autem  abeuntes,  munierunt  sepulcrum^ 
signantes  lapidem  cum  custodibus, 

[HiLARius.]  Metus  furandi  corporis,  et  sepulcri 
custodia,  atque  obsignatio,  testimonium  est  stulli- 
tiae  et  infldelitatis,  cum  prius  praeceplo  Domiiii 
coospexissent  de  sepulcro  mortuum  suscilatum 
{Joan.  xi).  [HiERON.]  Quod  autem  in  sepulcro  po- 
uendus  esset,  prophetae  testimonium  est  dicentis  : 
Hic  habitavit  in  excelsa  spelunca  petra:  fortissimm 
{Isai.  xxxiu).  Statimque  pojit  duos  versiculos  se- 
quitur  :  Regem  cum  gloria  videbitis  (Ibid.) 


M. 


552 

I 


CAPUT  CLXXIII. 

l^       231     j        336     i^     209 

Vespere  autem  Sabbati,  quce  lucescit  in  prima 
Sabbati,  cum  adkuc  tenebrce  eisent,  venit  Maria 
Magdalene  et  aliera  Maria  et  Salome  ad  monumen" 
iicm,  portantes  qwe  paraverant  aromata. 

[AuGDST.]  Nomine  vesperis  noctem  designat,  a 
parte  totum  intelligens.  Vesper  enim  principium 
Boctis  est.  Ideo  non  ait,  qui  lucescit,  sed  qum  /u- 
cescit,  secikndum  inteliectum  relationem  faciens  ad 
noctem,  quae  in  aurora  diei  Dominicae  termiiiatur. 
Ea  vero  causa  intelligitur  eamdem  noctem  sic  ap- 
peOassei  quia  jam  a  vespere  licebat  eis  parare  et  af- 


[Algust.]  Oriojam  sole,  id  cst,  cum  coelum  ab 
orienlis  partc  jam  albesccrct :  quod  non  niutique, 
nisi  solis  oricntis  vicinitate.  Ejus  enim  est  ille  ful- 
gor,  qui  nomine  aurorn  appellari  solet.  [Beda.] 
Quod  mulieres  valde  diluculo  venerunt,  magnus  fer- 
vor  inveniendi  Dominum  ostenditur.  Mystice  vero 
nobis  datur  exfen»plum,  ut  decussis  vitiorum  teue- 
bris,  ad  Domini  corpus  accedamus.  Nam  sepulcrum 
altarc  Dominicuin  significat,  in  quo  carnis  ejus  ac 
sanguiuis  ipysteria  celebrantur.  Aroniata  autein  quae 
mulieres  dcferunt,  odorem  virtutum  et  suavilatem 
orationum  significant,  cum  quibus  altari  debemus 
appropiuquare. 

Et  ecce  terrce  motus  factus  est  magnus.  Angetus 
enim  Domini  descendit  de  caslo,  ct  accedens  revolvit 
lapidem. 

[Beda.]  Angelus  revolvit  lapidem,  non  ut  egres- 
suro  Domino  januam  panderet,  sed  ul  egressus  ejus 
jam  facti  indicinm  praestaret.  Qui  enim  clauso  utero 
inortalis  exiit,  immortalis  jam  factus,  sepulcro 
clauso  exire  potuit  et  exiit.  Quod  autem  terrsmo- 
tus,  resurgente  Domino,  sicut  et  inoriente  factus 
est  magnus,  significat  terrena  corda  et  ccelesti  spa 
dejecla  per  fidem  passionis  ac  resurrectionis  ejua 
concutienda  ad  poenitentiam,  ac  saluberrimo  pa- 
vore  permota,  ad  vitam  sublimanda  perpetuam.  La- 
pidis  autem  revolulio,  reserationem  insinuat  sacra- 
menlorum,  quae  velamine  litterae  tegebantur.  Lex 
enim  in  lapide  scripta  est,  cujus  ablato  tegmine. 


ferre  aromata»  transacto  Sabbato.  [Beda.]  Ordina-  D  gloria  resorrectionis  ostensa  est. 

tor  temporum  ultima  noctis  hujus  parte  surrexit.  R.  L. 

Quid  est  aliud  resurgere  Dei  Filium,  nisi  revivisce- 

re,  id  est,  ex  morte  ad  vitam  redire?  Hac  nocte 

per  mysterium  resurrectionis  Domini,  temporum 

ordo  motatus  est.  Apiissime  quondam  nox  seque- 

batur  diem;  quia  homo  a  luce  paradisi  peccando 

lapsus,  in  hujus  saecuii  tenebras  aerumnasque  de- 

eidit.  Aptissime  nunc  dies  sequitur  noctem,  quando 

per  fidem  resurrectionis,  a  peccati  tenebris  et  um- 

bra  mortis  ad  lucem  vitae,  Christo  largiente,  redu- 

cimur.  [Avgust.]  Illud  ergo  quod  dicitur  Dominus 

Atisse  tribus  diebus  et  tribus  noctibus  in  corde  ter- 

rxy  sicut  ionas  fuit  in  ventre  ceti  (Matth.  xii, 

Joan.  u) :  restat  ui  hoc  modo  loquen^i)  quo  a  parte 


Et  respicientes,  viderunt  revolutum  lapidem  a  mo- 
numento,  et  angelum  sedentem  super  eum.  Erat  av- 
tem  aspeclus  ejus  sicut  fuigur^  et  vestimentum  ejus 
sicut  nix. 

[Gregor.]  Quia  Deus  et  terribilis  est  peccatori- 
bus,  el  blandus  justis,  recte  aic  angeius  demonstra- 
tur,  ut  de  sua  specie  et  terreat  reprobos,  et  mul- 
ceat  pios.  In  fulgure  enim  terror  timoris  est,  in 
nive  blandimentum  candoris.  Candor  etenim  vestis, 
et  angelicae  et  nostne  festivitatis  gaudia  nuntiavit. 
Illa  enim  Domini  resurrectio  et  nos  ad  immortali- 
tatem  reduxit,  et  angelorum  numerum  restiUiens» 
coelcstis  patriae  damna  reparavit.  Sedebat  ergo,  re* 


501  ZACHAWjC  CHRYSOPOLltAN!  EPlSCOPl 

gnantem  inclicans,  qul  in  nativitale  stando  bellalu-  A  L»    ^'^    M»    ^    R»    ^* 

Cum  timerent  autem  et  deelinarent  vultum 


501 


lum  signaveraj.  [Beda.]  Sedebat  super  lapidem  quo 
monumentum  claudebalur,  ut  claustra  inferorum 
superata  doceret.  Sedebat,  ut  Marcus  determinal, 
ffi  dextris,  id  est,  ad  meridianam  partem  loci  illius, 
ubi  fuerat  corpus  Jesu.  Corpus  enim  quod  resupi- 
num  jacens,  caput  liabebat  ad  occasum,  dexlram 
habebat  ad  austrum.  [Gregor.]  Quid  pcr  sinistram 
nisi  vita  pracsens,  quid  per  dexteram  nisi  vita  per- 
pelua  signatur?  Unde  illud :  Lceva  ejus  sub  capite 
meOf  et  dextera  iliius  amplexabilur  me  (Cant.  ii). 
Quia  igitur  Redemptor  nosler  jam  praesentis  vitae 
eorruptionem  transierat,  recte  angelus  qui  nuntiare 
perennem  ejus  venerat  vitam,  in  dextera  sedebat. 
Slnistram  Deus ,  id  est  prosperitatem  vitae  praesen- 
tis  quasi  sub  capite  Ecclcsiae  posuit,  quam  inlen- 
lione  summi  amoris  premit.  Dextera  vero  Dei  eam 
arnplectitur,  quia  sub  aeterna  ejus  bealitudine  tota 
devolione  continetur. 

M.  "f  R.  ^'  L.  ^' 

Prce  timore  autem  eju$  exterriti  sunt  custodes,  et 
facti  sunt  velut  mortui.  Uespondens  autem  angelus^ 
dixit  mulieribus :  ISolite  timere  vos,  Scio  enim  quod 
Jesum  qui  crucifixus  est,  quceritis.  Non  est  hic,  Sur^ 
rexit  enim  sieut  dixit.  Venite  et  videte  locum,  ubi 
positus  erat  Dominus. 

[HiERON.]  Ac  si  dicat :  Si  verbis  non  creditis, 
vacuo  sepulcro  credite.  Angelus  non  consolatur  cu- 
sed  mulieres.  In  increduHs,  inquit,  perse- 


ln  l«f  - 

ram^  dixerunt  ad  illas  :  Quid  quteritis  viventem  eum 
mortuis?  Non  est  hic,  sed  surrexit.  BecordamhS 
qualiter  iocutus  est  vobis,  cum  adhuc  in  Galikea  es- 
sety  dicens :  Quia  oportet  Filium  hominis  Iradi  m 
manus  hominum  peccatorum^  et  erucifigi^  tt  die  fer- 
iia  resurgere, 

Impossibile  est  tion  fieri  quod  dixit,  et  constsl 
quoniam  inter  discipulos  etiam  feminis  quae  eum 
sequebantur,  Dominus  se  resurrecturum  praedixit. 
Quare  ergo  jam  resuscitatum  quaeruiit  cum  monais* 
id  est  in  monumento,  qui  locus  proprius  est  mor- 
tuorum  ?  Nos  exemplo  feminarum  quoties  Ecclesiam 
intramus,  cum  omni  humilitate  ingredi  debemus. 
Ad  conspectum  angelorum  vullum  decliiiamus  in 
terram^  cum  supernorum  civium  gaudia  contem- 
plantes;  nos  cinerem  esse  recolimus,  sicut  B.  Alm. 
ham  mquit :  Loquar  ad  Dominum  meum^  cum  sim 
pulvis  et  cinis  (Gen,  xviii).  Nota  quod  sanctae  mv* 
lieres  non  in  terram  cecidisse,  sed  valtam  dicaDtur 
ihclinasse.  Unde  mos  obtinuit  ecclesiasticus,  ut  Tei 
in  memoriam  Dominicae  resurrectionis,  vel  in  speai 
nostrae,  omnibus  Dominicis  diebus  et  toto  Quinqaa- 
gesimae  lempore,  non  flexis  genibus,  sed  declinatts 
in  terraiti  vuliibus  oremus.  Non  immerito  uno  die 
et  duabus  noctibus  in  sepulcro  jacuit  Dominus,  qaia 
lucem  suae  simplae  moi-tis  tenebris  duplae  DO&:n 
mortis  adjunxit.  Ipse  quippe  sola  came  mortem 
teret  pavor.  Caeterum  vos,  quiaJesum  qiaeritia,  au-  C  ^"scepil,  et  duas  noslras.  camis  ct  spirilus,  solvit. 


dite  quod  surrexit.  [Grbgor.]  Paveant  illi,  qui  non 
amant  adventum  supemomm  civium;  pertimescant, 
quJ,  carnalibus  desideriis  pressi,  ad  eorum  societa- 
tem  se  pertingere  posse  desperant.  Yos  cur  timetis, 
quae  vestros  concives  videtis?  Non  est  bic  per  prse- 
sentiam  carnis,  qui  nusquam  deest  per  praesentiam 
majestatis.  [Hieron.]  Radix  amara  cmcis  evanuit, 
(los  vitae  cum  fructibus  erupit,  id  est  qui  jacuit  in 
morte,  resurrexit  in  gloria.  [Bedx.]  Corpus  Jesu 
non  invenitur  martuuro,  sed  vivum  evangelizatur. 
Quia  et  si  cognovimus  secundum  carnem  Christum 
sed  jam  nunc  non  novimus  (II  Cor,  v). 

L.  'r  M.  ^»'  R.  ^*  A.  "^ 


M.  R. 

Et  cito  eunles^  dicite  discipuiis  ejus^  quia  surrexii 
a  mortuis.  Et  ecce  proscedet  vos  in  GaHlmam.  Ibi  e»m 
videbitis  :  ecce  prcedlxi  vobis, 

[Gregor.]  Mulieribus  dicitur,  ut  nuntient  aposto- 
lis  vitam  resurgentem,  quia  per  mulierem  mors 
fuerat  annuntiata.  Galilaea  transmigratio  facia  uk- 
terprelatur,  jam  Redemptor  a  passione  ad  resurrec- 
tionem,  a  morle  ad  vitam,  a  poena  ad  gloriam,  a 
corruptione  ad  incorruptionem  transmigraTeraL 
Post  resurrectionem  in  Galilaea  a  discipulls  vide- 
tur;  quia  resurrectionis  ejus  gloriam  post  laetivide- 
bimus  si  inodo  a  vitiis  ad  virtutum  celsitodinem 


transmigremus.  [Uieron.]  Vel  ita  :  Praecedet  eos  ift 
Et  f«^^««/*|»/«'^  '^^^^^  consternatm  ««^««  ^^  D  Galiteam  ,  hoc  est   in  voluUbmm  gentium  ,  uhi 

ante  error  erat  et  lubricum,  et  firmo  pede  Yestigium 


isto^  ecce  duo  viri  steterunt  secus  iiias  in  veste  ful 
genti, 

Angeli  non  solum  verbo,  sed  etiam  fulgenti  ha- 
bitu  gloriam  annuntiant  triumphantis.  Mulieres 
angelos  vident,  quae  cum  aromatibus  venerunt,  quia 
illae  mente  supernos  cives  aspiciunt,  quae  cum  virtu- 
tibus  ad  Deum  per  sancla  desideria  proficiscuntur. 
[Beda.]  Mente  consternatae  erant,  quia  et  ma- 
gnum  lapidem  revolutnm  stupebant,  et  corpus  non 
inventum  dolebant.  Sciendum  quod  sicut  angeli  le- 
guntur  exstitisse  sepulcro  Salvatoris,  ita  credendi 
sunt  assistere  mysteriis  corporis  Domini  tempore 
consecrationis.  Unde  Apostoius  monet  muiieres  in 
Ecclesia  vdari  propter  angelos  (/  Cor.y  xi). 


non  ponebant. 


L. 


Et  recordatas  sunt  verborum  ejus, 

M.  11*  R.  *«  L.  »» 

Et  exierunt  cito  de  monumento  cum  timoreet 
magno  gaudio,  currentes  nuntiare  diseipuiis  e^w. 

[AuGusT.]  De  miraculi  magnitudine  timehant,  cC 
de  desiderata  resurrectione  gaudebant.  Quod  ergs 
Marcus  dicit  illas  timentes  fogisse  de  monumento, 
et  nemini  quidquam  dixisse  :  inteliigamus  ipsonun 
angidorum  nemini  ausas  Aiisse  aliquid  dicere,  anl 
ipsorum  costodam,  quos  jacentes  viderunt. 


IM  VNUlt  El  QUATUOR  UBER  QUARTUS.  !>94 

210  A  <lor  laboranliuiD»  potest  eliam  sudaril  aomine  ex- 

primi  labor  Dei,  qui  in  se  semper  est  quietus  et  in- 
comroutabilis,  sed  tamen  laborare  se  denuutiat» 
cum  duras  hominum  pravitates  portat.  Unde  per 
prophetam  dicit :  Liaboravi  sustinens  (hai,  i).  In 
came  laboravit  ex  nostra  innrmitate.  Bene  ergo 
seorsum  invenitur,  quia  Redemptoris  passio  longe 
a  nostra  disjuncta  est.  Ipse  enim  sine  culpa  pertu- 
lit,  nos  cum  culpa.  Ipse  sponte  mortem  subiit,  nos 
inviti.  Post  Petrum  ingressus  est  Joannes,  quia  in 
fine  mundi  Judaea  converletur,  Paulo  dicente  :  Do^ 
nec  plenitudo  gentium  intrarety  et  sic  omnis  Urael 
salvus  fieret. 
Abierunt  ergo  iterum  ad  semetipsos  disdpuli  (Rum, 

"\.  T  M.  ^'  R.  ^'  L.  '^* 

Maria  autem  Magdalene  de  qua  ejecerat  septem 
diemonia^  stabat  ad  monumentum  foris  plorans. 

[AuGUST.}  Discipuli  cum  crederent  corpus  abla- 

tum,  abierunt  ad  semetipsos,  hoc  est,  illuc  ubi  ba- 

bitabant,  et  unde  ad  monumentum  cucurrerant. 

Maria  autem  plus  dolebat,  quod  fuerat  Dominus 

ablatus  de  monumento,  quam  quod  fuerat  occisus ; 

quoniam  magistri  cujus  vifcam  perdiderat  nec  nie- 

moria  remanebat,  et  iste  dolor  ante  monumentum 

eam  tenebat.  [Beda.]  Hsbc  niemoratur  in  Marco,  255 

capitulo,  a  septem  daemonibus,  id  est,  ab  universis 

vit  is  curata  esse,  ut  ubi  abundavil  peceatum,  su- 

- p^  ♦  ^  •       ju     .  .1.  .  perabundaret  et  gratia.  Septenarius  namque  nume- 

tum.  Erant  enim  adhuc  m  mentibus  eorum  lenebrae  r  -7  .       i  *        •   rr-  i  a  ^    *• 
^       .           ,  .       _                                  C  rus  pro  universitate  solet  poni.  [Gregor.]  ArdentL 

desiderio  quaerebat  Dominum,  juxta  illud  :  Qui  per^ 


S93 

A.    X 

CucurrU  ergo  et  venit  ad  Simonem  Petrum,  et 
alium  diseipulum  quem  amabat  Jesus^  et  dicit  eis : 
Tulerunt  Dominum  de  monumenXOt  et  nescio  ubi  po- 
$u€runt  eum, 

[Augdst.]  NonnuUi  codices  babent ,  Dominum 
meum :  quod  videri  dictum  polest  propensiore  cha- 
ritatis  et  famulatus  afiectu.  Erat  enim  Maria  Mag- 
dalene  caeteris  mulieribus  ferventior,  unde  et  solam 
eam  commemorat  Joannes  venisse,  tacitis  aliis  qu» 
cam  iUa  fuerunt,  et  putavit  ablatum  corpus  Jesu» 
quia  non  invenit.  Gucurrit  ergo  et  nuntiavit  Petro  et 
Joanni,  ut  aut  secum  quaererent,  aut  secum  dolerent. 

ExHt  ergo  Petrus  et  iUe  alius  discipulus,  et  vene- 
runt  ad  monumentum.  Currebant  autem  duo  simui  et  ^ 
ille  alius  discipulus  prcecucurrit  citius  Petro,  et 
venit  primus  ad  monumentum,  Et  eum  se  inctinasset^ 
vidit  posita  linteamina;  non  \tamen  introivit.  Venit 
ergo  Petrum  sequens  «im,  et  introivit  in  monumen- 
tum,  Etvidit  linteamina  positaj  et  sudarium  quod 
fuerat  super  caput  ejus^  non  cum  linteaminibus  posU' 
tum,  sed  separatim  invotutum  in  unum  tocum.  Tunc 
ergo  introivit  et  ille  discipulus^  qui  veneratprimusad 
monumentum,  et  vidit,  et  credidit.  Nondum  enim 
sciebant  Scripturam^  quia  oporlebat  eum  a  mortnis 
resurgere. 

[Alb»us.]  Yidit  vacuum  sepulcrum,  et  credidit 
quod  mulier  dixerat,  scilicet  de  monumento  subla- 


usque  adeo  ut  cum  ab  ipso  Dommo  aperte  discere- 
tur  Scriptura  propter  consuetudinem  audiendi  ab 
eo  parabolas,  non  intelligerent.  [HiERON.]Quomodo 
autero»  custodiente  turba  miIitum,Petrus  et  Joannes 
ingressi  sunt?  Quia,magno  ternemotu  facto,  perter- 
riti  custodes  aut  fugerunt,  aut  animo  torpuerunt. 
[Gregor.]  Per  Joannem  qui  praecucurrit  signatur 
Synagoga,  per  Petrum  Ecclesia.  Joannes  fuit  junior 
Petro.  Quia  et  si  prior  et  Synagoga  ad  Dei  cultu- 
ram  quam  Ecclesia  gentium,  ad  usum  tamen  sacculi 
prior  est  multitudo  gentium  quam  Synagoga.  Paulo 
attestante,  qui  ait :  Non  prius  qucd  spirituale  est, 
aed  quod  animale  est  (I  Cor.  xv).  Gucurrerunt  si- 
mul,  quia  ab  ortus  sui  tempore  usque  ad  occasum 


severaverit  usque  in  finem^  hic  satvus  erit  (Matth.  x). 
Et  lex  jubet  oflerri  caudam  hostiae,  quod  significat 
ad  finem  debere  bonam  actionem  perduci.  Hinc  Jo- 
seph  scribitur  habuisse  talarem  tunicam  (Gen. 
xxxvii)  :  nam  tunica  usque  ad  talum,  bonum  opus 
est  usque  ad  consummationem. 

A212 
•       X 
Dum  ergo  fierety  dicunt  illi :  Mulier,  quid  plorasf 
Dicit  eis.  Quia  tulerunt  Dominum  meum,  et  nesdo 
ubi  posuerunt  eum. 

[AuGusT.]  Angeli  qui,  secundum  Lucam  stantes, 
locuti  sunt  mulieribus,  hic  intelliguntur  apud  Joan- 


pari  via,  et  si  non  pari  sensu  gentilitas  cum  Syna-  D  nem  loqui  Mariae,  sedentes,  unus  ad  caput,  et  unus 


goga  cucurrit.'Gurrebant  per  decursum  hujus  mun- 
di  Judaei  per  regis  litteram,  gentiles  per  legem  na- 
lurae.  Synagoga  prior  venit  ad  monumentum,  pro- 
pbetias  de  passione  Domini  audiendo,.  sed  minime 
intravit,  quia  credere  noluit.  Linteamina  sunt  sa- 
cramenta  Scripturae.  Sudarium  capitis  Domini  cum 
linteaminibus  non  invenitur;  quia  attestante  Paulo, 
capt  Christi  Deus^  et  divinitalis  incomprehensibilia 
sacramenta,  ab  inflrmitatis  nostrae  cognitione  di- 
stincta  sunt.  Involutum  invenitur,  quia  quod  invol- 
vitur,  ejus  nec  initium  nec  finis  aspicitur.  Gelsi- 
ludo  enim  divinitatis  nec  coepit  esse,  nec  desinit. 
|n  unum  locum  a4ditor,  quia  in  scissura  mentium 
Ottu^non  Mt.  Et  quia  per  sudarium  solet  tergi  sii- 


ad  pedes,  ubi  positum  fuerat  corpus  Jesu.  Ubi  quid 
aliud  quam  futurum  gaudium  nuntiant,  lacrymas 
prohibentes?  At  iUa,  vi  amoris  intentionem  itqui- 
sitionis  multiplicans,  causam  prodidit  Ucrymarum, 
dicens  :  Quia  tulerunt  Dominum  meum,  et  nescffi  ubi 
postierunt  eum.  Dominum  vocat  corpus  Domini,  a^ 
toto  partem  sig^ificans.  [Gregor.]  Duo  angdl  se- 
dentes  ad  caput  et  ad  pedes,  significant  Evange-t 
lium  annuntiandum  ab  initio  resurrectionis  Domini^ 
usque  in  finem  mundi.  Significant  illum  annuntian- 
dum,  qui  Deus  est  ante  ssecula,  et  homo,  in  fine 
saeculorum.  Quasi  ad  caput  sedet  angelus,  cum  per 
Joannem  dicitur  :  In  principio  erat  Verbum,  et  Vtr^ 
tium  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum.  Qiiasi 


595 


ZACHAR1.E  CITRTSOPOLITAm  EPISCOPI 


«d  pedes  sedet  angelus,  cum  dicitur :  Verbum  caro  A  cum  in  forma  Dei  esset.  non  rapmam  arbUrstui  e,/, 


factum  €$t,  et  habitavit  in  nobis.  Vel  per  duos  an-- 
gelos  duo  Testameuta  accipimus,  quae  dum  pari 
sensu  mortuum  et  resurrexisse  nuntiat,  quasi  ad 
caput  prius  Testamentum  sedet,  et  posterius  ad  pe- 
des.  Unde  et  duo  cheruWn  qua  propitiatorium  le- 
gunt,  sese  invicem  aspiciunt  versis  vultibus  in  pro- 
pitiatorium  (Exod.  xxnv),  Cherubin  quippe  pleni- 
tudo  scientiae  dicitur.  Ergo  per  duo  Cherubin  duo 
tesUmenta  signantur  per  propitialorium,' incarna- 
tus  Dominus,  de  quoJoannes  ait :  Ipseeslenimpro- 
pitiatio  pro  peccatis  nostris  (I  Joan.  u). 

H(EC  cum  dixisset,  conversa  est  retrorsum,  et  vidit 
Jesum  stantem,  et  non  sciebat  quia  Jesus  est. 

Retrorsum  conversa  esl,  ut  videret  Jesum,  quia 


esse  se  cequalem  Deo  (Philip,  ij).  [Augcst.]  Myslice 
in  Maria  figurata  est  Ecclesia  de  gentibus,  quxnoQ 
credidit  in  Christum,  antequam  ascenderetin  ccelum. 

Vade  autem  ad^  fralres  meos,  et  dic  eis  :  iicewio 
ad  Patrem  meum  et  patrem  vestrum^  et  Deum  meumtt 
Deum  vestrum. 

Non  ait  :  palrem  nostrum.  Ergo  aliter  roeum, 
aliter  vesirum.  Naturanieum,  gratia  Testnim.  Deam 
meum,  sub  quo  et  ego  bomo  sum.  Deum  vestruni, 
inter  quos  et  ipsum  ego  mediator  sum. 
CAPLT  CLXXIV. 

M.  T 

flcce  qtiidam  de  custodibus  venerunt  in  civitatem, 
et  nutttiaverunt  principibus  sacerdotum  omnia  ^ 


per  dubitationem  suam  quasi  tergum  in  Dei  faciein      f^^^  fuerant,  et  congregati  cum  senioribus,  conit/io 

niiserat,  quem  resurrexisse  minime  credebat,  el 

ideo  quem  amabat,  videndo  non  cognoscebal.  Non 

quo  juxta  haereticos  formam  Dominus  vultumque 

mutasset,  ut  pro  voluntate  diversus  ac  varius  vide- 

retur,  sed  quo  Maria  obslupefacta  erat  miraculo. 

Dicit  ei  Jesus  :  Mulier,  quid  ploras?  Quem  qweris  f 

Interrogatur  ab  ea  causa  doloris,  ul  augealur  de- 
aiderium  amoris ;  quatenus  cum  noniinavet  quem 
quaereret,  in  amore  ardentius  a^tuaret. 

Itla  existimans  quia  hortuiimus  esset,  dicit  ei : 
Domincj  si  tu  sustulisti  e«m,  dicito  mihi  ubi  posuisti 
eum,  ut  ego  eum  tollam. 

Forsiian  haBc  mulier  quae  Jesum  hortulanum  cre^ 


acceptOf  pecuniam  copiosam  dederuni  miUtibus,  di- 
centes  :  Dicite  quia  discipuli  ejus  nocte  venenint,  e( 
furati  sunt  eum  vobis  dormientibuSf  etsihocauditum 
fuerit  a  prceside,  nos  suadebimus  ei,  et  securos  m» 
faciemus. 

Si  audierit  praeses  quod  furtim  sublatum  sit  cor- 
pus,  suadebimus  ei  ne  quidquam  a  vobis  exigai  pro 
negligentia  custodiae.  [Hieron.]  0  stulta  insania ! 
dormien^es  testes  adhibes.  Si  dormierunt,  quomodo 
viderunt?  Si  non  viderunt,  quomodo  testes  sudi! 
Custodes  miraculum  confitentur.  Qui  autem  detwe 
runt  converti,  persistunt  in  malitia,  et  pecaniain 
quae  ad  usus  templi  data  fuerat ,  verlunt  in  reden- 


didit  errando,  non  erravit.  Nonne  enim  spiritualiter  ^  piionem  mendacii.  Omnes  ejpgo  qui  stipe  lempU  el 


hortulanus  erat,  qui  in  ejus  pectore  per  amons  sui 
semina  virtuium  virentia  plantabat?  Antequam 
Maria  diceretquem  quaerebat,  dixit :  Domine,  si  tu 
substulisti  e«m,  quia  vis  amoris  hoc  agere  solet  in 
animo,  ut  queni  ipse  semper  cogitat,  nuLlum  aliun) 
ignorare  credat. 

Dicit  ei  Jesus  :  Maria. 

Postquam  eam  appellavit  communi  vocabulo,  et 
agnitus  non  est,  vocat  eani  ex  nomine.  Ac  si  aperte 
dicat :  Recognosce  eum  a  quo  recognosceris. 

Conversa  Hlq,  dicit  ei :  Rabboni^  quod  diciturma^ 
gisur. 

Prius  conversa  corpore,  putavit  quod  non  erat  ; 
nunc  conversa  Qorde,  quoderat  agnovit.  [Adcust.] 
Nemo  calumnietur  mulieri  quod  hortulanum  dixerit  0 
Dominum,  et  Jesum  magistrum.  Ibi  enim  rogabat, 
hic  agnoscebat.  Ibi  honorabal  hominen^,  a  quo  be- 
neficium  postulabat,  hic  recolebat  doctorem,  a  quo 
discernere  humana  et  divina  discebat. 

Dicit  ei  Jesus  :  Noii  me  tangere.  Nondum^  enitn 
ascendi  ad  Patrem  meum. 

Sensus  est :  Quem  quseris  mortuum ,  viventem 
tangere  non  mereris.  Si  necdum  putas  me  ascen- 
disse  ad  Patrem,  sed  hominum  fraude  sublatum, 
meo  tactu  indigna  e&.  [Gregor.]  Hoc  dicebat,  ut 
spiritualiter  crederet  eum  regnare  cum  Patre.  Itle 
enim  Jesum  veraciter  langit,  qui  Patri  Fiiiuru  coae- 
temum  credit.  In  corde  etenim  Pauli  jani  ad  Patrem 
Jesus  ascenderat,  cum  idem  Paulus  diccbat  :  Qui 


his  quae  conferuntur  ad  usus  Ecclesiae,  abutuntm 
in  aliis  rebus^  quibus  suam  expleant  voluntaten, 
similes  sunt  Scribarum  et  sacerdotum  redimentiuD 
mendacium. 

At  illifacceptapecwiia,  fecerunt  sieut  erant  docti:^ 
migatum  est  verbum  \slud  apud  Judceos  usque  tn  ko- 
tfiernum  diem. 

[lliLARius.]  Pecunia  en\itur  a  custodibus  qui  oii- 
racula  viderant,  resurrectionis  sileDtium  et  fonl 
mendacium,  [quae  apud  Judaeos  perseverant,  ae  in 
Christum  credant.  Quia  ergo  in  pecuuia  scculi 
honor  est,  Christi  gloria  denegatur. 
4       212 

VeniiMaria  Magdalene  annuntians  discipulis^qm: 
Vidi  Dominumy  et  hwcdixit  mihi. 

[Gregor.]  Ecce  humani  generis  culpa  ibi  abscidi- 
tur,  unde  processit.  In  paradiso  mulier  viro  pr»- 
pinavit  mortem,  a  sepulcro  routier  viris  annuDtiit 
vitam.  Magnam  niisericordiam  Conditoris  nostri, 
fratres,  aspicere  debemus.  Alius  contra  proxinnm 
suum  in  malitia  crudelitatis  exarsit?  aspidat  htxs- 
nera  (Luc.  xxiv),  qui  in  ipso  mortis  ani«;ulo  ad  tits 
praemia  poenitendo  pervenit.  Alius  avaritiae  sestibss 
anhelans,  aliena  diripuit?  aspiciat  Zachaeum  {Iw 
xix),  qui  si  quid  alicui  abstulit,  quadruplnm  nAA- 
dit.  Alius  libidinis  igne  succensus,  camis  mumfi- 
tiam  perdidit?  aspiciat  Mariam  (Luc.  ix),  quae  in!« 
amoreni  carnis,  igne  divini  amoris  ei^coxit. 


S97 


IN  UNUM  EI  QUATUOR  LIBER  QUARTUS.  m 

CAPUT  CLXXY.  A  apparuit  Dominus,  quando  abiit  secum  mirans  quod 


M.  ? 

El  kcce  Jesus  oreurtit  ilHs^  dicen$  :  Avete.  llUe  au" 
lem  accesterunt,  et  tenuerunt  pedet  ejus^  et  adoravB' 
runt  eum, 

HiLARius,]  Dominus  mulierculis  per  angelum 
«Jhortatis^  occurrit,  ut  nuntiaturae  exspectantibus 
Uiscipulis  resurrectionem,  non  angeli  potius  quam 
Christi  OFe  loquerentur.  [Hieron.]  Qus  sic  curre- 
Lant,  merebantur  Dominum  habere  obviam,  et 
primae  audire,  avete,  ut  maledictum  Evae  in  multe- 
ribus  solveretur.  Istae  aecedunt  et  tenent  pedes  ejus. 
€aeterum  Ula  quae  quaerebat  viventem  cum  mortuis, 
et  nesciebatradbuc  eum  resurrexisse,  merilo  audit : 
N^flime  tan^ere. 

Tunc  ait  Hlis.  Jetus  :  IfoHte  timere, 

Et  in  Yeteri  et  in  Navo  Testameuto  est  hoc  obser- 
^andum,  quod  quando  apparuerit  aliqua  augustior 
visio,  primum  timor  pellatur,  utmente  placida  [plfi- 
cata]  audiatur  quod  dicifur. 

liCy  nuntiate  fralribus  meis,  ut  ^ant  in  Galilaam, 
ibi  me  videbunt, 

[Ambros.]  Non  in  Judaea  scilicet,  sedin  multltudine 
geutium.  Gratia  enim  de  Judaeis  transmigratura  ad 
gentes,  praecedii  viam  in  cordibusL  eorum  praepa- 
rando,  ibi  me  videbunt  in  membris  corpo^is  mei, 
quod  est  ecclesia.  Quia  constantiam  praedicandi  noa 
habet  inferior  sexus,  unde  mulieribus  in  Ecclesia, 


factum  fuerat.  Si  vero  Lucas  et  Joannes  non  duos, 
sed  eumdem  cursum  Petri  commemorant,  intelli* 
gendum  est  Petrum  primo  procumbentem  vidisse 
quod  Joannes  tacet.  Post  autem  ingressum  ante 
Joannem,  ut  diligeutius  interiora  dignosceret.  Quod 
si  ita  est,  quare  narrat  Lucas  tacito  Joanne  Petrum 
cucurrisse,  nisi  quia  forsan  illi  priiuilus  Maria  nun- 
tiaverat?Notandum  quia  praesertiiii  ab  hora  resur- 
rectionis  usque  ad  hunc  locum,  de  serie  historisB 
plurimum  dubitatum  est.  Hinc  Hieronymus  in  Mat- 
thaeum  :  i  Quod  diversa  tempora  mulierum  in  Evan* 
geliis  describuntur,  non  mendacii  signum  est,  ut 
impii  objiciunt ;  sed  sedulae  visitationis  oilicii,  dum 
crebro  abeunt  et  recurrunt,  et  non  patiuntur  a  se- 
''  puicro  Domini  diu  abesse  vel  longius.  i  Idem  ad, 
Ebidiam  in  libro  duodecimo  quaestionum  :  Vesper^ 
-autem  Sabbati,  ait  Matthaens,  et  csetera;  Marcus 
vero  :  Et  valde  mane  una  Sabbalorum  veniunt  ad 
monumentumj  orto  jam  sole.  c  Hujus  questionit 
duplex  est  solutio  :  aut  enim  non  recipimus  &larci 
testiroonium,  omnibqs  Graecise  libris  pene  hoc  capi- 
tulum  in  fine  non  habentibus,  aut  uterque  verum 
dixit.  Matthaeus,  quando  Dominus  surrexit,  id  est 
vespere  Sabbati ;  Marcus,  quando  eum  vidit  Maris 
Magdalene,  id  est,  mane^  ut  qui  vespere  juxta  Mat- 
thaeum  resiirrexerat,  mane  appareret  Mariae.  »  Am* 
brosius  in  expositione  Lucae  partibus  novissimis  : 
c  Non  vesperascente  die,  sed  noctis  vespere  Domi- 


docere  nequaquam  permittilur,  ideo  viris  oflicium     „„5  resurrexit.  Denique  Gracus  sermo  pro  vespero 


«vangelizandi  mandatur.   [Remig.1   Fratres  autem 
nuncupat,  quos  ante  etiam  servos  vocavit,  ut  et  per  • 
resurrectionem  eamdem  humanitatem  resumpsisse* 
et  illos  idem  sperare  doceat. 

L.  ''^  M.  =«*  R.  *« 

Qua  cum  abiissent,  nuntiaverunt  hfisc  omnia  iUis 
undecim  lugentibus  et  flentibus,  et  casteris  omnibus 
qui  cum  eo  fuerant.  Et  iUi  audientes  quijn  viveret,  et 
visus  esset  ab  eu,  non  crediderunt  eis. 

Et  visa  sunt  ante  iUos  sicut  deUramentunir  vffrb/t 
isia,  et  non  credebant  ets. 

LS39 
•       X 

[Beda.]  Sicut  muUer  quondam  prior  in  culpa  fuit. 


habet  sero.  Sero  autem  et  horam  significat  in  occasu 
diei,  et  cujusque  rei  tarditatem,  ut  si  dicas  *.  Sero 
venit,«id  est,  tarde.  Sic  ergo  Dominiis  non  vesper- 
tino  tempore  diei,  sed  sero,  id  est,  profunda  noctCi 
surrexit.  c  Unde  et  mulieres  ad  sepulcrum  acce- 
dendi  habent  facultatem,  jam  custodibus  quiescen- 
tibus,  et  ideo  magis  territis,  quod  usu  venit  somno 
excitis.  Id  etiam  principes  sacerdotum  nocte  confir- 
mant  esse  factum,  (sepulcri  diceiites  custodibus  : 
Dicite  tfuia  discivuU  ejus  nocte  veneruntf  ei  furati 
sunt  eum.  Mem  post  pauca  :  Ut  scias  nocte  factum, 
muiieres  aliae  sciunt,  aliae  nesciunt  resurrexisse 
Dominum.  Sciiini,  quaenoctibus  observaut;  nesciunt, 
quae  recesserunt.  Una  Maria  Magdalene  secundum 
ita  nunc  resurrectionem  prior  vidit.  Et  ne  perpe-  D  Joannem  nescit,  allera  Maria  Magdaliene  secundum 


tuum  opprobrium  apud  viros  sustineret,  sicut  tunc 
culpam  transfudit,  ita  ct  nunc  gratiam  nuuliavit. 
Quod  autem  discipuli  resurrectionem  tarde  credide- 
runt,  non  tam  illorum  iutirmitas  fuit,  quam  firmitas 
nostra.  Ipsa  namque  resurrectio  per  multa  argu- 
menta  eis  dubitantibus  monslrata  est.  Quxdum  nos 
legimus,  de  illorum  dubitatione  solidaiuur.  ULi.vero 
Lucas  ait  :  Petrus  autem  surgens,  ciuurrit  ad  mo~ 
nwtientum,  convenienter  potest  intelligi  quod,  post- 
quam  ipse  et  Joannes  redierunt  de  moni^ment^o  et 
crediderunt  Domjnum  esse  sublatum,  iterum  audito 
a  niulieribus  quod  vere  surrexii  Dominii^,  licet  aiiis 
apostolis  videi*etur  sicut  deliramentum,  quod  mu- 
\ieres  referebant,  solus  cucurrit  ilUic,  et  tunc  e' 


Matthaeum  scit.  Nam  eadem  et  ante  scire,  et  postea 
nescire  non  poluit;  Denique  alteram  esse  cognoscet. 
Illa  admittitur  pedes  Domini  tenere,  ista  prohibeiur. 
lila  angelum  videre  meruitt  haec  primo  cum  venit, 
neminem  vidit.  Illa  discipulis  Dominuni  resurrexisse 
niintiavit,  ista  raptum  esse.  Illa  gaudel,  haec  plorat« 
IIH  Christiis  occurrit^  haec  mortuum  querit.  AugiM 
stinus  De  concordia  evangeiistarum  :  Omnia  circa 
tempus  resurrectionis  facta  secundum  (»mnes  Evan- 
gelislas,  quemadmodum  pbtuerint  geri,  ordinemus« 
Omnes  consentiunt  diluculo  ventum  fuisse  ad  mo- 
numentum,  jam  factum  erat  quod  Matthaeus  com- 
memorat  de  terraemotu,  et  lapide  revoluto,  conterri-. 
tisqu^  custodibus.  Yenit  auteiu  Maria  Magdalen^ 


599  ZACHAHL€  CHRYSOPOLIlANl  EPISCOPI  ^ 

csleris  ferTentior.  Unde  Joaimes  de  ea  commemo-  a  <lum  est.  NuUatenus  enini  yidetur  increp9(io  referri 


rat,  tacitis  eis  quae  cum  ea  fuerunt.  Yidensque  la- 
pidem  sui)latum  antequam  diligentius  inspiceret, 
putavit  ablatum  corpus  Jesu.  Cucurrit  ergo  et  nun- 
tiavit  Pelro  et  Joanni.  At  ilii  venerunt,  et  sicuti 
Blaria  dixerat,  crediderunt  sublatum  esse  Doniinum. 
Unde  et  redierunt,  Maria  autem  stabat  ad  monu- 
incntum  foris  plorans,  id  est  ante  sepulcri  locum; 
ted  tamen  intra  spatium  quod  jam  ingressse  fuerant, 
hortus  quippe  iliic  erat.  Tunc  viderunt  angelum  se- 
dentem  a  dextris  super  lapidem,  de  quo  angelo 
.narrant  Matthaeus  et  Marcus,  Qui  angelus,  dum  io- 
queretur  eis,  Maria  (lens  inclinavit  se  in  monumeu' 
tum,  et  vidit  duos  angelos  secundum  Joannem  in 
albis  sedentes.  Postquam  autem  dixerunt  ei :  Mulier^ 


ad  Petrum,  qui  ipso  die  resurrectionis  Dominoni 
vidit,  et  nusquam  legitur  quin  poslea  finnlter  cie- 
deret  resuscitatum,  sed  illi  potius  increpantur,  qui 
tarde  credidenint  ut  Thomas.  Et  notandum  qui» 
sicut  Thonias  prx  caeteris  dubitavit,  ita  pnecxleris 
monetur  palpare  et  videre.  Petrus  singulariter  n^ 
gavit,  et  smgulariter  ei  Dominus  apparuit.  lia  llaria 
ubi  nec  per  angelos  credidit,  vehementer  iucreduia 
resurrectionis  exstitit,  et  ei  Dominussingulariterse 
manifestavit.  Graviora  siquidem  vulnera  majori  in- 
digent  medicina,  ut  ubi  abundavit  deliclum,  super- 
abundet  gratia.  Cum  Maria  ad  Petrum  et  Joaimem 
curreret,  utrum  aliae  mulieres  ad  aiios  disci]nlo& 
currerint,  et  statim  reversse  fuerint,  an  alicubi  cito 


quid  ploras?  dicit  eis  illa,  quia  tulerunt  Dominum  ^  Mariam  reversuram  exspectaverint,  iucertum  esl. 


meum^  et  nescio  ubi  posuerunt  eum,  Hic  intelligendi 
sunt  surrexisse  angeli ,  ut  etiam  stantes  vide- 
rentur,  sicut  ait  Lucas  :  Post  hwc  vidit  Jesum 
§tantem^  etc.  usque  illuc  :  Vade  autem  ad  fratres 
meost  etc.  Tunc  egressa  est  a  monumento,  hocj 
est,  ab  illo  loco,  ubi  erat  horti  spatium  ante  lapi- 
dem  effossum,  et  cum  illa  alise,  quas  secundum 
Marcum  iiivaserat  tremor.  Tunc  secundum  Mat- 
thaeum  Jesus  occurrit  illis,  dicens  :  Avete.  Sic  col- 
ligimus  et  angelorum  locutionem  bis  numero  eas 
habuisse,  et  bis  ipsius  Domini.  Semel  scilicet  quau- 
do  Maria  hortulanum  putavit,  et  nunc  iterum,  cum 
eis  occurrit  in  via,  ut  eas  ipsa  repetitione  firmaret, 
atque,  a  timore  recrearet.  Tunc  ait  illis  secundum 


Hoc  autem  cerio  certius  cst,  quia  Petro  et  JoaDne 
discedentibus  a  monumento,  dum  Maria  ibi  flent 
remaneret,  vidit  duos  angelos  ut  Joannes  comm^ 
morat :  et  conversa  retrorsum,  vidit  Dominam. 

CAPUT  CLXXVI. 

R254     r         540 
•      is.    Li* 

Post  heec  autem  duobus  ex  eis  ambnlantibus  ost» 
8us  est^  euntibus  hac  ipsa  die  in  castetlumy  qnadml 
in  spatio  sexaginta  stadiorum  ab  Jerusalem,  wmu 
Emmausy  et  ipsi  loquebatUur  ad  invicem  de  /its  om- 
nibus  qucB  acdderant. 

Narrant  Graeci  scriptores,  gigantem  Herculemuoo 
anhelitu  centum  viginti  quinque  passus  cucorrisse. 


1— T     -r -  O  ^  ^  fT 

Matthaeum  :  Nolite  timere.  Ite,  nuntiate  fratribus  ^  Quibus  expletis,  constitit,  et  a  slando,  hujusmodi 


meis,  ut  eant  in  Galilaam,  Yenit  ergo  Maria  Magda* 
lene  secundum  Joannem  annuntians  discipulis,  quia 
vidit  Dominum,  et  aliae  quae  cum  ea  erant,  quas 
Lucas  commemorat. »  Hucusque  Augustinus.  Cui  ergo 
visum  fuerit  quod  historiam  congnie  ordinaverit, 
praeoccupandi  et  recolendi  regulas  in  lectione  hujus 
operis  aptissime  asstignabit.  Yerumtamen  cum  Au- 
gus^inus  plurima  retractaverit,  et  nusquam  in  dictis 
suis,  ut  ipsemet  saepe  testatur,  polioribus  senlentiis 
pnejudicaverit,  non  irrationabiiiter  dici  potest  se- 
riem  histori»  in  hoc  opere  diligentius  esse  relatam. 
Yidetur  itaque,  ipso  diluculo,  cum  primum  mulieres 
ad  monumeiitum  venerint,  factum  esse  quod  Mat- 


spatium  stadium  vocavit.  Est  autem  sUdium  ocUTa 
pars  milliarii,  et  sexaginta  stadia  septem  conOciunl 
milliaria  ei  medietatem  octavi.  Qua;  in  summin 
redacta,  leucas  tres  conflciunt,  et  dodrantem  quar- 
t£.  Itaque  sexaginta  stadia,  septem  miliia  passuom 
et  quingentos  significant.  Quod  spalium  itineris 
bene  congruit  eis,  qui  de  morte  ac  sepultura  Saln- 
toris  certi,  dubii  de  resurrecUone  gradiebantur.  r^am 
resurrectionem  qiiae  post  septimam  Sabbati  facta 
est,  octavo  numero  contineri  quis  ambigit?  Disci- 
puli  ergo  qui  de  Domino  loquentes  incedebaDt, 
sextum  coepti  itineris  milliarium  compleverunt ;  quia 
}IIum  sine  querela  viventem  usque  ad  mortem,  quao 


thaeus  et  Marcus  devisione  et  allocutione  unius  an-  t)  sexta  Sabbati  subiit  pervenisse  dolcbant.  Comple- 


geli  referunt,  et  quod  Lucas  de  duobus  narrat.  Ubi 
autem  mulieres  recordatae  verborum  Domini,  rece- 
dunt  ab  angalis,  currentes  nuntiare  discipulis.Si  di- 
camus  quod  cum  aliqua  earum  credebant  resur- 
rexisse,  sed  Maria  non,  facile  solvitur  quaestio,  quae 
compulit  nonni|llos  fingere,  duas  commemorari 
Marias  Magdaknas.  Est  autem  similis  et  illa  quae- 
ttionis  solutio  :  Quo  ego  vado  scitis^  et  "viam  scitis. 
lUis  dixisse  Dominus  intelligitur  qui  sciebant,  et 
noQ  ne^ientibus,  inter  quos  erat  Philippus  cui 
dictum  est  :  Tanto  temport  vobitcum  sum^  et  non 
cognovistis  me?  I^m  postquam  discipulis  apparuit 
in  multis  argiim«ntis,  ubi  exprobravit  incredulitatem 
{Ihrum  9i  d^rUiam  fordis^  simili  modo  distinguen- 


verunt  el  septimum,  quia  hunc  in  sepulcro  qoie- 
visse  non  dubitabant.  Verum  octavufn  minimepere- 
gerunt,  quia  rcsurrectionis  glorlani  non  perfe^* 
credebant.  Enunaus  est  Nicopolis,  civitas  insignis 
Palaestina^,  quae  post  e^^pugnatiouem  Judsese,  sub 
Marco  Aurelio  Anlonio  principe  resUurata,  cihb 
statu  miitavit  et  nomen, 

Et  factum  est  dum  fabularentur  et  secum  gsffre- 
rentf  et  ipse  appropinquatis,  ibat  cutn  illis.  Ocii&  c»- 
iem  eorum  tenebantur^  ne  eum  agnoscerent. 

Fabularentur  accipe  pro  loquercntur.  Qutemni 
vero,  hoc  est,  inquirerent  Scripturas  Je  Cbrisio. 
[^EOA.]  Loquentes  de  se  Doroinus  appropinqnani 
comitatur,  ul  ct  fideip  rcsurreclionis  mcntibus  eo- 


«W  IN  UNUM  EX  ftUATUOR  LIBER  QUAATUS.  m 

ram  incendat,  et  quod  se  proHiiseral  (acturuni  im-  a  «am,  et  non  inventoeorpore  ejus,  venerunt  dieentsi  se 

etiam  tisionem  angelorum  vidisse^  qu(p  [qui]  dieunt 


pleat :  Vbi  snnt  duo  vel  tres  congregati  in  nomine 
meo^  jft  medio  eorum  ibi  sum  (Matth.  xviii).  Appa- 
niit  quidem,  sed  speciem  quam  recognoscerent,  non 
ostendit.  [GaEGOR.]  Sicut  ipsi  et  intus  amabant,  et 
tamen  dubitabant;  sic  et  ipse  Ibris  et  praesens 
adest,  et  quis  sit  non  ostendit.  De  se  ergo  loquen- 
libus  praesentiam  exhibet ;  sed  de  se  dubitantibus, 
speciem  cognitionis  aufert.  Hinc  AugusVmus  Pau- 
lino  episcopo  in  epistola  illa  :  Quod  de  perventione 
tam  prospera  fratris  et  compresbyteri  nostri  :  c  In^ 
quisitio  tua  solet  mulios  movere,  quomodo  Domi- 
lius  post  resurrectionem  quibusdam  utriusque  sexus 
bominibus  et  agiiilus  non  sit,  et  agnitus  sit.  Ubi 
primum  quseri  snlet,  iitrum  in  eis  corpore,  an  po- 


eum  viveref  et  abierunt  quidam  ex  nostris  ad  maim- 
menlum ,  et  iia  invenerunt  sicut  mulieres  diierunt , 
ipsum  vero  non  invenerunt, 

Ex  bac  etiara  serie  narrationis  attende  muli*;rcs 
Yisionem  angelocum  prius  vidisse,  deinde  Petruni  et 
loannera  ad  monumentum  cucurrlsse.  A  mulieribus 
itaque  visionem  refereiitibus  territi  fuerunt,  qui  de 
non  invento  corpore  plus  nioeslitiain  susceperimt , 
quam  de  nuntiata  resurrectione  gaudio  recreareu  - 
tur. 

Et  ipse  dixit  ad  eos :  0  stnUi  et  tardi  corde  ad  cre- 
dendum  in  omnibus  quce  loculi  sunt  propheio!.  ^onne 
luBC  oportuit  Christum  patij  et  ita  intrare  in  gtoriani 


tiiis  in  illorum  oculis  aliquid  factum  sit  quo  non  B  suam  ?  Et  incipiens  a  Moyse  et  omnibus  prophetis , 


possit  agnosci.  Legitur  enim  :  Tenebantur  oculi  eo- 
rttifi,  ne  agnoscerent  eum ;  et  alibi  aperle  dicitur  ; 
Apparuit  eis  in  alia  effigie,  Sed  cur  non  movet,  quod 
in  transfiguratione  ante  passionem ,  vultus  eju$ 
splendidus  fuit  ut  sol  :  et  post  resurrectionem  mo- 
yet,  aliquatenus  lineamenta  mutata  esse,  ut  uon 
possit  agnosci;  et  rursum  sicut  tunc  pristinum  co- 
lorem,  sicet  post  resurrectionem  pristina  lineamenta 
revocasse?  Illi  tres  discipuli,  ante  quorum  oculos 
transfiguratus  est  in  monte,  non  eum  agnoscerent, 
si  talis  ad  eos  aliunde  venisset.  Si  quis  juvenem  re- 
pente  videre^,  quem  nonnisi  infantulum  novissct, 
non  utique  agnosceret,  An  ad  lineainenta  muianda 
non  potest  celeriter  Dei  potestas,  quod  polest  per 
annorum  moras  hominis  a;tas?  ^ 

Et  ait  ad  illos  :  Qui  sunt  hi  sermones  quos  confer' 
tis  adinvic^m  ambulantes,  et  estis  tristes  ?  Et  respon- 
4ens  unus  cu\  nomen  Cleophas,  dixit  ei :  Tu  solus  pe* 
regrinus  es  in  Jerusalemy  et  non  cognovisti  quce  facta 
sunt  in  itla  his  diebus  ?  Quibus  illc  dixit :  Quai  ?  Et 
dixemnt  de  Jesu  NazarenOy  qui  fuit  vir  propheta,  po^ 
,  lens  in  opere  et  sermone  coram  Deo  et  omni  populo, 
et  quomodo  eum  tradider%nt  summi  sacerdotes  et  prin- 
cipes  nostri  in  damnationem  mortis ,  et  crucifixerunt 
fum.  Nos  autem  sperabamus  quia  ipse  esset  redemptu^ 
rus  IsraeL 

[  Beda.]  Socius  Cleophae  vocabatur  Amaon,  teste 
Ambrosio  in  Lucam.  Peregrinum  putant  quem  non 


interpretabatur  illis  in  omnibm  Scripturis  quoe  de  ipso 
erant. 

Hic  gemina  nos  buniiliandi  necessitas  incumbit, 
qui  nec  in  Scripturis  quantum  oportet  edocti,  ncc 
adimplenda  qua;  novimus,  quantuin  decet  sumus  in- 
tenti.  Nain  si  Moyses  et  prophetae  de  Christo  loculi 
sunt,  et  eum  per  passionem  gloriam  intralurum  prse- 
dixerunt,  quomodo  gloriatur  se  essc  Cbristianuni » 
qui  neque  Scripturas  quantum  ad  Chrislum  perli- 
nent,  invesligat,  neque  gloriam  quam  cum  Christo 
haber€  cupit,  per  passiones  allingere  desidcrat? 

Et  appropinquaverunt  castello  quo  ibant ,  et  ipse 
finxit  se  longius  ire:  et  coegerunt  illum,  dicentes: 
Mane  nobiscumy  quoniam  advesperascit ,  et  declinata 
estjam  dies.  Et  intravit  cum  itlis. 

[Gregor.]  Scripturae  sacra  mydleria  quse  de  se 
erant,  illis  duobus  Dominus  aperuit,  et  tainen  quia 
adhuc  in  eorum  cordibus  pcregriuus  erat,  a  fide  irc 
se  longius  finxil.  Fingere  iiamquc  componere  dici- 
mus,  Unde  et  compositores  hili ,  figulos  vocamus. 
Nihil  ergo  simplex  veritas  per  duplicitatem  fecil,  scd 
talem  eis  se  exhibuit  corpore,  qnalis  apud  illos  erat 
in  mente.  Probandi  crant,  si  hunc  queui  nondum  ut 
Deum  diligebanl,  sallem  ut  percgrinum  diligerent. 
Et  quia  extranei  a  charitate  esse  non  poterant  bi , 
cum  quibus  verilas  gradiebalur,  eum  ad  hospilium 
ut  peregrinum  vocant,  imo  coegenint  eum,  ex  quo 
colligilur,  quia  peregrini  non  soluiu  iiivitandi  sunt. 


agnoscunt ,  et  vere  peregrinus  erat  eis ,  a  quoruin  jv  sed  eliam  ad  hospitium  trahendi 


fragilitate  per  gloriam  resurrectionis  jam  longe  sta- 
bat,  a  quorum  fide  resurrectionis  ejus  nescia,  extra- 
neus  manebat.  Prophetam  quippe  et  magnum  faten- 
tur,  sed  Filium  Dei  tacent,  vel  quia  id  nondum  per-» 
fecte  credunt,  vel  et  si  credant,  timent  tradi  in  ma- 
niis  Jud^eonim,  nescientes  cum  quo  loquuntur. 
Qaodammodo  etiam  redarguunt  seipsos,  quod  in 
illo  redemptionem  speraverint,  quem  mortuum  vi- 
derant,  nec  resurrecturum  videbant.  Et  roaxime  do* 
lebant  eum  siue  culpa  occisum ,  quem  inuocentem 
noYerant,  et  ex  boc  tristes  incedebant. 

Ei  nun^  super  omnia  tertia  dies  est  hodie  quod  hcee 
facta  $unt.  Sed  $$  mulieres  qucedam  ex  nostris  ter- 
f iMjTttfit  nos ,  quai  anle  lucem  fuerunt  ad  monumen-' 


Et  factum  est  dum  recumberet  cum  iltis ,  accepit 
panem  et  benedixit  ac  fregit ,  et  porrigebat  illis ,  et 
aperti  sunt  oculi  eorum ,  et  ccgnoverunt  eum ,  et  ipse 
evanuit  ex  ocutis  eorum. 

Deum  quem  in  exposiiione  Scriplurae  non  cogno- 
vcrunt,  in  panis  fractione  cognosciint ;  audiendo  il- 
lumiuati  non  suiit,  sed  faciendo,  quia  scriptura  est: 
Non  auditores  legis  justi  sunt  apud  Deum^  sed  facto- 
res  (Rom.  ii).  Qui  ergo  vult  aiidila  intelligere,  fe- 
stinet  jam  intellecta  opere  implere.  Subtrahitur  car- 
nalibus  oculis  species  iufirroitatis.  ut  mentibus  iii- 
cipiat  apparere  gloria  resurrectionis.  Uiide  subdi- 
tur: 

Et  dixerunt  ad  invicem :  Nonnc  cor  ncstrum  ardens 


m 


ZACHARlyE  CriMSOPOUTAW  EPISCOPV 


•04 


,tattnnobh,dumlopuerelafmvia,etapeTiretno.A     Et  disit  eU:  QM  turbati  eetis ,  et  copUOm» 

aseendunt  in  corda  vestraf 


ei$  Scripturas  ? 

[|Beda.]  Exaudito  serinone  Domini,  cor  prius  tor^ 
pore  incredulitalis  el  timoris  frigidum ,  igne  Spi- 
ritus  sancti  est  accensum,  ut  supemo  desiderio 
ardeat,  el  ad  credendam  verilatem  se  eitendat. 
Quot  praeceptis  insiruitur  homo ,  quasi  tot  facibus 
inflanimatur.  Verumtamen  non  cognoverunt  eum 
donec  in  fract|one  panis.  Ceiti  mysterii  causa  est 
facium,  ut  eis  in  illo  efligies  ostenderetur,  quam  non 
cognoscerent,  nisi  in  fractione  panis,  nec  quisquam 
6e  CLrislum  agnovisse  arbilretur,  si  ejus  corporis 
particeps  non  est ,  quod  est  Ecclesi».  Cujus  unita- 
tem  in  sacramento  panis  commendat  Apostolus,  di- 
cens:  Vnus  paniSyUnum  ci^rpu$,muUi  sumus  (I Cor.  x). 
Tunc  enim  Cbristum  vere  cognoscimus,  cum  per  sa-  ^ 
cranientum  Ecclesiae  eum  pro  nobis  mortuum  esse 
el  rcvixisse  fideliter  intelligimus.  Non  incongnien- 
lcr  accipimus  hoc  impedimentum  in  oculis  eorum 
a  Satana  venisse,  ne  agnosceretur  Jesus,  sed  tamen 
a  Christo  facta  est  permissio  usque  ad  panem,  ut 
tunc  inleiligatur  a  nobis  removeri  impedimentum 
inimici,  cum  in  Ecclesia  digne  intelligimus  myste- 
rium  sacramenti  corporis  et  saiiguinis  Domini. 

Et  surgentes,  eademhora  regressisunt  in  lerusalem. 
Et  invenerunt  congregatos  undecim  et  eos  qutcum  ipsis 
erant ,  dicentes  quod  resurrexit  Domiuus  vere,  et  ap- 
varuit  Simoni.  Et  ipsi  narrabant  quos  gesta  erant  in 
via,  et  quomodo  cognoverunt  eum  in  fractione  panis^ 
nec  itlis  crediderunt, 

Notandum  quia  aliqui  fuerunt  ibi,  qui  non  credi- 
derunt  illis  duobus ;  sed  hi  quibus  Dominus  jam  ap- 
paruerat ,  profecto  crediderunt  eis.  Sicut  ex  mulie- 
ribus  Harise  Magdalenae,  ita  ex  viris  Petro  visus  esi 
priino.  Quod  et  si  non  dicat  Evangelista  quando  vel 
ubi  factuni  est  tamen  quia  factum  sit  non  tacet^ 
CAPUT  CLXXVIl. 

Lm     4        215 
•      IX    A  ^ 

Cum  hnsc  autem  hquunturj  A.  cum  esset  sero  die 

iUo  una  Sabbatomm,  et  fores  essent  clauscey  ubi  erant 

discipuli  propter  metum  Judasorum^  A.  L.  venii  Jesus 

et  stetit  in  medio  discipuloruin^  et  dicit  illis :  Pax  vo- 

bis.  L.  Ego  sum^  nolite  limere. 


Cogitationes  illae  non  desuper  descendenuit,  ted 
de  imo  corde  ascenderunt ,  sicut  herba  mala  da 
terra.  Fidem  quam  in  vobis  plantavi,  exige;  quod 
ex  Yobis  orturo  est  condemno.  Si  non  est  TeriUs  re- 
sorrectionis,  peraitus  est  fructus  pas^ionis. 

Videte  manus  meas  et  pedes,  quia  ipu  9gQ  «ub. 
Palpate  et  videU ,  quia  spiritus  camm  el.  ok4L  m 
habetf  sicut  me  videtis  habere, 

h.  A. 

Et  cum  hmc  dixisset,  osUndit  eis  mamt§  ei  peda 
et  latus. 

[August.-Beda.]  Ad  dubitantium  corda  SMa&da, 
vulnerum  sunt  servata  vestigia.  Multis  itaque  docii- 
mcntis  persuadet  resurrectionem ,  praebendo  seel 
pculis  videndum  et  manibus  conlrectandum.  Qai 
dum  palpanda  ossa  carnemque  monstrat,  staturo 
guae  vel  nostrse  resurrectionis  significat^  iq  qua  cor- 
pus  noslrum  et  subtile  erit  per  effeclum  spiritualis 
polenlia; ,  et  palpabile  per  verilptem  naturae.  tndc 
B.  Job :  Et  rursus  circumdabor  pelle  mea,  et  in  cane 
mea  videbo  Deum  {Job  xix).  El  sci^ndum  quia  sic- 
ut  discipulis  dignatus  est  Dominus  pandere  loca 
clavorumet  lanceae,  ita  in  die  judicii  monstraWtrt 
eadem  indicia  suae  passionis.,  et  ipsam  pariter  cni- 
cem,  ut  confundat  superboi:uni  infi^eliutem.  eb 
roultas  quippe  causas  voluil  cicatrices  in  corpore 
suo  remanere.  Prima  causa  Ciiit,  ut  astruerel  disci- 
C  pulis  fidem  sua  resurreclionis.  Secunda.  ut  Pairi 
pro  nobis  supplicans,  quale  gcnus  mortis  pcrtuleTii 
pro  bomine,  semper  ostendat.  Tertia,  ut  miserioor- 
diam  suam  nobis  innovaret.talibus  indiciis.  Quarta, 
ut  in  diejudicii  ostendat,  perfidis,  qoam  justc  dam- 
nari  debeant  in  ignibus  alerjftis.  5i  quis  miles  Ibr- 
^issimus,  jubente  suo  rege ,  pro  salule  sua  gentis 
hostem  interficeret,  multis  vulneribus  accepCis,  ei 
^polia  suae  gentis  reportjiret  ab  hoste  superato,  ct 
interrogaretur  a  medico,  an  ita  vellet  corari  ut  ve- 
stigia  vulnerum  nuUa  apparerent,  an  ita  potius ,  m 
cicatrices  remanerent  sine  aliqua  deformitate ;  ipse 
r^sponderet  se  velle  sanaii ,  ita  ut  in  eo  maiiereDt 
signa  triumphi,  si  hoc  absqoe  corporis  deformitate 


,   .  .  posset  fieri.  Sic  profecto  fecit  Dominus^  Non  cfgo 

[  AwcsT.]  Moli  corporis  ubi  d.y.nilas  erat ,  osUa  p  ^  i,„potemia  curandi  cicatrices:servaTil,sed  ut  per- 

peluum  victoriae  suae  circumferret  triumphum. 


clausa  non  obsliterunt.  Et  procul  dubio  inteliigen- 
diim  est,  quod  inde  Thomas  exierat,  antequam  Dor 
minus  apparuisset  aliis. 

Conturbati  vevo  et  contertiti^  existimabant  se  spi- 
ritum  videre. 

[Ambr.]  Credebant  apostoli,  sed  tamen  turbantur 
primo,  quia  paucorum  opinionem  sentenlia  majoris 
pariis  excludit.  Denique  quia  Petrus,  et  si  crederet 
resuscitatum,  turbari  potuit,  quod  clausis  osliis  Do- 
minus  cum  corpore  se  improvisoa  infuderit  [  Beda.] 
Putant  ergo  se  spiritum  videre,  non  carnem.  Quia 
nondum  credunt  vel  tertio  die  potuisse  veram  car- 
nem  de  sepulcro  resurgere,  vel  resu&citatam  clausis 
^nuis  ad  eos  possc  penetrare. 


Adhuc  autem  illis  non  credentibus ,  ef  miramtAu 
prcB  gaudio,  dixit :  Habetis  hic  aliquid  qmod  nuMfa- 
ceturfAt  ilti  obtulerunt  ei  partem  ptsctt  astt  fC  /*- 
vum  metlis.  Et  cum  mandncasut  eoram  €st,  anuBs 
reliquias,  dedit  illis. 

Pie  sentiendumest  quia  post  resuraectionem  D»- 
mini  cibi,  quos  sumpsiti  nuUam  saginae  adjouientiin 
ei  praebuerunt;  sed  quoraodo  in  ignem  missa  aqsa 
absumitur,  ita  mox  comesti ,  spirituali  ejos  nrtfite 
sunt  absumpti.  Profecto  non  indiguit  cibo  post  re- 
surrectionem,  sicut  ncc  nos  indigebimus,  sed  vcrw 


605  IN  mm  EX  QUATUOIi  LIBER  QUARTUS.  60S 

vUani  ▼oluii  osteBdere,  non  imaginariam.  Aliter  A  eliam  a  Palre  Filium,  juxta  natnrara  divinam  po* 


enim  absorbet  aquam  terra  sitiens ,  aliter  exsiccat 
solis  radius  candens.  Illa  absorbet  indigentia ,  isle 
exsiccat  potentia.  [Gregor.]  Piscis  asaus  signiUcat 
mediatorem  nostrum,  qui  iatere  dignatusest  in  aquis 
huioani  generis,  et  capi  voluit  laiqueo  mortis,  et  as- 
sari  tribulatione  passionis.  Sed  qui  piscis  a&siis  fuit 
■n  passione ,  favus  roellis  exstitit  in  resurre^^tione. 
Favus  est  mel  in  cera,  id  est,  dulcedo  divinitatis  in 
humanitate.  In  cibo  suo  pisci  asso  conjitngere  fa- 
vum  noluit;  quia  illost  in  suo  corpctre  ad  aeternam 
requiem  suseipit,  qui  cum  hic  tribiilationes  sentiunt, 
ab  amore  internae  dulcedinis  non  recedunt.  Qiii  hic 
pro  Deo  quasi  piscis  assantur,  iilic  quasi  favo  veri^ 
dulcedine  saiiabuntur. 


L. 


543 

X 


Et  dixit  ad  eos :  H(vc  sunt  verba  quce  loeutus  sum 
ad  vos,  cum  adhuc  essem  vobiscum,  quonium  necesse^ 
est  intpleri  omnia  quce  scripta  suut  in  iege  Moysi  et 
prophetis  et  psalmis  de  me. 

[Beda.]  Cum  adiiuc  essem  vobiscum,  subaiidis  in 
carne  mortali,  locutus  sum  verba  /i/pr,  sciiicet,  quo- 
niam  necesse  est  impleri  quce  scripia  sunt  de  me.  Vide 
quomodo  tulit  Dominus  omnes  aml)ages.  Visus  cst, 
tactus  est,  manducavit,  Scripturas  proposuit  et  ex- 
posuit. 

Tnnc  apeniit  illis  sensum  vl  intelUgerent  ScrfptU" 
ras.  Et  dixit  eis :  Quoniam  sic  scriptum  est ,  et  sio 
spartebat  Christum  pati,  et  resurgere  a  mortuis  die 


test  intelligi :  eo  enim  modo  a  Paire  Filius  mittitur. 
quo  generatur.  Si  enim  missio  solummodo  incarna  • 
tio  deberet  inteliigi,  nullo  modo  Spiritus  sanclus  di^ 
ceretur  mitti ,  qui  nequaquam  incamatus  est.  Sed 
ejus  missio,  ipsa  processio  esl  a  Palre  et  Filio.  Sic- 
ut  itaque  Spiritus  inilti  dicitur  qui  procedil,  ita 
Filius  qui  generatur. 
Hoc  cum  dixisset,  insufflavk  et  dixit  eh: 

A.  '.•'^M.  ^«» 

Aceipite  Spiritum  sancti^jn  :quorum  remiseriiis  ^Hf^ 
cata  remittunlur  eis  ,  et  quorum  retii{ueritis,  ret^nSe^ 
sunt. 

[AiT.usT.]  Insufllando  significavil  Spiritum  sanT 
5  ctum  non  Palris  solins  csse  Spiriltim,  sed  et  suuni. 
Ecclesisp  cliaritas  |ii«  per  Spiriluin  sanctuni  difliin-: 
ditiir  incordibusnostris,  parlicipunisuorum  peccala 
dimittit;  eorum  autcm  qiiia  non  ejus  sunl  parlicipos, 
tenct.  [Gregob.]  Et  ideo  posleaquaui  dixit :  Acci- 
pite  Spirilum  sanctum,  conlinuo  de  peccatoruin  rr- 
missione  ac  retentione  subjecit.  In  terra  qiiidem  iiiiti 
tur  spiritus,  ut  diligatur  proximus;  et  cocto  autem, 
ut  diligatur  F^us :  et  sicut  una  est  charitns  et  duo 
prsecepta ,  ita  unus  est  Spiritus  et  duo  data.  Ante 
tamen  discipulorum  mentibus  inerat  Spiritus  san- 
ctus  ad  fidem,  sed  non  ita  manifeste  ut  pbst  resur* 
rectionem.  Unde  illud  :  Nondum  erat  Spiritus  datus^ 
quia  Jesus  nondum  erat  glorificatus  ^Joan.  vii).  Undo 
et  per  Moysen  dicitur :  Suxerunt  mel  de  petra ,  ei 


tertia,  et  prcedicari  in  nmine  ejus  ptBnitentiam  et  re-  P  oleum  de  firma  petra  (Deut.  xxxii).  Nihil  tale  juxta 

missionem  peiccatorum  in  omnes  gentes ,  incipiens  ab 

Bierosolgma. 

Commendata  sui  corporis  veritate,  commendat 
unitatem  Ecclesiae,  vuU  pr^dicari  pocnitentiam  et 
rcniissiouem  peccatorum  in  omnes  gentes,  ita  ut 
pnedicaturi  inciperent  ab  Hierosolymis,  non  solum- 
iDodo  praedicantes  Judasis,  sed  etiam  praedicatio  exr- 
ienderetur  ad  gent  um  errores. 

Yos  autem  estis  testes  horum,  et  ego  mitto  pramts* 
sum  Patris  mei  in  vos. 

Vos  qui  vidistis  et  audistis  horum  qnse  praedi^ 
canda  sunt,  testes  estis,  et  ut  sufficiatis  ad  testan- 
duro,  mittam  vobis  promissum  Patris ,  id  est ,  gra- 
tiam  Spiritus  sancti. 


A. 


2U 

x 


Gavisi  sunt  ergo  discipuli  viso  Domino.  Dixit  e^^tjo 
eis  iterum :  Pax  vobis. 

[  AuGDST.]  Pacem  oflert,  qui  propter  pacem  vene- 
rat.  Iteratio  confirmatio  est.  Dat  enim  pacem  .siiper 
pacem,  sicut  promisit  per  prophetam  {Isai.  xxvii). 
Vel  ideo  iterat,  ut  monstret  pacificata  per  suum  san- 
guinem,  quae  in  ccclo  et  quse  in  terra. 

Sicul  misit  me  Pater^  et  ego  mitto  vos. 

[Gregor.]  Sicut  misit  me  Pater  Deus  Deum,  et  ego 
xniito  vos  homo  homines.  Paler  amando  Filium,  mi- 
sit  euro  pati ;  et  Dominus  amans  apostolos ,  misit 
^ps  nuii  ad  mundi  gaudium,  sed  ad  passjonem.  Mitti 


historiam  legitur,  si  tota  series  Veteris  Testamenti 
recenseatur.  Sed  quia  juxta  Paulum :  fietra  erat  Chri- 
stus  (/  Cor,  x),  mel  de  petra  suxerunt,  qui  Rc- 
deniptoris  miracula  yiderunt;  oleum  vero  de  finna 
petra,  qui  post  resurrectionem  ejus.  eflusione  sancti 
Spiritus  ungi  meruerunt.  In  llrma  peira  dedit  meL 
€um  adhuc  esset  mortalis ;  firma  vero  petra  oleuQ 
fudit,cum  post  resurrectionem  fuit  impassibihs. 

CAPUT  CLXXYIII. 

A316 
•         X 

Thomas  a^tem  unus  ex  duodecim ,  qui  dicitur  Dt- 
dymus,  non  erant  cum  «ts  quando.  venit  Jesujs.  Dixe^ 
runt  ergo  alii  discipuU:  Vidimus  Dominum,  lUe  a«f- 
^  tem  dixit  eis :  Nisi  videro  in  manibus  ejus  /ixurant 
clavorum,  et  mitlam  digitum.  meum  in  locum  cla- 
uorumy  el  mittam  manum  meam  in  latus  ejus ,  non 
credam, 

Non  casu ,  sed  divina  dispensatione  gestum  est, 
ut  ille  discipulus  tunc  deesset,  post  aulem  dubilans 
palparet ,  et  palpans  crederet.  Phis  enim  nobis  in- 
fidefitas  Thomae  ad  fidem  profuit ,  quam  fides  cre- 
dentium ;  quia ,  dum  ad  iidem  palpando  reducitur^ 
nostra  mens  in  fide  solidatur. 

M.  ^/J  R.  '" 

E^  post  dies  ocio  iterum  erant  discipuU  ejus  intuSf 
et  Thomas  cum  eis.  Venit  Jesus^  jamtis  datwti.,  e7 
stetit  in  medio,  et  dixil:  Pax  vobis  Deindedicit  T/te"^. 


607  ZAGHARUE  GHRYSOPOLITANI  EPfSGOPI 

tnar ;  Infer  di§ttum  tuum  huc^  et  vide  maiui  mea$^  et  A  GAPUT  CLXXIX. 


affer  manum  tuam ,  et  mitte  in  latus  meum «  et  noli 
e$ie  incredulus^  sed  pdelie. 

Corpus  Domiai  intnivit  ad  discipulos,  januis  clau^ 
sis,  quod  per  nativitatem  clauso  exiit  utero  virgif 
nis.  Nee  mirum  si  in  aetemum  victurus,  ad  disci-^ 
pulos  intravil,  qui  moriturus  clauso  virgiois  utero 
exivit.  Duo  mira  juita  humanam  rationemsibi  valde 
contrarra  Dominus  ostendit,  dum  post  resurrectio- 
nem  suam  corpus  suum  incorrupiibile  et  palpabile 
demonstravit.  Nam  et  corrumpi  necesse  est  quod 
palpatur,  et  palpari  non  potest  quod  non  corrum- 
pitur.  Sedmiro  modo  Rcdeniptor  nostermonstrando 
86  incorruptibilem  apparuit,  ut  nos  inviiaret  ad 
prsemiuro,  et  palpabilem  se  prasbuit  ut  formaret  ad 
fidem,  deroonstrans  corpus  suumet  ejusdem  natune 
esse  et  alterius  glorix. 

Divinum  faetum  non  e$t  mirabile  muUum^ 
Si  ratione  capi  queat,  aut  ratione  probari, 
Nec  fidei  meritit  est  congrua  vis  rationis. 


A. 


218 

X 


Respondit  Thomas  et  dixit  ei ;  Dominus  meus  et 
Deus  meus. 

[AuGcsT.]  Videbat  hominem  et  tangebat  et  eon- 
fltebatur  Deum,  quem  non  videbat  neque  tangebat. 

Dicit  ei  Jesus :  Quia-  ndisti  me,  Thoma^  credidisti. 

Aliud  vidit,  et  aiiud  credidit.  Hominem  vidit,  et 
Dcum  confeasus  est.  Non  ait :  tetigisti,  sed  :  vidisti. 


Ali%   j       50 
•      IX      Ju» 

Postea  manifestavit  se  iterum  J^sus  ad  mare  Tibe' 
fiadisy  manifestavit  autem  sic:  Erant  simul  Stmoa 
Petrus  et  Thomas,  qui  dicitur  Didymus,  et  Natke-^ 
nael^  qui  erat  a  Cana  GalHceos,  et  filii  Zebedceiy  et 
alii  ex  discipulis  ejus  dtio,  Dicit  eis  Simon  Petrus : 
Vado  piscari.  DicunJt  ei :  Venimus  et  nos  tecum, 
Exierunt  et  ascenderunt  ts  navem,  et  illa  nccte  nikii 
prendiderunt,  Mane  autem  jam  faelOy  stelit  Jesus  ti 
littore,  NoH  tamen  eognoverunt  disciputi  quia  Jesus 
est,  Dicit  ergo  ei$  Jesus  :  Pueri,  nunquid  fmlnuntO' 
rium  habetis  ?  Re$pond(irunt  ei :  Non,  Diiit  eis  : 
Mittite  in  dexteram  navigii  rete^  et  invenietis.  Mise- 
B  runt  ergo,  et  jam  non  vatebant  Ulud  trahere  a  multi- 
tudine  pisdum. 

[Gr£GOR.]  Siiie  peccato  manserunt  Pelnf^  et  filii 
Zebedaei  piscatores  post  conversionem.  Matihxos 
vero  ad  telonii  negotium  non  rediit.  Sunt  enim  d6- 
gotia,  quae  sine  peccatis  aut  vix  aut  nullatenus 
esse  possunt.  [August.]  Ilii  autem  nunquam  prohi- 
biti  fuerunt  arte  sua  iicita  victum  quaerere  a  popu- 
lis,  sui  integritate  servata,  cum  unde  viverent  noa 
haberent.  Et  sic  eis  laboraniibus  adjecil  Deus  nc- 
cessaria  quae  promiserat,  primum  quaerentibus  re- 
gnum  Dei  etjustitiamejus :  nam  quis  aliispisces  qui 
caperentur,  apposuit?  Quinon  ob  aliud  credendas 
esteis  ingessissepenuriam  qua  compellerentur  ire 
piscatum,  nisi  dispositum  volens  exhibere  miraciH 


Quia  generalls  quodammodo  sensus  est  visus.  Nam  ^  lum,  ut  simul  el  praedicatores  Evangelii  sui  pascc- 


per  altos  quatuor  nominari  solet,  ut  cum  dicimus, 
audi  et  vide,  quam  bene  sonet,  olfac  et  vide  quam 
bene  oleat,  gusta  et  vide  quam  bene  sapial,  tange 
et  vide  quam  l)ene  caleat.  Und^  et  hic  Dominus  in- 
qait  :  infer  digitum  tuum  huc  et  vide  manus  mea$, 
hoc  est :  tange  et  vide.  Vidit  ergo  sive  solummodo 
intuendo,  sive  etiam  tangendo,  dici  enim  potest, 
non  ausum  tune  fuisse  discipulum  tangere  Domi* 
num.  Non  enim  scriptum  est :  tetigit  Thomas,  sed  ; 
quia  vidit,  credidit. 

Beati  qui  non  viderpfnt^  et  crediderunt. 

Commendat  fidem  gentium,  sed  praeteriti  tempo- 
ris  usus  est  verbis,  ut  ille  qui  id  quod  erat  futurum, 
in  sua  noverat  praedestinatione  jam  factum.  Scien-  j^ 
dum  est,  illum  vere  credere,  qui  fidem  complet 
opere.  De  his  autem  qui  fidem  nomine  tenus  reti-^ 
nent,PauIu8  dicit :  Confitentur  se  noeseDeum,  factis 
autem  negant  (Tit.  i).  Et  Jacobus:  Fides  sine  operi-^ 
bus  mortua  est  [Jac.  ii). 

Mnlta  quidem  et  alia  $igna  fecit  Je$u$  in  conspectu 
discipulorum  suorum^  quce  non  $unt  $cripta  in  libro 
hoc.  Hcec  aulem  $cripta  $unt,  ut  credati$  quia  Jc$us 
e$t  Chri$tu$  FUiu$  Dei,  et  ut  credente$,  vitam  habea-^ 
ti$  ffi  noititfi^  eju$. 

Quasi  finem  libri  ponit  evangelista,  ad  magn 'i^ 
eoittmendationem  saeramenti  secutae  narraticnls» 
faciens  ei  quodammodo  eminentiorem  locum. 


ret,  et  ipsum  Evangelium  tanto  sacraroento,  qood 
erat  de  numero  piscium  commendaturus,  augerct. 
Septem  discipuli  qui  in  ista  piseatione  fuerunt,  &- 
nem  temporis  quod  septem  diebus  volvitur,  signifi* 
cant.  [Gregor.]  Quxrietiamsolet  [potest]  curDoiDi* 
nusdiscipulis  in  mari  laborantibus  post  resurrectio- 
nem  suam  in  iittore  stetit,  qui  ante  resurrectioneiR 
coram  eis  super  mare  ambulavit ;  sed  mare  signifi- 
cat  praesens  saeculum,  in  quo  adhuc  discipuii  labo- 
rabant  ;  soliditas  autem  littoris,  perpetuitatm 
quietis  in  qua  jam  Dominus  erat.  Bis  in  ETangeU 
legitur  Dominum  jussisse  retia  mitti  ad  pisGandum, 
ante  passionem  et  post.  Sed  ante,  utrum  in  dextn 
vel  sinistra,  non  jubet.  In  illa  piscatione  prae  muUi- 
tudine  piscium  retia  multa  sunt,  in  ista  non.  Ergo 
illa  piscatio  praesentem  Ecclesiam  significavit,  boms 
et  malos  colUgentem.  Hasc  autem  piscatio  significat 
solam  Ecclesiam  electorum,  quae  nuUis  haeresibos 
scinditur,in  continua  pacesui  auctorisrcquiescew- 
[AuGusT.]Quidestautem,  quod  discipoli  rete  noa 
valebant  trahere,  nisi  quia  illi  qui  pertinent  ad  re- 
surrectionem,  ct  ponendi  sunt  ad  dexteram,  »01 
apparebunt  nisi  cum  resurgent?  Hos  enim  habci 
Ecclesia  post  finem  vitae  latentes  in  somno  pacij 
Telut  in  profuttdp,  donec  appareantin  litt^re,  id  e^ 
iu  saeculi  fine. 

A. 

Dtcit  ergo  di$ciputus  iUe  qum  diUgekat  Jew 


X 


609  IN  UNUM  fil  OUAtUOR  LIBER  QUARTUS.  610 

Petro :  Damnms  M,  Simon  Petrus,  cum  audisset  A  roinatur  propter  fidem  utriusqne  populi.  Qulnqua 
guia   Dominus  est^  tunica 


Dcminus  esl,  tunica  sueeiftxit  se  :  erat  enim 
nudus;  et  misit  se  in  mare,  AIH  autem  discifmli  no- 
vigio  venerunt.  Non  emm  tonge  erant  a  terra,  sed 
quasi  cubitis  ducentis,  trahentes  tete  piscium. 

Quod  alibi  duabus  naTiculis  propter  circumcisio- 
nem  el  praeputium,  hoc  in  isto  loco  ducentis  cu- 
bit.is  existimo  figuratum,  propter  utriusque  generis 
electos,  circumcisionis  eipraeputii,  tanquam  centum 
ac  centum ;  quia  de  sinistra  centenarii  numerus  ad 
dexieram  Iransit. 

A221     f        341 
•       IT        Mum 

Vt  ergo  descenderunt  in  terram,  viderunt  prunas 
pasitas  et  friscem  superpositum  et  panem.  Dicit  ei  Je- 
9UM :  Afferte  de  piscibus  quos  prendidistis  nune. 

Non  est  intelligendum  :  etiam  panem  fuisse  su- 
perpositumprunis :  sedviderunt;  subaudie^dum est : 
ita.  Yiderunt  prunaspositaset  piscem  superpositum, 
Viderunt  et  panem. 

Am    r        50 

Aseendit  Simon  Petrus,  et  traxit  rete  tn  terram^ 
pUnum  magnis  piscibus  cenlum  quinquaginta  tribus. 
Et  cum  tanti  essent^  non  est  scissum  rete. 

[Gregor.]  Petrus  rete  trahit  ad  terram,  quia  ipsi 
commissa  est  Ecclesia.  Unde  specialiter  audivit : 
Simon  Joannis  diligisy  me  ?  Pasce  oves  meas.  Ipse 
pisces  ad  soliditatero  littoris  trahit,  quia  stabilita- 
tem  acternae  patrix  ostendit  verbis,  Epistolis,  mi- 
raculorum  signis.  [August.]  In  alia  captnra  pis- 
ciom,  quec  est  pnesentis  Ecc  esiae,  magni  et  parvi 
capti  sunt,  hic  autem  per  magnos  tantummodo  si- 
gniGcantur  boni,  in  resunrectlone  mortuorum  fu- 
turi.  Hoc  in  alio  loco  aperuit  Dominus,  scilicet 
ubi  dedit  similitudinem  de  sagena  missa  in  mare, 
dicens  :  Sic  erit  in  consummatione  sceculi  (Malth. 
XI  ii).  Sciendum  est  quod  docentes  et  non  facientes, 
in  Dumero  magnorum  piscium  non  erunt.  Sed  qui 
fecerit  et  docuerit,  magnus  erit  in  regno  ccelorumt 
ubi  faciens  et  non  docens,  etiam  minimus  non  erit. 
In  alia  piscatione  non  eiprimitur  numerus  piscium ; 
qui  a,  ut  ait  propheta,  muUipUcati  sunt  super  nume" 
rum  {Psal.  iixix).  Hic  vero  est  cerlus  numenis, 


genarius  vero,  roultiplicatis  septem  per  septem, 
perflcitur  cuni  unitatis  adjectione.  Qusp  unitas  ad- 
ditur,  ut  ea  signiflcetur  unus  esse  Spiritus,  qui  per 
septem  propter  operationem  septenariam  demon* 
stratur.  Vel  septem  computatione  ab  uno  usque  ad 
seipsum,  ita  penrenit  ad  centum  quinquaginta  Ires. 
Unus  et  2,  et  3,  et  4,  et  5,  et  6,  et  7,  et  8,  et  9,  ct 
40,  et  li,  et  i2,  et  43,  et  44,  et  45,  et  46,  et  47, 
sunt  insimul  centum  quinquaginta  tres. 

A223    T        142 
•     IX     JLi* 

Dicit  eis  Jesus :  Venite^  prandete. 

A224 
•       X 

Et  nemo  audebat  discumbentium  interrogare  eum^ 
Tu  quis  es,  scientes  quia  Dominus  est. 

[AoGUST.]  Tanta  erat  evidentia  veritatis,  qua  illis 
Jesus  apparcbat,  ut  nullus  eorum  auderct  non  so- 
lum  negare,  sed  nec  dubitare,  et  ideo  stultum  esset 
interrogare. 

A225     r        542 
•     n     jLf 

Et  venit  Jesus  et  accepit  panem,  et  detUt  df ,  et 
piscem  similiter. 

Fecit  Dominus  prandium  septem  discipulis  de 
pisce  superposito  prunis,  et  de  aliis  quos  ceperant. 
Piscis  assus,  Christus  cst  passus.  Ipse  est  et  panis 
qui  de  coelo  descendit.  Piscem  et  panem  comedit, 
ut  nobis  ostenderet,  quia  et  passionem  in  humani» 
tate  pertulit,  et  refectionem  [resurrcctionem]  no- 
^  bis  ex  divinitate  procuravit.  Huic  concorporatur 
Ecclesia  ad  participandam  beatiludinem.  Propter 
quod  dictum  est :  afferte  de  piscibus^  ut  omnes  qui 
hanc  spem  gerimus,  per  illum  septenarium  nume- 
rum  discipulorum,  per  quem  potest  nostra  univer- 
sitas  intelligi,  tanto  sacramento  nos  communicare 
possemus,  et  eidem  beatitudini  sociari. 
4      226 

Hocjam  tertio  manifestatus  est  Jtsus  discipuUst 
cum  surrexisset  a  mortuis. 

Quod  non  ad  ipsas  demonstratioues,  sed  ad  dies 

referre  debemus.  In  die  resurractionis  non  semet 

visus  esttantum,  post  dies  octo  appaniit  ubi  Tbo- 

mas  fuit,  hodie  etiam  quando  hoc  de  piscibus  factum 

cujus  ratio  haec  est.  Decalogus  legis  in  decem  prae-  D  est,  apparuit,  sed  post  quot  dies  apparuerit,  evan- 


cepiis  existit.  Quee  lex  nisi  gratia  Dei  adjuvetur, 
praevaricatores  facit,  ut  ait  Paulus :  Littera  occidii^ 
spiritus  autem  vivificat  (II  Cor.  iii).  Septenario  nu- 
mero  significatur  Spiritus  sanctus.  Unde  Isaias : 
Spiritus  sapientice  et  intellectus,  spiritus  consilii  et 
fortitudinis,  spiritus  scientioe  et  pietatis,  et  replebit 
eum  spiritus  timoris  Domini  (Isa,  xi).  Gum  itaque 
legis  denario  Spiritus  sanctus  per  septenarium  ac- 
cedit,  fiunt  decem  et  septem.  Qui  numerus  ab  uno 
usque  ad  seipsum  computatis  omnibus  crescens, 
ad  centum  quinquaginta  tres  pervenit.  Omnes  ergo 
ad  giatiara  pertinentes,  hoc  numero  flgurantur; 
quia  in  centum  perfectio  est,  inter  quinquaginta 
UiDitas,  in  tribus  simiUter.  Trinitas  autem  hic  ge- 


gelista   non  determinavit.  Apparuit  etiam  quoties 
Toluit  Dostea  infra  dies  quadraginta. 
CAPUT  CLXXX. 
Cum  ergo  prandissent,  dicit  Simoni  Petro  Jesus  : 
Simon  JoanniSf  diligis  me  plus  his  ?  Dicit  ei :  Eiiamp 
Domine,  tu  scis  quia  amo  te. 

A.  ^  M.  '" 

Dieit  ei :  Pasce  agnos  meos. 

[Albincs.]  Sciscitante  Domino  an  Petrus  eum 
plus  aliis  diiigeret,  non  estausus  respondeve  :  plus. 
Ac  si  diceret :  Tu  scis  quia  integro  oorde  to  diligo» 
quantum  vero  alii  te  diligaut,  iieacio.  Caute  fes- 
poudet  Petrus,  quia  meminit  ae  pridem  immineiitc 


«H  ZACflARIiB  CHRTSOPOLITANl  KnSCOrt  ^^ 

passione  pliis  sibi  constantise  tribuisse  quam  babe-  A     Et  cum  hoc  dixmtiy  didt  ei :  Sequm  m. 


ret,  rcspondendo  se  esse  paratum  ct  in  carccrem  et 
in  niortem  ire  cum  illo.  [Augdst  .]  Ubi  diciturPetro , 
diligis  me  ?  et  ipse  respondet ,  amo  te :  monsira- 
tur,  unum  idemque  esse  amorem  et  dilectiouem. 
A        228 

Dlcit  ii  iterum :  Simon  Joannis,  diligis  nie  f  Ait 
illi :  Etiamf  Domine,  tu  scis  quia  amo  te, 

A229     r         174 
•    IX     L  • 

Dicit  ei :  Pasce  vgnos  meos. 

[AuGVST.]  Quid  est  aliud  :  Pasce  agnos  meos, 
quam  si  diceret :  si  me  diligis,  paSce  oVes  nreas  ? 
Gioriam  mcam  in  eis  quaere,  non  tuam.  Ne  sis  in 
eorum  socictate,  qui  seipsos  amanles,  pertinent  ad 


His  dictis,  coepit  Jesu^  abire,  et  nondun  lnel. 
lccto  quod  audivii :  sequere  me^  coepit  Petm  in. 
ccssu  pcdum  sequi.  Secutus  est  Joannes,  qi^ 
commendat  privilegium  amoris  Domini. 

Conversus  Petrus,  vidit  illum  discipulum  ^ 
diligeifat  Jesus,  sequentem :  qui  et  recubuit  is  (m 
superpectus  ejus^  et  dixit :  Domine,  quis  eir  ^in. 
det  te?  Huncergo  cum  vidisset  Petrus^  d^Um: 
Dc  mine,  hic  autem  quid  ? 

Quia  audierat  Petrus  se  crucifigendum,  vqIbi 
etiam  fratris  exitum  cognoscere. 

Dicit  ei  Jesus  :  Sic  eum  voto  manere  donec  tam, 
quid  ad  te?Tu  me  tequere. 

[AuGUST.]  Cur  dicitur  Petro  *  sequere  mi,  etms 


tempora  pcriculosa.  Hxretici  et  sclusmalici  de  fur-  q  caetcris  qui  simuladerant  el  magistnimsicitdiid- 


tis  Dominicis  peculia  fccerunt,  el  greges  non  Chri- 
sli,  sed  Isuos,  coutra  Christum  pasccre  volueruht. 
Planc  in  ipsis  dcprxdationihus  suis  lilulum  illius 
posucrunt,  ut  prseda;  ipsorum  quasi  defendcrentur 
})cr  tituiura  potcntis.  Quid  facit  Christus,  quando 
tales  convertunlur,  qui  foris  ab  fecclesia,  titulum 
ejus  ba^ismatis  acccperunt?  Ejicit  praedatorcm, 
titulum  non  deponit,  possidet  domum,  quia  ibi  in- 
venit  liiulum  suum;  Quid  enim  opus  est  ut  muiet 
nomen  sunm? 

Dicit  ei  tertio  :  Sinion  loannis,  amas  me !  Con^ 
tristatus  est  PetruSf  quia  dixit  ei  lertio  :  amas  me  ?  et 
dicit  ei :  Domine,  tu  omnia  scis,  tu  scis  quia  amo  te.  ^ 

A251    t        274 
•     IX     JLtf 

Dixit  ei :  Pasce  oves  meas. 

Truiae  negationi  redditur  trina  confcssio^  ne 
minus  amori  lingua  serviat  quam  timori.  Et  sicut 
fuit  indicium  timoris  negarc  pastorcm,  sic  officium 
amoris  pascerc  oves  Domini.  O^^^cs  autem  pasccre,* 
esl  credente^  confortarc  ne  deficiant ;  terrena  subsi- 
dia,  si  necesse  est,  sulMlitis  providere ;  exempla 
virtutum  praebere,  adversariis  obsistere,  pcccantcs 
corrigere. 

A232 
•       X 

Amen^amen^dico  tibii  cum  esses^umor,  angebas  te^ 
€i  ambulabas  ubi  volebas.  Cumautem  senueriSt  exten- 


puli  scquebantur?  Nunquid  solus  Pctnis  passusesi' 
Nonne  in  iliis  septem  erat  Jacobus  filius  Zebedcl 
qui  post  ascensionem  ab  Herode  fuit  occisQS^Veni 
aliquis  dixerit,  quoniam  non  est  Jacobuscrttciim 
roerito  dictum  esse  Petro  :  sequere  me,  qui  cncfi 
Cipcrtus  est.  Sit  hoc,  si  nihil  aliud  conveoientiis 
poterit  inveniri. 

Exiit  ergo  sermo  iste  inter  fratres,  quod  diicift' 
lus  Hle  non  moritur :  et  non  dixit  Jesus  jsis  n 
moritur,  sedsiceum  volo  manere  donectenitm,^ 
ad  te? 

[Albinus.]  Nolo  eum  per  martyriumconsttffliuri, 
scd  exspectare  cum  placidam  absolutionem  cariis 
suae,  doncc  ego  veniens  recipiam  eum  in  stenua 
beatiiudinem.  Quod  autem  non  esset  ita  intelli^ 
dum,  sicut  fratres  crediderunt  qui  aderaiit,  ut  sd- 
licct  non  essel  moriturus,  sed  in  vita  semper  m- 
surus,  ipse  Joannes  aperit,  dicens :  Et  nondixitit- 
sus,  non  moritur.  Non  ergo  putanduni  est.  qMi 
Joannes  uon  sit  mortuus  in  carne,  sed  licel  ifiiri 
mullos  tolerasset  labores,  in  pace  scnium  fijiiii 
spccialiter  cum  Domino  visitante.  Non  enia  si- 
gnum  erat,  dare  dilccto  non  mori  cum  dissoiyi  i4 
esse  cum  Christo  melius  sit. 

Uic  est  discipulus  qui  teslimonium  perkibet  di  k. 
et  scripsit  hosc^  et  scimus  quia  verum  est  tesUmfdm 
ejus, 

Hic  apcrte  suam  dcsignat  pertonan  ex  ifici*« 


>  des  manus  tuas,  et  alius  U  cinget,  et  ducet  quo  tu  non  D  qwam  noluit  dcsignare  vocabulo- 


ms.  Hoc  autem  dixit^  significans  qua  morte  clari/i* 
caturus  esset  Deum. 

Extendes,  laquit,  manus  tuas^  hoc  est :  crucifige- 
ris.  Ad  boc  antem  atius  te  cinget  et  ducet  quo  non 
vis.  Prius  dixit  quod  fieret,  deinde  quomodo  fieret. 
Nam  in  altcrius  cinctione  exprimitur  impositio  vin- 
cuiorum  a  persccntore.  Utique  crucifigendus  quo 
nollet  est  ductus  :  nam  cruciftxuS  non  quo  nolebat 
abiit,  sed  potius  quo  volebat,  id  est,  ad  Cbristum. 
Quod  si  fieri  possct  pnetcr  mortis  molestiam,  vitam 
concapisceret  aeternam.  Cum  igitur  vis  amoris  gra- 
vcs  vincat  molestias  mortis ,  profccto  roartyres 
niorte  sna  clarificant  Dcum,  ostcndentes  ea,  quan- 
tnm  colendus  et  amandus  sit. 


Sunt  autem  et  alia  mutta^  quce  fecit  Jei ii,  ftf  ^ 
scribantur  per  singula^  nec  ipsum  arbitror  mb^ 
capere  eos  qui  scribendi  sunt^  libros. 

[AcGUST.]  Non  spatio  locorum  crede&dDiD  f< 
mundum  capere  non  posse,  sed  capacitate  lcTi- 
tium.  Potesl  etiam  boc  salva  fide  videri  dictnopff 
tropum,  qucm  Graeci  vocant  hyperbolen,  qui  inodis 
indivinis  libris  sxpc  invenitur,  ut  bic :  Posuiratii 
cwlum  os  ittum,  et  lingua  eorum  transirit  ti  um 
{PsaL  xxvii).  Et  illud :  Verticem  capilli  perambi^ 
tium  in  delictis  suis  (Psat.  lxvii).  Quari  w^  ^ 
Joannem  plus  diicxerit  Dominus,  cum  ipsttio  i^ 
roinum  plos  diicxerit  Petrus.  Joannes  enim,  uci^ 
nomine  suo,  voluit  intelligi  se  pne  csteris  diiectui», 


€13  m  VmM  EX  QUATUOR  UBER  QUMITUS.  €11 

quod  abftit  ut  dicator  es»c  nrendacium.  Quod  autem  A  uniTersitati  dicitnr :  teifuere  tn^.  Pro  qna  nniYertitattf 


inajus  indiciuro  dilectionis  potuii  ei  dare  Jcsus, 
quaiii  ut  supra  pectus  ejus  recumberet?  Porro  quod 
Pelrus  plus  dilexerit  Dominum  quam  alii,  evidenter 
apparet  ubi  dicitur :  Diiigis  me  plu$  his  ?  Quod 
iitique  sciebat  qui  omnia  scit,  et  tamen  inlerrogabat, 
iit  etiam  noS  legentes  Evangelium,  nosceremu^ 
amorem  Petri  erga  Dominum.  8ed  ideo  Petrus  re- 
spondens  se  amare  Dominuin,  hon  addidit  plus, 
quia  cer  alterius  videre  non  poterat ;  si  ergo  quxra- 
inus  quis  sit  melior,  utrum  qui  plus,  an  qui  minus 
diligit  Ghristum,  quis  dubitabit  respondere,  eum 
essemeliorem,  qui  plusdiligit?  Reui  vi Jeiur  melior 
quem  plus  diligit  Ghristus,  quam  qui  minus  diligitur 
ab  eo.  Quod  si  conferendo  adinticem  quaeratur  quis 


mortuus  est  Christusi  relinquens  nobis  exemptum.  u$ 
sequamur  vestigia  ejus  (I  Petr.  u).  Ecce  quare  dictuni 
est :  sequere  me.  Esl  autem  alia  vlta  iinmortalis,  ubi 
videbimus  facie  ad  faciem^  quod  hic  per  speculum 
videtur  (/  Cor.  xiii).  Duasitaque  vitasnovitEcciesia, 
unam  in  fide,  iri  laborc,  in  via.  Altcram  in  specie, 
in  requie,  in  patrla.  Ergo  una  bona  cst,  sed  adbnc 
mjsera,  altera  melior  et  beata.  Ista  cui  dicitur  :  «<- 
quere  me  per  imitationeih  perferendi  temporalin 
mala,  gignificata  est  perPetrum;  a!tera  qusc  fmem 
i^on  habet,  et  plenitudinem  ex^pectat,  per  Joannein. 
Unde  ait  Dominus :  Sic  eum  volo  manere,  id  est,  sic 
volo  ul  Ecclesia  c(tlestis  exspectct,  donec  veniens 
adjddicium  perimplebo  illara.  In  hac  viia  diligit  nos 


de  duobos  melior  est,  qui  minus  diligit  Ghristum  et  ^  ^^eus,  ut  nos  liberet  a  malis,  in  illa  nos  amplius  di- 


plus  ab  eo  diligitur,  an  quem  minus  diligit  Ghristus, 
cum  ipse  eoin  plus  diligat,  dubia  est  responsio.  Pro- 
positas  autem  quaestionis  videtur  hsec  esse  enodatio. 
Passim  videmns  certis  ex  causis  fleri  qnod  filio 
quem  pater  magis  diligit,  minus  familiaritatis  im- 
pendit);  et  econtra  quem  minus  diligit,  majori  dile- 
ctionis  exhibitione  aniplectitur.  Similiter  dici  opor^ 
tet,  quia  Dominus  Petrum  magis  dilexit  affeciu 
quam  Joannem,  et  e  cohverso,  familiaritatis  exhibi- 
lione  dilexit  magis  Joannem  quam  Petrum.  Petrus 
quiderti,  quia  pliis  caeteris  dilexit,  ut  Evangelitim 
mnttis  in  locis  explicat,  metuit  ampliori  aflectu  diligi 
ab  eo  qui  dicit :  Ego  ditigentes  me  diligo  (Prov.  viii) 


ligit,  in  qua  non  est  qiiod  ei  displiceat;  Hac  ratione 
ostenditur,  cur  aiuplius  Joannein  quanx  Petrum  ama- 
terit  Christus,  non  cur  aniplius  Petrus  quam  Joanncs 
amaverit  Ghristum.  Nam  si  Joannes  vitaih  signifi* 
cdbai,  in  qua  amplius  diligendus  est  Dominus,  cur 
eum  Joannes  minus  diligebat?  Propterea  scitlcet 
quia  dictum  est :  volo  eum  manere,"id  est,  exspcctare 
donec  veiiiam,  etpropterea  quia  ipsum  amoreni,qui 
tunc  amplior  erit,  nondum  habsmus.  Quocirto  quo- 
niam  universa:  via;  Domini  misericordia  et  reritas 
(Psal.  xxiv),  misericordiam  Domini  qua  de  iiiiseria 
liberari  volumus,  plus  amamus.  £t  hoc  per  Petrum 
significatur.  Yeritatis  autem  contemplationem  qualis 


Joannes  vero,  quoniam  adolescens  etDomini  conso-  q  f«l"«*a  est,  ininus  ainamus,  quia  nondum  noyimus 


brlnus  erat,  familiaritatis  accessum  habebat.  Guro 
igitur  de  nuptiis  ab  eo  vocatus  fuerit,  et  a  pueritia 
c:tstissimusvixerit,  praerogativam  familiaritatis  tan- 
qitam  privilegium  anioris  prse  caeteris  meruit.  Et  ita 
dilexit  Dominus  Joannem  prae  caeteris,  id  est,  faini- 
liarius  ac  majoribus  indiciis  manifestavit  se  illuin 
diligere;  Petrum  itaque  et  si  magis  aflectu,  minus 
tamen  exhibitione  diiexit.  Nec  vacat  a  mysterio, 
quod  in  Petro  minor,  et  in  Joanne  msgor  dilectionis 
osiensio  adbibita  est.  Ad  qiiod  Videnddm  paulo  aliius 
ordiamur.  Non  a  Petro  petra,  sed  PetruS  a  petra 
nomen  accepit,  sicut  nec  Ghristus  a  Ghristiano,  sed 
Cbristianus  a  Ghristo  nominatur.  Ideoque,  ait  Domi- 
nus,  super  hanc  petram  (edificabo  Ecelesiam  meam 
{Matth,  xvi).  Super hancpetram,  scilicetquam  confes-  D 
sus  est  Petnis,  dicens :  Tu  es  Christus  Filius  Dei  vivi 
(ibid.).  Petra  enim  etat  Christus  (I  Cor.  x).  Super 
fundamentum  etiam  ipse  Petrus  aedificatus  est. 
yundamentum  quippe  aliud  ntmo  potest  ponercy 
prcpier  id  quod  positum  esty  quod  est  Christus  Jesus 
(/  Cor.  iii).  Ecclesia  ei^o  quae  fundatur  in  Ghristo, 
olaves  ab  eo  regni  coetorum  acccpit  in  Petro,  id  est 
potestatem  ligandi  et  solvendi  peccata.  Quod  enini 
esl  per  proprietatem  Fcclesia  in  Ghristo,  hoc  est : 
per  signiflcationem  Petrus  in  petra.  Qua  signiflca** 
tione  intelUgitur  Ghr^^tus  petra,  Petrus  Ecclesia. 
Haec  Ecclesia  dum  degit  in  malis,  amandoet  sequendo 
Ghrislum,  liberatur  a  malis.  Magis  autem  sequitur  in 
eis,  qui  certant  pro  veritate  usqite  ad  mortcm,  sed 


eam  nec  habemus.  £t  hoc  pcr  Joannenisignilicatur. 
Nemo  tamen  istos  insignes  apostoios  separet ;  quia 
et  in  eo  quod  significabat  Pclrus  ambo  eraiit,  et  in 
co  quod  signiflcabat  Joannes  ambo  fiituri  orant.  Si- 
gnificando  sequebatur  iste,  manebat  illCi  Grcdendo 
aiiteiu  ambo  mala  hujus  miseriae  tolerabant,  ambo 
fulura  bona  exspectabant.  Ncc  ipsi  soli,  sed  uni- 
versa  hoc  facit  Ecclesia.  Ou)nibus  igitur  sanctis 
propter  hujus  vitae  gubernaculum,  ad  liganda  et  soi- 
venda  peccata  claves  regni  cceioruni  Petrus  acceplt, 
eisdemque  sanctis  proptervitaeaetemaequietissimum 
sinum  superpectusDomini  Joannes  discubuit.  Quod 
virgo  est  Joannes,  futurae  vitae  convenlt,  ubi  neque 
ttubent,  neque  nubentur. 

CAPUT  GLXXXl. 

M.  T 

Undecim  autem  discipuli  abierunt  in  Galilwam^  tn 
montem  ubi  constituerat  illis  iesus,  et  vi(tentes  eum 
adoraverunt^  quidam  autem  dubitaverunt. 

[Brda.]  In  monte  apparuit,  ut  signiflcarel  corpu^ 
assumptuin,  jam  super  omuia  terrena  sublevatum. 
Quare  autem  specialiter  se  in  Galila^am  praecessu- 
rum,  et  ibi  videndum  praedixit,  ciim  neque  ibi  so- 
lum,nequeibi  priinumvisus  sit?  Quia  GalHaea  trans- 
migratio  facta  vel  revelatio  dicitur ,  et  utraque 
interpretatio  ad  unum  finem  respicit.  Signiflcat  au- 
tem,  quod  sicut  Ghristus  de  morte  venit  ad  Vitam,  ita 
sequaces  ejus  de  morte  transmigrant  ad  viiam.  Et 


m 


IkCWMM  CHRTSOPOLITANI  EPlSCOPI 


M 


kk  specte  saae  dWinilatU  eum  contemplanteSf  sine  A  grana  seminis  in  mundo  spargit.  fei  paoca  Ditdt  ii 


fiiie  collaudant.  Gui  congrdt  revelatio ;  quia  qui- 
ciinque  moilo  revelamus  ad  cum  viam  nostram,  el 
ejus  vestigia  sequimur,  ghriam  Domini  if^eculantes^ 
in  eamdem  imaginem  tratuformamur  (II  Cor.  lii)^ 
Quidam  autem  dubitavenmt,  propter  hoc  quod  Lucas 
tit :  Conturbati  vero  et  conterr  it,  existimabant  u  ipi* 
ritum  videre. 

R.  T 

Et  exprobravit  incredulitalem  illorum  et  duritiam 
eordis^  quia  his  qui  viderant  eum  resurrexisu  non 
crediderant. 

[Gregor.]  Increpavit  discipulos,  cum  eos  corpo- 
raliter  foret  relicturus,  ut  verba  quae  revertens  di- 


semine,  ut  multarum  messium  Iniges  recipiat  ei 
nostra  fide; 


M. 


SiS 

X 


Docete  omfies  gentes^  baptixautes  eas  t> 
Palris^  el  Ft7ti,  et  Spiritus  sancti^  docentes  m  m- 
vare  omnia  qiuecunque  mandavi  vobis. 

In  professione  Patris,  et  Filii,  et  Spiritos  siBcti 

baptizare,  ut  quorum  est  una  ditinitas^  sit  uaa  luw 

gitio.  Ordo  pnecipuus,  ut  primum  doceant,  poslea 

credentes  baptizent,  deiiide  observanda  praecipianu 

[Beda.]  Non  enim  fieri  potest,  ut  baptismi  viTtoicn 

recipiat,  qui  fidem  non  habuerit,  et  sicutcorpiusine 

.     .  spiritu  mortuum  est^  ita  etiam  fides  sine  eperibu 

cebat,iricordeaudientium  arctiusimpressaremane- R        ^  .,         v  /^      «       « 

r,,         \r.       ^    ..        j  1.  f       .!.-.•       "  mor/wfl  c«r  (Jac.  ii).  Quaiitaautem  mercespuBCM^ 
rent.  [HiERO.N.]ExprobratiiicreduljtatemetduritiaQi  ^  /  *  r— 


cordis,  ut  succcdat  credulitas  et  cor  carneum  chari- 
tate  plenum.  Hinc  estquod  catervx  martyrum  mor- 
tem  hujus  sseculi  libenter  aflectant,  quia  volunt  pro 
teiuporali  interitu  perpetuo  se  esse  vicluros.  Beatis- 
sima  transmigralio  ex  hoc  saeculo  in  aeternitatem. 

M.  f 

Et  locutus  est  eis,  dicens :  Dala  est  mihi  omnis  po* 
testas  in  ccelo  et  in  terra, 

[Beda.]  Quod  Psalmista  de  Domino  resurgente  ait 
Patri :  Omnia  subjecisti  sub  pedibus  ejus  (Psal.  vni), 
hoc  ipse  Dominus  nunc  ait  discipulis.  Inter  omnia 
etiam  mors  ipsa,  qux  ei  ad  tempus  praevalere  visa 
est,  ejus  pedibus  substrata  est.  Illi  enim  daia  est  om 


versationis,  quale  pignus  futurae  beatitudinis,  etiia 
in  praesenti  fideles  maneat,  subsequenter  uisinut, 
dicens : 

Et  ecce  ego  vobiscum  sum  omnibus  diebus  uiquei 
C9nsummationem  stBcuU. 

[HiERON.]  Qui  hoc  promittit,  non  ignor:it  ean 
diem,  in  qua  se  scit  futurum  judicem  cum  ap»> 
stolis. 

R2S 
••     X 

Qui  crediderit  ei  baptizatus  fuerit^  salvus  erit,  Qn 
vere  non  crediderit^  condemnabitur. 

[DcDA.]  Quid  hic  dicimus  de  parvulis,  qui  per 
aetatem  adhuc  credere  non  vaient?  De  majoribof 


poustas,  qui  paulo  ante  crucifixus,  scpultus  ja-  ^  """»  ^"«slio  esl.  Per  alios  ergo  parvuli  creduDiiii 


ms 

cuerat.  In  coelo^utem  et  in  terra  data  est  potestas, 
ut  qui  regnabat  in  coeto,  per  fidein  credentium  regna- 
ret  et  in  terra.  Priusquam  a  morte  resurgeret,  no- 
verant  angelicae  virtutes  se  subdilas  horoini  as- 
sumpto,  sed  caeci  homines  dedignabantur  ei  subjici 
quem  mortalitate  cognoverant  indutum.  Gontemne- 
bant  ejus  virtuliem  divinam,  cui  infirmitatem  in 
passionibus  inesse  cemebant  humanam.  Propter 
quod  ipse  mediator  motum  tieri  volens,  quia  data  sit 
ei  omnis  potestas,  misit  doctores  qui  cunctis  per  or- 
bem  nationibus  verbum  vitae  praedicarent. 


R. 


235 

X 


Ecclesia,  sicut  ex  aliis  trahunt  peccata,  quae  iliis  in 
baptismo  remittuntur. 

Signa  autem  eos  qui  crediderint^  hase  sequaUur.h 

nomine  meo  dcemonia  ejicient^  linguis  loquintuTwmi, 

•  serpenles  toHent.  Et  si  mortiferum  quid  biberint,  m 

eis  nocebit.  Super  mgros  manus  tmponeiU,  <i  ^ 

habebunt. 

[Gregor.]  Nunquid  quia  haec  signa  non  &cio»s, 
non  credimus?  Haec  in  exordio  Ecclesiae  fuenuUie- 
cessaria,  ut  fides  credentium  miraculis  nutrirelor. 
Nos  enim  cum  arbusta  plantamus,  tandiu  eis  aqoaD 
fuudimus,  quousque  in  terra  convaleant.  Htnc  Pau- 
lus :  Lingucs  in  signo  sunt  non  fidetibus^  ssd  iufit 


Euntes  in  mundum  universum^  prosdicate  Evange-  ^  libus  (I  Cor.  xiv).  Sancla  Umen  Ecclesia  quoll& 


Uum  omni  creaturw. 

Omni  creatune,  non  dicitur  pro  insensatis  \el 
brutis  animalibus,  sedomnis  craturaenouiine  signa- 
lur  honfo,  babens  esse  cum  lapidibuSy  vivere  cum 
arboribus,  sentire  cum  animalibus,  inleiligere  cum 
angeliSt  constare  ex  calido  et  frigido,  humido  et 
arido,  quia  minor  mundus  homo  dicitur.  Gum  ergo 
omnis  creaturae  aliquid  habeat  homo,omnicreaturae 
praedicatur  Evangelium,  cum  homini  praedicatur, 
propter  quem  cuncta  creata  sunt  et  cui  cuncta  sunt 
adiquo  roodo  similia.  Yel  per  omnem  creaturam  po- 
test  designari  omnis  natio  gentium :  antea  enim  di- 
ctum  erat:  In  viam  gentium  ne  abieritis  (Matth.  x). 
Dum  discipulos  ad  praedicandum  Veritas  mittit. 


spiritualiter  facit,  quod  tunc  per  apostolos  corpon- 
liter  faciebat.  Sacerdotes  enim  per  exorcisni  fn- 
tiam  manum  credeiitibus  imponentes  dauDoiiiaeji* 
ciuut,  et  iideles  saecuiaria  verba  deponenles,Coodi- 
toris  sui  laudes  insouant,  quod  est,  lingais  noris 
loqui.  Qui  etiam,  dum  bonis  exbortationibus  Buii- 
tiam  de  alienis  cordibus  auferunt,  serpeoles  toUiot. 
Et  dum  pestiferas  suasiones  audiunt,  sed  taoen  »i 
operationem  pravam  minime  pertrahuntur,  norti- 
ferum  bibunt,  sed  non  eis  nocet  Dum  autem  ritan 
infirmorum  in  fide  exemplo  suae  operationis  rofah 
rant,  super  aegros  manus  imponunt.  Ergo  lanlon»* 
jora  sunt  miracula,  quanto  per  haec  non  corp<0f 
sed  animae  suscitantur. 


cn 


L.    X 

Yoi  autem  ieiete  in  civitate  quoadusque  induamini 
virtute  ex  alto, 

[Beda.]  De  qua  Tirtute  Lucas  apertius  dicit  in 
Aclibiis  apostolorum  :  Prwcepit  eis  ab  Hieroiolymis 
ne  discederent,  sed  exspeetarent  promissionem  Patris 
{Act,  i).  Et  paulo  post:  Accipietis  virtutem  superve^ 
nientis  Spiritus  sancti  in  vos,  et  eritis  mihi  testes 
(ibid,).  Notanduin  quia  sunt  quos  a  praedicalionis  of- 
ficio  vel  aetas  prohibel  vel  iinperfectio,  et  tamen  eos 
impellit  pnecipitatio.  Qui  monendi  sunt  ut  conside- 
renl  facta  Salvatoris,  qui  repente  quos  vellet,  robo- 
vare  posset.  Sed  ne  imperfeoti  praedicare  praesume- 
rent,  postquam  dfscipulos  instruxit,  adjunxit :  Se* 


IN  CNLM  El  QUATLOR  LIBER  QUARTU5.  m 

545  A  et  benedicentes,  id  est,  magniflcantes  de  promlssis 


divinis.  Nos  autem  discipulorum  exemplo  post  ce- 
lebrata  solemnia  Dominicae  passionis  et  resurre- 
ctionis ,  domus  obedientiae  curemus  existere ,  ilUuB 
vestigia  sequentes,  qui  ut  formam  vivendi  nobis 
tribueret,  faelus  est  obediens  usque  ad  mottem  {Phi" 
lip,  II).  Sic  enim  quotidianam  illius  benedictionem 
merebimur,  si  quotidie  memores  erimus  iilius 
triumphalis  ascensionis,  laudantes  et  benedicentes 
Deum  in  Jerusalcm,  id  est,  in  visione  supemae  pa- 
cis,  sperando  simites  hominibus  exspectantibus  do* 
minum  suum^  quando  revertatur  a  nuptiis. 

R.  T 

Et  profecti  prasdicaverunt  ubique,  Domino  eoof^ 


deteincivitale  quoadusque  induamini  virtute  ex  alto.  g  '•««|«»  «<  sermonem  confirmante  uquentibus  signis. 


In  civitate  sedemus,  si  intra  mentium  nostrarura 
claustra  nos  constriiigimus,  ne  loquendo  evagemur, 
ut  cum  divina  virtute  induemur,  a  nobisipsis  foras 
exeannis,  et  alios  instruamus. 

Eduxit  autem  eos  foras  in  Bethaniam,  et  eievatis 
manibus  suis,  benedixit  eis, 

Benedicturus  discipulos  eduxit  in  Bethaniam,  quae 
domus  obedientiie  dicitur ;  quia  qui  propter  inobe- 
dientiam  descendit,  propter  obedientiam  juxta  Apo- 
stolum  ascendit.  Mortuus  est,  inquit,  propter  deiicta 
nostra  et  resurrexit  propter  justificationem  nostram. 
Deinde  silus  ejusdem  viliae  in  latere  montis  Oliva- 
rura  esse  narrantur,  et  domus  obedientis  Ecclesiae 
non  alibi  quam   in  ipsius  summi  montis,  id  est, 


[Gregor.]  Praeceptum  obedientia,  obedientiam 
signa  comitantur.  Legimus  quod  Elias  sit  raptus  in 
coBlum  (/  V  Reg,  u),  sed  aliud  est  coelum  aerium, 
aliud  aetherium.  lllud  enim  terrae  est  proximum , 
quia  per  illud  aves  voktant.  Ergo  raptus  est  Elias 
in  aerium  coelum,  ut  repente  duceretur  in  quadam 
'  secreta  regione  terrs,  ubi  usque  ad  finem  nmudi 
vivat,  et  lunc  inde  redeat  [et]  ut  moriatur.  Nuu 
enim  evasit  mortem,  sed  distuiit.  Redemptor  auteui 
noster  non  distulit,  sed  superavit,  et  gloriam  resur- 
rectionis  ascendendo  declinavit.  Currum  ascendit 
Elias,  ut  homo  purus  indigens  adjutorio,  iier  ange- 
los  enim  facta  suut  illa  adjumenta  et  ostensa.  Re- 
demptor  autem  noster  nec  curru  nec  angelis  legi- 


Christi  lalere  locavit  fundamenta  suae  fldei,  et  spei,  q  *"^  sublevatus,  sed  propria  virtute.  Enoch  quoque 


et  dilectionis.  De  cujus  vertice  uberrimo,  id  est, 
apice  divinitatis,  munera  spiritualis  unctionis  desi- 
derat,  et  prqmissa  lucis  ac  perpetuae  pacis  exspectat. 
Tertio,  sicut  Joannes  scribit,  erat  Bethania  juxta 
Hierosolymam  quasi  stadiis  quindecim.  Quiprofecto 
numerus  propler  septem  et  octo  quibus  constat, 
Scripturarum  mysteriis  est  accommodus,  insinuans 
ut  vel  vitam  quae  nunc  est  et  futuram,  vel  Yetus  et 
Novum  Testamenlum,  propter  Sabl>atum  et  carnis 
resurrectionein 

Et  factum  est  dum  benediceret  illis^  recessit  ab  eis^ 
et  ferebatur  in  ccelum^  R.  et  sedet  a  dextris  Dei. 

Quia  Redemptor  noster  nunc  omnia  judicat,  et 
tandem  judex  omnium  venturus  est ;  Marcus'  eum 


translatus  ad  aerium  coelum  (Gen,  v),  Dominicam 
ascensionem  designavit,  sicut  Joseph  venditionem 
(Gen.  xxxvii).  Ascensionis  ergo  suae  Dominus  testes 
babuit,  unum  ante  legem,  et  alterum  sub  lege. 
Ordo  in  utrorumque  sublevatione  per  quaedam  in- 
crementa  distinguitur.  Nam  Enoch  translatus,  Elias 
subvectus  memorantur,  ut  postmodum  veniret,  qui 
nec  translatus,  nec  subvectus  coelum  aetherium  sua 
virtute  penetraret.  Pensate,  fratres,  quomodo  cr&' 
vit  munditia  sanctitatis,  quod  aperte  ostenditur  in 
famulis  et  domino.  Translatus  estEnoch,  etper  coi- 
tum  genitus,  et  per  coitum  generans  :  uxorem  enim 
habuit,  et  filiot.  Raptus  est  Elias  per  coitum  geni- 
tus,  sed  non  per  coitum  generans  :  nec  enim  uxo- 


sedercdescribit.Stephanus  verostantem  vidilquem  1>'^™  habuit,  nec  filios.  Assumptus  est  vero  Domi 


adjutorem  habuit.  Sedere  namque  judicantis  est, 
stare  vero  pugnanlis  vel  adjuvantis. 

L. 

Et  tvn  aaoranteSf  regressi  sunt  tn  Jerusalem  cum 
gaudio  magno. 

Ideo.  redeunt  in  Jerusalem,  quia  ibi  jussi  snnt 
eiKspeetare  promissienem  Patris.  Inde  gaudebant, 
quia  Dominum  suum  coelos  penetrasse  cognove- 
rant. 

Et  erma  semper  in  templo  laudantes  el  benedicen-- 
tes  Deum. 

[Beda.]  Inloco  orationis  adventum  sancti  Spiri- 
ius  exspectabant,  laudantes  eum^de  beneficiis  suis, 
Patrol.  CLXXXVL 


nus,  neque  per  coitum  generans,  neque  per  coitum 
generatus.  Beda  in  illa  homilia :  Si  diligitis  me; 
mandata  mea  servate :  i  Quinquagesima  die  post 
occisionem  agni  data  est  lex  (Exod.  xix),  et  quin- 
quagesima  die  post  resurrectionem  nostri  Redem- 
ptoris  data  est  gratia  Spiritus  sancti  centumvi- 
ginti  discipulis  in  coenaculo  ( Act.  ii).  i  Merito  per 
bunc  numerum  summa  pax  indicatur,  quia  quin- 
quagesimus  annus  in  lege  jubilaeus  (Levt7.  xxv ; 
iVttfft.  xsxvi),  id  est  dimiitens  sive  mutatus,  appel- 
lari  jussus  est,  in  quo  populus  ab  omni  opere  quie» 
sceret,  omnium  debita  laxarentur,  servi  Uberi  rt- 
dirent,  annus  ipse  majoribus  splemniis  ac  laudibus 
divinis  eminentior  caeteris  existeret.  Ideo  numerus 


^n 


ZACHARIiE  INCERTiE  5ED1S  EPISCOPUft 


C» 


quiiM|UageBariut  significttioni  aterna  quietis  apu-  A  nsquc  ad  ascensioncm.  Primo,  Hariae  Magdalenz, 

tur  quiaex  septem  scplimanis  ct  monade  pcrflcilur.     -     •    •  ^-  --»       *  -■ 

Sex  dicbus  in  lcgc  populus  opcrari,  septima  quie- 

acere ;  scx  annis  ararc,  metere,  scptimo  jussus  cst 

rcssare  (Exod.  xx;  Levit.  xxv),  quia  cl  Dominus 

aex  diebus  mundi  ornamcnlum  pcrfccit,  scptimo 

requicvit.Quibusomnibus  mysticc  admoncmurquod 

qui  in  hoc  saeculo,  quod  scx  aetatibus  conslat,  bo- 

nis  opcribus  pro  Domino  instant,  in  Sabbatum  in 

futuro,  id  est,  in  rcquiem  a  Domino  inducuntur 

aetemam.  Quod  autem  scptcm  dics  vel  anni  s^ptics 

ducuntur,  roultipliccm  ejusdcm  rcquici  abundan- 

tiam  dcsiguant,  in  qua  primum  illud  sublime  datur 

eleciis,  dc  quo  Apostolus  ait  :  Quod  oculus  non  vt- 

dil^  nee  auris  audivit,  nee  in  cor  iiominis  ascenditj 


flenti  ad  monumcntum ;  sccundo,  cidcm  et  aliis  mu- 
lieribus  rcgredientibus  de  monumento ;  lertio,  Pe- 
tro,  ut  ait  Lucas,  licet  non  sit  determinatum  ubi ; 
quarto,  Cleopbae  ctsocio  ejus  cuntibus  ad  Emmaus; 
quinto,  discipulis  in  Jerusalcm,  ubi  Thomas  defuit; 
scxto,  post  dics  octo,  quando  crat  cum  eis ;  sepii- 
mo,  piscantibus  ad  marc  Tiberiadis;  octaTO,  in 
roontc  GalilaeaB,  sicut  constitucrat  cls ;  nono,  in  die 
Asccnsionis ;  decimo,  cadcm  dic  jam  cicTatum  in 
acra  Tidcrunt.  »  Confcratur  crgo  ct  Paulus,  ut  ni- 
hil  rcmaneat  qusstionis.  Resurrexit,  inquit,  iertio 
die  secundum  Scripturas,  et  apparuit  Cephw  (1  Cor, 
xt).  Non  dixit,  primo  apparuit  Cephae :  nam  esset 
contrarium,  quod  primum    mulicribus   af^mit. 


tfuee  prijeparavU  Deus  diligenlibus  se  {I  Cor.  ii).  Bcne  B  Po$tea,  inquit.iinrfectmquibuslibct  ipso  rcsurrectio- 


sancti  Spiritus  gratia  scptiformis  dcscribltur,  quia 
ttimirum  ctpcrejus  inspirationcm  ad  requicmpcr- 
Tcnitur,  et  in  cjus  plcna  pcrceptione  vcra  rcquiea 
possidctur.  Porro  ipse  dies  vcl  annus  quinquagesi- 
mus,  qui  septem  scptimanis  supcrcst,  ct  majorc  so- 
lemnltate  prae  caetcris  crat  vcnerabilis,  tcmpus  fu- 
turae  resurrcctionis  indicat,  in  quo  illa  rcquics,  qua 
nunc  animae  fruunti^r,  clcctorum  corporum  aeque 
gloria  cumulabitur.  Augustinus  De  concordia  cvan- 
gelistarum:  c  Invenimus  apud  cvangelistas,  decics 
DominumTisnm  cssc  abbominibus,  a  resurrcctione 


nis  dic.  Deinde  plus  quam  quingentis  fratribui.  Sive 
isti  cum  illis  undecim  crant  congregatiy  ciausis 
ostiis,  proptcr  metum  Judaeorum,  unde  cum  eusaet 
Thomas,  Tcnit  ad  eos  Jesus ;  sive  post  octo  dies, 
nihil  habet  adversari.  Postea  Jacobo,  noo  tunc  pri- 
mum  accipcrc  dcbcmus,  visum  esse  a  Jacobo,  sed 
aliqua  singulari  manifestatione.  Deiwie  apoMioiU 
omnibus,  Ncc  illis  tunc  primum,  sed  ut  jam  funi- 
liarius  conTersaretur  cum  eis  usque  ad  diem  ascses- 
sionis  suae.  Novissime  visus  est  et  mihu  Hoc  non 
post  parTum  tcmpus  asccnsionis 


ANNO  INGBRTO 


ZACHARIAS 


IGNOTiE  SE3>1S  EPISCOPVS 


SERMO  DE  SANCTO  GEORGIO. 

MONITUM. 

(R.  P.  Bemardus  Pezius,  Thesaurus  Aneedot,^  noviss.,  prsef.  ad  tom.  IT,  pag.  v.) 


ji  nullam  non  partem  me  TcrsaTi  ut  quis  hic  Zachanas  fuerit,  aut  qua  aetatc,  quoque  ^'ii  ioco  florueri(t 
exploratum  babcrem ;  Tcrum  nuliibi  quidquam  rcperi  in  quo  acquicscerem.  Novi  Zachariam  cognomento 
Chrysopolitanum  sive  Goldsborou^h  ex  ordinc  canonicorum  Praemonstratcnsium,  qui  circa  annum  ll57iD 
monasterio  S.  Martini  Laudunensis,  tcste  Albcrico  monacho  in  Chrouico,  (.iaruit,  ct  eodem  anno  Comraen- 
tarium  in  Concordiam  eTangeticam  Ammonii  Alexandrini  libris  it  pcrfccit.  Scd  is  Zacharias  episcopali  di- 
gnitate,  qua  praescntis  scrmonis  auctor  fulsit,  conspicuus  nusquam  le^itur.  Alios,  qui  tamen  perpauci  apad 
aeriptorum  ecclcsiasticorum  nomencbtores  occurrunt,  Zacharias  dc  uidustria  silcntio  praetereo,  qnod  aot 
acriptores  Graeci,  aut  ejusmodi  saltem  loco  ac  tempore  fuerint,  ut  hujus  sermonis  auctorcs  esse  «gre  po- 
tuerint.  Omnium  qiii  in  sn$picionem  saltcm  Tcnire  possint,  occasionem  maximam  praebere  Tidetur  Zacfea- 
rtas  XXUI  episcopus  Sabionensis,  nunc  Brixincnsis,  de  quo  ita  Hundius  a  Gcwoldo  auctus  tom.  I  M eCropolis 
Salisburg.  pag.  441  :  c  Zacharias  XXIII  Sabionensis  episcopus  sub  Ludovico  C^esare,  Arnulphi  ftlio,  ic 
ioanue  IX  pont.  circa  annum  902  magna  nominis  cclcuritatc  vixit.  Intcrfuit  expeditioni  praedictl  LudoTiri 
imp.  contra  Ungaros,  in  qua  apud  Anaspurgium  cum  Dietmaro  archicpiscopo  balisburgensi,  Ottone  Fri- 
sengcnsi  episcopo,  et  Lcopoldo  marchionc  Austriae  occubuit  anno  Domini  907,  sccundum  ATentinom  in 
Annalibus  lib.  it,  fol.  480.  Ampliusdc  c<»  nihil  conrpertum  est,  nisi  quod  cum  alils  quinque  episcopis  Boja- 
risi,  nempe  Dietbmaro  JuTaTiensi  archicpiscopo,  WaldoncFrisingensi,  Erckhanbalao  Eichstetensi,  Tvtoae 


f%t 


SERMO  DE  S.  GEORGIO. 


m 


Ratisbonensi,  Ricbario  Patavienei  Ipse  tertius  inordine  ad  praBdictum  Joannem  summum  poiit '  nccm  epistoi..m 
«^iipsit,  conquerentes  in  ea  de  defeclione  episcoporum  Morayi»  ac  Scla\orum  a  suadioscesi,  episcopo  Yi* 
delicet  Pataviensi.  Ellicet  nihil  obtinuerint,  tamenhaecepistola,  quiarara  etantiqua  ecclesiastici  status  in 
Bojaria  cognitione  referta,  lectu  non  indigna,  cujus  copia  in  archivis  prsedictarum  ecclesiarum  adhuc  ex* 
stat,et  apud  Wolfigangum  Lazium  in  lib.  xii,  Coinmentarioruni  Reip.  Rom.  hic  brevitatis  causa  omissa.  » 
HaBcHundius.  Exquibus  facilisnobisadconjectandumlocusaperitur,huncZachariam  eumipsum  esse^episco* 
puni,qui  prolatumame  semionem  posteris  reiiquerit.  Conjerturain  firmat  quod  eum  in  una  bii^irtheca 
d.Emmeranuui  Ralisbonse  ofTenderim,  quo  et  alia  plura  metropoli  Salisburgensis  vetera  monumenta  a  diligen- 
ti.ssimis  ejus  loci  coenobitis  jam  oiim  comportata  fuere,  tamelsicodex  menibraneus  quo  usus  sum,  sascuium 
duodeciroum  xtate  nequaquam  excedat.  Sed  quisquis  demum  hujus  de  S.  Georgio  martyre  sermonis 
parens  fuerit,  nemo  quisquain  negaverit,  eum  gravem,  doctum,  elegantem  atque  adeo  luce  publica  dignis- 
simum  esse. 


SERMO  ZACHARIiE  EPISCOPI 

DE  SANCTO  GEORGIO. 
(R.  P.  Bemardus  Pezius,  The$auru$  Anecdot.^  novfss.,  t.  lY,  p.l7,  ex  codice  emmerameusi.) 


I.  Hodierna  festivitas,  Silectissimi,  Paschalis  glo-  A 
rlse  Isetitiam  geminat,  et  velut  pretiosa  gemma  au* 
rum,  cui  imprimitur,  decore  proprii  splendoris  il- 
lustrat.  Aplum  niminim  hoc  potissimum  tempore 
beato  Georgio  concessum  est  triumphare,  quando 
Iransacta  biemalis  inclementia  turbinis  Austri  fo- 
luite  resoluta,  l^ta  terra  alacriter  parturit,  et  erum- 
pentibus  diversis  berbarum  atque  arborum  flori* 
bus,tanquam  adolescente,  ut  ita  loquar,  xtate  piibe- 
scit.  Geoi^ius  siqutdem  Graece  terrai  cultor  Latino 
sonat  eloquio.  Qui  nlmirum  juxta  praesagium  no- 
nlnis  non  modo  susr  meutis  agrum  spiritalis  exer- 
citai  disciplinis  excoluit ;  sed  et  sanct»  exbortatio- 
nis,  et  pise  correptionis  vomere  terrena  multorum 
corda  proscidit,  vitiorumque  vepribus  erulis  fecunda 
in  eis  virtutum  arbusta  plantavit.  Merito  igitur  ^ 
beati  bujus  martyris  hodieanimapost  cruentam  fu- 
riosi  principis  rabiem,  posl  carniOcum  feraliter  sje- 
vientium  immanitatem,  post  dilacerati  corporis  ex- 
quisita  supplicia,  post  ignis  ac  ferri,  picis  et  sul- 
pburis  iniqua  tormenta,  post  verberum  denique 
plagaSy  post  carcerum  tenebras,  tanquam  post  hi- 
bernas  furentium  veutonim,  niviumque  procellas, 
oraculum  boc  divinae  meruit  vocationis  audire : 
«Veni,  inquit,  coliimba  mea,  sponsa*  mea,  formosa 
mea;jamhiems  transit,  imber  abiit,  et  recessit; 
flores  apparuerunt  in  terra  nostra,  tempus  putatio- 
nis  advenit  {Cant,  ii,10).  > 

n.  Plane  demilitia  translatus  est  in  militiam,  quia 
terreni  tribunatus,  quo  fungebatur,  ofllcium,  Cbri-  ^ 
stianaemilitiae  professione  mutavit,  et  utrevera  stre- 
nuus  miles  prius  omnia  sua  pauperibus  tribuens, 
sarcinam  terrenae  facultatis  abjecit,  sicque  liber,  ex- 
peditus,  ac  fldei  lorica  praecinctus,  in  ipsius  densi 
certaniinis  aciem  fervidus  Christi  bellalor  immer- 
sit,  servato  scilicet  ordine ,  ut  rerum  pondus  ante 
«leponeret,  atque  ita  postmodum  ad  campum  certa- 
iiiiuis  imperterritiis  prosiliret.  Unde  est,  quod  in 
lege  praecepitur,  ut  bomo  formidolosus,  et  cordepa* 
vido  Bon  egrediatur  ad  belium,  sed  i  Tadat,  inquit, 


et  revertatur  in  terram  suam,  ne  pavere  faciat  corda 
fratrum  suorum  sicut  et  ipse  perterritus  est.^Deur. 
XX,  8.)  >  Quibus  nimirum  verbis  liquido  perduce- 
mur,  quia  pro  defensione  fidei  dimicare  fortiter,  et 
idonee  nequeunt,  qui  adhuc  nudari  terrenisoperibus 
periimescunt.  Tolerabiliusque  est,  ut  domuni  quo- 
dammodo  redeuntes  ignobiliter,  et  imbelies  vivant, 
quam  secum  et  alios  a  triumpbandi  gloria  per  dege- 
neris  exempla  timoris  avertant 

III.  Reatus  vero  Georgius  sancti  Spiritus  igne 
succensus,  et  vexillo  crucis  inexpugnabiliter  prae- 
rounitus  sic  cum  iniquo  rege  congressus  est,  ut  et 
iniquorum  oinnium  principem  in  satellite  viiiceret, 
et  ad  ageiidum  fortiter  Cbristi  milituni  animos  iuci- 
taret.  Et  quidem  Diocletianus  tunc  imperator,  sicut 
in  descripta  passionis  ejus  reperitur  historia,  c  cu- 
jus  os,  juxta  Psalmistam,  maledictione  plenuin  erat, 
et  amariludine,  et  sub  lingua  ejus  labor,et  dolor, 
qui  sedebat  cnm  divitibus  in'occuItis,  utinterficiat 
innoceniem,  insidians  quasi  leo  in  spelunca  sua 
(Psal.  X,  7),>  primo  quasi  vestimentum  ovis  sub- 
dolus  induit,  et  sic  quadam  arte  versutiae,  ac  fucati» 
blandimentorum  coloribus  illum  suadere  tenlavit. 
Sed,  cum  insignis  athleta  Christi  spumantia  ex  an- 
tiqui  serpenlis  ore  venena  contemneret,  et  non  jam 
primi  parentis  originem,  sed  secundi  potius  in 
se  vivere  titulos  demonstraret,  protinus  ille,  tan- 
quam  sagitta  de  Satanae  pharetra  prodiens,  inima- 
nem  lupum,  qui  latebat,  aperuit,  et  ad  inferenda 
diversa  poenarum  supplicia  cruenta  bestia  feraliier 
ebullivit.  Glomeratis  itaque  carnificibus  beatus  Mar- 
tyrextenditur,  verberibusque  tunditur,duris  caedibus 
laniatur.  Dehinc  rota  gladiis  armata  praefertur  in 
medium,ut  circumligatum  martyris  corpus  tanto 
crudelius,  quanto  multiplicius  perforetur.  Artifex 
niminim  feritas  nova,  et  exquisita  poenaVum  inveiiit 
argumenta,  et  ad  satiandum  sui  furoris  rabiem  pbi- 
losophatur  in  excedenda  crudelitatis  humanae  meir- 
snra,  ignorans  scilicet,  quia  pretiosum  nitoris  e<ut- 
spicui  tnargarititm  vlvis  atqae  sapen^ae  Hierti$i0«au 


n 


m 


ZACHARIii;  INCERTiE  SEDIS  EPISCOPI  SERM.  DE  S.  GEORGIO. 


€!i 


lapidibus  inserendum,  quanto  a8penons  ilmse  sca-  A  ma]itiosae  fraudis  dbscurum.  Separatlt  ergo  tunc 


bredine,  vel  mallei  tunsione  politur,  iauto  prsecla 
rius  redditur. 

IV.  Aderat  plane  supernus  el  invisibilis  arbiter, 
qui  ad  suae  dispensatitmis  arbitrium  et  binc  manus 
impiorum  saevire  permitteret,  et  inde  gemmam  suam 
inviolata  propriae  soUditalis  integritate  servarel. 
Qui  elsi  martyris  sui  membra  carniiicum  manibus 
tradidit,  animam  tameu  inexpugnabili  fidei  arce  sub- 
nixaro,  indefesso  protectionis  suae  munimine  custo- 
divit.  Nec  ad  boc  eos  permisit  attinere,  quod  late- 
bat,  idolum  eis  objiciens,  quod  intrinsecus  appare- 
•f  bat,  et  tanquam  aquae  diiuvii  in  arcam  quidem  un- 
'  dique  circumfluere,  nec  tamen  polerant  intima  pe- 
nelrare.  Dicat  iiaque  beatus  Georgius,  dicat :  c  Nisi 


Deus  mare,  et  minaces  fiuctus  ab  inundatione  leme 
compescuit,  ut  terra  virentes  berbas,  et  ligna  po- 
mifera  germinaret,  ac  deinde  segetum  fruaus  afler- 
ret.  Separat  etiam  nunc  ab  electis  suis  reproborom 
turbines  persequentiam,  et  quasi  furentes  coercec 
Impetus  tempestatum,  quos,  etsi  furere  usque  sd 
infligenda  corporis  tormenta  concedii:  ne  tamen 
animas  laedant,  invicta  eos  atque  pervigili  brachii 
sui  protectione  custodit,  quodammodo  dicens  nian : 
cHucusque  venies,  et  non  procedes  amplius,  et  Lic 
confringens  tumentes  fluctus  tuos ;'»  ac  si  pateoler 
dicat :  Usque  ad  inferenda  corporibus  tormenta  re- 
laxo ;  ne  autem  usque  ad  animam  cumulis  intom^ 
scentibus  profluas,  legis  [meae  tibi  liitus  oppono;  nt 


quia  Dominus  erat  in  nobis,  cum  exsurgerent  ho-  B  dum  furori  fluctuum  tuorum  roina  (1)  libera  rellB- 

quatur.  Et  quia  Georgius,  ut  superius  diximus,  tcr- 
rae  cultor  exprimitur,  recte  hoc  allegoricae  Qgurs 
myslerium  eidem  beatissiQio  martyri  coaptatur.  Coi 
scilicet,  etsi  hucusque  ad  littus  carnis  perseculionis 
fluctus  efferbuit,  solidissimam  ejus  animx  terram 
procella  tempestuosi  turbinis  non  involvit,  neceum 
vorago  pelagi  furenlis  absorbuit,  qui  spei  sux  noa 
in  putris  arenae  subsicivio,  sed  in  soliditate  peine, 
quaeChristus  est  (/  Cor.  x),  fixit.  Hincestprofedn, 
quod  Yeritas  ait :  cQui  audit  verba  mea,  etfacit  ea, 
similabo  eum  viro  prudenti,  qui  auJificavit  domuoi 
suam  supra  firmam  petram ;  venerunt  flumina,  (la- 
verunt  venti,  et  impegerunt  in  domum  illam,  et  noi 
cecidit ;  fundata  enim  erat  supra  petram  (Mattk 


mines  in  nos,  forsltan  vivos  deglutissent  nos  :  cum 
irasceretur  furor  eorum  in  nos,  forsitan  aqua  absor- 
buisset  nos  {PsaL  cxxiii,  2  et  seq,)t  Hae  sunt  vi- 
delicet  aquae,  de  qiiibus  per  Psalmistam  Salvator 
iait:  cSalvum  me  fac,  Deus,  quoniam  intraverimt 
aquae  usque  ad  animam  meam  (P$al.  lxviii,  2).>  Et 
per  Jonam  :  <  Projecisti,  inquil,  me  in  profundum 
in  corde  maris,  et  flumen  circumdedit  me :  omnes 
gurgitestui,  et  fluctustui  super  me  transierunl  (Jon. 
II,  4.)i  Sed  his  aquis,  et  marijuxla  Scripturam  Do- 
minus  terminum  circumposuit,  quia  secundum  di^ 
spensatioius  suae  mensuram,  non  secundum  perver- 
sitatis  humanae  concupiscentiam  reprobos  in  electos 
suos  saevire  permittit.  Hinc  est  enim,  quod  in  mundi 


nascentis  exordio  mare  Deus  divisit  ab  arida.  Quid  ^  vii,  24).»  Vere  insignis  hic  miles  Christi  supra  pe- 


enim  per  mysterium  marej  nisi  reprobos  homines, 
«t  infideles  insinuat  ?  Qui  nimirum  quadam  cama- 
lis  ingenii  salsugine  calidi,  sed  odiis,  et  simultati- 
bus  invicem  inveniuntur  semper  amari,  et  velut 
inare  diversis  tentationum  flatibus  intumescunt,  cu- 
piditatumque  carnalium  procellis,  ac  tempeslatibus 
<(ualiuntur.  Quid  vero  arida,  nisi  animam  designat, 
foniem  fidei  sitientem,  vel  ad  Creatorem  suum  ar- 
(ienti  desiderio,  tanquam  sitibundis  faucibus  anhe- 
lantem  ?  Unde  et  quaedam  anima  siti  hac  feliciter 
arida,  aestuans  clamat :  cSitivit  anima  mea  ad  Deum 
vivum :  quando  veniam  et  apparebo  ante  faciem 
Dei(P<a/.  xLi,  3.)i  Ab  arida  ergo  mare  dividitur, 


tram  fidei  suae  fundamenta  constituit,  qui  prxmii 
coelesti^  intuitu  minas  principum  sprevit,  niale  bian- 
dientium  promissiones  irrisit,  camificum  tormenia 
contempsit,  ferrum,  ignes,  gladios,  ac  diversa  sup- 
pliciorum  genera  invictae  patientiae  majestate  cal- 
cavit. 

yi.  Hunc  coelestis  militiae  bellatorem,  fralres  cba- 
rissimi,  non  tantum  admiremur,  sed  etiam  imite- 
mur ;  in  illud  coeleste  praemium  jam  spiritus  eriga- 
tur ;  ut,  dum  in  ejus  contemplatione  cor  figiifiTis, 
non  moveamur,  utrum  mundus  lenocinatorarrideal, 
an  certaminum  adversitatibus  freroat,  dicentes  cnm 
Psalmista :  c  Sicut  tenebrae  ejus,  ita  et  lumen  ejns 


quando  Deus  omniputens  a  se  sitientibus  reprobo-  d  {PtaL  cxxxviii,  12).  >  Mundemus  ilaque  nos,  juila 


rum  impetus  reprimit,  et  tanquam  littus  marinis  flu- 
ctibus  objicit,  dum  conatibus  fervescentis  insaniae 
8ui  moderaminis  limitem  figit.  Quod  profecto  illa 
Dei  vox  probat,  qua  dicit :  cQuis  conduxit  ostiis 
mare,quando  erumpebat  quasi  devulva  procedens?i 
(Job  xxxviii,  8).  Etpaulopost:  c  Gircumdedi  illud 
terminis  meis,  et  posui  vectem,  et  ostia,  et  dixi : 
L'sque  huc  venies,  et  non  procedes  amplius,  et  hic 
confringes  tumentes  fluctus  tuos  (ibid,  iO).> 

V.  Enimvero  recte  per  mare  cor  pravi  hominis 
designatui,  quod  videlicet  furdre  est  turbidum,  rixis 
amarum,  elatioue  superbiae  tumidum,  et  caligine 


Pauli  praeceptum,  ab  omni  inquinamento  camis  ei 
spiritus(// Cor.  VII,  l),i  ut  in  illud  lieatiUidinis 
templum,  cui  nunc  aciem  mentis  intendimus,  quan- 
doque  etiam  ingredi  mereamur.  Hinc  est,  quod  Aa- 
ron  prius  aqua  lavatur,  et  sic  postmodum  tabe<rna- 
culum  sacrificaturus  ingreditur.  De  quo  nimirum 
bene  ad  Moysen  divina  voce  praecipitur:  tTunica, 
inquit,  vestietur,  feminalibus  lineis  verenda  celaliiU 
accingetur  zona  linea,  cidarim  lineam  impooet  ca- 
piti.  Haec  enim  vestimenta  suntsancta,  quibus,  cum 
lotus  fuerit,  induetur  (Lev.  xvi,  4).>  Quisquis  eniui 
in  .tabemaculo  Christi,  quod  esl  Ecclesia ,  semrt- 


(1)   L.  anima ;  deest  aliquid. 


635  ROBERT.  PULLUS  S.  R.  E. 

i(>sum  Deo  sacriflcarecontendit,  necesseest  ut,posl- 
quain  lavacro  sacri  fontis  abluitur,  diversis  eiiam 
viituium  veslibus  induatur.  Sacerdoies  lui  induaii- 
lur  justiiia  [Psal.  cixxi,9);  quatenusqui  in  Cliristo 
per  baptismum  novusliomo  renasciiurynonjam  pel- 
liceas  tunicas,  mortalitatis  videlicet  indices  vesiiat ; 
sed  deposito  veten  liomine  novum  induat,  et  in  eo 
per  mund£  coiiversationis  studiuui  innovatus  vi- 
val. 

YII.  Et  nolandum  quod  omnes  illse  vestes  lineae 
describuniur.  Linum  quippe  ad  candorem  cum  la- 
Lore  perducitur,  et  virtulum  vila  non  acquiritur  sub 
lorpore  desidise,  sed  in  laboriosae  potius  exercilio 
disciplinae.  Puriflcaii  igitur,  dilectissimi,  per  novi 
baptismaiis  sacramentum,  induamus  noslinea  tuni- 
ca,  ut  caiidor  nos  sanctoe  conversalionis  exornet ; 
feminalibtis  verenda  tegantur,  ut  dum  honostoe  vitac 
tegmen  assumitur,  prdeleritorum  criminumante  Dei 
oculos  turpitudo  celetur.  Uiide  David  :  c  Beati,  in- 
qiiit,  quorum  remissae  sunt  iniquitates,  et  quorbm 
lecla  sunt  peccaia  {Psa*,  xxxi,  i).  >  Zona,  inquit, 
liuea  consiringainur,  capili  quoqne  cidaris  impona- 
lur,  ut  praecincti  in  veritate  luinhos  menlis  prote- 
gainur,  gaiea  salutis.  Si  sic  nimirum  ei  vetcris  pec- 
cali  squalore  purgati,  et  novae  conversationis  nitore 
conspicui  digne  celebramus  paschale  mysterium,  et 
beatorum  martyrum  veraciter  iinitamur  cxemplum. 
r^ec  despereiis,  frater  mei,  licet  adhuc  inflrmi,  licei; 
e\ierioribus  rortassis  adhuc  actibus  implicati,  non 
desperctis  ad  inariyriim  vos  consortium  perlinere, 
qui  martyrum  victorias  recognoscitis  vos  ex  cor- 


CARDIN.  —  PROLEGOMENA.  620' 

A  de  diligere.  Qoinque  certe  Salfaath  filiae  inter  fra- 
tres  suos  noscuntur  haereditatem,  Moyse  consti- 
tuente,  sortitae  (2Vttm.  xxvii).  Quinque  nimirum  et 
feminae,  ut  per  quinarium  numerum  filiarum  exte- 
rior  occupatio ;  per  muliebrem  vero  sexum  iufirmi* 
tas  designetur.  Jonatha  quoque  in  quodam  iuter 
utrumque  meditullio  positus,  nec  cuin  Saul  reiuan- 
sit  in  malis  ;  nec  David  aequiparari  potuit  in  bonii. 
Sed,  quia  dilecto  Dei  Prophetae  fuit  amicus,  et  de  fu- 
turoejusgavisus  est  fraterna  benignitate  successu ; 
hic  creditur  ab  ejus  cousortio  nunc  in  spiritu  non 
esse  divisus,  cui,  dum  in  carne  viveret,  unanimiier 
exstitit  in  amore  conjunctus. 

YIll.    Nos  autem,  dileclissimi,  qui  eiagitantem 
Saul  spiritum  maluro,  auxiliante  Deo,  post  terga  di- 

Q  misimus,  imo,  qui  Pliaraonis  exercitu  in  luari  Ru- 
bro  dimersum  per  virtutem  paschalis  sacramenli 
evasimus,  pro  camis  tamen  infirmitate  adhuc  yer- 
samar  in  cremo,  transeamus  ad  vitae  perfectioueiu, 
ad  terram  sciiicet  lacte  et  mclle  manantem ;  egressi 
de  Sodomis  non  in  Segor  diutius  immoremur;  sed 
iiberali  cum  Lot  montis  verticem  celeriter  ascen- 
damus,  quatenus  qui  inter  ipsa  tirocinii  rudimenta 
jam  beatorum  martyrum  coDpimus  adgaudere  trium- 
phis,  quandoque  ad  hoc  etiam  provehamur,  ut  di- 
scamus  et  ipsi  triumphare  cum  sanctis ;  et  ipse  sit 
fortitudo  nostra,  dum  protegit,- cum  faclus  estpro* 
tium,  cum  redeinit,  Jesus  Christus  Dominus  noster» 
qui  cum  Deo  Patre,  et  Spiritu  sancto  vivit,  et  regnafi 
insaecuia  saeculorum.  Aineu. 


ANNO    DOMINI   MCLIII 


ROBERTUS  PULLUS 

CARDINALIS     ET    CANCELLARIUS 


PROLEGOMENA 


(Opp.  Roberti  Pulli,  Parisiis  anno  1655,  foL,  curante  Uugone  Mathocd,  monacho  Benedictino.) 


ILLUSTRISSIMO  ECCLESIjE  PRINCIPI 

LUDOVIGO  HENTRIGO  DE  GONDRIlir 

ARCHIEPISCOPO  SENONENSI 

GALLIARUM  AC  GERMANIiG  PRIMATL 

En  Phcsnicem  quondam  tnvidioso  funere  {uncium,  arcntprcetui  Hlustri$sime,  sed  non   impari  gloria  tuis 
srLv^  vrimum  radiis  redivivum.  Quod  (elicitaU  puhlictg  tandem  reddendus  a  te  vitam  amaverit  auspicari,  vir^ 


e»  ROBERTUS  PGLLUS  S.  R.  E.  GARDLNALIS.  m 

iutirtucB  prmlegium  e$tj  cui  vel  semel  armisUj  certa  est  ad  securitatem  via;  nee  timebit  interituram  apiii 
secuturas  cetates  sui  memoriam,  quam  ipse  commendabis  tui  nominis  fama ;  quce  quantum  apud  posttro»  ro- 
iitura  sit,  ex  eo  conjicere  iiceat^  quod  jam  apud  omnes  obtinuitf  quibus  ex  animo  sedet  virtutem  coUre^  ttl 
mirari.  Quem  enim  renascentem  et  novis  implicitum  cunis  fortuna  melior  excepissel,  quam  ut  iltius  foveret» 
sinuy  in  quo  cum  Musis  omnibus  pietas  adolevit ;  cui  a  puero  sapientia  comeSy  nec  animi  prwslantia  mim 
indoles  virtutis  ? 

Ita  estf  archiprtBsul  illustrissimey  erga  nuilum  liberalior  natura  fuit,  nullus  fuit  forlunm  charior;  sed  tnfrs 
te  fuit  quidquid  infra  sapientiam  esset.  Sciebas  nasci  principem,  forlunce  plerumque  ludibrium  esse ;  magnMm 
fieri  et  illustrem,  partum  esse  sapientice,  et  glorice  fructum,  Binc  iicet  splendore  natatium  sis  emineniior,  its 
iamen  qucesisti  ex  moribus  claritatem^  ac  si  nullam  ex  genere  contraxisses,  Eminere  te  spiendore  natalium 
dicoj  cui  vetus  Hispania  sanguinis  propinquitate  cohceret^  ex  inclyto  nuptiarum  fcedere  Cardonensium  dnc*m 
in  Catalaunia  {a  quibus  originem  ducis)  cum  regiis  stirpibus  Arragonensium  principum  comitumque  Fuieih 
sium  et  Armeriicu:orum.  Cui  non  imparem  generit  splendorem  adfundit,  duplici  tuorum  aucta  connubio  Coift/- 
hnensium  domus  apud  Medulos^  Cypriorum  regum  ex  serie  Lusignianorum^  generosa  propago.  Cui  eliam  m- 
vis  fcBderibus  addicti  cum  Terminensibus  Beilogardii  duces,  summi  GaliicB  hippocomi,  mareuatli,  ipsoque 
patriciatu  insignes.  Sed  is  titulus  quo  magiseminet  ingenita  tibi  nobilitatis  apex,  regumest  in  tuos  antiqui$'' 
simus  amor^  favor  assiduus ;  quosut  sibi  nusquam  degeneres,  pene  hcereditariis  honoribus  auctos^  ad  tpttu 
etiam  secundce  in  Gailia  dignitatis  gradum  evexere;  eo  tamen  forluna  genio  ut  virtuti  non  secius  quam  amoH 
indulserint.  Quod  enim  parens,  avus  et  atavus  tui  Beamensium  ac  Navarrce  jfroreges  fuerint^  prudentics  illui 
singularis,  Quod  regia  corporis  tutela  prcEcipuus,  ejusque  Machcerophoris  prcpfectus»  oafer,  fidelitatis  nofii- 
simce;  quod  denique  omnes,  utriusque  ordinis  Conchyliati  et  S.  SpirituSj  Milites  Torquati,  eximice  forlitudinis 
insigne  fuit.  Cujus,  ut  avitcB^  specimen  produnt  satis  in  gentilitio  stemmate  ^ccisq  illa  Maurorum  capita, 
qucs  pro  symbolo  scutoque  Ludovicus  IX  testis  oculatus  concessit  prmtantissimo  illi  equiti  De  Condrin,  fij 
singulariapud  Syros  certamine  totidem  exstinxerat^  circumstantibus  utrinque  eopiis,  ipsoque  sanctissims 
rege.  Uigc,  inquam,  archiprcesul  iiiustrissimet  quadam  tuce  nobilitatis  decora^  qux  cum  aliis  ad  gloruB  ci- 
mulum  suffecerint,  vix  tuce  rudimentum  fuere. 

Tot  majorum  ceraSj  quibus  repensendis  aiii  pene  toti  incumbunt^  illustrare  matuisti  quam  lustrare;  eo  soU 
iumine  delectatus  quod  emitteres,  non  quod  admitteres.  Vnde  major  tibi  ad  pielatem  impelus,  fugisque  cvrs 
divinis  dolibus  menUm  informandi.  Testis  ilte  titigantium  inter  se  virtutum  feticissimus  ardor,  quQsprior  ims 
pectus  impteret,  ornaret  animum.  Tantis  virtutibus  tuis^  cterus  amplissimus;  curce^  poputus;  docirvuet  eS' 
Uudra;  prudentia^j  virgapastoratis ;  fidei,  annutus;  auctoritati,  infutce;  crux  ad  exemptum ;  sapientia  taf 
dem  tuce,  sedes  itla  debebalurj  ut  regendtr  Ecctesice  ctavo  tua  manus. 

Et  hac  quidem,  archiprcesut  iltustrissimet  eximia  animi  tuidecora  ceteberrimo  cardinati  tui  nominis  im- 
diam  fecerunt,  ut  hic  suppticem  haberes  ittius  purpuram.  Sed  quem  posteritati  sacrabis  tuis  auspicHst  etiam 
tibi  habebis  immortatem  gratitudinis  jure  et  obsequii  voto.  Ibit  tiber  per  omnes  orbis  provincias  suo  wmim 
4ecuruSf  sed  auctoritate  tui  prope^nfiatus,  suaque  famce^  quam  habet  sincejissimam,  tuam  addety  in  cnju 
wternitatem  pene  omnia  consentiunt. 

Uujus  muneris,  ut  gtorice  (serio  sciticet  tuis  taudibus  incumbendi)  non  mediocrem  partem  familiari  auju 
Ji(rreditario  fato  mihi  videor  PQSse  vindicare,  Nec  enin^  tui  apud  nosjevis  est  cura;  nemini  sanctior;  nemin 
charior  archiepiscopus  Senonensis  quam  monachis  Sancti  Petri  Vivi,  apud  quos^  quidquid  habetis  digniutis 
initiatur;  quidquid  sanctitatis,  in  nos  refunditur.  Scis  enim  antecessorum  exempto  hic  vigere  vestrarum  Infu- 
larum  encctnia  sedisque  natatem ;  hic  emicare  vestrce  lucis  auroram ;  nec  nisi  ctavibus  Petri  aditum  pntm 
in  Stephani  domum.  Sed  sanctiqr  adhuc  tuorum  ad  nos  regressus,  quamegressus  ittustrior;  utque  sot  qnem 
in  ortu  major  est  in  occasUf  quos  tantum  pontifices  emisimus^  recipimus  sanctos ;  et  quibus  initiandiSt  csibt' 
dram,  ut  mos  est,  aptavimus ;  redeuntibus  ad  nos  ereximus  attaria.  Ita  esty  archiprcesut  ittustrissimey  qnot 
fere  sanctos  cotitistquotiltustresinter  antiquoSynumeratis  vestras  metropotis  antistites,propemodum  sant  nostti 
educationis  tituto  et  sacri  tycai  auctoritate^  quia  hic  titteras  et  pietatem  edocti ;  monasticas  interdum  profes- 
.sione  vitce,  sedis  inauguratione,  jure  seputturce.  Sed  magis  adhuc  erimus  tui,  quod  tam  facitis  ingemtaquetiki 
ad  amorem  propensio  sit  nobis  non,  imjjar  stimutus  ad  wmjiiatiQnem  affectus  iia^  nps  et  pietatis  majorum^  qnibu 
(ut  ipsi  ex  summa  erga  nos  benevotentia  judicabant)  nutta  retigiosior  domus  quam  nostra;  nutta  famtVtcrwft 
iicceptior  aut  sanctior  nutta.  Quanta  eorum  in  nos  arserit  fiamma^  vet  ex  cineribus  satis  conjicies,  quibus  » 
quadraginta  et  amptius  tumutos  nostra  humus  cusurgit.  Sub  hisce  nobilibus  amori^  exuviis  avitum  ignem  fcne- 
bis ;  nec  deerunt  incentiva  dum  CBtemum  agnosces  in  nobis  mutuas  grati  animi,  obsequii  et  reverentim  tices. 
Cujus  equidem  apud  nos  juratcB  fidei  manum  hic  obsidem  damus^  non  hujus  tantum  operis  nuncupatione^  u^ 
€0  quo  se  potissimum  obtigat  sacragnento^ 

Ittustrissima:  tuce  Dominationif  devotissimuB  F.  Hiico  Matuocd  monasterii  Sancti  Petri  Virt,  congreg*' 
t}oni$  Saticti  Mnuri  Bevedktinvs  asceta. 


8i9 


PROLECOMIMA. 


CiO 


SCHOLIASTES  AD  LECTOREM. 


Dudum  est,  Bcnevole,  quod  eraditoniin  iFOtis  fe- 
cisseui  satis,  hujus  Pullini  fetus  natalem  efflagitan? 
tium,  nisi  certus  ex  amicorum  relatione  quasdam 
alias  auctoris  elucubrationes  delitescere  in  Anglia, 
uuam  in  Suecia,  studuissem  prius,  oppiduque  im- 
pensius,  nullum  non  movere  lapidem  toto  triennio, 
si  vel  unam  ex  illis  nancisci  possem,  qua  in  justam 
voluminis  amplitudinem  opus  excresceret.  Urebat 
animum  rei  litterariae  beno  deditissimum  ingens  de* 
siderium  restituendi  Mosis  Apollinem  suum;  nec 
inutiles  rebar  moras,  quamvis  ingratae  forent  ple^ 
risque,  si  saltem  provocarem  ad  exemplum  diligen* 
tiam  Anglorum,  a  quibus  repulsam  passus,  id  uni- 
cum  extorquere  potui  spem,  eos  operam  daturos  ne 
diutius  vili  silentio  apud  suos  intereat  vir  apud  <m» 
nes  immortalitatis  laurea  coronandus. 

Par  fuit  in  Suecos  conatus.  par  etiam  votorum 
meorum  excidium ;  licet  eruditione  viri  cl.  Yalesii 
fratres,  quorum  huraanitati  plura  debeo,  non  semel 
soliicitaverint  apud  iilam  gentem  sibi  notissimos,  ut 
ms.  codicem,  qui  Roberti  nostri  sermones  continet 
(aut  illius  saltem  apogtaphum)  invitis  olim  domi* 
nis,  nempe  Floriacensibus  coenobitis,  ereptum  cum 
pluribus  aMis,  remitii  curarent. 

Isthaec  obiter  commemorata  volui,  nt  8cires« 
lector,  cur  tandiu  dilatus  operis  istius  partus; 
quod  jam  ab  anno  millesimo  sexcentesimo  quinqua- 
gesimo  primo  cum  nostris  in  illud  observationibus 
excepisses,  nisi  tantumdem  temporis  destinassem 
revocaturus  ab  exsilio  codicem  illum  praecipiti  manu 
inulctatum. 

His  igilur  frustra  perfunctus  curis,  ut  aliis  prae- 
stantissimi  ingenii  felibus,  nec  minus  lucem  aventi- 
bus  possem  obstetricari ;  unam  solum  tibi,  lector, 
oflfero,  at  nobilissimam  iilius  studiorum  partem, 
quam  secutus  ipse  sui  saecuii  fatum,  Sententias  in- 
scripsit.  Godicem  habuimus  ab  celeberrima  uostra 
Sancti  Remigii  Remensis  abbatia,  optima  manu 
exaratum,  et  calamo  ipsi  auctori  vei  dictanti  vel 
scribenti,  coaevo. 

Feliciter  ihciderat  in  manus  unius  ex  nostris,  re- 
verendi  Patris  D.  Alexii  Edouard,  lycaei  apice  et 
eruditionis  variae  fama  suos  inter  percelebris ;  qui 
ci  assidua  lectione  genium  auctoris  assecutus,  mi- 
raiusque  liberalem  in  eo  scribendi  indolem,  ubique 
operis  sparsa  vivid;e  rationis  lumina,  Sententiarum 
pimdus,  jugemque  ex  SS.  Patrum  placitis,  Augu- 
sliai  potissimum,  teituram  ;  doluit  invisos  hactenus 
publicae  luci  tanti  sideris  radios ,  quos  ut  explica- 
ret,  jam  propria  manu  codicem  exscripserat,  caetera 
dubio  procul  in  fmem  operis  gnaviter  impensurus : 
scd  ad  sacrjuro  pulpitum  Corbeiam  evocatus,  inde- 


A  que  Compendinm,.  ubi  philosophiam  publfcf 
ma  est  cum  laude  professui,  gratissimo  sibi  mu- 
nere  defungi  non*  potuit. 

Urgebant  interim  hujus  operis  editionem  do«tit* 
simi  quique,  Parisiensis  praesertim  Academiae,  ad 
quos  tanquam  adsolares  radios  Puilum  hunc  pro- 
bandumt  aquilarum  instar,  adduxerat  nosterLucat 
Dacheriua;  quorum  precibus  parere  jussus,  rem 
aggressus  sum  viribus  mei»  imparem,  et,  ni  falior, 
eonim  votis  indignam.  Quid  tamen  curae  studiiqut 
impenderim,  paucis  enuniia. 

Primo.  Yeritus  in  auctore  non  sponte  facili,  alio- 
qui  Cbristianissimo,  quosdam  obices  qui  incautos 
possent  remorari ;  et  praeserlim  in  difficillima  qu»- 
stione  de  ordine  assumptionis  partium  humanitalit, 

^  animae  scilicet  et  corporis,  a  Yerbo  divino,  sutpi- 
catns  ejus  sententiam  prorsus,  singularem  nec  for» 
tutam  apud  eos  qui  verbo  tenut  fldei  dogmata  no- 
runt,  uisi  facem  quis  pneferret  e  littore,  cunctaque 
reducerentur  ad  juris  apices,  puta  ad  sacrse  Scri^ 
pturae  s^nsum  ab  Ecclesia.  aut  unanimi  Patrum  ex 
professo  scribentium  consensu  firmatum  ;  ad  oecu- 
menicorum  couciliorum  canones ;  et  ad  summorum 
pontifioum  decreta ;  quae  tria  funiculum  triplioem 
nectunt,  ruptu  difiicilem :  postquam  pluret  tiuce- 
rissimae  famae  theologos  cum  eminentissimae,  do- 
mus,  tum  regiae  Navarrae  scripto  ac  voce  conveni,, 
quibus  nihildignum  obelo  visum  est,  eorum.tameii 
ductus  consiljis,  notas  quasdam  et  observationet 
adjeci,  quibus  quae  difiicilia,  explanantur ;  quae  ob- 
scura,  revolvuntur ;  delibautur  alia ;  caetera  iliu- 
strantur;  ubi  potissimum  sacri  fori  methodum  el 
praxim  PuUus  expendit. 

Secundo.  Sanctorum  Ecclesiae  Patrum  auctorila- 
tes,  et  inhaerentem  eorum  scitis  mentem  aueterit 
nonnunquam  produximus  in  notiSv  adjectis,  erudi- 
tionis  gratia,  dum  libuit,  plurium  aliorum  sententtis 
ad  quas  etiam  potuit  intendisse :  idque  frequentiut 
in  gratiam  Augustini,  cujus  i^doctrinae  deditissimut 
vix  paginam  habet  ubi  non  coUimet  ad  ejus  dictata. 
Sed,  ne  quid  fictionis  obrepat  aut  ingrati  silentii, 
multo  cerLe  plures  praetermisimus,  huic  diligentiat 
impaves  et  labori ;  vel  quod  destinata  prius  studia, 
identidem  alio  revocarent.  Cujus  peccati  (nisi  pre- 

])  stet  ignoscere)  nobiscum  luent  poenas  qui  juvenili. 
calamo  operam  injunxere  nonnisi  viribus  adullis. 
idoneam. 

Tertio.  Cum  id  PuUo  cedat  in  cumulum  laudit. 
quod  prius  iheologiam  evulgaverit,  quam  scripserit 
suam  Magister  Sententiarum  ;  uii  praeter  alios  ad- 
notavit  P.  Jacob  a  S.  Carolo  in  ejusdem  Pulli  pane* 
gyrica.Bynopsi,  oiier»  pretium  ideo  duximut  eiiut^- 


CM 


ROBERTUS  PULLUS  S.  R.  E.  CARDINALIS. 


e» 


dem  Petri  Sententias  ad  Pultini  textus  oras  indigi-  a  ^anta  sit  certitudo  fideiy  tamen  licet  nobit  dubiian 


iare;  et  ubi  rei  oioaientum  exigebat,  adbibitis 
utrrnque  asleriscis  Leclori  velut  indicibus  quam 
mutuQ  conspectu  invicem  cohaererent  hsec  duo 
nascentis  scholasticse  theologiae  sidera  ;  el  ( si  forte 
mutuati  luminis  suspicio  sit)  uter  alteri  prior  U- 
luxerit. 

Quarto.  Ex  conscripto  ab  auctpre  operis  prologo 
certum  est  plures  singulis  capitibus  appositos  fuisse 
numeros  seu  notas  arithmeticas;  totidemque  rursus 
praeGxas  illis  capitum  lemmatibus  quae  ipsi  Pro- 
logo  proxime  subjacent.  Yerum  desideratas  in  no- 
stro  codice,  supplere  non  licuit  ob  defectum  alte- 
rius.  Ididem  causae  est  cur  in  quaedam  errata,  et 
forte  mutila,  Lector,  incides,  praeter  alios  typogra- 


de  articulis  fidei,  et  inquirere  et  disputare.  Non  dico 
quod  dubitemus  an  veri  sint  articuli  fidei^  $ed  de 
modoy  elc. 

Quod  ad  nostras  in  Pullum  observationes  attmet, 
nihil  (e  monitum  lectorem  velim,  nisi  quod  promi- 
scuo  librorum  apparatu  usus,  antiquioris  praeser- 
tim  editionis,  quae  quandoque  discrepat  a  recefl* 
tiori  tam  iibrorum  lemmatibus  quam  divisione  ot- 
pitum,  tibi  forte  moras  aut  nauseam  pariiurus  siin, 
vel  (quod  tetrius)  male  Odei  suspicionem,  cum  il- 
lias  experimentum  facturus  eris,  nisi  occurrerem 
hoc  gestae  rei  brevi  signaculo.  Ad  illam  variantiom 
codicum  tumultuariam  congeriem  me  adegit  vacuum 
illa  suppellectiii  roonasterium  Senonense  ip  quo  ul* 


phiae  naevos ;  quibua  mederi  facillimum,  si  praesto  ^  ira  integrum  annum  huic  fovendoPullo  incubui;  ut 


fuissent  alii  ci)dice« :  nec  in  his  sensui  nostro  stanr 
dum  esse  duximus,  rati  eruditum  quemque,  ut  ii^ 
aliis  sic  in  istis  consultius  opem  latunim. 

Quinto.  Hic  paucis  aperienda  fuisset  meiiiodus  et 
via  cui  Pullus  inslitit  hocce  toto  opere;  praemit- 
tenda  etiam  Librorum  seu  singularum  partium  sy- 
nopsis.  Sed  huic  posteriori  occurrit  ipse,  delineata 
in  operis  fronie  cujusque  capitis  epigraphe  suin« 
liiaria. 

Alterum  sat  digestum  habes  in  observationibus, 
ubi  se  potissimum  dedit  occasio  leviter  perstrin- 
gendi  primos  impetus  lascivientis  scholastices  tunq 
temporisvix  cunas  egressae,  quibus  licet  parcissime 


proinde  extraneis  libris  mihi  /uerit  opus,  et  anti- 
quae,  ut  dixi,  lectionis ;  nisi  quos  apertissima  vaam 
suppeditavit  illustri&simus  ac  reverendissimus  D. 
Ludovicus  Henricus  de  Gondrin,  archipraesul  Seno- 
nensis,  plurimis  a  me  titulis  commendandus,  sed 
post  insitas  vigilantissimo  pastori  dotes,  pari  cum 
nobilitate  munificentia  notissimus. 

Sed  ut  alios,  per  quos  profecerim,  lector,  non 
nescias ;  praeter  jam  a  me  memoratos  in  observa- 
tionibui,  DD.  de  Sainte-Beuve,  et  Joannem  de  Lau- 
noy,  qui  caecutienti  lucem  pluribus  affuderunt ;  iu 
partem  etiam  laudis  ut  oneris  succedent  doctissimi 
viri  D.  Garolus  deHanniques  de  Benjamin,  archidijh 


concesserit  PuUus,  aetati  tamen  illi  nonnunquam     conus  Stampensis  in  Ecclesia  Senonensi ,  nec  uun 

.,,...  J      U     *  -ll*      •*  *•  S      ^  '-•         •  J  •!!       Ti  t    •  •  .  *  .  ^ ,..      ^ 


indulsit,  in  qua  vix  credebatur  illicitum  rationi  cu^ 
riosius  introspicere  in  ipsum  fidei  sacrum  pene- 
trale.  Suifecerit  monuisse  ex  dictionum  metathesi 
quam  frequentiorem  habet ,  obscurum  reddi  con- 
texlum  illius,  ut  proinde  rudioribus  serio  visu  sit 
opus  dum  in  illas  tricas  inciderint. 

Nec  damnabit  opinor,  nisi  rigidus  quispiam  Ari- 
fttarchus,  quam  uon  semel  ferre  prae  se  videtur  spe- 
ciem  dubitantis  sub  hujus  involucro  vocis  fortasse^ 
in  rebus  quas  certo  fideque  divina  credimus.  Hanc 
cnim  disputantium  iarvam  germanis  v^ritatis  obtu- 
tibus  nec  infensam  nec  invisam  osten^mus  in  notis, 
quin  theologis  familiarera  peneque  necessariam,  a 
quorum  proinde  Scholis  nusquam  exsulavit  proble- 


ejusdem  ili.  D.,  archiepiscopi  vicarins  generalis,  et 
officialis ;  D.  Pereyret,  regiae  Navarrae  praefectus ;  et 
R.  P.  Hilarion  Le  Febvre,  meus  in  theologia  magi- 
ster :  quorum  litteris  aut  presenti  eruditione  refe- 
ctus,  plura  sum  ausus  quam  quae  sponderet  animus. 
At,  ne  recensionls  ordo  displiceat,  nullum  me  te- 
nuisse  sincerissimus  profiteor. 

Ab  hac  gratiarum  serie  discretum  volo,  cui  eerte 
potissimam  tutius  elucubrationis  partem,  Leclor 
debes,  R.  P.  D.  Lucam  Dacherium,  monasterii 
S.  Germani  a  Pratis  bibliothecarium,  cujus  ope, 
bortatu,  privatis  et  publicis  pro  me  studiis,  et  cre* 
bra  iitterarum  ac  schedularum  transmissione,  quae 
nulhis  poteram,  bic  utcunque  confecta  vides.  Sed 


matica  ratio  disputandi :  non  ut  liberom  sit  pro  in-  d  (quae  votorum  summa  erat)  me  Senonis  pertinaciter 


nata  sibi  libidine  utrique  problematis  parti  assen- 
tiri,  sed  ut  eaquaerendi  methodo  fidei  splendor,  quae 
unice  placet  uiieltius  elucescat.  Hoc  PuIIus,  hoc  Tho- 
mas,  aliique  scholae  antistites,  sed  iile  subtilius 
(quae  scrupuli  causa)  iste  patenti  mendacii  fuco  sic 
veritali  sufTragium  parant.  Quare  mihi  prxclare 
Petrns  Pictaviensis  noster  part.  iii,  cap.  21 :  Licet 


commorante,  praelo  currenti  praeses  adfuit,  et  beni- 
gnissima  manu  corrector;  quamvis  aegra  semper 
valetudine,  et  meiioribus  Musis  ^quibus  pene  an- 
uuis  frueris)  detentus,  vix  tanto  muneri  poioissel 
esse  satis,  nisi  tibi  studuisset  mihique.  Vale. 
E  Monasterio  S.  PetriVivi  Senonenw, 
Uibus  Maii  hdclv. 


css 


PKOLECOMENA, 


054 


SCRIPTORUM  QUORUMDAM 

TESTIMONIA, 

QUIBUS  DE  ROBERTO  PULLO  ET  SCRIPTIS  EJCS  PAUCA  DECLAR.VISTLR. 


Varie  nominalum  Pullum  legimus  apud  auctores. 
Quidam  enim,  ut  Cuiliclmus  a  S.  Theodorico  fa- 
.  niiliaris  sancti  Bernardi,  et  Pulli  synchronus,  ac 
Joannes  prior  Hagustaldensis,  PuUanum  eum  no- 
minar.t.  Alii  PuUeinumy  PuUeinium,  Poleniumy  scri- 
b!int,  ul  Joannes  Piihs.eus ;  Balaeus  et  Cesnerus  Po- 
lenum,  PoUen,  Pulcy ,  PuUu,  Ciaconius  PuUenum, 
alias  PuUy,  et  etiam  BulCenum^  cum  Claudio  He- 
inenBO  lib.  D»^  Acad.  Parisiensi,cap.5,pag.4!.  Scd 
niendose,  sicut  et  apud  Franc.  AmL(£.Mum  in  Apo* 
logia  pro  Petro  Abaelardo  -  sub  Cnem,  ubi  legitur 
Robertus  Polonus ,  pro  Polenus,  Bernardus  vero 
PuUum  vocat ;  velut  et  codex  noster  optima  manu 
eiaratus,  et  quem  ipsi  PuDo  cosevum  credimus  ,  in 
cujus  fronte  dislinclissime  legitur,  Incipit  Prologus 
Sentenliarum  mayistri  Roberti  Pulli.  Post  quem, 
Incipiunt  SententiuB  Magistri  Robkrti  Pulli  S.  Ro- 
manoe  Ecclesice  cardinalis  et  canceUarii.  A  quo  non 
discrepaiit  auctores  Angli  Balaeus  et  Cesnerus ,  qui 
PuUy  scribunt. 

In  Callia  Christiana  Claudii  Robert  nominatur 
alter  Robertus  PuUus  L11I  Rothomagensis  archiepi- 
scopus,  qui  anno  Christi  1208  creatus  est  arcbi- 
episcopus,  el  obiil  1221,  vuigo  Robert  PouUain.  Et 
tomo  II  Hislor.  Jacobi  Thuani  iib.  xxix ,  pag.  88 
fit  mentio  alterius  Roberti  PuUi.  In  indice  item 
Thuano  Robertus  PuUus^  Poulain,  qui  vivebat  su- 
periori  sacculo,  anno  videlicet  1562.  Num  propin- 
qiiitate  sangiiinis  Rohertum  nostrum  contigerint,  sil 
pcnes  alios  conjectura. 

Ex  sancto  Bemardo  abbate  Clara^vaUensi  in  $pistola 
ducentesima  quintUf  ad  episcopum  Roffensem. 
Non  inanis  ille  glorise  tituliis  dignum  fiiisse  Pul- 
lum  laudibus  Bernardi,  cui  soii  ilii  acceptissimi 
erant  qui  virtutis  aut  probalis&imse  doctrinae  merito 
et  apice  eminerent.  Epislolam  iliam,  quia  solum 
spectat  auctorcm ,  et  sanam  iilius  doctrinam  non 
niediocriier  commendat,  hic  intcgram  exhibemus, 
Causa  autem  Bernardo  scrihendi  ad  episcopum  Rof- 
fensein  Puili  dioeccsanum  ea  erat,  ne  virum  de  lit- 
teris  et  academia  Parisiensi  meritissinum ,  in  ea« 
qae  futurum  adhuc  ulilem,  tam  cito  reverti  cogeret 
in  Angliam. 

Ita  se  habet  Epistola  : 

€  Dure  scribitis  non  merenti.  Quid  peccavi?  Si 
monui  maglslruni  Rubertum  Pullum  aliquanlum 
tempus  facere  Parisiis  ob  sanam  doctrinam  quae 
apud  ibum  esse  dignoscitur,  id  piitavi  necessarium, 
et  adhuc  puto.  Si  rogavi  sublimitatem  vestram  ut 
permiiterctis,  etiam  nunc  idipsumrogarem,  nisi  eam 
de  priori  prece  indignatam  sensissem.  Si  dixi  ho- 
roinem  fultum  gratia  amiconim,  ^uorum  in  curia 
non  minima  auctoritas  est,  id  dixi  quod  vobis  for- 
midavi  et  adhuc  formido.  Nam  quod  post  appella- 
tionem  factam,  extendistis  manum  (utaccepimus) 
ad  res  appellantis,  nec  laudavi  nec  laudo.  Yerumta- 
men  voluntati  vestrae  in  aliquo  coutradicere  nec 
consului  ei  nec  consulo.  De  caetero  vestri  sumus 
coronam  vestram  suscipere  et  colere  semper  digna 
ei  dehiu  vencratione  parati .  Hujus  testimonio  con- 

(I^*  Tomo  primo  Script.  Ilistor.  Anglicanae. 


A  scienli^je  audemus  adhuc  ad  vos  (prece  duntaxat  at- 
qiie  consilio)  ut  magister  Robertus  cum  integritaxe 
gratix  vestrae  per  aliquantum  tempus  possit  Parisiis 
demorari.  Retribuat  vobis  Dominus  in  vitam  xter- 
nam  quod  viscera  nostra  refovistis,  filios  nostros  lo- 
quor  quos  inisimus  in  Hyberniam.  i 

Cxterum  hujus  auctoritate  epislolae  certa  redditur 
el  indubilata  fidcs  noslri  codicis  in  quo  pariter  au- 
ttor  vocatur  Robertus  PuUus ,  licet  alii  scripiores 
cognomen  tantisper  inflectant,  ut  jam  ostendimus. 

Ex  tractatu  GuiUelmi  a  S.  Theodorico  contra  GU-» 
bertum  Porretanum,  De  relationibus  divinisj  in 
fine, 

c  Ut  ad  haec  specialiier  capitula,  quae  ni  manibus 
sunt,  revertamur;  nunquid  non  audientibus  hsec 
tam  nova  dogmata  considerandum  fuerat,  quantos 
sapientes  et  litteratos  viros  non  longe  ante  haec 
tempora  habuisset  Ecclesia  sanae  opinionis  et  do- 
»  ctrinae,  gui  manifeste  conlraria  senserant  et  docue- 
'^  rant?  Dico  autem  insignes  illos  Laudunenscs  An- 
selmum  et  Radulphum ;  magistrum  etiam  Albericum 
Rhemensem,  prius  Biluricensem  archiepiscopum ; 
et  fldelissimum  divini  verbi  tractatorem  Hugonem 
de  S.  Yictore,  sed  et  Robertum  Pullanum,  apusto- 
licae  sedis  cancellarium ,  cxterosque  quamplures 
(]uorum  aut  praesentia  adhuc ,  aut  niemoria  recens 
in  l)enedictione  est.  Quorum  communis  exslat  sen- 
tentia,  quidquid  est  in  Deo,  Deum  esse.  Hiuc  ma- 
gister  Radulphus  Laudunensis  quadam  scriptura 
sua  sic  ait  [per  illa  nomina  Pater ,  et  Filius,  et  Spi- 
ritus  sanctus,  nullas  intelligimuii  poni  proprielatcs 
(fiicut  de  Justo ,  Pio,  superius  dictum  esl)  quae  sint 
aliud  quam  ipsae  perscmae,  etc.]  i 

Hocce  Guillelmi  a  S.  Theodorico  testimonium  in- 
dicio  ac  benevolentiae  debeo  doctissimi  Philippi 
Labbe,  socielatis  Jesu  presbyteri. 

Px  Bistoria  Simeonis  Dunelmensis,  conttnuata  a 
C     Joanne   priore   Hagustaldensi^  ad  annum   Chrt- 

sti  1147  (i). 

€  Praeeminuit  his  diebus  in  clero  Romano  Ro- 
bertus  Pullanus,  cancellarius  apostolicae  sedis,  in 
omni  sapientia  et  doctrina  experientissimus ;  Bri- 
tannia  oriundus ;  ab  ineunte  aetate  philosophiae  de-^ 
ditus;  ejusque  obtentu  epiHCopalem  honorem  ab 
Henrico  rege  oblalum  respuens,  victum  et  vesiitum 
habens  hit  contentus  fuit.  >  Scribebat  iste  Joannc& 
8uh  Henrico  II,  Angliae  rege,  nec  diu  post  PuIIi 
aetatem. 

Ex  Pilhsceo  De  inustribus  AngUa  scrivtoribus  ia 
cetate  duodecima, 

f  Robertus  Pulleinius  seu  Pulleinus  in  Anglia. 
natus,  et  ibidem  usque  ad  juventutem  educatus. 
Postea  fiigiens  civiles  qui  fueriint  sub  rege  Ste- 
phano  tumultus,  ut  ex  Boslono  Buriensi  colligi  po- 
tcsl,  studiorum  causa  Galliain  petiit,  et  Parisiia^ 
D  multo  tempore  slrenuam  operam  fitteris  dedit :  oni  - 
nesque  scientias  tum  sacras  tum  profanas,  tum  di'* 
vinas  tuin  buroanas  et  didicit  et  cx  parte  docuiU 


«38 


ROBERTUS  PULI.US  S.  R.  E.  CARDINALIS. 


6SC 


Eratenim  ad  bonas  littcras  non  solinn  discendiis,  A  glus,  edidit  senlentias  quasdam,  libros  mi.  D» 


sed  etiam  docendas,  et  omni  ratione  promovendas 
(|uodammi)do  factus,  et  a  natura  comparatus.  Cum 
itaque  ad  sin^ularem  doctrinam  accessisset  setatis 
matnritas,  iudicii  firmitas,  ei  patriae  juvandae  zelus, 
jam  sacerdos  ordinatus ,  deinum  ad  suos  reversus 
est.  Et  contemplatus  miseram  academiarum  faciem 
bellis  domesticis  deformatam,  statim  commisera* 
tione  motus,  Oxoniensem  Academiam  jam  pene  col- 
lapsam,  denuo  erigere  et  Musis  restituere  delibera  • 
vit.  Ipse  ibi  scholas  aperuit,  optimas  scientias  gra- 
tis  docuit;  auditores  et  discipulos,  professores  et 
magistros  ex  aliis  regni  partibus  illuc  evocavit,  ex 
quibus  non  paucos  suis  sumplibus  aluit  :  alios  om- 
nibus  humanitatis  oHiciis  sibi  et  Musis  obstriniit. 
Ipseque  interea  mulla  docere,  dictare,  scribere  per- 
severavit. 

c  Quibus  suis  actionibus  plane  generosis  magnam 
famam  acquisivit,  qu£  usque  ad  curiaro  Romanam 


conlemplu  mundi  lib.  i.  In  Apocalypsin  ioan.lib.i. 
Super  Fsalmos  aliquot  iib.  i.  Super  doctonim  di< 
ctis  lib.  iv.  Opus  suorum  sermonum  lib.  i.  Fnde- 
ctiones  aliquot  lib.  i.  Yixit  anno  1146. 

In  Indice  auctorum  qui  in  Apocalypsin  scripse- 
runt  ponitur  apud  Balxum,  inter  sacerdotes  oon 
regulares  Robertus  PuIIy,  Anglus. 

Ex  Onuphrio  Panvino. 

Anno  Domini  1154,  pontificalus  Innocentii  pa- 
pse  II  quinto,  mense  Decembri,  secunda  creaiioM 
scribit  sex  factos  esse  cardinales,  quartum  vero  or- 
dine  Robertum,  quem  factum  postea  cancelUriuiB 
dicit. 

Robertus  presbyter  cardinalis  titulo  S post 

canccllarius,  defuncto  viii  Cal.  OctobrisannolUS 
Romae  Innocentio  PP.  convenere  xxxi  cardinales 
qui  Coblestinum  11  pontiflcem  appellarunt  {equorum 


et  ipsius  suuimi  ponliricis  aures  pervenit.  Romam  q  numero  noster  Roberlus),  Quo  e  vivis  sublato  post 


igitur  vocatus  creatus  est  S.  R.  Ecclesiae  cardinalis 
et  cancellarius.  At  ue  tum  quidem  a  studiis  cessa- 
Tit ,  sed  multa  srripsit :  Hoc  cnim  testimoniura  illi 
perbibet  Joannes  Rossus  in  libro  de  Academiis  :  et 
non  ^^ssimilia  scribit  Joannes  Lelandus. 

c  £x  scriptis  autero  Pulleinii,  saitem  haec  se- 
qucntia  moiiiinenta  invenimus. 

c  Sententiae  de  sancta  Trinitate  lib.  viii  (2).  Vt 
in  hoc  volumine  lectori  facUey  etc.  Exstat  ms.  in  pri- 
vata  bibiiotheca  Gualteri  Copi. 

c  In  Apocalypsin  Joan.  lib.  i  (3).  Sopitam  ple- 
rumque  concupiscent. 

c  Super  aliquot  Psalmos.  lib.  i. 

c  De  contemptu  Mundi.  lib.  i.  Chare  Frater^cou' 
sidera,  etc. 

c  Siiper  doctorum  dictis.  lib.  iv.  Hostis  humani 
generis  undique. 

i  S<)imonum  suorui?  (4)  Ub.  i. 

c  Praelectionum  suarum  lib.  i  et  alios  multos. 

c  Floruit  anne  post  adventum  Messis  1146.  Ste- 
phano  et  MaihHde  hosiiliter  de  regno  Angiiae  con- 
tendentibus.  »  Haec  P.thsaeus. 

In  Prolegomenis  vere  seu  proscenio  operis,  in 
cap.  2  de  antiqiiitate  Academiae  Oxoniensis  pag.  28 
et  29,  scribit  idem  Pithsaeus  quae  sequiintur  : 

c  Porro  post  ^nnos  non  adeo  multos,  primum 
Dani  milites,  deinde  rex  ipse  Haraldus,  cogiio- 
mento  Levipes,  ita  in  civitatein  Oxoniensem  ferro 
ilainmisqiie  s£vierunt,  ut  usque  ad  regem  GuHiel- 
inum  primuin  et  Normaniiorum  adventum ,  quasi 
desolata  manserit.  Sed  tura  saltem  reflorescere  coe- 
pit.  Nam  circa  annum  Domini  1070  constat  Ingul- 
phura  doctissimum  monar.hum  ibi  flornisse.  Item 
Stephani  rcjgis  tempnre  licet  alioqtii  calamitoso, 
studia  quasi  de  novo  revixerunl,  et  paulatim  ad 
nristinum  florem  venerunt ,  industria  maxiine  /?o- 
herti 


menses  quinque  et  dies  xiii  anno  1143eligilur  a 
XL  cardinalibus  Lucius  PP.  II ;  quos  inler  is;e 
Robertus  censetur,  poniturque  hoc  anno  cancelb- 
riuin  egisse.  Subtracto  Lucio  II  successit  Eug^ 
nius  III  anno  1145,  3.  Cal.  Martii  et  inter  electoret 
reponitur  Robertus,  vocalurque  archipresbyter  et 
cancellarius  ad  annum  Eugenii  tertium  qui  est 
Christi  annu»  1147. 

Ex  quibus  apparet  Robertum  PuUum  per  duode- 
cim  annos  vel  circiter,  cardinalis  munere  funcluio. 
Non  autem  renuntiatum  esse  cardinalem  anno  tao- 
tum  1144,  ut  scripsit  quidam  nuperns,  alioqui  do- 
ctissimus ;  cujus  opus  insigne  De  pcenitenlia  dun 
prelo  supponeretur  hoc  anno,  mibi  raptim  ostensum 
est  ab  eodem  auctore. 

Ex  Ciaconio. 

c\Robertus  Pullenus  {mendose  Bullenus),  aiias 

Ptf//i/,  Anglus,  presbyter   cardinalis  t Virin 

omnt  genere  litterarum  instructissimus  ,  eruditione 
varia  et  rerum  divinarum  scientia  plurimum  va- 
luit.  Multis  nominibus  magnam  gloriam  tuui  hoc 
praecipue  consecutus,  quod  eversis  olim  ab  Hamklo, 
Anglorum  rege,  Oxoniensis  gymnasii  scholis,  pro  is 
restituendis  strenue  laboravH  :  el  Parisiis  in  .\n- 
gliam  rediens,  ex  omni  regni  parte  siudiosos  illnc 
convocavit ;  ubi  omnis  ^eneris  scientias  proponens 
optiinarum  artium  disciplinas  gratis  docuit,  elii 
scientiis  promovendis  cuncta  humanitatis  ofliciaei' 
hibuit.  Mnlta  opuscula  pro  litterarum  instauraiioiie 
scripsit,  quibus  nomen  suum  late  ibique  vulga^ii. 
Ab  innocentio  II  ad  Urbem  vocatus,  ab  ejiis  surm- 
sore  Coelestino  cardinalis  ,  et  a  Lucio  11  canrella- 
rius  apostol.  sedis  institutus,  obiit  sub  EugenioIII, 
de  litterarum  studiis  optinie  meritus  :  scripsit,  e(r.  i 
IJt  apud  Pithsaiumf  sed  non  sine  mendis  apud  Cisco' 
nium. 


i  Polenii^  qui  multos  tum  discipulos  et  audito- 
res,  tum  etiam  magistros  et  professores  eo vocavit,  n  wr    r»i    j-     n  •    il      r\    i 

ibi  aluit,  ipse  denique  docuit,  nullique  pepercit  la-  "  "  Claudto  Uemeraio  jn  Mro  De  / 
bori  vel  suinptui  ut  rem  lilterariam  ibi  pene  col-.  stensi^  cap.  5,  pag.  «i 

lapsain  restitueret.  Postea  non  mediocriter  piuro 
hoc  opiis  promovit  rex  Henricus  II  et  post  eum  li- 
liiis  ejus  Richardiis  in  eadem  civitate  natus.  Alque 
ita  Polenii  conatus  felicein  sortitus  est  effectum.  i 
Ilaec  itcrum  Pithsxus ,  qui  rursus  ejusdem  Ro- 
berti  PuIIi  meminit  in  Iiidice  ilhistrium  Anglia; 
Scriptorum  qui  fuerunt  de  ordine  cardinalitio,  nii- 
mero  29  :  Robertus  PuUeimis  S.  R.  Ecctesicu  car^ 
dinalis  Oxoniensis^  etc,  1146. 

In  Bibliotheca  Gesneri  ex  Baliro. 
c  Robertus  Polenus,  alias  PuIIy,  cardinalis  An- 


Academia  Pari* 


c  Non  obstitere  tamen  jura  pnerogativaeqiie  Er- 
clesiie  Parisiensis,  quiii  alios  eruditos  sihi  colleps 
Canonici  plerosqiie  aliquando  asciverint  in  eadi« 
arena  gloriosissiuie  cerlaturos;  quales  extitere  An- 
selmus  Laudnncnsis,  Roscelinus  qui  fuit  canonicBs 
Turoneiisis,  Gilbertus  Porretanus ,  Petrus  AbaiUr- 
dus.  Fulco  Diogillensis,  Robertus  Bullenus,  elc.  > 

Ejusdem  meinlnit  pra^claro  encomio  Ludoriciis 
Castanseus  Rupipoza^us  episcopus  Pictaviensis  in 
suo  Notnenclatore  cardinanum ;  et  illius  opcruia  la- 
dicem  texit. 

Auberius  etiam  in  Historla  generali  cardinalioio, 


(^)  Ips!ini  cst  opus  quod  nunc  evul^amiis. 

(3)  Hujus  meminit  Balseus  iii  Indice   auctorum 
q'ii  in  Apoculyp.  scripscrunt. 

(4)  Exstabat  nnpcrms.  apud  clar.  S  Pclavium.  sed 


pari  fato  cum  multis  aliis  antiquis  codicibns  niol- 
rtatus  exsilio,  invitis  Gallis  ereptus,  teuewr  % 
Suecis. 


€37 


PROLEGOMENA. 


658 


Gallice  edita  an.  1642,  (lujiis  Roberti  elogiiim  iiabet  A  monasferii  S.  Germani  de  PraCis  in  folio,  beneAcio 


uulla  in  re  diversura  ab  illo  Pithsaei  supra  relato, 
iiisi  quod  ex  Goduvino  Landavensi  iili  titulum  ^S. 
Eusebii  assignat,  obitumque  ejus  ponit  ad  an- 
num  1150,  sed  non  bene  stabiii  conjectura,  cui 
ideo  non  adbaeret.  Scribit  insuper  eum  publici  ma- 
gisterii  laurea  donatum  fuisse  Pari^is,  ubi  diu  do- 
cuit ;  et  anno  1134  ad  secundse  dignitaiis  iufulas 
assumptum. 

Iii  pluribus  monasteriis  Benedictini  ordinis  ha- 
bentur  originalia  builarum  quarumdam  quibus  ipse 
Robertus  PuIIus  cancellarius  da^am  apposuit.*  Ut  in 
abbatia  S.  Germani  Parisiensis,  cujusjura,  privi- 
legia  et  i  I  munitates  approbans  et  conurmans  Eu- 
^enius  111  bullatas  iitteras  dedit  sic  a  nostro  sub- 
scriptas :  Datum  Lateranni  per  manum  Roberti  S. 
Romame  Ecclesia;  card.  §t  canceUarii,  vi  Id.  Jan., 
tndict,  y iii,  Incarnat.  Dgminicce  anno  1145,  pon<i/S- 
catus  vero  domini  Eujienii  III  papw  anno  primo.  In 
monasieriis  item  Gtuniacen.  Floriacensi,  S.  Remi- 
gii  ReiTiensis,  et  in  cqrtulariis  Majoris  Monasterii 
prope  Turones,  B.  Mariae  Rotundae  foris  muros  An- 
tissiodorenses ,  et  fiituricensi  simiies  legimus  sub- 
scriptiones  ab  eod^m  Roberto  factas,  sed  omnes 
intra  annos  sedis  Eugenii  III. 

His  omnibus  siibjiciam,  gratitudinis  ergo,  prae- 
clarum  PuUi  elogium ,  quod  amica  manu  transmisit 
ad  nos  illius  auctor  R.  P.  Lufdovicus  Jacob  a  S.  Ga- 
rolo,  Gabiloiiensis  Garmelita,  iisdem,  ut  sequitur, 
conceptum  verbis. 

Elcgium  Hobertt  Pulleinii  S.  R.  E.  cardinalis  e  Bi- 
pliotheca  cardinalilia,  m$.  R.  P.  Ludovici  Jacob 
a  S.  Caroio  Cabilonensis  Carmelitcs  consiliarii  et 
eleemosynarii  regii,  nec  non  bibiiothecce  eminentis- 
simi  cardinalis  Retzii  atehiepiscopi  Parisiensis 
prcefecti  desumptum. 

€  Robertus  PuIIeinius  vel  Pulleinus,  vulgo  PoUen^ 


R.  P.  D.  Lucae  Dachery  cjusdem  monasterii  Biblio- 
tbecarii  eruditissimi.  Hoccgregium  opus  avide  ab 
omnibus  Musanim  cultoribus  exspectatur. 

f  Super  doctorum  dictis  libros  iv.  lucipit.  Hostis 
humani  generis, 

4  De  contemptu  Mundi  lib.  i.  Incip.  Chare  frater^ 
considera,  etc. 

€  Prwlectionum  snarum  lib.  i. 

€  Sermonum  lib.  i.  In  bibliotheca  illustrissimi  viri 
Alexandri  Petavii  Pauli,  filii  senatoris  Parisiensis, 
reperiuntur  mss.  Sermones  ejusdem  cardinalis  Pul- 
leinii  De  communi  sanctorunif  num.  1434,  et  in  Pu- 
teana.  Ejusdem  etiam  opusculum  ibidem  babetur 
ms.  (sed  cujus  materiae,  mihi  hactenus  est  in  ob- 
scuro]  num.  1225. 

€  Et  aUa  nonnuUa, 

€  £x  hac  vita  migrarit  circa  annum  Incarnationift 
Dominioe  1150,  sub  Eugenio  III  pontifice  maximo.' 
Q  c  De  Roberti  PuIIeinii  meritis  et  scriptis,  Onu- 
phrius  Panvinus  Augustiiiianus,  in  Innocentio  II. 
Alphonsus  Giaconus  Dominicanus,  ibid.  Bostonus 
Buriensis,  Anglus,  Benedictinus  in  Catalogo  Scripto^ 
rum  EcclesicB.  Joannes  Lelandus  De  scriptoribus  An^ 
glias.  Joannes  Balaeus,  ibid.  Franciscus  Goduviiiua 
episcopus  Laudavensis  De  cardinaUbus  Anglice; 
Joannes  Rossus  Anglus,  De  Academiis  Britannicis, 
Jacobus  Middendorpius  De  academiis  universi  orbis, 
Josias  Simlerus  in  Epitome  Bibliothecai  Gesneriante. 
Antonius  Possevinus  Mantuanus  S.  1.  in  Apparatu 
sacro.  Henricus  Ludoviciis  Gaslaneus  Rupipozaeus 
episcopus  Pictaviensis  in  Nomenclatore  cardinaUum» 
Franciscus  Maria  Turrigtus,  De  eminentissimis  ear- 
dinalibus  Scriptoribus.  Fabianu^  Justinianus  presby- 
ter  congregationis  oratorii  Rom<-e,  postea  episcopus 
Adjacensis  in  Gorsica,  lib.  iii  De  sacra  Scriptura, 
Antonius  Aubery  Parisiniis  tom.  1  Uistorice  gene^ 
raUs  cardinaUum.  Angelus  Manrique,  Burgensis,  or- 


8eu  Pulley,  aut  Pulcy,  et  nonnunquam  BuUen,  na-  f>  dinis  Gisierciensis,  episcopus  Pacis  Augustae  in  Hi- 
tione  Anglus,  in  almaFactiltate  tbeologica  Parisiensi  


toto  orbe  celeberrima  publiciis  professor;  d^inde  in 

Angliam  reversiis  Oxoniensem  academiam  (ait  Pith- 

sacus)  jam  pene  collapsam  denuo  eri^ere,  et  Musls 

ilerum  restituere  deliberavit.  Ipse  ibi  scholas  ape- 

ruit,  optimas  scientias  gralis  docuit,  auditores  et 

discipulos,  professores  et  ma^istros  ex  alii&  regni 

pariibus  illuc  evocavit ;  ex  quibus  non  paucos  suis 

suiiiptibus  aluit,  alios  omnibus  humanitatis  officiis 

sibi  et  M4isis  obstrinxit.  Gjum  iste  praestantissimus 

doctor  esset  niterarum  et  litteratorum  fautor  et 

Miecenas  munificentissimus,  multa  publice  docuit 

et  dictavit,  nec  non  privatim  ad  aeternam  ejus  memo- 

riam  et  reipublicae  lilterariae  utiiitatem  scripsit.  Hunc 

ob  ejus  siimmas  ingenii  et  natune  dotes,  eximium 

animi  candorem,  singularem  morum  probitatem  et 

exquisitam  scien^iarUm    cognitionepi,    Henricus  l 

Aiigiorum  rex  maxime  dilexit;  cujus  cofnmendatione  ,  . 

S.  R.  E.  presbvter  cardinalis  tituH   S.  Eusebii  ab  j.  tiplicker  eflertur  :  nutic  PoUen,  nunc  PuUen,  nunc 


spania  Um.  II  Annalium  iiisterciensium  anno  lii6, 
cap.  5,  num.  12.  Gabriei  Nauda^iis  Parisinus  in  Ad^ 
ditionibus  ad  Historiam  Ludovici  XI,  Francorum 
re^ts,  pag.  162.  PetrusAngelus  Spera  Romaricanus 
1.  III  De  nobilitate  professorum  grammaticce  et  /itttna- 
nitatis  utriusque  Hnguce.  Haec  Ludovicus  Jacob. 

Sed  omnium  quos  supra  commemoravimus,  nullus 
mea  senteiitia  videtur  certiora  suppeditare  et  ube- 
rius,  quain  quidam  scriplor  Anglus,  Benedictini  or- 
dinis  alumnus,  scientianim  fama  apud  suos  celeber- 
rimus  (sed  qui  bic  nominari  noluil)  cujus  epistolani 
ad  nos  pariter  transmissam,  vice  corouiJis  ad- 
teximus. 

€  Ut  particularius  ad  vestra  quaesita  respondtam, 
dico. 

(  t.  Roberti  istius  cognomen  plurimum  Ttriat 
^pud  auctores  :  ut  enim  de  Latina  nominis  docli- 
natione  nihil  ^icani,  ipsum  vernaculum  nomen  mul- 


kinocentio  II  Romano  pontifice  anno  Ghristi  113i, 
uiense  Decembri  (lomae,  (Onuphrio)  pisis  crealus; 
postea  canciellarius  apbstolicus  a  Lucio  II  ordinatus. 
Vir  longe  doctissimus,  sacrarum  Scripturarum  In-' 
terpres  excellen(issimiis,  Theologus  sublimis,  qui 
ante  Petrum  Lombardura  Senteiitiarum  Magistnim, 
ac  episcopum  Parisiensem  iheologorum  facile  prin- 
cipein,  Tt.eologiam  scripsil.  Goncionator  etiam  siio 
x\o  magnus  extilit.  Tanquam  Musarum  decus  et 
deliciiim  scripsit. 

c  In  Psaiuos  aUquot  lib.  i. 

€  In  S.  Joannis  Apocalypsin  iib.  i.  I;icipil :  Sopi^^ 
tam  plerumque  concupiscentiam. 

€  Sentenlias  de  S.  7Vfm7flfelib.  v|ii.  Incipiiint,  Ut 
in  hoe  valumine  lectori  facile,  etc.  Exstant  mss.  An- 
dia;  in  bibliolheca  privata  Gualteri  Gopi,  iit  indicat 
Thomas  James  in  sua  Ectoga  0,ronio  Cantabrigiensi 
Lomlini  1000,  in  4  cdita.  Vidi  Parisiis  iri  amplis- 
j^iiiia    bibliotheca    Patrum  Dcnedictinorum  rogalis 


PuUey,  i^unc  Pulcyj  nunc  Pudsy  sive  de  Puteaco^ 
quorum  nominiim  pleraque  etiam  ad  haec  tempora 
apud  nos  perdurant  in  familiis  non  ignobilibus,  nec 
penitus  interciderunt.  Quod  si  Goduvino  assentimur, 
qui  etiam  BoUenum  eum  appellatum  voiuil,  «rit  in 
nomine  non  nobilitas  tantum,  sed  insuper  majcstas, 
et  regnum  aliquid. 

f  2.  Anglum  eum  fuisse  Goduvinus,  etiam  cum 
pertinacia,  asserit,  tam  patria  quam  genercy  quasi 
expresse  pugnandum  pularet  ne  suspicarentur  ho- 
mines  eum  ad  nos  venisse  ex  Galliis,  unde  illo  tem- 
pore  Nortbmanni  recenter  victores,  multos  liltcris  et 
probitate  praestantes  viros  traducebant  in  Augliam. 

f  5.  Palrimonium  ei  fui^se  laiaum  et  amplum  vel 
inde  colligas,  quod  post  accisas  Normannorum  prae- 
dationibus  et  bellis  Anglorum  opes,  suDiciebat  ta- 
meii  Poleno  unde  conjunctis  cum  rege  opens  et 
facullalibus,  Studium  Oxoniense  resiauraret,  et  se^ 
viros?iue  cruditos,  quos  sibi  ad  illud  opus  in  auxi- 


ed9  ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDiNALIS  UO 

lium  asciverat,  aleret.  Nec  dabium  quin  patrimo-  A  successore  (5)  cardinalis  creatus  tituli  S.  Euselm 

niuro  hoc  ei  a  parentibus  venerit;  ipse  enim  Chri-  anno  iiii  ac  demum  per  Lucium  II  caDcellarius 

stianae   phiiosophiae  deditus  non  alia  conquirebat  S.  Romanse  ECcIesiae  constitutus.  Erat  c^uippe  hil- 

bona  quamquibus  animus  excoleretur.  lenus  omni  quidem  litteratura  instructissimus,  ei 

€  l,  Omnibus  qui  de  eo  scribunt,  convenit  domi  vero  in  primis  quae  in  interpretandis  Patrum  et 

in  patria  primae  litteraturae  fundamenta  posuisse ;  pontiflcum  scitis  versatur.  Nec  solertiam  ejus  ii 

deinde  peregrinatum  in  Galiias  Parisiis  meitoribus  rebus  agendis  impediebant  specuiationes  tbeoricx. 

magistns  operam  dedisse;  ac  demum  in  patriam  re-  Unde  merito  quidam  suspicantur  ab  illo  concepu 

versum  Oxonii  ludum  aperuisse,  et  Henrici  primi  Innocenlii  II  et  Eugenii  111  responsa  de  rebus  saeri^. 

qui  quod  litteris  faveret,  et  litleratus  ipse  esset  i  7.  Discessit  Pullenus  e  vita  plenus  dieniro  et 


s 


en  Clerte,  id  est  bonus  clericus  dictus  esl)  favore  honorum,  quibus  eum  cumulaverant,  domi  qiiideoi 

et  graiia  usum  instaurasse  Academiam  quae  ibidem  Henricus  rex,  Romae  vero  pontiflces  summi  IniKv- 

penitus  coUapsa  fuerat.  centius  II,  Coelestinus  11,  Lucius  11  et  Eugenius  Ui. 

c  5.  Hariolatio  itaque  est,  non  ex  vero  dictum,  i  8.  Uic  omnium  primus  fuit  ex  Anglia  Roman^ 

quod  quidam  nostralium  fmgunt,  PuIIenum  spon-  Ecclesiae  cardinalis ;  nisi  forte  Ulricum  quemdam  ei 

taneo  exsilio  patriam  mutasse  sub  Stephano  rege  praetuleris.  Sed  de  Pulleno  res  certa  est,  de  Uirico 

bella  fugientem;   ac  tunc  demum   pacatis  rebus,  dubia. 

Oxenii  docere  coepisse  cum  a  Parisiensi  pere^rina*  i  9.  Oxonii  ad  nostra  usque  tempora  celebralor 

lione  rediisset.  Yerius  est  redilum  ei  fuisse  m  pa  •  PuUeni  memoria  non  annuis  tantum  et  solemoibus 
triam  et  ad  Academiam  Oxoniensem  sub  Henrico  r  scholariumpanegyricis,  sedtestimoniis  etiammulio 

primo.  Nam  qui  Henrici  I  beneficia,  et  Pulleni  la-  gravioribus.  Et  certe  qui  Oxoniensis  studii  natales 

bores  in  restauranda  academia  Oxoniensi  divulserit,  qui  paulo  magis  formati  sunt,  ultra  vel  supra  Ro- 

et  in  diversa  tempora  conjecerit,  diilicile  ei  erit  Hi-  bertum  PuIIenum  eilerunt  et  depraedicant,  nx  illi 

storias  et  tempora  conciliare.  vix  fabulas  efl^ugiunt. 

€  6.  Henrici  ergo  I  auspiciis,  et  Roberti  PoIIeni  c  10.  Scripta  ab  eoper  Balaeum  et  Pithsaeum  s>- 

maxime  industria  Oxonii  reflorere  coeperunt  studia  culo  xii  in  Pulleno,  et  a  Nomeuclatore  cardinaliQH 

circa  annum  Domini  i  129,  renuitque  PuIIenus  Oxo-  sub  Coelestino  It,  pagina  15,  enumerantur  isla,  eCc.,) 

nii  catbedram  per  decennium  et  ultra  :  postea  ab  ut  tupra.  Haec  ille. 
Ikuoceutio  II  Romam  accersitus,  a  Coelestino  ejus 

(5)  Sed  in  hoc  praeferenda  videtur  Onuphrii  Panvini  senlentia. 


ROBERTI   PULLl 

S.  R.  E.  CARDINALIS  ET  CANCELLARII 

SENTENTIARUM 

LIBRI  OCTO. 

(Opp.  Roberti  PuUi  et  PetriPictaviensis,  academiae  Parisiensis  olim  cancellarii,  curante  Hugone  MiTioe», 

monacho  Benedicto.  —  Parisiis  1655,  fol.) 


IINCIPIT  PROLOGUS. 

Ut  in  hoc  volumine  lectori  facile  quod  quaesierit  occurrat ,  hae  praemittuntur,  distinctiones,  in  quibus 
summatim  praelibantur,  quae  in  sequentibus  latius  tractantur.  Liber  autem  iste  in  viii  partesest  diTi&as. 
quarum  totidem  sunt  hae  praenotationes :  singulae  vero  partcs  in  capitula  sunt  decisae.  His  autem  distii- 
itionibus  numeri  crebro  inseruntur,  qui  postea  singulis  capitulis  praenotati  inveniuntur  ut  sic  evidefiier 
comperiatur,  quis  hic  locus  sequentibus  competat  tractatibus. 

INCIPIUNT  PRiENOTATIONES  PRlMiE  PARTIS. 

CiP.  I.  in  prima  parte  ostcnditur  Deum   csse,  C  Cap.  III.  Tres  esse  personas  subjungilur :  quod 

et  initium  subsistendi  non  habere  :  non  esse  con-  diligenler  invesligatur  et  subliliter ;  et  propriiUirt 

Irariorum  suscepiibile.ni ,  et  per  se,  non  per  aliud  pertinere  ad  substantiam,  scd  non  efliccre  pcr?o- 

existentem.  nam.  NuIIi  quoque  formae  Deum  esse  conjunrtuw: 

Cap.  II.  Ibidem  etiam  interseritur  contra  idolola-  et  cur  in  unitate  tres  personas  tantum  faleamBr. 

triae  caecitatem ;  quae  et  quanta  sequerentur  incon-  Et  de  Deitatis  incomprehensibiliCite.  De  vera  Qhn- 

venientia,  si  dii  plures  essent,  ct  sic  lanlum  unum  sti  divinitateet  humanitate.  De  Spiritos  sanciial» 

Peuni  esse  evincitur.  utroque  processionc.  Et  de  scientia,  et  rerelatiubt, 


«f  SENTENTIARUM  LIBRI 

et  co^itione  fidei.  Et  personas  proprielatibus  non  A 
esse  aflcctas.  Et  qu»  sunt  proprietates.  Et  qualem 
ft*ater  FiHum  genuerit ,  ab  eo  alium ,  non  aliud. 

Gap.  IY.  Ibidem  eiiam  demonstratur  Deum  acci- 
dentibus  non  esse  subjectum ,  vei  qualiiatibus,  vel 
relationibus ,  et  hujusmodi:  2  ^^  sapieiitiam, 
bonitatem  et  hujusmodi,  in  Deo  non  esse  aliud  quam 
Deuin. 

Cap.  Y.  Deinde  autem  ostenditur  quid  designa- 
mus  cum  Deum ,  justum ,  omnipotentem ,  et  simi- 
lia  enuntiamus :  et  quod  divinam  essentiani  varie 
iuteliigimus,  et  de  ea  loquimur :  et  de  his  quae  Tri- 
nitatem  in  personis  distinguunt;  et  quid  sint  pro- 
prietates  personas  distinguentes ;  et  quid  sint  formae ; 
et  de  nnitate  Trinitatis;  et  quot  conficiantur  pro- 
prietates ;  et  quid  notent  haec  tria  Tocabula  Pater,  ^ 
Filius  et  Spiritus  sanctus  :  et  quid  persona ;  et  de 
operatione  Trinitatis  in  tribus  personis,  et  qualiter 
eaetene  res  ab  aliis  differant. 

Gap.  YI.  His  autem  continuatiir  duas  esse  pro- 
eessiones;  et  quid  sit  Filii,  et  quid  Spiritus  sancti 
processio :  et  quod  aliquid  attributum  personis,  aut 
absque  differeniia  eis  inest  omnibus  commune, 
aut  diflerenter.  Ut  persona,  tribus;  processio  et 
principium ,  duabus :  et  quomodo  creaturarum  et  ad 
invlcem ,  Truiitas  dicatur  principium ;  et  principium 
et  procedens  ad  se  referri :  et  Patrem  quaedam  sibi 
propria  habere,  sicut  communia. 

Gap.  Yll.  Deinde  vero  dicitur  Patrem ,  Filium  et 
Spiritum  sanctum;Filium  autem,  tantum  Spiritura 
sanctum  mittere;  et  sic  Filium  mittentem  et  mis- 
suni  suscipere ;  et  ut  circa  principium  et  proces- 
suni,  ita  et  in  missione  se  habere.  £t  quid  sit  Fi- 
lium  et  Spiritum  sanctum  missos  esse.  Quid  item 
Patreni ;  Utrumque  ;  Filium ,  alteruro  misisse. 
Quid  item  quod  Pater,  quid  quod  Spiritus  sanctus 
dicitur  misisse. 

Cap.  YIll.  Additur  autem  Patrem  esse  alium 
qtiam  Filium,  non  aliud,  etsimilia.  Quidquidenim 
est  Pater  in  Deitatis  unitate,  non  personae  proprie- 
tate,  hoc  et  Filius  est:  genus  siquidem  masculinum 
msinuat  distinctionem  personae;  neutrum  vero, 
unitatem  substantiae.  Et  quod  licet  tres  fecerint 
mnndum»  non  tamen  esse  dicendum  esse  tres  facto- 
res,  et  similia.  D 

Cap.  IX.  Decaetero  autem  adjic-tur  Deum  in  nullo 
loco  divisum  vel  coarctatum ,  iibiqiie  esse  totum  , 
non  solum  poteniialiter,  sed  etiam  essenlialiter. 

Cap.  X.  Similiter  animam  in  suo  niundo,  scilicet 
corpore,  ubique  esse  tolam  ,  diligenter  probatur; 
et  qiiod  careat  partibus,  quse  corpus  dum  vivit, 
semper  comitatur. 

Cap.  XI.  Supradictis  adjicitur  quod  Deus  nilnl 
eurum  odit  quae  fecit,  et  qualiter  omnes  diligat;  et 
qiiod  ejus  dilectio  non  varialur,  ct  quod  supra  di- 
!  cta  exposita  non  obvimt  .huic :  Odisti  omnes  (fui 
uperantur  iniquUatem ;  et  Denm  malos,  et  ipsos  eum 
ixiio  habere.  Et  qualiter  malos ,  bonos  futuros  di- 
lig  i;  et  unde  sit  qiiod  quosdam  a  maliti^  eripit , 


OCTO.  —  PROLOGUS.  W3 

quosdaro  non.  Et  quid  fierft  de  maloquem  diiigit, 
si  malus  moreretur;  et  ulnim  bonum  futurura  nia< 
luro ,  odio  habeat.  £t  quod  damnandum  etiam  ante- 
quam  esset  oderit;  et  quod  praescit,  praevult,  et 
perdendum  dum  bonus  est,  amat :  non  e  contra,  iui- 
quum  semper  odit. 

Cap.  XII.  Subsequitur  autem  de  ira  ct  de  furoro 
Dei;  et  quid  sint  disseritur.  Quomodoctiam  judicnt 
et  miseretur,  odil  ct  diligit.  De  voluntate  ejus  xter- 
na.  Utrum  velit  mala  fieri ,  et  an  ea  sibi  placcant . 
et  qui  faciuntea?  Etsi  peccatorem  quem  nolit  con- 
verti,  velit  non  converii;  et  quae  velit  et  qiiac  no- 
lit:  et  si  voluit  Christum  occidi,  et  an  voluit  ut  quis 
eum  occideret;  et  quod  vult  hominem  posse  maluni. 

Cap.  XHL  Deinde  contenditur  damnandum  dum 
bene  vivit,  salute  esscdignum.'Ecoiitra,salvanduni, 
si  in  peccatis  morcretur,  morti  addictum.  Etutrum 
Deus  maluro  diligat ,  3  cum  ei  maluni  infligai?  Et 
quod  juxta  illud:  Vniversw  vio!  Domini  misericordia 
et  veritasj  curo  salvandis  et  damnandis  agat.  Qiixritur 
etiam  quomodo  juxta  opera  reddantur  bona  futura? 

Cap.XIY.  Annectitur  his,  nosesseconstitutos  hic  in- 
ter  coelum  et  infernum,  ubi  meremur  in  coelum  ascen< 
dere,velin  infernumdescendere.  £t  quae  nieriia  elqii.i: 
sint  praemia :  et  quod  hujus  vitae  est  actio ,  altcrius  ^ 
cogitatio.  Et  cur  parvulus  damnationi  dcputetur? 
Et  curhos  salvat;  illos  damnat?  et  quod  aiiquando 
tantum  justitiam ,  aliquando  tantum  misericordiam 
sequilur.  Et  quod  ejus  voluntas  et  actio  sit  eadem. 
Et  quos  Deus  odit ,  homo  diligere  non  debel ;  dum 
tamen  latet  ejns  voluntas,  sequenda  est  charitas.  Et 
quod  non  credentes  damnabantur  et  quod  audientc% 
huic :  Deus  vuU  omnem  hominem  salvum  fieri ,  non 
obviarous. 

Cap.  XY.  Subditur  autem  praemissis  Deuro  oni- 
nipotentem  esse,  et  qualiter  omnia  scit  et  praescii; 
cujus  sapienlia  ut  augmenti,  est  nescia  principii. 
Et  quod  necessario  contingit  quidquid  pnescit.  Et 
utrum  providentia  et  potestas  sint  aoquales  et  vo- 
luntas?  Et  utrum  aliter  posset  rcs  providisse?  Et 
an  ita  necessario  eveniant?  Et  quae  tuuc  cjus  justitia 
vel  gratia,  diligenter  quaeritur?  Et  an  plnra  possit 
quam  velit? 

Cap.  XVI.  De  cxtero  autem   subscribilur  Deum 
potuisse  aliud  providisse,  sicut  constat  aliwd  po- 
tuisse.  Et  quod  ejus  providentia  ut  inilio,  ftne  ca- 
rebit ;  et  ejus  praenotio  et  dispositio  ex  qw^  prasci 
tum  evenerit,  desinunt  sic  vocari,  nou  tamcn  quoa 
sunt,  esse  desinunt.  Et  quid  slt  notio  el  disposiiio : 
et  quod  ejus  scientia  slabiris  instabilia  connpT^^^®^' 
dit,  cui  praeterita  el  fulura  qualiler  sunt  praescn- 
tia,  diligenlcr  disquirilur.   Et  quod  niala    taritum 
videt,  bona  vero  et  scit;  scd  cum  facientc  ^^*^*^^*^ 
nec  taroen  cogii.  Et  uirum  simul  conlraria    ^^  * 
providere?  Et  quod   non  possit  facerc  in    q^"»^ 
praesenti ,  quod  ad  illud  non  allinet.  Et  tiuod  de  p*>^ 
tentia  Dei  timide  est  dispuiandum.  Et  q^f^  prntoip* 
et  fine  caret.  Quaerltur  ctiam  quomodo  voUinta*  pro 
videntiae  sit  causa  ? 


«15 


ROMIRTI  P13LLI  S.  R.  E.  CARDYNALIS 
LNCIPICNT  PRiENOTATIONES  SECUNDiE  PARTIS. 


«44 


Ca^.  L  1n  secunda  parte  monstraiur  Deum ,  mun-  A  moti ,  post  longe  sunt  remotiores,  dob  Umo)  licrt 


dum  quando  Toluit  condidisse ;  et  quod  prius  et 
plures,  si  vellet ,  posset  fecisse.  Et  cur  unum  tan- 
tum,  dl  cujus  causa  eum  fecerit?  Et  quomodo  juxta 
Moysen  Bex  diebus;  quomodo  juxta  aham  Scriptu- 
ram :  Qui  vivil  in  ccternum  creavtt^onima  ^imul,  Quod, 
ut  ostendalur  evidenter,  investigatmr  diligenter.  Et 
quomodo  Detfs  die  septima  quievh  ab  omni,  non 
quidem  opere,  sed  rerum  novitate. 

Cap.  n.  Subsequenter  etiam  dicitur,  quorum 
icrra  et  quotum  cGelum  est,  et  erit.  Et  quando  an- 
geium  Deus  creavit.  Et  quod  Moyses  siroul  dicere 
non  poiuit ,  qualiter  Deus  siuHjI  operatus.  Et  cur 
coeium  firmamentuiTi  appeiletur.  X^uaeritur  quoque 
utnimceelura  sit  vol6biie  necne?  et  si  est,  utrum 
superius  sit  stabile?  ubi  sancti  quiescant,  juxta  iU 
lud :  Ascendens  super  omnes  ccetos.  Et  utnim  coelum 
sit  corporale,  an  spirituale?^i  corporale,  quomodo 
spiritibus;  si  spiritale,  quomodo  corporeae  naturae  sit 
conveniens  habitatio?Et  siestcor))oreum,eadem  ra- 
tione  et  infernus ;  et  sicut  roelum  sursum .  sic  et 
infernum  deorsum  credendum  est. 

4  Cap.  lU.  Manife^taCur  autem  postea ,  angeli 
quales  sunt  conditi ,  et  quandiu  pro  hominibus  Deo 
smt  deservituri,  etquando  cessabit  potestas,  et  cur 
sit  inventa  ? 

Cap.  IV.  Annectitnr  vero  praedictis  quanta  ange- 
lis  sit  data  libertas.  Quibus  etiam  sit  necesse ,  ut 
sii  iibertas  arbitrii ,  et  qui  ea  careant.  Et  quomodo 
primus  homo  arbitrio  floruit ,  et  defloruit ;  et  quod 
ipsum  est  depressum ,  non  exstinctum ;  et  qualiter 
operetur  divina  favente  gratia ;  et  quando  homo 
bonus  conditus  consummabitur.  Bt  cur  angelus 
errans  non  meruit  revocari  ut  homo?  Et  quod  posse 
errarebonum  quidem  est;  et  cur  lM>nus  meruitcon- 
firaari? 

Cu».  V.  Qiueritur  autem ,  post  praemissa ,  qnae 
sit  confirmatio ,  quaeve  conversie  :  dicitur  etiam 
quis  locus  credentibus,'  et  quis  Deum  videntibus 
deputatur;  et  quae  maxime  mentem  impediant.  Quae- 
ritur  etiam  ulrum  Spiritus  conditi ,  statim  Deum 
eognoverint ;  et  si  casum  praescierint  quomodo  vi- 
iam  aternam  amiserint?  Dicitur  etiam  de  cruciati- 
l*us  hominum  post  judicium,  et  quomodo  interira 
sint  in  hoc  aere.  Et  quod  fidem  unde  mererentur  . 
acceperunt  Et  quomodo  boni  persistentes,  fidem 
mutaverint ;  et  quod  casu  malorum  profecerint ,  et 
quaies  a  Deo  sint  conditi ,  et  unde  maculam  con- 
Craxerint?et  quod  mox  sunt  consummali;  homo 
vero  adhuc  consummandus. 

Cap.  YI.  Continuatur  autem  supradictis  aucto- 
ritas  Augustini ,  quod  nec  angelus  post  conversio- 
nem,  sive  consummationem ,  nec  homo  postresur- 
recCionem  possit  peccare.  Cui  videtur  obviare  Hie- 
ronyrous,  dicens :  Solue  Deus  est  in  quero  peccata 
non  cadunt.  Quos  non  dissentire  monstratur.  Et 
'luod  anseii  ante  casum  a  peccato  naturaliter  re- 


non  contingit,  peccare  posse.  Et  utmm  sicnt  boii 
possunt  peccare ,  et  sic  damnari ;  simiiiter  naij 
possunt  poenitere ,  et  salvari.  Et  si  juxta  .^postobni 
omnis  creatura  Dei  bona  est ,  quomodo  diaboln 
malus  sit.  Quod  si  bonus,  subduntur  mnlU(|n 
sequerentur  inconvenientia. 

Cap.  YH.  De  cstero  autem  adjicitor  unde  Dm 
protoplastum ,  et  cur  unus  unum  formaferit.  Et 
quando  infunditur  Spiritus.  Et  quomodo  semen  ii- 
quidum  per  membrorum  varietatem  distingQatnr. 
Et  quomodo  seminarium  ut  per  se  existat  ab  mn- 
que  parente  separetur.  Et  quomodo  matemo  coo- 
ceptui  formam  et  modum  ante  vitaro  vis  latm 
dispensat.  Et  quod  corpus  morti  debetur,  mm 
B  vero  non ;  sed  iii  moriente  paCiiur.  £t  quod  Ihk 
anima  corpori  addatur  cuni  jam  sensificatim  digM 
debeat  homo  nuncopari,  necessariis  eviocitQrntio- 
nibus  et  variis. 

Cap.  VIII.  Quaeritur  etiam  unde  anima  veniai.ei 
falsis  refutatis,  ostenditur  ejus  vera  origo. 

Cap.  IX.  Dissertur  etiam  ubi  aniroa  sit  creaU, 
et  falsis  arootis,  in  corpore  creari  tandem  ostendi- 
Cur;  et  qualis  sit ,  et  unde  ei  corruptio.  Et  quoawdo 
bene  coBdita,cumftcorpore  molestetur  ab  initio.L} 
quod  animae  primoruro »  non  a  corporibus,  sed  ak 
ipsis  corpora  esse  corrupta. 

Cap.  .X.  Subjicilur  autero  quid  sic  liomo,  et  pn* 
mo  quorumdam  senCenCia  poniCur,  quam  stare  lur 
laCenus  posse  ostenditur,  et  quid  sit  tandem  monsir}* 
^  tur  evidenter. 

Cap.  XI.  Annectitur  etiam  quae  ad  animam  per- 
t«neanC,  eC  eorum  eflectus  circa  ipsa.  Et  quod  boM 
velmalo  merito  remuneratur.  Ec  quodsensusaBi- 
mae  et  instrumenCa  5  sunt  corporis,  unde  et  ab 
lllis  utraque  diversa  recipiunt.  Et  omnes  sensBi 
aiomam  complecti.  Et  cur  dicuntur  corporei.  Elsi 
sensus  animalis  non  sunt ,  quomodo  sen&ilHl&  Ei 
81  jrec  animae ,  nisi  in  corpore,  quomodo  extni  poie$t 
seiitire.  Et  quid  cui  tribuatur,  cum  Jicitur  taM 
seMsibile. 

Cap.  XII.  Deinde  aulem  ostenditur  omnes  ses- 
sus  deservire  rationi ,  et  ipsam  omnia  procunre, 
nisi  a  subditis  impediatur.  Et  ubi  est  ratio,  t^niia 
rv  discretione»  esse ,  quia  tantum  meremur.  Et  f « 
retributione  carebunt.  Et  an  exterior  vel  interior» 
tot«fs  homo  disceniat.  Et  quod  omnia  vilia  suddih- 
mae,  et  cur  quaedam  dicantur  carnalia.  Et  quod  nw- 
rito  anima  et  in  se  et  in  corpore  cruciatur,  et  iicet 
ad  ipsum  non  debcat  pertinere,  ex  corpore  sibiui* 
ma  laetitiam  vel  moerorem  exaggerabit.  Et  qualis  in 
futuro  erit  noster  status. 

Cap.  Xlll.  His  subjungitur  quando  ratio  suis  cqd 
comitibus  animae  adveniat.  EtquomodoanioupMn 
sit  ad  imaginem  Dei.  Et  si  rationem  babet,  carct 
non  utitur.  Et  quod  eorum  SplriCua  brutonnn  Hh 
rescunt  praestaotiores. 


U5  SEiNTENTIARUM  LIBRI  OCTO. 

€ap.  Xrv»    Subdilur  etiam  brulorum  Spiritus  A  oblinel 
quando  intereant.  Quod  si  non  esset,  ostenditur 
qiiae  sequerentur  inconvenientia. 

Cap.  XV.  Adjicitur  etiam  quid  sit  imaginatio,  et 
in  quibus  vigeat,  et  quomodo,  et  quod  brutis,  Spiri- 
tus  prxsideant 

Cap.  XYI.  Ostenditur  etiam  quid  sit  homo  per 
naturam.  Et  qualis  sit  conditus  primus  faomo.  Et  si 
perseverasset,  quid  sibi  et  suis  esset.  Et  quales  de 
iransgressoribus  credibiieest  nasci.  Et  quod  damna- 
tioae  malorum  proficiunt  boni.  Et  quot  sint  ab  er- 
Tore  reducendi.  Et  unde  sit  copia  cadentium  angeio- 
nim  recompensanda.  Et  utrum  nisi  angelus  rueret» 
homo  fieret.  Et  si  fieret,  utrum  damnandus  vel  sal- 
vandus.  Et  quod  futur»;  vitae  status  est  perfectus. 


PROLOGUS.  e40 

Disquiritur  eliani  diligenter  quousque  bsee 
obedientise  abstinenlia  mandnta  csset. 

Cap.  XXill.  Adjicitur  qiiod  si  auctor  protoplasto 
dedisset.  ad  illicita  flecti  uon  posse,  frustra  inandn- 
retur  abstinentia.  Et  de  mercede  tunc  indebita.  £t 
quod  hic  filiis  non  prodesset,  licet  aliter  quibusdam 
videatur,  quorum  sententiae  subduntur. 

Cap.  XXIY.  Quxritur  autem  postea  utrum  Deus 
juste  praecipiat,  unde  novit  maiuin  eventuruni.  Et 
diligenter  monstratur,  quod  etiam  hujusmodi  juste 
praecipit. 

Cap.  XXY.  Supponitur  eliam  cur  priroi  homines 
vestibus  non  eguerint  ?  et  quando  iiuditate  sint  con- 
fusi,  et  maximegenitalium.  Etquarp?  etcurcrebro 
membra  babemus  enormia  ?  et  quod  primi  parentes 


•£t  quandiu  sanctorum  numerus  augmentabitur,  et  °  suae  creationis  nitorem  peccat(y  decoioraverint. 


quot  sancti  sint  subrogandi.  Et  quod  minor  est  la- 
psonira  qtiam  persistentium,  licet  plures  sint  homi- 
nes  mali  quam  boni.  Et  quantus  sit  beatorum  nu<^ 
nerus. 

Gap.  XYII.  Subscribitur  etiam  angelos,  si  non  of- 
fendissent,  cadentium  loca  replesse,  et  qtiomodo  sibi 
substitutos  aequipararent.  Et  quod  homines  errave- 
rinC.  Et  quod  quosdam  Deus  eripuit.  Et  ereptos 
qnoraodo  summae  pr»dictae  praetulit.  Et  per  cuipam 
Adae  hominem  crevisse ,  sicut  et  boni ,  malorum 
lapsn  angelorum.  Unde  non  eonim  culpa ,  sed  Dei 
laudabilur  misericordia.  Et  invectione  facta  in  dia- 
bolnm,  eum  sibi  tantum  nocuisse.  Et  coelestis  Hie- 


Cap.  XXYI.  De  caetero  autem  dicilur  iii  qua  spe- 
cie  Dominus  in  paradiso  post  meridiem  videatur 
deambuiasse.  Quantum  etiam  decreverint  post  pec- 
catum,  et  deciderint. 

Cap.  XXYH.  Ostenditur  etiam  quod  vir  peccando 
mulieri  succubuit.  £t  quod ,  nisi  prius  depravasset 
interius,  uterque  teutationi  restitisset  exterius.  £t 
si  sola  mulier  peccasset,  quid  fieret.  £t  qualiler 
uterque  punitus  est.  Et  quando  haec  poena  posteri- 
tati  diiiy^sa,  exstinguetur.  Et  quanta  utilitas  inde 
proveniat. 

Cap.  XXYIII.  Ibiaem  etiam  reperitur  cur  tales 
oportelMit  nasci  a  primis  parentibus,  quales  ipsi 


rusaJem  detrimentum,  ad  auctoris  spectare  praeco-  p  erant.  Et  quod  propagatio  corrupta  ex  origine,  cor- 
jjuni.  ruptior  sit  ex  generatione.  Et  an  quisque  tanto  sit 

corruptior,  quanto  a  primo  parent^  remotior.  Et  si 
homo  generaret  absque  libidine ,  qucilis  fieret  con 
ceptiis.  Quare  etiam  uatura  suam,  libido  sordem  im^ 
portat  alteram.  Et  si  accidenules  maculae  paren- 
tum,  filiis  transfundantur.  Et  his  vitiato  ex  semine, 
qualis  homo  nascatur.  Et  unde  macula  originalis 
succedart.  Et  quid  sequatur,  si  nec  macula  libidiniK 
nec  origuialis.  naturae  est  imputanda.  Et  unde  sum- 
pserit  initium ,  totum  successionis  vitium. 

Cap,  XXIX«  Supradiciis  jungitur,  ut  carnem,  ani- 
mam  esse  corruptam.  Et  an  jnste  et  quomodo.  £t 
tandem  dicitur  ,  solo  participare  originali. 
Cap.  XXX.  Unde  etiam  angelo  et  homini  sit 
n  origo  mali  quaeritur?  et  quales  eos  Deus  condide- 
rit?  et  cur  tales?  et  quid  cui  si  peccaverit,  debea- 
tur.  Et  de  eorum  posse  et  velle.  Et  de  pcena  malo- 
debita.  Et  unde  malum  prinio  originem  iraxit?  et 
unde  post?  et  de  iniquo  cum  ad  illicita  tendit.  Et 
cujus  sit  facultatis  impius  regredi.  Et  quod  judex 
sontem  illsesum  non  dimittit.  Et  cur? 

Cap.  XXXI.  Quaeritur  etiam  unumnesit  an  plura. 
Unde  omnes  corrupii ,  ipsa  quasi  ex  radice  depra- 
ventiir.  Et  quod  unum  sit,  quo  omnes  in  Adam ,  ia 
paradiso  sorduerunt,  auctoritatibus  evincitur.  Et 
quod  in  primis,  actuale  in  fiiiis  dicitnr  originale.  £t 
utrum  7  caeterae  transgressiones  sicut  origiuale 
actuale,  posteris  non  imputentur.  Dicitur  etiam  de 
gustu  vetiti  pomi,  quomodo  posteris  iuipuletur.  £t 


Cap.  XYIIl.  Dicitur  etiam  si  non  peccasset,  quo- 
modo  homo  viveret.  Et  quomodo  mulier  pareret,  et 
conctperet.  Et  quomodo  opera  fierent. 

Cap.  XIX.  Describitur  etiam  paradisus,  et  quan- 
Cae  sit  efficaciae,  et  cur  homo  inde  ejectus*.  et  quo, 
et  quod  fuerit  extra  creatus.  Et  cur  sit  difficilis  adi- 
lus.  et  cur  flamma  versatilis,  cum  nullus  possit  eo 
f enire  nec  etiam  praesumere  dicitur^ 

Cap.  XX.  Praetaxatis  annectitur,  qualis  m  para- 
di&o  erat  homo  a  se  et  a  Deo.  Et  qualis  post  trans- 
gressionem,  et  quomodo  moriturus.  Et  quod  anima- 
lis,  erat  obediendo  futurus  spiritalis ,  et  a  Deo  mu- 
nitum ,  graviter  deliquisse ;  non  vero  resistentes  a 
Deo  debilitatos  niultum  mereri. 

Cap.  XXI.  Quaeritur  etiam  nisi  per  vetitum  fru- 
ctum,  utrum  aliter  libertate  posset  abuti.  Q  Etquod 
mulier  seducta  sit  poiissime.  Et,  cur  tamen  mari  in- 
sultaverit  Dominus,  dicitur.  Et  cur  gravius  pecca- 
verit.  Et  de  crimine  interiori  et  exteriori.  Quseritiir 
etiam  cur  solus  esus  sit  inierdictus.  Et  cur  tanta 
pceiia  tali  commisso  sit  inflicta.  Quaeritur  etiam  an 
propier  solum  esum,  an  etiam  propter  praecedentia 
mala,  mors  sit  secuta. 

Caf.  XXH.  Postea  vero  ostenditur  verna  commi- 
nationis,  iicet  virotantum  sint  dicta,  muiierem  etiam 
contingere ,  totamque  famiiiam.  Et  cur  praevarica- 
tionis  iignom  sicut  ct  vitae,  medium  paradisi  locum 


Ci7  RODERTl  PULLl  S.  R.  E.  CARDINALIS  U% 

demorte  inde  nata.  El  de  reliquis  parentum  pecca-  A  peccato.  Et  quomodo  pnniantur  pcccata  pareptum 
tis.  Et  quomodo  parvulos  insontes  contingat  pcena.  in  Olios.  Et  iilius  non  portet  iniquitatem  patris.  h 
£t  de  fomite  peccati.  Et  de  concupiscentia  quaeesum  omnit  reus  sit  mortis,  licet  non  eliam  comestioDis. 
vetitum  non  praecessit.  Et  quomodo  ligamur  alieno     Et  de  originali  singuiorum. 


INClPIUiNT  PR^NOTATIONES  TERTIiE  PARTIS 


Cap.  I.  In  tertia  parte  ostenditur ,  humanum  ge- 
nus  ,  iter  coelo  debitum  ,  ad  inferos  retorsisse.  Et 
quis  et  quomodo  eos  reduxerit ;  et  cur  tam  tarde.  Et 
quid  nuntii  prsemissi  fuerint ,  et  quare  ?  Cur  etiam 
lex  sit  lata  ,  et  quid  attulit ,  et  quid  non?  Et  quod 
quibusdam  profuit.  Et  de  ei  resistentibus.  Et  qui 
ante  legem,  et  sub  lege,  et  tempore  gratiae.  Et  quan- 
tum  fide  venturi  fuerint  illustrati,  dicitur.  Et  quod 
quanto  plus  extremo  tempori  acceditur ,  tanto  plus 
Adei  exigitur. 

Cap.  U.  Dicitur  etiam  quid  ante  legem  ,  et  quid 
sub  lege  pro  parvulis  intercesserit ,  et  majusculis. 
Et  quod  iicet  actu  proprio  realumnoncontraxerint, 
originaliter  sordidi  eguerint  remedio.  Et  cur  licet 
posset  auctor  absque  remediis  naturam  salvare,  no- 
luerit?  ei  quod  jure  singulis  teniporibus  remedia 
sint  statuta,  etiam  parvulis. 

Cap.  111.  Subditur  eliam  quo  die  circumcidebatur. 
Et  utrum  ,  si  incircumcisus  quismoreretur,  damna- 
rctur  ?  et  quod  mulieres  non  r.ircumcidebantur.  Et 
qui  ante  diem  circumcisionis  moriebatur ,  utrum 
antlquapraevaricatione  tenebatur?  Et  quomodo  intel- 
ligcnda  sit  auctoritas ,  omnis  anima  quae  circum- 
cisa  non  fucrit ,  de  >»opuIo  peribit.  Quaeritur  etiam 


Cap.  VII.  Subditur  autem,  cur  infirma  infinnis 
sint  permissa ;  ita  tamen  ut  aliquas  perciperefit  g 
emendationes  multis  vitiis  remanenlibus.  Etcur  b- 
cilia  bona  mandabat,  mala  dissimulabat? 

Cap.  VIII.  Deinde  autem  quseritur  utnim  poptilQs 
ille  mcrito  damnari  an  ex  misericordia  salTari  d^ 
l)uit  ?  Tandem  autem  monstratur  cum  pcrdiiis  esse 
deputandum,  nisi  si  qui  paucissimi  ChrisliaDa  per- 
fectione  eminebant ,  ut  patriarchae  :  et  cur  gravis- 
B  sima  flagitia  divina  tunc  dissimulabat  censura. 

Cap.  IX.  Ostenditur  etiam  quod  sicut  pnasmimv 
gratia  minores,  ita  in  advcntu  Christi  major  infur- 
mavit  majores.  Elcurnuntios  praemiserii?  Etq^:od 
Dominus,  misericors  et  justus  apud  anliquos  foerit. 
Et  cur  eis  gravissima  erat  lex  operum  data  ?  Etqvcd 
jugum  Christi  suave,  et  onus  ejus  leve.  Et  secniMJiini 
quid ,  lex  vetus  sit  intolerabilis  et  tolerabilis?  Et 
cur  eam  ita  disposuerit  ?  et  qui  tantum  tunc  leuiY^^ 
ris  salvabantur. 

Cap.  X.  Supradictis  adjicitur  multos  io  illo  po- 
pulo  Deum  colentes ,  pro  terrenis  merito  periisse. 
Et  quod  in  eis  erant  quidam  boni,  sed  non  perfecti, 
et  etiam  quidam  perfecti ,  et  quidam  minos  perfe 
cti ,  Deo  serviunt  non  mammonse.   £t  quod  sicDl 


quid  sit  tenendum  apud  nos,  et  ante  legem  apud  ^  multo  nobis  imputantur  quae  non  antiquis,  «cct 


gentiles,  et  sub  lege  apud  Judaeos ,  de  iilis  quibus 
licuit  animari  in  utero,  et  non  nasci  ? 

Cap.  IV.  Reperitur  ibidem  Deum  puritatem  patris 
respicientem ,  iram  genitis  remittere  debitam.  Et 
quod  non  ex  foeditate  parentum ,  probra  augescunt 
puerorum ,  et  quid  natis  probitas  parentum  confe- 
rat,  et  quid  non.  Et  quod  sicut  nunc  aequalilas  ba- 
ptismi  parvulos  sibi  pares  facit ,  et  sicut  sub  lege 
indifTerens  circumcisio  aequaliter  expiabat ,  ita  cre- 
dendum  est  gentilium  pueros  per  reconciiiationem 
pares ,  nisi  polius  inter  eos  varia  patrum  merita  dis^ 
tinxerint. 

Cap.  V.  Jungitur  autem  supradiclis  cur  filii  tam 
parvuli  quam  adulli  parentum  flagitiis  exurantur? 
Et  cur  econtra  filiis  nonnunquam  bona  importat  re- 
ligio  parentum  ?  Et  quod  vice  versa  bonorum  patrum 
maia  natis  dispensentur  improbatione ,  et  bona  ma- 

lorum  in  de Et  quod  hujusmodi  obviare  vi- 

detur :  Anima  quce  peccaverit ,  ipsa  morietnr.  Et 
illud  :  Reddet  unicuique  juxta  opera  $ua;  et  solvitur. 

Cap.  VI.  Post  haec  autem  ostenditur ,  cur  lex  et 
circumcisio  Hebraeis  tantum  sit  posita,  et  quod  nova 
veterem  legem  sit  secuta.  El  cur  omnibus  manda- 
tur ,  et  non  vetus  ?  Et  quod  ante  legem  et  sub  lege 
gentibus  erat  salus,  sicut  et  Judaeis.  Et  quod  una  est 
fides ,  quae  per  dilcctionem  operatur ,  ex  qua  omni 
tenipore  salus. 


nostram  aliam  esse  charitatem  quam  illonun.  Et 
quod  illorum  perfecti,  nostram  habuerint.  Quaentnr 
etiam  cur  lex  vetus  dicitur  servitulis ,  nostra  Tero 
libertatis,  cum  utrobique  sint  servL 

Cap.  XI.  Ibi  ostenditur  quis  timor  a  Deo  procei' 
serit  et  quis  non  ?  Et  cur  lex  vetus  servitotis,  m. 
stra  autem  sit  gratise  ?  £t  quod  tunc  pleriqoe  booi, 
nonnuUi  perfecti.  Et  quomodo  tunc  erant  perfedi, 
cum  illam  tolerarent  vctustatem. 

Cap.  XII.  Dicitur  etiara  cultores  sub  lege,  ad  iii- 
feros  descendisse,  et  quare  ?  et  quod  ibi  melius  aii- 
quid,  quam  hic  degentes  babuerint. 

Cap.  XIII.  Conceditur  quoque  Christum  tandflB 
.  venisse.  Et  cur  tunc  et  non  prius,  et  quare;  coa 
suos  aliter  salvare  posset  ?  et  cur  legem  in  part« 
susceperit  ?  et  quod  poslea  honeste  cum  mora  sfpe 
lierit.  Et  quod  illius  temporis  flgurae  spIritiiaKwr 
nunc  implentur. 

Cap.  XIV.  His  additur  veterem  et  novam  lcgpi«- 
tria  complecti ;  sacramenta  cum  promissis,  el  prx- 
cepta,  ut  ostenditur  in  sins^ulorum  prosecutione :  ct 
quod  sacramenta  cessare  debent,  et  quare?  ei  qu^ 
cibi  non  sunt  distinguendi,  vel  circumcisio  tenen(l^- 
Et  quod  pro  legalibus  sepultis  majora  successffc 
sacramenta.  Et  quod  pro  significanlibus  signifioU. 
Et  quse  lex  promiserit ;  et  quae  prophetae,  ef  qoslK>- 
ttis  nunc  promittuntur.  Et  qualiter  Christus  leseoi 


649      .  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  PROLOGLS  GSO 

finierU.  Et  quod  quxdara  mandata  servantur.  Qux-  A  festum   esi,  unam  personam  trium  fuisse  substau- 

tiarum  vel  divinitatis,  animae  et  camis ;  consuevit 


ritur  etiam  »  si  lex  et  prophetae  usque  ad  Joanneni, 
quomodo  usque  ad  Domini  passionem,  etiam  sol- 
vitur. 

€ap  XY.  De  caetero  autem  dicitnr  quando  novi 
Agui  immoiatio  coepit.  Quem  qualiter  Virgo  conce- 
perit,  et  cur  sic  dicilur  ?  et  quod  licet  in  Dettate,  in 
humanitate  tamen  non  oportere  patrem  habere.  Et 
qualiter  de  Spiritu  sancto  sit  conceptus  ?  et  cur  ejus 
conceptio  et  incarnatio,  potius  Spiritui  sancto  attri- 
baatur  ?  et  quod  Filius  tantum  sit  incarnatus.  Quse- 
ritur  etiam  cur  Incarnatio,  cum  opus  sit  Trinitatis, 
ftoli  tribuaturFilio? 

Cap.  XYI.  Subsequenter  autem  quaeritur  et  oslen- 


tamen  Augustinus,  naturam  divinam  aitendens  et 
bumanam  personam  duarum  dicere  substaniiarum. 
Et  quid  hoc  nomen  ChrUtus  significet.  Et  quod 
licet  Christus  creatrix  substantia  et  creaturx  duae, 
id  est,  anima  et  caro,  mortuus  est  pro  nobis,  non 
tamen  mortua  est  Dcitas,  sed  humanitas ;  non  ta-« 
men  tota,  quia  non  anima ,  sed  compassa.  Quae- 
ritur  ergo  quod  supradicta  sibi  velint  verba;  et  di- 
citur. 

Cap.  XIX.  Additiir  etiam  quare  dicatur  Deus 
homo  passus  et  sepuilus.  Et  quod  licet  non  sil  pe- 
riculum,  inusitatas  usurpare  locutiones  esse  vitio- 


,..  .     .  ,         ....       .       j    .  sum.  Et  quod  dum  Chnslus  erat  in  sepulcro  et  in 

ditur,  quando  duae  naturae  smt  unitae,  et  quod  virgo  u  .  .         ^  .^  ,  .     , 

«V  •*  1?.      -j  •.  u     •  'Aui\  inferno,  Deitas  cum  anima  una  subsistebat  persona 

Deurn  concepit.  Et  quid  sit  hommem,  quid  sit  Deum       .  ,.    ^  ,      \ 

.  *^^  j      ^  ..    »..       .j     ^'  corpore,  hcet  corpus  ct  anima  una  mtermi  non 

concipere?  et  quando  utrumque  concepit.  Et  quid 

est,  0  ipsum  ex  matre  de  Spiritu  concipi.  Et  quid 

fit  quod  descendit.  Et  quomodo  descendit  inde,  ubi 

reniansit  illuc  ubi  fuerat.   Et  quid  sit  ejus  descen- 

sio.  Etquod  non  sit  factus  caro  versibilitate  naturx, 

sed  conjunctione.  Et  quod  consuevit  Scriptura  ,  et 

rursus  quandoque  quod  est  altetius  alteri   attri- 

buere,  quod  in  exemplis  est  manifestum.  Et  quod 

licet  duae  essentiae,  tamen  est  unus,  et  licet  duas  na- 

turae,  una  tamen  cst  persona. 

Gap.  XYU.  Praemissis  autem  subinfertur  cur  homo 
Deus,et  Deusdicitur  homo,  etqualitersit  intelligen- 
dum.  Et  quod  Christus  animjkm  habuerit,  et  unde 
subfiistat  noB  compositus.  Et  quod  secundum  di- 
versa  dicitur  homo  et  Deus.  Et  quid  signiOcatur 
cum  dicitur  Christus  est  homo,  vel  Christus  est 
Deus,  vel  Christus  est  Deus  et  homo,  et  qualitcr 
inteiligatur  homo  est  Deus.  Et  quod  non  per  natu- 
ram  homo  est  Deus,  homo  est  Deus  vel  Deus  homo ; 
qui  aequalis  secundum  divinilatem,  minor  est  Patrc 
secundum  humanitalem.  Et  qualiter  dicitur  et  quod 
divinitas  non  est  humanitas,  nec  e  converso,  et  ta- 
men  Deus  et  homo,  et  homo  Deus,  Deus  et  hoir.o 
unus  Chrifitus.  Et  quomodo  intelligendum  est,  Deiis 
factus  est  homo.  Et  quod  Deus  homo  non  est 
essentialiter,  est  tameu  personaliter.  Et  quid  sit 
Deus  est  homo,  et  homo  Deus.  El  homo  est  unitus 
Deo. 

Cap.  XYIII.  Praescriptis  supponitur  Christum  ante 
iempora,  Deum  intemporelhominemjactum.  Et  quod 
duarumestsubstantiarum,  manens  quoderat,  assu- 
mensquequod  non  fuerat.Quarumalleracoepit,  altera 
uon.  Uude  et  roori  poterat  et  non,  Filius  Dei  et 
persona.  Et  sic  de  ea  multa  dicuntur  contraria,  et 
tamt*n  diversis  respectibus  convenientia :  quod  pro- 
lixe  prosecutum,  diiigenter  disquiritur,.  ne  hinc 
vel  inde  error  oriatur.  Et  quod  duarum  in  con- 
nexione  naturarum  aliler  persona  accipitur  quam 
in  sancta  Trinitale.  Et  utrum  magis  proprie  dici 
possit,  personam  in  Trinitate  esse  persona  triura 
subfrtantiarum,  vel  polius  id  quoo  semper  eral,  esse 
unitum  humanitati.  Et  quod  in  morte  Jesu  mani- 
PArnoL.  CLXXXVI. 


essent  persona.  Et  quod  non  sicut  eadem  manet 
persona,  idem  manet  nomen  persunae,  ut  subse- 
quenter  ostenditur. 

Cap.  XX.  Explicitis  continuatur,  quando  timide 
et  per  aestimationem  de  articulis  fidei  sit  loquen- 
dum.  Et  quando  fuerit  uicamatio  celcbrata,  et 
ipsum  uniri  quid  sit,  investigatur?  Quaeritur  ct 
quomodo  quarta  in  Trinitate  inducitur  persona  ex 
Deitate  subsistens  et  carne  et  anima?  et  si  ut 
quarta  Trinitas  sit  annumeranda,  vel  potius  eadcm 
existens  cum  tertia  una  sit  in  Trinitate  persona, 
prius  unius  tantum ;  postea  vero  trium  existens 
substantiarum.  Quod  diligenter  exquisitum ,  sic 
esse  evincitur. 

Cap.  XXI.  Adnectitur  etiam  Cbrislum  omnes 
defectus  \Q  praeter  peccatum  suscepisse.  Et  utrum 
etiam  ignorantiam  habuerit  diligenter  inquiritur,  et 
quod  non,  tandem  evincitur.  Et  de  ipsius  puritate 
et  perspicacitate  quam  habuit  a  creatione?  Qunnt<B 
sit  ctiam  excellentiae.  Quxritur,  ctianisi  intcrem- 
ptor  defuissct,  an  Icge  mortalium  moriendo  dcces- 
sissct  ? 

Cap.  XXII.  Quaeritur  etiam  unde  Chrislus  acce- 
pit  quod  clauso  utero  exivit,  quod  neque  ex  nostro 
statu  habuerit,  neque  ex  illo  qui  fuerat  in  para- 
diso?  Unde  vidctur  ex  stalu  immorlalitatis  hoc 
mutuasse,  in  quo  clausis  januis  est  ingrcssus.  Et 
quod  adhuc  mortalis,  sicut  duos  terrenos,  tertiuui 
coelestem  habuit  staium 

Cap.  XXIIi.  Subjungitur  etiam  quosdam  illustres 
viros  ignorantiam  puero  Jesu  ascribere.  Alios  au- 
tem  plenam  sapientiam,  qui  quidem  sunt  praefc-- 
rendi.  Auctoriiates  etiam  quae  contra  videntur,  ut 
non  contrariae  expouuntur.  Et  quod  post  resurre*. 
ctionem  ejus  scienlia  vel  sanctitas  non  est  aucta 
sed  felicitas  ascita. 

Cap.  XXIY.  Quaeritur  autem  postea  utnira  ope- 
ribus  charitatis  insistens  Jesus,  meritum  non  auxc- 
rit,  et  se  Deo  meliorem  non  reddiderit?  Dicitur 
etiam  quomodo  puer  fuit  plenus  gratia,  et  quo- 
roodo  tamen  proficiebat  sapientia,  aetate  et  gratia. 

21 


trsi 


ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


653 


£l  quod  a  principio  omnia  prsescivit ,  quae  de  eo  A  haec  viro  magno  conveniant?  et  utnim  8ub  specie 


futura  erant  et  pr^voluit. 

Cap.  XXV.  Ostenditur  simtiiter  quod  secundum 
affectum  bonum  sive  malum  judicatur.  £t  quod 
sancti  in  hac  vila  per  opera  charilatis  semper  cre- 
seunt ;  sed  non  ita  Jesus  puer,  qui  in  primis  tan- 
ium  per  charitalem  enituit,  ut  in  ea  nihil  accreve- 
rit.  Unde  quaeritur  quomodo  Patri  obediens,  juxta 
Apostolum  meruit  exaltari  ?  Quod  diligenter  inve- 
fttigatur. 

Cap.  XXVI.  Cum  anlem  constet  Christum  con- 
tinuatione  boni  operis  non  fuisse  roeliorem,  sicut 
Bec  homines  vel  angelos  consummationem  adeptos, 
subditur  de  daemonibus  quid  sit  sentiendum,  et 
quod  cuipiam  fortasse  videlur  bonorum  merita  an- 


pueri  latebat  vir  adultae  setatis?  et  quod  parvitateiD 
pueritise  debitam,  praeter  ignorantiam  et  p«mUjiD, 
assumpsit,  licel  faciie  eliam  triginta  annoruin  m- 
gnitudinem  in  ventris  arcto  posset  concladere,  et 
quare  ?  Subditur.  Et  quod,  licet  ut  puer  nostro  mon 
creverit,  tamen  modo  nobis  inusitato  natus  fuii  et 
conceptus. 

Cap.  XXVIII.  Ibidem  etiam  reperitur,  Christuni 
verbo  et  exemplo  bene  vivere  bomines  docuisse.  b. 
cur  miracula  fecerit?  Quaeritur  etiam  si  in  Christo 
bomine  est  scientia,  ei  quae  est  in  Deitate  sit  cux- 
quanda?et  utrum  miracula  fecerit  bomo  vel  Deus 
in  homine?  Quod  ut  ostcndalur  evidenter,  inTcsti- 
gatur  diligenter. 


gelorum  accrevisse,  donec,  completo  fratrum  nu-  ^     Cap.  XXIX.  Quaeritur  quoque  utrum  omnia  qi» 


naero,  compleantur  siniul  et  eorum  merita.  £t  quod 
lapsum  humani  geiieris  utique  malum,  bonus  Deus 
vertit  in  bonum.  £t  quod  bonus  et  malus  angelus, 
uterque  quidem  est  consummatus,  alter  in  bono, 
alter  in  malo. 

Cap.  XXV 11.   Quaeritur  aulem  poslea,  quoraodo 
]Mier  Jesus  fuerat  sapientia  plenus  et  gratia,  cum 


potest  Deus,  ejus  dono  possit  et  bomo?  Qaod  dili- 
genter  disquiritur,  et  sic  esse  tandem  evincitur. 

Cap.  XXX.  Quaeritur  quoque  si  potestatem,  et 
sapientiam,  et  bonitatem  tantam  habeat  ilie  hofno, 
ut  Deus,  quod  si  est,  minor  tamen  Deo  est,  quia 
ejus  munere. 


11  INCIPIUNT  PRiENOTATlONES  QUARTiE  PARTIS. 


Cap.  I.  In  quarta  parte  ostenditur  quod  sicut 
i  le  homo  caeteris  creatis  est  superior,  ita  Deo  vel 
plus  est  iuferior,  cujus  respectu  uec  etiam  bonus 
est  diceudus. 

Cap.  II.  Dicitur  etiam  qiiod  sicut  hominero  Deus 
in  bonilate,  excedit  quoque  in  potestate.  Quod  ioi 
Donnullis  ostcnditur  exemplis. 

Cap.  111.  Inducitur  etiam  quod  objici  posset,  et 
solvitur.  Si  scilicet  eadem  potestas  Dei  et  homi«iis 
non  est,  quia  potcst  Deus  quod  non  homo;  quo- 
modo  eadem  est  potestas  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
sancti,  cum  Pater  gignat,  quod  non  reliquae ;  Fi- 
lius  gignatur,  quod  non  reliquae ;  Spiritus  sanctus 
procedat  quod  non  reliquae  personae?  Et  quod  Chris- 
stus  qui  majorem  potestatem  habet  quam  homo, 
Aon  eamdem,  sed  diversam  habet. 

Cap.  IV.  Ostenditur  etiam  nullam  trium  perso- 
narum  plus  posse  quam  aliam.  Et  (|uid  sit  Patrem 
gignere  et  Filium  gigni.  Spiritum  sanctum  proce- 


assumpto.  Et  quomodo  dicitur,  cum  major  duili 
reservelur.  Et  quod  sicut  potentia,  sic  Deo  inferior 
est  scientia. 

Cap.  VI.  Innectitur  etiam  quod  Christus  adhuc  mo- 
ritnrus,  quod  oportuit,  voluit,  et  quod  voluit  potnil. 
Cujus  secundum  divinitatem  etiam  aroplior  fuit  scien> 
tia  potestate,  pr.testas  opcratione.  Et  cnr  nonnuHa 
quse  facta  enitesccrent,  maluerit  Deus  infecta  esse. 
Et  quid  de  malis  noslris  faciat,  et  cnr  ea  csse  sinsi 
vcl  non  sinat?  Quxritur  ctiam  quomodo  qnidquid 
oportuit  voluit,  cum  contra  divinam  voluntatem 
sciens  non  cruciflgi  pctiit,  dicens  apud  Ifarcttn: 
Pater,  omnia  possibilia  tibi  snnt ,  transfer  cslkeM 
hunc  a  me.  Quod  diligenter  disquiritur,  et  eTid»- 
ter  dilucidatur.  Et  hoc  :  Non  sicut  ego  ro/o,  sed  tk- 
ut  tu. 

Cap.  VII.  Quaeritur  etiam  si,  sicut  mori,  et  1d- 
ferno  detrudi  Christus  formidavit.  Et  si  oon,  cur 
ut  non  perderetur  rogavit,  dicens  :  Ne  simul  tradu 


dere,  et  quid  sit  esse  Patrem?  Et  quantum  sit  essc  |^  me  cum,  etc.  Et  quomodo  replevit  eum  tiroorde 
Deum  habentem  Filium.  Et  quantum  sit  etiam  esse 
Seum  habentem  Patrem  sibi  coaequalem.  Et  quid 
iu^eniemus,  si  personas  distinguere  intendimus,  et 
4]uid?  si  personarum  sul)Stantiam  consideravimus  ? 
Quaeritur  etiam  cum  proprietas  qua;  Dei  est ,  per- 
sonarum  quoque  est,  et  e  converso,  cur  aliae  Deitati, 
alise  quoque  i\ttribuantur  TrinKaii  ?  et  quod  gignere 
etgigni  et  ab  utroque  pioccdere  proprietates  sunt 
personarum,  non  actiones.  Earum  autem  secun- 
dum  opera,  eadem  est  poteslas;  secundum  pro^ 
prictates,  aliquid  potest  una  quod  non  alia;  nec 
tamen  divisas  habent  potestates. 
Cap.  V.  Data  est  etiam  omnis  potestas  homini 


quo  dicitur  :  Initium  sapienti<B  timor  Domitn.  Q 
quoroodo  rationabiliter  oraverit  ne  damnaretor, 
cum  de  salute  esset  certus. 

Cap.  Vlll.  Subditur  quod  gehennalis  timor  aate 
veniens  locum  praeparat  charitati.  Et  quomodo  &- 
citur :  qui  ea  regnante,  expellitur.  Et  quod  nea- 
trum  est  sine  altero.  Et  quod  est  alins  timor  su* 
ctus,  permanens  in  saeculum  saeculi,  qui  bic  nasci- 
tur ,  in  futuro  consummatur. 

Cap.  IX.  Subsequenter  autem  dicitur,  quos  e0e- 
ctus  in  nos  habere  debeat  fides,  spes  et  ciiaritai. 
Et  quod  caeteris  evacuatis,  charilas  nunquam  ci- 
cidit. 


C;:5  SENTENTIARUM  LlBRl 

C\p.  X.  Quaerilur  etiam  si[Ghristus  liaec  tria 
habuerit.  12  ^  s'>  omnes  per  charitatem  dilexit, 
quomodo  malos  dilexit,  quos  si  poterat ,  a  perdi- 
tione  non  liberavit. 

Cap.  XI.  Deinde  disquiritur  diligenter  utrum  et 
Christus  fidem  liabuerit  ?  et  quod  loco  fidei  frueba- 
tur  Yisione,  tandem  evincitur. 

Cap.  Xn.  Ostenditur  siquidem  Christum  etiam 
in  hac  vila  Deum  sicuti  est  vidisse,  unde  animam 
Christi  mole  camis  et  peccati  minime  gravatam, 
inter  molestias  camis  Deo  unitam,  prima  stola 
ornabal;  secunda,  scilicet  corporis,  propter  re- 
demptionem  ad  tempus  dilata. 

Cap.  Xni.  Monstratur  etiam  cur  adversa  tuicrit 
Christus?  Et  cur  morte  [turpissima  voluit  coudem* 
nari?  Et  si  Judaea  Dominum  suum  crucifigere  ex- 
pavisset ,  quaerilur  an  ipse  frustra  homo  factus 
fiiisset?  Dicitur  etiam  cur  a  Judaeis  voluit  occidi? 

Cap.  XIY.  Quaeritur  etiam  utrum  diabolo  an  Deo 
se  obtulerit  hostiam  ?  Et  quod  Patri,  manifestatur, 
et  si  quid  fuerit  pretiura  hujus  hostiae.  £l  cnr 
ifiiominiosa  tulerit  et  aspera,  dicitur.  £t  qualiter 
iii  passione  se  habuerit? 

Cap,  XV.  Postea  vero  passione  Christi  et  morte 
praecedentium  deiicta  sanctorum  et  sequentium 
esse  condonata  reperitur.  Et  quomodo  et  quod 
passio  sine  fide  vel  fldes  sine  passione,  nibil  pro- 
dest.  Et  quod  antiqui  et  modemi  sancti ,  fide  sint 
s&lvati.  Et  quomodo. 

Cap.  XVI.  His  continuatur,  perfectos  antiquos 
non  solum  fuisse  sanctos,  sed  justis  nostri  temporis 
pares.Et  plerosque  plerisque  majores.  Et  cur  ad  in- 
feracm  descenderint?  et  quomodo  illis  ibi  fuerit? 

Cap.  XVII.  Subscribitur  inferaura  tam  deterio- 
rem  esse  terra  quam  inferiorem.  Et  quod  tamen 
antiqnis  sanctis  ibi  melius  fuerit,»quam  hic,  id 
tantum  anxietatis  habentibus,  quod  vjsione  Dei  ca- 
rebant.  Et  cur  ea  camerint?  Et  cur  interim  bona 
iliis  non  retribuerit,  nec  mala  condonaverit ,  nec 
panierit?  Et  quod  ipsi  nunquam  ante  adventum 
Christi  coelo  fuerint  digni.  Nostri  vero  semper  sunt 
digui. 

Cap.  XVIII.  Dicitur  et  merilum  antiquorum  ad- 
ventii  Christi  esse  iropletum.  Ostenditur  quoque 


OCTO.  —  PROLOGLS.  S54 

A  eos  non  tantum    fuisse  justos ,  sed  et  quosdam 
eorum  valde  justos  exstitisse. 

Cap.  XIX.  Sequitur  vero  quod  anima  Christi  a 
corpore  separata,  divinitate  tamen  utrique  unita, 
ad  infernum  descendit,  ut  inde  sanctos  liberaret. 
Et  quod  ibi  quidem  penliti  obtinent  inferni  novi^^ 
sima,  justi  vero  superiora. 

\  Cap.  XX.  Adjicitur  etiam  plures  mansiones  cssc 
in  inferno.  Et  quod  iufernus  juxla  Isaiam  est 
subter,  in  inferioribus  terrae.  Unde  non  omnes  sed 
partem  animarum  eruit  Dominus.  Ad  quasviden- 
tur  quidam  pertinuisse,  qui  poenitentes  hinc  de- 
cesserunt,  aliquandiu  tamen  purgandi,  de  quibus 
quaeritur  ubi  tunc  fuerint? 

Cap.  XXI.  Deinde  dicitur  quod  noc  nomine  iu- 

'' fernus ,  licet  sit  nomen  totius ,  quandoque  infe- 

riorem ,  et  sinu  Abrabae ,    plerumque  superiorem 

significari  partem.    Quxritur  etiam   ubi  purgandi 

lcmpore  fuerint  antiquo? 

Cap.  XXIL  Oslenditur  etiam  qiiod  qui  hic  mi- 
nus  se  castigant,  postmodum  purgaloriis  depu- 
tantur.  Qui  ubi  sunl  quseritur  et  quandiu  ibi  mo- 
rentur ! 

Cap.  XX11I.  Ibi  etiam  reperitur  peracta  poeniten- 
tia  purgatas  coelo  donari,  et  non  resurrectionem 
exspectare ,  evidentissimis  rationibus  evincitur.  Et 
quod  magnum  chaos  erat  13  ^^^^^  bonos  et  malos 
juxta  verba  Abrahae.  Unde  videtur  quod  purgandi 
extra  sinum  Abrahae  ab  Adam  usque  ad  Christuiu, 
P  sunt  commorati. 

Cap.  XXIV.  Auditur  etiam  quod  sicut  inferioribus 
inferni  quies  disconvenit,  sic  superioribus  ainictio 
dissentit.  Et  quod  tertius  purgandis  loeus,  ibi  facile 
non  reperitur.  Quaeritur  ergo  utram  sicut  in  terra 
boni  et  mali  loco  permisti,  meritis  discreti,  sic  et 
in  infemo  habitaverint. 

Cap.  XXV.  Quaeritur  etiam  quando  Christus  ad 
inferos  descendens,  suos  eduxit ;  de  nondum  pur- 
gatis  quid  fecit.  Quod  et  per  mortem  Christi  sunt 
reconciliati.  Et  quando  reconciliatio  coepit,  dicitur. 

Cap.  XXVI.  Praemissis  conjungitur  inventos  in 
inferao  purgandos  secum  Christum  abduxisse.  Et 
quo  monstratur ,  et  etiam  quousque  pervencrit.  Et 
extractis  suis,  dispicilur  quibus  usibus  neccssmam 
superiorem  reliquerit  partem. 


INCIPIUiNT  PRiENOTATIONES  QUINTiE   PARTIS. 

Cap.  I.  1n  quinta  parte  dicitur  quod  anima  Chri-  j^  Christus  secum  ab  inferis  eduxit.  Et  quid  illi  potius 
sti  cnm  tota  multitudine  sanctoram  ab  inferis  re-      videantur  etiam  fuisse  dicitur. 


gresBa,  corpus  suum,  die  tertia  ingrediens,  donavit 
resnrrectione.  Et  sic  factus  est  homo  impassibilis 
et  immoTtatis.  Et  quantae  fuerit  claritatis  dicitur. 
Et  cur  propriam  celans,  pristinam  speciem  discipulis 
ostenderit.  Et  quomodo  moitalis  immortaliutis,  et 
imnioTtalis  morUlitatis  formam  induerit,  quae- 
ritur. 

Cap.  U.  Quid  etiam  sit  sentiendum  de  his  qnos 


Cap.  in.  Quadraginta  etiam  diebus  Christum  di- 
scipulis  crebro  apparentem  sub  coelo  moralum  esse, 
cum  spoliis  inferi.  Et  quid  etiam  tunc  de  eis  fecerit 
dicitur.  Et  quod  ipse  nonnisi  completo  quadr^gc- 
nario  conscendisse,  nec  nisi  in  die  judicii  descen- 
suras  credituT.  Et  quomodo  iteram  sanctis  appa* 
reat,  dicitur  :  et  sanctis  hominibus. 

Cap.  rV.  Christum  quoque  ad  dexteram  Dei  se- 


firs 


ROBERTI  PULLI  S. 


dentem,  Spiriluni  sanctum  disclpulis  subjungitur  A 
misisse.  Et  quid  sit  ipsum  mitlere.  Et  quod  tota 
Trinitas,  ut  quibusdam  placet ,  vel  Pater  et  Filius, 
quod  videtur  melius,  Spiritum  sanclum  miserit : 
tertia  enim  persona  tantum  roissa  fuit.  Et  quomodo 
illa  species  circa  Spiritum  sauctum  se  habuerit.  Et 
quid  sit  ejus  venire,  et  inhabitare.  Quseritur  eliam 
Spirilu  sancto  in  specie  columbx  super  Dominum, 
in  igne  super  discipulos  apparente,  an  utrumque 
quod  videbatur  vere  erat. 

Cap.  V.  Quod  autem  non  fuerit  columba ,  sed 
species  columbac,  quoe  super  Dominum  apparuit, 
subditur ;  et  similiter ,  quod  iWse  igneae  iinguae  non 
fuerint  verae ;  sed aere»,  quae (ut columba  et  homo  qui 
apparendo  cernitur)  in  aerehi  peracto  oflTicio  rediere. 
Quaeritur  etiam  quomodo  qui  apparet,  verus  homo 
esse  possit,  et  cur  in  columba,  et  in  igneis  linguis 
Spirilus  apparuerit,  dicitur 

Cap.  VI.  Dcinde  quos  vita  commendabat,  doctrina 
illustrabat,  merito  aliis  praedicasse  dicitur.  Et  quod 
Judaeis  primitus,  et  quare  et  cur  tandem  ad  gentes 
sint  conversi.  Et  quod  tandem  praedicatione  Heliae 
Gt  Enoch,  omnis  Israel  salvus  fiet,  et  quae  sit  intentio 
praedicalionis,  et  origo  religionis 

G4P.  Yll.  Fidem  autem  quam  iargiri  potest,  Deus 
14  &^s<iue  sermone,  raro,  aliquando  tamen,  ipsum 
hocfacere,  ut  paulopost  subditur.Etquod  quaesunt 
itecessaria  omnibus,  singulis  suut  divisa.  El  quare : 
et  quod  non  pro  meritis  suis,  vel  parentum  fides  da- 
tiir ;  Dei  enim  donum  est,  ne  quis  inde  glorietur. 
£t  qtiod  ipsa  non  ex  operihus  nata,  pariat  opera,  ^ 
aive  ante  ipsam  nihil  sunt.  Elt  quod  nullus  propler 
^cnus  vel  meritum  suum,  vel  parentum,  eligitur  vel 
salvatur,  sed  gratiam  tantum. 

Cap.  VIII.  Unde  qujeritur  cur  parentes  pro  filiis, 
imo  tota  Ecclesia  pro  convertendis  orat.  Quod  di- 
llgentius  discussum  aperitur. 

Cap.  1\.  Filios  etiam  in  dolorem  parentum  mi-* 
sere  torqueri,  aut  in  jucunditalem  gloriose  magnifi- 
cari,  dicitur,  et  quare.  Et  quod  fides  licet  et  salus 
ex  gratia  oriantur,  tamen  fides  viUeque  correctio, 
proprie  gratiae ;  salus  vere,  meritis  ascribitur. 

Cap.  X.  Cum  autem  ex  fide  justitia,  ex  justitia 
rero  beatiludo  procedat,  quaeritur ;  nisi  quis  renatus 
fuerit  ex  aqua  el  Spiritu  sancto^  quomodo  non  intra-  d 
bit  tfi  regnum  cdelorum  ?  Et  quod  sicut  Abraham 
priusexfidejustiGcatus,  post  circumcisionem  in  si- 
gnum  acceperit,  sic  et  uos  baptismum. 

Cap.  XI.  Fidcm  eliam  charitati  mistam,  necessa- 
rk)  tamen  commissa  deflere,  et  deflenda  cavere, 
quantum  amat  subditur,  ac  per  hoc  remissionem 
poccalorum  impetrare  :  quantae  siquidem  eOicaciae 
sit  fides,  dispicitur. 

Cap.  XII.  Asseritur  etiam  non  baptismum,  sed  Spi- 
ritam,  scilicet  per  fidem,  comilari  justitiam  et  salu- 
tem.  Et  quod  ex  martyrio  est  salus,  absque  bapti- 
snio.  Sed,  si  dicitur  martyres  in  sanguine  baptizari, 
quasritur,  quid  si  in  igne  vel  alia  ahsque  sanguine 
Tiulentia  moriaAlur.  £t  quod  sicut  ^ice  baptisroi  est 


R.  E.  CARDINAL13  6!>« 

martyrium ,  fidem  quoque  a  qua  tumit  vires  ct  i». 
sum  vicem  baptismi  obtinere ,  non  esse  mirandum 
cum  a  lavacro  voluntas  non  excludit,  sed  neoessi- 
tas.  Qiiomodo  ergo  sit  intelligendum  :  Msi  quit  r^ 
natus  fuerit  ex  aqua  et  Spiritu  sancto^  nonintrabil  in 
regnum  caolorumy  exponitur. 

Cap.  XIII.  Sin  autem  ex  fide  juslitia  habetur  ac 
per  hoc  remissio  peccatorum,  quaeritur  quodopus 
sit  in  remissione  peccatorum,  aqua  laTari. 

Cap.  XIV.  Recte  etiam  in  remissionem  peccato- 
rum  baptisma  sumi  docetur,  et  quid  sit  Spiriium 
sanctum  quibnsdam  quasi  gradibus  siiscipere.  Et 
quid  ipse  efiiciat.  Quomodo  etiam  baptismus  sit  i&- 
stitutus. 

Cap.  XV.  Quis  etiam  sit  baptista  vH  baptiratos 
dicitur ;  et  quod  nihil  nocet  ad  baptismi  perfectio- 
nem.  aut  lavantis  aut  loti  perversitas.  Etquod  loto 
non  nocet  nisi  propria. 

Cap.  XVI.  Exterius  siquidem  sacramentum  ooa 
diminuitur,  licet  irrisiovelerrorbinc  inde  versetar : 
munditiae  vero  intrinsecus,  interius  error  et  proprios 
nocet.  Exterius  etiam  si  erratur,  sacramentum  pe- 
riclitatur,  nec  tamen  animae  nocetur  fide  siucen 
curatie.  Quaeritur  etiam  de  baUieantibussi  se  jocaudo 
baptizent.  Dicitur  etiain  cur  super  Cbristum  baptliai- 
tuin  Spiritus  sanctus  desceodit.  £t  quid  significet 
exterior  ablutio.  Et  cur  ignis  lavacro  apponatur.  Et 
Gur  aqua  huic  sacramento  apponatur,  caeteris  liquo- 
ribus  pra;termissis  et  elementis.  Et  quid  aqua  la- 
vans,  et  corpus  lotum  signlficet. 

Cap.  XVH.  Dispicitur  autem  deinde,  quid  in  l»a- 
ptismo  morli,  quid  sepultur<e,  quid  demum  compt- 
randnmsit  resurrectioni.  Et  cur  ante  Christum  dies 
cum  sequenti  nocte  computabatur,  post  vero  e  con- 
verso.  Et  15  ^ur  trini  dies  in  sepultura  Domini, 
sequuntur  tres  noctes.  Etquod  aqua  significat  Spiri- 
tum  sanctura.    ^ 

Cap.  XVIil.  Difiertur  vero  baptismus  usque  ad 
aliquam,  et  praecipue  paschalem  festivitatem,  et 
cur,  dicitur.  Et  cur  ante  baptismum  catechizantur 
parvuli.  Et  quod  stare  debet  lex  catechizandi. 

Cap.  XIX.  Puerum  etiam,  quoniam  credere  nescit, 
sacramentum  credendi  quaerere  dicitur.  Et  quod  in 
hac  aetate  opus  est  palnnis,  ostenditur.  Etquodpa- 
trinis  laborandum  est,  ut  quod  pepigerunt  pro  par- 
vulis,  fiat  in  adultis. 

Cap.  XX.  Patrinis  vero  dirigitur  sermo,  ct  qui» 
et  quomodo  sit  intelligendus,  dicitur.  Et  quod  sieut 
catechizatio  necessaria  est  mognis,  potestque  deesse 
parvulis;  sic  patrinorum  oflicio  quo  egent  parri, 
carere  possunt  magni.  Et  quod  etiam  absqve  oani 
patrino  stare  possit  baptismus. 
I  Cap.  XXI.  Cur  etiam  hoc  sacraroenium  catecbu- 
menis  differatur  usque  ad  solemnitatem  dicitar.  Et 
quod  majores  natu  prius  caiecbumeni,  dum  regene* 
rantuT,  si  abrenuntiant  diabolo,  interroganuir.  Nam 
nisi  et  factoabrenuDtiant,  indigni  lavacro  accedufit 
absque  commodo. 

Gap.  XXII.  Mors  Christi  cum  sepuUura  et  resor* 


tt7  SENTENTURUM  LIBRI  OCTO.  —  PR0L0GU5.  668 

rectione,  quod  in  nobis  signiGcat ,  per  baptismum  A  lum  ,  confessionem  secundum  esse  reftigium.  E* 


eperalur.  Unde  sicul  nec  mors,  baptismos  non  ite- 
ratur.  Quibus  eliam  committitur,  et  quod  nec  con- 
llrmatio  repetitur.  Et  cur  confirmatio  originem 
sunipserit,  ostenditur. 

Cap.  XXIII.  Subditur  etiam  parvulos  in  parvitate 
«ua  debere  confirmari.  Unde  negligeniia  accusatur, 
€um  difiertur.  QuaBritur  etiam  quid  opus  sit  manus 
cito  imponi  nunc  vel  antiquitus,  cum  sacramenlum 
jam  perceptum  usque  ad  discretionem  sufficiat.  El 
quid  per  confirmationem  conferatur.  Et  quod  ipsa 
dignior  est  baplismo ;  unde  et  tantum  episcopis  con- 
ceditur ,  et  quod  sacramentum  cum  diflicultate 
adeptum  magisest  dignum,  minusque  necessarium. 

Cap.  XXIV.  Sicut  non  licet  quaedam  sacramenia 


quod  sicot  ore,  ita  peccatum  debet  evomi  corde.  El 
qualiter,  ostenditur.  Etquid  erit  de  confitenteet  non 
pccnitcnti,  vel  etiam  de  peccato  gaudente.  Et  quis 
rere  gemat.  £t  quis  gemitus  ante  Deum  sordeat.  Et 
quod  vere  pocnitens,  nullum  post  se  debet  retinen^ 
pcccatum. 

Cap.  XXXI.  Dicitur  etiam  cum  Deus  condonat', 
non  parlim,  sed  penitus  peccata  remittere.  Et  quod 
cui  timor  poBnitentiam  generat,  malus  est :  vir  enini 
bonus  plus  horret  culpam  quam  gehennam.  Et  quod 
qui  dat  timorem  unde  pceniteiitia,  dabit  etiam  amor 
rem  ut  sit  dignus  venia.  Et  quod  absque  charitate 
ct  poenitentia  nihil  esl,  et  opcra.  Et  quoddum  iin- 
quitas  diligitur,  praemiura  non  habetur.  Et  qualiter 


iterari,  sic  quaedam  alia,  nisi  s<epius  percepta,  non  B  debeat  attendi,  quae  sintbona,  etquxmala. 


fiufficiunt.  ut  confessio  etEucharistia.  Dicituretiam 
i^uod  in  spirituali  templo  ex  baptismo  constet  vir- 
tus  aedificii :  quod  dum  Christus  baptizaretur,  nobis 
est  insinuatum.  Csetera  autem  decorem  faciunt  sa- 
cramenti. 

Cap.  XXV.  Ostenditur  etiam  quales  sancta  Trini- 
tais  baptismo  assistens,  efliciat.  Et  quod  licet  adulti 
per  fidem  virtutes  habuerint,  tamen  per  baptismum 
cnmulantur  Et  ex  baptismo  capitis  comperiturf 
quid  inde,  proveniat  membris.  Quaeritur  etiam  cur 
bapttzatis  aperiatur  coelum.  Et  quale  fuerit  bapti- 
^ma,  ei  quomodo  circumcisioni  praevalebat,  quod 
mortuis  ante  passionem,  Hcet  baptizatis  coelos  uon 
aperiebat. 

Cap.  XXVL  Dominum  etiam  post  resurreclionem 
de  baptismo,  et  prius  de  catechizatione  decretum 
saiixisse  dicitur,  dicendo  :  Euntes  docete  omnes  gen- 
r#s,  baptizantes  eos  in  nomine  Patrii  et  Fitii  et  Sjri- 
riiui  sancti,  et  cur  subdatur :  Ecce  ego  vobiscum  sum 
usque  ad  consummationem  scBcuti.  Et  cur  ante  resur* 
rectionem  baptisma  coram  Doniino  publice  sit  cele- 
bratum.  Et  quod  licet  ante  passionem  baptismati 
aliquid  a  perfectione  defuerit,  tamen  circumcisioni 
prsevaluit. 

Cap.  XXVII.  Quaeritur  autem  postea  quid  sit » 
quod  baptizatis  aperiuniur  coeli.  Et  quod  Spiritus 
sanctus  super  catechumenos  descendens  16  cul- 
pam,  super  baptizatos  vero  descendens,  condonat 
poenanr. 

Cap.  XXVfll.  Pronuntiatur  etiam  naptizatis  et 
uon  ante  coelum  patere,  et  cur.  Et  ubi  fuerint  fi« 
delcs  ,  qui  inter  resurrectionem  et  ascensionem 
mortui  sunt.  Et  quando,  et  quibus  coelnro  aperiatur. 
£t  quod  non  secundum  providentiam,  sed  praeseutia 
merita,  coelum  aperitur  vel  clauditur. 

Cap.  XXIX.  Dicitur  etiam  cur  sicut  in  baptismo, 
non  dicuntur  coeli  aperti  in  confessione.  Et  quod 
quamvis  mystice  intelligatur  coelos  aperiri,  tamen 
eorporales  oculi  corpofaliter  dissolutos  conspexe^ 
runt,  et  quid  sit  videre  coelos  apertos.  Qutd  et  item 
sit  quod  Dominus  ascendens  de  aqua,  vidit  coelos 
apertos,  el  prics  Spiritum  sanctum  descendentem. 
Cap.  XXX.  Additur,  post  fractum  baptismi  pac- 


Cap.  XXXII.  Ostenditur  etiam  quod  Hcet  quando- 
que  videant!ir  bona  nocere  et  mala  prodesse,  nun» 
quam  tamen  sic  esse.  Et  quod  sola  charitas  virum 
in  bonitate  creat,  caeteris  virtutibus  natura  virtu^ 
tem  accumulantibus.  Et  quibus  vitiis  inlerim  carere 
non  possit.  Et  quid  contra  ea  remediat 

Cap.  XXXIII.  Subditur  autem  deinceps  de  concu- 
piscentia  posl  baptismum  derelicta.  Et  venialibus  et 
eorumreatu.  Etvenia.  Eteorum  ortu.  Et  iuvincibi- 
lium.  Et  quomodo  increscant.  Et  erga  mentem  et 
corpus  se  habent.  Et  quod  in  singulis  peccatis  quid- 
dam  est  invincibile,  quiddam  veniale.  Et  habitu 
n<entis  in  primo  motu.  Et  de  deliberatione.  Et  qua- 
lis  quislibet  sit,  dum  dubius  deliberat.  Et  quod  non 
semper  praebetur  assensus.  Nam  bonus  afl'ectu& 
tolerat  invitus.  £t  quod  qui  pravo  motui  favet,  ji* 
cet  dissentiat  actioni,  malus  est.  Quem  si  statim  r» 
pressisset,  victor  exstitisset,  tantum  confusionis  ha- 
biturus,  quam  moliius  se  habet.  Et  quid  erit  ab 
amore  vitii,  et  voiuntate  peccandi,  se  abstinenti.  Et 
quid  sit  consensus  ? 

Cap.  XXXIV.  Dicitur  etiam  de  bonis  mortuis,  et 
malis  mortuis,  et  efficacia  bonae  arboris  et  malae.  Et 
quod  neutra  alterius  usurpat  fructus. 

Cap.  XXXV.  Quaeritur  aulem  hic,  quae  bona  hic 
et  quae  in  futuro  valeant.  Et  quae  non  sunt  bona.  Et 
quando  sit  malum  opus.  Et  quando  nec  bonum  nec 
maium  dicitur.  Et  utrum  prosint  vere  mortua  bona. 
D  Cap.  XXXVI.  Dicitur  etiam  qu»  bona  remunera* 
tionis,  et  quae  sint  munera.  Et  quera  locum  tenent 
merita.  Et  quod  meritum  est  Dei  donum.  Et  quan- 
doque  praemium. 

Cap.  XXXVil.  Adnectitur  justum  cadere.  Et  unde 
sit  quis  justus.  Et  quomodo  charitatem  habens  ca-> 
dat.  Et  quomodo  charitas  tunc  sit  fons,  cui  noa 
communicataiienus.  Et  17  <luoi^<><^<>  charitas  nun- 
quam  excidat. 

Cap.  XXXVIII.  Quem  etiam  providentia  judicat 
alienum,  judicium  quanaoque  probare,  subditur. 
£t  quomodo  sit  inteliigendum,  Charitas  muufuam 
e^^idit,  Et  qualis  sit  terrena  charitas,  qualis  malu- 
ritatem  nacla.  £t  qualem  grailum  p^fecta  videa* 
tur  hic  mereri. 


6S9  ROBERTI  PULLi  S 

Cap.  XXXIX.  Perfecta  eliam  charitas  inter  quos  A 
reperiatur ,  ostenditur,  nisi  ct  ipsa  cadat ,  non  ta- 
men  eicidat.  £t  quod  cum  fugit,  radicem  relinquit, 
unde  peccator  redeat.  £t  quod  non  est  alienus.  Li« 
cet  enim  titubet,  uon  corruit.  Et  utrum  damnare- 
iur,  si  interim  moreretur.  Et  de  ejus  merito. 

Cap.  XL.  Subdiiur  de  peccalis  damnabilibus.  Et 
quod  qusedam  eorum  suut  in  mente^tantum.  Et  quod 
consensus  majoris  est  culpa^,  quam  negligentia.  £t 
quae  negligentia  redarguatur.  Et  cujus  opus  plus 
accusatur.  £t  quando  sit  mors  in  domo,  in  porta, 
in  tumulo. 
Cap.  XLI.  Quomodo  etiam  negligentia^  mors  sit, 


R.  E.   CARDINALIS  ^ 

etiam  cum  actum  noii  parlat,  Uiciiur.  Et  quot  mor. 
tuos  Dominus  suscitaYcrit ,  et  ubi,  etqttumodo,et 
cur  sic. 

Cap.  XLII.  Cur  quartum  moriuum  Domious  non 
suscitavit,  dicitur  postea.  Ei  unde  omnis  CQlpapost 
baptismum  damnatione  digna  judicatur.  £t  de  eo 
qui  faabitum  delinquendi  omnino  non  habet,  et  ideo 
a  malo  iardaiur.  Eiideo  qui  ioius  haBret  iMclo, 
sola  praepeditus  necessiiate.  Ei  quod  perfecta  toIuii- 
tas,  pro  facto  reputatur.  £i  quod  eitrinsecus  et 
beue  ei  male  agiiur.  £i  unde  nomen  utrumqoe  m^ 
tiiur. 


INCIPIUNT  PRiENOTATlONES  SEXTiE  PARTIS. 

Cap.  I.  In  sexta  parte  scribitur,  alteram  esse  B     Cap.  XI.  Quinto  de  iilio  mairi  conjugato,  atro- 
consideralionem  ante  baptismum  ,  alteram  posi :     que  parentelam  ignoranie. 


ante,  ui  in  fomite  peccati.  Et  quomodo  post  impu- 
ialur.  Et  quid  efficiai  virtus  baptismi. 

Ckp.  II.  Bina  se  nobis  bona  vel  mala  inferre  ad^ 
jiciiur.  Et  quomodo.  Et  cur  ipsa  dominatur  unum 
ei  alterum.  Et  utrum  ^t  culpabilius  prava  voluntas, 
an  ejus  effectus.  Et  de  ignoraniia  quse  reatum  non 
trahii.  £i  quod  homines  ei  bestiae  eadem  plerumque 
commiituni.  His  criminalia,  illis  naturalia.  Et  quo- 
modo  et  de  iUis  quos  natura  sensu  privavit. 

Cap.  III.  Qua^itur  etiam  sicut  hominibus,  brutis 
nihil  imputatur,  utrum  minus  imputetur  minus  pe- 
ritis.  Et  de  ignorantia  nostra,  et  ejus  effectu.  £t  de 
simpticiori  turba.  £t  de  eo  quod  Dominus  ait : 
Omni  cui  multum  est,  multum  ab  eo  quoiTetur, 

CkP,  IV.  Diciiur  etiam  Judseos  non  excusari,  eo 
quod  in  Christum  non  crcduni.  Et  utrum  geniiles 
excusentur.  Ei  an  Deo  displiceani. 

C&p.  V.  Adjicitur  etiam  ignorantiam  ex  culpa 
defensione  carere.  £i  quid  ipsius  et  oblivionis  sit 
causa.  Et  quid  comitentur.  Et  quando  veniant.  Et 
quando  abeani.  Et  utra  ignoraniia  magis  sit  rea,  an 
ex  alieno,  an  ex  proprio^vitio  procedens.  Et  de  igno- 
rantia  gentium  et  Christianorum.  Et  utrum  gentes 
ex  nescienter  gestis  debcani  accusari.  Et  de  impe- 
ritia  ex  aciuali  culpa  ei  originali  et  mole  caniis 
procedente« 

Cap.  VI.  Dicitur,  posiea,  unde  proveniai  igno- 
raniia.   J%  Et  unde  aggravetur.  Et  quod  differen- 


Cap.  XII.  Ostenditur  etiam  exemplo  consangui- 
neorum  ignoranter  conjugaiorum,  aliisque  muliis 
modis,  dum  animus  non  esfdecepius,  opus  nQn 
esse  roalignum,  ei  e  converso,  mens  sordida  opus 
viliat.  Quod  sicut  qualiiaiem,  iia  ex  corde  trahi 
quantitatem. 

Cap.  XIII.  Quaeritur  etiam  qua  raiione  ex  supn- 
diciis  eveniibus  ei  similibus  praedicti,  et  hojusDMdi 
debeant  judicari  nocivi,  et  quod  non  rationibosel 
exemplis  evincitur.  Et  quod  bona  dimitti  non  de- 
beant,  licet  inde  mala  proveniant. 

Cap.  XIV.  Deinde  ostendiiur  quomodo  eTentos 
se  habeant  erga  illos  unde  originem  trahunt.  Ei 
C  quod  sine  crimine  illorum  contingere  possint,  diti- 
genier  evincitur,  per  necessarios  usus  manducandiet 
dormiendi,  et  per  ruricolam  qui  laborai  neoessario, 
ut  victum  quaerai.  Et  quod  neglecto  quid  infortttBii 
possit  coutingere ,  quod  usus  audet  et  ratio,  sic 
agendum  quando  etiam  dimitiendum. 

Cap.  XV.  Dicitur  etiam  quando  negligentia  obo- 
riatur.  Et  quando  poenalis  ignoraniia.  £t  quando 
iniirmitas.  Et  quando  ipsa  sit  rea.  Et  quando  sit 
absoluia.  Ei  unde  haec  inGrmiias  et  ignorantia  er^ 
niant.  Et  quod  ds  obviai  graiia  CbrisiL  £t  anpoot 
iidem  maneant,  et  an  noceant  ui  poenae  vel  culpe. 
Et  unde  iiani.  Et  quomodo  homo  primus  sitfoctos, 
ei  peccaverit,  et  sit  puniius. 

Cap.  XVI.  Adjicitur  ignoranliam  et  inflraiiutem 


rentia  esi  inter  ^aereditarium  et  proprium,  et  etiam     poenas  esse,  non  culpas.  Ei  quomodo  in  eas  incida- 


inier  propria.  Et  de  haereditatis  infirmiiaie  et  com- 
plexionis  corrupiione,  ei  animi  dissolutione. 

Cap.  VII.  Deinde  diversi  casus  inierponuntur,  ui 
«>siendatur  homo  judicandus,  non  secundum  operis 
evenium,  sed  secundum  meniis  propositum.  Ei 
primo  de  pareniibus  opere  filii  interfeciis. 

Cap.  Vlil.  Secundo  de  servo,  vocanie  domino 
culiro  interfecto. 

Cap.  IX.  Terito  de  filio  a  matre  nuirici  commisso, 
Ct  inopinaio  infortunio  moriuo. 

Cap.  X.  Quario  de  mariio  ancilla  ab  uxore  snp- 
posita  nescienter  fruenie 


iur.  Et  quomodo  homo  gravatus  ex  origine,  depri- 
matur  dum  peccai  ex  se.  Et  cur  horoinum  data  slt 
hebetudo,  ei  aegritudo.  Ei  de  ignoraniia  proveai«l 
culpa.  Et  quae  non  sit  exsecrabilis  ignurantia.  Et  de 
ignoraniia  ei  infirmitate  ante  baptismum  et  post 

Cap.  XVII.  Deinde  diciiur  omne  genus  afflictio- 
nis  esse  a  Deo,  et  quae  roala,  ei  quod  homo  malo 
sequitur  «t^male  comprehendit,  Deus  bcne  tribuiu 

Cap.  XVIU.  Dehinc  esiendiiur  quoraudo  hisqa 
male  prosequimur,  Deus  viam  paret  acquirendi.  El 
quomodo  possidemus.  £i  an  faciat  Deus  in  nob.s 
ignoraniiam,  et  infirmitalem.  £t  quomodo.  £t  20 


m  SENTENTIARUM  LIBRl  OCTO.  —  PROLOGUS.  m 

inipuietur  quod  his  delinquimns.  Et  quales  sint  A  dicantur,  ct  cur  omnes  dicanlurangeli,  et  cur  om- 
qnando  a  Deo,  et  quando  non,  sed  naluraliter.  Et     nes  credantur  missi. 


de  his  quae  naturaliter  nescimus  vel  nequimus. 

Cu».  XIX.  Ostendilur  etiam  in  bellis  quid  Deo, 
quid  bomini  sit  imputandtim,  exemplo  Romanorum 
qui  JudaEK)s  vastaverunt.  Et  quod  eorum  passio  non 
Romanorum  actio,  ei  placuit. 

Cap.  XX.  Ponitur  eliam  malum  non  esse  in  ci- 
iritate  19  quod  Deus  non  feceril.  £t  quod  actio 
injusta'  malum  est,  nec  tamen  a  Deo  est.  Quod  non 
esse  inconveniens  diligentermonstraturetsubliliter. 

Cap.  XXI.  Sequitur,  cum  Deus  cedat,  quorum 
mlnisterio  utatur.  £t  quod  operelur  tam  per  bonos 
quam  per  malos  minislros,  et  quomodo.  El  quorum 
miiiisteno  bonae,  quorummalae  transferantur  aniroae. 

Cap.  XXII.  Subscribilur  quomodo  daemones  in  B 
suos  saeviant.  £t  quomodo  ad  bonos  se  habeant. 
Et  cur  Deus  permittat,  ut  eos  quandoque  laedant. 

Cap.  XXIII.  Annectitur  etiam  principes  daemonum 
sateliites  suos,  et  Deum  eosdem  miitere.  Et  quo- 
modo.  Et  uirum  possint  mortem  infligere,  et  cu- 
jusroodi  incommoda  inferant.  Et  ne  quantiim  vo- 
lunt  noceant,  crebro  interdicitur.  Et  quos  tor- 
queant  mali  angeli,  et  bomines.  Et  quod  boni  angeli 
malos  homines  torqueaut,  reperitur.  Et  quod  non 
seroper  a  ministro  torquetur  homo. 

Cap.  XXIV.  Supponitur  quibus  de  causis  flagel- 
lum  Dei  veniat.  Et  si  quando  eveoerit ,  bonum  a 
bono  bominem  angelo  caedi ,  qua  ratione  fiat.  £t 
quomodo  animabus  praesint  angeli,  et  regnis. 

Cap.  XXY.  Subjicitur  Michaeiem  qui  fuerat  Ju- 
daeorum  cuslos,  ad  nos  migrasse,  cum  illis  quos  ibi 
custodiebat.  Et  quod  similiter  singulis  regnis  sin- 
gnli  deputanlur  angeli.  Et  quomodo  in  mutuis  cer- 
taminibus  se  habeant. 

Cap.  XXVI.  Additur  Raphaelem  morbos  curare, 
quod  ostenditur  per  Tobiam  et  centurionem.  Et 
quod  archangelus  ut  caeteri  duo,  sub  quo  principe 
est  copia  roedicorum. 

Cap.  XXVII.  £t  quibus  praesit  Gabriel  cum  suo 
€xercitu. 

Cap.  XXVIII.  Et  quod  Michaeli  legatio  expiatio- 
num  commissa  est. 

Cap.  XXIX.  Et  quod  suum  est  auimas  sanctorum 


Cap.  XXXIV.  Quot  angelorum  ordines  Deus  dis- 
tinxerjt.  Et  quibus  ofiiciis  eos  addixerit,  post  hoe 
dicitur.  Et  quaudo  of&cia  et  actus  eorum  cessa* 
bunt. 

Cap.  XXXV.  Quot  etiam  siut  angelorum  officia, 
et  quot  eorum  nomina,  subjungitur.  Et  cur  plura- 
liter  exprimantur.  £t  quid  cum  plurale,  qtiid  cum 
singulare  dicitur,  intelligatur. 

Cap.  XXXVI.  Qui  etiam  angeli  mitlantnr  ad 
annuntiandum,  et  qui  ad  agendum,  dicitur.  £t  quo- 
modo  et  unde  dicantur  angeii.  Et  qui  sunt  archan» 
geli.  Et  ;quod  plures,  quam  tres,  dicantur  archan- 
geli. 

20  ^^^-  XXXVII.  Ordini  quoque  archangelorun\ 
subdi  ordinem  angelorum  dicitur.  Et  quod  quando- 
que  propria  habent  officia.  Er  quomodo,  et  de  caete- 
ris  quid  agant. 

Cap.  XXXVIII.  Qux  sint  virtutes,  et  quod  earum 
ministerium. 

Cap.  XXXIX.  Postestates,  et  cur  sint  constitutae». 
dicitur. 

Cap.  XL.  Ostenditur  et  quare  revocatur  princi* 
patus. 

Cap.  XLI.  Quae  sint  dominationes,  et  qulbus  prae*^ 
sint,  dicitur.  Et  quibus  et  principatus  et  domina- 
tiones. 

Cap.  XLII.  Dicitur  etiam  qui  sint  tbroni,  et  quod 
,  eorum  officium. 

'  Cap.  XLIII.  Quomodo  etiam  cberubin  et  seraphin 
Deo  astent,  monstratur.  Et  quid  secundum  Diony- 
sium,  et  quid  secundum  Danielem  et  Apostolum  de 
eis  sentiatur. 

Cap.  XLIV.  De  interpretatione  etiam  nominunv 
cherubin  et  seraphjn  ponitur.  Et  quomodo  juita 
n«mnum  interpretationem,  humanis  invigilenlcom- 
modis. 

Cap.  XLV.  A  novem  etiam  ordinibus.daemones 
corruisse,  dicitur  non  esse  absurdum  credere.  Et 
quod  novem  sunt  spirituum  diversitates. 

Cap.  XLVI.  ^Ostenditur  etiam  postea  malignos 
spiritus  singulos  suis  in  ordinibus  principi  daemo- 
niorum  deservire ,  quosdam  ut  angelos,  quosdam 


producere  in    paradisum.  Et  suorum  preces  Deo  0  ut  archangelos,  alios  ut  virtutes,  alios  ut  potesta- 


perducere,  sicut  et  alii  singuli  suorum  perfenmt. 

Cap.  XXX.  Omnes  etiam  alios  lx>nos  angelos  in 
negotiis  hominum  Deo  servire  monstratur. 

Cap.  XXXI.  Quos  quoque  ordines  cherubim  ac 
seraphin  dicitur  ministrare.  Et  quod  opinari  po- 
test  ex  nominum  interpretatione,  eorum  immissione 
Tubum  arsisse,  et  civitates  illas  periisse. 

Cap.  XXXII.  Quod  de  Ezechiele  conjicitur  cheru- 
Jnn  officiis  mancipari,  apponitur.  Et  quid  etiam  ex 
^erbis  Dionysii  datur  inlelligi.  Et  quid  apud  Eze- 
ebielem  cherubin  faciat.  Et  ^uod  apud  Isaiam  sera- 
phin  delet  in[quitatem.  ^ 

Cap.  XXXIII.  Qnae  etiam  sint  omnium  communia 
nomina,  dicitur.  Et  unde  Spiritus  et  unde  angeli 


tes,  alios  ut  principatus  et  dominationes,  alios  ut 
thronos,  quosdam  ut  cherubin,  quosdam  ut  sera^ 
phin.  Et  daemones  lot  modis  noeere,  ut  vix,  vel  im-» 
possibile  sit  novem  includi  modis. 

Cap.  XLVII.  Unde  etiam  novem  ordines  sumpse^ 
runt  vocabula  dicitur.  Etquot  modis  homines  adju- 
vantur,  veldeludantur,  totidem  fere  modis  aut  adju^ 
vare  aut  deludere.  Et  cur  fere  apponitur .  Et  quod  inter^ 
dum  quae  sine  daemone  ab  hominibus  perverse  fiunt, 
sine  eoetiam  contingunt .  Et  quod  credi  potest  aeternam 
liberalitatem  per  se  corporalia  nonnunquam  con- 
ferre  beneficia.  Et  quod  aliquando  per  homines,  ali* 
quando  aliis  modis.  Et  quod  a  quocunque  homo 
juvator  aut  vexatur,  minister  Dei  est. 


ROBERTI  PULLl  S.  R.  E.  CARDINAUS 


m 


€G:5 

CiP.  XLVIII.  Qiixrilur  aulem  postea  de  qua  A  charitasopent  muiritudinem  pec€atortuii,eideei&o- 
niultttudine  sit  princeps  dsemoniorum.  £t  tandera  syna  exstinguit  peccatum 
ostendltur.  Et  quod  licet  magnus  esset,  plus  de  se 
sensit,  quam  esset.  Et  cui  c^teri  obediant.  £t  unde 
quidam  cunctis  eflicacius  debaccliantur.  Et  quan- 
tum  sint  debilitati,  et  jiixta  quosdam  quando  ceci- 
dcrit. 

Cap.  XLtX.  Et  quod  inimicus  cum  suis  foeditate 
cogitationis,  et  postca  actionis  maculat,  dicitur,  et 
quomodo.  Et  quod  malse  voluntati  malum  opus  ad- 
dens,  nocentior  fit.  Et  de  eo  qui  in  malo  sibi  undi- 
qiie  placet ,  et  illo  qui  male  vivit,  ratione  tamen 
consulta  inde  dolet.  Et  quod  Deus  bona,  quot  et 
quXi  et  quare  largitur.  Et  quod  omnium  naturae 
inest  quoiiammodo  malum  odirc,  quod  bonum  est 
amare.  Et  qualis  sit  ista  voluntas.  Et  dc  voluntate  dum  est  ne  vel  odio  vel  gratia,  vel  hujusmodi  causi 
quae  gratia  Dei  inspiratur.  Et  quomodo  sil  agendum  boc  tiat. 
in  malo  degenti. 

Cip.  L.  Et  quod  voluntas,  ct  sermo,  et  operatio 
bona  a  Deo  sint,  dicilur,  inde  in  his  nonnifail  esse 
hominis.  Et  quod  gratia  Dei  omnibus  proposita,  ab 
aliis  repulsa,  ab  aliis  est  suscepta.  Et  quod  gratia 
suscepta,  quidam  in  bono  perseverant,  et  quidam 
recedunt  :  et  quaeritur  quid  nobis  a  gratia,  et  quid 
a  libero  21  arbitrio.  Et  quod  aliquod  sit  meritum 
Itberi  arbitrii,  et  quare.  Et  quod  omne  bonum  quod 
facimus,  non  solum  nos,  sed  cum  ipso  facimus. 

(Up.  LI.  Ostenditur  postea  qualis  per  gratiam  Dei 
vitam  corrigens  quomodo  poenitens,  et  virtutibus 


pollens  concivis  sanctorum  possit  ascribi.  Et  quid  de  ^  curentur  occulte, 


Cap.  LIII.  Adjicitur,  aliter  agendum  eum  s|to, 
aliter  cum  sano.  Et  inter  sanos,  aliter  cum  muDduB, 
aliter  cum  Deum  timente.  £t  quomodo.  Et  sprelo 
convenienti  sacerdotis  consilio,  reoque  in  perjttrioB 
lapso,  quid  agendum  sit  presbytero. 

Cap.  LIV.  Dicitur  etiam  quomodo  qui  caust  Ib- 
juris  sibi  oblat»  reum  usque  ad  pemiciem  prose- 
quitur ,  sit  reus.  Et  de  eo  qui  ut  siniilis  habeator 
accusatio,  in  reum  jurat.  £t  quomodo  debeat  fxnii* 
lere. 

Cap.  LV.  Sequitur  judicem  vel  ejus  roinistniic 
innocentium  persecutoribus  non  debere  consentire. 
Et  ne  sinant  impium  hominem  vivere.  Et  quod  caiTen> 


Cap.  LVI.  Monstraturetiam  Ecclesiaduobusegere 
gladiis.  Et  quibus  ipsi  deputentur.  Et  quomodo  iatci 
eos  debeant  dividi.  Et  ad  quem  debeant  tenden 
finem.  Et  injurias  sibi  illatas  considerare.  Et  qvod 
justitianon  est  vendenda.  Et  quomodo  utraquepo- 
testas  se  habeat  adinvicem. 

Cap.  LVII.  Adjungitur  quomodo  agendum  sit  cdid 
aegro,  qui  peccatis  territus  Deum  tanturo  timet.  Et 
de  presbytero  qui  securos  facit  illos,  qui  vel  unumin 
se  vel  in  alio,  non  cessant  fovere  peccatum.  El  quidhii 
sit  consulendum.  Et  quae  peccata  a  presbytero,  qi» 
sint  curanda  ab  episcopo.  Et  curista  publiee,illa 


eo  fiet  si  morte  fuerit  pra^ventus.  Et  eo  qui  facinora 
non  vult  confileri.  Et  eo  qui  ad  confessa  redit.  Et 
utrum  ante  rcditum  fuerint  indulta.  Et  quod  ipsum 
confileri ,  donum  Dei  est.  Et  penes  quem  est  opus 
bene  vel  male  fieri.  Et  de  poenitentia  cordis  et  de  con- 
fessione.  £t  quomodo  sacerdos  se  habeat  erga  sibi 
confessos.  Et  de  anathematizatione  sine  nomine.  £t 
de  illo  anathemate  quod  fit  nominatim.  Et  quando 
fiit  faciendum.  £t  de  intentione  sacerdotis  in  hoc 
opere.  £t  de  illo  genere  excommunicandi  quo  injnria 
laleoter  illata,  tacitisnominibus,  feritur.  Et  quomodo 
via  hominis  Deo  sit  revelanda.  Et  quomodo  sacerdoti 
ofiensa  sit  detegenda.  Et  deeo  qoivitam  non  corri- 
git,  ct  veniam  sperat.  Etquod  confessionem  sequenda 


Cap.  LVIII.  Subnectituronus  viYentibusdebituin, 
morituris  non  esse  imponendum.  Et  quoniodo  deees- 
surussit  a  presbytero  alloquendus,  quomodoetiainsi 
convaluerit.  Et  quid  roaxime  sit  procurandum  a  sa- 
cerdote. 

Cap.  LIX.  Postea  dicitur  quid  sit  opus  confessio- 
ne,  quid  denique  fructus  poeniteiili». 

Cap.  LX.  Additur  quomodo  homines  ligantor  et 
quid  sit  poena  peccati,  et  quando  2S  absolvofitw, 
et  quandiu  vinculo  peccati  constnnguntur ,  et  ojnie 
contrahat  faomo  ut  ad  vitam  per  se  moveri  Don 
possit,  et  unde  a  malo  se  subtrahat.  Et  qualissiiqvi 
a  morte  peccati  ad  vitam  redit,  et  quod  justitixresti- 
tutus,  ad  viam  veritatis  sacerdotali  confessionepre- 


estpoenitcntia.  Et  de  onere  a  presbytero  imponendo.  0  paratur,  et  quare  sit  necessarium  nullum  ad  cob- 
Cap.  LII.  Sequitur  quomodo  sacerdos  poenitenti     fessionemesse  pigrum. 


debeat  consulere.  Et  quod  Deus  aliqua  aniia  satis- 
factione  cst  placandus.  Et  quomodo  se  faabeat  erga 
oves  alienas.  Et  de  his  qui  suam  horrcntes  maculam, 
ignotos  expetunt  presbyteros.  Et  his  qui  ut  melius 
consulantur  ha^x  agunt.  Et  quid  agendum  poenitenti, 
qualiscunque  sit  sacerdos.  Et  quod  quidquid  minus 
fit  a  presbytero,  implctur  a  Deo.  Et  auid  est  ouod 


Cap.  LXI.  Sequitur,  unde  veniat  obligatio  cl  ab* 
solutio,  et  quod  sacramentum  ligandi  atque  solTeotfi 
est  penes  sacerdotes.  Et  cum  solius  sit  Dei  peccau 
dimittere,  quid  sit  homines  peccata  remiltere ,  art 
inde  absolvere.  Et  quod  sacerdos  nihil  agit,  nisi  ^iirt 
ligandum,  et  solvat  solvendum. 


INCIPIUNT  PRiENOTATlONES  SEPTlMiE  PARTIS. 
Cap.  1.  Inseptima  parte  dicitur ,  quibus  sit  opus    *treturvisioDei.£tquomododuplicitercidpadimitt}- 
po8t  confessionem  et  absolutionem,  et  quibus  impe-      tur.  Quomodo  etiam  et  quare  cito  TiUa  candoiiaititf* 


eU5  SENTEMIARUM  UBRI  OCTO.  —  PROLOGLS.  ^( 

K(  de  remissione  Oei  apud  sacerdotem  se  accusare  A  ribus  judiciis ,  et  quare;  et  quod  tamen  bnjusmodi 

multi  non  statim  admovendi  sunt  cboro ;  et  quod 


proponenti.  Etqui  modo,  qui  in  futuro  a  delicti  poena 
solvantur.  £t  quae  delieta  post  mortem  veniam  con^ 
sequuntur.  £t  de  Irifaria  participatione  a  peccatis. 

Cap.  n.  Dimissiunem  etiam  trinam  mereri  disci- 
plinam  cum  oratione  et  eleemosyna,  supponitur.  £t 
quomodo,  et  quod  ad  salutem  proficiunt. 

Cap.  111.  Disciplina  etiam  opus  esse  monstratur. 
Et  quod  est  disciplina  exterior  et  interior,  et  undt 
Iiomini  proveniat.  £t  quod  tanto  agit  prasclarius , 
quanto  eas  fert  gravius.  £t  quid  sil  disciplina  inte- 
rior.  £l  quando  disciplinam  exterius  babemus.  Et 
quod  conveniens  est  contrariis  viliis ,  contraria 
appimi  remedia  virtutum.  Et  de  satisfactione  virga- 
rum,  et  jejuiiii,  et  de  modo  jejunandi 


nemo  per  se  ad  Dei  gradus  accedere  prxsumat,  et 
quod  sub  certo  titulo  debeat  quisque  ordinari,  et 
quomodo  ibidem  minislrare. 

Cap.XI.  Cilra  subdiaconi  gradum  nuptiascelebrari 
dicitur,  et  cur  postea  prohibctur,  et  cur  hoc  in  veteri 
lege  non  observabatur  :  el  quod  quandoque ,  tamen 
tunc,  contincbant,  et  quarc?  et  quod  nullo  modo 
sacerdotcs  gralise  veteres  debent  imitari. 

Cap.  XII.  £t  vero  qui  in  suo  gradu  bene  conver- 
sari  quxM-it;  qitid  sit  agendum,  subditur;  et  quid 
mereatur  qui  gradum  suum  usurpat,  et  ei  qui  In 
Ecclesia  ordiuatur,  vel  heiieliciura  accipit,  vel  in  ea 
prxficitur,  quid  sitcavendum,  et  quid  considerandum 


Cap.  IV.  Quaiis  etiam  oratio  prodire  debeat  dici-  B  acccptori  et  datori,  et  ([uid  pra^sul  debeat  co^^itare  in 


tur,  et  quid  sit,  si  interim  mens  vagatur,  et  quod  ne 
vagetur  certans,  ipso  certamine  beatus  est;  et  qualis 
debeat  esse  qui  petit ,  et  quod  petit,  et  cur  verbis 
utimur. 

Cap.  Y.  Cum  etiam  eleemosynam  damus,  dicitur, 
qiiid  nobis  providemus ,  et  quod  id  unde  opus  non 
est,  aut  tantum  ut  moduin  excedat  dari  non  debet, 
et  quod  magis  insistendum  est  valere  animse  quam 
corpori.  Et  quomodo  debeamus  proximo  viventi  pro- 
desse ,  et  pro  quibus  defunctis  exorare ,  et  cur  in 
agendis  mortuorum  pro  parvulis  el  poenitentibus 
e^oramus  :  et  quid  agendum  his  qui  corporaliter 
proximis  subvenire  volunt  et  quomodo  et  unde  sub- 
\eniendum.  * 

Cap.  Yl.  Cur  etiam  decimam  ofTerimus,  et  novem 
nohis  retinemus,  subditur,  et  de  quibus  persolvenda 
sit  decima,  et  quibus  et  cur  illis.  Et  cui  eorum  vita 
linquitur  discutienda  :  et  quod  clerus,  qualiscunque 
sit,  semper  est  venerandus,  nec  a  re  debita  spolian- 
dus,  etqualiterdecimandum,etcui  sitpersolvendum, 
et  quid  ad  laicos,  quid  vero  ad  episcopos  pertineat, 
ordinandum. 

Cap.  YII.  Cur  etiam  potestates  a  Deo  sint  consti- 
tnts  dicitur,  et  quod  eos  imponat  modo  tranquillus, 
et  quare  ?  et  quod  obediendum  est  potestati,  et  quod 
una  potestas  providet  corpori ,  altera  menti  ?  et 
quare?et  cur  gladio  Petri  gladius  regis  sit  additus? 
et  quid  rei  debeat  Ecclesiae?  ei  quantum  potestas 


dislribuendis  Ecclesi»  officijs,  et  quid  qui  promove- 
tur,  et  qua  intentione  clericus  mundi  negotia  agat. 

Cap.  Xin.  Quare  Simon  Magus  Petro  pecuniam 
obtulit  suhditur,  et  quod  spirilalis  poteslas  non  sit 
emenda  vel  vendenda ,  ncque  possessio  quse  haberi 
non  potest  sine  minislerio  spiritali,  et  luid  agenduni 
ministro  in  ovile  Christi  maie  ingresso. 

Cap.  XIY.  Qoandiu  etiam  sacramentum  semel 
impositum  permaneat,  dicitur;  et  de  ordinatorum 
suspensione,  et  degradatione,  et  de  his  qui  interdicto 
utuntur  oflicio. 

Cap.  XY.  Bonum  vero  introitum  habenti  quid  sit 
agendum,dicitur ;  et  quomodo  se  debeat  habere  curi» 
capellanus,  quomodo  sicerdos  parochianus. 

Cap.  XYI.  Quare  autem  sacerdos  doctrina  el  vita 
]K)IIere  debeat,  subditur,  et  quid  vel  quo  interdica- 
tur;  et  qoalis  doctor  debeat  esse  judex,  vel  bic  desi- 
ncre. 

Cap.  XYII.  In  quibus  etiam  continetur  doctrina 
sacerdotis,  adjicitur ;  et  quale  debeat  esse  ejus  stu- 
dium,  et  de  parvuiis  bapiizandis,  cum  de  eorum  vita 
desperatur,  qualiter  eis  debeat  succurri,  ot  cur  cum 
anliquitus  adulti,  modo  omnes  parvuli  baptizantur» 
et  quod  post  baptismum  oblaiiodebet  rieri,nec  tamen 
extorqueri. 

Cap.  XV III.  In  doctrina  vero  morum  quid  antece* 
dat,  et  quid  sequatur  postea  monstratur,  et  de  doo- 
trina,  et  flagello,  et  quando  opus  sit  sola  exhortatione» 


episcopi  sit  praeferenda  regis?  etquam  sit  necessaria  d  et  quoJ  ratio  discipiinam  moderetur. 


regnis ;  23  ^t  de  eminentia  utriusque  adinvicem? 

Cap.  YUI.  Quomodo  etiam  rex  terrenis  potestati- 
tvus  curam  impendere  debet,  dicitur ;  et  quales  sunt 
qui  ambttiose  concedunt,  et  quando  operis  merces 
erescit,  et  quando  opus  ad  Dominum  mercedem 
babeat,  et  quales  ministros  rex  debeai  providere,  et 
quomodo  eas  debeat  instruere. 

Cap.  IX.  Militesetiam  quare  sint  sub  rege  dicitur: 
ctquareabhominibus  tribata  solTuntur,etquid  subditi 
dominis  debeanl,  et  e  converso ;  et  quomodo  subditi 
dominis  debeant  esse  fideles,  et  e  converso. 

Cap.  X.  Ad  clerum  transire  cupientem,  liberum 
esse  oportere  monstratur,  et  litteratum ,  et  quod  ei 
supersedei^dum  est  militia  negotiatione  et  saecula- 


Cap.  XIX.  Tres  esse  parles  Ecclesiae,  et  praBlatos, 
continentes,  conjugatos,  per  Noe,  Daniel,  Job  signW 
ficatos,  in  agro,  lecto,  molendino  ostenditur;  et 
quomodo  ii  tres  ordines  per  hos  tres  viros,  et  in  his- 
locis,  siguificentur;  et  de  ofiicio  castitate  praela* 
torura. 

^I^Cap.W.  Qurd  etiam  Danieli,id  est  continen- 
tibus  sit  agendum,  subditur,  et  quod  ipsi  nec  fomi- 
catores,  nec  conjuges  esse  possunt,  et  quod  iHud 
consilium  :  Si  vi$  esse  perfectus^  etc.  non  respicit 
conjugatos ;  et  quomodo  conjugatus  erga  familiam  et 
Deum  se  debeat  habere. 

Cap.  XXI.  Sub  pnelatis  autem  contineKtes  et  con- 
jugatos  esse  postea  reperitur,et  quid  ab  en  sortiaa. 


m 


ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


M 


tur,  et  qnod  prsehtos  subditi  non  reprehendant,  et  A  25  uxorem  condidisse  et  dedisse  postea  dicitoT;el 


qualis  debeat  essc  doctor,  et  cur  talis ,  et  quid  inde 
niereatur. 

GAP.XXII.Deindeveroreperitur  ubi  transitus  esse 
possitinter  molendinum,  et  lectum,  et  agrum;  ubi 
non  ;€t  si  pr^cpropere  flat  transilus  adconlincnliam, 
quid  riet?etquod  molendinum  inbabilantes,  lectum 
subire  possunt;  et  quod  de  neutro  ad  agrum  est  irans- 
eudum,  nisi  Ecclesia  vocanie,  et  qua  necessitate 
sublimatiis  ad  privatum  transeat.  Et  de  boc  quod 
dicilur:  Duo  in  agrOy  duo  in  leclo,  duo  in  molendino, 
unusassumilur  el  unus  relinquHur.  El  quomodo  boni 
et  mali  omnes  nonnist  in  bis  locis  mancnt. 

Cap.  XXIII.  Qiiascliam  vitas  tres  Kcclcsiac  ordines 
profitentur  snbditur,  cl  qualis  sit  activa,  qualis  con- 


quomodo  sunt  duo  in  came  una,  et  quod  si  bomines 
non  peccassent,  lex  conjugii  binostantum  cupaljisset; 
el  quod  mulier  viro  sit  subdita.  Et  quod  patriarchis 
plures  concessx  fuerint  uxores ,  et  quare,  et  cur  de 
cognatione  non  alienigenae  vel  idololatrae  essent  du- 
cendse.  Et  quod  multis  de  causis  dimittebanlur,  et 
quare :  et  quod  prius  concessae  in  iege  pruhibita 
sunt  concubinae,  nec  tamen  plures  uxores. 

Cap.XXIX.  Apud  gentesetiam  pellices  etconjuges 
fuisse  ibidem  reperitur.  Et  quod  praedicatioCbristiin 
copula  inventos,  non  ab  ea,  sed  inea  vocavit;  et 
quod  vitium  non  officium  toUere  venit :  et  (Je  eon- 
jugio  inter  fldelem  et  infidelem,  et  quid  sit  quod  lex 
prohibet,  infldeles  suscipi  matrimonio  vel  teneri: 


tenplativa  vita,  et  quid  aciio,  qiiid  contemplatio  B  Apostolnsvero  monet  idololatram  ienere. 


faciat ;  ct  quod  Racbel  ct  Lia,  Maria  ct  Martba  has 
signiflcant  vilas,  et  quod  bisloria  barum  niulierum 
bis  aptatur  vilis. 

Cap.  XXIV.  Qu3e  autem  sit  parsNoe  dicitur;  et 
quod  praclatum  oporlet  utriusque  vita:  babere  cxpe- 
rinicnla;  ct  quod  alitcr  nuUatenus  cst  idoneus,,  et 
qu(Hl  ipse  activus  ct  contcmplativus  tantum  praeemi- 
ncat,  ut  quasi  uxercin  rcgat  plcbem 

Cap.  XXV.  Quxritur  autem  postea  de  activa  vita 
quo^,  cui  sit  prxfcrenda,  et  quodfmclior  sit  contcm- 
plativa,  et  quod  dum  labores  Christi,  ct  anxietates, 
vl  suorum  attcnduntur,  activa  praicellere  videtur,  et 
quod  tameni  quantum  ad  fnlura ,  contemplativa  s:t 


Cap.  XXX.  In  quo  jtiara  decreto  Christi  prima 
lex  conjugii  redif,  monstratur.  Et  quare  fiat  divor- 
tium,  et  quid  postea  agendum,  et  quod  vir  provideat 
tam  corpori  quam  animas  uxoris,  et  quod  cur  Tir 
in  aliis  praesit,  in  reddendo  debito  uterque  par  est, 
et  cum  longe  melius  esset  cessare,  cur  iiidalgetur 
nuptiae,  et  quando  coitus  non  imputatur.  Et  quod 
mclius  est  hujusmodi  coitus  culpam  incurrere,  quam 
se  ab  uxore  subtrabere;  et  de  studentibus  exsato- 
randae  libidini,  ct  mutuo  appetitu  se  contaminanti- 
bus. 

Cap.  XXXI.  Quod  etiam  concubitus  actos  natura- 
lis  sit,  ei  quod  non  nisi  ex  adjunctis  depraTalur, 


melior  el  quod  hic  sicul  activa  superatur ;  quando-  ^  subditur  ;  et  quod  sicut  quidam  aclus  facile,quidain 


que supcrat  conteraplativa, el quod  praelatus utraque 
uti  debeat. 

Cap.  XXVI.  Dilecliones  quoque  duas  esse  sicut  et 
vitas,  subditur  :  et  quomodo  ad  illas  se  habeant. 

Cap.  XXVli.  Quod  eliam  non  sit  vita  qua  possit 
Itonio  Dco  placerc,  nisi  in  alterutra  istarum,  subdi- 
tur  :  et  idco  qui  solitudini  sc  includit,  nec  slatim  reli- 
gionis  studiis  perfruitur;  ct  de  his  qui  soiitariain 
vltam ,  usurpative  autem  intrant ,  aut  ingressam 
scrvant,  et  de  his  qui  negligcntcr  omnia  faciunt,  et 
de  his  qui  superbia  vel  invidia  laLorant,  et  dehis 
qui  peccatis  specie  decepti,  cxcessus  fratrum  repre- 
liendcrenon  audent,  vcl  ctiain  fovcnt,  et  hisqui  prae- 
posilis  suis  sunt  inobedientes,  ct  quid  boni  bene 
Bubditis  erit ;  et  qui  sint  boni  subjecii ;  et  quomodo  D 
|K)testates  debeant  esse  sollicitae,  pro  subditis  ratio- 
nera  redditun» ;  et  quando  sit  bonus  a  sa^ularium 
coiiversatione  separatus,  et  quando  perfici  incipiat. 
£l  dc  eo  qucm  mundi  circumagit  mola,  et  quomodo 
4|uis(iue  in  suo  oflicio  se  debeat  exercere,  et  de  aedifl- 
catione  super  fundamentum  auri,  et  argenti  et  lapi- 
dis  pretiosi ,  et  de  supenrxlificatione  ligni ,  foeni , 
stipul»;  et  quomodo  circa  res  muudi  se  habeat  homo. 
£t  quomodo  sint  amandae;  et  de  earum  amissione 
quomodo  dolendum,  et  de  his  qui  ad  inferos  descen- 
derunt,  et  quod  divinum  examen  quandoque  consue- 
tadinem  rautaus  insolita  interserat,  ubi  de  resurre- 
ctione  mcrlnAi*ura. 

Cap.  XWfll.  Deum  autem  primo  viro,  primam 


difliculter  sine  ciilpa  transigi  possunt ;  sic  concubi- 
tusuullatenus,  etquod  hujusmodi  actus  naturales  in 
natura  sunt  boni,  aliunde  decolorantur.  Et  quod 
non  crebro  nisi  ex  adjunctisTaccusantur,  et  qiiod 
nihil  culpae  important,  si  repellantur  quae  importuce 
comitantur. 

Cap.  XXXIl.  Conjuges  vero  semper  possecouli- 
nere,  subditur,  et  quomodo  id  agant,  et  qood  oio* 
tari  non  debet.  Et  de  hoc  quod  occulte  vovetur,  et 
hoc  quod  manifeste.  Et  hoc  quod  levitate  et  ccntn 
rationem,  et  quid  generaliter  de  omni  voto  sit  teneu* 
dum,  et  quid  agendum  conjugibus  continere  maleL- 
tibus. 

Cap.  XXXIII.  Quando  etiam  separat  horoo  quod 
Deus  conjunxit,  dicitur ;  et  quod  fomicantem  lenere, 
et  dimitlere  licet ;  et  quomodo  sit  intelligendaa 
Qui  tenet  adulteram  stultus  et  impius  est.  Et  qaod 
uierque  adulter  neutrum  accusare  potest,  etq«odex 
susceptione  non  divertatur;et  quomodo  dimittens, 
et  dimissa  vivant,  et  cur  propter  fomicationemcar* 
uis,  dissidium  Deus  permiserit,  et  non  propler 
aliud. 

Cap.  XXXIV.  Adjicituretiamlibere  posse  roupi 
coujugium,  aut  pro  cultu  daemonum,  vel  abomiiutiiH 
nemorum,  priusquam  eonsentiatur,  vel  sitalisnon 
possit  ferri  conversatio,  et  quod  tamen  contineator, 
et  de  disponentibus  uxores  dimittere,  iilo  propter 
fornicationem  camis,  isto  propter  fornicatiuB«n 


m 


SENTENTURUM  LIBRI  OCTO.  —  PROLOGU& 


676 


meotis;:  ei  quid  slt  quod  Dominus  unam,  hic  vero  A  tur,  qu«  possunt  simul  esse^  et  eliam  separari.  El 


dua;  Q&cipiantur  fornicationes. 

Gap.  XXXV.  Quod  etiam  post  coujugium  multa 
coniingunt  ul  ejus  usus  stare  non  possit,  nec  lamen 
ipsum  desistat,  subditur.  Et  quod  nniita  in  conju- 
gio  velante  fiunt,  quare  ipsum  non  sit  vcl  esse  de- 
sistat,  et  qux  sint  illa,et  quod  Dominus  qmedam  do- 
cuit,  oeteris  docendis  suaiEcclesioi  relictis. 

Gap.  XXXVI.  Quos  etiam  slaluta  Ecclesix  a  con- 
jugio  arceant,  subditur;  et  de  connexione  baptizan- 
tis  et  baptizati,  el  cur  lalis  sit  modus  baptismi :  et 
de  afiuiitatc  viri  et  femiiix,  28^^  <I**'^  ^^^^f  ^^  caus» 
illae  qusc  pneveniendo  conjugium  impediunt,  post 
factum  accidunt. 

Cap.  XXXVll.  Sequitur  autemde  eo  quod  quis 


de  conjugio  liberi  ei  anciJl»,  et  invalentis  debitum 
reddere. 

Cap.  XXXIX.  Quo  vero  orulo  nuptiae  sint  sub-* 
eundae,  etquid  boni  quidvemali  secum  ferant,dici- 
tur.  Et  qu%  causae  inlerdum  occurrant  in  conjugio, 
qu;e  Deo  pervalde  dispiicent,  et  cujusmodi  conside- 
rationem  debeat  bab«^re  nupturus,et  quae  sint  caus» 
praicipuaB  matrimonii.  Et  quse  tria  bona  connubii» 
convenientes  suscipiant,  et  quare,  et  quod  absque 
ilde  et  sacramenlo,  conjugium  esse  non  possit,  sed 
absque  prole  esse  potest,  et  quod  conjuges  nuilate- 
nus  faciant,quin  fiiios  suscipiant,etquod  fides  quan** 
doque  est  sine  sacramento,  et  sacramentum  absque 
fide.  Etde  his  qui  tali  animoconveniunt,  ut  undiquo 


lide  interposita  alicui  conjugium  promiserit,  et  in-  "  fornicentur ;  et  quidlleret  si  conjungendi  bona  ron 

tcrim  aliam  duxerii.  El  quod  pejerando  potius  est 

quam  quid  contra   iegem  (iat,  et  qua^  jurare,  bo- 

num;  ct  quae  facinus  sit,  et  quando  juratum  diinit- 

tere  bonum  sit.  £t  quod  nemo  delinquit  ut  alterius 

scandalum   caveat,  et  de  juramento  quod  ficri  non 

potest  sine  peccato,  neque  dimitti  sine  scandalo.  El 

de  sponsione  conjugti,  juramcnto  autem  fide  fulta^^ 

et  matrimonio  aliunde  inlerim  contracto. 

Cap.  XXXVIII.  Ostenso  autem  quae  personae  con- 
juDgi  non  possint,  nec  conjunctae  remanere.  dici- 


jugii  abdicarent;  et  quid,  si  in  conjugio  non  nisi 
divitiae  vel  voluptates,  et  hujusmodi  quaerantur  ;  et 
de  ilio  qui  voluptale  ad  ampleius  fertur,  et  de  eo 
qui  ])onis  conjugii,  sua  propler  desideria,  voluntate 
Dei  praetermissa  consentit.  Et  de  illo  qui  legem  Dei 
attendit ;  sed  nihilominus  carnalem  voluptatem  afle- 
ctat,  et  quod  dum  conjux  vivit,  omnia  cum  ea  sint 
toIeranda,et  de  libertate  superstitis  post  mortem  air 
terius. 


INCIPIUNT  PRiENOTATIONES  OCTAV  Jl  PARTIS. 


Cap.  I.  In  ociava  paTtc  dicitur  rcfectione  corporis 
et  sanguinis  sui  Chpistum  Patri  siio  mundum  recon- 
ciliare,  et  cur  id  hoc  modo  maluit  facere,  el  de  hoc 
pane  qiiem  significet,  et  qui  euin  manducent,  et  de 
Sacramento  corporis  et  sangninis  Domini  in  veteri 
populo,  el  de  figura  et  umbra  et  rei  vepitale. 

Cap.II.  Quis  veropanis  etquis  Iiquor,elcur  non 
alius  ad  mensam  Domini  admittatur,  subditur,  et 
cur  conficilur  corpus  et  sanguis,  et  cur  ibi  multa 
grana  conveniunt,  et  quod  hunc  panem  comedendo, 
Domino  r^njunguntur,  et  quod  corpus  caruem,  san- 
guis  anlmam  recreal,  et  quarc,etde  eflicacia  corpo- 
ralis  cibi  etspirilualis,  et  quod  spiritualis,  aliis  in 
TiUim,  aliis  in  mortem  sumitur,  et  quid  m  ultimis 
agendum  sit  sceleroso,  et  cujusmodi  bonus  possit 
communicare,  et  qualis  sit  dignis  et  indignis  Eucha- 
rislia. 

Cap.  III.  Cur  etiam  aqua  immisceatur,  dicitur, 
et  quid  significet,  et  quod  participantes  significatae 
rei  memores  esse  debemus,  et  quare  :  et  qualiter 
presbyteri,  qualiter  laici  participare  debeant,  et  qua- 
re  sic  laici :  et  quod  caro  sine  sanguine  non  est,  vel  e 
eomerso,  et  quod  panis  intinctus  non  est  tribuen- 
dus. 

Cap.  IV.  Quale  autein  corpus  suum  Domiuus  tra- 
diderit  manducandum  discipulis,  adjicitur,  27  ^^ 
quod  nihil  inde  erat  passurus,  et  quod  in  passione 
completum  est,  quod  in  Christi  agebatur  mortali 
corpore.Et  quod  modo  in  ejus  mensa  geritur,  in 


C  passione  praecessit,  et  quod  templum  Chrisli  sumut 
dum  ipsuin  suscipimus,  et  quid  mensa  Domini  de- 
signet,  et  quod  hoc  Sacramentum  sit  praecipuum. 

Cap.  V.  Quomodo  autem  Dominus  panem  in  cor- 
pus,  vinuinque  in  sanguinem  suum  vertat.  subditur, 
et  quibus  verbis  sit  utendum  de  hac  versione ;  et  quod 
nemo  aliud  astruat,  quam  quod  verba  Domini  indi- 
cant  voluisse,  et  quod  utrumque  est  in  utroque,  et 
neutrum  est  sine  altero,et  quod  non  potest  sumi  nisi 
totum,  et  de  fractione  dentium  et  de  contritione,  et 
quod  substanlia  mutata,  proprietates  remanent,et 
quod  nulla  sit  ibi  sensuum  delusio,  et  quid  illae  spe- 
cies  exhibentlractandum. 

Cap.VI.  A  quibus  eliam  tantum,  licet  indignis,  si 
tamen  constilulio  servetur,  possit  Eucharistia  con- 
fici,  dicitur,  etquorum  sit  dare  vel  negare,  el  qui- 
bus  et  quando  et  quare,  et  quomodo  sit  reus  aliter 
faciens,  et  quid  indignis  sit  agendum,  et  de  occulte 
flagitioso. 

Cap.  VII.  Quotiesvero  statuta  Patrum  sancinnt 
communicandum,  subditur,  et  quod  presbyteri  cre- 
brius  debeant  participare,  et  quod  quisque  caveat, 
ut  obnixe  accedat. 

Cap.  VIII.  Quare  autem  Dominus  nostros  cibos 
non  renuebat  postea  dicitup,  et  quod  agebat  id  quos 
suos  acturos  decreverat<  et  quomodo  vivant  qui  so  - 
Utariam  eligunt  vitamr,  quomodo  vero  qui  de  loco  ad 
locum  migrant,  et  quod  uullum  hominum  genus 
sancte  se  haben^i  noceat.  Et  quod  exemplo  Dominl 


i-i 


aOBERTI  PULU  S 


iitlam  inttr  iBftlM  eonyersari  debemus,  ufeis  pro» 
dessepossimus,  etquod  muUiidus  est  locus  ubi  non 
potes  mortem  animx  effugere. 

Cip.  H .  Teterem  etiam  oBnaro  cura  discipulis  sum- 
psisse  Dominum  ibidem  reperilur,  et  quare,  et  quod 
ipsajnon  sit  reducenda,  et  quod  extrema  pars  ipsius, 
id  est  participalio  corporis  et  sanguinis,  ssepius  sit 
repetenda,  et  quod  Dominus  lavtt  pedes  discipulo- 
rum,  et  hoc  eis  aliis  facere  praecepit,  et  qnod  figu- 
ras  imminuit,  et  terminavit,  et  de  responsione  ejus 
facta  Judsis  dtscipulos  de  convulsione  spicarum  ac« 
cusantibirs,  ct  quod  vetera  nullaienus  sunt  tenenda 
post  novam  €hristi  inslitulionem,  et  cur  Apostolus 
quandoque  ad  illa  redit,  et  quod  coena  Domini  nul- 
iatenus  sit  repra^sentanda. 

Gap.  X.  Quando  etiam  Dominus  libertatem  cibo- 
ntm  restituerit,  subditur,  et  quod  nihil  deheinus 
comedere  cum  ofTendicuIo  fratris,  et  de  idolothyto 
et  de  quibusdam  cibis  quandoquenon  utendis,  et  de 
hoc,  quod  intrat  in  os  non  coinquinat  bominem,etc. 
Et  de  boc  si  licentiam  ciborum  a  Doniino  restitu- 
tara  Ecclesia  prohibtiisset,  et  de  Judaeis  qui  modo 
quxdam  qtiasi  iUtclta  eicipiunt,etqu9edam  nova  quasi 
acrosancta  adjungunt ,  et  quibusdam  cibis  quasi 
immundis  abstinere  praccipiunt,  et  non  causa  corpo« 
ralis  castigationis. 

Gap.  XI.  Additur  de  alternatione  Judseorum  et 
Gentilium  in  fide,  et  quod  quidam  prxclari  ei  gen- 
libus  Antichristo  resistent,  et  quod  nonnuHi  Judaeo- 
iruro  olledient.  Et  de  illis  quos  Antichristus  sibi 
fieduxerit,  etquid  sit,  Cum  pleniludo  gentium  in- 
Sroierit  tuncy  etc. 

Ck»,  XU.  Quando  etiam  Elias  et  Enoch  in  para- 
disum  6unt  assumpti,  subditur,  et  quid  ibi  exspe- 
ctent,  et  quod  melius  creduntur  habere  quam  nos, 
melius  babiluri,  et  quid  triennio  et  amplius  prsedi- 
cantes,  28  credantur  acturi,  et  quid  de  Judaeis 
lunc  temporis  sit  futurum,  et  quid  interim  elquid 
ftit,  El  ttos  non  cognoscet  ampliusy  et  de  interfectione 
Clis  et  Enocb,  et  cur  sepeliri  prohibebuntur,  et  de 
«tatu  Anlichristi  post  mortem  illorum,  el  quot  an- 
nis  praedicabunt,  et  quotaimis  Antichristus  tyranni- 
4lem  suam  exercebit,  et  quare,  et  de  abbreviatione 
jiersccutionis  ipsius,  ct  ubi  occidetur. 

Gap.  XUI.  Quae  vero  praecedent  hujus  nequissimi 
.adventum,  subditur,  et  quare  Apostolus  locutus  sit 
limentibus  ne  dies  Dumini  instaret,  et  quomodo  in- 
ielligatur:  Qui  tenel  nunc  teneat  donec  de  medio  fiat. 
£t  quod  operatione  Satanae  sit  ejus  adventus,  et 
eecundum  quam  operationem. 

Cap.  XIV.  lilo  autem  inlerfecto,  quot  dies  electis 
ad  pocnitentiam  concedentur,  antequam  Ghrislus 
veniat,  subditur,  et  quod  nulla  seductio  sit  futnra 
electis,  et  quod  nulla  venia  ministris  Antichristi 
speretur,  et  quomodo  repentinus  eis  superveniat 
interitus,  ct  quis  :  et  quod  putatur  ignem  judicis» 
^  jsdicem  pnecedere,  et  quomodo  in  conspectu  "^jus 
esardeseet,  postqiiam  apparuerit«  et  de  fluentis 
aquarum,  et  de  nostro  igni,  et  quod  coelum  et  terra 


R.  E.  CARDINALIS  m 

A  in  melius  vertentur,  et  duo  omnioonon  emnt  igait 
et  aqua,  et  de  avibus  perituris,  et  quaiitam  ignif 
ascendet,  et  de  superioribus  coelis,  et  quare  ort>'i8 
sit  mutabilis,  et  cujusmutationem  ejus  ionnatati« 
sequitur,  et  quantum. 

Gap.XY.  Lltimus  eliam  ignis  quamdiu  dorabit» 
<:ul)jicitur,  et  quod  in  eo  vivi  morientur,  et  per  quea 
mortui  resurgent,  et  incorrupti,  et  de  incormptiooa 
et  immutatione,  et  quales  omnes  resurgent,  et  qnot 
singuta  membra  ad  sua  redibunt  nomina,  ei  quod 
resurrectio  Cliristi  et  certitudo,  et  caosa  et  exea- 
pliim  sit  nostrae  resurrectionis. 

Cap.  XVI.  Unde  etiam  juxta  comroonem  omniom 
sonlentiam  procreatio  filiorum  originem  trabat, 
subscribitur.  Et  quod  plerisque  placet  aUiuMle  in- 
B  crementa  venire,  et  unde  non  natis,  et  onde  nalas, 
et  de  portione  juxta  boc,  a  parenlibus  in  honaioe, 
et  unde  remotiores  secundum  boc  sint  faeti,  etqood 
aliidicunt  semen  parentum  usquead  virilem  ado* 
le^ccre  quantitatem,et'secundum  istos  fomentain- 
teriora  in  humanam  non  vertuntnr  substaotiani,  et 
quid  juxta  hanc  sentenliam  resurgat,  et  quid  juxta 
aliam. 

Cap.  XVII.  Quaeritur  autem  postea  si  com  omBibns 
membrts  resurgemus,  ancostaad  Adam  redibil^H 
de  filiis,  si  semina  redibunt  ad  parentes,  aut  si  oi- 
liil  hal)ebunt  filii  in  substantia  sua,  quod  parentes 
habueruntin  sua  et  quod  omnes  in  lumbis  Adaeexsli- 
tcrunt,  et  quod  unum  est  principium,  et  qiiod  fili 
de  materia  parentum  cunstant  tantum,  et  quod  qoae- 
^  damsunl  in  homitiead  reinanendiim,  qiuedam  Tcr» 
ad  recedenduin,  et  quae;  etquod  bomo  superfloa  ia 
vita  abjecta  in  resurrectione  non  resumet,  et  quod 
necessaria  quae  humanus  subtraxit  status,  tunc  sint 
resumenda,  et  de  hoc  quod  capillus  nou  peribit,  H 
quantae  staturae  quisiue  eritin  resurrectione. 

Gap.  XVIII.  Cujusmodi  vero  qualitatem  nancisceii- 
tur  homines  post  resurrectionem  subditur ;  et  quod 
in  transfiguratione  fuit  exemplum  futurse  clarltatis,el 
quod  in  ea  sancti  vestecarebunt,  etquod  ul  Cbnstuft 
ab  eis,  sic  sancti  abinvicem  distant  claritate,etquo^ 
sic  siiniliter  et  resurrectio  mortuorum,  et  quod  du- 
plex  est  resurgeiitium  claritas. 

Caf.  XiX.  Quando  etiam  ignis  sit  ventunis,  fi 
^  Dominus  descensurus,  subditur,el  quare  tunc  tan- 
dem,  et quando  tuba  habeat 29  locum,  et*quaret«iif, 
et  qui  prius  resurgent,  et  qui  postea,  el  qoaBta 
eril  levitas  resurgentium  corporum,et  quomodode- 
scendet  Dominus,  ct  quare  vox  quae  audietor,  dici- 
tur  tuba,  et  quae  mora  erit  in  resurgendo,  et  de 
tuba,  per  quam  resurgent,  et  quomodo  in  icto  ocoE 
alii  prius,  alii  posterius  resurgent,  et  de  qaoiw- 
dam  asserlione  quod  reliqni  vivi  cum  prioribvs 
resuscitalis  in  raptu  ad  aera  morienliir,  el  sic  re- 
suscitabuntur.  Quaeritur  etiam  quomodo  resorgait 
mortui  et  quali  corpore  vivent  et  de  descenso  l^ 
mini  et  resurrectione,  et  quod  in  igne  erit,et  qoare. 

Cap.  XX.  Poslea  vero  agitur  de  tuba  el  adteoU 
Domini,  et  si  gimul  fient,  et  post  ignem  qQomodo  ju- 


€73  SENTENTIARUM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  L  Cf7|^ 

dical)it  vivos  et  mortuos,  et  saeculum  per  ignem,  et  A  merito.  Et  quod  SDiritualKer  et  corpo^liter  debe- 


quc»d  quibusdam  placet ,  Dominom  in  tuba  descen* 
dentem,  ignem  inducere,  et  in  eo  mortuos  resusci* 
tatos  sublcvare. 

Cap.  XXL  @uanlum  etiam  uUimusignis  durabit, 
dicitur,  et  quid  opoi  teat  esse,  si  animse  tunc  ut  nunc 
extra  corv»ora  sunt  purgandae,  et  quid  hi  in  corpo- 
ribus  iuent,  quod  in  corporibus  deliquerunt,  et  quid 
potius  est  tenendum ,  si  emundatorum  et  mundan- 
dorum  simul  eril  resurrectio ,  et  quod  Dominus  in 
aere  usque  dum  sui  congregenlur  ad  se,  exspeciabit, 
et  si  cuiquam  id  absurdum  videtur,  quid  de  judi^ 
cio  dicet,  quare  et  ponitur,  et  qiiod  obesse  videtur. 

Cap.  XXU.  Quamvis  etiam  tempora  incendii  et  ju- 
dicii  lateant,  subjtcitur  certum  esse  repentinum  su- 


perventurum  interitum,  et  quare,  etquodsol  et  luna  B  terseritur. 
privabuntur  lumine,   et  quare  et  de  boc  quod  dici- 
tur,  erunt  signa  in  sole  et  luna,  etc. 

Cap.  XXUL  De  mora  etiam  post  signa  usque  ad 
incendium  subditur,  et  quod  in  eo  tiet  resurrectio, 
et  de  ascensu  sanctorum,  ea  facta  et  quod  nubes  eos 
suscipiet,  etcum  facultas  perse  non  deerit,  curAn- 
geli  miuistrabunt  et  nubes,  et  quod  tunc  omnis  caro 
videbii  salutare  Dei  et  post  non.  Et  quid  est  quod 
Dominus  revelabttur  in  flaroma  ignis. 

Cap.  XXIV.  De  verbis  etiam  Domini,  quae  post  si- 
gna  solis  et  lunae  et  stellarum  sequuntiir,  subditur, 
bis  scilicet :  Et  tunc  parebit  signum  filii  hominis  in 
eceio,  etc. 

Cap.  XXV.  Qui  etiam  prius  boni  an  mali,  suis  in 
locis  recipientur,  dicilur ;  et  quod  utrique  in  domo  ^ 
Patris  recipient  diversas  mansiones,  juxla  merita  ; 
et  de  statu  juslorum,  et  quare  omnes  ibi  aderunt  ho- 
mines  et  Angeli,  et  quomodo  Dominus  ad  judicium 
veniet,  et  de  regno  ejus  super  Ecclesiam,  et  quod 
oculi  camis  eum  videbunt,  et  unae,  et  quo  congre- 
gabuntur,  et  quid  dicendum  de  indignis. 

Cap.  XX Vi.  Quod  etiam  ignoralur  super  quam 
niundi  partem  Doniinus  apparebit,  adjicitur ;  et  ta- 
men  quid  arbitrandum,  et  quid  sit  facturus,  et  quo 


mus  proximis  subvenire,  et  quod  sit  majus,  et  d% 
utilitate  pietatis. 

Cap.  XXVIL  Indieetiamjudicii  bona  et  mafa  om- 
nium  esse  manifestanda  omnibus,  subditur,  et  qiia- 
re ;  et  d«  peccatis  per  pocnitentiam  teclis,  et  boais 
et  roalis,  abolitis. 

Cap.  XXVUJ.  Quomodo  etiam  tunc  unius  consciei^' 
tia  omnium  capiet  gesta,  dicitur,  et  quatenus  corda 
iniquorum  dilatabuntur  ;  et  cujus  virtute,  et  cum 
quod  est  siuguioruui  sil  trium,  quoroodo  Pater  om- 
ne  judicium  dedit  Filio. 

Cap.  XXIX.  De  malis  et  bonis  quomodo  Deui:i 
tunc  30  videbunt,  postea  reperitur ;  ei  quid  signi" 
iicet  iransflguratio  Christi  cum  Moyse  et  Elia ,  iu- 


Cap.  XXX.  Ordinemquoquesalvandorumetdam-^ 
nandorum  duplicem  esse  futurum,  adjicitur ;  et  qua- 
liter,  et  cum  quidam  sanctorum  judicabuntur,  quor 
modooronesjudicabunt,juxtaillud.  Judicabtmt  lan- 
cti  natiotiei,  et  iUud  :  Dominabuntur  eorum  justi  iif 
matutino.  , 

Cap.  XXXI.  Quaeritur  autem  deinceps  quid  sit 
roundum  judicare,  et  quod  Dominus  more  mortalinm 
judiciariam  proferel  sententiam»  et  po^naiu  sive  praB- 
mium  per  ministros  inferet,  et  quod  sancti  sub  Dot 
mino  judices  erunt,  et  quomodo ,  et  quod  Dominus 
judicaturus  est  bonos  et  maios,  sancli  vero  tantum 
malos. 

Cap.  XXXII.  Post  judicium  autcm,  malos  in  sup* 
plicio  permansuros,  et  lonos  in  voluptate,  subdilur  ; 
et  quod  sanclosnon  latebit  malorumstatiis,  etqua* 
re ;  et  quod  miseri  sanctorum  gloriam  scient,  nqc 
tamen  cernent ,  et  quare ;  el  quod  horum  buna  ^^el 
illorum  mala  nemo  possit  exponere ,  ct  quare.  De 
miseria  tamen  gehennali  subditur,  el  qiMKl  in  neu; 
tro  stalti,  tunc  erunt  opera,  et  quare ;  et  de  habita 
roentis,  et  quod  mali  nuUum  habebuut  reuiediumt 
vel  boni  casum. 


ROBERTI  PULLI 

SENTENTIARUM 

LIBER  PRIMUS. 


31  CAPUT  PRIMUM. 

Primo  Deum  e$$e  ostenditur. 
(6)  Irrationabilium  rationabilis  progressus,  et  in- 
«leressus  in  se  recursus,  dispositorem  suae  prseside- 
remachinae  indubitanter  evincit.  Qui  vero  suum  re«> 


D  bus  ordinemindidit,  num  tpse  existendi  iBiliuiti  ha* 
buit  ?  Sed  qnscsse  inoipiunt  causant  necessario  sub- 
sistentise  prosequuntur.  Nam  ^uis  inteingit ,  de  eo 
quod  esse  caret,  quo  modo  ad  esse  veniret,  nisi  ali- 
.quid  tale  pnecederet,  unde  exordium  subsistendi  fa> 


(6)  Nagisler  sent.,  lib.  i,  dist.  5. 


675 


ROBERTl  PULLI  S.  R    E.  GARDINAL15 


c:e 


beret?  Qiiod  autem  aUi  caiisa  est  ut  sit,  quts  co  ex-  A  plures  dii  essent,  sicut  unus  et  pneler  qnem  uoa. 


eellenlius  esse  negabit  ?  Aut  igitur  Deus  existendi 
principio  earebit,  aut  excellentius  se  et  antiquius  ali- 
quid  habehit.  Gonstet  itaque  Deum  esse,  et  initium 
subsistendi  non  habere. 

Quidquid  autem  est,  Tel  substantia,  si  Aristole- 
lemsequimur  (7),  \el  accidens  est,^lruro  horumest 
JOeus  ?  Si  accidens  est ,  per  aliud  est ,  qui  caeteris 
esse  confert ;  si  substantia  est,  susceptibilis  contra- 
riorum  est :  qui  invariabilis,  et  immutabilis  est.  Sub' 
fttantia  enim  dicta  est,  quia  accidehtibus  subjecta 
est.  An  dicemus  substantiam,  non  quia  alii  se  sub- 
jiciat,  sed  quia  per  se  et  non  pcr  aliud  existat  ?  Si 
ita  est,  inter  nobis  notas  non  reperitur  substantias, 
quas  non  aliternovimus  nisi  subjectas  accidentibus 


est  alius,  nativa  'bonitate  opus  bonum  incoepit ,  et 
quoniam  perfectissimus  est,  consummavit :  ita  qu(h 
que  alii  alia  eisdem  de  causis  suum  quique  opus  bo- 
nuniincGDpissent,et  consummassent.  Namsicotsaih 
cla  et  gloriosa  Trinitas,  quoniam  unus  est  Deus, 
una  voluntate  eademque  potentia,  indivisa  facitope- 
ra,  ita  pluralitatem  deorum  pluralitas  prosecuta  so- 
pradictarum  conscientia  rerum  divisa  producerrt 
opera.  Quisquis  enim  sibi  sufficiens,  ac  per  se  sub- 
sislens,  frustra  alteri  couimunicaret  opas,qi!asi  opls 
indigus  alienx.  Quod  enim  alius  alii  cooperatur,  aut 
naturae  est,  unde  in  sancla  Trinitate ,  nec  volunUi- 
tum,  nec  scicntiae  neque  potentix,  imo  ncque  ope- 
rationis ,  ulla  omnino  potest  esse  distantia  :  Qi 


Si  ita  est,  nullo  designatur  nomine ;  quia  omne  no-  "  cumque  enim  PaUr  facit ,  hwc  FUius  simUiter  facit 


men  signiGcat  substanliam  cuni  qualitate,  atque  ideo 

dissyllabum  boc,  Deus,  pars  orationis  non  est ;  quia 

de  quo  magis  videtur  nomen ,  non  est.  Aut  si  est, 

quae  est  ejus  substantia  qualitati  subjecta  ?  Nomen 

enim ,  ut  de  genere  et  specie  pcrbibct  Aristoteles, 

circa  substantiam  qualitatem  determinat. 

GAPUT  II. 

Contra  idololatrioi  errorem  unus  tantum  Deus  est, 

Idololatriae  caecitas  pluralitatem  deorum  profano 

ore  conatur  astruere.  Sed  quje  plura  sunt,  alia  aliis 

nut  praestantiora  invenientur,  autaequalia.  Deus  au- 

lem  nuUi  subesse  potest.  Ac  per  hoc,  dii  pluros  si 

sunt,  pares  utiquesibi  sunt.  Nimirum  Deus  quoniam 


(Psal.  xvii,  1) ;  aut  beneficii  est,  unde  cum  sancio 
sauctus  est  Dominus  ;  aut  necessitatis  ut  cam  opf 
egemusaliena. 

Sed  dices  :  Alternam  hic  exigere  charitatem,  mt  et 
cum  opus  nonestf  communicet  operalionem.  Sed  inter 
hominem  et  bominem  itaest :  at  interDeumet  Deum, 
ita  esse  non  potest.  Filius  carnem  suscepit,  Paler 
nmatFilium,  el  tamen  quiaopusnonerat,  Pater  ciud 
Filiu  incarnari  recusavit.  Et  sicut  Pater  ac  Fiiiss 
cum  SanctoSpiritu,  propterunitatemdiviBitatisoy^» 
ra  facit  una  ;  ita  si  multi  Dii  essent,  muttiplicitas 
deiiatis,  quoniam  ccoperatione  opus  non  essei,  niot- 
tipUcitatem  et  divisionem  produceret  operationis.  Et 


luitio  caret,  nec  finem  habere  valet.  Quaecunque  32  G  Q^^^^i^"^  hujusmodi  investigandis,  noster  minns  vi- 


euim  terminantur  fine,  exordium  sortiunlur  existen- 
tiae.  Fieri  quidem  potest  ut  res  esse  incipiat,  bene- 
ilcioque  ejus  per  quem  coepit,  finem  ncsciat.  Yerum 
quae  ab  esse  ad  non  esse,  nativo  properat  defeclu, 
t  non  esse  quoque  ad  esse,  munere  venit  auctoris, 
quoniam  id  proprio  contingerenequibat  conatu  :  nam 
si  semper  exstitisset,  id  utique  obtineret  virtutis,  ut 
nunquam  deficere  posset.  Quamobrem  Deum,  quo- 
niam  propagatur  aeternitate ,  nihil  aliud  decet,  nisi 
ut  intransgressibili,  imo,  inaccessibili  decoretur  bo- 
nitate,  scientia,  immensitate,  potentia.  Quare  si  dii 
duo  sunt,  aut  plures,  neque  aUus  alio,  salva  Dei  ma- 
Jestate,  potest  esse  inferior,  procul  dubio  quotquot 
sunt,  indiflerenti,  ut  dictum  est,  aequalitate  revercn- 
di  sunt.  Erubescat  ergo  idololatrix  vanitas,  confin- 
gens  deos  aUos  juniores ,  alius  seuiores,  aUos  quo- 
que  roajores,  alios  autem  minores. 

SedetiUiconfundantur,  si  qui  diis  pluribus  sequa- 
litatem  ascribant.  Namquesicutdivinitatisaevocon- 
gruere  yidetur,  ut  nunquam  coeperit,  ejusqne  po- 
tentiartiflcio,  ut  res  quasquemateria  formaque  con- 
summaverit,  ita  quoque  rationi  placet,  cordiquebene 
^edet ,  ut  tanta  ezcellentia,  singularitate  majesta- 
tis,  admiranda  habeatur.  Quomodo  enim  Deus  plus 
est  quamunus,  siGreatorqnoquenonestnisiunus? 
Unas  autem  et  solus  Greator  esse  cognoscitur,  quo- 
niam  una  et  sola  mundi  fabrica  inveuitur.  Si  enim 


get  sensus,  ubi  ratio  deficit,  fides  auctoritate  falta, 
succurrit,  aflirmans  unum  esse  Deum. 
GAPUT  m. 
Trespersones  sunt, 
(8)  Sed  si  unus  est  Deus  testante  Moyse,  Audi^  /s- 
rael,  Dominus  Deus  tuus  unus  est  (Deut,  vi,  54) ;  qoo- 
modo  est  tres,  juxta  iUud :  Tres  snnt  qui  feslimomft» 
dant  in  cwlo  Pater,  et  Filiu$y  et  Spiritus  samctus,  et 
hi  tres  unum  sunt  {Joan.  i,  5,  7).  Ergo  umnn  trfcsi. 
Deus,  est  hi  tres.  Ilorum  autem  trium  singuios  est 
Deus  bonuSy  sapiens  ;  quare  non  tres  dii  boni,  sa- 
pientes,  sed  unus?  Sicut  horumtrium  Abrabae,  Isaac 
et  Jacob,  quisque  singulatim  est  homo  bonns,  sa- 
piens.  Simiiltcr  autem  tres  homines  boni  sapientfs 
D  non  unus.  Unam  in  Deitate  sui>stantiam  ,  docente 
Domino,  Ego  et  Pater  unum  sttrr.iu  (Joun.  x),  con- 
fitemur.  Quomodo  ergo  tres  personae  ?  aut  si  tm 
personae ,  cur  non  totidem  substantiac,  sed  tantsa 
una?Increaturis;enim  unitatem  33sut^n^<^^>B^ 
tatur  identitas  personae ,  diversitatemque  persoat- 
rum,  multipUcitas  sequitur  substantianini.  Pelras  vt 
una  est  substautia,  ita  et  persona,  Petrus  Jacobus 
et  Joannes,  sicut  sunt  tres  personse,  ita  et  substa»- 
tiae. 

Dicet  dialecticus :  Species  est  tota  substaiiiM  t«- 
dividuorum,  totaque  specieSf  eadenufue  in  singuSs  rv- 
peritur  individuis.  Itaque  species  una  estsukuattia; 


(7)  Praedic,  c.  S  et  4. 


^8)  Magist.,  I.  sent.,  dist.  2. 


677  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  l.  673 

ejns  h-ero  individua^  muUcB  perzonx^  et  hm  muUx  per^  A  debU  me  homo  et  vivet  (Exod.  xxxiti,  20.)  Et  io  Evan- 

gelio  dicitur  :  Deum  ncmo  vidit  unquam  (Joan,  i»  18) : 


tonie  sunt  illa  una  subatanlia,  Nam  secundum  Por- 
phyrium^  omnes  homines  participatione  speciei  sunt 
uhus  homo. 

Dialeclice,  obscuro^obscurum,  incredibili  credi- 
tum,  solvere  quaeris ;  nitiil  proficis.  Nam  quod  tan- 
tummod^  anum  est,  tu  vides  qualiter  tres  est.  Nonne 
domus  una  est?  et  lamen  lectum,  paries  et  funda- 
meatum  est  ?  An  similiter  Deus  unus  est,  et  tamen 
Pater,  et  Filius,  et  Spiritus  Sanctus  cst  ?  Nulia  pars 
in!egraMs  suscipit  nomcn  sui  totius,  sicut  nec  pa- 
ries,  nec  lectum,  domus.  Pater  autcm  est  Deus,  nec 
aliquid  plus  est  Pater  quam  Filius :  ncc  uterque» 
quam  Spiritus  sanclus.  Simpiicem  igilur  essentiam» 
Deum,  ncmo  pcrvidit  personis  compositam. 


ergo  dum  homo  mortali  statu  vivit,  Deum  viderc  ne- 
quit ;  corporeis  quidem  oculis  nuuquam,  spiritualibus 
potcritposthancvitam;nam  tantummodomenti  pro- 
mittitur  visio  Dei,  dum  dicitiir :  Beati  mundu  corde 
quoniam  ipsi  Deum  videbunt  (Matth.  v,  8).  Nota  fu- 
turum  quia  nunc  nec  cordi  patet  Deus.  Si  Deum  ne- 
mo  novit,  nec  Patrem ;  nam  si  Patrem  novisset,  uti- 
que  et  Deum :  Pater  enim  Cat  Deus ;  si  autcm  nec 
Patrem,  nec  Filium  novit.  Nunquid  tamen  ulrum- 
que  Deum  esse  intelligit  ?  Nunquid  Unigenitum  ab 
ingenito  genitum  scit,  sicut  duos  quoslibct  homines 
esseex  aspectu  nosti,  neutrum  tamen  apud  se  nosti? 
Ita  quoque  plerumque  altcr  alterius  ratione  34  ^^^' 


Utrumne  sicut  genus  quodin  se  est  unum,  assam-  B  qua,  Pater  quodammodo  cognoscitnr,  uterque  tamen 
ptts  differentiis  transit  in  mulla,  et  est  iila,  ita  Deus,      ignotus  respondetur. 


qui  est  una  substantia,  patemitate,  Oliatione,  ab 
utroque  processione  formatus,  est  plures,  non  dii, 
sed  personae ;  quemadmodum  et  genus  est  plura,  nou 
gcnera,  sed  species  ? 

Sed  Deus  si  ex  illis  tribus  est  tres ;  ex  intelligen- 
tia»  immensitate,  pulchritudine,  omnipotentia,  dul- 
cedine  et  cxteris  frt  multo  piures,  flt  inquam  ex  in- 
numerabilibus  innumerabiles. 

Sed  dices :  Sunt  nonnutltB  formw  generum,  qua:  ea 
M^uaquam  ducunt  ad  esse  specierum.  Snnt  quoque 
proprietates  perlinentes  ad  substantiam,  sed  non  effi' 
tvintperscnam.  Aut  dices :  Ha:  idem  quo4  Deus  sunt^ 
ac  pithoc  diversitatem  personcs  non  faciunt ,  iUa:  idem 
qnod  Dcus  non  sunt^  ac  per  hoc  id  possunt.  Sed  quid 
inU^rcessit  ut  istai  sint,  i!l9e  vero  idem  quod  Deus, 
Don  siat?  Item  si  substantia  quae  Deus  unus  est,  at- 
que  ideo  nna  est,  quia  tribus  illis  atScitur,  tres  per- 
sonae  e^l^  videtur  ipsa  personarum  materia ;  viden- 
tuT  ip^ttex  ea  et  aflicientibus  compactae  :  acper  hoc 
substantia  major  videtur,  quia  prior ;  personse  mf- 
nores,  quia  posteriores.  Et  erit  Pater,  qui  Deus  est, 
roinor  Deo,  quae  materia  est,  minor  paternitate,  qu;e 
Deus  est :  similiter  Filius  et  Spiritus  sanctus.  Item, 
si  Deus  et  fomia  suut  conjuncta  ut  sit  persona,  quis 
conjunxit  ea  ?  Nonne  quaecunque  conjuncta,  et  dis- 
jungi  possunt  ?  Item,  si  sicut  tres  sunt  personae,  ita 
et  ex  quibus  conflciantur  tres  sunt  formae ;  nonne 


Sed  contra  primum  Dominus  diclt :  //rrc  est  vita 
coternaut  cognoscat  /e,  et  quem  misiiiiJesum  Chri^ 
stum  (Joan.  xvii,  5),  unumcsse  Deum.  Quare  si  Pa- 
trem  et  Filium  Deum  esgecallet,jam  vitam  a^ternam 
habit.  Contra  secundum  prophela  de  Unigenito  ait : 
Generationem ejus  quis  enarrabit*t  (/sat.  Liii,  8.)  Si 
genitum  a  Patre  callet,  generationem  ejus  noLis 
enarret. 

Scd  dicet  aiiquis :  Quamque  personam  singulatim 
esse  scio ;  omnes  simut  personas  Deutn  unum  esse  ne  - 
scio ;  ied  credo.  Similiter :  Filium  genitum  esse  non 
ignoro,  attamen  Deum  esse  credo.  Vere  credis :  ^ea 
,  eiiim  credimus  quae  fides  nobis  insinuat ;  ea  vide 
'  mus  quae  species  nobis  manifestat :  ct  est  Hdes  se- 
cundum  Apostolum :  Argumentum  non  apparentium 
(Ilekr.  XI,  1) :  species  autem*comprehensiocogiiito- 
rum.  Fidem  autem  describere  intendit,  qui  dicit : 
Fides  autem  cathotica  hmc  est  (10),  etc.  interpositis 
quibusdam  subjunxil:  Singulatim  unamquamqueper* 
sonam  Deum  ac  Dominum  confiteri  Christiana  veri' 
tale  compeUimur.  Quid  est  quamque  personam  Deum 
confiteri,  nisi  quamque  personam  Deumesse  fateri? 
Quomodo  autem  id  fatendum  sit  ?  Fidene  an  specie» 
tractatus  ipse  indicat,  qui  fidcm  et  exponendam  iii 
capite  suscipit,  et  expositam  in  fine  conciudit  ?  Ibi- 
dem  et  inferius  sic  habetur :  Kst  ergo  fides  recta^  ui 
credamus  et  confiteamur  quia  Dominus  nosler  Jesus 


cum  hae,  sicutet  personae,  aeternae  sinl,  et  ut  diversae  D  Christus  Dei  Fi/ms,  Deus  et  homo  est.  A^truente  igi- 


sint  personae,  Deus  non  sint  (idem  enim  se  non  pos- 
set  diversificare,  personae  autem  Deus  unus  sunt, 
nonne,  inquam,  tres  res  Deo  reperiuniur  coaeternae, 
et  sex  sibico»vae? 

Creator  ergo  Deus  in  substantia  unus,  in  perso- 
nis  trinus,  nuUis  partibus  tenditur,  nuliis  formis 
Tariatur,  ut  ipse  et  in  unitate  propter  trinitatem,  sit 
admirabilis,  et  in  trinitate  propter  unitatem  inex- 
plicabilis.  Etiam  in  unitate  personas  cur  tres  non 
plures  fatemur  nisi  quia  auctoritati  credimus  ?  Nec 
enim  fides  habet  meritum,  cui  humana  ratio  prcebet 
experimentum  (9). Dicii  enim  in  Moyse  Deus :  Non  vi- 

(9)  Gregor.  hom.  26. 


tur  fide  credimus  Dominum  Jesum  esse  Deum,  Domi- 
num  Jesum  esse  hominem.  Nain,  sicut  discipuliquem 
fide  Deum  crcdebant,  sensibushominemscielKinty  ita 
nos  ex  ascensione  perpendimus  ulrumque  fide,  neu- 
trum  cognitione  ;  fide  tamen  abseutia,  quam  cogni* 
tione  praesentia  firmius  tenemus,  eisque  mentis  as- 
sensu  inconvulsi  haeremus. 

Forsan  supradictum  tuens  errorem,  supradictum 
oppugnare  capitulum,  iniquaconabiturexplanatione« 
sic :  Dominus  Jesus  secundum  humanitatem  creditur 
Deusj  secundum  divinitatem  scitur  esse  Deus.  Se<i  si 
vere  creditur,  secundum  humanitatem  est  Det<s  &i 

(10)  Athanasius  in  Symbolo 


67d  ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS  ue 

autem  Dommus  est  secutidum  humanitatem  et  Deus  A  Filii  particularis  non  separeiur  substantia  natonli. 


(ciim  quH  Pater  ipse  sit.alius)  secundum  humanita- 
tem  est  Patriauiualis.  Nam  secundum  quod  est  Deus, 
minorem  quoque  direre  inconveniens  est;  contra 
quod  est  illud  :  JEqualis  Patri  secundum  divinitatem^ 
rninor  Patre  se^cundum  humanitatem.  Male  igitur  se- 
cundum  humanitatcm  creditur  Deus,  qui  secundum 
humanitatem  potius  esi  Dei  servus,  sicut  secunduni 
divinitaiem  esl  servi  Dominus.  Cum  ergo  fides  ar- 
guat  Filium  Dei  esse  Deum  (nec  enim  Dominus  Je- 
sus  inquanturo  filius  hominis,  imo  quia  Filius  e&( 
Dei,  est  Deus),  eumdem  esse  a  Patre  natufn,  persua- 
deliit  me  fides,  an  indicabil  nobis  ipsa  res  ?  Sed  s)  a 
Patre  genitum  esse  scimus,  ipsum  esse  Deum  ne- 
scire  non  possumus.  Nam,  teste  Augustino  (11),  ora 


bus  incrementis  inforniandfi;  cum  Pater  FiliQmsi- 
cut  nec  tempore,  i:a  nec  aetemitate  antecedii.  Si 
enim  Filio  Pater  cosetaneus  est,  quomodo  Pateresi) 
Si  autem  ut  sit  Pater,  Filio  prior  est ,  Filius ,  qula 
incoDpit,  Deus  non  est?  patet  quod  Filius  Deo  Deus 
est  coasqualis  ,  a^qualis  autem  non  idein  sibi,sed 
alius  alii  dici  solet.  Ergone  diio  dii?  Nam  non  quia 
estDeus,  sed  quia  est  Filius  creditur  a^ualis.  ^am 
quia  esl  Deiis  idcm  est  cum  Patre;  quia  est  Fi- 
lius,  alius  est  a  Patre  similitcr  Deo ;  atius  nisi  a»;ua- 
lis  non  potest.  Si  enim  inaeqnalis  foret,  alterutrum 
horum  contingeret ,  aut  ut  major  Patrem  baberet 
non  Deum,  aut  ut  minor,  Filius  esset  non  Ueus: 
nam  nec  quisquam  raajor  potcrit  esse  Deo,  ncc  po- 


His  res  gignit  id  quod  ipsa  est,  equus  equum,  homo  "  terit  Deus  minor  esse  aliquo.  Non  igitur  dii  duo,se<i 


hominem  ;  Deus  ergo  Deum.  Sed  quia  Dominum  ie- 
sum  ignorantes,  esse  credimus  Deum,  eum  a  Patre 
gigui  igRorantes  credamus,  secundum  illud :  Credo 
in  Deum  Patrem  omnipotentem.  Et  post  pauca  :  Et 
in  unum  Dominum  Jesum  Christum  Filium  Dei  Uni' 
genilum ;  et  ex  Patre  natum  ante  omnia  scecula.  Credo 
ergo  Dominum  Jesum  esse  ex  Patre  natum,  non  scio. 
Nam  generaiionem  ejus  quis  enarrabitJ  (Isai  liii,  8.) 

Slmiliter  utique  et  processionem  Spiritus  ab  utro- 
que,  nemo  poterit  declarare.  Si  igitur  non  solum 
unamquamque  in  se,  sed  et  omnes  simul  personas 
tmumDeum  esse,  et  non  solum  Patrem  genuisse,  sed 
et  Spiritum  sanctum  ab  utroque  processisse,  firma 
tenemus  flde  ;  fides  autem  est  argumentum  non  ap- 
parentium  {Hebr.  xi,  1),  compellimur  crederequod  in 
Cerra  i<ulli  nostrum  licebit  apparere. 

Nemo  nos  arguat  quasi  ignorantes  scientiam,  re- 
\elationcm ,  eognitionem ,  in  eis  quae  ad  fidem  per- 
tlnent,  sa^pius  replicari.  Ut  scitote  quoniam  Dominus^ 
{id  est  Jesm)  ipse  est  Deus  {Psal.  cxix,  3).  Item :  Bea^ 
tuses,  Simon  Barjona*,  qnia  caro  et  sanguis  non  re- 
velavit  tibi  ( ifalth.  xvi ,  17 ) :  Et  35  rursus :  Nunc 
cognosco  ex  Patre  (/  Cor.  xiii ,  12).  Scd  aliud  est 
proprie  uti  dictionibus,  aliud  improprie,  nusquam 
tamen  reprehcnsa  auctoritate.  Si  vero  ita  est  ut  per- 
sonae  proprietatibus  afiec(ae  non  sint ,  quomodo  est 
illud  ecclesiasticum :  Vt  in  personis  proprietas ,  et 
in  essentia  nnitas,  et  in  majestute  adoretur  a^qualitaSf 


Pater  et  Filius  duo.  Sic  credimus :  Ex  Patre  natum 
ante  omnia  sacula ,  Deum  de  Deo.  Natus  est  ergode 
Deo  Deus ,  sed  nonnisi  quia  est  Filius.  Quod  u  de 
Deo  natus  est  Deus,  cum  inaequalis  nasci  neqiiiT^ 
rit,  indubltanter  de  Deo  Deus  natus  est  a^iualis;  si- 
cut  ergo  de  Deo  Deus  natus  est,  ita  Deo  Deus  aequa- 
lis  est. 

Habet  igitur  quaeque  persona  quod  sic  sibi  est 
proprium,  sicut  nobis  est  incognitum,  Habent  no- 
niina  proprietates ,  singulatim  significationes.  Pater 
esl  Deus;  Deus  autem  est  Filius :  quidquid  enim  Deus 
est,  et  Filius  est :  Pater  igitur  est  Filius.  AbsitlQuii 
nequaquam  si  Petrus  est  homo «  homo  autem  est 
Paulus,  Petrus  est  Paulus.  Sed  potius  sic:  Paterest 
Deus,  quicunque  autem  (non  quodcunque)  est  Dess, 
est  Filius;  Patcr  igitur  est  Filius.  Consequentia  est 
vera,  assumpiio  falsa. 

CAPUT  IV. 

Invariabilis  Deus  qualitatibus  et  accidentions  fum  ett 
subjectus. 
(li)  Deum  cum  magnum  seu  pulchrum  enontij- 
mus,  ipsi  (quippc  nuUum  habet  accidens)  nonii- 
tribuimus.  Sed  magnum  dicimus  et  pulehrun  m 
raiione,  si  potest  inlcUigi ,  et  quantitate.  Non  eoiiB 
ad  modum  hominis ,  intelligitur  Deus  qualis.  ^vd 
secundum  Isidorum  (15),  sicut  in  Deo  idemestqaod 
Deus  magnitudo  et  pulchritudo,  ita  in  homine  atiitJ 
est  quam  homo.  Nam  sicut  omnis  creatnra,  iU  d 


«t  illud  in  Trinitale  (12)  authenticum :  Non  solum  £>  homo  sibi  insulliciens ,  eitemo  indigens,  quod  m- 


ntnrnna,  sed  et  nominum  proprietates  conptemur.  Quoe 
l^uiit  personarum  proprietates ,  ^quae  nominum?  Pa- 
ter  ingenitus  Filium  genuit,  Unigenitus  a  Patre  est 
natos,  Spiritui  sancto  ab  utroque  est  processus  (15). 
Bae  sunt  proprieiates,  quas  praedicamenta  nesciunt, 
quae  sensom  nostrum  omnino  excedunt.  Nam  cujus 
ingenium  comprehendit ,  Pater  Filium  ex  sua  sub- 
stantia  geniiit ,  cum  nec  illi  uxorem ,  nec  huic  ma- 
Irera  ascribere  fas  sit?  Cum  Patris  et  (Filii  una  et 
eadem  sobstaniia  sit,  ac  per  hoc  ex  Patris  iotali , 

.  (11)  De  verbis  Dom.  in  Eyang.  Joan.,  fer.  51,  ho- 
mil.  ^3,'inter.  50,  lib.  ji,  cont.  Max.,  cap.  6. 

(12)  In  evplanatione  SymboU  ad  Daroas.  iater 
9pera  Hieronym. 


gnus,  quod  pulcher,  quod  qualiscunqueest,  romis 
obnoxius  debet,  formaeque  impressori.  Deus  aoteiB, 
quia  siimmum  bonum  est ,  non  aliunde  hno  ei  » 
est,  quantus  quantus,  qualis  qualis  est?  An  »(«! 
Deum  sine  quantitate  magnum ,  sine  qualilaie  l^ 
num ;  ita  homincm  omnemque  rem  vere  inforineii 
discretione  cogitatuum,  non  yarietate  formarum  di- 
stinguimus  ?  Haec  enim  est  yis  mentis ,  ut  concipbl 
diversis  modis  rem,  licet  formis  non  diversam.  O'^'^ 
dico ,  diflflcile  est  videre,  difficilius  explanare.  ^^ip 


13)Magist.,  I ,  dist.  25,  S  M. 

14)  Mngist.  1,  dist.  8,  paragr.  3  et  setjq. 

15)  Isidorus,  lib  i,  Sent.  c^.  I. 


«Sl  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I.      -  68) 

concoiom  per  quid  inter  se  conveniunt,  per  quid  a  A  stantia,  quippiam  habent  in  natura  diyersum  ab  ha- 

b^nte,  a  quibus  nec  agitur,  ncc  habetur,  unde  vel 


discoloribus  differunt,  si  accidentia  non  sunt?  An, 
ut  quidam  aiunt ,  conreniunt  et  diflerunt ,  sed  in 
nullo ,  ut  albi  similantur  36  s>^> «  sed  in  quo  ?  An 
in  participata  specie?  sed  ratio  evincit  universalia 
non  esse.  An  in  di\idua  albedine?  sed  singuli  cer- 
nuntur  suam,  non  alterius  habere.  Yerumtamen 
sibi  similes  esse  liquet ,  quia  licet  diversas  ,  habent 
tamen  albedines.  Sed  si  formas  toUimus  ,  unde  si- 
niiles?  Si  sicdico,  in  consuetudine  loquor,  aucto- 
res  tam  divinos  quam  mundanos  videor  habere  ad- 
versos. 

Si  tamen  ita  fateri  decet ,  pcr  formas  non  varia- 
tur  Deus ,  nec  Dei  aliquod  opus ,  ergone  factiira  a 
factore  varielatis  non  dissidebit  dissimlliludine  ? 


modicum  mutabililatis  suscipiatur :  creatura  autem 
sive  informis  sit,  qu<td  miniis;  sive  formata,  quod 
videlur  amplius ,  eo  modo  se  habet,  vel  habcre  va- 
let  ut  mutetur. 

CAPUT  V. 
Licet  varia  Deo  attribuantur,  unm  et  idem 

permanet, 
(17)  Hujusmodi  ergo  quasi  forroas  Dei,  sane  men* 
tis  nemo  aliud  arbitretur  quam  ipsum,  juxta  incom- 
prehensibilem  majestatis  amplitudinem,  aliler  atquo 
aliter  attendendum :  nimirum  quoties  Denro  omni* 
potentem,  justum ,  sapientem  dicimus,  divinam  so- 
lum  essentiam  designamus,  quam  tamen  juxta  suos 


Creatura  crescil,  decrescitque,  gaudet  et  dolet,  spe-  ^  se  habendi  modos,  modis  diversis  meditaniur:  me- 


rat  et  iimet,  modo  calet,  modo  friget,  et  omnino  al- 
lerationi  subjacet;  et  si  quaB  sui  Gonditoris  benc- 
ficio  solidior  est,eo  privata  dissolubilis  esl.  Patelne 
igitur  Gonditoris  conditaeque  rei  firmitas  infirmi- 
tasqite  ? 

Si  corpus,  quia  caluit ,  modo  aulem  tepet,  muta- 
iur;  cur  Deus  idem  est  mundum  prius  creans,  post 
a  crealione  cessans,  Judxis  primum  ut  hostes  vin- 
ccrent  gratiam  largiens,  postmodum  ut  vincerentur 
eamdcm  tollcns?  Qui  ab  aetemo  erat  solum  Dei  Fi- 
lius ,  ex  tempore  factus  est  et  hominis  filius ,  Sf  ili- 
cet  non  incamatus  prius,  post  est  incamatus,  si 
qtiod  sine  informatione  est,  incarnatus  non  muta- 
iur.  Gur  homo  alteratur  de  nigro  albus,  et  de  segro 
sanus  sine  forma  factus?  An  factoris  factique  ea 
dislantia  est ,  quod  opifex  etsi  ut  opus  actibus  dis- 
tinguitur,  non  tamen  ut  opus  in  essentia  mutatur? 
Actus  enim  divinitati  vicissim  accidentes,  eunt,  ve- 
niunt ,  ipsa  in  se  immutata ;  quia  non  talia  penes 
earo  meant  ut  alterari  inde  debeat,  ut  dolor  Ixtum, 
xgriludo  sanum,  melius  minus  bonum  valde  per- 
mutat. 

Si  igitar  Deus  actuum  ac  per  hoc  accidentium  est 
susceptivus,  ut  in  Deo  modo  adsint ,  modo  absint ; 
quemadmodum  substantisR  corruptioni  subjectae,  in- 
cipit  in  se  habere  quo  prius  caruit ,  carere  quod 
prius  habttit.  in  substantiis  hoc  omnibus  certum, 
in  sibi  accidentibus,  multis  esl  dubium;si,  inquam. 


ditatio  autem  hujusmodi,  variis  vocum  expressioni» 
bus  demonstratur;  expressiones  autem  bujusmodi 
non  solum  ea  complectuntur,  quae  circa  divinx  am- 
plitudinis  unitatem  intelligimus  :  verum  et  illa  <\\m 
Trinitatem  in  personis  distinguunt.  Quae  cum  multa 
sint,  variisque  se  modis  mentibus  infundant  buma- 
nis,  nihil  tamen ,  ut  dictum  est,  aliud  potest  essa 
bonitas  Dei,*quam  Deus  bonus;  neque  cxtera  (quae 
tanquam  forraae  divinitatis  simplicitati  videntur  co^- 
haerere)  37  ^^i^d  possunt  essequam  Deus,  aliisct 
aliis  dignilatibus  insignitus;  nihilominus  iamea 
simplex  et  unus. 

Proprietates  quoque  quibus  personarum  admira-  > 
mur  distinciionem ,  quid  commode  dicemus,  nisi 
personas  naturaliter  ab  invicem  distinctas?  distin« 
ctas  utique  ut  a  se  alias,  non  tamen  separatas:  Alia 
est  enim  persona  Patrit^  alia  ftVtt,  alia  Spiritus 
sancti  (18).  Nihilominus  tamen  et  sempe^  et  ubiqus 
simul  sunt.  Cst  quoque  Filius  in  Patre,  et  Pateria 
Filio,  Spiritusque  sanctus  in  utroque,  et  uterque  m 
ipso:  Namquali$'Pater^  talit  Ft/tus,  talis  SpirikU 
sanctui{i9),  Atque  idco  singuliin  singulis,tanquani 
siniillimi  in  simillimis,  conspiciuntur ;  unde  :  PAt- 
/tppe,  qui  videt  me,  videtet  Patrem  (Joan.  xiv,  9) 

Quas  formas,  ut  supra  dictum  est ,  Ideo  idem  au 
cum  unitate  diviniiatis,  aut  ciim  qualibet  personanim 
dicimus ,  ne  si  nostro  more,  singulae  aliud  sint  ab 
eo  in  quo  sunt,  plurima  sit  rerum  copia  veneranda» 


actus  Deo  accidentes  quod  sunt ,  permaneant ;  cum  d  setemitas  magnitudinis  infmitae.  Quod  alii ,  et  non 


ante  mundum  sapuisset,  justitiam  amassct,  contra-* 
rium  odisset ,  et  aliis  modis  se  habuisset ,  constai 
quia  non  solus,  imo  actuum  familia  stipatus,  Grea- 
tor  crealuram  antecessit. 

Si  vero  ila  est ,  sapientia ,  bonitas ,  pulchritudo, 
immensitas  in  Deo  non  aliud  est  quam  ipsa  divini- 
ias?  sic  enim  clamal  aucloritas  (16) ;  quae,  inquam, 
causa  est,  ut  sapere  in  Deo  aliud  sit,  sapientia  idem 
quod  Deus  sit?  Quamobrem  sicut  nec  substantia, 
quse  una  eademque  triiim  est  pcrsonarum ;  ita  nec 
personae  quae,  cum  sint  tres,  unius  tamen  sunt  sub- 

(16)  Patrnm  auctoritales  indigitat,  quas  vidc  in 
Dotis. 

(17)  Magist.,  1.  dist,  8. 

Patrol.  CLXXXVl. 


Deo  soli,  ascribere  nefas  est;  hujusmodi  autem  re» 
rum  copiam  copia,  ut  dixi ,  designat  vocabulorum ; 
alia  enim  ornamenta  unitatis ,  alia  comprehendunt 
insignia  Trinitatis.  Trinltas  autem  sicut  in  Deitate 
unum  est,  omnibusque  ejus  omamentis;  ita  quoqua 
in  personis  est  trina,omuibusqueearum  insignibu^. 
Pater  namque  et  Filius  cum  sancto  Spiritu  sicut  in 
Deitate  sunt  unnm;  ita  quoque  in  sapientia,  im- 
mensitate  et  cum  cxteris  in  bonitate  sunt  unum  ; 
uiide  :  Ego  et  Pater  unum  sumus  (Joan,  x,  30).  Ese* 
dem   autem  tres,  tamclsi  plurimis   distinguantur 


(18)  Symbolum  Athanas. 

(19)  Ibidem 


685  ROBERTI  PULLl  S 

inodis,  non  tamen  ainplius  quani  ^tres  conficiuntiir 
proprietates.  Quotquot  enim  sunt,  trestantum  per-' 
bonas  distinguere  intendunt.  Proprietates  autem 
personarum  [vocabula  quaedam  designant  drscrete, 
alia  confuse :  Discrete  singulas,  confuse  autem  binas 
Yel  t^rnas.  Ese  (20)  sunt  htjdricB  capientes  singulw 
metretas  binas  vel  ternas  {Joan.  ii,  6).  Paler  et  Fi- 
}tus,  et  Spiritus  sanctus  tria  haec  vocabula,  tres 
quoque  distincte  suas  notant  proprietates ;  persona 
vero,  easdem  tres  indiscrete  notat.  Non  enim  ali- 
qiiid  commune,  sicut  Omnipotcns,  bonus,  etcaetera, 
tribus  attribuit  personis,  verum  unamquamque  a 
reliquis  insinuat  distinctam;  idque  indislincte  facit, 
quia  nuilam  discretionis  certitudinem  ponit.  Siinili 
modo  de  Deo  dicitur  :  Qui  appendit  melem  terrce  tri- 
bu$  digitis  {Isa.  xl,  42) :  una  enim  divinitas  tribus 
in  personis  operatur.  Sic  cum  unaquaeque  res  ab 
aliis  sit  alia ,  diversa^^et  diflerens ,  cumque  diOerre 
communiter  conveniat  unicuique,  nihil  ex  difleren- 
tia,  qua  ditrerimt,  communitatis  sortiuntur  aut  con- 

venientis. 

CAPUT  VI. 

DucB  proce&siones  et  principia. 

(21)  Sunt  quoque  duse  proccssiofies.  Una  est  Filii 
ex  Patre,  juxta  illud  :  Ege  enim  a  Patre  processi. 
Altera  Spiritus  sancti  ex  utroque.  Neque  enim  una 
et  eadem  potest  esse  processio  ea  quae  est  ab  uno 
solo ,  et  ca  quae  est  ab  uno  et  altera.  Nam  si  una 
processio  communis  inesset  duabus,  sicut  una  v.  g. 
omnibus  tribus  communis  incst  omnipotentia  per- 
£i>nis;  procul  dubio  quemadmodum  indiflerenter 
tribus  convenit  omoipotentia ,  ut  in  ea  sint  unum ; 
ita  quoque  processio  conveniret  duabus.  Nunc  au- 
tem  quoniam  aliter  et  aliter  habelur,  alia  et  alia 
<>>onvincitur.  In  omnipotenlia,  qualis  Filius,  talis  et 
Spiritus  sanctus.  In  processione  autem  non  qualis 
Fiiius  talis  et  Spiritus  sanctus.  Quid  namque  pro- 
cessio  Filii,  nisi  generatio  ejus?  Quid  item  Spiritus 
sancti  processio,  nisi  sua  a  caeteris  distinctio?  Qua- 
niobrem  quoties  personis  aliquld  attribuitur,  aut  si- 
itiiliter  et  absque  uUa  diflerentia  inest,  et  erit  com- 
i^iunc  in  omnibus,  aut  diflerenter,  utpersona  tribus; 
processio  sive  principium,  duabus;  et  eritquoddam 
commune  solum  noniine ,  non  eliam  re  :  tamen  si 
ad  crcaturam  spectantcs,  prarogativa  principii  Crea- 
lorem  venerarnur,  utique  toli  commune  est  princi- 
pium  Trinitati.  Ipsa  cnim  principium  38  ^^^  omnis 
crcaturae,  a  qua  tanquam  creatrice,  proprise  munus 
subsistentise,  crealurarum  sorlitur  universitas. 

Verum  si  sanctam  apud  sc  contemplamur  Trini- 
tatem,  sicut  Fiiius,  atque  Spiritus  sanctus,  uterque 
est  procedens,  Fiiius  tantum  ex  Patre,  Spiritus 
sanctus  ab  ntroque;  ita  Pater  et  Filius  uterque 
principium  est ;  Filius  solius  Spiritus  sancti,  Pater 
autem  et  ipsius  et  Filii.  Pater  namque,  ut  tradunt, 
origo  est  in  Trinitate.  Non  enim  quod  secundum  lo- 
curo,  sed  quod  secundum  substantiam  aiicunde  est, 

(20)  Haec  habct  ei  August.,  tract  9,  in  Joan,^  circa 
wedium. 


.  R.  E.  CARDINALIS  6Si 

A  id  unde  est  principium  habet  sni;  unde  Fifivs  &• 
Palre,  principium  est  de  principio ,  nisi  forte  quis 
dicat  non  sui  sed  creaturarum.  Sed  eadem  ratione 
Spiritus  sanctus  principium  est  de  principio.  Quod 
si  ratio  habet,  usu  caret. 

Quemadmodum  ergo  quisque  trium  persona  est, 
verum  quoniam  aliter  et  aliter  non  omnes  simal 
una,  sed  tres;  ita  quoque  duonim  uterque  procedit, 
uterque  principium  est ,  verum  quoniam  aliter  et 
aliter,  duo  simul  nequaquam  sunt  unus  procedens, 
principiumve  unum,  verum  duo  et  procedentes  et 
principia.  Pater  principium  est  tantum,  Spiritus 
item  sanctusprocedit  tantum ;  Filius  autem  et  proce- 
dit  et  principium  est.  Qui  alterum  solummodo  ba- 
bet ,  respeclu  duorum  habet.  Qui  autem  utroqua 

B  participat,  in  uno  ad  unum,  in  altero  refertur  ad  al- 
terum.  Pater,  auctoritate  teste ,  principlura  est  sim 
principio  ,  quoniam  et  est  qui  ab  ipso  procedat ,  e& 
non  est  unde  ipsc  proveniat,  atque  ideo  principium 
est  alii,  et  non  habet  principium  sibi.  Filius  auteoi 
principium  est  de  principio,  quoniam  et  principiom 
est  alii,  et  principium  habet  sibi  (22).  Nos  auteni 
hoc  unitati  dare  possumus .  Spiritum  sanctum  ab 
alio  procedere,  neminem  vero  a  se;  Fiiium  autem  et 
ab  aiio  procedere,  et  a  se  procedentem  habere :  sed 
a  se  procedentcm  habere ,  et  ab  alio  procedere,  hoc 
est  principium  de  principio  esse;  ab  alio  autcm  pr»- 
cedere,  neminem  vero  a  se,  hoc  est  de  principio 
esse,  principium  autem  non  esse.  Principiam  autera 
sine  principio  esse,  est  a  se  procedentem  babere,  et 
a  Rullo  procedere.  Unde  patet  quod  principiiim  et 
procedens  refenintur  ad  se;  principium  namqiw 
procedentis  ex  sc  principium  est ,  procedens  vero  t 
suo  principio  procedit.  Atque  ideo  quoniam  simni 
natira  sunt,  similia  in  utroque  tenenda  sunt. 

Pater,  sicut  Filius  et  Spiritus  sanctus,  alia  qfut- 
dam  habet  quoniam  est  Dcus,  alia  item  quoniam  est 
persona  :  ex  unitate  enim  divinitatis ,  ut  dictum  est, 
omnia  habet  eadein  Pater  cum  Fiiio ,  et  Spiritu 
sanclo ;  pcrsona  autem  distinctionem  exigit.  Lndfe 
Paler,  quoniam  Deos  est,  omnipotentiam  habci,  bo- 
nitalem  habct,  aliaquc  quam  plurima ;  Filius  autem, 
atque  Spiritus  sanctus,  quoniam  et  ipsi  Deus,  et  no» 
alius,  scd  omnino  ideiu,  habent  omnipotentiaro,  h>- 

D  bunt  bonitatem ,  et  noii  aliam  atque  aliam,  sed  oin- 
nino  eamdem  :  itn  quoque  quoniam  est  persona  di- 
siincta,  qu;cdam  et  alia  habet  quam  Filius  atq^e 
Spiritus  sanctus :  Pater  euim  ex  personae  dist  n- 
ctione,  Filium  habet,  ingeniius  cst,  principiiini  esl. 
principip  caret.  Quod  Paler  est ,  exigit  Filiom  ha- 
bcre.  Quod  ingenitus  est,  exigit  Patrcm  non  habero. 
Spiritus  sanctus  tamcn  Patre  caret,  et  ingenitns  D«m 
est,  quoniam  id  solius  Patris  nomen  est.  Cum  aii* 
tcm  principium  dico,  neque  quod  Filium  habest, 
neque  quod  Patre  careat  designo ;  verum  qnod  sit 
qui  ab  eo  proccdat.  Constat  autero  quod  Patri  mi- 
nime  convenit  principium,  ideo  quod  Deus  est,  qoia 

(^l)  Mngist.  1,  dist.  10-44,  29. 

{l-l)  Uichard.  a  S.  Vi(t.  1.  v,  deXrinit.,  c.  t5. 


u% 


SENTENTUR13M  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  f. 


m 


Sfiritvs  sancttts  quoque  ipse  est  Deus»  principium-  A  que  Filius  et  Spiritus  sanctus  procedentes  duosint. 


que  non  est.  Quare  quod  principium  est,  ex  aliqua 
distinctione  personae  est :  ut  autem  distinctio  fiat 
(  siquidem  ex  ea  communio  nulla  est )  aliter  Pa- 
ter,  aliter  Fiiius  principium  est.  Pater  namque ,  ct 
Filii,  et  Spiritus  sancti  principium  est ,  Filius  vero 
solius  Spiritus  sancti :  scd  aliter  Filii,  aliter  Spi- 
ritus  sancti  principiuni  esl  Pater  :  Filii,  ut  a  se  nati, 
Spiritus  sancti,  ut  a  se  procedentis.  Pater  autem  et 
Filius  uno  eodemque  m<)do,  uterque  Spiritus  sancti 
principium  esse  videtur,  quemadmodum  39  ^P^" 
ritus  ipse  indifTerenter  ab  ulroque  procedere  vide- 
tur.  Num  ergo  quoniam  sicut  Pater  et  Filius ,  uno 
eodemque  modo  uterque  omnipotens  est ,  imo  non 
duo  omnipotentes  sed  unus  est ;  ita  quoque  quoniam 
uterque  Spiritus  sancti  uno  eodemque  modo  princi-  B  ter  ilie  ex  utroque  ?  Video  gemellos  uno  eodemque 


non  unus  ?  Utique  sicut  Pater,  ita  Filius  principium 
est ;  sed  cum  Pater  sit  duorum  principium ,  Filius 
est  unius  principium.  Item  Pater  est  principium 
Filii  ut  Filii ;  Filius  autem  Spiritus  sancti ,  non 
utique  ut  Filii ,  atque  ideo  fortasse  aliter  bic  quam 
ille  principium  est ,  idcirco  principia  duo. 

Sed  lieet  ulerque  eodem  modo  Spiritus  sancti 
principium  esse  videatur,  nihilominus  tamen  duo 
principia  Spiritus  sancti  esse  possunt ;  sic  gemelii 
( magna  parvis  conferre  si  qua  ratione  licet )  soro- 
ris  suae  fratres  eodem  sunt  modo,  et  tanien  ejus 
duo  sunt  fratres.  Filius  est  ex  Patre ,  Spiritus  san- 
ctus  ex  utroque  :  et  cum  sit  alius  Filius ,  et  aliut 
Spiritus  sanctus ,  num  aliter  est  bic  ex  Paire ,  ali- 


pium  est,  ideo  non  duo  principia  sunt  Spiritus  san- 
ctl,  sed  unum  ?  Sed  unam  et  eamdem  constat  esse 
omnipotentiam,  sicut  et  divinitatem  duorum ;  atque 
ideo  recte  dico  Vnus  est  omnipotens,  sicut  xternus 
Deus. 

Relatio  autem  tametsi  similis ,  non  una  fortasse 
est  ea  qux  inter  Patrem  et  Spiritum ,  et  illa  quse 
inter  Patrem  ac  Filium ,  et  eumdem  Spiritum  san- 
ctHm ;  aut  si  est ,  non  jam  fortasse  duo ,  Pater  et 
Fiiius  Spiritus  sancti  principia  sunt,  sed  unum ,  ut 
jam  dici  possit ,  quod  sicut  sunt  quaedam  communia 
tribus ,  ita  quoque  alia  sunt  vere  communia  duo- 
blis  :  quorum  pars  difierenter  inest ,  ut  processio 
Filio  atque  Spiritui  sancto  ;  aut  principium  quoquo 
modo  habitum,  Filio  atque  Patri.  Pars  autem  (mo- 
re  tribus  communium)  uno  et  indifierenti  modo  ha- 
betur,  ut  principium  in  Patre  et  Filio  respectu  Spi- 
ritus  sancti ;  atque  ideo,  sicut  tres  sunt  unus  Deus, 
et  unus  omnipotens ,  ita  duo  sunt  unum  princi- 
l»ium.  Et  item  duo ,  procedens  unus  est ;  quod  non 
adeo  credibile  videtur.  Convenit  enim  ut  personae 
sint  unum  in  omni  eo  quod  ex  natura  divinitatis 
suscipiunt,  et  non  sint  unum  in  eo  quod  ex  natura 
distinctionis  assumont.  Nam  divinitas  exigit  singu- 
laritatem  ;  distinctio  autem  desiderat  pluraiitatem. 
Personae  ex  divinitate  habent  muUa ,  et  tamen  ex 
multis  raultae  non  sunt :  sunt  quidem  tres ;  verum 
aliunde.  Nam  ex  mullis  illis  non  sunt  nisi  unus 
Dens.  Si  enim  distinctiones  pcrsonarum  non  es- 
sent,  cum  modo  propter  eas  tres  sint,  tunc  unus 
solus  in  multis  maneret.  Et  quoniam  is  omnipo- 
tcns,  is  bonus,  is  sapiens,  atque  immensus,  idem 
ntiqoe  plura  hxc  essct,  quoniam  plurima  hujus- 
modi  hal>er6t ;  iion  tamen  plures,  quoniam  ipse 
unus  solus  esset.  Sic  omnia  Caesar  erat ,  unus  ta- 
men  solummodo  existebat.  Quod  si  sancta  Trinitas, 
tametsi  quamplurima  suse  hibeat  insignia  substan- 
tia> ,  nihilominus  tamcn  in  omnibus  iilis  quia  una 
ost  substantia,  una  quoque  est  natura;  cur  non 
duae  personoe ,  licet  illis  una  concedatur  personalis 
convenire  proprietas,  attamen  quia  ad  distinctionem 
pertinet,  potius  in  ea  sunt  duse  quani  una ,  ut  Pater 
ct  Filius  nor\  unum  principium  sint  sed  duo,  item- 


modo  ex  Patre  suo  esse ,  nihilominus  tamen  a  so 
distare.  Quod  si ,  quemadmodum  Spiritus  sanctus 
uno  eodemque  modo  videtur  esse  ex  Patre  et  Filio ; 
ita  quoque  et  Filius,  non  alio ,  sed  eo  ipso  modo 
est  ex  Patre  ( si  tamen  unus  modus  potest  esse  ejus, 
qui  generando,  et  illius  qui  aliter  est  ex  principio 
suo )  nihilominus  tamen  Filios  atque  Spiritus  san- 
ctus  vere  duo  sunt ,  duo  quoque  procedentes  esse 
possnnt ;  sicut  apud  nos  plura  ssepe  ex  uno ,  aut 
pluribus  principiis  similiier  procedunt ,  et  tamen 
non  unum,  sed  plura  procedentia  sunt,  et  a  so 
certa  ratione  distincta. 
Sin  autem  aliter  et  aliter  ( ut  credibilius  fortasse 

p  videtur )  Filius  est  ex  Patre ,  Spiritus  ex  utroque  ; 
jam  inter  duos  manifestior  apparet  distinctio,  et  sua 
uiriusque  distinctius  cemenda  40  videtur  proces- 
sio.  Sic  quoque  Pater  atque  Fiiius,  si  uterque  uno 
solum  modo  principium  esse  concedatur ;  in  per- 
sona  tamen  a  se  differre  nullatenus  negentur,  duo- 
que  principia  sic  quoque  esse  posse  d'>cantur,  sicut 
apud  nos  sunt  quaedam  a  se  diversa ,  et  principia 
soparata,  quamvis  a  se  diversa  non  diverse  pro- 
ducant. 

Sin  autem  Pater  et  aliter  quam  Filius ,  quod  ve- 
rius  putatur,  in  natura  principii  se  habet ;  quanto 
magis  aliud  hic ,  aliud  ille ,  si  ila  est  ut  videtur, 
pnncipiam  esse  debet?  Si  enim  (quod  esse  non 
potest )  divinitatis  unitas  abscederet ,  personarum- 

D  que  Trinitas  remaneret,  personae  quoniam  jam 
non  essent  unus  Deus ,  utique  nec  unus  omnipo- 
tens,  nec  essent  unus  omnisciens ,  nec  in  caeteris 
convenirent  unitate ,  quam  substantiae  singularitas 
dissipata  secum  absque  dubio  dissiparet :  nihilo- 
roinos  tamen  personae  id  totum  tunc  essent  quid- 
quid  modo  sunt  ex  natura  pluralitatis.  Unde  patet 
quod  Pnler  et  Filins  duo  tunc  principia ;  itemque 
Filius  atque  Spiritus  sanctus  duo  procedentes  fo- 
rent,  quoniam  tunc  nihil  esse  unum  possent.  Nunc 
autem  salva  divinitatis  singularitate,  salva  item  per- 
sonarum  pluralitate,  cur  non  uterque  jus  suum  ser- 
vet  integrum ,  ut  person»  sicut  sunt  ex  natura  sin- 
gularitatis  quid  unum,  v.  g.  unns  Deus,  unus  Om- 
nipotens;  ita  sint  quoqueex  distinctione  pluralitatit 


<S7 


ROBERTl  PULLl  S.  R.  E.  CARDINALIS 


m 


plures,  ul  persons  tres,  principia  duo,  proceden-  A  est  Filius ,  quomodo  ergo  quidquid  est  Pater^ctt 


tes  et  duo,  nisi  forte  arbitretur  quis  principium 
atque  processum  proppia  professione  singulariiati 
dicata.  Quod  plane  falsum  patet ;  nam,  si  in  divi- 
nitate  una ,  una  quoque  foret  persona ,  utique  prin- 
cipio  atque  processui,  quorum  utriusque  natura 
duorum  ad  minus  pluralitatem  exposcit ,  nulius  ibi 
posset  esse  locus. 

CAPUT  vn. 

De  missione  Fatris,  et  Filii ,  et  Spiritus  sancti. 

(23)  Mittit  autem  Pater,  mittit  et  Filius  ;  sed  Pa- 
ter  Filium  atque  Spiritum  sanctum ;  Filius  aulem 
solummodo  Spiriium  sanctum.  Ecoutra  autem  mis- 


Fiiius  ?  Sed  ex  divinilate  sua  quidquid  est  Pjiter, 
est  quoque  Filius ;  in  persoua  vero  sua,  aliquidest 
Pater,  quod  non  est  Filius.  Pater  enim  sicut  piun 
est  communiter  cum  Filio,  ita  quoque  plura  est  per 
se  absque  Filio.  Fn  illis,  quidquid  esl  Pateretfi- 
Uus;  in  islis  non  quidquid  est  Pater  est  Filius ;  uiide 
patet  locutionem  hanc:  Quidquid  est  PaterestFUhu, 
falsam  esse  sub  sensus  sui  amplitudine ;  posse  au- 
tem  veram  esse  ex  restrictione. 

Nisi  quis  aculius  asserat  hujusmodi  iocutiones 
recipiendas  esse  :  Pater  est  a/iV/ut»  qui  non  ei(  Fi- 
lius;  non  autem,  est  aliquid  quod  non  est  FWtu. 
Pater  est  alius  quam  Filius,  noa  autem  aliud.  Pater 
item  non  est  is  aut  ille  qui  Filius,  et  est  id  aut  Ubd 


tus  est  Filius,  missus  quoque  Spirilus  sanctus  ; 

sed  Filius  a  Patre,  Spiritus  sanctus  ab  utroque.  _  ---••■  •"'•^^«^  •-"-••"- h"*- "•"«>^»^j»«- -«»•«• 
,,   .   ,.         ^         '    /  ...  ^      B  quod  Fihus.  Pater  demum  fortasse  talis  qui  diccB- 

Unde  liquet  Patrem  mittere ,  Spirilumque  sanclum 

mitti,  Filium  autem  solum,  utrumque  suscipere. 
Quemadmodum  ergo  se  habent  ii  tres  circa  princi* 
pium  atque  processum  aeternaltter ,  ita  quoque  se 


habent  in  missione  temporaliter. 

Sed  quid  est  Filium  atque  Spiritum  missos  esse , 
nisi  invisibilem  naturam  visibiii  eflectu  apparere? 
Quid  est  item  quod  Pater  utrumque  misit,  Filius 
vero  allerum  ;  nisi  quod  nutu  Patris  ilemque  Filii 
missio  celebrata  est  ?  Sed  sic  tota  Trinitas  Filium 
mlsit  ac  Spiritum  ,  quia  nutu  toiius  Trinitatis 
missio  facta  est.  Quod  nonnullis  placet ,  sed  locutio 
variatur,  ut  personae  dintinguantur.  Quia  igitur  Fi- 
lium  sive  Spiritum  sanctum  a  se,  autFilium  a  Spi- 
ritu  raitti,  minus  convenienter  dictum  videtur,  dici  c  quisquinon  eslFirius-Paler  juxlanaturani 


poterit,  utique  nec  absurde  inteiligi,  aller  mitti  ab 
altero,  procedens  a  principio  suo.  U  ergo  solus  mit- 
titur,  qui  suae  praesentiaB  qualibet  manifestatione 
apparens  ab  alio  est,  cujus  nutu  hominibus  mon- 
stratur.  Dicit  autem  Dominus  Jesus  in  Isaia:  Et 
nunc  Dominu^  Deus  misit  me  et  Spiritus  ejus  ( Isa. 
XLVI11,  16).  Quid  est  Pater  misit,  nisi  incarnari 
consiituit? et  quid  est  a  Spiritu  missus,  nisi  de  Spi- 
ritu  sancto  conceptus  ?  humaniias  suscepta ,  merito 
dicetur  a  Spiritu  quoque  missa,  sicut  doctor  bonus 
a  Deo  conGrmatur  missus. 

CAPUT  YIU. 

AUus  est  Pater  quam  Filius^  non  aliua^  et  simitia. 


dus  est,  qui  non  est  Filius,  et  non  tale  quid  qnod 
non  est  Filius ;  ut  masculinum  genus  insinuet  di- 
stinctionem  personae ,  neulrum  vero  unitatem  sub- 
stantiae. 

Non  tamen  ita  est  ubique ;  unde :  Et  in  hac  rrm* 
tate  niliil  prius  aut  posteriuSf  etc.  Pater  est  prina- 
pium  sine  principio^  illud  non  est  Filius,  sed  alind. 
Quod  ?  Principium  de  principio  :  quid  inde  coase* 
quitur?numquod  Pater  sit  aliud,  et  aliud  Filius? 
num  quodPater  sit  tale  quid  vel  aliquid,  autillod 
quod  non  est  FiIius?Non.  Pater  enim  et  Filiussont 
unum  et  idem.  Quid  ergo?  quid  aliudestPaterquuB 
Fiiius  ?  quod  Pater  non  est  ille  qui  Filius :  qood 
item  Pater  est  aliquis,  aut  si  ita  dici  potest,  Ulis 

person 


suse  plura  est  quae  Filius  non  est.  Num  ideo  aiiquid 
est  quod  Filius  non  est?Non.  Imo  proptereaaltos 
esl  quam  Filius,  sicut  Pater  juxta  naturam  dirini- 
tatis  suae  plurima  est,  quae  eadem  et  Filins  est.  Nob 
ideo  is  ipse  est  qui  Filius  ?  Non.  Imo  propteita 
idem  est  quod  Filius.  Pater  est  aliquis,  sive  qvi- 
dam,  Pater  cst  quid<Iam  sive  aliquid  :  aliquid  quia 
Deus ;  aliquis,  quia  Persona.  Aliud  dicitur  de  Paiit 
quam  de  Filio ;  quod  si  est,  non  quidquid  dicitorde 
Patre,  dicilur  de  Filio.  Unde  consequi  videtur  quod 
Pater  dicatur  aliud  quam  Filius,  et  non  qnidqaid 
dicitur  Pater,  dicatur  et  Filius.  Verum  qnoconqiic 
modo  se  habeant  haec,  nunquam  Pater  ob  hoc  alind; 


Pater  non  est  is  qui  Filiiis.  Alia  est  enim  persona  ^  est  imo  alius  quam  Filius,  et  scmper  quidquid  e$i 


Patris,  alia  Filii  (24).  Verum  id  esl  Pater  quod  Fi- 
lius ;  quoniam  ambo  unus  Deus  :  Paler  enim  est 
Deus,  Pater  omnipotens,  sapiens,  bonus,  haec  atque 
plura  alia  :  omnia  eadem  est  Filius ;  unde  Dominus 
in  Evangelio :  Omnia  qutvcunque  habet  Pater,  mea 
sunt  (Joan.  xvi,  15),  quod  ut  expositio  iliius  loci 
exigit,  de  his  41  ^i^^i^»  Qtiae  ad  ipsam  perlinent  di- 
vinitatem  Patris,  in  quibus  ille  xqualis  est,  omnia 
quae  habet  habendo.  Quidquid  ergo  est  Pater,  est  et 
FilittS  ,  unde  ait :  Ego  et  Pater  unum  sumus  (25). 
SedPater  est  genitor;  et  boc  aliud,  ingenitus;et 
^oc  terlium  principium  sine  principio,  nihil  horum 

(25)  Magister,  i ,  dist.  16,  17. 
(2i)  Mag.  I,  d.  24,  §  9  et  se<iq. 


Pater,  non  qui  est  Paler,  est  Filius. 

Nonne  autem  unaquaeque  res  id  est,  quod  ea  ren 
dicitur,  ergone  si  Paler  vere  aliud  dicitur  qQam  Fi- 
lius,  nonne  idem  estqiiod  dicitur,  ac  |ier  hocaiiihi 
est  quam  Filius  ?  Pater  dicitur  genitor  Filii ;  Filics 
auiemgenitus  aPalre;  et  utrumque  vere,  Aiiodesl 
plane  esse  genitorem,  ilemque  genitum ;  undc  ri- 
detur  Pater  aliud  dici  quam  Filius.  Nisi  acuiios  sit 
intelligendum,  quia  aliud  dicitur  de  Patre  qoafli  dt 
Filio,  aut  quia  aliud  est  esse  genitorem,  quodPatff 
dicilur,  quani  esse  genitum,quodFiIiusinteIligitur. 
Sicut  e  contra  cum  et  de  interiori  hominealioddica' 

(25)  Glosga  ordinaria,  ibid. 


€80 


SE.NTEMIARLM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I. 


^90 


tur  quam  de  exteriorl,  non  tamen  ideo  alius  di(  ilur  A  dorus  (27) :  In  mundo  Mf,  lerf  non  incluius,  extra 


quam  exterior,  sedaliud.  Nam  anima  rationalU  et 
earo  unu$  e$t  homo,  lamen  alind  cst  haic  quam  iila. 
Quoquo  autem  modo  quis  quid  dicatur,  aut  quid  de 
quo,  nunquam  tamen  Palerest  aliud  propterea  quam 
Filius,  sed  alius  nonnunquam.  lilud  autem  aliud 
quod  de  Patre  enunliatur  et  non  de  Filio,  utique 
Paler  esl,  et  dicitur ;  Filius  vero  non  cst,  ncc  dici- 
tur :  non  tamen  ideo  aliud  est,  aut  dicitur  Pater, 
quam  Fillus.  Aliud  est  onmipotentem  esse,  aliud 
omniscientem,  atque  ideo  aiiud  et  aliud  de  Deo 
dicitur,cum  omnipotcns  aut  omniscienscnuntialur, 
Nulla  lanien  ratione  aliiid  est  aut  dicilur  Dcus  om- 
iiipotens,  quam  omnisciens. 
Iteni  aliud  est  districtio,  aliud  misericordia  :  et 


mundum,  $ed  non  exclu$u$.  Si  igitur  quia  parlibus 
caret  essentiae,  amplitudinem  ignorantes,  mundum 
replere  negamus,  simplicem  locum,  simplicem  quippe 
Domiiium  obtinere  asscramus. 

Sed  brevi  babitaculo  magnum  habitatorem  coar- 
ctabimus ;  quia  licet  partes  non  habeat ,  Magnu$ 
Dominu$  et  laudabilis  ninm^  et  magnitudini$  eju$ 
non  e$t  fini$  (P$aL  cxliv,  5).  Nec  egetloco  post- 
quam  factus  est,  quo  non  eguit  antequam  fieret. 
CAPUT  X. 
In  corpore  anima  ubique  e$t  tota, 

Sicut  imago  Dei,  anima,  in  minori  mundo  eor- 
pore  suo,  ubique  est  tota.  Aut  enim  simplex  csi 
anima,  aut  composita ;  si  composita,  aut  pluribus 


ruin  proprie  hac  convenial  Salvalori,  illa  judici ;  B  quam  corpus,  aut  paucioribus,  aut  totidem  parti- 


judci  tamen  et  is,  et  id  est,  et  dicitur,  qui  et 
quod  Salvator  est,  cl  dicitur,  et  non  alius  aut 
aliud. 

42  Sancla  Trinitas  ait :  Faciamu$  hominem  ad 
imaginem  et  $imiUtudinem  no$tram  (Gen.  i,  2G) ; 
recleei^o  diciturquod  ii  trcs  hominem,  imotolum 
mundum  rcccrint.  Lnde  consequi  videtur,  eosdem 
tres  euindem  niundum  aliquando  fiiissc  faciciites, 
qucni  si  quando  facientcs  fuerunt,  quot  tunc  fa- 
cieutcs  cxsiitcriint?Num  juxta  pUiralem  numeri  na- 
luram  piurcs?  ct  qiiot  nisi  tres  ?  sed  si  ires  creantes 
ant  racicntcs  orbcm,  quoniodo  Unus  factor  aut 
Creator  orbis  ?  Quarc  duni  illi  trcs  mundtim  fece- 
runt,  unus  facieiis  inunduni  ex  una  operatione  ex- 
stitcrit?  sic  idcni  tres  utiiiuc  cxistunt,  regnant, 
quod  bonum  est  volunt ;  et  taincn  proptcr  unam 
existentix  essentiam,  unus  est  existciis,  unus  iiidi- 
viso  impcrio  regnans,  unus  la  una  voluntatis  immii- 
labilitate  volcns.  Si  qua  tamon  ralione,  si  qua  au- 
cloritale  tres  regnantes,  tres  crcantes,  ob  persona- 
rum  pluralitatem  dicere  cogimur,  nullatenus  tamen 
trcsreges,  tres  creatores,  quod  unitas  substantise 
prohibet,  mentiamur. 

CAPUT  IX. 
Deu$  ubique  e$t  e$$entialiler. 

Ubi  est  Dominus?  an  secundum  litteram:  In 
calo$ede$  eju$?  (P$al.  x,4.)  An  secundum  scnten- 
tiam :  Spiritu$  Domini  replevit  orbem  terrarum?(Sap. 


biis;  sed  ad  quid  pluribus?  ad  quidpauciuribu»? 
polius  totidem  partibiis  videtur  constare.  Quare? 
ut  singulas  partcs  corporis  singulsc  obtineaut  spi- 
ritus  ;  alioqiiin  undc  perspicacitas  sentiendi  ?  unde 
assiduitas  crescendi  ?  unde  tandein  integritas  per- 
sevcj*andi  ?  quae  nec  nisi  cum  ea  esse  possunt,  nec 
ip^se  nisi  cum  eis  cst  in  membris,  nisi  violen- 
tia  tivbaverit  accidentalis  :  unde  quia  ut  dece- 
dentem  prosequuntur  ,  se  ejus  pedissequas  non 
diflitentur. 

Sed  si  ila  est,  dum  crescit  corpus,  crescit  et  spi- 
ritus ,  dum  mutilatur  corpus,  curtatur  et  spiritus ; 
corpus  in  frusta  secatur,  ct  jani  non  est  corpus;  cum 
corpore  secatur  anima,  nec  jam  est  anima,  sed  par- 
ticirfa :  quod  it-a  esse  convincitur ,  dum  animalis 
partes  a  se  per  scctioncni  discretae  dissilire  cernun- 
tur.  Nam  corpus  exanime  jacet  iinmobile  ,  perit 
igitur  aniina,  remanct  ejus  particula.  Quamobrem 
Scriptura  veritatts,  rea  arguitur  falsitatis,  dum 
reipsa  mortalcm  spiritum,  praedicat  immorlalem. 
Item,  si  singulae  partes  anima^  singulas  comitantur 
in  corpore,  ita  ut  et  pars  parti,  et  totum  toti  ad- 
aequetur  (ut  enim  quantitas  corporis  aninietur,  quan- 
titas  anirnx  requiritur)  constat,quodqualis  in  corpore 
partium  conjunctio  43  praecedit,  talis  et  in  Spiritu 
succedit:  habct  crgo  suum  Spirituscaput,  suaque  reli- 
qua  membra:  nonne  ergo  in  singulisbinasunt  capita, 
ut  sint  bicipitcs ;  quatuor  pedcs,  ut  sint  quadrupe- 


I,  7.)  Quia  Replebitur  maje$tale  eju$  omni$  terra  Ddes;  qua^que  membra  duplicia,  ut  sint  multiplices  ? 


{P$aL  Lxxi,  19).Dicenle  Propheta  ad  ipsum  :  Si 
ascendero  in  ccelum,  tu  illic  e$ ;  $i  de$cendero  In  in^ 
femum^ade$  (Psa/.cxxxviii,8)  \^%).  Ut  non  sitlocus 
libi  non  sit  Deus,  non  solum  potcnlialiter,  sedet 
esscntialiter ;  non  per  partes  divisus,  sed  ubique 
iotus ;  non  in  puro  puritatem,  non  in  sordido  sor- 
dein  contrabens. 

Sed  nonne  Spiritu$  effugiet  fictum  f  (Sap.  i,  5^ 
In  ficto  quidem  est  per  substantiam,  at  non  est  per 
inhahitaTktem  gratiam.  Nam  si  Deum  ponam  alicubi, 
tit  non  sit  alibi,  videbitur  inclusus  loco,  et  circuin- 
scriptus,  et  contra  Prophetam :  Magnitudini$  eju$ 
fton  e$tfini$(P$al.  cxliv,  5).  Cum  de  eo  dicatlsi- 

(26)  Magister  Sent.  i,  d.  37,  §  1, 


Sed  cur  non  sicut  in  integro  videtur,  nec  in  con- 
scisso  reperttur?  Cur,  inquam,  Spiritus  est  invisi- 
bilis,  cur  incorporeus?  nam  qualitcr  incorporeus 
spiritus  incorporeis  partibus  distendatur ,  non- 
dum  videmus  :  simplicem  ergo  interim  asseremus, 
id  enim  et  rationi  est  coiigruura,  et  auctoritati 
amicum. 

Si  vero  simplex  est,  dum  in  corpore  est,  aut  Ita 
est  in  ipso,  ut  vinum  in  dolio,  scilicet  ut  in  nulia 
ejus  parte  sit,  aut  ita,  ut  omnrbus  seu  pluribus,  sive 
soli  insit  parti :  et  illa  erit  aut  dividua,  aut  indivi- 
dua ;  sed  si  dividuae  parti  hinc  inde  hxret,  cur  non 
ei  dividuo  toti  undique  adhsereret?  Quod  enim  res 

(37)  Lib.  I  Sent.  cap.  2,  sent.  3. 


m  ROBERTl  PULLI  S 

timplex  ec  indivisibilis,  rem  muitipiicem  et  secabi- 
lem»  6ive  magDsm,  sive  parvam  inhabitet  totam, 
non  habet  ratio  cur  neget  in  majori,  si  non  negat 
in  minori.  Si  autem  anima  human»  machinas  regi- 
na,  regiae  excellentiae  decreta  subditis  maudatura, 
tuse  non  immemor  simplicitatis  simplex  sibi  solium 
elegit;  quomodo,  si  ipsa  non  est  in  reliquis  regni 
partibus,  quse  flunt,  sentire  potest  ?  Quomodo  eis- 
dem  crementum,  et  in  cremento  statum  submini- 
fitrare  vaiet?  Ubi  enim  vita  neci  cedit,  et  hanc 
abesse  nemo  nescit.  Quare?  Quia  iila  totius  vegeta- 
bilitatis  administratrix  desit :  quod  si  iliud  insigne 
regium  aliqua  (ut  fit)  violentia  concussum  corrue- 
rit,  suo  reguatrix  solio  humi  dejecio,  utrumne 
exsulabit?  alteram  enim  in  regno  sedem  non  ha- 
buit:  vel  si  habuit,  habueril  et  teriiam,  eadem  ra- 
tione  et  quartam.  Aut  igitur  sicut  homo  per  hu- 
mum,  ita  anima  per  hominem  de  ioco  in  locum 
movetur,  aut  si  tantummodo  unam  et  iiiam  indivi- 
duam  habuerit  mansionem,  si  contingat  ut  homo 
careat  ilia,  carebit  simul  et  anima  :  nam  homo  de^ 
•inet  esse  homo. 

Sed,  sicut  homipis  omnia,  aetatum  successione 
usque  ad  virum  accrescunt ;.  ita  viro  vergente  ad 
tenium,  decrescunt,  et  ita  crebris  in  aegrotando  ex- 
halationibus  homo  et  extra  et  intra  ubique  attenua- 
tur,  ut  dum  convalescit  accumulatur. 

Au  dicetur  aliquam  in  toto  particulam  habere 
anima  immobiiem?  Sed  quis  hoc  novit?  Quam  ergo 
ttabilem  in  homine  anima  habebit  sedem ;  si  vero 
io  homine  anima  non  unam,  sed  plures  inbabitat 
partes,  cur  non  et  omnes  ?  cum  sicut  his  eam  per 
•ensum  inesse  convincimus,  sic  iliam  per  cremea- 
tum  sive  integritalem  eamdem  adfore  probare  de- 
l)eamus.  Contingit  et  ut  ubi  anima  prius  fuerat  ad 
•entiendum,  non  sit  postea,  sed  solum  ad  perma- 
nendum,  ut  in  illis  quorum  unum  membrum,  adhuc 
Tiventibus  caeteris,  prsemoritur.  Inde  enim  omnino 
abit,  et  si  non  mox  patentem,  attamen  corruptio- 
nem  post  se  derelinquit :  nam  quasi  prsesagium  fa- 
ciunt  futurae  dissolutionis  membra  jam  extanguia, 
ac  per  hoc  quodammodo  marcentia. 

Quod  autem  anima  sit  in  homine  ut  liquor  in  va- 
te,  quomodo  intelligetur,  nisi  aliqua  ejus  in  vacui- 
tate  cogltetur?  Sed  si  ventri  inclusa  tenetur,  vir 
potius  praegnans  quam  animatus  videbitur;  si  in 
ore  est,  verendum  ne  cum  sputo  excutiatur,  et  ubi- 
cunque  taliter  fuerit,  violentiam  exciusionis  sperare 
debebit,  hujusmodi  enim  deiirameula  jucundius  csl, 
quasi  sub  cachinno  deridere,  quam  acumine  ratio- 
nis  inveutum  directo  confodere.  Tum  sicut  praedi- 
ctum  est,  unde  aberit,  ibi  vires  exercebil;  forsan  ut 
sagittarius  procul  agens  instrumentis. 

Dicet  aliquis  :  Spiritut  ita  est  in  corpstey  ut  sensi" 
bilitas  et  rationalitai  m  homine,  queSy  ut  aiunL,  ita 
sunt  in  totOy  ut  nequaquam  reperiantur  in  parte.  Sed 
ntcunque  sit  de  accidenti,  qualiter  substantia  erit 


.  R.  E.  CARDINALIS  6» 

A  alicubi  ut  ipsa  uusquam  sit  Ibi?  qualiter,  iAqu&m, 
frigus  in  capite,  caiorem  sentiat  in  pede,  uisi  sit  in 
ulroque?  Sed  et  alia  jam  dicta  huic  loco  adversdQ- 
tur.  Nullus  ergo  in  carne  erit  locus,  ubi  non  bit  car- 
nis  spiritus,  et  qui^  ipse  est  individuus,  ubicuoque 
est,  est  totus. 

Sed  quomodo  una  indivisibilis  substantia,  44  ^ 
a  se  distincta  oeoupabit  loca?  An  sicut  ipse,  cujus 
imago  est,  Deus?  Utrumque  miror.  Truncatur  ma- 
nus,  nonne  cum  in  ea  sit  totus,  cum  ea  recedit  et 
spiritus  ?  Non.  Quis  enim  recedit,  nisi  locum  loco 
mutaverit  ?  Nam  qui  omnino  locum  deserit,  nec  al- 
terum  resumit,  potius  perit  quam  recedit.  Sic  con- 
Irarium  altero  superveniente,  deficit  potius  quam 
fugit.  Spiritus  quidem  rescissa  manu  exit,  sed  nu- 

B  squam  abit,  quia  nova  sede  (48)  non  ingressa  aele- 
ris  omnibus  in  membris,  ut  prius  inest.  Ita  igitur 
decrescenle  homine  ab  eo  quod  tollitur,  egredilur, 
nec  aliquo  ingreditur ;  sicut  dum  crescit,  id  quod 
adjungitur  ingreditur,  nec  alicunde  egreditur. 

Sed  cum  vivens  per  partes  dissipatur,  partes  ip« 
saltitare  cernuntur.  Si  anima  deest ,  motus  unde 
adest?  an  quia  anima  recenter  inde  abiit,  ipsum 
post  se  derelinquil?  Sed  si,  dum  adfuit,  quietem  de- 
dit,  cum  defuit,  quomodo  commovit?  Nonne  potius 
cum  anima  est  agile^  sine  ea  jacet  animal  immo- 
bile?  ulrumne  post  animse  expulsionem  pauiisper 
remanet  vita,  propter  violentiam  turbata,  et  turbaus 
membra  ? 

^  Sed  si  ita  est,  nonne  in  cadavere  propter  motum 
est  vita,  propter  animae  discessum  est  mors,  ut  si- 
mul  idem  duo  contraria  informent.  Saepe  enim  ti- 
demus  post  a  pecore  direpta  tergora,  hinc  inde  par- 
ticulas  dissilire;  est  ergo  anima  in  ipsis  ut  vivant; 
vivunt  autem,  aliunde  enim  non  esl  impulsus  ut  se 
moveant.  Caedatur  animal  ut  anguillain  multaspar- 
tes;  angelica  agilitate  (ut  Habacuc  in  Babylonem) 
deportetur  per  orbis  climata,  tanto  intenfallo  dis- 
junctae,  haud  secus  ac  coujunctae,  dissultu  animx 
praesentiam  evincent.  Erit  igitur  anima  non  per 
partes,  quibus  caret,  divisa,  sed  eodem  lempore  tou 
in  oriente  et  occideute,  ab  aquilone  et  mari.  Quod 
ergo  non  habet  ex  se,  totum  mundum  occupai  a 
carne;  totumne  mundum,  an  solum  corpus  suuwT 

D  Corpus  comitatur  sive  coarclatum  sive  dilatalum : 
cum  igitur  subita  molis  ruina  homo,  ut  fit,  obruendo 
comminuitur,  aut  in  ictu  oculi  a  singulis  minutiis 
anima  separatur,  quia  in  ictu  oculi  corpus  ipsnm 
frustatim  dissipatur ;  aut  mirabimur  impetum  abeun- 
tis,  cum  morientiura  membris  astricta  vix  eluctando 
absoivatur  :  et  mirabimur,  ut  diximus,  unde  con- 
scissis  motus,  aut  singulis  infusa  prosequclur  ctdi?- 
juncta,  invehens  admirationcm,  quod  a  se  tol  taa- 
tisque  intervallis  divisa,  iudivisa  simul .  occopet 
anima,  nec  tamen  media  complens  spatia. 

Videmus  homunciones  et  mediocres,  viderous  ei 
gigantesiquid  si  adhuc  distendalur  corpus  secun- 


(i^)  Melius  $ic;  quia  novam  sedem  non  ingresaus,  etc 


Wi 


SENTENTLiUUM  LlBRl  OCTO.  ~  LIB.  L 


m 


dum  quod  dilalatur  mundus  (qui  enim  minus,  pote-  A  jus  quara  illius,  id  est,  sicut  magis  est  bonus,  ita 


rit  facere  et  majus)  nunquid  sicut  Greator,  ita  crea^ 

tus  spiritus  a  Deo  Greatori  assimilatus,  mundanam 

fabricam  suo  ambitu  continebit?  An  potius  sicut 

examinator  Deus  bumanae  crementi  metas  indidit 

uaturae,  citra  quas  resistere  non  liceat,  ita  terminos 

fixit,  quos  excedere  nefas  sit? 

GAPLT  XI. 

De  dilectione  Dei,  et  odto, 

(29)  Deus  aihil  horum  odit  qux  fecit :  si  enim 

odisset,  quis  omnipotentis  odium  sustineret?  aut 

quid  ejus  voluntali  rcsistere  valerel?  (Sap.  x,  25.) 

Y  lane  ergo  periret ,  si  quid  odisset :  quem  enim 

alium  digne  haberet  effeclum  Gunctipotentis  odium? 

Si  ergo  nihii  odit  quae  feeil,  nunquid  nec  diligit?  At 


magis  diiigit.  Quis  enim  negaret  factorera  factura 
meliorem?  quid  enim  si  explicare  nequimus,  et  et- 
pedire  quae  scntimus,  num  ideo  fldei  nostrae,  incon-* 
cinna,  nova,  inusitata  praecipitabimus  ?  cum  ex 
parte  nunc  cognoscamus,  cum  per  speculum  in 
aenigmate  videamus  (ICor.  xiii,  12),  cum  melius  sit 
pie  ignorare,  quam  stuUe  defuiire,  curo,  inquain, 
Fides  non  habeat  meritum,  cui  humana  ratio  prcebet 
expenmentum  (50).  Fides  enim  juxta  Aposlolum, 
est  Sperandarum  subitanlia  rerum,  argumentum 
non  apparentium  (Hebr,  xi,  1). 

An  non  possunt  apud  Deum  secretiora  esse, 
quam  noster  intuitus  valeat  penetrare  ?  homo  non- 
dum  novit  terrena,  et  jam  comprehendet  coelestia  ? 


Indicium  diligenlis,  vel  perseverantia  est  existeutis.  ^  anima  nondum  novit  se,  et  eum  cujus  ad  imaginem 
Ergo  quod  fecit,  non  solum  non  odit,  sed  et  dili-     facia  est,  agnoscit? 


git? 

Gonversum  itaque  et  subversum  tam  hominem  quam 
angeium  diligit.  Sed  aut  pariliter  aut  dispariliter :  si 
ilispariliter,  magisbonum,  minusmalum  :  nam  e  con- 
verso  dicere  nimium  disconvenit.  Amat  ergo  Deus  nia. 
gis  et  minus ;  sed  quia  magis  et  minus  in  Deo  est,  in- 
sequalitas  ibi  et  diversitas  est :  ac  per  hoc  Deus  non 
est,  qui  sibi  iuaequalis  ct  diversus  est.  Pariliter  igi- 
tur  diligit,  quos,  ne  non  sit  Deus,  dispariliter  dili- 
gere  nequit :  unde  patet  Deum  amare  Judam,  quan- 
tum  Peirum,  inimicum  quantum  amicum,  Filii  tra- 
ditorem,  quantum  45  ipsius  confessorem;  Filii 
vili  pro  pretio  venditorem,  quantum  confessionis 
gratia  pretiosae  animae  efifusorem.  Patet,  inquam, 
quod  Deus  amat  Satanam  sui  coniemptorem,  servo- 
rum  oppressorera,  non  minus  quam  Michaelem  di- 
vinitatis  cultorem,  Ecclesiae  adjutorem.  Si  vero  Sa* 
tanam,  constat  quia  et  Filium  suum  amat  unigeni- 
tum  :  amaretne  adversarium,  et  non  consubstanlia- 
lem  Filium?  amat  igitur  Filium,  sed  non  plus  quam 
adversarium;  non  plus,  inquam,  Deum  quam  dia- 
bolum,  ne  si  plus  diiigeret,  Deus  non  esset. 

Aut  igitur  coactus  incompetenler  amat ,  coactione 
nefaria  a  dominatione,  ac  per  hoc  divinitate  desti- 
tutus ;  aut  spontaneus  amorem  male  ordiuat  in  se , 
quem  bene  ordinat  in  homine,  qui  ail  :  Ordinavit 
in  me  iharitatem  (Cant,  ii,  4);  quia  prudens  ipse  im- 
prudenteragit,duindiaboIum  sanctumque  homineni,  d  prior  vero  rara. 


Si  homo  unum  plus  habet  cordi  quam  alterum, 
qitee  mutatio  est?  non  quia  hunc  habet  chariorem  , 
ideo  in  se  suscipit  alterationem.  Quid  si  semper 
chariorem  habuit,  nonne  semper  in  intensa  chari  • 
tatequievit?  quid  \ero  hoc  ad  alterationem  perti* 
nuit,  quae  non  est  nisi  cum  ab  affectione  in  aflb- 
ctum  movetur?  manet  igitur  homo,  dum  hunc  et 
illum  et  minus  diligit;  at  Deus  non  manebit?  At  si 
quemquam  prius  minus  charum,  quis  postea  cha- 
riorem  habet,  procul  dubio  movetur,  quoniam  iii 
charitate  augmentatur.  Nunquid  similiter  et  Deus  ? 
accedunt  sani,  accedunt  saucii  oculi  ad  intuendum 
,  solcm ;  delectatur  sanus,  offenditur  saucius  oculus, 
'  diversitas  haec  solis  est,  an  potius  oculorum  ?  sol 
enim  aequaliter  utrisque  coruscat,  aequaliter  calet ; 
sed  ex  aequaliter  calente  non  aequaliter  irradiata 
calefiunt.  Quare?  quia  haec  quam  illa  calefieri  habi- 
lior  materia. 

^  Sic  Deus  in  se  unus,  immutatus  varietati  meri- 
torum  se  accommodat,  ut  amet  pium  plus  minusve» 
oderit  impium  prout  qualitas  est  vitae:  amoreni. 
maxime  contrahens  ex  suo ;  odium  autem  tantuia 
ex  alieno.  Memorat  enim  Scriptura  quod  nihrl  eo- 
rum  odit  quae  fecit  (Sap.  xi,  55) ;  non  tacens  quod 
pravos  odit,  sic  ad  ipsum  dirigens  sermonem  : 
Odi$ti  omnes  qui  operantur  iniquitatem  (P$al,  v,  6), 
Estque  haec  sententia  in    Scripturis  creberrima  y 


imo  Doroinum  et  daemonem  aequaliter  diligit.  Si 
vero  sic  est,  imprudens  et  injuslus  est ;  sed  talis 
Deus  esse  non  potest. 

Nonne  sciens  plus,  suos  docet  minus?  An,  ne 
plus  minusve  sit  penes  eum,  mentiemur,  non  plus 
scire  quam  docere?An,  ut  plus  sciat  quam  doceat, 
mentiemur  per  phis  et  minus  in  aequalem  sibi  et  a  se 
djversum  esse?  Fatebiinur  ergo  plus  scire,  cum 
suos  minus  doceat,  plus  reddere,  cum  suis  minus 
debeat.  Itaque  plus  hunc  diligere,  cum  illum  minus 
diligat.  Nec  quia  hic  plus  minusve  agit,  major  mi- 
norve  erit,  non  ob  hoc  mutatus,  sed  potius  justus  : 
nam  sicut  melior  est  quam  alius ,  ita  amantior  bu- 

(29)  Magisl.,  lib.  iii,  di&t.  52. 


Ne  ergo  sacrae  Scripturae  sacris  scriptoribus  a 
Spiritu  sancto  inspiratae,  cum  injuria  Dei  sibi  re- 
linquantur  contrariae,  alterius  alteri  contemperare 
decet  rigorem,  non  illius  quae  saepissima  repetitione 
nitet,  quse  repetitionum  varietate  quid  velit  sine 
ambiguitate  docet :  Nihil  ergo  eorum  odit  quce  feeit. 
Sed  potius  diligit  justura  quem  fecit,  et  bominein 
et  angelum.  Odit  autem  46  injustum  quem  fert 
errans  homo  et  angelus.  Injustitia  est  nihil  :  ergo 
implicans  se  injustitiae  juxta  auetoritatem  efficltur 
et  ipse  nihil  :  et  Evangelium  de  Deo  ait  :  Sine  ipso 
factum  e$t  nihit  (Joan,  i,  5).  Aut  ergo  sic  expone- 
mus  :  Nihil  eorum  odit  quce  fecit  perstaalium  ie  or— 

(50)  Gregor,,  hom.  26,  m  Execk. 


695  KOBERTI  PULLI  S. 

dine  assignato.  Aut  sic  :  id  quod  est,  nihil  odit  eo- 
rum  quse  fecit,  id  est,  inter  ea  quae  fecit.  Quippe 
cum  inter  ea  quse^fecit  existentia  nitiil  offendit,  il- 
lud  solum  tanquam  alienum  ab  amore  suo  excludit: 
nisi  si  quando  libeat  quod  ad  non  esse  desipiendo 
erravit,  ad  esse  revocare,  ut  amet  ad  seconversum, 
oderit  autem  omnino  aversum.  Argumentum  odii 
poena  est  miseri ;  quia  qui  odit  Deus  est  aeternus, 
qui  punitur  miser  est  perpetuus  :  quem  enim  a^ter- 
naliter  odit,  quia  ille  sine  fine  iniquitatem  diligit  : 
(non  enim  emendationis  gratia  ad  inferos  descen- 
dit)  sine  fine  et  punit.  Nam  hic  in  spe  venise  con- 
versionisque,  quodammodo  diligunt  conversorem  ; 
ibi  poenarum  finem  miligationemque  desperantes, 
necesse  est  juxta  naturam  afrecluum  oderint  irro- 
gantem  :  nam  si  sunt  hic  qui  oderunt,  unde  illud  : 
Superbia  eorum  qui  te  oderunt  ^  ascendit  semper 
(Psa/.Lx\iii,15),  quanto  magis  ibi :  Et  si  qui  minor 
est  in  regno  calorumj  major  [est  Joanne  {Luc,  vii, 
2X).  Nonne  e  cofitra  apud  inferos,  in  malitia  mino- 
res  excedunt  et  flagitiosos  apud  nos  morautes  ?  uti- 
que,  aut  est  verum  aut  verisimillimum. 

$i  vero,  sic  Deus  diligit  justum,  ut  oderit  in- 
Justum,  injustus  autem  nisi  ex  Deo  non  fiat  ju- 
stus  ;  quomodo  justificabit  quem  non  diligit  ?  aut 
quomodo  diligit  quem  odibilem  novit?  Diligit  pro- 
fecto  malum  :  Quoniam  ipse  prior  dilexit  nos 
{1  Joan.  IV,  10).  Alioquin  non  faceret  bonum.  Dili- 
git,  non  quia  est  maius  ille,  sed  quia  ipse  est  bo- 
kius ;  diligit  autem  malum  ut  faciat  bonum  ;  dillgil 
profecto ,  non  solummodo,  sed  ab  a^ierno.  Qii?e 
enim  ratio  ut  iniquum  amet  niodo,  non  prius;  aut 
cur  modo  et  prius,  non  autem  ullerius  ?  Nonne  Do- 
minus  Jesus  eos  qui  nondum  erant,  vei  si  erant, 
nondum  credebant ,  credituros  tamen  amabat ,  cum 
orabat  non  solum  pro  his  qui  tiinc  credebant,  sed 
et  pro  bis  qui  credituri  erant  ?  {Joan.  xvii,  20.) 

Sicut  vero  aeternaUter,  ita  sequaliter,  prius  reum, 
post  sanctum  diligere  videtur  :  amat  enim  reum  ut 
convertat,  conversum  ut  sancLjficet,  sanclidcatum 
ut  salvet :  hoc  vult  inimico,  quid  amplius  volet 
amico?  Sic  Jacob  dilexit,  Esau  autem  odio  habuit 
(Aom.  K,  15).  Utrumque  totius  massae  macula  in* 
quinatum  aequaliter ;  unum  per  misericordiam  ele- 
git ,  alterum  per  justitiam  reprobavit ,  et  quod 
utrique  debuit,  alteri  per  misericordiam  non  ex- 
solvit. 

Quid  vero  si  quem  amat  adhuc  reum,  ante  re- 
concilfotionem  morte  pneveniretur ,  non  quidem 
erit,  sed  quod  potest  fieri,  si  eveniret,  quid  contin- 
geret?  alterutrumne  necesse  foret,  aut  ut  ex  amore 
impium  coronaret,  aut  ut  ex  impietate,  sibi  cbarum 
damnaret  ?  praemortuum  utique  perderet ;  nam  non 
ita  amat  ut  in  reatu,  sed  a  reatu  absolutum  san- 
ciificet. 

Si  tamen  sic  eontingeret,  quem  nunc  amat  ut 
salvet,  non  salvaret,  quia  tunc  non  amaret,  quippe 
quem  ab  aeterno  daronationi  adjudicasset.  Gonstat 
enim  certissime  divinam  nunquam  falii  pracnotio- 


R.  E.  GARDINALiS  IM 

A  nem,  nunquam  frustrari  voluntatem.  Num  si  dilinft 
malum,  sed  futurum  bonum ;  similiter  odit  bouum. 
sed  futurum  malum,  et  in  malo  perduraturum  ?  Aji 
dicetur  lalis  nunquam  fuisse  bonus  juxla  illud :  A 
nobis  exierunt;  sedde  nobis  numquam  fueTunif(lJm 
iT,  19. )  De  numero  sanctorum  nunquam  fuerum 
praedestinatione ,  fuerunt  necne  simililudine?  Sed 
et  quem  odit  Deus  Esau,  ab  iila,  quam  solamhabe- 
bat,  originali  inacula  in  circumcisione,  et  omDis 
improbus  iu  infantia  rcgcneratione  purgatur.  Si 
vero  omnino  mundalur,  quomodo  est  maius,  queni 
odit  Deus?  aut  si  est  bouus,  quomodo  eum  odii 
Judex  justus?  praesf^rtim  cum  sit  infra  annosdiscre- 
tionis,  id  est,  dum  adhuc  est  bonus ,  obirel ;  e(  si 
eum  nunc  odit,  tunc  charum  salvaret  Deus,  quia  est 

B  justus.  Damnandum  igitur,  non  soluro  dum  inno- 
centia  niiet,  sed  et  antequam  fieret,  Dominus^? 
odit ;  quia  semper  animum  damnandi  habuit.  Quare? 
ob  culpam  quam  praenovit.  Non  enim  personam  a^ 
cipit,  sed  merita  praescit,  et  secundum  ea  damnare 
disponit.  Sic  antequam  fieret  Esau,  odio  habuit. 
Annon  odio  habuit  quein  seternis  poenis  deputavii, 
quem  sciiicet  damnare  vohiit?  Nisi  enim  prius  vo- 
luisset,  non  post  puniret. 

Annon  ipsepunil?certe  matos  maiere*del(MaUk. 
XXI,  41) ;  quia  ipse  dicit :  Reddam  uUionem  hoHibu 
meis  (Deut.  xxxii,  41) :  nam  et  sanguinem  semnm 
suorum  ulciscelur ;  et  vindictam  relribuet  in  /lost^ev- 
rum  (Deut.  xxxii,  45).  Utique  sicut  praescit,  iu  pra- 
vult  quae  facturus  e^t :  quia  Quod  factum  ett  in  ips$ 
vita  erat  (Joan,  i,  4).  Qui  sic  fecit,  qux  fatora 
sunt. 

An  quod  de  iniquo  antequam  fieret,  de  bonodum 
in  bonitate  staret,  nequaquam  voluit ;  malis  post 
meritis  provocatus  velle  cocpit,  quod  poslmodain 
fecit  ?  Nec  enim  quidquam  nolens,  imo  voiens  facit. 
At  modo  velle,  modo  nolle  divinae  non  competit 
constantiae :  nam  Sapiens  non  popniiebit, 

Sed  sic  refragari  Scriplurae  videbimur,  qu«  asse- 
ril  Deum  punire  nemiuem  ante  reatum,  nemioeo 
coronare  ante  meritum.  Annon  est  Dei  odium  grafis 
poena;  ejus  amor  desiderabilis  corona?  Dicemusoe 
igitur  nec  odisse  quemquam  ante  meritum,  nec  di* 
lexisse?  Sed  angit  nos  Dominus  in  judicio  bonisdi- 

D  cturus :  Venite,  benedicti  Patris  met ;  percipiu «- 
gnum quod  paratum  est  vobisab  origine muwti{Mattk. 
V,  25).  Quomodo  ab  origine  non  dilexit,  cuiabori- 
gine  regnum  paravit,  aut  quomodo  sine  odio  diabob 
et  membris  ejus  ignem  aeternum  praeparaTit?  Pro- 
fecto  sicut  piiscoeluro,  et  irapiis  infemum  deslinavil. 
ita  e  converso  fecisset,  nisi  quia  cui  vuU  misenuir, 
et  quem  vuU  indurat  (Rom.  ix,  18).  Anpnelaxalaesa- 
tisfaciemus  quaestioni,  poenam  coronamque  asse- 
rentes  tantummodo  existentis  esse  et  permaneotis. 
et  vel  de  dolore  gemectis,  vel  de  gaudio  jocun- 
dantis. 

Non  absurde  tamen  dicetar  Deus  pcrdeBduo 
quoque  diligere,  dum  manet  is  in  bonitate.  AnnoQ 
amaret,  cujus  sancla  vita  sibi  placet?  Nowioetin 


•^  SENTENTURUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I  e9S 

perdcndo  sanctam  vitam  ampleclitur,  quomodo  in  A     Non  cst  autem  idem  nolle,  el  non  Tclle:   b^k 


aalyando  malam  persequilur?  Verum  quomodo  vel 

sancte  agentem  amat,  dum  in  animo  volvit,  ut  post 

de|»ravatum  perdat?  amat,  qiioniam  se  ita  interim 

erga  eum  habet,  quemadraodum  erga  virum  Lonum 

oportet,  sed  hic  amor  abit  quoniam  malitia  subit. 

Non  autem  econtra,  iniquum  semper  odit,  cui  mi- 

lius  quam  siut  merila,  plerumque  retribuil. 

CAPUT  XII. 

De  ira,  fufore  Dei,  et  voluntate. 

Sicut  aucloritas  dilectionem  Dei,  odiuraque  com- 

memorat,  ita  ejus  iram  et  furorem  manifeslat.  Ira 

autem  et  furor  habentis  est  passio  et  conlurbatio, 

ininor  et  major  juxla  illud :  Turbatus  e$t  a  furore 


qnod  non  velintqoidquam  inanimata,  reciedidmus; 
quod  aulem  nolint,  non  recte.  Quae  ergo  fiunl  in 
mundo  inique,  patet  Deum  nequaquani  nolle ;  nam 
si  nollct,  esse  noii  sineret ;  si  enim  fnollet  fieri, 
vellet  non  fieri.  £t  quia  voluntas  ejus  inefljcax 
nunquam  est,  procul  dubio  non  fierent.  Quae  ergo 
Deum  noUe  non  licet  dicere ,  dicemus  licenter 
ipsum  ea  velle?  Et  quidem  ad  eura  quotidie  sic 
oramus  :  Et  ne  nos  inducas  in  tentalionem  (Matth. 
VI,  15).  Nequaquam  id  rogaretur,  nisi  inducturus 
timeretur.  Et  in  Propbeta  ad  eum  de  servo  dicitur : 
DestruxiBii  eum  ab  emendatione  {Psai.  lxxxviii,  45), 
id  est,  per  flagella  mundum  fecisti.  Et  item  de  ini- 


ocuius  meus  {Psai.  vi,  8).  Et  illud  :  Ira  enim  viri  n  micis:  Pone  illos  ul  rotam  (Psa/.  lxxxii,  14),  idest, 

justitiam  Dei  non  operalur  {Jac.  ii,  20).  Non  minus 

autem  odium  araorque  ab  intuitu  reclitudinis  aciera 

mentis  avertunt.  Unde  Sallustius  (3i)  ab  ira  etodio, 

ab  amicitia  et  misericordia  judices  esse  vacuos  de- 

cere  censet;  si  per  iram,  multo  magis  odio  mens 

aflligitur.  Deus  autem  in  tranquillitate  judicat ;  nul- 

lis  enim  aflectuum  perturbationibus,  mutabiliuti 

ftubjectusaestuat. 

Solito  igitur  nobis  more,  nec  odit,  nec  diligit, 
nec  irascitur,  nec  miseretur.  Miseretur  tamen,  sed 
cordis  sine  anxietate,  cum  misero  subvenit.  Irasci- 
lur,  sed  cordis  sine  tumore,  cum  poenam  ingerit. 
Odit  cui  vull  gehennam;  diligit  cui  vult  vilam, 
utniraque  Um  jusCe  quam  occulte  volens  absque 


quantum  retrosurgentes,  tantum  ante  cadentes,  in 
eisqiiae  ad  mundum,  quae  postponenda  sunt,  profl- 
ciunt:  in  eis  qii»  ad  Domiuum,  quae  praeferenda 
sunt,  deficiunt :  Et  sicut  stipulam  ante  faciem  venti 
{ibid.),  id  est,  redde  eos  tales  qui  non  obsistant  ten- 
tatori :  non  id  peteretur  a  milite,  si  sciretj  id  regi 
suo  displicere. 

Si  ita  se  babent  supradicta,  fieri  Deus  vult  mala  ; 
quaeautem  vult  fieri,  profecto  placent  sibi :  placeanc 
ergo  Deo  qui  inique  agunt,  quippe  ejus  voluntatem 
ita  faciunt,  ut  in  nullo  dissentiant.  An  in  hoc  ar- 
guunturDeocontrarii,  quia  Dei  voluntatem  facienles 
non  proficiunt,  dum  non  ipsi,  sed  sibi  placere  quae- 
runt?  Hoc  autem  quaerere,  plane  est  male  agere ;  qiii 


aestu,  voliintate  non  commota;  quia  non  est  su- C  a^l^"!  ro**^  sig"'*^  ^»  ^^C"**^"™  P*^'^^*» '**  ^^* 


bita ,  sed  aeterna ;  transeunt  quidem  tempora 
non  transeunte  ipsa:  nam  quod  voluit  ut  esset 
modo,   vult  ut  sit   modo,  volet  ut  fuerit  modo. 

Sed  dices :  Muita  voluit  prius  qucs  non  vuit  modo, 
ticut  Dominum  Jesum  mori  voluit  oiim,  non  autem 
modo,  sed  vivere.  Sed  quem  olim  voluit  mori  tunc,  et 
nunc  vult  mortuum  fuisse  tunc,  non  autem  mori 
nunc :  nam  48  nunquam  voluit  Dominum  mori 
nonc,  seroper  autem  voluiteum  mori  lunc;  sic  sem- 
per  vult  Dominusl  quae  fiunt,  fieri  quando  fiunt,  nun- 
quam  vult  fieri,  quandonon  fiunt 

Sed  nunquid  ita  vult  fieri  quae  fiunt,  ut  eliam  velit 
quae  male  fiunt :  nam  si  cum  ea  nolle  dixerimus, 
quomodo  esse  poterit  quod  is  noluit,  qui  solo  nutu 


lenti  obediunt ;  quare  qui  dum  male  agunt  volunttb* 
tem  Dei  faciunt,  dum  in  malo  actu  gloriantur,  voluii- 
tatem  Dei  perficiunt.  An  igitur  qui  iniquus  esse  non 
polest  Deus,  iniquus  est,  dum  sibi  ante  placentes,. 
punit  male  agentes,  aui  qui  apud  nos  male  agunt,. 
apud  eum  bene  faciunt,  ac  per  hoc  falso  mali  glorili- 
canlur  ut  boni  ? 

Sed  nos  auctoritate  et  ratione  ducti,  pleraqueeeni 
sumus  inique  agi.  Quae  autem  inique  aguntur,  Deo 
placere  non  possunt,  dicente  Proplieta  ad  eum :  Non 
Deus  volens  iniquilatem  tu  es  {Psdl.  v,  5) ;  et  alibi 
inducit  Deum  arguentem  iniquum :  Existimasti  ini- 
que,  quod  ero  tui  simiiis  {Psai.  xlix,  21).  In  quo 
certe  similis  esset,  si  sihi  ut  iniquo  iniquitas  place- 


quidvis  facere  suffieit?  Nonne  sicut  omnia  quae  vo-  ^  ret:  sermo  igitur  divinus  quoties  Deo  videturinjd- 


luit  esse,  fecit ;  ita  omnia  quae  nolit  non  esse,  facit? 
Si  igitur  quid  nolit Omnipotens,  curnon  im|)edit  ne 
fiat  quod  displiceat,  atque  ideo  unde  doleat?  Quo- 
niodo  namque  quidquam  quis  noluerit,  nisi  sibi  dis- 
plicuerit?  quomodo  vero  displicebit,  nisi  si  fiat 
piguerit,  plus  minusve,  prout  displicuerit?  Nonne 
quicunque  nolunt  quid  esse,  volunt  id  non  esse : 
quod  autem  volunt,  nonne  faciunt  si  queunt?  nolen- 
tem  itaque  voluntas  comitatur :  nam  non  aliud  aesti- 
maverimus  nolle,  nisi  ad  quod  perlinuerit  et  velle. 
Aut  igitur  uihil,  aut  parum  diflerunt,  nolle  quid  esse, 
et  velie  id  non  esse. 


rius,  quoniam,  ut  putatur,  Dee  iniqua  conciliat,  sic 
circumspecta  vestigatione  contemperandus  est,  ut 
et  sibi  nuuquam  dissonet,  et  honestati  per  omnia 
concordet.  Quare  inteptator  malorum  Deus-neminein 
inducit  in  teiitalionem,  adjuvans  in  malo,  sed  non 
juvans  in  bono.  Justum  quippe  est  ut  Qui  insordi-- 
bus  est,  sordescat  adiiuc{Apoc.  xxii,  II):  (32)  nulli. 
impertit  malitiam,  sed  retinet  graliam,  sine  qua 
nihil  nisi  ruina  restat.  Ilaque  Dominum  nostrum 
scelera  nosiravelle,  omnino,  nolle  autem,  non  om- 
nino  negabimus :  nain  tametsi  non  nolit  sanctos 
peccare,  quod  fit  ad  humilitatis  provecturo ;  atla- 


(51)  Sallustius  De  conjurat.  Catilinac,  pag.  58  edit.  Genevens.,  1615. 
(32)  Ang.,ep.  105,  I.  i  ad  Simpl.,q.  2,  etc. 


619  ROBERTI  PULLl  S. 

mennonyuU  eos  in  peccato  perseverare :  sicut  enim, 
eo  nolente,  non  contingeret  peccare,  ila,  eoYolente, 
a  malo  contingit  enatare.  Bona  quippe  summe  bo- 
num  Yelle,  Yoluntateroque  ejus  eOicacem  esse,  nulli 
dubium  puto,  nisi  qui  nesciat  Omne  donum  perfe- 
clum  desursum  esse^  deseendens  a  Patre  luminum 
(Jac.  1,  i7).  Quicunque4digitursubYersu8Corruit, 
ipsum  erigi  non  ille  voluit,  cujus  voluntas  frustrari 
nequit. 

Sed  quoniam  id  nequaquam  euro  velle  videmus, 
num  noile  asseremus  ?  Sed  si  peccatorem  nolit  con  - 
verli,  velit  non  converti?  utrumque  vero  nequis- 
simum,  utrumque  quis  dubitet  diabolicum  ?  Scelera- 
tum  namque  non  converti  tam  est  iniquum,  quam 
convertiaequum.  Qui  enim  pio,  quiaconverti  elegit, 
ipse  impio,  quia  non  converti  maluit,  sortis  suae 
vicissitudinem  aequa  lance  appendit. 

Gonstat  itaque  Deuro  non  velle  omnia,  quae  si 
fierent,  bona  apparerent ;  sed  ea  quae  vult  nondum 
existentia,  facit  subsistere;  vei  jam  subsistentia, 
non  sinit  perire.  Similiter  ea  solum  mala  ipsum  nolle 
novimus,  unde  siios  providus  ne  accidant  servat, 
vel  si  acciderint,  misericors  ipse  likerat. 

Non  tamen  ignoramus  quaecunque  probat  ratio, 
quaecunque  divinus  praecipit  sermo,  Deo  placita; 
caetera  vero  quae  vel  rationi  vei  auctoritati  adver- 
santur,  ingrata  reputari,  consuetudines  judicio  non 
improbando.  Haec  nimirum  Deo  disp*iicentia,  quia 
prohibet  et  displicere  facit  mentibus  sanctorum; 
iila  dicuntur  chara  quia  praecipit  et  sanctis  facit 
esse  amabilia. 

Nonne  Deo  Jesum  mori  placuit,  cujus  in  sanguine 
redimendum  orbem  instiluit ;  aut  quomodo  Patri 
facius  est  obediens  usque  ad  mortem  (PhHip.  u,  8), 
nisi  quia  paternae  memor  voluntails  patienter  omuia 
tuiit  usque  ad  crucem?  Quod  (35)  si  Patri  Filium 
niori  placuit,  nonnisi  a  Judaeis  occldi  voluil,  ne  aliud 
frustra  Yoluerit,quianon  aliud  evenit  (54).  Dicemusne 
Patrem  de  Filiotantum  ut  moreretur  voluisse,  in  vo- 
luntate  autem  qualiter  id  fieret  non  babuisse  ?  At 
improvidae  fuit  hoc  voluntatis,  non  divinae,  praeser- 
tim  cum  nou  occidi,  sed  occidere  ssepins  vitio 
soleant  deputare ;  ergo  quem  mori  voluit,  cum  nulia 
culpa  sit,  voluerit  et  occidi.  Si  aulem  a  Judaeis  Jesum 
occidi  voluit,  nonne  ut  Judaii  Jesum  occiderent 
velle  oportuit?  Nam  quomodo  id  perfidi  potuissent, 
nisi  ipse  voluisset,  diccnte  Jesu  Pilato  :  Non 
haberes  in  me  polestatem,  nisi  tibi  datum  esset 
desuper?  (Joan,  xix,  H.)  Patrandi  ergo  sceleris 
potestatem  perfidis  dat  Deus ;  nec  daret  nisi  vellel. 
Qiiare  etiam  dicitur  Paler  Filium  tradidisse,  nisi 
"  quia  volnit  ut  traderetur?  A  persecutoribus  quolibet 
modo  occidi,  nunquam  est  culpa;  plerunique  vero 
\irtus  digna  coelo,  quia  pretio*a  in  conspectu  Domini 
Mors  sanclorum  ejus  (Psal.  cxv,  15).  At  occidere 
sauctos  nemo  nescit  csse  flagitium ,  qui  crucia* 

(53)  Maffisler,  lib.  i  Sent.  dist.  48,  §  3. 
(34)  Vide  Aug.  m  psal.  xc«:i. 


B.  E.  CARDINALIS  700 

A  menU  praevidet  occidcntium.  Yelit  igitur  Deos  ut 
occidatur  Ghristus,  quia  sanctissimum ;  nunquan 
autem  velit  Deus  ut  quis  occidat  Christum,  quia  tA 
nequissimum.  Sicut  enim  ille  cujus  sine  voluotale 
nihil  fit  bene,  omnia  autem  fiunt  male,  vultota 
malis  occidantur  boni,  ut  coronctur  patientia ;  ita  m 
Yult  ut  bonos  occidant  mali,  ut  requiratur  injustitia. 
Yult  quidem.hominem  pcsse  malum,  quia  posse 
malum  non  est  vitium,  sicut  nec  posse  bonum  tir- 
tus ;  potius  malum  posse  bonum  est  illi,  qui  potoit 
transgredi  et  non  est  transgressus  :  nam  qui  quii 
non  potuit  non  fecit,  nec  in  bono  est  vituperando!, 
nec  in  malo  laudandus.  Similiter  qui  cum  possel 
non  fecit,  aut  de  malo  jucunde  est  bonus,  aoi  de 
bono  inique  malus.  Sic  ergo  mali  placeat,  nempe 
^  polentia  bona,  ut  et  mali  displiceat  voIunUs  et  ef- 
fectus. 

CAPUT  XIIL 

Ubi  ittvenit  Deus ,  judicat ,   vel  ucundum  fneriu 
remunerat. 

Diximus  baptismi  sacramento  lotum,  ante  disc»- 
tioiiem  a  reatu  liberum ;  dicemus  et  adultum,  licet 
gehennae  praescitum,  dum  bene  vivit,  salute  digDon. 
Quod  vero  is  aliquando  bene  vivit,  tesutur  Scri- 
ptura ,  asseverans  quod  si  justtu  suam  deseruiii 
justitiam^  in  injustitia  sua  morietur  (Ezeck.  xviu,i4). 
Quod  vero  et  quandoque  sit  bonus,  et  dum  bonilas 
durat  coelo  dignus,  aperie  Domiiius  docet,  dicens : 
Ecce  nomina  vestra  scripta  sunt  in  coelo.QuonmpltTtt 

C  post  abierunt  relrorsum  (Luc.  x,  20). 

50  Providentia  exitus  rerum  complectitur,  judi-  ! 
cium  praesentem  vitam  metitur  (35) :  unde  DomiDiis :  I 
Vbi  te  invenero,  ibi  te  judicabo,  quasi  diceret :  Nec 
qualis  fueris,  nec  qualis  futurus  sis,  imo  maiine 
qualem  te  invenero  attendam  dum  judicabo.  Qoea 
ergo  praescientia  inferis  secundum  futura  addidl, 
judicium  ccelo  secundum  praesentia  plcroroqae 
inscribit :  naro  si  interim  mori  contingeret,  debilnin 
salutis  indubitanter  reciperet.  Sicut  quem  jure 
prsedestinavit,  si  in  flagitiis  nonduin  eraendaUua 
mors  praeriperet,  patria  indignus  in  infemo  cwBb- 
ret  cum  diabolo,  a  quo  inemendate  superbo,  iod^ 
ficiens  ira  Dei  interminata  eiigit  tormenU. 

D  Ergone  Creator  summe  bonus,  prudens  crcatonB 
suam.  atsumme  malam,  factoris  sui  lotiusque  toai 
perosam,  paterna  quasi  motus  pieiate  diligil,  nm 
argumentum  odii  exhibitio  sit  facti?  An  dicaB 
amare,  quem  non  sinit  perire ;  sed  sic  potiusodit  qBW 
ad  tormenta  custodit?  Anin  his  patet  dilccticqoia 
poenam  quam  infert  per  justitiam,  temperat  pcr  ffii- 
sericordiam ,  secundum  illud :  Vniversw  n>  Dojsm 
misericordia  et  veritas?  (Psal.  xxiv,  H.)  Sed  si 
diligit,  cui  per  lenilatem  pcenam  laxat,  profrdo 
raagis  odit,  cui  per  rigorem  aeternam  miseriam  p- 
rogat  :  tormenta  enim  magis  districtus  irr^*« 
quam  mansuetus  mitigat  :  Judicium  enim  iine  •«♦• 

^35^  Ambr.  in  cap.  ix  ad  Rom 


Wl  SENTEMIARCM  LIBRI  OCTO.  —  LIC.  L  702 

fUordiu  et  qui  nom  fKU  wnamc^ntUMm  {Jac^  n,  13).  A  Gharitas  post  hanc  vitani  et  sanctitns  perflciatiir,  ut 
Si  tero  VniversiB  vias  Domini    misericardia  ef     sit  digiia  batiUidiBe,  51  et  perfecta  perseveret,  ut 

v€rita$9  id  est;  judicium,  quomodo  haec  via,  id  est, 

impio  posna  illata,  est  judicium  cum  misericordia? 

Dicamne  adesse  misericordiam,  sed  quasi  sopitam, 

quasi  tepidam  ?  Quia  in  impios  divina  vigilanter  fer- 

veat  severitas,  ac  per  hoc  judicium  sine  miseri- 

cordia,  quia  adeo  est  modica,  ut  sitquasi  nulla.  An 

potius  Dominica  haec  sententia  plane  est  tenenda 

juxta  litteram  ?  unde  in  Prophela  :  Cum  exarserit  in 

brevi  ira  ejus,  etc.  (P»fl/.  ii,  12)  (36).  Ira  quippe  Dei 

in  reprobos,  teste  exposilione  hujus  loci,  dicitur 

iu  judicio  exarsura ,  quia  nulla  apiid   euni  tunc 

patientia  :   Si   autem   iu   puniendo  uihil  habcbit 

patientiae,  quis  locus  reliqiius  miscricordia;  ?  Cui 

autem  non  miseretur,  miseruui  qnoniodo  diligct  ?  Si  ^  amplius  quam  debcatur,  illi  id  sohnu  quod  prome- 

autem  perditum  hominem  non  diligit,  niulto  minus 

diabolum. 

lUam  autem  propheticam  Scripturam,qua  dicitur : 

Vniversce  vi<g  Domini  misericordia  et  verilas.Auclo- 
ritas  super  istum  versum  :  Prope  es  tu,  Domine,  et 
omnes  vice  ium  verilas  {Psai.  gxvhi,  51),  sic 
exponit  (57)  :  Erga  omnes  quos  Deus  liberat  ct 
damnat,  omnes  vix  misericordia  et  veritas,  quia  ubi 
uon  miseretur,  vindictae  veritas  inerito  datur ;  quia 
nullum  immeritum  damnat,  sed  multos  immeritos 
liberat.  Itaque  Universas  vice  Domini  misericordia  et 
vcritas.  Quia  nuila  sunt  ejus  opera,  nisi  ab  harum 
alterutra,  ut  fiat  hie  iniquorum  per  misericordiam 
exspectatio,  conversorum  emendatio,  et  in  futuro  q 
per  justitiam  utrorumque  aequa  retributio ;  quia 
reddetunicuique  juxta  operasua  (Psal.  l\i,  13). 

Si  autem  :  Non  stnt  condignce  passiones  hujus 
Umporis  ad  fuluram  gloriam  quce  revelabitur  in  nobis 
(Rom.  VIII,  18)  :  quod  enim  non  invenerunt  opera, 
8upplet  misericordia  :  Quoniam  in  ceternum  mi- 
sericordia  ejus  (PsaL  cxxxv,  1),  quomodo  juxta 
opera  reddit  Deus  bona  futura?Hsec  bona  nemo  plus 
minusve  acciperet,  nisi  prius  differenter  meruissct. 
Sic  :  Regnum  caeiorum  non  est  dantisy  sed  accipientis 
(Joan.  XIV,  2);  sic  :  In  domo  Patris  mansiones 
multce  sunt(ibid.);  sed quianullius  sufficerent merita, 
lilpote  parva,  utpote  temporalia ;  misericors  Deus 
perficit  quod  meritum  incipit. 

Si  Tcro  hujus  saeculi  bona  vita,  quia  est  et  brevis  D 
ei  parva,  nisi  largitoris  benignitate,  non  rependeretur 
aetemitate,  cur  saecularis  culpa  perpetua  exigitur 
poena  (58)  ?  An  quod  non  meruit  culpa,  supplet  jusli- 
tia  ?  Sed  hoc  non  est  justitiae,  quae  cuique  quod 
suum  est  reddit,  imo  tyrannidis,  quae  violenta  do- 
minalione  premit.  At  sicut  praesens  bonum  acquirit 
futunim,  Deo  iniserante,  et  justo,  licet  latenter, 
judice ;  ita  scelus  mundi  finiendum  infinita  sibi  vin- 
dicat  cruciamenta  justissimo  judicante,  sed  juslitiam 
nobis  celaule,  nisi  testante  Domino  :  Qui  minor  est 
inregno  eoelorum,  major  est  Joanne  (Matth,  xi,  li). 


sit  digna  aeternitate  juxta  illud  :  Qui  in  cetertmm 
diligity  in  wternum  meretur  habere  quod  diligit ;  quod 
super  illum  locum  quaere  :  Juslificationes  tuas  in 
cutermim  propler  relribulionem  (Psal.  cxviii,  112). 
(59)  Gontra  auteui  malitia  hic  inchoata,  ibi  accu- 
mulala,  nec  exinde  diminuenda  merelur  flagelium» 
et  hoc  inlerminatum  :  sicut  enim  bonilas  miinere 
Dei,  ita  quoque  malitia  reatu  sui  meretur  ainplio- 
rem,  et  inodo,  et  maxime  in  futuro  pro  raeritorum 
quantitate  librata  recompensationem.  Ad  quse  quia 
ad  inalum  proni  sumus  sufficit  culpa;  quia  vero  iii 
bono  infirnii  suniiis,  non  sufficiunt  rocrita.  Sufficit 
illa  et  non  suiliciuitt  isla,  quia  his  rependitur  ionge 


retur.  Si  ita  est,  perdilo  et  snlvo  constat  merce^; 
non  solum  pro  eo  quod  gessit  in  corporc,  sed  et 
qiiod  post  corpus,  alter  in  codIo,  alter  in  inferno. 

Sed  huic  contrarius  videlur  Apostolus  asserens 
quod  in  judicio  (Jnusquisque  referet  propria  corpo- 
ris  prout  gessit  (II  Cor.  v,  10).  Propria,  quia  non 
judicabitur  quis  proptcr  aliena ;  corpori^,  quia  non 
propter  ea  quae  aguntur  extra;  prout  gessity  quia 
ante  acta  disculii  Deus,  non  fuiura. 

lu  hac  discussioue  voluntas  maxime  inquiritujr, 

cujus  juxta  naturam  quaecunque  fiunl,  xslimantur. 

Sed  mirum  valde  est,  si  voluntas  hujus  saecuii  me- 

retur  rependi,  non  et  futura,  cum  tunc  longe  et  in 

bono  melior,  et  in  malo  coniprobetur  pejor.  Quippe 

si  ut  angeli  ita  homines  nunquam  inutati  voIunlatOt 

nec  unquam  mutandi  niorte,  ii  iniscriain,  iiii  reci- 

perent  felicitatem,  et  utramque  conlinuam  propter 

voluntatis  continuationem,  profecto  onmes  rite  fieri 

dicerent  in  hoininibus,  quod  rite  factum  non  negant 

in  angelis.  Nuiic  quod  mortein  voluntas  pra'.cedit,  et 

utrique  ea  de  qua  agiiuus  voluntas  xterna  succedit, 

ideone  carebit  retributione  ?  An  potius  temporaiis 

leternae  voluntas  viiidicabit  voluntali  recompensatio- 

nem  ?  Transiens  namque  manentis  causa  est.  volun- 

tas  volunlatis. 

CAPUT  XIV. 

Quod  hic  meremur,  in  futuro  recipiemus, 
(hff)  Sciendum  itaque  nobis  est  hunc  nostrae  sta- 
tuin  roorlalitatis  mcdium  inter  luctum  et  gaudium 
idoneum  sibi  locuin  obtinuisse  hunc  mundum,  qui 
et  ipse  medius  inter  ccelum  et  infernum  est  con- 
stitutus.  Hic  nec  inferni  moerore  cruciamur,  nec 
jucunditate  coeli  exhilarainur;  potius  comparatione 
inferni  quasi  in  coclo  regnamus,  comparatione  ca;Ii 
quasi  in  inferno  exsiilamus;  hinc  nobis  pracsto  est 
descendere  et  ascendere;  per  nos  descendere^  per 
Deum  ascendere.  Uiramlibet  harum  extremitalum 
adeptus  fueiis,  inibi  permanebis,  nec  alterulram 
vitare  poteris  :  hxc  ergo  vita  est  ad  promerendum, 
futura  ad  accipiendum.  In  corpore  agiinus,  ut  post 


i5'^i)  Glossa  ordiiiaria  ibidem  ex  Cassiodoro. 
57)  Qlossa,  ibid.,  ex  Aug.  in  psal.  cxviii. 
(38)  Greg.,  1.  IV,.  Diatog.  c.  U, 


(59)  Glossa  ordinaria  ex  August. 

(40)  Videiibru  u  Different,  Isidori  Hispal. 


705 


ROBERTI  PULLl  S.  R.  E.  GARDINALIS 


•84 


coi-pus,  et  ilem  recepto  corpore,  condigna  recipia-  A  desceret  adhuc;  verum  misericorditer  a  sordepur- 


luus.  Solum  igilnr  illa  bominum  merita  aposlolica 
incuiorat  sentcntia  quae  aut  requiem,  aut  .'erumnam 
iulroducerent  (licet  introducti  noncessent  promereri 
|)erseverantiam  xrumnx  aut  re(|ui(!i).  Quae  enim  in 
liac  vita  agimus  digne  merita,  quse  ver»  in  allera 
vita  voliimus,  diguius  uientorum  prxmia  nuncupari 
solcnt.  Pr;£sentia  quippe  fulurorum  sunt  causa. 
Iluic  vita;  actioncm,  aileri  do  voluntatem.  Nam  de- 
funclis  operuin  cessantc  opera,  sola  cogitalio  crit 
relii|ua. 

In  adultis  ergo  nierito  perseverat  poena,  quia  non 
recedit  cuipa.  Verum  parvulus  qui  solum  ab  ori- 
ginc,  al  nullam  proprio  maculam  contraxit  ab  actu, 
tur  sempiterno  aflligetur  crucialu?  Num  et  boc  iii- 


gatur.  Sicut  autem  hujusmodi  severitatem  justltix 
blandimenta  misericordiae  excludunt,  iia  quoque 
alia  libram  justitiae  admittunt,  mansueludinem  dod 
inveniunt,  unde  :  Judicium  sine  misericordia  a  (^t 
uon  fecii  misericordiam  {Jac,  ii,  iS).  Quaedam  vero 
ex  misericordia  *pariter  et  jiistitia  proveiiiunl,  gicui 
quod  pro  meritis  datur;  verum  quoniam  non  suf- 
ficiunt,  gratia  opitulatur,  hac  ratione  jusii  y\\m 
acternam  consequuntur. 

Praesumptionem  fortasse  putabis  asserere  OeuB 
quid  facere  quod  opus  justitiae  uon  sit,  praesunpiio- 
neu!  ergo  judices  affirmare  Deum  quid  facere  quod 
opus  misericordiae  non  sit;  ipsuni  enim  arbilrari 
aut  immitem  aut    injustum,   utrumque  nefas  esl. 


ler  occuita  fllii?  Si  vero  adeo  conlerilur  qui  pocca-  B  Quod  si  facit  illud  ubi  non  ulitur  misericordia, sed 

tamum  justitia,  quid  mirurn  si  id  agit  ubinonau- 
tur  justitia,  sed  tantum  misericordia?  iiabet  iil) 
enim  seraper  utramque,  verum  gerenda  quxdin 
producit  ab  una,  quaedam  ab  altera ;  alia  auiem,  «i 
dictum  est,  ab  utraque. 

Quid  ergo  dicemus?  nonne  quidquid  Deus  iidl, 
justuni  est;  et  quidquid  facit,  est  pium?  certini 
ulique  est,  quia  niliil  agit  injustum,  nibil  impioo. 
Estne  igitur  id  quoque  certum  quod  quidquid  fadt 
justum  est  et  pium,  sicut  illud  videtur  velle :  l'«- 
versce  vice  Domini  misericordia  et  veritasJ  (Ptii. 
XXIV,  A.)  Quod  si  ita  est,  quomodo  dictum  estaliiid 
prodire  a  justitia  solummodo,  aliud  a  roisericordia? 
Si,  inquam,  omne  opus  Dei  justum  est  et  pifln, 
quomodo  allerum  a  judicio  alterum  procreatar  a 
pictate,  et  non  potius  utrumque  ab  utroque?  Sed 
fortasse  quidquid  a  Deo  fit,  ideo  justum  dicitor  d 
piuin,  quoniam  sanctum  est  et  bonum,  non  aoiaii 
ideo  justum  ut  nibil  fiat,  nisi  quod  judicium  requi* 
rat,  ne  flagitiosus  non  convertatur,  neque  pamiii 
salventur.  Item  non  ideo  pium  ut  ubique  utaturpi^ 
tate,  ne  nusquam  fiat  judicium  sine  roisericordia, 
ei  qui  non  fecit  misericordiam,  quod  cum  fil,  sioe 
crudelitate  nullam  impertit  niisericordiam,quoriiai 
sceleratos  torquet  per  justitiam  :  quae  enim  duritii, 
meritis  reddere  condigna  ?  aut  si  dedecet  ut  re« 
patiatur,  judex  vero  non  misereatur,  profectoqaaD 
nieruerant  ilii  sua  iniquitate  iram,  lenit  ipsa  ssa 


tiim  non  fecit,  quid  fiet  ei  qui  tota  die  oflendil? 
Apud  districluin  originalis  culpa  judicem  licet  oc- 
CJillc,  lamen  juste  regioni  proscribit  pereuntium. 
Pcreunlibus  autem  perpetuilalem,  ut  dixi,  poenae 
perpeluitas  iiuporlat  ciilpae  :  quod  forsan  (41)  et  in 
parvulos  cadit.  Parvulus  52  cnim  a  carnis  carcere 
cduclus,  jam  sul  compos,  aut  in  liberain  evadlt  ra- 
tionem,  aut  velut  in  carne  el  adliuc  arbitrii  carebit 
libertate;  igilurne  spiritus  rationalis  usum  iiun- 
quam  habebit  rationis?  sed  corpus  aggravat  ani- 
vtam,  el  lerrena  inhabitalio  sctwm  multa  cogilan- 
tem  (Sap.  ix,  i5).  Anima  ergo  corpore  et  anima  in- 
habitatione  exuta ,  exuctur  et  aggravalione,  quam 
caro  iinportat  et  sensu  post  liomiiicm  expeditus  in- 
lellecta  cogilabit.  Quod  in  parvulo  ita  esse  salvando 
oonslat,  constet  qiioque  quia  ita  decct  et  in  pcrdilo. 
Aut  ergo  cbanlatein  babebit,  ct  ccelo  dignus  in  me- 
rito,  lcncbilur  infcrno.  Aut  non  babebit,  et  nemo 
jiim  dubitet  quin.  jure  careat  gaudio. 

Si  ita  se  habcnt  praedicta,  procul  dubio  constat 
ciim  cleineiitia  in  sanctos  Dci  justitia;  sine  cleinen- 
tia  in  reprobos  sola  justitia.  Sed  si  ejus  misericor- 
dia  nunquamest  sinejustitia,  quomodo  ejus  justi- 
tia  rcperitur  siiiemiscricordia?  Sicut  enim  non  mi- 
seretur  injuste,  ita  indecens  est  utcrudeliter  judicct. 

Notandum  tamen  quod  cum  virum  impium,  nul- 
lius  bonae  conversationis  babentem  respeclum,  Do- 
ininus  sua  bonilate  convertil ;  cumque  infantiae  in- 


iiocentiam  Deo  regeneratione  pacatam,  siia  salvare  d  bonitate;  lenit,  inquam,  quia  est  53  henignus;  pe- 


miseratione  disponit,  non  videtur  justiiiae  sequi 
examen,  veruin  m.scricordiae  dulcedinem.  Si  enim 
libram  jiidicii  attenderet,  neque  aliud  iinpio  quam 
quod  moritis  suis  dignum  est,  videlicet  infernum, 
ueque  infanliae  quoniam  nibil  promereri  valet,  re- 
compensaret  coelum.  Nunc  autem  bonitatem  suam 
utriusque  cum  inopia  librans  mavult  miseratione 
iiti  quam  judicio;  atque  ideo  fatendum  est,  quo- 
niam  ita  vere  ost,  quaedam  prout  justitia  poslulat 
jninime  punire,  quoniam  mitius  res  tractatur  per 
miscricordiam ;  quale  est  quod  impius  justificatur  : 
justum  enim  erat  ut  quouiam  in  sordibus  est,  sor- 


nit  autem  quoniam  est  justus ;  leniraine  quidem  ni' 
nimo«  quia  misericordiam  non  fecerunt,  pcena  \m 
maxima  quia  sic  meruerunt. 

Utique  parcere  poterat  vel  pessimo,  sed  facte 
prius  justo.  Verum  secundum  aequitatem  Doniieret, 
nisi  perseveranti  iniquo  pro  merito  recempensawt. 
Tamen  qui  praefert  justitiam  et  huic  parcere  poterai 
per  misericordiam,  sed  non  vult  ne  iniquonuD  afl- 
ctoraestimetur,  unde  ait :  Existimastiiniquetfuodtr^ 
tui  stmt/is,  arguam  te,  etc.  (Psal,  xlix). 

Sed  quoquo  modo  misereatur,  miseratio  qo^li) 
erit,  unde  amor  deerit  ?  num  sicut  studiosis  irasci- 


(il)  >'ide  notas  sub  flnem  cap.  6,  Iiujus  part. 


(42)  Mag.,I.  IV  Sent.,  dist.  46,  sub 


705  SENTENTURLM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  I.  70$ 

t«r  quos  flagellat»  et  non  odit ;  ita  flagitiosis  mise-  A  lum  non  amaverit.  Sed  sicut  cui  bene  Tult  amavit. 


retar  quibus  aliqualenus  parcit  et  non  diligil  ?Uanc 
certe  iram  propheticuB  ille  poenitens  expavescit, 
cum  sie  orat :  Dominey  ne  in  (urore  tuo  arguas  me, 
id  est,  in  judicio  ne  perdas,  nec  in  ira  tua  corripias 
me  (Psal.  vi,  1),  post  hanc  vitam  purgatorio  igne 
rubiginem  viliorum  ne  excoquas,  bic  potius  seca, 
ure  ;  futuram  emendationem  nequeo  tolerare.  llxc 
ira  medicinalis  est  curando,  cujus  saius  exspectatur, 
illa  misericordia  vel  huic  exhibetur  a^roto,  cujus 
de  curatione  desperatur ;  non  quod  impotens  sit 
medicus,  sed  quia  indignus  refutatur  aegrotus.  Si 
enim  vellet,  sanaret ;  vellet  autem  si  amaret ;  nam 
si  amaret,  amato  bene  vellet,  alioquin  quomodo  di- 
ligeret  cui  vel  non  bene  vel  etiam  male  veliet  ?  si 


ita  cui  malevult  oderit ;  patet  male  velle  quem  de- 
stinavit  incendiis  gehennae. 

Qiiem  ergo  odil  Deus  num  diliget  homo?  equidem 
de  diabolo  evangelica  dicit  auctoritas :  Nemo  poiest 
duobus  dominis  servire:  aut  enim  unum  odio  habebity 
id  est  diabolum ;  et  alterum  diliget  (Matth.  vi,  24), 
id  est  Deum ;  et  bic  ab  auctoribus  comniendatur. 
Aut  uni  adha^rebit ,  scilicet  daenioni,  et  alterum  csn" 
temnet,  scilicet  Dominum,  et  hic  vilnperatur.  Merito 
igiluroderit  quisque  humani  generis  adversarium 
quem  odio  non  ignorat  addixisse  Deum.  Gonstet 
ilaque  Dominum  odisse  quem  non  iiceat  servo  dili^ 
gere ;  namque  illum  si  Dominus  amaret,  servus  vo- 
iuntatem  Domini  et  non  faciens  vapularet  (Luc.  xii. 


vero  bene  ei  vellct,  bene  etiam  eidem  esset,  alioquin  B  ^'^)-  ^pse  quoque  Dorainus  servum  male  falleret,  cui 


Omnipotentis  voluntas  inefficax  foret,  imbeciilem- 
que  calamitas  torqueret,  cum  quid  cuperet,  at  ef* 
fectu  deflceret.  Sed  omnia  qucecunque  voluit  fecit 
{Psal.  cxiii,  3).  Yoluntas  autem  ejus  non  est  alia,  et 
actio  alia,  ne  imbeciliitatis  merito  arguatur,  si  vo- 
luutas  non  sufliciat  efliciendis,  sine  patrocinio  ope- 
1  ationis,  at  sufficit :  Quoniam  ipse  dixit  et  facta  sunt^ 
ipse  mandavit  et  creatasunt  (Psa/.  xxxii,  9).  Goiir 
stet  ergo  si  sumnius  judex  damnato  bene  vellet, 
dsimnato  eliam  bene  esset. 

Quomodo  vero  quis,  cui  semper  male  est,  bene 
veiit,  si  cum  liberare  possit  nunquam  velit  ?  Nam  si 
qucni  amat  a  miseria  Hberare  non  potest,  quomodo 
sine  dolore  est  ?  an  in  tantum  bene  velit,  non  ut 


odium  dilecti  sibi  persiiaderet  et  invide  diligeret, 
quem  caeteros  odisse  inallet.  Quem  ergo  odil  Domi- 
nus,  odero  ego  servus;  cui  male  vult  Doniinus,  54 
male  velim  servus,  cui  vult  ut  male  sit  modo,  pejus 
autem  in  futuro,  velim  similiter  et  ego;  unde  in 
Psalmographo  :  Qui  diligitis  Domnmm,  odite  malum 
(Psal,  xcxvi,  10),  scilicct  diabolum.  Nam  quomodo 
diligam  ?  optem  conversum  coelo  revocari?  Scientor 
divinae  resistam  voluntati  ?  Desiderem  vel  ex  parte 
ejus  leniri  cruciamenta  ?  I:i  vanum ;  ebdurata  non 
sinit  malitia.  Malilixne  veniam  flagitabo?  Impccni- 
tens  est,  non  impetrabo;  potius  milfi  justum  ex- 
acerbo  dum  quantum  in  me  est  exsecrabili  precum 
devotione,  nefandaque  devotionis  cblatione,  de  jure 


oinnino  liberet,  sed  ut  affliclionem  minoret  ?  Sed  ^  ad  injuriam  infleclo.  Potest  utique,  quod  et  s»pe  ad 


quse  reliqua  est,  adhuc  tanta  est,  ut  bene  ei  esse 
non  possit,  qui  nibil  boni  sentit,  nihii  boni  penes  se 
unquam  reperit,  quem  mors  depascit.  An  dicam 
bene  ei  esse,  sed  ipsum  nunquam  sentire  ?  At  tale 
bonum  quid  prodest?  Bene  igitur  sibi  est  et  male  ; 
si  bene,  gaudeat ;  quia  vero  male,  doleat,  sed  gau- 
dium  in  gehenna  non  novit  Scriptura,  imo  luctum  : 
Nam  ilfi  erit  fletus  et  stridor  dentium  (Matth.  vui, 
12).  (43)  Quare  fatendum  aestimo  non  bene  es»e  mi- 
sere.  Misere  autem  esse  damnato  praesertim  nequis- 
siiBO,  minus  tamen  male  quam  exigunt  merita  nec 
pertiuaciter  negabo  (44)  nec  praecipitanter  afflr- 
mabo. 


tempus  agit,  ab  indignorum  cessare  poena,  sed  ani- 
mo  impcenitenti  nulla  ratione  debetur  venia.  Quod 
de  dsemonibus  dicendum  puto,  et  de  honiinibus ; 
sed  quos  in  inferno  jam  novimiis  esse  receptos,  fla- 
gitiis  prsegravatos,  morte  pessima  prseoccupatos. 

(45)  Nam  fortasse  queant  viventium  merita  in 
aliquo  perdilorum  laxare  supplicia,  si  tamen  ut 
quidam  opinando  perhibet,  id  anteacta  vita  merue- 
rit.  De  in  hac  viia  pravis,  et  pro  pravitate  post  hanc 
vitam  perdendis,  quid  dicam?  Gonstet  utique  in 
eis  Dei  odium,  constabilne  ct  nostrum  ?  Fratres  no« 
stri  sunt ;  communem  liabemus  in  coelo  patrem;  ad 
quem  communiter  clamamus  :  Pater  noster  quies  in 


Verum  si  malo  minus  male  sit,  bonus  Judcx  ei  j)  ccelis  (Matth.  vi,  9),  scilicet  Deum :  communem  in 

terra,  unde  omnes  nati  suinus,  hominem  videlicet 
primum.  Fratrem  odero?  at  qui  odit  fratrem  homi- 
cidaest  (IJoan.  ni,  15).NoiidiIigam  ?at  quinon  diligit 
frairemy  manetinmorte(I  Joan.  m,  14).  Fratrem 
meum  factum  mihi  inimicum  abjiciam  ?  at  pr.necipit 
Dominus  dirigere  inimicos  (Matth.  v,  44).  Moiipt 
Apostolus  in  oranibus  probare  quae  sit  voluntas 
Dei  (Rom.  xii,  2),  hoc  cnini  solum  inter  omnia  de- 

auctoritates.  Au^ust.  tamen ,  xxi  De  civit.  c  24, 
censet  Deuro  punire  citra  condignum. 

(45)  Mag.  IV.  d.  45,  §  2  et  u.  scq.  Aug.  In  En. 
chirid.  c.  110  ad  2.  Dulcitii.  quaest.  Damas.  ora- 
tione  pro  morluis.  Ghrysost.  hom.  3.  in  ep.  ad 
Phil.  Prudentius,  ctc,  ut  in  notis. 


minus  male  voluerit ;  non  tamcn  bene,  quia  huic 
non  est  ni.si  male.  Quar^  tamen  ratio  cogit  fateri 
Deuiii  damnato  minus  maie,  vel  velle  vel  facere, 
curo  reddat  unicuique  juxta  merita  ;  nam  si  reddit 
citra,  reddendo  nou  pervenil  usque  ad  merita  ;  quo- 
niodoigitur  secundumea?  Bonis  reddit,  secundum 
ea,  quia  qoantum  meruerunt,  et  addit  ex  gratia. 
€ui  ergo  minus  male,  ac  per  hoc  male  voluerit,  il- 

(45^  Mag.  IV,  d.  4u. 

(44)  Dubilat  cum  Aug.  in  psal.  cv.  Quoniam  in 
swculum  misericordiaejus^  et  lib.  xxi  De  civit.  Dei 
c.  24  :  Rigorosae  justitise  libram  agnoscunt,  etiam 
in  damnatis.  Hieron.  in  flne  libri  ii,  super  E/.ech. 
7  ;  auctop  hom.  de  verbis  David  :  Quis  sum  ego,  in- 
terppera  Ghryso!i( .  nec  parum  faciunl  plures  script. 


7C7 


ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARWNALIS 


7f| 


bet  serro  placere,  quod  probaverit  Dominum  suum  A  et  egebU  litteracxpositionealia.  AndieemiisiAEc- 


velle.  Dominus  autem  Yult  nialos  male  perdere 
(Matth.  XXI,  i\);  nonne  igitur  placebit  scrvo  malo- 
rumperditio?quomodoautem  fratres  diliget  si  eos 
damnari  volet  ?  aut  si  id  fratribus  nolit,  nonne  Do- 
minum  conlemnit  cujus  voluntali  contradicit? 

Dum  in  terra  vivimus,  in  tcrra  viventium,  quan- 
tumvis  nefariorum  rmem,  qui  Deo  nolus  est,  quia 
ignoramus,  perdiiioni  (46)  non  praejudicamus,  quo- 
Tum  vitam  in  melius  convertendam  spcramus.  Se- 
cunJumApostolum  dicentem  :  Tu  quises^  ut  alie- 
num  servum  judices  ?  Domino  suo  slat  aut  cadity  sta- 
bit  autem  {Rom.  xiv,  4).  Nam  sieorum  exitus  non 
lateret,  divino  dissentire  judicio  non  deceret;  nec 
oninimode  dissentimus  ;  cum  ipse  velit  ut  sic  dissen- 


clesia  ab  inchoala  quidem  usque  ad  complaui, 
niultos  vocatos,  paucos  electos,  simul  aiitcm  Tjren. 
tes  ulruni  pra^destinati  sint  universi  ad  vilam  Rerne, 
nobis  incertum  fore  ;  ac  per  hoc  liceat,  iroo  opor- 
tcat  eorum  exoptare  salutem,  et  sic  supradicta  lii. 
tera  exposilione  non  egeat  alia  ?  Quod  si,  «t  magis 
videtur,  omni  tempore  Ecclesiae  multi  sint  vocati, 
pauci  electi,  ita  exponemus  :  Deus  tult  omm  lalrci 
fierij  id  cst,  nemineni  perire ;  non  utique  in  se,sed, 
ut  dictuni  esl,  in  suis:  quippe  ncmo  csl  quem  velinl 
perire,  quia  nullus  est  cui  salutem  non  Telinl.  Sed 
cum  Ecciesia  (licet  quando,  ignoretur)  cominereu- 
men  plurimos  non  dubitetur,  tandem  e\'omend(.s, « 
corum  aliquos,  ut  fortasse  contingit ,  mullos  ncs 


iiamus  :  Quivult  omnes  homines  salvos  fieri  et  nemi-  ^  eveniat  nobis  amare  contemporaneos,  iK)nne'qMiB 


nem  perire  (1  Tim,  ii,  l)  (47),  non  in  se,  quia  quae- 
cunque  voluit  fecit;  sed  in  cunctis,  quos  ita  facit 
velle,  ul  pius  aflectus  pium  moveat  judicem,  impium 
expiare,  quemadmodum  legimus  beatum  Stepha- 
num  in  ipsa  lapidantium  trucidatione,  orando  per- 
sccutori  Paulo  veniam  promeruisse. 

Providit  quidem  Deus  ab  sQterno  mundare  immuR- 
dum,  sed  et  penes  se  praeparavit  emendationis  cau- 
sam,  intercessionem  sanctorum. 

Dum  igitur  latet  voluntas  Dei,  id  velimus  quod 
fratrum  consonet  charitali :  voluntas  Dei  patefacta 
omnium  ad  se  trahat  corda :  unde  in  coilo  erit  per- 
fecta  beatitudo  ubi  non  aliud  Dominns  et  aliud  vo- 
let  servus,  juxta  illud  :  Placebo  Domino  in  regione 
vivorum  (PsaL  cxiv,  9).  Quasi  diceret :  Hic  in  regione 
morientium  non  placeo,  ubi  cum  ignorantia,  tum  infir- 
milate,  aliudquam  ipse  volo;  sed  ibiplacebo,  quia  in 
votuntate  iua,  non  displicebo  in  mea  :  unde  Pater 
Abraham  pacatus  in  quiele,  turbatis  in  igne  dicit : 
Magnum  chaos  firmatum  est  inter  vos  et  nos  (Luc. 
XVI,  26).  Non  quia  (48)  ibi  boni  malos  non  videant, 
sed  quia  ad  eos  per  compassionem  non  transeant ; 
quoniam  paler  vel  mater  in  coclo,  filio  vel  filise,  in 
inferno  non  condolebit ;  quia  justissima  Dei  vindi- 
cta  justissimis  non  dispUcebil;  alioquin  quomodo 
ab;iterget  Deus  omnem  lacrymam  [ab  oculis  eorum 
(Apoc,  VII,  17),  si  nec  indedeerit  miseria?  dolor 
enim  miseria  est,  quse  lacrymse  dici  solet  causa : 
verum  ibi  neque  dolor  neque  luctus. 

Qui  non  credit  jam  judicatus  est  (Joan,  iii,  18) 
llnde  constat  tam  Judaeos  quam  gentiles  sine  fide 
h;nc  migrantes,  sine  spe  tormentis  deputandos; 
teste  etiam  Doroino  :  Multi  vocati ,  pauci  electi 
(Matth.  XX,  16).  Quia  inter  Chrislianos  multiplicati 
sunt  super  nuraerum ;  nonnc  multos  illos  odimus 
quos  Dominum  reprobasse  novimus  ? 

55  ^^  i^^  supradicta  non  stabit  sententia 
quod  Dominus  sanctis  inspiret  ut  velint:  Omnes 
homines  salvos  fieriy  et  neminem  perire  (I  Tim  ii,  4) , 

(46)  Aug.  XXI.  De  civit.,  c.  24. 

(47)  August.  lib.  de  corrept.  elgr.,  c.  15;  xxii, 
De  civ.  cap.  1,  etc. 

(48)  Ita  Aug.  XX  dc  civ.,  c.  22.  Greg.  xxxiik 


odimus  cum  Domino  reproboruin  multitodineffl  ne- 
scicntes  odimus,  quos  scientes  diligimus?  Sic  eini- 
nus  e\ercitum  prospicieus  noios  interignotosTideo, 
sed  quos  indiscrete  cerno,  cernere  me  ignoro.  Sic 
floribusprata  vernare,  segeles  aura  undare  cenie&- 
tes  miramur,  et  cum  flores  hic,  spicas  illic  vidert 
non  ambigamus ,  hanc  lamen  vel  illam  vidissedabi- 
tamus.  Sic  pleraque  scimus,  quae  nos  scire  nesci- 
mus,  et  possumus,  quae  nos  posse  ignoramus;qixid 
experimento  utrumque  probaverimus;  piisimpioma 
corporis  ad  tumulum,  animae  ad  infernuin  propiw- 
tico  spiritu  s^nepius  palefacta  est  ruina. 
Sed  an  noluerunt  quod  Dominum  vellesenscnii>t? 

P  Cerie  voluerunt,  qiios  perdendis  crebro  legimus  iiD* 
precalos,  non  animi  veneno,  sed  consentientesDeo. 
Nec  enim  peccantem  puto  diligere,  nisi  cum  nesci- 
tur  Deus  odisse;  vult  quippe  virum  bonum  omMf 
diligere,  prscler  quos  noverit  Deum  odisse. 

Yult  itaque  omnes  homines  salvos  fieri,  et  um- 
neni  perire  saculi,  Id  est,  sanctos  suos  facit  \elie, 
omnes  quidem,  nisi  si  cui  quempiam  ad  popoloB 
sinistre  innotuit  perlinere.  Quid  si  quis  morti  aDfo 
prsescitos,  homini  autem  dum  vivunt  fere  im-ognitt^ 
sic  diligat,  non  ut  coelo  donentur,  sed  ut  charitsus 
merilo  tolerabilius  crucienlur,  fprsanraniscrilqoi 
apprehendat.  Attamen  perexilis  amor  est  qui  net 
bonum  tribuit,  nec  malum  tollit,  sed  tantura  ie- 
minuit :  nam  vis  amoris  rcservanda  est  pn&lestiM- 

D  tis.  Sed  sic  accidit  eosdem  scienterdiligercetodtfse. 
Ego  autem  diflicile  crcdiderim  quemqoam  ainaff, 
cui  bealitudinem  nolit,  velit  autem  sine  fme  nii^ 
riam ;  facile  autem  acquieverim  condolcre.  Nm 
quemadmodum  irasci  amiciSiContingitnonnuniioffl 
misereri  iniinicis  ;  unde  Dominus  :  Videns  dnttim 
fievit  svper  eam  (Luc,  xix,  41),  duplici  conlrilio* 
coulcrendam. 

CAPLT  XV. 

De  Dei  omnipotentia. 

(49)  Omnipolens  eslDeus.  Et  tamen,  ut  ratio  ti- 


Moral.,  c.  19;  ct  xxxiv,  c.  K». 
50,  q.  2  et  4. 
(4^  Magister  i,  dist.  42-44. 


D.  Tb.  in  iv,  dJl. 


709  SENTENTIARUM  LIBRl  OCTO/-LIB.  J.  7i0 

Iwt,  cnm  ifinumera  sint,  iit  mentiri,  se  negare,  et  A  deeerlantes)  habutsse  eonvenit,  Si  ergo  dispdsitio  Dci 


biijusmodi  quae  nequit,  ideo  omnipoiens  est,  quia 
haec  nequit.  Ita  igilur  omnipotens  est,  ut  om- 
nino  nihil  possit  quod  irrationabiliter  et  male  iiat. 
Omnino  nibil  nequeat,  quod  ab  ipso  dccenter  admi- 
nistrari  qucat  :  praBrogativa  poteslatis  conspicuus, 
rtquidqnid  decet,  queat,  ne  qua  imbccillis  notetur ; 
qiiidquid  dedecet,  nequeat ,  ne  qua  boni  valentiam 
inali  potentia  obfuscct,  ct  tanlo  decrescot  quanto 
pravitati  accedat.  Unde  quantalibet  creatuia,  coI> 
lalione  Dci  est  infirma. 

Vcrum  ne  omnipotentia  nusquam  proruat  in  illi- 
cita,  decet  Oninipotentem  omnia  non  solum  scire, 
scd  et  pr<xscire  :  nam  Sapientice  ejus  non  eit  nume- 
ru*  {Psal,  eLxvi,  5).  Haec  autem  sapientia  sicut  aug- 


res  allter  ac  fiunt,  nec  prius  ordinare,  nec  post  or- 
dinatas  immutare  valet,  quomodo  sanctorum  stu- 
dium,  et  pro  studio  salus;  impiorum  perversitas, 
ct  pro  ea  infernus  rite  deputatur,  ijide  gralix,  hinc 
divinae  justitiae  ?  Quae  enim  gratia,  quaeve  justitia, 
dum  vel  disponit,  vel  dispositum  efficit,  cum  ncutra 
ex  parte  quidquam  mutare  possit?  Gratiam  et  ju- 
stitiam  agnosceremus,  si  cum  hoc  mallet,  non  mi- 
nus  alterum  posset.  Nunquid  aliud  videam  nisi  ne* 
cessitatis  violentiam,  cum  nec  unquam  Petro  ne- 
gare,  nec  Judae  conferre  potuerit  perseverantem 
gratiam?  Et  quidem  utrumque  in  sordibus  reperit» 
sed  ulrumque  liberare  non  potuit.  Judam  infixum 
in  limo  vidit,  sed  extrahendo  nihil  prodesse  potuit. 


menti,  ila  nescia  est    principii  :    nam   si  quando  ^  Petrum  ad  se  traxit,  quia  eum  in  luto  relinquere 


crescerel,  vel  inciperet,  in  scientia  processissct; 
quse  autem  ratio  ut  quidpiam  post,  non  aulem 
prius  sciret  ?  dicente  evangelista :  Quod  factum 
estj  tft  ipso  vita  erat  (Joan.  i,4)(50).  Quasi  di- 
ccret :  Quidquid  fit  in  tempore,  56  ^"'^  tempus  vi- 
zebai  in  ipsius  cognitione.  Oportet  ergo  ut  quidquid 
absque  principio  providentia  Dei  simul  complectilur, 
hocsuisquoque  temporibus  veritas  ejus  exsequendo 
prosequatur ;  quoniam  si  quod  providendo  futurum 
promisil,  inexpletum  negligeret,  fidelis  Dominus  in 
omnibus  vcrbis  suis  {Psal,  cxliv,  13),  mendaxfieret. 
£t  quia  omne  Dei  institutum  merito  suae  constanliae 
nuncupatui*  juramentum,  si  quid  nmtarct,  et  men^ 


nequivit.  Nihil  eorum  quae  feci  vel  facturus  sum, 
unde  cessavi  vel  cessaturus  sum,  bona  malave  sint, 
aut  juvare  ut  sint,  aut  impedire  ne  sintpenes  illum 
ulla  potestas  cst. 

Quomodo  ergo  omnipotens  est  cui  ea  virlus  non 
est,  ut  cuipiam  ita  adsit,  ut  adjutus  bonum  faciat, 
quod  erat  dimissurus,  aut  malum  omittat  quod  erat 
facturus?  Unde  fit,  aut  ut  omnino  ingratus,  aut  ut 
minus  exstiterim  gratus  auctori  meo,  dum  id  mibi 
tribuit  quod  negare  nequit. 

Sed  dices  :  Agendum  tibi  gratias  est,  quia  licet 
aliud  non  possit:  at  quod  potest  non  invitus  facit, 
Scd  sic,  non  tam  de  facto,  quippe  quod  vitare  non 


daz  et  perjurus,  ac  per  hoc  Deus  non  foret.  Quo-  ^  potest,  quam  de  voluntate  graiias  ago  :  sed  nec  de 
circa  quidquid  divinae  providentiae  sinceritatem  prae- 
cipitantcr  actum  evacuaret,  illud  malum  et  irratio- 
nabile  videretur ;  quidquid  autem  irrationabiliter 
lieret,  illud  Deum  non  posse  supra  dicebatur. 

Si  ergo  quidquid  aliter  se  haberet^  quam  Deut  cr- 
dinavit,  irrationabile  essety  nuUum  autem  irrationa- 
HHe  potest^  tiquet  ipsum  nihil  posse  nisi  qnod  veritas 
habetprovidenUce;  sed  nihit  providit  nisi  quod  contin- 
git :  nihil  igitur  potest  nisi  quod  fit,  Imo  nihil  potest, 
jiisi  quod  vult  et  facit,  Id  enim  solum  facere  dispo- 
s»ir,  quod  per  voluntatem  effectum  reddit.  Hwc  ergo 
qualuor  tali  sibi  vinculo  connectuntur,  ut  nec  se.  de- 
serantj  nec  excedanty  quippe  et  providenti(B  divini 
actus  (Bqualis  est  potestas,  et  potestati  adcequatnr 
cum  actione  voluntas,  unde  aiunt  voluntate  Dei  pote- 
statem  non  esse  majorem. 

Quod  si  dixerim  quae  Deus,  ut  modo  sunt,  pro- 
Tidet,  aliter  providisse  potuit,  ut  juxta  illam  pro- 
Tidentiani  aliud  quam  nunc  velit  et  agat,  libere  po- 
iuerit;  quod  quidem  secundum  id  quod  tunc  provi- 
dentia  sic  haberet,  bonum  et  rationabile  esset :  ve- 
rum  secundum  id  quod  nunc  est,  malum  et  irratio- 
nabile  est. 

Respondes :  Alteri  providentice  apud  Deum  locus 
prcBcessisse  non  potuit,  quia  sine  hac  quam  nunc  ha- 
betj  nunquam  exstitit ;  nec  ambas  simul  (secum  quippe 


l^\  August.,  tract.  in  psal.  xliv,  et  alibi. 
(31)  Au«.,  1.  XIV,  De  civit.,  c.  19;  iv,  contra  Ju- 
lian  ;  c.  14 ;  lib.  De  corrept.  et  gra.  c,  li ;  De  bono 


ea  obnixe,  quia  nec  ipsam  valet  cavere.  Illi  siqui- 
dem  gralias  agerc  consuevimus  qui  ita  nobis  prae- 
stat  beneficium,  ut  si  libeat  queat  retrahere  ma- 
num.  Nam  qui  coactus  dedit,  nec  rem  retinuit,  nec 
gratiam  promeruit. 

Dices  forsan  :  Et  Deus,  si  velit^  aliter  agat  ac  fa- 
cit ;  sed^  etiamsi  velit,  voluntati  effectum  habere  non 
licuerit,  alioquin  ratio  providentice  in  anima  ruitura 
vacillet,  et  Deus  nota  falsitatis  turpatus,  non  amplius 
queat  esse  Deus.  Sed  nec  velle  quid  fale  decebit 
quod  futurum  providentia  abdicavit ;  abdicavit  au- 
tem  quidquid  non  fit;  nibii  ergo  velit  nisi  quod' 
evenerit,  de  quo  constat,  quod  omnia  qucecunque 
voluit  fecit(Psal.  cxiu,  5)  (51),  humana  autem  na- 
D  tura  ita  condita  est,  ut  cum  nullo  ad  vitium  provo- 
cetur  incitamento,  tamen  mali  per  se  compos  «^x- 
stiterit :  .verum  nec  malum  vitare,  nec  bonum  velle, 
nec  cum  voluerit  57  perficere  queat,  nisi  opitu- 
lante  Domino ;  nam  quia  malum  per  se  vitare  non 
sufficit,  solus  in  Domino  confidens  ait :  Viam  ini' 
quitatis  amove  a  me  (Psal,  cviii,  29).  Quod  vero  af- 
fectus  boni  a  Domino  Deo  est,  addit :  Inclina  cor 
meum  in  testmonia  tua  (ibid.),  bona  voluntate  jam 
praeventus,  sed  adbuc  bono  opere  consummandus 
fusa  ad  Denm  prece  inquit :  Stalue  servo  tuo  elo^ 
quium  tuum  in  timore  tuo  (ibid.)  Eloquium  quippe 

persev.  c.  7  ;  Enchirid.,  c.  107;  v  coRtra  Julian., 
ca.  16.  Iiem  De  corrept.  el  «r.  c  12,  el  ad  art.  5. 
sibi  fal&o  impositum 


7il  ROBERTl  PLLLl  S. 

pcr  Dominum  statuitur ,  dum  per  ipsum  eloquii  A 
sensus  in  opere  complelur ;  cum  vero  timorem  sui 
Bominus  incussit,  quasi  stimulum  contra  acediam 
adhii)uit.  Primus  ergo  homo  abutens  arbitrii  liber- 
tate  praevaricatus  esl;  sed  numDeusiilumne  trans- 
grederetur  defendere  potuit?  non  poluit,  quippe 
nibii  potest  nisi  quod  conlingil.  Gum  igitur  liomo, 
nisi  cooperelur  Deiis,  a  nalura  non  habeat,  ut  cul- 
pam  caveat  (vitatio  siquidem  culpse  grandis  virtus 
est,  prassertim  malae  voluntatis)  omnis  autem  vir- 
tus  a  Domino  Deo  est,  descendens  a  Patre  luminum 
(Jac.  I,  17),  dicente  Domino  discipulis :  Sine  me 
nihil  potestis  [acere  (Joan.  xv,  5),  nihil  utique  boni, 
sed  quod  est  malum ;  cur  Adam  reatum  contraxit, 
dum  prohibitum  admisit,  quando  ex  seefGcaciara  vi- 
tandi  noxia  nunqur:m  habuit ;  nisi  defendente  Deo  :  B 
defendendi  autem  quia  aliter  prsenoverat,  posse 
Deus  non  habuit.  Aut  igitur  hominum  nulla  culpa 
est,  aut  si  qua  est,  in  Conditorem  rcfundenda  est. 

Sed  fortasse  dices  :  Licet  divinai  non  fuerit  facul- 
tatis  pecccntem  ne  peccaret  prcemunire;  attamen  gra- 
tiam  contulit  qua  usus  persistere  quiret  illossus.  Mira 
res !  beneficium  potens  est  Deus  inchoare ,  inchoa- 
tum  impotcns  consummare;  et  quod  monstri  instar 
reputo  ,  parvulus  jam  regnaturus,  adulla  vero  xtate 
delicturus,  ac  per  hoc  tandem  damnandus,  modo 
tamen  gratiam  percepit,  qua  sancte  vivendi  compos 
exstiterit ,  ac  per  sanclitatem  cum  Deo  regnandi. 
Vide  mirum ,  cum  Deus  ncc  velit  nec  possit  san- 
ctum  servare,  servalum  beare,  ne,  ut  saepius  dictum  ^ 
cst,  fallatur  praescientia :  potest  ergo  parvulus  ille, 
et  in  innocentia  perseverare,  et  vitam  seternam  ob- 
tinere,  velit  nolit  Deus.  Similiter  licet  procedere  de 
eo  qui  a  Deo  angelus,  a  se  diabolus  factus  est.  Fons 
totius  boni  Deus  summebeatus,  cujus  omnipotentiae 
constat  nihil  obstare  ,  sic  humanae  natune  ruinam 
pcr  justitiam  pertulit,  ut  et  reparationem  per  mise* 
ricordiani  providerit,  reparationem,  per  Verbi  incar- 
nationem ,  quam  dum  sola  gratia  prsedeslinaverat, 
Diisericordem  se  exhibuit;  misericordiorem,  dumpe- 
nes  se  praevisa  consolando  promisit;  misericordissi- 
mum  dum  redimendo  promissa  implevit.  Si  autem, 
ut  dictum  est ,  nec  praescientia  nec  praescita  valent 
alio  deflecti ,  Deus  nec  aliter  quani  incarnatione  ho- 
minem  a  jugo  Satanae  quivit  absolvere;  nequehomi-  ]) 
nem  quem  assumpserat,  vel  acontumelia  irriden- 
tium,  vel  a  saevitia  crucifigenlium  potuit  defendere; 
cum  tamen  homini  ipsi  effjgisse  haec  praesto  fuerit. 
Quocirca  grati  simus  ser>'o  quam  Domino.  Servus 
potuit,  Dominus  non  potuit  nobis  salutem  negare: 
qui  poluit  quia  voluit,  beneficium  tulit;  qui  noluit 
nec  potuit  quasi  necessitati  morem  gessit ;  nam, 
sicut  essc,  ita  mundum  rediraere  necesse  crat  Deum; 
volebat  quidcm  et  esse  et  redimere ,  sed  uec  hoc 
nec  illud  poterat  vilare. 

Mira  miseria  ,   si  passionem  adeo   probrosam, 

(52)  August.  L  xxviii,  contra  Faustum ;  De  agnne 
Chrisli  cap.  10,  et  seqq.  lib.  xiii.  De  Trinilate.c.  18. 

(53)  Aiban.  orat.  5,  conl.  Arian.  Leo,  ser.  2.  D» 


R,  E.  CARDLNALIS  715 

mortem  denique  turpissimam,  qul  Deus  ertl ,  en- 
dero  nequibat.  Mira  impotentia ,  si  nisi  morieniio 
bominem  perdilum  restaurare  non  potait.  Sed  po- 
tuit,  quoniam  juxta  (52)  auctoritatem,  erat  ettliQg 
modus  Deo  possibilis,  sed  nullus  nostne  fragilitati 
convenientior ;  potuit  namque  juslissima  utens  po. 
testatc  diabolum  tyrannica  privans  pnelatione,  soos 
servos  quos  ille  lusoria  pollicitatione  fugitivos  ab- 
duxerat ,  solo  jussu  revocare  (53);  nisi  quia  malait 
afTectanlibus  potentiam,  humilitatem  obtendere,  ser- 
vituris  affectum  suum  intimare ,  factus  horoo  lan- 
quam  viator  strenuus  sequacibus  ducatum  pnebens, 
verbo  eos  et  exemplo  praestruens.  D«us  ergo  qni 
hunc  modum  praetulit ,  et  alios  in  promplu  quam- 
plures  habuit,  Dominus  Jesus  monstrans  duodeciio 
58  sipostolis  sibi  opus  non  esse  sui  ad  defensioneis, 
testatur  se  posse  Patrem  suum  rogare,  exhibitQnim 
sibi  pro  duodecim  apostolis  duodecim  legiones  as- 
gelorum  (Matth.  xxvi,  53),  pro  se  contra  saTiliam 
Judaeorum  decertaturas.  Frustra  hoc  Fihus  dicit,  si 
Pater  suus  id  non  possit.  Sivero  id  potest  (ut  verepo- 
test)  tale  quid  potest,  quod  nec  unquam  vultnecfacil. 

Quoeirca  auctoritate  evangelica  fulti,  departi- 
culari  ad  particularia  similitudine  ducti  proceden- 
tes,  asseveremus  Deum  innumera^posseetnonvclie; 
sed  quia  nobis  in  hac  vila  aut  difficile  aut  omnJDO 
impossibile  est,  ratiocinando  expedire,  qualiter  Deai 
quidquam  possit,  quod  non  velit,  magnus  (5i)ali- 
quis  de  futura  non  quidem  de  ista  vita  ait :  Im 
videbimus  quam  muita  possitDevu,  et  non  telit.Oxh 
stat  namque  divinae  providenliae ,  constat  et  oobis, 
Scriptura  docente,  quod  Antichristum  Cbrisluscst 
pcrditurus.  Quocirca  si  Antichristum  salvaM,  pro- 
cul  dubio  seeundum  quod  res  modo  se  habent,  pro- 
videntiam  suam  falsarel :  unde  videtur,  quod  si  An- 
tichristum  potest  salvare  ,  providentiam  polest  fal- 
sare.  Antichristum  quippe  salvarej  provideniimnut 
falsare ;  atqui  Antichristum  potest  satvare;  siqfnii» 
constat  ipsum  omnia  posse  :  num  igitur  poUst  h 
ipsum  fallere  ?  Absit!  Hujus  quippe  coUectioBis 
propositio  ot  verisimillima  et  dolo  est  plena.  Ant^ 
cedens  enim  verura  consequens  infert  falsum. 

Ita  respondendum  puto  :  Quoties  dicitur:iSi  Deas 
polest  aliter  facere  quam  providit,  tunc  potestfaili. 
quod  videtur  sequi ,  quia  aliter  facere  esset  falli; 
potest  utique  aliter  facere,  quoniam  potest  el  aliter 
providisse :  uam  si  alia  providentia  esse  non  pos- 
set,  nec  aliter  tieri  posset ;  alioquin  si  poterat  qni4 
fieri  quod  non  poterat  ante  provideri,  poteiat 
certe  a  Deo  quid  improvide,  ac  impraemediuti 
factum  esse :  sed  opus  Dei  omne  incipit,  operis 
autem  praemeditalio  ipsius  incoeptionem  antece 
dit ,  quoniam  quod  factum  est  in  ipso  vita  eral, 
(Joan.  I,  A).  Potest  ergo  aliter  facere  aliamsequeos 
providentiam  quae  semper  fuerit;  non  taroen  b^ 
quae  est  falsare ,  quae  tunc  nunquam  exstlterit.  Nm 

nalivit.  Bemardus,  ep.  190,  etc. 
(54)  Aug.,  c.  95  Enchiridii. 


tl5  SENTENtlARUM  LlBRl  OCTO,  —  LIB.  L  W4 

ergo  iU  facere  alUer  potest  ul  isla  fuerit,  et  inoom-  A  de$cendentibus  in  lacum  {P$al,  xxYil,  i).Ne  sileas,  m 


pleia  reiicta  sit,  quod  iinpossibile  est.  Venim  ita  ut 
absque  hac  aiia  exstiterit,  et  non  eo  quod  est ,  sed 
quod  esse  potest  completa  sit,  quod  impossibile 
non  est. 

Quocirca  bujusmodi  dislrictione  utendum  puto, 
quod  nihii  eorum  dignum  est  Deum  posse ,  quae  in 
se  noscuntur  indecora  ,  quales  sunt  superbia ,  in  • 
Tidia,  gula,  luxuria.  Verum  ea  tantum  quae  honesle 
fierent,  etsi  horuro  quamplurimis  diyini  circum- 
spedio  consilii  supersedendum  censeat;  quod  gemis 
est,  Jud»  perseveratricem  gratiam  contulisse,  Pe* 
tro  negasse;  quod  utrumque  et  bene  fieri  potuit,  et 
bene  infectum  cessavit.  Hujusmodi  potest  Deus  et 
Velleet  facere,  sed  nunquam  Tolet  aut  faciet,  qula 


a  me  divinitatem  separes,  quam  dum  mecum  habeti 
ipsadocente  nibilignoro.  Etenim  si  silueris«  dum  per  • 
sonatiter  unitomibi  te  disjunxeris,  asiimilabor  de- 
$eendentibus  in  lacUm ,  descendentibus  in  iniquitatis 
et  inferni  profundum,  utnon  disconveniam  in  poena, 
quibus  convenerim  iii  culpa.  Omnia  sciens  bomo  Je^ 
sus  nequaquam  id  peteret  ^  si  divinilati  impossibild 
foret;  sed  quia  fieri  potuit,  ne  fieret  obedicndo  ini- 
petravit ,  nunquam  timens  Inpsum  fastigii  sui  sine 
dubio  [prxnovit  constantiam,  quam  se  promeritu*' 
tum  sanctissimo  militise  suae  obsequio  nullo  modd 
dubitavit. 

Plura  ergo  Dei  complectitur  potcstas  quam  volun- 
las;  licct  ad  plenum  id  minime  liqueat,  quia,  si  quid 


maleyellet  et  faceret,  propter  hoc  solura  quod  con-  ®  potest  Deus  quod  non  velit,  neque  providit,  videtur. 


stanter  penes  se  proposuit,  quod  nihil  horum  vellet 
aut  faceret.  Potest  itaque  ulia,  quia  quantum  in  se 
honeste  fierent ;  sed  non  vult ,  quia  contra  proposi*^ 
tum  essent.  Potest  utique  talia  et  bene  et  honeste 
facere ,  quia  ab  xtemo  potoit ,  et  bene  et  honeste 
facienda  providere.  Verum  $i  potest  veUe  et  facere 
eontra  propositum :  contra  propositum  autem  facere 
et  veile  plane  est  maie  veile  et  maie  facere^  nonne  igi" 
iur  potest  male  xeiie  et  maie  facere  ?  et  hoc  absit! 
Argumentatio  subdola  verisimilitudine  paliiata  ,  in- 
Ccrius  rimanti  turpitudinem  suam  denudat,  dum  per 
Irera  concessa  falsum  concedi  intendit. 
Miraris  forsan  si  quid  potest  Deus  yelle  Tel  fa* 


ut  dictum  est,  posse  sibi  contrarius  esse:  non  tamen 
potestas  major  est  quam  voluntas :  eienim  potesta^ 
et  voluntas  eadem  est;  quia  utraque  idem  quod  Deus 
est,  sic  Deus  cum  plura  sciat  quam  doceat,  in  ipsm 
tamen  doctrina  non  exceditur  a  scientia;  utraqud 
enim  est  Deus^ 

CAPUT  XVI. 
De  Dei  providentia. 
(58)  ProTidisse  quoque  aliud  potuit  quem  e% 
aliud  liquet  potuisse,  ac  egerit.  Nam,  queroadnlo^ 
dum  potestas  libere  pro  arbitrio  operatur,  ita  provi^ 
dentiae  libertas  sponte  elegit  hoc  aut  iilud ,  ut  sicut 
potentia  sola  voluntate,  ad  hunc  quem   novim[i4 


cere  contra  propositum:  Tolle  autem  Tel  faccre  con-  r  pnrducitur  effectum»  sic  prsescientia  nulia  necessilr.t.^ 


tra  propositom  ,  quid  est  nisi  idem  quod  vcHe  vel 
fucere  aliud  quam  propositum  sit.  Quod  constat 
Deum  posse;  quod  si  agere  contra  propositum ,  est 
cassare  proposituni,  non  id  utiqtre  decet  Deum. 

Audacius  dixerim  et  hodie  Deum  posse  diabolo 
compunctionem  infundere,  et  pcenitenti  veniara 
dare ,  saiisfacientique  salutem  indulgere.  Audacis* 
sime  adjecerim ,  iu  una  persona  quse  est  Gbristus 
(liTinitatem  humanitate  posse  se  disjungere ,  et  59 
disjunctae  gratiam  suam  retrahere,  ut  jam  purus 
bomo  sine  Deo  ruat  in  Titium,  de  Titio  in  infernum, 
quod  ne  unquam  fiat  beneficium  quidem  contulit, 
sed  beneficio  potentiam  suam  non  inclusit.  Salva 
enim  justitia  revocare  potest  beneficium  quod  non 


eoacta ,  hunc  quem  videbimus  ordincm  maluerii 
eventuum.  Unde  Dominus  :  Pion  vos  nu  elegistis^  sed 
ejo  eiegi  vo$  (Joan,  xv,  16).  Quid  est  enim  electio, 
nisi  quxdam  de  diTcrsis  pro  libito  facta  portionl» 
^ssumptio? 

Haec  prsenotionis  TOluntaria  dispositio ,  ut  supra 
diximus,  initio  caruit  et  fine  carebit ;  prsenotio  qui-> 
dem  ,  et  dispositio  ex  quo  id  quod  praescitum  est 
evenerit  et  transierit ,  desinunt  utique  sic  Tocari, 
sed  non  desinunt  esse  quod  sunt ;  nam  quid  esft 
prsenotio ,  quid  Tcro  dispositio,  nisi  praescientia  fu-' 
turis  suum  rebus  ordinem  assignans?  praescientia 
autem  omnino  est  scientia;  scientiam  autem  Domiri 
Tcl  in  minimo  deficere,  et  ad  metam  deduci  existen- 


ex  merito  accipientis,  sed  aflectu  largitoris  noscilur  D  tiae,  nefas  est  etiam  cogiiare ;  quippe  dum  res  Ta- 


commendatum  :  multum  quidem  meruit  bomo  1110« 
sed  yiiiute  Dei  non  sui,  ut  si  reddat  Deus  quod  ho- 
mo  proroeruerit  ex  se ,  retineat  autem  quod  ipse 
fecit  in  homine,  nec  bomo  ille  babeat  unde  gaudeat. 
Si  salotem  quam  adversario  misericorditer  contu* 
fisse  potnit,  aequissima  negaTit  seVeriUte  et  negabit. 
Nonne  glorlam  qnam  filio  bominis  Filius  Dei  unicus 
oontalit,  adbac  gratiam  dicis?  quomodo  autem  gratia 
tBl^  8J  mmm  non  polest?8ed  potest;  nam  Propheta 
bumanitatem  ad  sibi  unitam  diTinitatem  inducit  sic 
kKpaeMXUm:  Deui  m€u$y  m  iUeas  a  m€,  et  auimHabor 


riantur,  instabilia  stabiliter  ipsa  comprehendit : 
Boetiu$  $tabiii$(iue  manen$  dat  cuncta  moveri. 
tpsa  nempe  futura  prsBTcniens,  praesentia  comita- 
tnr,  transactas  quoqua  res  prosecutura  omnia  simul 
perspicaci  Tcstigatione  complectens*  UniTersam 
quippe  multiplicitatem  eorum  quae  fuerunt  et  erunt 
praesentario  intuitu ,  divinus  perlustrat  oculus ,  ut 
ortinia  Deo  juxta  fluctoritatem  (56)  slnt  praesentia, 
ndn  actu  etistendi ,  Tenim  perspicacitate  noscendi: 
nam  quae  diTersis  temporibus  fiunt,  simul  esse  netf 
apud  Deum  queunt;  simul  erdm  stare  neqoeai  «1 


Mag.  1,  d.  S5. 

Aug.,  piurib.  in  loc.«  sed  insigniler  lib^  ad  Orot.,  c»  ft« 

Patrol.  CLXXXVL 


:!5 


ROBERTI  PL*LLI  S. 


jacere»  vigilare  et*dormire ,  sanus  et  aeger ,  puer  et  A 
senes ,  Tivus  denique  et  inortuus  uno  tempore  exi- 
stere.  Non  ergo  faliitur  Deus  ubi  iioroo  est  certus, 
iit  quas  simul  esse  non  possunt ,  simul  |esse  credat 
aut  cernat.  Nam  ubi  aut  quando  tam  discordia  per- 
misceri  QQ  videal?  Tu  autem  Adam  jamdudum 
exlra  paradisum  corpore  cineratus,  spiritu  ccclo 
conlentus.  Quomodo  mortalis,  apud  Deum  in  para- 
diso  adhuc  vetito  vesceris  fructu?  Quomodo,  inquio, 
te  ignorante,  et  nunc  in  inferno  es  sine  dolore,  sic- 
ut  et  prius  in  ccelo  eras  nescius  absque  voluptate? 
Ergo  omnia  omnium  tempurum  praDsenlia  suut 
apud  Deum  ,  non  ita  ut  exlstant,  sed  ut  non  magis 
quam  praesentia  Deum  lateant :  sic  dicilur  fecisse 
quae  fulura  snnt,  non  quidem  existente  natura;  ve- 
rum  praeeunte  scientia ,  qux ,  quia  existentiae  ne-  B 
cessitatem  non  infert  praeteritis  aut  prsesenlibus,  nec 
est  illatura  futuris.  Sic  prophetae,  revelante  Deo, 
norunt  futura :  num  talis  notio  ad  esse  jpgit?  Sic  et 
nos,  anno  jugiter  redeunte,  rerum  innovatione  edocti, 
pleraque  prxvidemus;  praevidentes  autem  sponte 
futuris  nullam  subsistendi  causam  administramus. 
Providentia  'igilur  Dei  omnia  etiam  futura  compre- 
hendit ,  mala  tantum  videt,  non  etiam  agenti  favet : 
quia  $ine  ipio  faclum  e$t  nihil  (Joan,  i ,  2),  verum 
fieri  sinil  propler  bonum  quod  inde  flt.  Unde  impius 
vivit  pio,  quemadmodum  $uperbit  impiu$j  incendilur 
pauper  (P$al.  ix,  25),  charilate  videlicet  inflaoi- 
niatur. 

Bona  autem  Deus  non  solum  sclt,  sed  et  cum  fa- 
ciente  facit :  unde  ad  Deum  per  Propbetam  dicRur: 
Cum$ancto  $anclu$  eri$  (P$al,  xvii,  26),  id  est  saji- 
ctitatem  operaberis. 

Sed  quem  in  bono  vult  juvare,  non  vult  cogere,  ne 
hominis  nullum  sit  meritum ,  pereatque  liberum  ar- 
bitrium :  flagella  et  varias  uaturae  vices  ita  praecogi- 
lat,  ut  praecogitata  et  sine  nobis  compleat ,  quoniam 
ip$e  percutiet  et  $anabit  (0$e,  vi,  2).  Ip$e  $icut  lac 
muUit  me,  et  $icut  ca$eum  me  coagulavit  (Job  x,  10). 
Et  quia  neque  qui  plantat  e$t  aliquid,  neque  qui  rigat 
{I  Cor.  ui,7),ipse  incrementum  dat.  Futura  itaqie 
Deus  ita  scit,  aut  ut  sine  eo  fiant,  qualis  est  culpa; 
aut  cum  eo  fiant,  qualia  sunt  ralionis  consilia ,  aut 
per  ipsum  fiant,  qualia  sunt  naturae  opcra. 

Haec  futurasi  Deus  ita  provideret,  ut  provisionem,  ]> 
qiiandoque  inchoaret ,  inchoationem  deliberatio  an- 
tecederet;  quid  inter  multa,  electione  dignissimum 
judicaret?  Verum  quia  ipsum  sua  providentia  anti- 
qiiiorem  esse  ratio  non  sinit,  difiicile  est  apud  Deum, 
alii  providentiae  locum  invenire.  Et  quidem  aliam 
providentiam  nunquam  habuit ,  sed  quod  habuisse 
poiuerit  ralio  evincit.  Nam  qua;  necessitas  omnipo- 
tentem  cogeret,  ut  hanc  vlam ,  non  aliam  disponen- 
do  teneret?  quod  si  angelus  ex  quo  est,  aliud  facit, 
et  aliud  potest ;  cur  non  Deus  quoque,  qui  intermi- 
nabiiis  est,  ex  quo  est  aliud  providet ,  nihiiominus . 
taroen  aliud  providere  potest  ? 

Quod  si  pote$t  providere  quod  nunquam  protidity 
acper  hoc  $cire  qnod  nnnquam  $eivU  (quod  cttm  no- 


R.  E.  CARDINALIS  if^ 

bi$ ,  mutto  potiu$  ip$i  e$t  notum ,  non  mim  aottrt 
more  quidquam  ignorat ,  ex  omnibu$  qum  poUtt  f«. 
cere  aut  $cire),  num  pote$t  indpere  ut  quidqumfn» 
videat  aut  $ciat  ?  Sed,  sicut  potentia  ejus  nequit  in. 
cipere,  ila  nec  scientia  :  quidquid  namque  pol«si 
providere ,  quod  nunquam  providit ,  aut  scire  quoj 
nondum  scit ,  ita  potest ,  non  ut  incceperit,  sed  iii 
ab  aeterno  providerit,  scierit,  voluerit. 

Quod  si  rationis  fautores  et  auctoritatis  (eaden 
enim  auctoritas  quae  cogit,  et  plura  Deum  posse,  et 
pauciora  fecisse,  requirit  ut  quidquid  potest  faccfe, 
potuerit  providisse  :  nam,  quia  facere  potest  qnod 
non  facit,  consequens  est  providere  posse  quodnon 
providet;  plane  enim  desiperet  qui  diceret  Demn 
quid  posse  ad  actum  ducere,  quod  nequiTerit  m 
actum  praenosse),  si,  inquam,  taliralione  penoasi 
Deum  ita  dicamus  ea  quae  ,sunt  praescisse,  ct  qux 
nunquam  sunt,  nihilominus  providendo  potocht 
urdinasse;  hanc  potentiam  adjudicandi  subsisteftils 
quae  nunquam  subsistunt :  profecto  semper  babet, 
cum  immulabilium  discretione  eventaum.  Sicct 
dum  Antichristum  adjudicat  perditioni,  posse  eiiain 
habet  adjudicare  saluti :  nam  quia  illum  indesinefi- 
ter  damnationi  addicit,  aut  nnnquam  ejus  polesi 
providere  salutem,  aut  interim  dum  providet  dain- 
nationem,  ecce  simul  cum  providentia  coQtnriz 
providentiae  continet  potentiam  :  sicut  tu  in  soouio 
potentiam  01  retines  vigilandi,  sed  nulianbabes 
potentiam,  ut,  dum  dormis,  vigiles.  Num  uec  Deas 
liabet  posse,  ut,  dum  cujuspiam  providet  damnatio- 
nem,  ejusdem  provideat  salutem?  Tu  noa  babes 
posse  ut,  dum  dormis,  vigiles,  id  est,  utulninupK  j 
simul  agas ;  posse  lamen  habes  ut  tunc  vigilei 
quando  dormilurus  es,  te  enim  somno  trabit  sola 
voluntas,  nulia  necessitas.  Nec  Deus  ergo  posse  ba- 
beat,  ut  utrumque  simul  provideat :  id  enim  nuila 
ratioue  fieret  honeste,  habeat  tamen  pote&tiam  nt 
tunc  provideal  alterum,  quando  provisunis  est  alie 
nim  :  libertas  quippe  arbitrii  qua  ductus,  hactab- 
ter  hora  providet,  duxisse  eliam  potuit  nt  eadein 
hac  hora  non  sic,  sed  aliter  provideret.  IdeiB  de 
praeterita,  idem  dixerim  secure  de  futura  bora.  Sed: 
Qm  prirn  po$$e  habuU  aliter  nunc  providere  ^ 
providetf  num  etnuncidem  po$$e  retinet  alitermc 
providendi  quam  providetf  Sed  cumnunc  annfflb^ 
beat  providentiam  si  cum  ea  et  oppositam  babe» 
potesi,  potest  duas  simul  habere  adversas.  Q«id 
igitur  prius  potuit,  modo  non  potest;  ita  quiden 
ante  potuit  privatum  me,  regem  constitueie  nuBc; 
non  potest  antem  modo.  Nam  quomodo  id  qoeat 
eflici,  ul  idem  eodem  tempore  sit  et  non  sit,  utpote 
me  in  inslante  hoc,  regem  el  esse  et  non  esse?  Sl- 
miliier  paulo  ante  Deo  possibile  erat  neam  dvk 
vitam  finire ;  verum  et  modo  et  postmodo  iiDpMS}' 
bile  est  ut  uiteream  modo. 

Fateor  quidem  Deum  illius  efficaci»,  ut  aote  prs- 
sens,  possibile  sibi  sit  in  ipso  praesente  quidqvi^ 
libuerit  efiicere  :  venim  ubi  praesens,  ipsmn  ordi- 
nante  Deo,  jam  est,  vel  praeteriit,  Deura  nefo  hoc 


717  SENTEISTIARCM  LlBRl 

\n  prgescnli  ad  actum  perducere  posse  quidquam  A 
corum  qnac  ad  idem  prsesens  non  pertinuerint  (57). 
Dtmi  hoc  dico  divinae  potestati  non  derogo,  verum 
ordinatissimam  demonstro  :  conrusioni  enim  simile 
foret,  quasi  chaos  rite  videretur,  si  cum  ordina- 
tione  sua  quid  esset  vel  non  esset,  contrarium  sta- 
tum  inducere  possel ;  nec  igitur  qiiod  fit  non  fieri 
possit,  nec  quod  est  factum  non  esse  factum.  Unde 
juxta  Hieronymum  (58)  :  Cum  omnia  possit  Deus^ 
non  potest  tirginem  suscitare  post  lapsum  :  potest  qui- 
dem  iiberare  a  culpa,  sednon  potest  facere  quin  fueril 
corrupta.  Quare?  quia,  ut  diclum  est,  quod  factum 
cst  non  potest  non  fieri. 

Dei  tamen  de  potentia  timide  disputandum  piito, 
nec  quid  ipse  valeat  penes  se,  verum  quid  de  eo 
senserimus  asserendum.  Nam  cujusmo<li  sit  apud  se  B 
propter  quod  fide  capitur,  quasi  iu  caligine  opina- 
Mur :  quid  enim  a  seusu  noslro  remotius,  quam 
corpus  Christi  integrum  in  ccelo  perseverare ,  et 
lamen  quotidie  non  particulatim,  at  integerrimum 
super  multa  altaria,^a  fidelibus  in  terra  sumi?Quid 
Iiac  re  himiano  sensui  incredibiiius?  atlamen  fidei 
nihil  est  verius. 

Sicut  scientia  Dei  et  voluntas,  ita  etiam  OOlCAtia. 


OCTO.  -  LIB,  II.  71« 

nec  initium  habet  cl  fine  carct :  quarc  quidquid  po« 
test  semper  utique  potest ;  sicut  enim  antequam  rcs 
existat,  habet  potentiaro  ut  eam  ad  esse  perducat; 
ita  postquam  exstiterit,  eamdem  potentiam  retinet  nt 
rem  eamdem  ad  esse  perduierit.  Sicut  enim  antc- 
quam  contigerit  quid,  possibile  est  ei  impedire  even- 
tum;  ita  postquam  evenerit,  nibilominus  possibiiius 
habet  ante  impedisse  ne  fuerit. 

Sed  dices  :  Postquam  res  evenit,  non  potest  facer^ 
quin  evenerit.  Respondeo  :  potentiam  nunquam  ha^ 
buit  vohinlatem  suam  cassare,  aut  provisa  inex- 
plcta  relinquere  :  hanc  potentiam  nunquam  habct. 
et  hac  alia  nunquam  Qaret,  ut  voluntate  xterna  et 
scientia  interminata,  non  hoc  quod  fit  simul,  veruiii 
aliud  solum  velit,  provideat,  agat.  Sic  quoque  nun- 
quam  ei  possibile  est  quod  semei  contingit,  postea 
eflicere  ut  id  factum  non  sit;  semper  autem  poten- 
tiam  habet  quod  quovis  tempore  fit,  vel  factum  jaui 
est,  id  antequam  fiat,  impedire  ne  eveniat.  Sic  quod 
factum  est  non  fieri  potest,  vel  non  potest.  Divlna» 
providentiae  divina  voluntas,  quomodo,  ut  supra 
assertum  est,  causa  est,  si  neutram  neutra  existendo 
antecedit  ?  Sicut  vita  in  corpore  effectus  est  animac» 
noa  pri£:^'-entii&^2>  efficiente. 


/57)  Aug,,  I.  XXVI,  contra  Fai'.^.,  c.  5. 

(58)  In  ep.  ad  Eustoch-  De  servanda  virg.  Alitcr  legitur  in  excusis.  Consule  notas. 


LIBERSECUNDUS. 


62  CAPUT  PRIMUM.  G 

Quare,  et  qualiter  Deus  mundum  creavertt, 
(59)  Deus  ergo  quando  voluit  mundum  condidit, 
poteus  et  hunc  prius  condidisse,  et  huic  alios  quot- 
quot  cogitaveris  adjecisse.  Nam  summa;  facultatis 
artifex  unde  prius  vocationi  astringeretur,  aut  si 
tinum  mundum  ex  nihilo  creare  potuit,  unde  factura 
inultorum  arcerelur?  Unus  ergo  unum,  bonus 
bonum,  aetemus  sempiternum  componere  maluit, 
quanto  antiquior,  tanto  et  immensior,  eo  et  melior, 
in  nuUo  egens  mundo  :  ante  quem  sicut  nusquam 
erat,  ita  beatus,  ut  beatior  esse  non  posset,  exisle- 
bat.  Liquet  itaque  Deum,  non  ut  sibi  bene  esset,  sed 
ut  bono  suo  alii  participarent,  operatum  fuisse, 
secundum  Moysen,  sex  diebus  quidquid  coeli  ambitu  ^ 
continetur,  secundum  alteram  Scripturam  :  Qui 
vhil  in  aternum  creavit  omnia  simui  {Eccli,  xviii,  1). 
Mora  tamen  temporali  opus  erat,  ut  terra  inanis  et 
vacua,  vaporali  aquarum  raritate  obducta,  ut  appa- 
reret  arida,  detegeretur,  et  virore  vestita  animan- 
tibus  omaretur.  Nec  jure  de  limo  perhiberetur  fa- 
ctus  bomo,  nisi  limus  praecesserit  unde  bomo  prod- 
ierit.  Prius  ergo  informem  creaverat  terram  sub 
aquis,  quam  detectam;  postmodum  muItipUcibus 


m)  Magister  n,  dist.  \%. 
(60)Mag.l.ii,dist.2,  $7. 


depinxit  formis(60).  Omnia  ergo  simnl  coudldit» 
quia  post  quietem  nil  dissimile  aut  de  nova  materia 
adjecit.  Nam  quae  diversarum  specierum  permi- 
stione  generantur,  ur  mulus ;  vel  quae  de  comi- 
ptione  erumpunl,  ut  vermium  quoddam  genus;  vel 
quse  naturae  repugnantia  de  occultis  Dei  ideo  prod- 
eunt,  ut  mirabilem  Deum  rememorent,  quales  sunt 
enormes  partus,  succedunt  quidem  quantum  ad 
formam,  iuter  prima  tamen  opera  fuerunt  quantum 
ad  materiam.  Vetus  igitur  materia  recente  induiiiir 
forina,  cum  quid  de  insolito  in  mundum  nascitur. 
Verum  naturalia  se  primis  operibus  profitentur 
cognata,  inde  substantiae  originem,  inde  sortlta  qua- 
litatem.  Omuia  igitur  corpora  ex  prima  materia; 
animae  vero  omnes  primis  illis  similes.  Quimt  itaque 
Deus  die  septima  {Gen.  ii,  4)  :  non  ab  opere,  qula 
Pater  usque  modo  operatur  {Joan.  v,  17),  sed  ab 
operum  novitate  :  quae  enim  prins  condidit,  et  ante 
fecit,  aut  materia  praejacente,  aut  simiiitudinis  «x» 
pressione  :  vel  certe  omnia  simul  creavit,  quia.  in- 
formem  corporam  materiam,  et  (61)  Adae  animaiDt 
omnemque  in  coelo  angelicam  naturam  in  creatioDd 
conjunxit :  quae  ideo  omnia  dicuntur,  quia  quaecun- 
que  ea  proseqinintur  (de  substantiis  loquor),  inde 

(64)  Aug.,  vit  De  Genes.  ad  litt.  c  24  et  seq.  Ma« 
(ister  hic 


7(3  ROBERTl  PBLLI  S 

contraliunl  03  aut  originem,  aut  siroilitudinem  : 
omnia  corpora  originem,  omnes  animse  simililudi- 
ncm ;  originem  ab  informi  materia,  similitudinem  a 
prima  anima. 

CAP13T  n. 

Terra  hominum,  OBlum  spirituum  eit  habitatio. 

(62)  Terram  igilur  homimbus,  coelum  vero  spirili- 
tms,  demum  el  hominibus  habilationem  instituit. 
Angelum  mox  cum  coelo,  et  in  cobIo  condidit,  quia  In 
principio  ereavit  Deus  ccelum ;  et :  Angelus  principium 
tst  viarum.  Quae  Deus  simul  fecil,  homo  dicere  non 
potuit;  unde  Moyses  post  aliqua  scparalim  ad- 
junxit,  qualiler  inler  aquas  coelum  firmavii,  untle 
et  firmamentum  dici  promeruit. 

Sed  si  coelum  volubile  esl,  num  cum  ipso  circum- 
cunt  habitatores?  Quod  philosophorum  potius 
est  quam  Christianorum.  Quomodo  autem  inerunt 
volubili  nisi  simul  voluti?  non  plane  liquel.  Slai 
ergo  ftrmamentum  (63),  non  tameu  stantibus  stellis, 
ut  sit  habitatio  idonea  sanctis.  Quod  fieri  posse  non 
negat  raiio ;  vel  cerle  si  ccelum  raoveri  verius  est, 
aliud  stabilc  ulterius  inquiralur,  qiio  Dominus 
ascendens  juxta  Aposlolum  supcr  omnes  cobIos, 
inigraverit  ad  se  omnes  sanctos  tracturus  {Ephes, 
IV,  iQ) ;  nam  ubicunque  fuerit  corpus,  illuc  congre- 
gabuntur  et  aquilce  {Matth.  xxiv,  28).  Dicente  Do- 
mino  :  Si  quis  mihi  minisirat  me  sequatur :  et  ubi 
sum  ego^  iUic  ei  minister  meus  erit  (Joan,  xii,  26). 
(64)  Nam  secundum  Bedam  coelum,  quod  in  princi- 
pio  fiebat,  mox  supernis  civibus  repletum,  abomni 
volubili  statim  separatum  est. 

Hanc  autem  patriam  spirituum, .  spiritualemne 
decet  esse  an  corporalem?  Spirilualis  autem  natura 
ad  quid  corporeo  egeat  loco ;  aui  corpora  eorum 
qui  sunt  sancti  quomodo  habitent  in  regione  spiri- 
tuaU?Kecenim  divisam  patitur  ralio  mansionem 
angelis  futuram  et  sanctis  :  nam  sanctos,  ruinam 
suppletnros  angelicam,  ab  angelis  dissociari  mi- 
liime  decet ;  ipsos  enim  nemo  inglorios  rite  nega- 
ret,  si  in  quo  Salvator  esset-cum  sanctis  penelrale, 
angelos  non  includeret.  Verum  coclum  esse  spiri- 
,  tum  quis  dicere?  quis  tantam  novitatem,  imo  erro- 
reminducere  audeat?  Nemo  equidem  nescit  ange- 
los  tam  bonos  quam  maios  simiiiter  et  animas  post 
Deum,  spirituum  nomine  nuncupandos,  praeter  hos 
•utem  nec  meminit  usus  nec  Scriptura,  tali  quid- 
ipiam  reverentia  honorandum.  Restat  ergo  coelum 
tue  corpuB,  nam  accidens  aestimare  deliranti  re- 
llnquitur.  Quod  si  glorificata  caro  gloriosa  animx 
tit  mansio?  non  querantur  spiritus  aula  coclesti 
contenti,  cum  artifex  Deus  admiranda  depingens 
mietate  eonspicnam  fabricavit,  aut  si  videri  non 
jontingit,  credi  tamen  fas  non  est  tantos  inhabita- 
lores,  habitaeulo  deelarari  minus  apto.  Si  ergo 
coBhiin  tall  ratione  fatemur  corporeum,  econtra 

62)  Mag.,  1.  II.  dist.  2,16. 

65)  Legatur  Aognst.,  ii  DeGen.  ad  Iitt..c.  iO. 

;64)  lnitio  Hexaroeron. 


R.  E.  CARDINALI8  tSi 

A  infernum  aequali  ratione  corporalem  non  diffiiea* 
mur  locum;  alioquin  tormenta  caloris  quomodo 
contineret  et  frigoris  ?  Carcerem  ergo  inteliigiintts 
deorsum  quomodo  regiam  sursum ;  unde  in  Sym- 
bolo  apostolorum  sichabetur  :  Descendit  adinfcna, 
ascendil  in  coslos, 

CAPUT  in. 
Quidam  angelorum  aliis  prffcellunt. 
(05)  Angeli  omnes  boni  conditi  sunl  et  sa- 
pienlcs:  alii  tamen  aliis  in  utroque  pnesuuilio. 
res.  Unde  quos  dignitate  creationis  pneier  cx- 
leros  nobililaverat ,  oflicii  majestale  re\eren- 
dos,  minoribus  prsefecit,  hominibus  promovend;!. 
in  legionibus  suis  duci  suo  deservituros,  usqu^ 
quo  saucti  angelis  a^quandi  de  caslris  in  palatlam, 

D  de  exsilio  in  regnura,  mirandi  venustale  proveban- 
tur  :  jam  tunc,  juxta  Scripturas,  pralationis  ces- 
sabit  omnis  poteslas  (/  Cor,  xv,  24).  Elquia  honii. 
nibus  consummalis  praelatio  evacuaiur,  patet  quod 
causa  consuminalionis  instituia  est  infinnis.  Inde 
Aposlolus  de  angelis  :  Nonne,  ait,  omnes  sunl  oi- 
minisiratorii  64  ^P^^^^^  <'<  minisierium  mim  pro- 
pler  eos  qui  luereditaiem  capient  salulis  (Hebr,  u, 
14). 

CAPUT  IV. 

Angelis  major  quam  hominibus  daia  eti  libertst. 

(60)  Angelis  sicut  hominibus  arbitrii  indulla  est 

libertas;  homini    quidem    valde    potens;  angelo 

autem   longe  potentior;    iibeitas    autein   arbimi 

ut   sit ,  opus    est   discretione ,  volunlaie ,  po:e- 

^  stale.  Discretione ,  ut  quid  bonum ,  quidw  sit 
malum  calleas,  inter  bona  autem  quid  potius, 
inter  mala  vero  quid  deterius  tuo  modo  distin- 
guas.  Voluntate ,  ut  alterutri  discrelorum  pro 
libitu  animum  admitlas.  Potesiate,  ut  qux  eiegeris, 
si  libeat,  sine  impedimento  percipias.  (Jnde  et  li- 
berum  de  volumate  judicium  dicunl :  judicimD 
quippe  quo  singula  pensantur,  tum  demum  de  volun- 
tate  est  liberum,  cum  quod  voluntas  amplectitur, 
nulla  ab  actu  difDcuItate  tardatur.  Liberum  ergo 
arbitrium  nec  est  sine  discretione,  nec  cum  discre 
tione  sine  voluntate ,  nec  cum  utraque  sine  efB- 
ciendi  facultate  :  tanto  absolutius,  quanlo  absoiu* 
tiora  tria  haec  invenerit.  Quo  carent  pueri,  carenl 

])  sicut  bruta  insensali.  Et  uon  est  homo  qui  noo 
alicubi  careat  eo,  nunc  deficiens  arbitrii  exccs- 
sione,  nunc  discussx  rei  appetitu,  aliquando  rci 
appetitae  obtentu. 

Et  cunctis  quidem  natura  adest ;  natarae  anteffl 
eierciiium  nonnullis  deest.  Primus  boniobacTi 
floruit,  dijudicans  singula  vere,  pronus  velle  bona. 
et  quae  voluerit  nullo  obnitente  relinquens  infecia. 
Talis  homo  est  ex  creationis  natura,  ita  umen  ut 
nihil  queat  absque  cooperante  gratla.  Sed  qui  ia 
his  nasceudo  floruit,  praevaricando  male  deilornit, 
ut  flebili  alleratus    vicissiliidinet  arbilrii  seitfiK* 


(65)  Mag.,  1. 11.  dist.9. 
(66)Mag.,  n,  d.  5,7et.^. 


711 


SENTEiMlAftOM  LIBW  OCTO.  —  L!B.  fl. 


T2t 


partes  m  contmlum  immutatas.  In  judicio  pra&-  A  ipse  securas  est  aspernatus « alter  gratanter  ample- 


ceps,  illicita  affectans,  piger  et  invalidus  ad  utilia, 
iinpeluosas  ad  inhonesta;  liberura  ergo  arbitrium 
illiberabiliter  est  depressum,  non  tamen  exstin- 
ctutn.  Nam  quemadmodum  scintilla  niullo  cinere 
pressa,  quibusdam  fomentis  exciiata ,  similis  eiu- 
ctanli,  erumplt  demum  in  flammam ;  ita  mens  no- 
6tTa  onere  corrupUB  camis  grayalur  quidem  :  atta- 
men  intenta  sibi,  nonniLil  virium  sibi  restiti^sse 
residuum,  in  invcstigatione  rerum  demonstrat.  S*e- 
rum  cum  divina  juvatur  opitulatione,  licet  difficul- 
ter,  operatur  tamen  potenter.  Nam  pcen»  peccati 
debetur,  ut  qui  faciie  bonis  studiis  baesisse  poterat, 
quia  sponte  recessit,  cum  molestia  redeat,  cum  la- 
bore  bene  agat,  miserante  tamen  Deo,  multa  magna* 


lus.  Aller   divinum  contemnens  auxiiium  mertto 

cecidit,  alter  eo  veneranter  arrepto  in  veritate  ste* 

tit :  sine  quo  uterque  corruisset,  cum  quo  uterquo 

perstitisse  posset.  Qui  autem  perstitlt,  quia  exem» 

plum  recusavit  aversi,  auclori  suo  obnoxius  meruit 

converti,  et  propter  (68)  ruinam  alterius  ipse  est  in. 

veritale  confirmatus. 

CAPUT  V. 

Bonos  conprmavil  visio  Dei^  qua  caruermt  malu 

(69)  Qux  esl  autem  bsec  confirmatio,  quae  vero  cob« 

versio  ?  An  angelum  Deus  faciendo  beavit  sui  co* 

gnitione?  videtur  quidem  quia  de  diabolo  dicitur : 

In  veritate  non  stetit  {Joan.  viii,  44).  Quae?  in  qua 

fnit,  sed  non  perduravit.  Veritas  aulem  hoc  loco 


qne  ad  «nguem  perdocat.  Vigor  igitur  natune  per  B  maxime  intelligenda  yjdetur  cogniiio  Teritatis  illius. 


liominem  depravatur,  per  Deum  emendatur,  maxi- 
meqoe  tempore  gratise,  exspectans  consummari  in 
resurrectione,  ubi  corpus  mirifice  einendatum  ani- 
mam  non  aggravabit. 

Quippe  terrena  inhabitatio  facta  ccelestis  :  non 
]am  oneri,  sed  erit  animae  honori;  adeo  uthumaua 
lunc  natura  angeiicx  parificetur  excellentiae.  Ilomo 
igitur  prinuis  nt  in  terra  bonus  est  conditus,  in 
co^lo  tandem  coiisummandus.  Magnus  igitur  bomo 
in  terra  satus,  major  angelus  in  coelo  creatus.  Ma- 
gnus  quidem  homo,  sed  terrestris,  utpole  terrenis 
indigens  aliinentis ;  major  autem  angelus,  quia  to- 
tus  spiritualis,  ac  per  hoc  liber  ab  exteriorum  ad- 


quse  de  se  dixit  :  Ego  sum  via,  verilas  et  vita- 
{Joan,  XIV,  6).  Nam,  sicut  haec  pars  mundi  inferior 
credentibus  cognoscitur  deputata,  ita  illa  superior 
quam  vocant  coelum,  videntibus  potius  videtur 
ascribenda. 

Duo  sunt  quae  maxime  aciem  mentis  retundunt, 
testei  corporis  moles,  unde  dicilur  :  Corpus  aggra^ 
vat  animam  (Sap.  ix,  15).  Et  iniquitas,  juxta  illud: 
Fregit  adnumerum  dentes  tneos(Thren.  iu,  16). Quip- 
pe  juxta  numerum  culparum  imminuit  Deus  vires 
intelligentiae.  Spiritus  ergo  rationalis,  et  ab  onere^ 
<;arnis  liber,  et  a  sorde  seeleris,  utpote  bene  condi- 
tus,  et  ad  intuendum  Conditorem  destinatus,  utquid, 
ex  quo  exstitit,  cernere  Deum  non  debuit  ?  Aut  si 


miniculis.  Unde  homo  errans  redimendo  meruit  re-  q  moj^  novit.  nonne  (70)  el  inferiora  uovisse  oportuit. 


vocari.  Angelus  non  meruit  :  siquidem  et  nemo 
n*4\e  suasit,  et  ipse  longe  robustior  exstitit ;  habuit 
nimirom  in  natura  posse  delinquere :  qui  enim 
postmodura  deliquit,  consUt  quia  et  ante,  ex  quo 
scilicet  creatns  est,  delinquendi  potentiam  obtinuit, 
quam  bonam  esse  compertum  est,  et  in  Deo  qui 
eam  indidit,  et  in  angelo  qui  perseveravit.  Qui  enlm 
potuit  transgredi,  nec  voluit,  confirmari  promeruit. 
PraeAiio  quippe  non  satis  dignus  diceretur,  si  quia 
pnevaricari  nequiret,  culpa  cessaret.  Reverentia 
utique  propter  dignitatem  sui  honorandus,  mercede 
autem  aut  parva  aut  potius  iiulla  pro  bono  suo  do- 
nandus.  Boiium  igilur  fuit  quod  delinquere  potuit, 
malum  05  s^utein  quod  deliquit :  habuit  enim  quod 


ut  juxta  aiiquem  auctorum»  eum  qui  Creatorem 
i\oscat  in  creaturis  nil  lateat. 

Quod  si  est,  qui  Deum  vidit  et  casum  praeviderit. 
damnationem  autem  sut  praenosse  qui  potuit,  nisl 
aut  cura  stultitia  sine  doiore,  aut  sine  stullitia  cum 
nioerore  ?  Ergo  ex  quo  fuit  et  Deum  vidit,  aut  stul- 
tus  aut  miser  exslitit.  Scd  quomodo  stultus  intueii- 
do  Deum,  aut  cur  miserante  meritum?  (71)  Notitia 
fortasse  Creatoris  non  patitur  secum  ignorantiam 
de  crealis?  Sednon  ideo  de  cunctis  certum  facit  (72). 
Nam  Spiritus  Trinitatis  inspectores  ,  dies  ille  judi- 
cii  latct,  sicut  et  Christus  coclos  eliam  conscendens 
quosdam  eorum  latuit  quaerentes  :  Quis  est  iste  rez 
gtorice  ?  (Psal.  viii,  10.)  £u  egregium  totius  crea- 


deliquit  ex  se,  quod  potuit  ex  Condilore  :  ipse  igi-  D  tura  Christum,  aliqui  nondum   comprehendebant 

tur  sibi  causa  exstitit  mali,  Conditor  autem  boni. 

IJnde  ergo  miraris,  si  quod  potult  Spiritus  il!e  fecit. 

Potuit  malum,  fecit  roalum.  Quod  malum  ?  Auclon 

ingratus  excellenti  de  natura  intumuit,  intantum 

vt  Domino  aequari  voluerit.  Bonus  ipse  propter  bo- 

num  naturae  sponte  se  extulit :  jam  non  bonus ;  quia 

per  elationem  est  malus,  qui  ante  erat  bonus  (67). 

Et  itagratiam  quse  utrique  proposita  imminebat, 


angeloruro  (73) :  potuit  ergo  diabolus,  dum  adhuc 
erat  angelus,  et  ruinam  sui  non  praenosse,  et  nihi- 
loniinus  Deum  nosse. 

Sed  si  novit,  cum  nosse  Deum  sit  vita  aetema 
alterutrum  esse  oportet,  aut  ut  quam  acceperat 
vitam  seternam  peccando  amiserit   (sed  quomodo 
tunc  aeternam  ac  non  potius  horariam  vitam  acce- 
pit,  nisi  forte  quia  quam  meruit  hotariam  obedienda 


'67)  Mag.,  1.  n,  d.  5,  §  4,  5  et  seq. 

68)  Isid.,  1. 1  Sent,,  c.  12,  sent.  ll 

69)  Magister,  I.  ii.  d.  4. 

(70)  Greg.,  1.  u.  Dialog.,  c.  55 

li)  Dionys.,  I.  vii  ccelesi.  Hierarch.  Mag.,  1.  ii«. 


disl.  11,  $  5. 


(72)  Hieronym.  in  c.  5  ad  ii.pnes. 

(73)  Aug.f  XI  de  Genes.  ad  liit.  c.  17  et  teqq. 


De  corrept.  et  gr.  cap.  10«  poat  med.  AiiseJra., 
casu  diab..  can*  2. 


725  ROBERTI  PULLI  S;  R.  E.  CARDINALIS  n 

rctineret  acternam;  et  quia  licet  sibi  transeat,  alteri  A  gustaverit,  videtur  ab  appetitu  malo,  gvstu  ipso» 
perdural,  Quod  si,  teslante  lectione  Evangelii,  vila     in  postmodum  sotidari  [ai.  subtrahi] 


acterna  est  yisio  Dei  {Joan,  xvii,  3),  qui  vitam 
aHernam  perdidit,  visionem  Dei  non  retinuit :  Beati 
enim  mnndo  corde,  quoniam  ip$i  Deum  videbunt 
{Matth.  V,  8),  aut  si  admittendo  culpam  vilam  mi- 
nime  amisit  seternam,  quid  nocuit  illi  casus  qui  non 
destitit  esse  beatus  1  nullatenus  enim  congruit  quem- 
quam  Deum  videre,  simulque  miserum  ex  impie- 
tate  esse.  Unde  dicitur  :  Tollalur  impius  ne  videat 
floriam  Dei  {hai.  xxvi,  40) ;  nara  necesse  est  glo- 
riam  Dei  videntem,  simul  gloriosum  (ieri  per  banc 
Tisionem.  Deus  enim  adeo  est  gloriosus,  ut  eum 
intuens  nequeat  esse  inglorius  :  unde  Dominus  Je- 
sus ,   dum    custodiebat  vias  duras  ex  passione 


(79)  Ergo  si  in  flde  sunt  conditi,  merito  per- 
sistentiae  mutaverunt  fidem  visione.  Quia  vero, 
elatis  caeteris,  factori  suo  subjici  maluerunt,  iieau 
in  subjeclione  solidari  meruerunt.  Atque  ita  et  de 
fide  ad  videndum  Deum  sunt  conversi,  et  in  videD- 
do  eum  confirmati.  Quod  si  a  natura  videnint,  io 
casu  aliorum  ipsis  Domino  junctius  astriclis,  ne- 
quando  in  tale  forsan  incommodum  irniant,  m- 
culo  eharitatis  auclori  suo,  arctius  inhaesari  con- 
vertuntur,  conversionisque  merito,  ne  quid  simile 
amplius  vercantur,  in  bonitate  confirmantur. 

(80)  Potest  tamen  acutius  dici,  ita  spiritusaDH) 
factos,  ul  roox  et  semper  boni  esse  queanl,  nUi 


lamen  ex  visione  nihilominus  fruebatur  beatitudine.  ^  aliunde  corruptionem  trahant;  unde  ab  ipsooria 


Yerum  si  visio  Dei  06  est  vita  seterna,  vita  autem 

aeterna  nihil  aliud  quam  beatitudo  est ;  harum  au- 

lem  utraque  summi  boni  indeficiens  perfruitio  est, 

profecto  Deum  nunquam  inspexerunt  daemones,  quos 

etiam  miseros  et  miseriores  coustat  esse  futuros. 

Nam  nt  reliquas  taceam  poenas,  satis  superque  ira 

torquenturet  invidia.  Nam  quos  apud  inferna  (74) 

timul  cum  impiis  calore  credimus  siraul  et  frigore, 

jnxta   illud  :    Ibi   erit    fletus   et   slridor  dentium 

{Matth.  viii,  42);  fletus  de  calore,  stridor  de  fri- 

gore,  peraclo  judicio ,  mox  licet  incorporeos,  cor- 

poreis  tanien  pcenis  plectendos  (75)  :  inde  jubemur 

conjicere  diversis  jam  aeris  qualitatibus  graviter 

cruciatos,  reservari  longe  gravius  postmodum  cru- 

ciandos  :  et  tanto  gravius  quanto  ab  aere  distat  in- 

fernus.  Hoc  quippe  aere  quasi  ergastulo  religanlur 

tandem  (76)  inferis  tradendi,  inibi  quasi  daranato- 

rum  loco  tormenta  reatu  condigna,  long;m  licet 

post  dilationem  excepturi  (77).  Quos  ergo  liquct 

captivos,  liquet  et  roiseros,  ac  per  hoc  contuendo 

Deo  imparatos.  Unde  apostolica  diclt  auctorius  : 

Dcemones  credunt  et  contremiscunt  (Jac.  ii,  19)  (78). 

Credere  enim  longe  est  a  vistone,  atque  ideo  fidera 

daemonum  fidei  bominum  otiosae  comparavit,   di- 

cens  :  Tu  credis  quoniam  unus  est  Deus ;  bene  facis 

{ibid.).  Quasi  diceret :  Fidera  tuam,  o  homo,  non 

improbo;  sed  quod  oiiosa  est  arguo;  quia  tali  fide 

similaris  diabolo.  Unde  subditur  :  Et  dcemones  cre- 


appanierunt  aller  nequissimus  aut  saltem  malus, 
diabolus  scilicet  et  anima  nostra ;  alter  opUmos 
aut  saltem  bonus,  angelus  itemque  et  anima,  sed 
prima  :  ut  ilii  non  prius  (81)  sortiti  sunt  esse,  quam 
male  esse;  esse  ex  auctore,  male  aliunde;  allcr  ex 
proprio,  alter  ex  habitaculo.  Isti  quam  cito  susre- 
perunt  existentiam,  nacti  sunt  ct  pretiosam;  aller 
adhuc  consummandus ,  alter  mox  consumniaias. 
Ergo  in  principio  ienebrce  erant  super  fadem  ab^M 
{Gen.  I,  2),  in  diabolo;  et  lux  facta  est  in  angelo. 
CAPIT  YI. 
Bonus  angelus,  licet  possit,  non  peccat. 
(82)  Refert  Augustinus  nec  angelum  posi  eonTer- 
.  sionem  sive  consuraraationera,  nec  horoinem  noii 
'  resurrectionem,  labe  peccati  posse  conlaaiiuari :  oi 
queraadraodura  posse  mori,  soU  indictura  cst  in 
factura  homini,  in  regeneratione  tamen  immorlali- 
tate  mutandura ;  sic  posse  peccare,  quod  ulique  no^ 
scitur  nalurale,  alteri  jam  constet  sublatum,  alKri 
adhuc  exspectetur  toUendura.  Hieronyraus  dicil  f8o): 
Solus  Deus  est  in  quo  peccatum  non  cadil ;  cwtera 
cum  sint  liberi  arbitrii,  in  utramque  parUm  pcwKii» 
flecti;  quod  est,  peccare  Deum  non  posse,  carlera 
quae  liberi  arbilrii  sunt  posse.  Nain  quae  carenl  li- 
bero  arbitrio,  necesse  est  careanl  ct  peccalo.  Aui 
ei^o  07  Hieronymo  contrarius  erit  Augusiinas» 
aut  ideo  coelesles  peccare  non  posse  aslruxii,  qoia 
ipsos  noUe  peccare  constat.  Et  quoniam  longe  lon- 


dunt.  Si  ergo  ita  se  habent  praedicta,  procul  dubio  j^  geque  a  peccandi  distant  voluntate,  repuUiur  pencs 
"  eos  peccatura  quasi  impossibile.  Loqucnles  eniffl 

comrauniler  in  morera  duximus,  ut  quod  nulble- 
nus  volumus,  id  non  posse  dicaraus.  Hunc  usbb 
in  divina  etiam  pagina  (84)  non  semel  ofleudes. 
I^iquet  itaque  quia  ante  casum  a  voluntate  pn« 
naturaliler  remoli  sunt,  post  casum  longereB»- 
tiores  gratia  soUdationis  effecti  sunt. 


fidem  in  creatione  sua  spiritus  recipiunt,  ut  jara 
eredentes  mereantur  et  esse  videntes.  Nam  nirais 
a  vero  dissonal  eos  in  creatione  non  nosse  Deum, 
videlicet  fide,  quos  dubium  non  est  etiam  daemones 
factos  credidisse.  Si  ergo  conditi  crediderunt,  cre- 
dentes,  ut  dictum  est,  visionem  Dei  debuerunt  pro- 
mereri.  Nam  qui  vel  semel  gloriara  Dei  intuendo 

(74)  Aug.,  1.  xiii  et  XXI,  De  civit.,  1.  De  natur. 
boni  cont.  Man.,  c.  35. 

(75)  Mag.,  1.  II,  d.  6,  i  5  et  6 ;  et  iv,  d.  44,  $  6. 

(76)  Aug.,  Enchirid.  c.  28;  iii  De  gen.  ad  IiU., 
c.  10;  VIII  De  civit.,  c.  2^  etc. 

i77)  Hieron.,  ad  ca.  6  Ep.  ad  Ephes. 
78)  Gassian.,  coll.  viii,  c.  12,  etc. 
IWj  Mag.,  1.  II,  dist.  5. 
80)  M%%.,  I.  II,  d.  5,  S  4  et  seqq. 


(81)  Gonsule  notas. 

(84)  Mag.,  1.  II,  d.  5,§  «,  impeccabiliiatcm  anr 
lorum  docet;  Aug.,  l.  xi  De  Gen.,  c.  7  et  i3, 
1.  xii,  c.  9,  De  corrept.  et  grat.,  c.  10;  Enctuno., 
c.  57  et  105;  1.  xi,  De  civit.,  c.  11  et  13.  etc. 

(83)  Hieronym.  Lucaexv  in  tomo  I,  epist.  «, » 
Damas.  PP.,  in  fine  tract.  De  filio  prodif. 

(84)  Marci  vi ,  et  x ,  43 ;  Gen.  xxxiv,  4,  etc.  w 
Kazianz.,  orat.  Dc  tbeol. 


725  SENTENTLVRUM  LIBR!  OCTO.  -  Ll€.  0.  'J» 

Sic  tamen  soUdali,  natura  adhuc  retenta,  pcc-  A  per  in  natura  manere  bonuro  ,  et  duo  contraria  in 


care  possunt ,  secundum  Uiud :  Qui  urviunt  ei,  non 
Munt  stabHe$^  et  in  angelis  reperit  pravitatem  ( Job 
lY,  18).  Nam  qui  Deo  serviunt  angeli,  stabiles  non 
sunt  9  peccare  quippepossunt ,  quod  patet  in  his  qui 
cadentes  peccaveruut.  Quod  si  angelos  praeTaricari 
posse  fateamur,  consecutive  aulem,  ut  decet,  etiam 
posse  dampari  non  diifiteamur.  Num  daemones  con- 
verti ,  conversos  autem  posse  salvari  jureinficiemur? 
Nam  si  angeli  non  indecenter  queant  perire,  scili- 
cet  exsuo,  nunquam  periluri?curd£mones  conve- 
nieuter  nequcant  salvari ,  scilicet  ex  Deo,  nunquam 
tamen  salvandi  ?  Quantum  enim  isti  malo  indurali , 
lantam  illi  bono  sunt  innixi. 

Sed ,  si  juxta  Apostolum :  Omnis  creatura  Dei 


eodem  inveniri.  Transeamus  boc  procognito,  quod' 

si  quam  sonat  Augustini  littera  sententiam  praererrk 

oporteat,  quasi  violenter  exponendo  distorquebitur . 

quidquid  adversari  cemetur. 

CAPUT^VIL 

Quare  unus  plasmatus  ,  et  quando  anima 
infunditur, 

(88)  Protoplasto  contra  insolentiam  consulitur, 

dum  de  limo  formatur;  dum  autem  formaiiter  no- 

bilitatur,  artiGciosa  figuli  manus  celebranda  indici- 

tur,  addens  operi  quod  deerat  origini.  Unns  ununt* 

fmxisse  maluit,  imprimens  plasmati  signaculum  0S 

sui ,  ut  sicut  Deus  rerum ,  ita  homo  bominum  ^. 

amica  imitalione  unus  omninm  origo  Oeret.  Sumpta 


bona  esl  (I  Tim.  iv,  4),  dialK)lus  autem  Dei  crpatura  ''  enim  de  viro  muliere  tota  puUulat  successio :  quippe 


est  juxta  illud :  AquHonem  et  mare  tu  creasti  (Psal. 
Lxxxviii,  13),  diabolum  videlicet  et  malos  homines, 
quocnado  maius  est?  num  bonus  pariter  et  malus 
est;  bonus  quidem  de  creatione,  m^lus  autem  de 
prcpria  voluntate?  Sed  si  vere  est  bonus,  quomodo 
etiam  malus(?  Diligas  ergobonum,quemodisti  malum, 
sed  super  iUum  locum  Cvangelii :  Aut  enim  unum 
odio  habebit  et  alterum  diliget  (Matth.  vi,  24).  (85) 
Expositio  dicit :  Nemo  diligit  diabolum,  Fortasse  re- 
spondeas :  lUius  substantiam  omnino  extmtam,  vo- 
luntatem  vero  solam^  cum  actione  pravam,  Illius  au- 
tem  substantia  nihU  aliud  est  quam  ipse.  Diabolus 
ergo  omnino  est  bonus,  ac  per  hoc  Deo  diligendus, 


dum  de  uno  sumus  omnes,  et  auctoritas  unius  prin« 
cipii  commendalur,  ut  praeceptori  uni  multi  audi* 
tores  obtemperemus,  et  per  mutua  cognationis  vin* 
cula  copulati ,  parentaUter  nos  amemus. 

Yiro  jam  formato  anima  inspiratur,  ideo  forsitan  et 
discamus  in  capite  quid  rite  tenealur  in  successioae! 
nam  quod  ante  consummationem  palalii  regnatura 
baud  inducatur  anima;  intelligenti  insinuatur,dum  in 
lege  dicltur,  percussorem  praegnanlis,  et  de  percus- 
sione  abortientis,  si  abortivus  plena  forma  excu- 
titur  (Exod.  xxi,  22),  daturum  animam  pro  anima; 
si  semiplenus,  multandum  pecunia.  Quare?  nisi  quia 
non  infunditur  spiritus  ante  formatum  corpus.  Nam 


et  bominibus  majestate  sui  venerandus.  Mira  res  !  ^  tum  demum  pnesentia  animae  praedicatur,  cum  na* 

Si  qui  semper  male   agii,  et  pejus  cupit ,  malus     ms  jam  sentit  et  movetur. 

non  est.  Justus  ergo  judex  omnino  bonum  non 

damnet,  imo  nec  ad  horam  cruciet:  lolam  ergosuam 

elTundat  iram  in  id  quod  malum  est ,  ipsius  scilicet 

Tolontatem  et  actionem.  Sed  quae  rationaFis  ira  in 

irrationabilia?  quaU  aulem  poena  laedi  poterunt  in- 

sensibUia? 

Sed  dices :  Pttram  quidem  naturam  puniri ,  sed 
propter  impura  adjuncla  sibi,  Utique  nunquam  recte 
nocet  mali  Ticinia ,  nisi  cum  sui  lue  inficit  vicina. 
Si  ergo  diabolum,  ut  verius  est,  malum  dicis,  quo* 
modo  substantiam  ejus  aut  naturam  bonam  asseris? 
num  in  ipso  praeter  ipsum,  altera  substantia  est,  aut 
natura,  quae  et  jure  bona,  et  Dei  nuncupatur  crea- 


Scd  quomodo  liquidum  semen  in  soliditatem 
quamdam  coagularetur,  in  membroruiu  varietatem 
distingueretur,  nisi  dispensatione  spiritus  his  au* 
gmentis  absolveretur  ?  Num  paritura  suam  buic 
etiam  machinalioni  commodat  interim  animam  ? 
sed  si  etiam  parvulo  personaliter  jungitur,  nonne 
duo  homines  eadem  communi  anima  vegetantur,  ut 
parvulus  homo  sit  antequam  propriam  animam  re- 
ceperit?  Sin  autem  pariendo  non  unita  inest,  quid 
formationi  prodest?  quomodo  vero  anima  una  bi-- 
iiis,  iroo  etiam  pluribus  non  modo  membris,  verum 
etiam  corporibus  simul  insit  integris,  si  forte,  ut 
fit ,  simplici  praegnans  ex  concubitu ,  non  simplici- 


tura?  Sed  quis  consenliat  penes  ipsum  dupUcem  d  ter  conceperit?  Liquet  ergo  non  solum  a  substantia; 

esse  substantiam ,  alieramque  non  Dei  esse  creatu- 

ram  ?  Et  quidem  pro  certo  novi  in  ipso  quiddam 

boni,  ut  scieiitiam  remansisse:  sed  de  substan- 

tia  mihi  sermo  est.  Diabolum  er^  si  primordia 

naturse  revolvas,  non  soium  opus  Dei  bonum ,  sed 

et  optimum  invenias ;  si   sequentia  consideras  , 

jam  nec  substantia  ejus  bona ,  nec  Dei  creatura. 

Sed  proprium  opus,  ac  per  hoc  diabolus.  Quare? 

(86)  qui  a  Deo  optime  erat  creando  formatus,  a  se 

pessime  est  peccando  foedatus.  Quanquam  Augu- 

sUnus  (87)  velle  videatur  eum  qui  malus  est,  sem- 

(85)  Glossa  ordinaria. 

!86^  Consule  notas. 
87)  Aug.  plurib.  in  locis,  sed  nominatimt  1. 


sed  ab  anima  utriusque  parentis  seminarium  vi  ge- 
nerationis  separatum,  ut  jam  per  se  siibsistat  exa- 
uime,  quod  prius  ipsam  continebat  in  corpore: 
nam ,  sicut  quod  per  genituram  a  parte  defluit ,  et 
a  patris  corpore,  et  a  corporis  mente,  ambiguitate 
pulsa,  disjungitur;  ita  simUitudinis  exemplo  per- 
suasi ,  quod  a  matre  eadem  genltura  emulgei , 
eodem  modo  dissociatum  asserimus ,  ne  spiritus 
matris  portionem  etjam  patris  advena  incolat. 

Quod  si  herbarum  universitas  et  arbonun  panra 
ab  origine  naturalem  ad  usque  altitudinem  exsur- 

Enchiridu  cap.  14. 
(88)  Mag.,  ii,d.  i6et  17. 


727  ROBERTI  PDLU  S.  R.  E.  CARDINALIS 

gii,  et  in  sibl  debilam  diffiisionis  amplitudinem  dis-  \ 


tt 


lenditiir,  suoque  statui  accommodam  coloratur  in 
dislinctionem,  integram  sui  nacta  absolutionem , 
«nimae  tamcn  dedignata  accire  adminiculuin ,  cur 
non  eadem  vis  natune  et  formam  materno  conceplui, 
et  modum ,  et  ante  vitam  dispenset  ?  Nam  si  anima 
slalim  efluso  semini  fomentum  praestatura  infundi- 
tur,  aut  personaliter  unitur  ei  qui  bomo  non  est,  aut 
adhuc  altera  manens  persona,  nullum  prxstat  ye- 
f^etationi  beneficium ,  quomodo  mens  nondum  nati 
nibil  facit  mortuae  pnegnanti.  Quare?  quia  licet 
contineatur  in  illa,  tamen  personaliter  est  «iiclincta. 
ISic  aer  capit  animum ,  sic  ccelum ,  sic  denique  in- 
fernus,  non  tamen  ab  animo  vegetabiliter  moventur, 
quia  animo  personaliter  non  uniuntur:  unde  vide- 
lur  anima  incrementis  nihil  profulura,  si  locata  in  ^ 
semine  altera  manet.  Aut  igitur  inanis  conjunctio 
cjus  videtur,  si  personalis  non  est;  aut  absurda  si 
persunalis  est.  Nam  quod  anima  et  homo  depuletur 
iinus,  et  ratio  babet  et  usus.  Quod  vero  anlmus 
cum  non  bomine  sit  unus,  nec  ratio  habet,  et  abu- 
6US  est.  Quoquo  autem  modo  anima  in  hoc  liquido 
scse  receptet  habitaculo ,  si  quo  casu  ante  sui  inte- 
gritatem  receptaculi  violenter  eitruditur  (quales 
saepe!  semipienos  miramur  partus),  quale  corpus 
Labebit  ingenerali  universorum  concilio?(89)_Nam 
corpus  habere  opuserit,  utrum  quod  sit  homo?  nam 
pliud  uon  decebit,  sed  homo  quomodo  tunc  erit: 
qui  iu  hoc  sxcuio  homo  non  fuit?(90)  quaUs  autem 
homo  erit,  nisi  cum  caeteris  resurrexerit?  nam  juxla  ^ 
Apostolum :  Omnes  quidem  resurgemus  (I  Cor.  xv, 
51):  resurgere  autem  qui  poterit  nisi  prius  raorte 
ceciderit  ?  quomodo  vero  morte  decedit  qui  nun- 
quam  vixit?ea  enim  mortua  dicunturquae  aliquando 
vixerunt.  Fatemur  fide  Dominum  vivos  et  mortuos 
judicatiormn ,  id  est  Q9  quos  ille  ignis  mundi  per« 
euiptorius  repererit,  vel  adhuc  vivos,  vel  jam  mor- 
tuos.  Ergone  homo  iste  novus ,  et  inconsuetus  ju-> 
dicabitur,  qui  nec  inter  caeteros  vivus ,  nec  inve* 
nietur  mortuus?  Quod  autem  resurrectio  non  sitnisi 
ubi  mors  prxcesserit,  et  in  libro  Machabaeorum  Ju« 
das  indicat ,  dum  eos  qui  ceciderant ,  resurrecturoa 
sperat  (//  Mach.  xii,  Al);  nec  Apostolus  ignorat , 
dum  crebro  resurreciionem  raortuorum  memorat, 
post  caeterasubjungens:  Si  quo  modo  oecurram  ad  D 
resurrectionem,  qute  esi  ex  mortuis  {Pltilip,  ii|,  il). 
Idem  non  solum  in  veteri  sed  et  in  novo  saepissime 
suadelur  Testamento. 

Gorpus  sibt  infusam  originaliler  maculans  animam 
indubitatse  debetur  morti,  tanquam  primordialis 
causa peccati.Nam primi propria  poenapeccati, mors 
e&i ;  unde  Deus  pvimo  ait  homini :  Jn  quacunque  die 
c:imederis ,  morte  morieris  (Cen.  ii,  17).  Guicunque 
9b  eo  originaliter  traducitur  culpa  ,  traducitur  et 
ciilpae  pcena  ,  ut  sicut  anima  sordem  trahit  de  cor* 
pore ,  ita  pro  sorde  mortem  ferat  in  corpore.  Ipsa 
l|uidem  non  moritur,  sed  in  moriente  patitur.  Quod 


(Sd)  Magist^  IV,  dist.  U,  S  7. 


Aug,9  ^chirid.,  c.  85, 1.  xx  De  civit.  c.  19 


autem  ubi  originalis  anteit  praevaricatio*,  mortis  ui 
subsccutura  punitio,  et  Apostolus  testatur :  Stim- 
lus,  inquiens,  peccati,  mors  (/  Cor,  xv,  59).  Pcccalnn 
quasi  veneno  inficit ,  mors  qiiasi  dolore  venensu 
depungit.  Ubicunque  ergo  venenum  peccati  inriio. 
ditur,  punctio  mortis  exspectetur.  Unde  si  aninii 
seminali  in  corpore  constituta,  seminali  ex  corpore 
contaminatur,  jurevideri  queat  corporis  sui  roorte 
crucianda ,  ut  sicut  dictum  est,  unde  trabit  culpam, 
trahat  el  poenam.'^Ut  autem  Ipsum  morialur,  uldi- 
ctum  est ,  prius  vivere  necesse  est ;  omae  autem 
quod  vivit ,  aut  sensibiliter  aut  insensibiliter  Yivit. 
Insensibilitcr  aiitcm  vivere  non  oportet*,  nisi  quod 
radicitus  soliditati  suse  hseret,  quomodo  enim  con- 
gruit  insensibilitali ,  quod  aiiima  vivet  ralionali! 
aliundene  vitam  sumeret ,  nisi  ab  anima  quam 
continet?  Licet  quis  ponat  partes  insensibili  yita 
degere,  ipsi  tamen  toti  propter  animam  senlienlem 
s.nsus  solet  addici :  quod  autem  sensibilc est,  ani- 
mal  esse  necesse  est ;  origo  igitur  illa  bumanitalis 
sine  dubio  animai  est^  si  ita  vivil  ut  insensibilisnoQ 
sit. 

Sed  male  animal  vidctur,  dum  sentire  non  cret 
ditiir:  nam  quis  seminario  sensum  tribuat?  aliod 
enim  animal  quam  homo  esse  non  poleril ;  ne  ani- 
mal  quod  homo  non  est,  homo  fiat,  omnisque  Loino 
ante  sit  animal  quam  homo.  Sed  nec  adhuc  bomo 
est,  quippe  humanitas  deest ,  unde  et  inembra.et 
forma,  et  quantitas  humanitati  debita  absunt.  Si 
ergo  nec  sensibile  est,  quia  nec  homo;  nec  aliud 
animal  est,  nec  insensibile,  quia  nec  herba,  Dccar* 
bor  est ;  profecto  iiquet  quia  vitam  non  babet,  le 
per  hoc  mori  iion  valeL 

DiceU  fortasse  aliquis  :  Inductam  fiuida  ammm 
materiie,  ejus  primo  non  temerari  contagio,  quiai» 
4e  manens ,  personalem  adhuc  dedignatur  unitionm. 
Vnde  sordido  quasi  inclusa  tugurio  non  fcdatur,  /«- 
danda  tandem  consummato  humance  [abriccB  palati». 
Si  ergo  antequam  machina  ha^c  ad  summum  eda- 
citur,  violentiam  ejectionis  injuria,  ulfil,  obbti 
inferat  inhabitanli ;  quse  rationalis  et  munda  a  Deo 
cst  creata  nec  postmodum  cuipiam  maculx  obnoiia 
(unicum  quippe  corporeae  contagionis  evadens  peri- 
culum)  non  modo  tempore  gratiae ,  verum  et  aote, 
quomodo  debcatur  inferno  absque  realu ,  aut  qoo- 
modo  coelo  absque  Redemptoris  advenlu  ?  ut  qiiiil 
egeat  Redemptore ,  qui  nulla  victus  teneatur  capti- 
vitate  ?  4 

Ad  bsec  itaque  intendentes  fateri  monemnr,  tonc 
demum  animam  corpori  tradendam,  cum  jam  seo- 
sificatum  digne  debeat  homo  nuncupari,  ut  anima- 
tionem  primi  parentis  tota  repraesentet  succcssio 
procreationis.  Et  quidem  de  anima  quaudo  ad  co^ 
pus  veniat,  dictum  est. 

GAPUT  vm. 

Non  a  traduce^  sed  ex  Deo  est  anima, 
(91)  Nunc  adJendum  puto  lude  veoiat  iitqvitff 

6t  13 

(91)  Uag.  II.  d.  17. 


SENTENTfARUM  LIURl  OCTO.  -  LIB.  H.  ^O 

uCrum  ex  traduce,  an  soluin  ex  Deo  creante.  70  ^^  A  sil,  Terum  natura  quid  possiu  Quse  ergo  vis  naturse 


quidem  parentes  camis  nostraD  intelliguntur  tra- 
dtices,  quia  ex  utroque  parentuni ,  doiabro  genera- 
tionis,  origo  nostri  exlerioris  hominis  recisa  tradu- 
citur.  Num  simililer  iidem  parerles  el  inlerioris  ho- 
niinis  nostri  sunt  traduces,  ut  sicut  corpus  ex 
corporibus,  ita  anima  una  descendat  ex  duabus? 
auinia  an  ex  duabus  originem  ducat,  vesligo;  quia 
alteramsolummodoortumpnebereminime  puto.  Nam 
ciir  unam  et  non  alteram  traducem  appellem?  num 
genitum  alteri  gignentiura  lege  parentelx  propin- 
quiorem  xstimem,  ut  longe  mags  sit  obnoxius  illi 
iinde  sortitur  et  inentem,  quam  unde  et  solam  car- 
nein.  Nec  dicere  possum  quod  de  uno  corpus ,  de 
altero  nascatur  spiritus.  Relalio  enim  evangclica  de 


exigeret,  ut  aut  post,  aut  ante  generationem  homi- 
nis  illae  duae  aniinae  el-  non  aliae ,  tali  tempore  et  non 
alio ,  tertiam  ederenl  ?  credibilius  forsan  repiitetury 
ut  genitalium  voluptiiosa  agitalione  corporibus  i*e  • 
solutis,  aniniisque  resolulione  deliciosa  capt!s,  hinc 
prxsens  integritas,  inde  integritatis  fiitura;  origo 
certa  excudatur.  Unde  libidinis  incentivo,  e(  corpori 
corruptela,  et  spirilui  concup.scentia,  proul  iitrique 
compelit  suo  de  principio  similiter  infecto ,  propa- 
getur.  Et  hoc  est  quod  nullis  vel  paucis  displiceat » 
quibus  secundum  materiamanimae  ortus  coniplaceat. 
Integrilas  ergo  integritatis  inilio  aul  niox  iminiscc- 
tur,  contra  quod  jatn  tractatus  processit,  aut  rcscr- 
vatur  extra  ,  douec  scilicct  consummato  inducatur 


eleetis  :  Qui  non  ex  sanguinibus,  inquit,  neque  ex  vo-  B  tabernaculo.  Neminem  enim  tam  impudentem  sesti- 


luntate  carnis^  sed  ex  Deo  nati  sunt  (Joan,  i,  45). 
Primam  praemiltit  nativitalem ,  qux  est  ex  sangiii- 
nibus  ,  secundum  quam  non  electi ,  sed  nascuntur 
dejecti.  Secundam  mox  subdit,  quae  est  ex  Deo,  per 
qiiain  renascuntur  electi.  Sed  cur  prima  ex  sangui- 
nibus  non  ex  sanguine  pronuntiatur,  nisi  quia  au- 
ctoritate  (92)  teste,  utriiisque  sanguis  carnali  volu- 
ptate  mutaius  colorem ,  in  unum  coil  procreandae 
sobolis  seminariuin  :  unde  videmus  prolem  «ib  utro- 
que  parentum  indinerentersortiriquantitatis,  forni?e, 
complexionis  iinitationem  (93).  Quare  sicut  absque 
dtiblo  novimus  carnem  unam  de  duabus  profluere, 
ita  verisimilius  puto  utrumqiie  animum ,  aut  neu- 
irum,  procreare  nasciturum.  Unde  duo  animi  prse- 
jacens  esse  videntur  materia  tertii ,  sicut  antequam  ^ 
personaliter  sit  filius ,  roaterialiter  [cognoscitur  in 
parentibus.  Omnis  autem  materia  aut  tota ,  aut  di- 
niinuta  in  novam  transfertur  appellationem ,  ut 
roassa  aenea  in  statuam,  ut  truncus  in  trabem,  ligna 
et  lapides  in  domum  (quanquam  non  illa  domus 
forsan  fiant,  potius  ipsa  (iat  ex  ipsis),  anima  vero  cum 
parie  careat,  nihil  ex  se  per  parlem  creal.  Duae  au- 
tem  animae  quomodo  tolae  formando,  fiant  tertia, 
praesertim  cum  ipsa  jam  procreata  adhuc  praestant 
dnae  quaies  et  anle?  Nam  quod  utraque  tanquam 
pars  conveniat,  ut  ex  ambabiis  tertia  consisuit,  quo- 
modo  lieri  queat?  jnxta  quorumdam  traditionem, 
sicut  candela  candelam  sui  sine  detrimento  accen- 


mo,  qui  vel  animam  incorporandani  contradicat,  vel 
alii  quam  quociim  nala  esl ,  corpori  addicat.  Qiiod 
si  extra  reservatiir,  atque  inlerea  parens  casu  ali- 
quo  de  roedio  toUalur  (sicut  procul  dubio  Heri  no- 
vimus,dum  siinulet  parentes  praemori,  et  scmiplenos 
parlus  prienasci  videmus)  aut  habitaculo  diruto  in- 
corporanda  perseverabit ,  et  miraberis  longe  plures 
71  animas  esse  quam  homines,  cum  deleat  potius 
anima  rationalis  et  caro  unus  esse  homo;  aiit  alio- 
rum  soboli  parentiim  copuIaLitur,  ut  eadem  quatuor 
sit  parentum  :  boriim  mente,  illorum  carne ;  imo  ut 
unam  sortiatur  animam  ex  generatione ,  altcram 
aliunde.  Quapropler  nec  in  generat  one ,  nec  post, 
nec  ante  ;  longe  autem  minus,  aut  his  dnoLus,  aut 
omnibus  tribus  ,  anima  descendere  videtur  ex  tra- 
duce. 

Quod  tamen  si  est,  fortasse  cuipiam  videatur  ani- 
mus  animi  fllius  tanquam  ejus  de  substantia  natus : 
nec  quidquam  coltus  absentia  oITicit,  scienti  quod 
virgo  peperit  (ha,  vii,  43),  quod  Deus  sua  de  sub- 
stantia  unicuin  sibi  Filium  genuit.  Si  ergo  aniinum 
animi,  imo  animoriim  conslat  esse  geniluram,  qua- 
litcr  unus  erit  duorum,  nisi  alterum  quasi  matrem» 
alterum  reputemus  qiiasi  patrem?  Nec  immerito 
fortasse;  nam  quemadmodumex  ambobus  parentibus 
genitalium  hinc  inde  collato  foedere  per  utriusque 
carnem  caro  nostra  progreditur ;  ita  quoqiie  per 
utriusque  Spiritum  spiritus  noster  procreatur.  Qua- 


dit,  ita  anima  animam  illaesa  parit,  non  tamen  trudi  ^  propter  nostri  non  sine  causa  parentes,  sicut  corpo- 


puto  assertionem,  sed  opinionem. 

Item,  si  animae  animam ,  duae  scilicet  unam ,  ut 
dictom  est ,  profundunt ,  profusio  ista  aut  fiet  inter 
generanditm,  aut  post,  aul  ante.  Nam  moram  hac  in 
re  fieri,  incongruum  forsan  videatur.  Universorum 
Conditor  miindo  suo  originales  indidit  causas ,  qui- 
bus  confluentibus  naturalium  rerum  progressioemi- 
caret.  Auclore  Augustino  (94)  etiam  quasdam  penes 
se  latentes  reservavit  causas ,  quibus  non  naturae, 
sed  potentiae  siiae  eflecta  de  improviso  eininerent. 
Nunc  autem  non  inquirimus  potentia  arlificis  quanla 

(92)  August.,  tract.  2  in  Joan.  ad  hunc  tocum  : 
Qui  nm  ex  sang. 

(93)  Beda,  Ibid, 


reae,  ita  et  incorporea:  substantiae  in  nobis  videantur 
genitores.  Sed  Apostolus  ad  Hebraeos  ait:  Patres 
carnis  nostrce  habuimus  eruditores,  et  verebamureos. 
Num  multo  magis  obtemperabimus  Palri  spiriluum  ? 
(Uebr,  xii,  9.)  Gur  patres  carnisnos:raedislinxit,nIsi 
quia  alterum  spirituum  nostrorum  esse  voliiit?  cur 
Deum  Patrem  dixit  spirituum,  nisi  ne  alterum  eogi- 
temus  palrem  animarum  ? 

Garneni  ergo  suscipimus  a  parentibus ;  animaeRim 
ex  traduce  non  descendit,  quae  naturalium  concursoi 
causarum  obnoxia  non  est,  potenti  tamen  Deo  de- 

(94)  Lib.  IV,  De  Genesi  ad  lit.  «.  U ;  1.  vi,  c.  iO, 
17  et  18  ;  xi  De  civit.  c.  27,  et  insigniter  1.  vui,  De 
Genesi,  cap.  7. 


731  ROBERTI  PULLl  S.  R.  E.  CARDINALIS  ^ 

bens  quod  eiistlt.  Quod  enim  anima  filii  animx  pa-  A  tionem  unde  corrumpal  non  habet,  donec  luteo  h^ 


rentum  raores  persscpe  reprsesentat,  animam  ex  anima 
4raduci  non  arguit,  cum  potius  corpus  a  corpore  de- 
matum,  originis  suae  servans  uaturam,  suo  modo 
sibi  infusam  afficiat  animam.  Et :  Judicia  Dei  abyssu$ 
multa  (P$at,  xxxv,  7). 

CAPUT  IX. 
Anima  in  corpore  bona  et  munda  creatur, 
(95)  Adbuc  opportunam  inquisitionem  puto.  Utrum 
mtra  corpus,  an  extra  animoe  sit  intelligeuda  crea- 
cio.  Qood  si  extra,  ubi  extra  ?  an  juxta  corpus?quod 
autem  ejus  oQicium  juxta  corpus ?  an  ut  slbi  hab- 
taculum  praeparet  antequam  intret;  quod  aliis  re- 
servamus.  Nam  nosnihiltalepraesuminus,  quoniam 
auctor   Job,  a  Deo  sicut  iac  mulgemur,  sicut  caseus 


bitaculo  sordescat ;  corpori  ergo  infusus,  et  culpaa 
contrahit,  et  oblivionem  imbibil :  sed  hinc  quid  di- 
stant  gentilium  figmenta,  de  cratere  Baccbi,  letlnn 
potione  animasad  oblivionem  priorum  inebrian?ni- 
hil  ergo  novi  studio  addiscimus,  ianlum  praecogniu 
recordamur. 

Item,  animae  suam  ante  incamationem,  aal  Deom 
ignorant,  sed  tunc  quomodo,  cum  expeditiores  sani 
quam  in  carne,  ubi  vel  fide  Deum  comprelieodunlt 
aut  si  eum  noverunt,  vel  non  diiigunt;  sed  tuncao- 
ctori  beneficiorum  ingratae  non  in  corpore  sorde- 
scuiit;  imo  et  ante  longe  vilius  sorduerunt;Tel  di- 
ligunt,  sed  tunc  Deo  suo  obsecutae  nequaquam  mi 
otiosse.  Imo  quanto  novere  quem  diligunl,  tanto  fer- 


ccaguiamur,  carne  et  pelle  vestimur,  ossibus  et  ner-  ^  ventius  in  amore  ejus  inardescunt,  ipsa  noillia  boni 


vis  compingimur.  Quanquam  haec  juxta  decretum 
Dei  opera  sint  naturae,  ut  diximus,  nullatenus  ani- 
mae.  Ad  quid  ergo  corpori  assistat?  num  ut  tempus 
exspectet  sine  difficultate  quasi  de  prope  introeai?at 
spiritualis  agiiitas  mentis  velocitatem  routiiata,  nibjrl 
locorum  spatio  retardatur.  Num  ergo  spiritualis  na- 
tura  nondum  onere  carnis  gravata,  an  [fort,  ac]  per 
hoc  angelicae  aequanda,  simul  cum  angelolocum  ha- 
bet  in  coelo  ?  At  tunc  omnis  anima  de  coelo  descen- 
dit  incorporanda,  quod  potius  philosophorum  est. 
Dominus  enim  Jesus  de  coelo  solus  descendit,  non 
solus  ascendit;  quippe  captivitate  gloriosa  laurea- 
tiis :  unde  et  dixit :  Nemo  ascendit  in  coslum,  ni$ilqui 
de  coslo  de$cendit  Filiu$  homini$  qui  est  in  coolo 
(Joan,  III,  13).  Id  est,  nisi  tanquam  membnim  capiti 
unltus  illi  qui  descendit  de  coelo.  Suum  est  de  coelo 
descendere,  nostrum  est  illuc  ascendere.  Suum  pro- 
pter  nos,  nostrum  per  illum.  Utrique  erg^  quod  suum 
est  servemus,  alterius  jus  non  usurpemus. 

Item,  si  anima  extra  corpus  condita  credilur,  con- 
dita  qualis  credetur?  Et  quidem  omnia  opera  ejus 
intelligimus  valde  bona  (Gen,  i,  31);  rationalia  au- 
tem,  nisisint  terrea  obduclione  depressa,  non  so- 
lum  ralione  utentia  (quod  et  in  corpore  habent),  sed 
in  singulos  discussione  perpicacissima  putaiijus; 
quod  sensit  qui  dixit :  Corpus  aggravat  animamt  et 
terrena  inhabitatio  72  ^^n$um  mutta  cogitantem 
(Sap.  IX,  15).  Ilac  ergo  sublala  aggravalione,  si  etiam 


ingerente  saporem.  Cumulatiori  ergo  flamniescttDt 
cliaritate  adhuc  incorporandae,  quam  cum  jam  car- 
nis  sarcina  tam  ab  amore  quam  a  cognitione  rclar- 
dantur.  Quippe  minus  diligunt,  diim  cur  diligant 
minus  norunt.  Si  ergo  apud  noslrae  mortalitalis  int- 
gilitatem,  charitas  bene  adiilta  et  perfecta,  quem  sfr 
mel  arripit  perirenunquam,  aut  vix  sinit.  Uicem 
e$t  fon$  in  quo  alienu$  damnandus,  aut  potius  ini- 
quus  (96)  non  communicat  (Prov.  v).  Quomodo  ani- 
mae  quae,  ut  praefati  sumus,  longe  praestantius  cba- 
ritate  vigent  nondiim  incarnatae,  post  incamalioneo 
non  solum  a  tanta  charitate  decidunt,  sed  el  pro 
casu  pereunt.  Charita$  enimnunqvamexcidit^lCor, 
XIII,  9) ,  utique  quia  ut  in  fuluro  cumulatius  faabe- 
tur ;  nunc  quoque  radicata,  nunquam  aut  vix  eroi- 
tur.  Nam  irruant  venli.  irruant  flumina,  non  moTe- 
bitur  domus  illa,  quae  super  ipsam  fuerit  fundali 
(Matth.  VII,  25) :  utique  super  .ipsam  innitens  non 
movetur,  verum  si  inde  dilabatur.  Quaeergo  percor- 
pus  pereunt,  non  ante  corpus  charitatem  babnerDnt: 
si  enim  habuissent,  ut  praediximus,  Deo  suo  olrse- 
cuta^  nequaquam  otiosae  fuissent.  Sed  Apostolumser 
quentes  libere  fatemuranimas  antepartum,  nec*boDi 
aliqr.id  egisse  nec  mali :  loquens  enini  de  Jacob  ei 
Esau  ait:  Cumnondumnatffui$$ent^  antaliqmdefir 
$ent  boni  vel  ma/t,  ut  $ecundum  eteciionemprojfosihM 
Dei  maneret,  non  ex  operibu$,  sed  ex  tocante  dicm 
e$t,  major  $erviet  minori  (Rom,  ix,  H).  Intendit  pn>- 


cum  ea  muUa  cogitat,  sine  ea  innumera  penelranter  I)  bare  Apostolus  reprobato  Esau,  Jacob  sola  gralia 


investigat.  Angelicam  ergonacta  celsitudinem,  quippe 
ad  imaginein  Dei  facta  et  siinililudinem,  dum  in  suae 
creationis  manet  dignitate :  nullo,  puto,  obloquente, 
et  optima  reputabitur  propter  Dei  similitudinem,et 
prudentissima  propter  Dei  iraaginem.  Sancta  Trini- 
tas,  posl  caetera  inito  consilio,  ait :  Faciamu$  homi- 
nem  ad  imaginem  et  similitudinem  no$tram  (Gen,  i, 
26).  Post  cs«;tera  consilium  iniit,  quasi  egregio  inten- 
dens  operi.  Homini  suam  impressit  similitudinem, 
quod  non  secundum  carnem  intelligendum  est,  sed 
nientem  :  nam  penes  ipsam  membra  quaelibet,  cor- 
poreumve  quid,  nefas  est  vel  cogitare.  Spiritus  ergo 
creatus  Creatori  Spiritui  assimilatur :  hancassimila- 
(95)  Mag.,  supra. 


electum,  nullo  modo  ex  operibus :  quippe  nullapray 
cesserant,  cum  nondum  nati  fuissent,  nec  in  utero, 
vel  ante  quidquam  meruerant,  cum  nihil  egissent 
boni  vel  mali.  Nam  si  animae  amborum,  salieni  aiite 
corpus,  bene  egissent :  propter  merita  juslc  videre- 
tur  judicare  uni,  injuste  altcri ;  sin  autem  inale,al- 
leri  misericordia,  alteri  de  malo  opere  exhibcretar 
vindicta.  Quod  si  opus  bonum  inter  se  divisissentec 
malum,  ex  operibus  riie  bona  assumeretur,  inalar^ 
pelleretur.  Nam  si  ordine  converso  lieret,  iitruiw|« 
inspecto  altero  vilesccret.  Itaquc  liqueC  si  tcI  i» 
utero,  Td  ante  aliquid  meruenwt,  possc  videri  w» 
secundum  electionem  propositum  Dei  ioipleti*t 
(9G)  August.,  tract.  6.  in  Ep.  Joan. 


TZ  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  U.  75i 

sftd  cx  opcnous,  cum  gemellos  adhuc  in  utero  ha-  A  qualiler  igilur  videnlur  duo,  cum  nec  similes,  ncc 

sibi  dissimiles  videntibus  cernantur?  Scd  fortasse 
quod  latet  exteriores ,  non  latet  oculos  interiorcs. 
Quomodo  tamen  alter  duorum  non  homo  pronun- 


bcnti  dictum  est :  Major  serviet  minori  (Gen,   xxv, 
i5)   Id  est  filius  tuus  minor  melior  erit. 

His  ilaque  consideratis  fortasse  cuipiam  videatur 
animam  incorporibus  fieri.  Unde  forsan  in  Genesi 
inducitur  Deus,  formato  homini  spiraculum  73  vitae, 
id  esx  anima  inspirasse.  Inspiravity  quia  spirando 
indidit^Gen.  11,  27) ;  spirando,  quia  de  sinu  provi- 
dentiae,  unde  spiretur  eduxit.  Liquet  ilaque  cum 
Spiritus  a  spirante  sit,  nec  tamen  subslantiae  ejus 
sit,  quodanimaequoqueprodeuntab  auctore,  alte- 
riu«que  sint  naturae.  Nec  dicitur  spirasse  prius,  posl- 
modum  inspiraturus.  Quare?nisi  quia  animae  non 
ante  creantur,  ut  post  hospitiolo  inducantur.  Ergo 
inspiravit  dum  intus  spiritum  condidit 


iiatur,  cum  non  homo  non  videatur,  qui  et  hunia- 
nam  plenam  exprimit  formam ,  et  forniae  animam 
per  totam  infusam  certis  indicat  argumentis?  homo 
ergo  aut  iste  solus  est,  aut  si  et  alter  cum  ipso  est, 
recte  videantur  penes  singulos  homines  bini,  non 
altcr  spiritus,  sed  uterque  corpus. 

Si  tamen  tertium  ilium ,  quem  de  corporea  dixi- 
mus  ct  incorporea  constare  substantia,  verius  est 
fateri  hominem  per  se :  verum  quoque  et  illud  erit» 
quod  qui  nunc  est  bomo  mortuus,  non  ante  fuit  vi- 
vus,  sed  pars  duntaxat  ejus.  Sic  parvulus  in  utero 


Quod  81  in  carne  duntaxat  anima  fiunl,  et  a  sorde  B  ante  animam  inanimatus,  nunquam  transit  in  ho- 
peccali  sincerae,  et  ab  ignorantiae  nubilo  serenae     minem,  sed  inhominis  partem. 


(ut  potius  competere  videtur  ad  imaginem  Dei  fa- 
ctis),dum  tales  sunt,  quid  sibi  opusest  mediatore? 
iiiminim  ubi  per  culpam  discordia  iiata  est,  ibi  me- 
diantis  reconciliatione  opus  est.  Sin  autem  ab  ipsis 
sabsistendi  primordiis,  propter  corpus  quod  aggra- 
vat  animam  utroque  modo  molestantur ;  quomodo 
bene  intelligentur  conditae  ?  Opifice  bono  non  bona 
in  materia  operaturo,  aliud  opus  ab  auctore,  aliud 
trahita  materie,  a  materie  quidquid  foeditatis,  ab 
auctore  quidquid  est  decoris ;  pari  modo  Conditor 
naturam,  corpus  corruptelam  animx  infundit.  Dat 
Deus  esse ;  corpus  male  esse.  Quantum  ad  Deum 
pertinet ,  subtilis  est  anima  et  proba ;  quantum  au 


Fides  catholica  habet  (98),  quod  sicut  anima  ra 
tionalis  et  caro  unm  est  homo ,  ita  Deus  et  homo 
unu4  esl  Christus  :  quare  quemadmodum  Deus  et 
homo  unus,  sic  anima  et  caro  unus ;  Deus  ct  homo 
unus,  uon  quidem  unum  :  nam  substantia  creatrix 
et  creata  semper  sunt  bina ,  licet  personali  modo 
unita.  Sic  anima  et  corpus  unum  esse  non  possunt, 
conjungi  possunt.  Deum  et  hominem  in  Ghristo  per- 
sonaliter  convenire  fides  est.  Gompositum  74  Q"^^ 
eflicere  nefas  est:  nam  Deus,  Augustino  in  libro  (99) 
contra  Maximianum  hxreticum  teste ,  nullius  pars 
esse  polest,  parti  quippe  a  perfectione  sui  totius  sem- 
per  aliquid  decst :  Deo  autem  nihil  deesse  potest, 


teniad  corpus  obtusa  est  et  prava:  de  Crcatore  C  ^^^  ^^^  ^^^  Christus  res  ex  diversis  substantiis 


cnim  suscipit  unde  merito  conspicuae  dignitalis  ju- 
dicetur,  nisi  sibi  aiiunde  vituperium  violenter  incu- 
tiatur.  Quod  quidem  solis  tollitur  primis,  quoniam 
if  sae  non  a  corpore  acceperunt,  sed  corpori  inges- 
5crunt  corruptionem. 

CAPUT  X. 

Homo  a  corpore  et  anima  non  est  diversum , 
sed  ipsa. 

(97)  Nunc  videarous  homo  totus  qualis  est  condi- 
tus,  qualis  per  culpam  factus  :  quid  homini ,  quid 
conveniat  menti.  Ac  primum  quid  homo  sit  intuea- 
mur.  Est  igitur  homo ,  ut  quibusdam  placet,  quid- 
dam  ex  anima  et  humano  composituni  corpore ,  ab 
utroque  et  natura  diversum ,  et  numero  tertium  ; 
quod  nec  unius  partis  additione  augeatur,  et  alteri 
quantitati  aequetur,  cum  potius  soleat  pars  integri- 
tali  corporum  incrementa  praebere  :  integritas  au- 
tem  ipsa  infra  amplitudinis  suae  ambitum  propriam 
partem  continet;  unde  penes  unumquemque  sunt 
duo,  alter  homo,  alter  non  homo  inter  se  persimi'^ 
les ,  quippe  et  humanam  formam  et  humanitatis 
menibra  omnino  communia  habentes ,  more  tamen 
nobis  inusitato  similes ,  quoniam  in  nullo  cemcre 
est  dissimiles.  Quomodo  enim  dissimilitudo  cema- 
tur,  quando  identitas  obtutibus  ubique  obtenditur? 


composita ,  sed  eodem  Augustino  ibidem  teste,  una 

geminae  substantiae  persona  :  sicut  ergo  Deus  et  ho- 

mo,  homo  tetus,  anima  et  corpus  unus  est  Cbristus, 

tribus  substantiis  non  conficientibus  quartam,  sed 

convenientibus  in  U^am  personam  ;  pari  rcclo  ani- 

ma  et  caro  unus  est  homo  conventu  quidem  natu- 

rarum  (100)  non  partium.  Nugis  itaque  superseden- 

tes ,  naluras  in  homine  duas  personaliter  cohxrcre 

asseramus;  duabus  aulem  ex  naluris  hominem  quasi 

tertium  eonstare  velut  frivolum  rccuscmus.  Quate- 

nus  sit  homo  non  cx  duobus  terlius,  scd  ex  aninia 

rationali  et  humana  carne  subsislens:  humaRa  ta- 

men  caro  dum  animalur  dici  solet  homo,  qui  et  de 

D  inanimato  per  animntioncm  fit  homo,  et  id  perma- 

net  dum  meiiti  cohaerct  (101) ;  inanimatione  ,  futu- 

rus,  tandem  redeunte  mortuus ;  et  quidem  non  ho- 

mo  est. 

CAPUT  XI. 

RatiOj  ira  et  concupiscentia  animam  informant. 

Nunc  quid  ad  animam  perlineat  videamus,  ut  post- 
modum  quid  proprie  sit  hominis  facilius  perpen- 
damus.  Animam  igitur  tribus  munitam  viribus,  ra- 
tione  scilicet,  ira  et  concupiscentia  arlifex  Deus  in- 
signivit.  Rationis  est  inter  bona  et  prava  discernere. 
Ira  vero  debet  quae  ignava  patuerint  aestuante  zelo 


(97)  V.  Mag.,  III,  Sent,,  d.  6,  etc. 
(9      *  ■  -     - 


(98)  Athan.,  in  Symb 

(99)  III,  cap.  10. 


(100)  Vide  notas. 

(r    


(101)  Melius  sic :  In  aiiiinatione  tandem  rcdeunta 
futurus  roortuus,  etc. 


755 


ROBERTI  PULLl  6.  B.  E.  CARDLNALIS 


m 


refuUre.  Nec  absurde  forsan  dicalur  munio  concu-  A  clamento  fruitur ,  aut  anxietate  torquetur  :  t.  |. 


ptscenlisc  digna  appeli  debere :  cujos  ad  ofllcium 
sinedulio  pert.nel,  cura  alendi  corporis,  ut,  dum 
rnt!o  investigandis  instat,  concuplscenlia  carni  ne- 
ecssaria  qmcrnt.  Nec  inipudpnter  addi  pulo  quod 
ira  corpcri  nocitiira  repellat.  Nam  certiim  esse  rcor, 
qiind  debeat  ira  spiritui  damnosa  recusare,  et  con- 
cupiscentia  corpori  snlubria  appetere.  Quis  tamcn 
pertlna.iter  neget,  utraque  utiique  onicium  pro- 
prioe  administrationis  debere?  Concupiscentiam 
tamen  juxta  qtiod  curando  corpori  est  obnoxia,  vo- 
cari  aestimo  sensualilatein,  quia  sensuum  famuiatum 
8U0  acciat  ministerio.  Sensualilas  quippe ,  per  se 
valitura  corpori  opiare  polesl,  obtinere  aulem  nisi 
sensuum  occursu  non  potest, 


inter  edendum,  corporis  est  quati,  anim»  oblcctari 
in  certamine  corpus  conteritur ,  animus  anxialar. 
Per  reliquos  quoque  sensus  pertinere  comperiet 
aliud  ad  hominem  ,  aliud  ad  spiritum. 

Quod  autem  sensuum  universitalem  anin»  com- 
plcctatur,  Pialonem  non  latuit ;  nempe  id  de  visu  s(h 
lito  sibi  involucro  iusinuat  sciscitanti,  dum  interio- 
rem  refert  ignem  per  oculos  effluere ,  et  eiteriori 
adjunctum,  ad  oppositum  usque  corpus  transvolare; 
unde  repercussum  per  eosdem  oculos  ad  animui 
recurrere,  et  sic  sensum  efllcere,  qui  visus  appella- 
tur.  Qiiid  baec  sibi  volunt  ?  nisi  quia  visio  bxc  in- 
terior  iguis  est ;  interior ,  quia  in  anima  liablut; 
t^ni<,  qiiia  videndo  diiucidat  :  visio,  inquain,per 


Sensiis  aitlem  sunt  quinque,  visus,  auditus,  odo-  ^  oculos  ad  exteriora  meat,  non  mutatione  loci,  sed 


ratus,  gtistus,  tactiis.  Quibus  deflcientibus  in  quan- 
tis  dest.tualur  appetitus  facile  coinpertum  est.  Quod 
si  senslbus,  qui  quidem  corporei  sunt,  indubitantcr 
juvaiur  et  spiritus,  cur  non  sensualilas,  licet  cor- 
poralis,  menti  qiioque  ofiieiosa  ministret?  Hanc  scn- 
sualitatem  animne  insitam  merito  praidicamiis :  quip- 
pe  dum  per  ipsam  desideriis  carnalibus  fruitur,  non 
immerito  ipsis  pro  desideriis  criiciatur.  Nam  quod 
ipsa  non  sit  hominis,  sed  solius  mentis,  indicat  ex* 
positio  illiiis  capituli :  Caro  ccncupiscit  adversus  spi- 
riUim,  et  spiriUis  adrersus  csrnem  (Cai  v,  17).  (102) 
In  qiia  Iiahetur,  qiiod  caro,  id  est,  spiritus  secundum 
carnalitateni  agens ,  concupiscil  adversus  se  agentem^ 
secundum  ralionem,  Spiriius  quippe  consulens  sen- 
tualitatem ,  quof  quia  carnem  alit ,  alimonim  nomen 


cflicacia  videndi  .  et  quae  cooperante  jubare  discit, 
mittenti  dominae  renuntiat,  ac  per  iioc  illain  senstt 
quse  ipsa  esl,  informat.  Tali  igitur  itu,  talique  redilu 
dum  aninia  quaeque  corporalia  dljudical ,  seosum 
sibi  inesse  quae  visio  dicitur,  mauifestat.  In  eodem 
tractatu  idem  Plato  instrumenta  adminiculari  pro- 
vidis  animae  motibus  praemisit.  Ocuios  autem  inler 
instrumenta  primos  ordinavit.  Qui  suut  ii  molas» 
quibus  oculi  reliquis  cum  instrumentis  cooperantur! 
nisi  quinque  sensus.  Utique  ipsi  quinque  sunt  soh 
6US.  Unde  Plato,  ut  supra  inemini ,  qualiter  ristti 
coadjutores  pculi  sunt  disseruit.  Similem  itaqnefa- 
mulatum  praestare  pulavit  instrumentasensibus^i^ 
liqua  reliquis.  Quinque  igitur  sensus  aniK»  appellat 
^  motus.  Motus ,  quia  suo  quodam  motu  anima  nio- 


accepil^  devia  a/fectat  quce  ratione  improbat:  ex  alieno 

illicitacnpit;  ex  proprio  lamen  cupita  spernit.  Pro- 

pria  est  ratio  qunm  natura  ingessit,  Sensuatitas'alie- 

na,  quam  gralia  carnis  contra^i^.  Expositio  talis  iu 

vaniim  fil,  exterior  si  Iiomo  concupisclt.  Ubi  autem 

concnpiscenf.a  est,  ibi  et  scnsus  esse  verisimile  est. 

Sensusenim,  ut  dixi,  concupiscentise  obsequuntur. 

Unde  inerito  aniinam  per  corpus  luituram,  ratio 

asscMt,  quoquoversum  per  corpiis  inordinata  scn- 

8uum  promotione  modum  excedit.  Pncterea  dum 

:iensuum  petiilantia  pervagatur ,  nonne  qui  ccncu- 

pierat,  concupito  is  adepto  perfruilur?  Et  quis  est 

ille  nisi  idem  qiii  sensu  jam  prehendit  quod  voto 

prius  expetiit?  v.  g.  spiritus,  ad  qiiem  soliim  pertinet 

Jesiderium,  ipse  desiderat  corpori  suo75  cibum; 

quo  assecuto  consequens  est  eumdem  delectari , 

oec  alium  gustu  saporum  aflici :  qui  enim  saporum 

irritamentis  hilarescit,  sensum  necesse  est  idem 

justandi  oblinuerit :  cui  enim  epulum  sapiat,  nisi  ei 

justusvigeat?  Spiritui  ergo  inest  giistus,  qtiem  se- 

4ui  oporteat,  et  cacteros  sensus,  quippe  cum  natu* 

ram  habeant  fieri  [for.  ferri]  circa  idem. 

Sed  licet  sensus  sint  animae,  sensus  tamen  instra-* 
menta  corpori  deputantur  :  unde  aliud  per  instru- 
inenta  corpus,  aliud  aniroa  per  sensus  excipere  so- 
.et  :  corpus  enim  corporis  cuiiibet  objicitnr  coUi- 
iioni,  anima  vero  pro  qualitate  collisionis,  aut  oi>le« 
(102)  In  Glossa  ad  bunc  locum  Apostoli. 


vetur,  dum  exteriora  sensibus  dijudicantur. 

llos  tamen  sensus  corporeos  asserimus,  quosei 
animae  prius  astruxeramus  :  sensus  enim,  Aristotde 
teste,  circa  corpus  et  in  corpore  sunt.  Ergo  sensos 
corporeos  dicimus ,  non  equidem  quod  iofonDeat 
corpns,  verum  quod  animae  adesse  nequeuot  nisi 
per  corpus  :  animaii  enim  pereropto  peremptus  tX 
sensus.  Quare  ?  simul  eiiim  animai  fit  et  sensos : 
per  animam  namque  animal  fit,  per  animal  aolon 
scnsus  in  anima  fit.  Sensus  ergo  tantum  sunt  iucor- 
pore ,  quoniam  extra  corpus  desuut  aoimx :  soAl 
ergo  circa  corpus,  quoniam  jus  sensuum  evadii  spi- 
rilus.  Quamobrem  merito  hos  animae  motus ,  sicut 
et  sensualitalem  eorumdem  motuum  imperaUiccD 
dupiici  ex  causa  corporeos  dixeris,  quia  solo  in  cor* 
pore  et  mansionem  sortiuntiir  et  operationem.  Si 
ergo  sensus  animalis  non  sunt,  quomodo  est  seos* 
biie?  animaequoque  si  non  sunt  nisi  iii  corpote. 
quomodo  extra  poterit  sentire  ?  utique  anuiia  geiieo- 
nae  intrusa  poenain  quidem  sentit  :  verum  non  n«- 
lestia  sensuum ,  imo  qiialilate  culparum.  Animalfl 
autem  quoiies  sensibilia  dicuntur,  contenli,  qood 
est  datur  conlinenti. 

CAPUT  XIL 
Anim(e  viribus  ratio  prcesidet  omnibts. 

(103)  Infra  animam  ergo  omnes  sensos  sensaifr 
tati ;  sensualitas  autcm  et  ira  descrviunt  rationi.n- 

(105)  Mag.,  II,  d.  U,  S  6. 


ai 


SENTENTIARUH  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  11. 


7oS 


tione  per  oinnia  procurante,  ne  quid  nimis,  ne  quid  A  cupari.  Consequentur  quoque  hanc  duplicitatcin  vl* 


minus  :  nisi  si  inquietae.famulae,  dominae  suae  in- 
fidae  re^um  sibi  usurpant.  Ubi  autem  ratio  est,  ibi 
quoque  et  non  alibi,  discrettonem  quoque  inesse 
necesse  est :  qui  autem  discretione  boni  et  raaii  uti* 
tur»  bic  profecto  alterulri  consentiens ,  p<£nam  aut 
coronam  mereiur.  Uude  brula  animalia,  70  ratio- 
nalia  quoque,  sed  naturaliter  insensata,  quia  in  bis 
quae  aguni  judicio  carent  mentis,  penso  quoque  ca- 
rebunt  retributienis  :  Deus  enim  non  judicat  opera 
nisi  secondum  corda ,  propter  quod  dicit  :  Bonus 
komode  bono  tkesauro  profert  bonum;  malus  homo 
de  malo  thesauro  pro(ert  maium  (Matth.  xii,  55). 
Cum  igitur  nullus  tbesaurus  est  in  corde,  nulluni  ju- 


riuni,  singularum  duplicitas  scieiiliarum,  dupUcikis 
reatuuin,  diipiicitas  in  re  qualibet  cogitalionum,  ut, 
ciim  solus  credar  meditari,  bini  potius  medilentur, 
bini  binas  eodem  in  facto  contrahamus  culpas ,  bi- 
nas  quoque  adeplus  sum  grammalicas,  cxaerasye 
scientias. 

Quod  si  hominem  ralionalem  concesserim ,  vires 
aulem  illas  habere  negaverim,  absurdum  forlasse 
videalur  illum  ratioiialem  dicere  qui  neqiieai  uti 
rntione,  qui  demum  nibil  male  agat  aut  bene. 

Verum  rationi  faniiliarius  rito  putaverim ,  et  tre» 
vires  illast:tearum  coinifes,  cogilationem  scilicelct 
scientiani,  virtutein  et  vitium  animae  taj.tunur.oio 


dicium  erit  in  opere.  Nisi  verius  est  Deum,  quoniam  .,         -,  ^    .  . 

et  in  bisqui  sensucarenl  judicat  origiualia.  multo  »  '''''•^''"-  ^"^^  Ar;stotcles  i-..  Cathegoriis  suispost- 
iin.r.  .  i.„j»..  .0^.«    ...:«  .,;l;.      <!"«'"  »»»"^»11  suas  dederiU  c|ual.tales,  snas  rt  animae 


rectius  actualia  jiidicare  ;  leniter  tamen,  quia  nibil 
fit  contra  rationis  examen.  At  qui  rem  a  re  distin- 
guit ,  is  juxta  opera  judicari  severe  debebit.  Quis 
autem  esl  qui  dislinguit?  Uter  duorum?  Exterior- 
ne  bomo  an  inlerior?  num  et  uterque?  Et  qiiidem 
animam  vim  habere  constat  discretivam,  quam  pro- 
fecto  muluatur ,  dum  Dei  siii  vultu  signatur.  Num 
homini  quoque  suam  decet  astruere  ratioiiem? 

Sed  quomodo  aut  una  et  eadem  inerlt  tam  diver- 
sis,  aut  duae  aslruenturpersonaiiter  conjuuctis?  nam 
si  ratio  mentis  ipsa  est  et  hominis,  restat  ut  pereni- 
pto  homine  remaneat  ipsa  in  mente  :  peremptionem 
ergo  fundamenti,  peremplio  non  sequitur  fundati, 
si  tamen  eadem  duorum  est  ratio,  et  eamdem  decet 
esse  rationalitatcm  amborum  :  rationaiitas  quippe 
potenlia  est  ratiocinandi ;  ratio  autein  vis  et  eflica- 
cia  ejusdem  rei  :>  er-^o  et  tenera  infantia  rationalita- 
teni  habet ,  quia  pbtestatem  tempore  suo  ralioci- 
nandi  jam  obtinet ;  non  tamen  adhuc  rationem  ha- 
bet,  quia  uti  ratione  nondum  valet  :  quantus  autem 
numero  est  cujusque  actus  vigor,  lanta  quoque  esse 
solet  ejusdem  actus  potestas  :  una  enim  esl  cuilibet 
piignandi  virtus,  una  etiam  pugnandi  potentia,  una 
liictandi  industria,  sicut  et  una  potentia;  peritia 
dtsputantis  una  est ;  potentia  ejusdem  rei  apud  eum- 
dem,  ipsa  quoque  una  est.  Ubi  ergo  soia  est  vis 
discernendi  quse  ratio  appellatur ,  ibi  quoque  sola 
erit  poteiitia  discemendi ,  quae  rationalitas  nuncu- 
palur  :  quocirca  si  hominis  et  sua  menlis  una  esl  D  "'^'  ''"^P^  .^'^  ™®"*^*'  "^'^  immerito,  carnequippe 


i  qual.l 
subjitiixit,  juslitiam  cl  injuslitiuin,  irani  et  deiiien^ 
tiam;  hanim  tanien  denominationes  aniiiiali  com- 
modat,  dum  siibdit  :  Dicimnr  secundumeas  iracundi 
ct  dementes,  Quamobreni  quia  omnia  hujtisuiodi 
usum  seqiiens  iinimali  assignat,  dum  non  laiitiim 
animalis,  sed  anima^  ea  esse  senliat,  hic  neqiiaquam 
peccat.  Ex  qiio  enim  animal  et  aniina  una  est  pei« 
sona ,  mos  est  ascril.ere  aniniali  iu  serinone,  qtias 
taiitum  solius  sunt  animse  in  re.  Unde  cum  de  quo- 
libet  dicimus,  gramniaticus  esi,  niusicus  est,  castus 
esl,  quod  est  aniini,  dainus  77  hoinini.  Hunc  mo- 
rem  loqueiidi  cl  Dominus  noster  Jesus  habu  t :  ( um 
enim  dicit  :  Anleijuam  Abraham  fieret,  ego  sum 
',  {Joan.  viii,  58) ;  humanitas  ioquitur  pro  divinilate. 
Cum  autem  ad  Hiios  Zebed.ei  ait :  Potesiis  bibere  ca» 
licem,  quemego  bibilurus  sum?  (Malth,  xx  ,  22)  hu- 
manitas  loquitur  pro  sese. 

Sed  movere  poiest  :  Si  vitia,  ut  diximus,  animse 
sunt  univeisa,  qtiid  est  quod  auctores,  atia  splri- 
tualia,  alia  autem  dicunt  carnaila ;  spiritualia,  ut 
superbiam,  invidiam;  carnalia,  ut  fornicationem, 
ebrietatem  ?  Sed  carnalia  dicuntur  quia  solum  per 
carnem  geruntur.  In  homicidio  gladius  vitaila  pene^ 
tral,  caput  amputat,  non  tamen  ipse,  sed  homo  pec- 
cat.  Gladius  quidein  agit,  sed  qui  gladium  movi& 
ipse  ofiendit.  Sic  caro  polat,  caro  fornicalur,  mcns 
autein  rea  est  quia  ipsa  deiectatur  :  aclus  ergo  car- 


ratio,  una  quoque  sit  rationalitas. 

Sed  auctore  Arisioiele  :  Oppositorum  generum  op^ 
posita'  suttt  species,  opposito!  et  differentia: :  opposlta 
anlem  sunt  genera,  corpus,  et  spirilus  :  oppositae  et 
conim  species  homo  et  anima ;  opposit»  ergo  erunt 
eorum  diflerentise ;  generum  quidem  divisivae,  spe- 
cierum  autem  constitutivse.  Rationalitas  ergo  quae 
animae  substantialis  est,  homini  qiioque  substantia- 
lis  non  est;  aut  si  est,  altera  est,  ut  penes  singulos 
rationalitates  sint  duse,  quare  et  rationes  duae :  bi- 
nae  quoqne  irae,  binae  et  concupiscentiae ,  ut  sicut 
anima  sua,  ita  et  homo  ipse  rationalis  sit,  et  discer- 
nal,  irascatur  quoque ,  et  cupiat.  Frustra  ergo  hae 
cres  vires  animae  per  se,  et  non  huminis  solent  nun* 


utitur  pro  instrumento. 

Nec  me  movet,  quod  carnalium  mcminitScri- 
ptura  desideriorum.  Carnalia  quippe  sunt  (/  Petr^ 
II,  i1),  quia  a  carne  spiritui  ingeruntur,  quia  per 
carnem  administrantur.  Et  quia  anima  tum  ex  se, 
tum  ex  carne  contaminalur,  tam  in  se  quam  io 
carne  torquenda  speratur.  Yerum  ad  hominero, 
quia  nec  virtus  pertinet,  nec  vitium ,  pertinere  nec 
jucunditas  debet,  nec  aerumna.  Utramque  tamen 
anima  sibi  etiam  ex  corpore  in  rcgeneratione  exage^ 
rabit ;  quoniam  homo  tunc  quam  modo  aut  longe 
pulchrior  et  firmior,  aut  longe  foedior  et  corruptior; 
quippe  mediushicnoster  status,  ibi  mirum  in  iilo^ 
dum  aut  ascendet  aut  descendet,  animae  praeter  pro* 


739 


ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  GARDINALIS 


V4« 


pria,  cedei  in  majorem  aul  voluptatem,  aut  doio-  A  tas,  non  negare  demnm  perilnras.)  Sed  ubi  nvot, 

ad  <fuos  usus  remanebunt  ?  male  ne  sibi  erit  in 
xvum,  an  bene?  Sed  cur  alteruirum  ,  cum  absqoe 
ratione  merucrint  neutruni  ?  quis  earuro  cogita 
statum?  sensus  corporeos  jam  non  habent,  irasci 
fortassc  adhuc  possnnt,  concupiscere  non  nequeuni. 
Sed  quod  ob  facimis  tanto  ac  perpetuo  addicu- 
tur  tormento,  utrumne  gaudent  an  dolent?  quodsi 
est ,  unde  est  ?  num  de  exspectatione  futurorani, 
aut  de  susceplione  praDsenlium,  aul  de  recordatione 
pnBteritorum  ?  Sed  quae  in  carne  gesta  recolerR 
queant,  digna  inlerminatione  aut  exsultationis  aut 
moeroris?  Occasione  autem  pncsentium  quomodo 
contrahant  utrumlibet  duorum,  quod  nec  sensiis 
qui  jam  deest  administret;  nec  ratio,  quaenuoquam 


rem. 

CAPUT  XIII. 

Quando  ratio  cum  comitibus  veniat, 

Mag.  supr.  £t  quidem  in  anima  rationcm  suo  cum 

couiilatu  jam  locavimus.  Nunc  autem  quando  dux 

ipsa  ratio  suis  cum  subditis  ira  et  [concupisccntia 

adveniat,  scrutandum  puto.  Utique  concupisccntiam 

ipso  hominis  ab  ortu  adesse  evincit,  quod  mox  quae- 

dnm  ancctal  refugitqae  conlraria ;  iram  autem  seta- 

lis  accessus  secum  apportat.  ilas  vero  duas  singu- 

latim  prxcuntes ;  ratio  tandem  prosequitur  :  Sicut 

enim  quique  ex  quo  causis  accidentibus  prxslo  est 

irasci,  ira  veraciter  prsesens  est,  licet  plerumque 

incommola  lateat ;  ita  ratio  advenisse  merito  aesti- 


mabitur,  cum  quispiam,  quaravis  ad  horam  quie-  B  adcst,  dijudicet;  nec  pro  merili  debito,  quod  sine 
scnt,  in  promptu  tamen  habet  quoties  opus  fuerit, 
reniM  in  judicio  exerceri. 

Svd  si  atas  puerilis  rationem  nondum  adepta  est, 
nnima  talis  quomodo  inlerim  ad  imaginem  Dei  est? 
aut  si  ralionem  jam  liabet,  cur  ralione  uli  nondum 
valct?  quomodo  ratio  sopitp,  ratio  otiosa,  ac  per 
hoc  indiscreta,  Deo  quemquam  conformabit,  pra»- 
sertim  cum  sine  intelligentia  id  elficjere  non  possil? 
Sive  ergo  parvulis  adsit  ratio,  sive  desit,  nihil  ad 
imaginem  Dei  pertinebit.  Certius  autem  ejus  tunc 
astruemus  adventum,  cum  multis  expcriendam  si- 
gnis  suam  nobis  tradiderit  prxsentiam.  Sed  anima 
Iixc  rationalis  ab  irralionabili  brutorum  splritu  quid 
distat?  nunquid  ipse  certis  se  argumcntis  in  omni- 
bus  velociorem  declarat?  Certe  si  exteriora  attcn- 
dimus,  illum  longe  supcriorem  invenimus  (104-5). 
Sed  si  collatione  justa  utriusque  natura  inspicitur, 
illa  praecellere  vel  minus  perilo  videbitur  :  ipsa 
namque  nata  est  ad  inteliigendum ,  nata  est  ad 
bene  agendum.  Et  quantum  in  se  est  ulrumque  non 
solum  bene ,  sed  et  perfecte  facit  :  verum  cameae 
faeci  immersa ,  quasi  praefocata  usque  ad  tempus 
opprimitur  et  neutrum  faeit  :  vegelare  fluida  hu- 
maiiitalis .  primordia^Tix  sufliciens,  donec  homine 
paulatim  solidaio,  paulatim  sibi  aptalo,  illud  ad 
quod  nata  est  ex  parte  nobis  intuendum  exhibeat, 
completura  suam  post  hominem  naturam  (si  tanien 
in  homine  id  meruerit)  dum  rerum  auctorem  plane 
videbit ;  et  ob  hoc  in  rerum  natura  cum  se  cernen-  |v 
dam  ingesscrit  (ante  judicium  enim  et  ipsam  plura 
latere  78  incertum  non  est),  nihil  latebit. 
CAPUT  XIY. 
Animas  brutorum  cum  ipsis  intereunt. 

Spiritus  autem  irrationalis  cum  animali  subsistit, 
post  animal  subsisiere  desistit.  Sed  el  si  remane- 
ret,  idem  permaneret ,  quoniam,  sicul  nec  prius, 
nihil  ralionis  obtineret.  Aflirmat  fortasse  quispiam 
a  trauiite  devians  auctoritatis,  animas  etiam  bru- 
torum  superata  nece  eorum,  nihil  debere  defectui, 
nempe  obnoxias  perpetuitati.  (Dicacitatis  enim  nec 
audiendae  existimaverim,  vitae  prius  animalis  asser- 

(105)  Hinc  illud  poetce  : 

Nos  aper  auditu,  lynx  visu,  simia  gustu^ 
Vultur  odoratu,  pnecedit  aranea  tactu. 


ratione  nuilum  est,  judex  dispenset.  De  futaroquo- 
que  qualiter  aut  jucunditate  exbilarentur,  autmce- 
slitia  consternentur?  num  novi  aliquid  seroper 
exspectant?  sed  novitatis  tam  continu»  qusralio' 
irrationabilibus  autem  haec  unde  consideratio?num 
sopitis  viribus  jugi  deduntarsomnolentiae?sedna. 
tura  spirituum  pervigii  perseverat,  nisi  cum  neces- 
silas  carnis  somnum  importal.  Forsan  sicnt  ex 
animato  animali  transformando  in  inanimatum  pro- 
ficit  in  pejus,  ita  anima  prius  irrationalis  scta  ab 
exitu  rationalis  deficit  in  melius,  mutata  ad  iioafi* 
nem  Dei  natura?  Quod  si  est,  quam  non  contamina- 
vit  culpa,  restat  beatificanda  gloria.  Et  quoDiam 
futura  creditur  resurrectio  hominum,  cur  negetiir 
el  bestiarum?  num  quia  ratioue  carentet  merilo! 
sed  et  homines  plerique  eis  carent,  et  taroen  resor* 
gent.  Quidquid  autem  ad  haec  astute  respondeatv, 
respuentes,  auctorum  dogma  teneamus,  et  animai 
brutorum  perire  cum  ipsis  asseramus. 

CAPUT  XV. 

Quid  sit  imaginatiOf  et  qualis, 

Supradictis  imaginalionem  adjungamus.  Estenim 
imaginatioj:  Rerum  setisibus  subjiciendaruminlemr 
qucBdam  et  absentium  imitatione  signata  Tefrcptenti- 
tio  :  quae  etiam  in  somnis  viget  et  in  brulls,  dor- 
mienti  et  vigiianti  reducens  memoriae,  tam  qux  sunt, 
quam  qux  non  sunl,  objeclis  animae  utroruau|Qe  si- 
muiacris.  Cumergo,  ratione  excepta,  reliquis  animx 
viribus  plerumque  nobis  irrationalia  prsesse  nemo 
ambigat,  plane  mentiuntur  illi,  qui  spurituspnesidere 
brutis  nullos  contendunt ,  nisi  forte  corpora  ad 
tempus  mutuantur  jura  spiritus.  Sed  si  nec  ipsi 
concessa  sunt  homini,  quomodo  congruant  pecuiii? 
Convenientius  forlasse  videatur^  sicut  noabominem, 
sed  hominis  mentem;  ita  nec  pecus,  sed  pecoris 
praesidem  tantis  donari  insignibus.  Qood  lutem 
bruta  animas  habent,  ibi  invenitur,  Auferes  tpin- 
tum  eorum  {PsaL  ciii,  29).  £t  post  :  Emittes  Sptri- 
tum  tuum  (ibid.).  Et  alibi  :  Neque  enim  estSpirii*^ 
in  oreipsorum  (P<a/.  cxxxiv,  17).  Et  quideinqiK^ 


ni  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  -  LIB.  11.  742 

suum  hominis,  quid  \ero  suum  sit  mcnlis,  jam  pr»-  A     Et  quidem  ulrumque  conlingere  pctuil ;  sed  mi- 

nus  et  yidetur  illud,  elcjnvenit  istud,  aut  supernsi 


diiimus. 

CAPUT  XVI. 
Quid  fit  homo  crealione  ,  et  quot  revocandi  ab  er- 
rore, 
(106)  Supercst  autem  dicendum  quid  sit  homo  per 
naluram,  quid  vero  79  per  culpam.  Natus  est  ergo 
primus  homo  slatui  tam  superior  noslro,  quam  in- 
ferior  futuro.  Qui  si  suam  servasset  medietatcm, 
nec  sua  cum  successione  nostram  erat  experturus 
miseriam  ,  inhibilo  lcthi  accessu,  peracta  obedien- 
tia,  mox  eral  aetemam  assecuiurus  gloriam  (407). 
Nam ,  sicut  ejus  corruptio  per  omnes  sine  dubio  est 
diffusa,  ita  ejusdem  per  obedienliam ,  si  conligis- 
sel,  omnes  credibile  esl,  et  quidam  imitatione  digni 


Jerusalera  cive  longe  plurimo  recundaretur ,  quani 
fecundanda  mox  exspectetur.  Quippeexcrcituumin- 
tcgritatem  spiritualium,  superaddita  exaggeraret 
quantitas  sua  hominum.  Civitas  ergo  iila,  quoniam 
damnra  suae  dimiuutiunis  reparanda  ex  parte  sperat, 
ex  parte  et  gaudeat :  sperat  enim  cives  tot  sibi  fu- 
turos,  quot  angelos  novit  factos  ,  non  autem  illum 
numerum  sperat,  quem  habitura  procul  dubio  erat, 
si  angelus  perstaret ,  et  homo  perstanti  cohaereret. 
Sed  Apostolus  futune  vitae  perfectionem ,  huic  dat 
imperfectionem.  Ex  parteenim,  ait,  cognoscimus,  et 
exparte  prophelamus ;  cum  autem  venerii  quod  perfe" 
ctum  e$t,  evacuabitur  quod  ex  parte  est  (1  Cor,  xiii,  9). 


autumant ,  obedilioni   con(irmandos  ,   nascentibus  B  (III)  Nec  ergo  futuro  in  saeculo  aut  restitutio  erit, 


tunc  tantum  iliis  qui  modo  praestanl  filii  lucis  (108). 
Nec  enim  alios  nasci  deceret,  nec  eosdem  sive  plu- 
res  seu  pauciores.  Nam  si  Adam  post  culpam  idem 
perstitit,  de  exsilio  ad  pairiam,  Dei  per  misericor- 
diam  tandem  reducendus,  nonne  sicut  de  ol)ediente 
nascerenlur  oliedientes,  ita  vicinius  fidei  est  nasci- 
turos  de  trangressore  transgressores,  de  redimendo 
rcdemptionem  sperantes,  de  eodem  scilicet  eosdem  ? 
Nec  perdendorum  cerlissimam  nego  nativitatem  ; 
tantum  salvandos ,  et  per  justitiam  divinam  et  per 
misericordiam  conor  aslruere  identitatem  ,  quippe 
(109)  nisi  essent  post  culpam  perdili ,  minus  circa 
sc  misericordiam  Dei  agnoscerent  electi,  nec  nume- 
ro  plures,  nec,  ut  dictum  est,  pauciores.  Nam  si  pau- 


aut  jucunditas  imminuta  :  num  tam  diu  numero  saii- 
ctorum  augmenta  debentur,  quoad  diminutio  ange- 
lorum  redinte^retur,  et  redintegrata  de  hominibus 
debitis  incrementis  accumuletur,  ut  et  tota  Sabaotk 
inult-itudo  quanta  creata  est,  hominibus  subrogatig 
restauretur,  et  insuper  illi  homines  non  desint,  quos 
defuisse  minime  forsitan  oporieret,  licetangelus  non 
corruisset  ?  Nam  sine  homine  fabrica  Dei  fortasse 
inconsummata  foret.  Sed  jam  major  copia  sancto- 
rum,  quam  quorum  vices  complebunt  daemonum: 
quod  inconveniens  est  nullum,  nisi  quia  contra  usum. 
Sed  nec  fortasse  contra  usura  omnino ;  nam  Scri- 
ptura  cuiobloqui  nefasest :  Statuit  terminos  ^  gen^ 
tiumjuxta  numerum  angelorum  Dei  (Deut.  xxxii,  8). 


ciores,  semiplene  per  Redempiorem  ruina  restaura-  ^  (n^)  Quidam  cui  in  Scripturis  lides  certa  del)etur, 


tur  humana  ;  si  autem  piures,  opportuna  videbitur 
culpa,  per  quam  coelestis  excrevit  curia.  Maxime, 
quoniamtotidem  videntur  deerrore  reducendi,  quot 
ci  non  errassent  creaudi  fuerant  saluti :  uec  nume- 
ro  plures,  nec  convenit  esse  pauciores. 

(110)  Sed  quoniam.  angelicae  muititudinis  damna, 
bominum  erant  numerositate  reparanda ;  et  credere 
decet,  et  usus  plurimum  sic  habet,  cadentium  co- 
piam  paritate  compensandam,  utquanluscuuque  nu- 
merus  est  daemonum,  par  speretur  inter  homines  et 
bonorum.  Ergone  natura,  nisi  nieret  angelica,  iion 
fieret  humanr.  ?  Nonne  sine  homine  semper  erat  mun- 
dus  ?  In  vanum  terra,  mare  frustra,  aer  et  steliae  pro 
nibilo,  luminaria  ipsa  de  superfluo ;  nimiruro  uni-  j) 
versa  hsec,  auctoritate  teste,  nonnisi  nostris  usibus 
deputantur.  Yerum  quoniam  terminatis  tandem  his 
usibus  ad  decorem  mundi  meliorata  manebunt,  ipsos 
quoque  prseter  usus  simili  ratione  fieri  potuerunt, 
inundo  absque  homine  utique  minus  perfecto,  atta- 
meD  suo  ex  omatu  etiam  sic  honesto.  Quod  si  stante 
angelo  fieret  et  homo  aut  ipse  omnino  periret,  sed 
unde  casus  cum  non  esset  diabolus ;  et  quare  fieret, 
si  onmino  periret? 

il06)  Magister,  ii,  dist.  16  et  19. 
107)  Greg.,  1.  iv  Moral.,  c.  28. 
108)  Anselm.,  i  Cur  Deus,  c.  48. 
109)  Aug..ep.  157 ad  Optat..  antemed 
110)  Magister,  Sent.  lib.  n,  disi.  9,  §.  7  et  seqq., 


hunc  locum  elucidans,  astruit  tunc  demum  salvan- 
darum  muitiplicationem  gentium  terminandam,  cura 
numerum  angelorum  sanctorum,  id  est,  qui  persti- 
terunt,  fida  paritate  expresserit. 

Utiquepoluit  fieri  ulplures  perstiterint,  ceciderinl 
autem  pauciores.  Sancti  ergo  pluribus  pares  paucio- 
rum  loca  possunt  parte  sui  explere  ;  parte  quie  su- 
peratnumerum  qui  de  angelislicet  nulli  cecidisse.if , 
et  de  hominibus  in  unum  utrisque  connumeratis  con- 
summandus  erat.  Scd  haec  sententia  bonis  de  homi- 
nibus,  si  angeli  permansissent  numerum  requir^al 
minorem  ;  quoniam  vero  erraverunt,  majorem.  Sed 
non  est  absurdum  :  id  quippe  casus  poscit  angelo- 
rum. 

Me  autem  mmquam  audisse  rccordor  inler  ange- 
!o8  numerosiorem  turbam»  daemonum ,  sicut  inter 
homines,  longe  major  noscitur  turba  reproborum. 
Quod  taraen  cui  placuerit ,  aut  sancti  plures  erunt 
quam  angeli ,  si  loco  daemonum  pari  sunt  numero 
subrogandi ;  aut  siderea  mansio  imparem  damno 
recuperat  emendationem,  si  nonnisi  incolis  parem 
recipit  homlnum  multiludinem.  Horuni  autem  iitrum- 

etdist.  1,  §9. 


(111)  Yide  Aug.,  Enchir.,  c.29 ;  et  xxn,  De  cmt. 
c.  1.  Anselm.  1.  Cur  Deus  homo,  c.  18 

(112)  Greg.,  hom :  34,  super  Evang. 


745  ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS  744 

libei  fuerit,  qnae  sine  casii  erat,  de  bomine  et  angelo  ^  ▼itam;  at  milltia,  dum  iriumpbat,  glorlam :  nim  ni. 
tumma  deent.  litiae  irruit,  liinc  suj^gestoris  iliecebra,  inde  iritHilan. 


U.iod  si  illa  praefertur  sententia  qu»  bomines  (de 
perdilis  nibil  ago)  tot  constituit  quot  angelos,  toti- 
demque  quot  dxmones,  procul  diibio  par  erit  nunie* 
rus  tam  in  angelis  quam  in  daemonibus,  quod  quidem 
jionnullis  placet.  Sed  bacc  paritatis  sententia  in  pa- 
ritate  civium  videtur  incusanda  :  supernorum  enim 
summa  spirituuin  casu  nullo  diminuta,  bomine  sibi 
aggregato  crevisset  quidem  ;  nunc  autem  par  tate  re* 
stauraio  lapsu,  jam  dicta  restauratur  et  summa  ;  sed 
qnae  de  bonnine  erant  non  redeunt  crementa.  Quod 
f  jriassenon  displicet  dicenli  utranique  summam  per- 
fectioni  obnoxiam,  tam  priorem  plurium  quam  po- 
sleriorem  pauciorum. 


tis  vesania.  Sed  utique  fortltudine  fulla  oUucians 
conculi  potest  fragililate  mundaua,  subrui  non  po- 
test  Dei  sublevante  gratia.  Nibil  ergo  damnationii 
est,  licet  titubet  pro  passione,  dum  dissentit  ratio- 
ue  ;  aut  eliam  si  luimana  fragilitate  ta(  la  cadit,  quid 
nocet  dum  deinceps  cautior^  itno  et  bumilitstemeiioi 
resurgit  ?  Nam  SpirUus  omnia  cooperatnr  in  bonua 
(Rom.  VIII,  29).  (415)  Si  ergo  defiiisset  lucta,  defuis 
set  palma.  Tollebtadium,  tolletur  et  braviuro ;  ag(v 
nista  jam  non  est :  cautela  prior  siia  cum  luimiiiUK 
dcperiit ,  patientia  recesslt ,  et  si  qux  sunt  cxief) 
exercitio  dependentia,  qiiibus  sine,  siqui^tcmagas, 
poles  esse  vir  bonus  ,  non^polcs  esse  miles  bonus, 


Sed  miranduni  satis,  nisi  summa  tanto  sit  perfe^  B  Arripe  baec  arma,  jam  ulrunique  es,  meliorer|.o  es. 


ctior,  quanto  civiuin  reverenlia  multiplicior.  Miran- 
dum  vero  magis,  nisi  perfeclissimus  Deus  pRrfectio- 
rem  quoque  maluerit,  inaxime  quoniam  summa  sub- 
jeclione  servata  talis  futura  erat :  nec  enim  ignoro 
Deum  summam  quantolibet  majorem  i»eu  minorem 
creasse  potentem.  Sed  bsec,  ut  videlur,  placuit ;  quae 
^nmore  sublato  futura  fiiit,  nisi  forte  quod  numero 
est  defuturumy  merito  est  supplendum  :  nam  potest 
esse  ut  multltudo  sit  paucior,  par  tamen  merito,  aut 
etiam  major. 

CAPUT  XVII. 
Angelu$  erravit^  et  homoj  qui  ttatim  par  resurgil  atigelo, 
Nam  si  angeli  non  boMiines  otfendissent ,  caden- 
tium  stanles  loca  titique  replerent.  Et  si  ita  place- 


ret  Deo,  merito  virlutun  parti  utrique  prorogandi,  ^  nunc  reslituta 


Ista  eo  spectant,  ut  sicut  hoinines  servata  fierer.t 
oI)edient!a  perfecti,  ita  modo  post  perditam,  nuse- 
rr.tione  Dei  fieri  sperent  perfectiores.  Neque  enia 
sinimur  ambigere  sit  ne  sancta  Sion  post  euessois 
Adx  majoris  excellentiae,  cum  [enim  (at.  etiam)]  bis 
ejns  unum,  imo  summum,  id  est,  caput  totins  cor- 
poris  noverimus  Salvatorem  nostrura  Jesum,  s^ 
cundum  reginam  angelorum,  matrem  ejusdem  io- 
temeratam  Mariam  virginem  (114).  Hater  vero[si^ 
ut]  lanta  fecund;t:)te  decorata,  tantxqae  sobolii 
pi*etio  redempta,  nisi  Redemptore  eguisset,  lumiBa- 
ribus  bis  tanquam  sole  ct  luna  irradiata  non  fnis- 
set,  atque  ideo  nisi  peccato  inficeretur,  ciirari  doq 
cgens,  longe  inferior  existeret  salute  servata,  quaiB 


&i  non  numero,  velpretio  tolain  aequiparent  summain 
illain  qusp  Jc  homiuibus  erat  colligenda ,  et  angelis 
i/lls  qui  erraverunt  si  minime  erravissent.  Sed  et  bo- 
mines  errrverunt.  Veruni  de  errorequotquot  voluit 
R-jdempior  eripuit ;  ereptorum  autem  summam  sum- 
mrc  modo  «liclae  non  solum  acquavit,  imo  etiam  prac- 
tul  t,  licet  'orle  non  p.^irilate  numeri,  at  Iransccnsu 
meriti.  Si  enim  sancti ,  angelis  eliam  confirmatis, 
sunt,  iit  aiunt,  in  regeneratione  parificandi ;  angeli 
vero,  ut  ralio  videtur,  reliquiselalione  foedatis,  quo- 
niam  exemplum  malitiae  recusaverunt,  tam  merue- 
ruril  propter  statum  augeri,  qiiam  illum  propterca- 
sum  minui  (boc  profecto  carituri  augmenlo  isli,  nisi 


Nec  solum  civilas  illa  in  se  illustrius  nitet,  sed  fl 
cives  illuslriores  obtinet.  Namque  semper  virgo 
Maria,  facta  inater  Salvatoris,  ullra  qoam  dici 
queat,  crevit.  Nonne  ergo  et  sancti  facli  fralres 
Curisti  similitcr  crescunt?  Utique  crescunt,  seJ  cl 
mater  ipsa.^^t  fratres  ipsi.  Q!iomodo  ut  fralr«? 
utrum  solo  bonorc  ?  bonor  vero  quid  esl  nisi  vani* 
tas  absque  comite  ulilitale?  facti  igitur  videolur  el 
merilo  meKores,  et  fratre  Deo  digniores;  nimiroin 
fratrem  se  declarabat  dum  Patri  de  fratribiis  per 
Propbetam  aiebat :  Narrabo  nomen  tuum  (ralribut 
meit  (PsaL  xxi,  25). 

Adhuc  per  Adae  noxam  mibi  crevisse  videtor  bo- 


deliquissent  illi),  dubium  non  esl  quin  longe  immen-  jj  mo,  dum  bominis  originem  et  angeli  attendo.  Pona- 


sioris  meriti  sint  bomines  futuri,  quam  angeli  exsli- 
lissent,  si  nulli  corruissent.  Angeli  qiiippe  jam  tanti, 
et  homines  iii  futuro,  iit  dicluin  est,  sibi  sperantur 
eoasquales.  Quare  ?  qtiia  et  bomines  siia  culpa  viam 
justili;e  deseruerunt,  sed  Dei  gratia  reduces,  jam  ex- 
perli  jacturam  longe  vivacius  forsan  arripuerunt : 
nimirum  nisi  praevaricati  essent,  gl  futuri  felicio- 
res,  nunc  autem  nibiio  facti  deteriorea.  Transgresslo 
er^o  miseriam  importavit,  misericordla  Dei  sanctl- 
moniam  reparavit,  aut,  si  ita  crcdi  oportet ,  auxit* 
Nam  juxta  Apostolum  :  Virtus  in  infirmitate  per/iei^ 
tur  {11  Cor,  xn,  9)  Ergo  quies  bene  agens  merctur 

(fi3)EtpaIma  gloriosior  non  consensisse  tenta- 
tum,  quam  non  p^tuissc  tentari.  Aug  ,  1  De  Genes., 


mus  enim  utrumque  servasse  quod  factus  est :  et  fi 
angelus  quam  modo,  ut  dictum  esl,  invenitur  mi- 
nor,  nec  decet  ut  homo  angelo  sit  major :  qood  uti- 
que  patet  modo,  ad  plus  enim  nonnlsi  par  esl  vt- 
gelo,  procul  dubio  angelo  ut  multum  aequabitur  bo- 
mo,  et  minor  apparebit  quam  modo.  Sicut  e  coih 
verso,  si  bumanus  bomini^  miserante  Deo,  Ups» 
contulit  augmentum,  et  angelus  angelicam  renttiie' 
rante  Deo  crevisse  aestimandu^  est  per  lapsom,  oe 
si  crescat  bomo  ct  non  angelus,  emineat  hono,  si 
absque  cremento  par  erat.  Non  tamen  laudocnlpan 
in  angelo  aut  bomine»  licet  per  culpam  uctrm^ 
c.  6. 
(tli)  Consule  notas. 


7i5 


5ENTENT1ARUM  LIBBI  OCTO.  —  LIB.  n. 


lA^ 


majeslas  iiirique ;  culpam  accuso,  Deuin  praedico.  Jk  peramus,  primordia  liumaiHtatis  retoltamus.  Igitur 


Mirabilis  Deus,  dum  mirifice  ambos  creat,  mirabilior 
dum  creatos  sed  immiiiutos  mirum  in  modum  emen* 
dat.  Si  enim  quod  geniti  erant  bonos  iu  bono  ser- 
Tasset,  magnum  utique  erat.  Nunc  quia  in  bonum 
malitiam  contertit,  majus  pro  certo  fecit.  Licet 
enim  Deo  difficile  nihil  sit,  possibilius  tamen  vide-> 
lur  quod  non  est  ad  esse,  quoniam  nihil  obnititur 
adduci,  quam  quod  male  est,  et  per  hoc  obluctatur, 
emendari. 

0  misericordiam  ineffabilem  I  auctorem  deserui* 
mus,  ad  proditorem  deviavimus,  nec  tamen  nostram 
irritatus  per  vecordiam  misericors  eiacerbatur: 
verum  misericordior  cemprobalur,  dum  profngos 


homo  primus  nisi  exorbitasset,  poenam  cum  sobdl^ 
nullam,  ut  dixi,  roeruisset.  Innocientia  namque  cur 
feriatur,  cum  non  sit  causa  feriendi  quod  est  pec- 
catum  :  sicut  enim  $timultts  peccati  mors  (i  Cor.  xt, 
55)  infundilur,  ita  et  pcena  qua  mors  anticipatur; 
unde  pracvaricatione  peracta  promittitur  mulieri  in 
labore  partus  (Gen.  iii,  16),  in  actione  servitus, 
viro  autem,  in  sudore  victus,  aerumnosaque  vita, 
donec  revertatur  in  terram  unde  sumptus  est 
(ibid.). 

ilomines  ergo  molestia  nuUa  inquietaret,  nisi  foe- 
dus  beneftcio  creationis  ictum  auctori  (116)  impetus 
prxproperi  consilii  rupisset,  atque  modo  virginii 


non  tantum  reducit,  verum  morte  sua  redimit.  0  3  maris  mulier  pareret  sine  dolore,  virili  semine  sus* 


judioem  reverendum !  angelus  libertate  abusus  cor- 
ruit.  Alter  de  corruente  pretium  suscepit.  82  Q"'^ 
est  ergo,  Sataiia,  quod  fecisti,  collegio  te  tuo  abru- 
pisii,  hominem  tergiversando  seduxisti ;  cui  autem 
nocuislit  bumana  natura  per  te  melior,  angelica 
est  major,  coelum  te  perdidit,  imo  se  indignum  ex* 
pulit,  dignior  te  pro  te  successit :  Vniversai  vue  Do» 
mtnt  misericordia  et  verita$  (Psal,  xxiv,  11).  Verita* 
in  angelo  et  in  te,  misericordia  emicuit  in  homine. 
Nam  justitiae  est  impoenitenti  tibi  et  tuis;  imo,  ut 
verius  loquar,  tecum  miseris,  poenam ;  ilii  contem- 
platione  Dei  vias  tuas  respuenti  conferre  gloriam, 
ad  misericordiam  plane  pertinet  humana  in  natura 
fugitivos,  non  solum  sibi  conciliare ;  verum  pietate 


cepto  absque  ardore :  nulium  enim  opus  fieret  cum 
iniquitale,  nullnm  absque  jucunditate :  nam  religio 
usdique  circumspecta  ablegaret  et  taedium :  vita 
enim  quae  nihil  erat  nisi  obedientia,  lababat,  si 
sibi  sui  vel  pertaesum  erat. 

CAPUT  XIX. 

Quali$  paradi$u$^  et  homo  cum  inde  $it  ejeetue. 

(117)  Fastidium  incolis  tollebat  paradisus  volup- 
tatis,  fructuosis  lignis  opacatus,  fonte  immenso  ut 
^gyptus  Nilo  rigatus,  ad  Orientem,  ut  quidam  di- 
cunt,  situs,  ultra  reliquum  orbem  in  tantum  eleva- 
tus,  ut  ab  aquis  diluvii  perstaret  omnino  intactus  : 
qui  situ  suo  immensam  nativae  planitiei  amplitudi- 
nem  omni  dcfendens  ab  intemperie ,  pestiferas  no- 


insoliia  quasi  post  triumphum  coronare  :  haec  om-  G  stri  aeris  vices  omnes  transcendit,  habens  pro  ca- 


nia  per  te  tibi  cedunt  in  dolorem,  auctori  et  auctis 
in  honorem.  Cui  ergo  nocuisti?  tantum  tibi. 

Et  quidem  propter  haec  ad  auctoris  praeconinm 
spectat,  quod  Jerusalem  coelestis  decrevit,  qnia 
ipso  operante  ad  summum  recrevit,  aut  redintegra- 
tione  numeri,  aut  snpplemento  ^eriti.  Quod  si  ci- 
vium  numerus  ad  aequalitatem  necessario  est  rever- 
suruSy  nec  plures  possunt  homines  ascendere,  qu.^m 
daemones  cecidisse,  procul  dnbio  nisi  iila  civitas  ex 
parte  mitura  foret,  ex  toto  homo  non  fieret ;  imo 
nee  aliquid,  qno  nonnisi  homo  indigeret,  essetque 
perfectio,  vernm  minor  quam  modo,  cum  Deus  non 
solom  casum  remm  relevat,  verum  mire  exaltat, 
ita  suam  Iiquido  intimans  et  potentiam  et  miseri- 


pacitate  quantaelibet  numerositatis  fructum  ad  esum« 
83  fructum  quoque  lignl  vitae  contra  morbum, 
mortem  et  senium ;  cujus,  Deo  dante,  vis  tanta  fer- 
tur,  ut  etiam  post  noxam,  molestiam  ab  homine 
omnem  propulsaret,  si  adbuc  uti  liceret.  Unde 
noxium  divina  nltio  depulit,  ne  de  ligno  vitae  sume- 
ret,  contraque  meritum  vi  iliata  morti  in  aetemum 
viveret. 

Pulsus  ergo  est  ut  moriatur,  ct  sententia  commi- 
nantis  impleatur  secundum  quod  ait :  In  quocunqu4 
die  comederi$  ex  eo,  morte  morieri$  (Gen.  u,  17). 
Dubium  tamen  non  est,  quin  aut  prohibilo  usu  ligni 
aut  ligno,  sublata  hac  virtute,  intus  mori,  extra  au- 
tem  vivere  quiverit,  nisi  quia  alium  aequitati,  alium 


cordiam.  Providus  namque  Dens,  et  damna  spiri-  ^  praevaricationi  locum  utrique  condignum  justus  Ju- 

dex  providerat.  Pulsus  autem  circa  speliincam  du- 
plicem  (ubi  et  sepultns  reliquis  cum  patrlarcbis  cre^ 
ditur)  exsulasse  videtur,  ubi  et  creatus  a  quibusdam 
aestimatur ;  quoniam  a  Domino  audivit,  quod  jugem 
post  calamitatem  moriendo  reverteretur  in  terram 
unde  est  sumptus  (Gen.  iii,  19),  id  est  in  illam  unde 
est  creatus.  Nam  quod  extra  paradisum  sit  psalma- 
tus,  certum  facere  videtur  Scriptura,  inducens  Deum 
tnlisse  hominem,  quem  formaverat,  in  paradisum 
{Gen,  II,  8). 

Et  ne  de  reditu  praesumptio  humana  cogitaret, 
plurimo  locus  ille  aut  maris  aut  deserti  tractu  nostn 

(H7)  Mag.,  II,  d.  17  et  29. 


tuum  praenovit,  et  reparationem  meditatus,  homi- 
nem,  et  homini  quidquid  opus  erat  condidlt,  quem 
coiidi,  ut  paulo  ante  jam  diximus,  fortasse  non 
oportuisset,  nisi  curia  numero  suo  cassa,  hominum 
aotem  supplemento  reficienda  decrevisset.  Sed  co- 
'»ia  baec  tandem  numero  reslituta,  quomodo  digni-* 
tate  qnoque  erat  aequata?  nimirum  homo  minor  est 
angelo,  utique  in  boc  saculo ,  non  etiam  in  fo* 
tiiro. 

CAPUT  XVIll. 
Homo  $i  non  pecca$$et^  morli$  et  pmm  exper$  e$$et. 
(115)  Longius  digressi  revertamur,  atque,  utcofr- 

(115)  Mag.,  II,  d.  19et»i. 

(116)  Aug.  XIV,  De  civit.,  c.  86. 

Patrol.  CLXXXVI. 


24 


n 


747 


ROBERTI  PULLl  S.  R.  E.   CARDLNALIS 


U8 


putatur  evasisse  commercia.  Et  ne  labor  improbus  A  dammodo  sui  merito  debitam,  Dei  gratiacumulauia 

Quapropier  indicitur  abslinenlia  unius  fruclus,  au 
que  plena  gratia  mandantis,  uec  difficilis,  concessis 
reliquis  :  ex  omni  enim  ligno  paradisi  comedere  li- 
cuit  (Gen,  ii,  16) ;  de  ligno  aulem  scientise  boniet 
mali  ne  comedat,  vetuit  {Gen,  lu,  3).  Ei  sl  difficui. 
tas  mandaretur,  ulique  recusari  haud  dccebal- 
quanto  magis  perfide  servitutis  incurrit  ncquitiam, 
qui  et  Domini  praecepta  suscipit,  et  suscepu  als- 
que  necessitate  postponit :  primus  ergo  boino 
quanto  natura  firmior,  loco  superior ;  tanto  de  casu 
fcedior.  At  nobis  de  hoste  gloriosus  debetur  trioiD. 
phus,  qui  et  fomile  ad  ruendum  proni,  et  interBa- 
bylonios  ejus  regnum,  exsllio  relegati  astuum  ter- 
giversantis  virulentiam  ad  nibilum  Deo  aucton 
"deducimus,  ruptisque  caplivitatis  vinculis  a!acres 
repatriamus. 

CAPUT  XXL 
Potuii  varie  abuli  libertate. 
Sed  qui  vetitum  fructum  usurpavit,  potuitce 
abuti  et  aiiter  libertate  ?  Mortiferum  ante  esnm  roii- 
iier  abominanter  seducta  serpenti  credidit  esus  pro- 
bibitionem  malo  dolo  factam,  mortis  commiRatio- 
nem  non  solum  falsam,  verum  etiam  iiividam,  ne 
comedentes  divinam  exprimerent  siiuilitudinen. 
Unde  patrato  scelere  per  amaram  Triiiitas  SBixIit 
•  ironiam  :  Ecee  Adutn  quasi  unu$  ex  nobii  facini  tit 
{Gen.  III,  93)  [12!].  Qnanquam  ipse  non  ita  speraTit, 
quoniam  juxta  Apostolum  Eva  sola,  non  etiam  eo 
^  modo  Adam  est  seductus  tanquam  perspicacior  cr&b 
"  tus.  Mari  igitur  aut  in  dolorem  mulieris  est  insulta- 
tum,  aut  quia  inferioris  sexus  temeritatera  oon  re, 
pressit,  aut  demum,  quod  potissimum  videtur,  qaia 
quod  impossibile  noverat,  inconsiderate  appetebat: 
et  quia  Ante  ruinam  exaitatur  cor  (Pror.  xvi,  18), 
aut  poliicitatione  serpentina,  quanquam  vanam  no- 
verit  tumide,  ut  dixi,  delectatus,  aut  femineo(12i) 
traclus  impetu,  haud  inscienter  contra  auctorem  vir 
praBvalde  uxorius,  prius  se  insolenlia  niaculaTit  la- 
tenter  in  animo,  ut  postmcNlum  ruinam  mererelQr, 
criminejam  maiiifestato.  Uterqueergograviief;at 
femina  gravius,  antequam  ruerent,  oifeiidit ;  afflbo 
enim  nequiter  contaminantur  corrupti  interius,  sed 
contaminatio  aggeratur  erupta  exterius. 

Si  tamen  secundum  se  scelus  utrumque  altentios 
pensatur,  paruisse  iiiterior  macula  deteriorvidetur; 
fructus  namque  in  se  quidem  bonus,  tantom  qnia 
prohibetur  iiociyus ;  impudenter  sumptus  geoerat 
utique  offensam,  dum  mandantis  contemnit  seoteo- 
tiam.  Sed  Adam  damnosius  antea  desipuit,  si,  nt 
dixi,  libidine  niala  se  in  majestatem  armavit;  sed 
longe  rabidius  Eva  insaniit,  cum  mendaciam  atqoe 
invidentiam,  quse  sunt  dialioU,  detorslt  aoibitiosa 
auctori,  cujus  et  benevolentiam  creanJo  jam  ingn- 


inediis  (si  tamen  id  fieri  potest)  superatis,  quasi 
jam  voti  compos  aditu  arduo  obnitens'  molialur , 
flamma  versatilis  angelico  ministerio  in  limine  con- 
linuatur  {Gen,  iii ,  25),  inconsultum  omne  fru- 
stratura  conamen.  Sed  quid  opus  igneo  gladio  ante 
paradisum  collocato  custodiri  viam  ligni  vitse,  si 
nuUus  eo  usque  est  accessus  ?  Num  res  gesta  solum 
spectat  ad  mysterium,  videlicet  quoniam  non  est  re- 
ditus  ad  paradisum,  id  est  quietem,  uisi  medium 
per  gladium,  id  est  anxietatera?  Quod  si  medu  in- 
tcrruptione  spaiii  licet  vasta  forte  et  aspera,  haud- 
quaquam  tamen  insuperabiU,  nisus  nosler  ab  ac- 
cessu  loci  iUius  disterroinatur;  cur  nullus  flammeo 
gladio  ab  ingressu  repulsus,  gloriose  rediit  inglo- 
rius  ?  Ideone  quia  suam  regionem  paradisus  iion- 
dum  cuipiam  nostri  status  innotuit? 

Sed  iterum  quamobrem  custoditur,  si  quidem 
pro  custodia  satis  est,  quod  intercapedine  dura  se- 
motus  ignoratur?  Aut  si,  ut  plerique  autumant,  ad 
orientem  est,  tantum  iter  aggredi  nemo  est  ausus  ? 
aut  si  quis  proUxa  intervaUi  asperitate  territus,  pa- 
radiso  incognita  temeritatem  incoepti  reprebendit  ? 
Sed  quamvis  Deus  intellectu,  quo  nihil  sibi  reUn  - 
quit  ignotum,  neminem  eo  bumano  novit  conatu 
propinquaturum ,  maluit  tamen  vel  significationis 
gratia,  vel  ad  inobedienti»  reatum  mentibus  huma-  . 
nis  inculcandum,  et  paridisiacam  amissionem  vigili 
munire  custodia,  et  munitam  pro  scriptis  scribendo 
transferre.  p 

CAPUT  XX  ^ 

Ad(e  bonum  et  malum  (Bqualiter  erat  expositum. 
(118)  Sedredeamus  in  paradisum  ad  hominem 
nondum  transgressorem.  Mori  ergo  et  non  mori  pote* 
rat,  peccare ,  et  peccati  exsors  permanere  :  nimi- 
nim  fomite  haudquam  incitabatur  ad  culpam,  nec  a 
Qilpa  vis  quaelibet  detinebat,  titrinque  Uber,  neutra 
in  parte  difficuUatem  patiebatur;  sufficiens  sibi  ad 
iUicita,  opitulatione  Dei  assistente  sibi  ad  honesta 
(119).  Scd  transgressio ,  transgressioni  pronum, 
auxilio  Dei indignum  effecit,  ut  malum cordisedeat, 
bonum  displiceat. 

Sed  mors  fulura  erat,  aut  cum  peccato  si  vit» 
careret  fructu,  aut  et  sine  peccato  si  abslineret  ab 
esu.  Nam,  sicut  jam  noxius  non  mori  poterat  (120)  D 
vitaU  cibi  curatus  remedio,  ita  ante  kioxam  non  in 
vita  duraret,  si  se  vitae  ab  alimento  submoveret. 
Quid  est  quod  ante  noxam,  dico  quasi  innoxius  esse 
possit,  qui  ut  moriatur  non  eomedit  ?  plane  ergo 
animal  erat  qui  absque  aUmento  durare  nequibat ! 
lac*tu8  iSum  etenim  animalis,  futurus  obediendo  spi- 
ritualis.  Nam  juxta  Apostolum  :  Non  prius  quod  spi- 
ftltta/e,  ud  84  ^^^  animale  (1  Cor.  v,  46).  Ut 
ti%  bomo  gloriosior  percipiendo  beatitudtnem  quo- 

(118)  Mag.  dist.,  U  et  29. 

(119)  Magist.,  II,  dist.  18,  §2et  seqg. 

(120)  Pseudo-Aug.  I.  aq,  Yeteris  et  «ovi  Test.  q. 
19 ;  IrensRus  lib.  iii  aaversus  haeres.  ;  Hilar.  in 
psal  Lxviii ;  Nazlanz.  oral.  2  in  Pasch.;  Uicronyn.  in 
cap.  65  Uaiae.  B  Tb.  q.  97,  art.  i. 


(121)  Mag.  II,  d.  22,  §  5. 

(122)  Aug.  XIV ;  Oe  civit.  c.  11.  Credendum  est  ir 
luin  usum  sux  fcininae,  uni  uiium  huniinein  honiiiii. 
conjiigcm  conjungi,  ad  Dei  legein  transgredienJaiD, 
nontanquam  Virum  ioquenti  credidisse  seducUUB ; 
scd  sociali  neccssitudine  paruisse. 


740 


SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  MB.  II. 


:so 


ta,^i!ontani  majestatis  aemula,  ante  experta  erat ;  et  A  neccssaria  erai  parenlibus  et  in  signum  subjectio- 


Teritatem  ratio  indita,  sed  falsitate  jam  delusa  (ve- 
rum  prius  nativo  fulgore  irradiata)  praetendebat. 
Unde  alia  de  aliis  conjectanti,  primos  horaines  exi 
trinsecam  ante  ofTensam  plane  liquet  et  multifor- 
miter  deliquisse,  et  multkformius  potuisse. 

Ad  qoid  ergo  esus  ille  solus  debuit  interdici  ? 
nunquid  non  erant  caetera  experiendo  nocitura,  quia 
non  vetabantur?  Annou  omnia  simul  vetuit,  qui  li- 
cili  et  illiciti  sequestra  hominem  ratione  illustravit  ? 
Ergone  non  caderet  homo  agens  contra  conscien- 
tiam,  et  cecidit  angelus  ambitionis  incusans  con- 
scientiam  ?  Quoniam  ergo  quse  per  se  mala  sunt  ve- 
tari  non  oportuit,  quod  in  se  licebat  futurum  pro- 
hibendo,  illicitum  interdixit :  forte   nobis  volens 


nis,  ita  quoque  et  filiis  :  nam  quia  et  inobedientia 
punitur  et  in  flliis,  obedlentia  quoque  videtur  pro- 
posita  et  ipsis ;  forsitan  enim  ideo  medium  paradisi 
lignum  prxvaricationis  sicut  et  vit?e  legitur  obti- 
nuisse,  ul  indigenae  advertant  usum  tam  illius  sibi 
communiter  illicitum,  quam  istius  concessum.  Igi- 
tur  hsec  obedientise  abstinentia  usquequo  erat  man- 
data,  Dominus  metam  non  posuit :  nam  neque  in 
coelo  cibus  omnino  ullus  erat  sumendus,  neque  un- 
quam  iste  in  paradiso  sumi  est  promissus ,  unde 
Dominus  eodem  de  cibo  homini  ait :  In  quocunque 
die  comederis  ex  eo,  morte  morieris  (Gen,  ii,  47) ; 
id  est  de  mortali  moriturus  eflicieris.  Quamobrem 
quoniam  edenti  mortem  substituit,  patet  quod  dum 


insinuare  Deus,  illam  demum  gratissimam  sibi  abs-  ^  mori  potest  homo,  esum  interdicit  :  quoniam  au 

tinentiam ,  quae  non  solum  mala  fugit,  verum  et  li- 

cita  alia  cum  modo  sumit,  alia  contemplando  Deum 

omnino  dimittit.   Aut;  a  malo   prohibitus  non  est 

homo,  ne,  quia  malum,  non  quia  prohibitum,  no- 

cnisse  videretur. 

85  ^  quoniam  lex  circumscripte  lata,  et  prae- 
roium  sanxit  ut  ametur,  et  poenam  ut  limor  incu- 
tiatur,  post  prohibitionem  cibi  fit  comminatio  le- 
thi,  forte  ut  rationi  intimetur,  quia  si  quod  non 
erat  malum,  quoniam  erat  vetitum,  tanta  erat  ani- 
roadversione  feriendum  ;  mullo  minus  quod  natu- 
Taliier  eratmalum,  nihilominus  media  ratione  veti- 
tum,  si  fieret,  impune  erat  ferendum  ;  sed  aut  ma- 


tem  in  quocunque  die.  ait,  tempus  nulluin  quo  mori 
queat  hoiuo,  excludit.  Mori  autem  interim  vidctnr 
possibile,  donec  obedientia  peracta  de  paradiso  mi- 
graret  in  coelum,  de  loco  meriti  in  locum  praemii, 
statum  exuens  mortalem  roilitanti  necessarium,  iii- 
duens  immortalem  triumphanti  idoneum,  tempore 
jam  transacto  munerandus  aeternitate,  tam  ab  omni 
corruptela  extraneus,  quam  ab  esu  corruptifero 
alienus. 

Sed  adhuc  verba  praeceptoris  discutiamus.  Igi- 
tur,  dum  diei  meminit,  tempus,  non  aevum  de- 
(:laravit :  supervacanea  enim  probibitio  fieret , 
quando  prohibitum  placere  iion  posset.  Dum  autem 


jori  aut  pari  poena  plectendum.  Unde  forsan  culpae  q  signum  universitatis  praemisit,  diem  nullum  exce 


vnius  poena  praedicitur,  quatenus  idipsum  ex  re- 
liquis  tinieatur.  Sed  praedicta  pnena  praevari- 
cantis,  ex  opposito  praemium  notat  obedientis  : 
diTina  locutio  enim  consuevit  parte  dicta,  caetera 
reliuquere  subaudienda :  unde  moriem  minata,  mo- 
lestias  quae  antecedunt  innumeras  pnetermisit , 
quod  subsequebatur  exsilium  inferni  subticuit.  Si- 
militerque  fieri  potest,  ut  mortem  quam  uni  culpse 
ascripsit,  et  caeteris  ascribendam  voluerit.  Nisi 
quis  r^sponderit  saepius  diclam  comestionem,  non* 
nisi  praecedentium  pro  pondere  facinorum  letho 
fuisse  multandam  :  ergone,  nisi  praecessissent,  sola 
pro  comestione  reo  mors  erat  minime  infligenda  ? 
sed  verba  Dominicae  comminationis  sic  esum  viden- 


pit,  dum  ergo  universitati  diem  adjecit,  dicens  :  In 
quocunque  die  comederis,  etc.  Praemonet  auditorem 
tandiu  parcere  esui,  quandiu  penes  se  reditus  est 
diei.  Quaroobrem  tam  parentes,  quam  omnes  si  in 
paradiso  nascerentur  filii,  quandiu  inibi  habitarent, 
praeceptum  hoc  (seciindum  quod  videtur)  custodire 
deberent,  consecuturi  praemium,  si  cum  possei.t 
transgredi,  noUent. 

86CAPUT  XXIII. 

Licet  Adam  perseverasset,  necessitatem  perseverandi 
non  intuliiset. 

Nam  si  gratia  auctoris  tantum  vigorem  libero  ar- 

bitrio  contulissel,  ut  inflecti  ad  illicila  facultatem 

non  haberet,  et  frustra  mandaretur  abstinentia,  ct 


tur  induxisse  inhibitum  tanquam  solus  sufleceril  ad  D  abstinenli  merces  foret  indebita.  Quare  non  sicot 
lelbain. 

CAPUT  xxn. 

Contigit  etiam  comminatio  Evam. 

(123)  Quae  si  verba  consulimus,  solum  ad  virum, 
9\  sequentia  attendimus,  et  ad  mulierem  videbithr 
pertinuisse:  namque  ipsa  serpenti  pluraliter  re- 
spondens  et  sibi  qund  viro  mandatum  innotuit.  Nisi 
enim  viro  suo  comrounicasset  in  pneceplo,  haud 
rea  eriminis  a  poena  roansissct  irorounis.  Auctor 
ergo  loqvens  mari,  in  mare  loquebatur  et  feminae ; 
an  toti  quoque  faroiliae,  ut  doctrina  capili  infusa, 
inde  quoque  difl^undcrelur  per  niembra?  utique  sic 
videtur.  Nam,  sicut  obedientia  ei  nugmento  meriti 

(125)  Mag.ii,d.2i,  $  uU 


voluntaria  parentum  vitia,  vitiis  filios  ex  neccs- 
sitatc  obnoxios  reddiderunt,  ita  illi  sponte  per- 
severantes  istis  necessariam  facturi  erant  perseve- 
rantiam  ;  aut  si  erant  nonnisi  sibi  lex  abstinentiae 
directa  est. 

Sed  cuipiam  fortasse  absurdum  boc  videalur. 
Convenientius  fortasse  dicatur,  non  plus  virium  na* 
tos  accepisse  quam  creatos,  aeque  subdenJos  legi, 
genitos  et  ingenitos,  cui  omnes  obsccutos,  omnes 
quoque  munerandos :  tunc,  juxta  auctorum  tradi- 
tionem,  his,  ut  diximus,  solis  nascentibus,  quos 
nunc  adoptat  Christiana  salus,  virtute  Dei  faciente, 
ut  qui  boni  reprobis  parentibus  nascuntur  non  ah 


751 


ROBERTI  PULLl  S. 


ipsis,  qui  tuno  uoa  flerent^  sed  ab  ipsoruro  paren- 
iibus  bonis,  et  ut  magis  yidetur  non  remolioribus, 
ifflo  proximis  nascerentur.  Sin  autem  pars  legt» 
pars  pareret  libidini,  bonos  nuroero  fuisse  videtur 
augendos,  quo  ad  summa  a  Deo  provisa  plena  abso- 
Itttione  constaret.  Seditiosos  autero  non  amplius 
fevocandos,  infemi  exsilio  mancipandos,  nisi  forte 
pia  auctoris  bumilitas,  quas  nostrae  ruinae  universi- 
tatem  prosecuta,  cavens  ne  funditus  tam  digna  de* 
periret  creatura,  quos  et  quot  oportuit  in  patriam 
reportavit,  sanctos  qnoque,  paucitatem  propriis 
quae  poierat  expleri  incrementis,  ex  profugorum 
reductu  diflusa  benevolentiae  largitate  consummare 
maluerit. 

Si  tamen  divinum  penes  examen  illa  praeponderat 
lentenlia,  qua  primorum  bominum  innocenlia  poste- 
ris  refundenda  astruitur,  sicut  et  ipsorum  flagitio 
posteriiali  traduclo  sub  noxa  omnes  tenentur.  Haud 
absurde  fieri  potuisse  dicemus,  parentes  primos, 
boste  debellato,  merito  obedientiae  quoad  Deus 
providerit  promoto,  securitatem  in  poslerum  suae 
suorumque  perseverantiae  obtenturos,  non  necessi- 
tate  bene  agendi  data,  verum  in  bono  voluntate 
liimata.  Nisi  quia  nonnulii  verisiniilius  autumant, 
progressum  parentnm  eadem  via  filiis  tribuendum : 
qui  aul  obsequio  completo  more  nestri  temporis 
viritim,  aut  polius,  quoniam  perpetes  vita  erant,ex- 
spcciantes  modicum  usquequo  adimpleretur  nume- 
rus  coafratrum  noslrorum  (Apoc.  vi,  11),  tandem, 
licut  el  Bunc  futurum  speramus,  generaliter  paradi- 
sum  €oelo  mutarent. 

CAPUT  XXIY. 
Deus  jutte  prdccipit^  licet  malum  inde  $equatur. 

(lii)  Sed  praescius  omnium  Deus  jurene  praecipit, 
quod  praeceptum  malo  cedit  ?  Domiitus  seno  cur 
non  praecipiat,  quod  jure  iieri  debeat,  tametsi 
noveril,  a  lege  autem  ex  nequitia  aversurum.  Do- 
minus  ergo,  sicut  Dominum  decet,  decenter  prae- 
cipit,  servus  aulem  nequani  sicut  contumacem 
decet ,  impudentiam  iuit.  Quid  hic  fil  injusti  ? 
Juste  est  quod  praecipitur,  juste  quod  puni- 
tur.  An  quod  in  se  erat  justum,  respectu  futuri 
fiebat  injustum  ?  ergone  quod  Doinini  erat  obse- 
quium  servo  non  mandaret,  quoniam  sciebat  quia 
servus  qui  servierat  Domino  suo  non  serviret? 
Nonne  satius  est  ut  Deus  quod  suuro  est  praecipiat, 
praecepti  contemptor  quod  suum  est  luat?  postremo 
oflicium  cur  non  imponeret  recusaturo,  quo  perni- 
cioseerectum  salubriter  bumiliaret  aerumnis  per- 
motum,  vesanum  damnare  consilium  (125)  divinae 
propriam  subdere  voluntatem,  summo  experlum 
periculo,  summam  fore  vecordiam,  niti  factum  ad- 
versus  factorem  liquido  jam  perpendentem,  impen- 
dere  tendenti  ad  ipsum  vitam,  ab  ipso  mortem  ? 
lapsus  ergo  non  tam  factus  est  infirmior,  quam  in 
bis  quae  ad  Deum  certior,  in  his  qoae  ab  hoste  cau- 

iiU)  Maff.  II,  d.  23. 

(125)  Viaetur  deeui  verbum  doceret  aut  atiud 
MtmUe. 


R.  E.  CARDINAUS  711 

A  tior.  Nam  iufirmitas  insolentias  medicinaliier  oppo- 
sita  fovet  bumilitatem ,  gratia  roedicantis  fulcieado 
nutantero,  confortat  debiiitatem.  ul  neque  S7  ^ 
vetur  jactantia  circumdatus  infirmitate,  neqae 
succumbat  in  pugna  Domini  fultus  benignitale. 
Infirmitas  ergo  dum  morem  sedat,  dum  charitatem 
inflammat  (quippe  torpori  indignans  quasi  stimulaU 
insurgit)  non  naturae  languor,  imo  commoduro  repu- 
tari  debet(126).  Quid  enim  si  quidam  libidinmD  ill^ 
cebras  prosecuti,  morbo  paulatim  ingravato,  perni- 
ciosissirois  involuti  flagitiis,  ex  torpidis  paralyticit 
imo  ex  aegris  fiunt  mortui;  nonne  summaeaR«|uilaliS 
jqdcx,  et  tales  aut  piissimus  renovandos  immutat, 
aut  de  subversis  suos  districtius  exercitat,  aot  de- 
mum  in  vasis  irae  vasa  instruuntiir  misericordiae,  et 

^  quid  sibi  per  culpam  debebatur,  et  quid  in  laude 
miserantis  impenditur.  Quare  recte  sinit  fieri  mala, 
quia  et  de  malis  novit  facere  bona. 
CAPUT  XXV. 
Ante  peccatum  non  erat  opue  veittam. 
Primos  homines  vestiri  non  oportuit,  quibns  olhil 
dedecoris  inerat,  nec  caloris  aut  frigoris  vehemeii- 
tia  nocitura  erat :  quas  aeris  vicissitudines,  tum  na- 
tura  contra  bujusmodi  munita,  tum  loci  quae  sua 
amoenitatis  videtur  temperies,  repeilebat.  Fffidita- 
tis  autem  nihii  sinebat  in  opere  suo  decus  auctons, 
maxime  in  bomine,  quem  caeteris  animantibus  foraia 
quoque  corporis  pr  eferebat.  Sed  quid  non  anle,  post 
noxain  nuditate  confusi  sunt,  maxime  genitalium. 

p  Quare  ?  quoniam  mutuo  de  conspectu  mutua  exa&- 
stuans  lascivia  ruborem  insoliti  gratia  minislratnra, 
titillaiioneque  camis  latebras  quaesitura  tunc  pri- 
mum  iiivaserat. 

Quidquid  eiiorme  in  membris  obtutibus  senostris 
ingerit,  constat  ab  ira  plasmatoria  profluxisse,  juxla 
illud :  Percu$8u$  $um  ut  fenum  (P$aL  ci,  5) :  nam 
pace  servata  naturalius  se  gererent  omnia  hominum 
absolutioiiem  primorum,  absolutione  prosecuta  reti« 
quorum.  Auctor  ergo  aul  sinit  aut  facit  inter  oieui- 
bra  vitia  coalescere  iratus,  quae  utique  propalissct 
placatus :  facit  dum  aut  camem  nostram  verbi  gra- 
tia  lepra  variat,  aut  qiiaevis  una  saltem  incongmeB 
tia  reliquum  decus  decolorat ;  sinit  dum,  ut  exem- 
plum  ponain,  aut  incuria  genitorum  menstniat«  con- 

D  cipiunt,  aut  rationabiliter  concepto  injoria  qoalibel 
praegnantes  ofliciunt  talem  pariturae  fetum  :  uD^Ie? 
nerito  praesumptionis  utrumvis  parentum  ;  per  om- 
nia  dispensatione  Dei  tam  apud  se  justa,  quam  apod 
nos  plerumque  occulta.  Quare  si  ab  ira  Dei,  plaga 
aut  filiali  ad  bumiliandum,  autcrudeli  ad  deponen- 
dum,  nativa  specie  admodum  fuscata  hujasniodi  ta- 
commoda  toti  successioni  infliguntur,  qutd  est  ab- 
surdi  primam  quoque  nostmm  originem  aotomare, 
creationis  suae  nitorem  praevaricando  decolorasse, 
ut  se  tam  invenerit  deformiorem ,  qaam  deitfio- 
remt 

(126)  Aug.  ep.  105  ad  Slxtiim ;  ep.  157  ad  Opial. 
ante  med.  et  ser.  254  De  temp 


6EJSTENTIARUM  LIBftl  OCTO.  —  LIB.  n. 
Olfen$am  ipiritualiter  maculare;  car-  A  CAPUT  XXVII. 


753 

Sed  dices 

nem  nihilominus  inlegri  decori$  permanere.  Utique 
ofTeasa  pleraque  carnein  nihil  conflcit,  et  nonnulla 
facit.  Nam  invidia  macie,  venus  pallore,  arrogantia 
indlgnatione,  alia  item  aliter  human»  speciem  se- 
renitatis  interturbat,  et  tamen  natura  uti  antea  erat, 
et  postmodum  perseverat.  Quanto  magis  ergo  pri- 
mordialis  noxa  quae  ex  quo  invafierat  usque  adeo  na- 
turam  immulabat,  ut  qui  paulo  ante  mori  non  pote- 
ral,  jam  mortuus  existat :  deformitatis  quoque  of- 
fensam  oculis  obtuiisse  videlur.  Quomodo  enim  ex 
vita  ad  mortem,  ex  salute  ad  integritatem,  ex  integri- 
tate  demum  incorruptionem,  coniplexione  irrepa- 
rabiliter  dissipata  permutatus  perfectioni  obnoxiam 
decoris  congruentiam,  caeteris  amissis,  solam  reser- 
Tasse  credatur?  quomo«lo,  inquam,  libi  cito  sua- 
deam  ad  tantam  contritionem  hominem  oflendisse, 
cum  tanto  sui  damno  corruisse,  absque  prioris  detri- 
xnento  decoris  ?  Si  tamen  ita  placuit  Deo,  utique  et 
homo  cecidit,  et  decor  permansit.  Sln  autem  species 
qnoque  flagitio  pcrcussa  contabuit,  quid  mirum  si 
eese  inspecto  jam  noxius  confunditur,  qui  indecore 
suo  nihil  confundebatur  ?  gg  Maxime  autem  obstu- 
pescebat,  cum  sua  comparisque  genitalia  attende- 
bat,  veritns  verecundum  in  pudendis  notari  motum  : 
undeperizoma  ficulneum  contexuisse  perhibelur,  for- 
lasse  genitalium  fugiens  ita  deformitatem  ut  motum : 
quse  focdissimus  ipse  foedissima  forlasse  assiduitate 
6ua  non  toleranda  visu,  prx  caeteris  membris  foeda- 


754 


Vir  peccatis  iuccubuit  mulieri,  et  subdilur  pa^na 
peccaii. 

Sed  adhuc  ruinam  parentum  intueamur :  quippe 
vir  dum  in  caput  suum,  qui  est  Christus,  scse  elatus 
erexit,  uxori,  cujus  caput  esse  debuit,  prava  raachi- 
nanti  succubuit.  Nisi  enim  tumore,  lapsu  reprimen- 
do,  se  intrinsecus  depravassent,  procul  dubio  extrin- 
secus  tentanti  ille  uxori,  illa  daemoni  vivaciler  resti- 
tissent :  verum  namque  est,  quod  ante  gloriam  cor 
humiliatur  (Prov,  xviii,i2) :  servataergo  humilitate, 
gloriam  obtinuissent  vicloriae.  Quod  si  solus  vir  vi- 
riliter  egisset,  muliere  ut  metus  aliis  cautelaque  in' 
cuteretur  damnata,  altera  viro  socianda,  exemplum- 
que  prioris  figuraia,  plasmanda  erat.  Sin  autem  id 
"  minimeoportuisset,  juxta  sententiam  Domini,  morte 
datis  poDnis,  prima  viro  resuscilanda  vidctur,  ut 
sancta  cum  sancto  generaret  in  paradiso,  ne  id  cou- 
tra  meritum  fieret  aut  a  malo  ibi,  aut  a  bono  alibi. 
Quippe  absque  connubio  quae  erat  nascentium  pro- 
pagatio?  Sedquia  uterque  peccavit,  uterque  pocnas 
dedit :  nam  quoniam  carnem  puram  impurus  spiri- 
tus  lue  propria  infecit,  infecia  caro  infectori  suo  vi- 
cem  jugiler  rependit,  desideriisque  suis  illum  jam 
inquieta  illicit,  qui  se  quietam  gustu  mortifero  per- 
movit:  antea  namque  has  inter  naturas  pax  omni- 
moda  fuerat ;  caro  nihil  illiciti  suadebat,  quia  nihil 
injurix  acceperal ;  verum  ubi  spiritus  initum  rupit 
fccdus,  carnique  suos  infudit  defectus;  quoniam 


bat.  Quamobrem  conspectum  sexus  ex  duobus  of-  q  aegritudo  illata  urere  nunquam  cessat,  quasi  minus 


fendebat,  motu  iroportuuo,  indeque  nala  deformi- 
late. 

CAPUT  XXVI. 

Quali  specie  Dominus  perambuiavit  in  paradiso. 

Mirum  nisi  specie  visibili  et  maxime  humana  Do- 
minus  sese  intuendum  exhibuerit,  cum  veritos  fa- 
ciem  deambulantis  homincs  humane  post  culpaxn 
quoque  compellaverit.  Quippe  deambulatio  visibilem, 
locutio  hominem  exigebat :  lale  enim  decuisse  videtur 
colloquium,  quasi  hominis  ad  homines,  licet  non  ipse 
Deus,  sed  locoDei  angelus  humanain  specie  a  nullo 
apparuisse  nesciatur :  locutionem  enim  illam  spiri- 
lualem,  quae  inter  se  et  ad  Deum  spiritalia  loquun- 
lur,  nondum  capere  valebant,  alioquin  audibili  visi- 


ultam  se  semper  ulciscendam  putat.  Nec  immerito : 
nam  qui  suo  suum  imperatori  subtraxit  obsequium» 
cui  imperabat  jure  mancipatur,  noluit  auctori  obe- 
dire,  cogitur  mancipio  deservire. 

Quo  spectant  ista  ?  dicam  clarius.  Animut 
obedicniia  Domini  spreta,  corpore  tanquam  in- 
strumento  abutens ,  ad  prava  corpus  lirmum 
flebiliter  labefecit  et  ex  labefaclo  incommoda 
89  multa  suscepit.  Corpus  labefit ,  aut  etiam 
cadit ,  quoniam  sibi  variis  morbis  maciem,  variam 
interdum  foeditatem ,  nonnunquam  vero  parlium 
aut  attritionem  aut  abscissionem ,  atque  demum 
totius  quoque  necem  reliquis  cum  defectibus  vene- 
nato  pnevaricationis  poculo,  mens  arrepla  furore„ 


bilis  verbo  hominis  opus  non  erat.  Ambulabani  er-  D  solum  ut  temperetur  sibi,  ut  et  crucietur,  semina- 


go  per  fldem,  nondum  per  speciem,  fldem  originali 
macula  caligaturam,  gralia  remediante  postmodum 
illustrandam.  Speciem  expleto  obsequii  numero  per- 
cipiendam.  Unde  liquet  paradisum  colonos  obii- 
nuisse  mediocres,  longe  inferiores  sese  coelestibus, 
longe  superiores  sese  exsulibus.  Peccantes  igitur 
merito  decreverunt  atate,  viribus  ingenii,  puritale 
interiori,  decore  exteriori,  gratuita  reformandi  au- 
ctoris  misericordia  quanlum  ad  animam,  etiam  in 
hoc  saeculo ;  quantum  ad  corpus,  nonnisi  in  futuro, 
H<T^  est  resurrectjo  prima  et  secunda.  In  secunda 
lcmen  consummabltur  et  prima. 


liter  causaliterque  infundit.  Mens  quippe  id  praeva- 
ricando  efTecit  ut,  orta  occasione,  supradicta  vi- 
tare  caro  non  possit,  et  quod  omnium  miserrimum» 
spiritum  sibi  infusum  ex  necessitate  (127)  reddal 
impurum.  Utique  miserrimum,  noa  tamcn  inju- 
rium;  nam  quia  corpori  maculam  accivit  ultro- 
neus,  ex  illa  illam  merito  jam  tolerat  et  invitus; 
quoniam  nec  infans  unius  diei  sine  peccato  :  Om" 
nis  enim  homo  mendax  {PsaL  cxv,  11).  Nam  post 
patratum  originale  peccatum ,  ut  sit  homo  sinft 
peccato,  posse  homini  deest,  Deo  non  deest.  U 
homo  non  potest,  et  plerumque  quaerit  ■  Deus  po^ 


(127)  Vide  nota»  ad  cap.  seq. 


735  ROBEBTl  PULLl  S 

test  et  nunquain  (128)  faeit ;  eo  tendit  horoo  salu- 
briter;  pertingere  non  datur,  et  hoc  salubriter; 
dum  vel  laboral,  salislit  religioni ;  duni  retardatur, 
bumilitati. 

Deus  dal  sanctis  suis  pondus,  ne  facilitale  agendi 
Insolescat,  et  corruut  animus  :  peccato  namque  quod 
orginale  dicunt ,  omnis  homo  detinetur,  cujus  jugo 
quia  nec  quisquam  nec  unquam  se  expedit,  actua- 
lium  oppressionem,  utpote  famulanlium  originali, 
ad  unguem  nemu  evincit.  Potes  enim  charitatis 
expiatione  totam  actualium  vel  ad  horam  effugare 
calervam ,  quamvis  tam  purgato  in  staiu ,  originali 
morbo  revocalus  ad  morem ,  diu  consistere  ne- 
queas.  Sed  originis  radix  nociva  (unde  uocivior 
actualium  puUulatio  succrescit)  vi  nulla  exstirpa- 
tur,  nisi  furte  cum  vita.  Reatus  ergo  originis,  licet 
non  habeat  unde  diluatur  (129),  habet  unde  excu- 
setur  :  nam  gratia  Mcdiatoris,  remedio  est  infir- 
matis,  ut  ianguor  nibil  obsit  saluti,  prosit  humili*- 
tati.  Ergo  a  mente  sibi  apta  corruptio  inferebatur, 
a  canie  quoque  menti  non  indigna  se,  refundeba- 
tur.  Unde  anima  et  contagium  sumit,  et  robur 
amittit,  ratio  quam  decebat  toli  familia;  per  pru- 
dentiam  providere,  per  principatum  regere,  et 
regno  privatur  et  consilio,  ut  plerumque  aut  veri- 
tas  lateat,  aut  cognita  torpescat.  Ira  dum  effrena- 
tur,  conturbat;  concupiscentia  dum  inflammatur 
enervat,  utraque  modestix  limen  excedens,  in  beram 
irreverenter  insurgens ;  dum  assensu  pellicit,  ser- 
vitio  innectit. 

Scnsus  eiiam  quinque  suis  cum  instrumentis » 
imaginatio  quoque  inde  nata  vanitati  communiter 
prona,  rationi  captivandae  jugiter  intendunt,  et 
perssepe  proficiunt,  nisi  cum  ex  gratia  ratio  robo- 
ratur,  pars  hostilis  reprimitur. 

Quid  est  quod  dico  ?  summam  audi.  Quod  ergo 
gpiritsis  per  rationem  comprehendit  quantumlibet 
bonum,  si  non  juvat,  aspernatur;  quod  per  reliqua 
altingit  quautumlibet  malum,  si  juvat,  amplexatur, 
caligine  per  hoc  obductus,  excessu  impurus,  nisi 
cum  suffragia  auctoris  utrobique  defectibus  huma- 
nis  remediantur.  Liquet  ergo  spiritu  corpus  labe* 
factari,  et  ex  labefaclo  quampiura  sibi  incommoda 
referri. 

CAPLT  xxvm 

Quaie$  pnmij  tales  et  ah  ipsis  progeniti. 
(130)  Sed  quoniam  primis  in  parentibus  tota  filio- 
rum  numerositas  in  arctum  contracta  ^'se  cohibebat, 
non  quod  singuli  singulas  obtinerent  inibi  particu- 
las  (uec  enim  capacitati  tanlx  homines  bini  viden- 
tur  suffecisse)  verum  quod  seminalem  omnium 
causam  aduiodum  utique  paucam,  duo  illi  in  sese 
continebant  (paucissimos  quippe  fiiios  ex  se  pro- 
crearunt)  unde  propagata  reliquorum  multiludo 
dilatatur  (131).  Quales  erant  duo  primi,  tales  ab 
ipsis  oportebat  nasci.  Nam  portiunculam  corruptx 

{{"l^)  Ex  legc  ordinaria. 

(Ii9)  Vide  nolas  ad  cap.  seq.  31. 

(130)  Mi«;.,  II,  tt.  31. 


R.  E.  CARDINALIS  ^ 

A  massae  detractam,  ipsam  quoque  necesse  est  esse 
corruptam ;  ex  qua  quasi  vitiato  ex  semiae  yi- 
tiatus  exsurgit  fructus,  bomo,  sed  suis  assimibtQs 
90  parentibus.  Quae  portio,  cum  comipta  sitex 
origine,  corruptior  fit  ex  generatione.  Nam  genen. 
tio  quoque  ex  peccato  maculam  trahit  lasciTix, 
ardore  cujus  elicitum  semen  et  effusum,  materiam 
procreandis  aestu  malo  decoloratam  administnt. 
Unde  Prupheta  ait  :  Et  in  peccatis  concepitme  mc- 
ter  mea  (Psal,  l,  7.)  Et  Job  :  Qufs  potest  facen 
mundum  de  immundo  conceptum  semine  (Jobm, 
4).  Si  ergo  semini  corruptio  ex  massa  debelur,  ex 
generatione  cumulatur. 

Num  quoniam  massa  portio  c^miptior  videtur, 
ex  portione  quoque  natum  corruptius  recte  dicaiur, 

^  ut  sit  quisque  tanto  corruptior,  quanto  a  primo 
parente  remotior?  Nam  si  quia  causa  seminalisest 
corrupta,  corruplum  requirit  effectum,  cur  non 
quia  corruptior  est,  corruptiorem  requirat?  atqui 
par3  quod  est  semen,  suo  inipurius  esse  toto  vide- 
tur  :  iicet  enim  homo  concutiatur  totus  libidine, 
praecipua  tamen  ejus  vis  eo  tendere  cemitur,  ui 
pars  a  toto  separata,  alteram  se  vertat  in  faciem. 
Et  quoniam  sibi  maxime  intendit,  maxime  et  tab^ 
facil. 

Quod  si  homo  per  caetera  foedatus  absque  libi- 
dine  generaret,  hujusmodi  partus  conspicuusne  fo- 
ret  puritate ,  quoniani  conceptus  processisset  ab»- 
que  ardore?  Sed  fluxa  quomodo  ex  materia  finna 
constaret  fabrica?  Maxime  cum  Dominus  Jesus 

^  singulariter  modo  praedicto  genilus,  maxime  coo- 
cedens  naturae  reliquos  accivit  defectus  a  nalun 
discedens,  naturae  maculam  exciusit,  ut  sic  verila- 
tem  susciperet,  hominis  ne  quid  obesset  consiiio 
redemptionis  humanae  :  siquidem  natura;  universa- 
lis  dum  Domino  in  Jesu  locum  sibi  non  reperit, 
violentia  ex  insolito  illata  est,  haud  indebita  au- 
ctori,  at  necessaria  peccanti.  Intactam  namqueSpi- 
ritus  sanctus  superveniens  in  Virginem,  atque  ipsi 
ab  aestu  conceptui  obnoxio  obumbravit,  atque  con- 
ceptum  usque  eo  propagavit,  ut  causa  rcUcU  mo- 
riendi,  causa  pellcretur  delinquendi.  Ideoque  quod 
nascebatur  sanctum,  personaliter  uniri  meruit  Fi- 
lio  Dei. 

|.  Si  ergo  filius  hominis  non  natura ,  sed  virtuu 
Aitissimi  immunis  factus  est  a  peccato,  tantum 
ideo,  ut  digna  fieret  hostia  pro  peccato,  qiiomodo 
quis,  licet  absque  venere  genitus  ponatur,  sola  na- 
tura  absque  causa  purus  ex  impuris  procreetur;  si 
tamen  expers  culpae  conceditur,  expers  quoque 
poenae  concedatur?  Quis  enim  merito  crucietur 
pcena,  nisi  pnecesserit  inquinatio  ex  culpa?  Inde 
Daminus,  quse  non  rapuit  exsolvit,  dum  Don  ob 
sua,  sed  nostra  percussus  est  facinora ;  paulo  mi- 
nor  illo,  qui  quia  a  lue  conceditur  alienus,  a  poeiis 
quoque  debet   esse  Intactus.  Donec  enim  Adam 

(131)  Consule  nctas  in  hoc  et  seqq.  cap.  ufcitls 
9eccato  originali. 


i37  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  II.  75S 

rccte  se  habuit,  bene  sibi  fuit ;  ex  qiio  se  inflexit  A  tulaniia,  vel  depravaia  complexione,  ut  lepra,  raiio 

cogit 


ad  injuriam,  indilate  excepit  poenam.  Guicunque 
parentalis  culpa  traducitur,  culpae  quoque  debila 
poBna  irrogatur;  pccna  autem  speralur  tollenda, 
cum  in  homine  iocum  non  invenerit  culpa.  Si  quis 
ergo  forte  forct  absque  culpa  nasciturus  ,  foret 
quoque  pccna  cariturus,  nisi  forte  mors  Adse  ad« 
luitleudo  culpam,  ascisceret  et  poenam. 

Cxterum  talem  virum,  quippe  vitiorum  incenti- 
\is  haud  perculsum,  profecto  restat  nulla  ex  parte 
impotem,  nativa  in  puritate  perpelem  perseverare. 
Quoniam  vero  interminat^e  compas  sit  innocenliae, 
sit  et  vitae.  Sed  tamcn  extra  paradisum  situs,  ac 
per  boc  a  ligno  vit^  seclusus,  vitam  absque  morte 
in  manu  habet,  quam  ncc  primus  homo  in  para- 
diso  absque  ejusdeni  beneficio  ligni  oblineret.  Ni- 
Diirum  cx  quo  ejoctis  primis  januam  paradisi 
igneus  munivit  gladius,  neminem,  reor,  realu  pri- 
ino  prohibente,  in  euui  more  primi  ferendum,  nfsi 
forte  duos  Eliam  ct  Enoch  ,  quibus  id  contulit  me- 
ritum  viue,  ct  pinccipue  ratio  divinae  dispensa- 
tionis. 

Aut  crgo  prxdictus  homo  vivit  absque  usu  ligni 
vilse;  aut  moritur.  absque  merito  pocnae.  Sed  quo- 
iwaui  ncutri  videtur  ratio  prsbere  assensum,  et 
liunc,  unde  traclamus,  fatendum  puto  totius  massai 
naturam  attraxisse  sibi,  ut  conceptio  caste  licet  e\ 
lumbis  parentum  egressa,  ideo  tamen  morbum  tra- 
hat,  quoniam  ex  morbidis  prodeat.  At  cujusuiodi 
91  morbum  ?  talem  unde  homo  sit  peccato  pronus, 
slt  letho  lethique  prxnunliis  obligatus.  Huic  autem 
conceptioni,  cujus  niodo  castitas  fetum  parentalis 
exprcssit  corruptionis,  si  libidt)  immunda  accedit, 
immundam  reddit,  adeo  ut  juxta  quserimoniam  Job, 
ex  natura  nequeat  fieri  mundus  qui  de  immundo 
seaiine  sil  conceplus,  quippe  dum  seminis  cum  ger- 
mine  immunditiam  deplorat,  libidinem  unde  im- 
munditia  defluit  accusandam  insinuat.  Quare  na- 
tura  suam,  libido  alteram  importat  sordem  :  nam 
utrique  unam  imputare,  aut  alteri  suam  derogare, 
igiiuro  compeleuter  (132).  Neque  enim  dicendum 
pulo,  aut  ex  massa  corrupta  incorruptam  prodire 
portionem,  licet  lasciviam  semoveas ;  aiit  ex  libi- 
diuis  foeditate,  focditatis  nihil  emanare,  licet  nalura 


maculam  non  cogit  transfundi  successioni,  licet 
perssepe  id  fieri  consentiat.  Sed  bis  viliato  ex  semine 
formatus  quoque  homo  bis  vitiatur;  bina  autem 
haec  inquinamenta  reputautur,  aut  utraque  in  na-* 
turam,  aut  neutra,  aut  singulatim  alterum  inest  per 
naturam,  alterum  vero  non,  sed  per  accidens.  S\ 
ergo  naturale  filio  conslat  utrumque,  constat  quoque 
ipsum  naturaliter  suis  corruptiorem  parentibus  ge- 
neraturum  sobolem,  se  quoque  in  natura  foediorem . 
ipse  enim  ad  macuiam  naturae  parentalis  comitem, 
ut  persxpe  diximus,  ex  immunditia  conceptionis, 
alteram  recipit.  Ulramque  autem  suae  natur»  co- 
(nilem  sibique  naturalem  proprise  proli  transmittit : 
tertia  quoque  adjecta  quam  libido  infligit,  crescit 

"  macula  originalis,  viresque  acquirit  dum  transH. 
Unde,  utjam  praefati  sumus,  tanto  quis  natura  coi^ 
ruptior  convincitur,  quanto  a  primo  pareute  remo- 
tior  invenitur.  Quod  si  verum  est,  inde  evenit  for- 
tasse  quod  humana  natnra  sicut  succedendo  proce- 
dit,  ita  quoque  quantum  ad  corpus,  aetate,  robore, 
quantitate  decrescit ;  quantum  ad  mentem  in  dies 
fil  in  vetita  propendentior,  in  dijudicando  lardior 
tempestate  utique  nostra  mirum  in  modum  hebes 
dum  profulura  indagat,  ingeniosa  nimis  dum  vana 
attrectat :  et  quidem  nostra  per  se  natura  in  ruinam 
festinat,  festinantem  vero  Deus  dum  irascitur  prse- 
cipitat.  Nihil  tamen  damnationis  inest  sanctis,  qui- 
bus  quantumlibet  infirmatis,  et  gratia  remediatur, 

P  ct  virlus  in  inlirmitaU  perficitur  (II  Cor.  xii,  9). 
Et  quidem  si  inquinamentorum  utrumque  in  na- 
turam  assumitur,  quae  diximus  videbuntur  consecu- 
tura ;  sin  autem  neutrum  deputari  naturae  debet, 
neutrum  putetur,  vel  a  praedecessohbus  Iraductum, 
vel  a  successoribus  traducendum.  Nan  id  solum 
quod  naturale  est,  naturae  propagationem  relinquere 
incomitatam  nefas  est ;  cur  ergo  languorem  generan- 
tium  generatis  quasi  haereditarium,  nec  unus  eva- 
dit?  quod  si  alterutrum  jus  sibi  defendit,  quod  to^ 
tam  nascentium  numerositatem  suae  adigat  condi« 
tioni,  utrum  duorum?  at  quod  libido  parit  ante  li- 
bidinem  defuit  :  nam  si  et  antea  infuisset,  immerito 
ex  libidine  ortum  pronuntiaretur  :  quod  autcm  na- 
turam  minime  coinitans  ex  tempore  acccdit,  quo- 


\itium  seponas  :  maculam  autem  eamdem  quomodo  |^  niam  ex  avis  minime  profluit,  ad  usque  nepotes  mi- 


ambabus  nisi  cum  danmo  pudoris  aslruxerim,  quo- 
niam  ralioue  ducealleram  alteri  repererim?  parti- 
cula  ergo  a  suo  disjuncta  toto  vi  generationis  prae- 
ter  maculam,  quam  bahel  ex  origine,  alteram  exci- 
pit  ex  generatioue.  Neque  enim  siiiit  ratio,  quod 
libiJo  superveniat  vitiumque  non  augeat,  vel  quod 
dcscendat  nihil  ab  origine,  derivetur  autem  totum 
ex  libidine. 

Duin  ad  haec  specto,  proprio  corruptior  videtur 
pars  toto,  co  usque  ut  tota  parcntum  naturalis  cor- 
ruptio,  sese  causaliter  infundal  semini,  generatio- 
nem  corrumpeudo.  Nam  quia  parentes  accidenta- 
Jter  inquinantur,  vel  ex  arbilrio,  et  crapula,  et  pc- 

(loi)  Non  hxH!  auctoris  csl  senlcntia. 


nime  profluxerit,  oriens  autem  ex  generdtione  ge- 
neratis,  ita  eos  maculat,  ut  ad  ab  eisdem  generatos 
maculam  haud  perrerat,  nisi  forte  quasi  illud  ideo 
generale  astruxerit,  quoniam  ncmo  nascitur,  nlsi 
imiuundo  de  scmine  contaminatur. 

92  Scd  jam  homines  priiui  nostra  haud  legenati, 
quoniam  carent  generatione,  carent  et  gcnerandi 
inquinatione.  .Sed  humani  generis  corruptela,  ab 
ipsis  et  in  ipsis  orta,  lotam  debuit  propagari  in 
posteritatem,  et  quod  superius  quoque  dixiinus, 
pi*acter  maculam  quam  libido  foedai,  alteram  n»- 
lura  importat.  Unde  dum  unum  huinani  gencris  vi- 
lium  inquiriiuus,  gcminatum  reperimus.  Solum  est 


759 


ergo  quod  e(  primum  homines  aiite  coilum  depra- 
vel,  quodque  tolam  ad  procreationem  transmigret. 
Ipsi  namque,  ut  jam  dicta  paucis  repetamus,  carne 
emarcuerunt,  atque  anima  utrobique  viribus  pene 
ad  usque  defeclum  infirmatis,  adeo  ut  nequeant  spi- 
ritus  expelendam  contingere  puritateni  in  corpore, 
quoniam  nequeat  corpus  in  tantum  mundari  ut  ni- 
hil  retineat,  unde  hospitera  Isedat.  Unde  duplex  coii- 
tagio  nascentibus  subrepit ,  altera  carui ,  altera 
moiesta  est  menti  :  contagio  quidem  duplex,  sed 
peccatum  simplex,  qux  inhacret  carni  solum  conta- 
gione,  contagione  autem  ex  hac  qiiae  inest  menti  : 
contagio  pariter  ac  peccatum  cst.  Tales  jam  erant 
innati,  tales  quoque  ab  innatis  procreati. 
CAPUT  XXIX. 
Anima  ex  originali  primo  e$t  rea, 

(i33)  Sed  caro  merito  foriasseedat  corrupta  cor- 
ruplam.  Yerum  anhua  unde  corrumpatur,  fortasse 
satis  liquet :  sed  an  juste  corrumpi  debeat,  non  satis 
liquet,  nisi  et  ipsa  a  parentibus  prodeat.  Sed  el  si 
quis  inde  prodiisse  contendat,  quomodo  jure  ex 
peccato  conlaminetur,  nisi  ex  contaminatione  quo- 
que  punialur?  Quomodo  aulem  aut  ex  macula  rea- 
tum,  aut  reatu  supplicium,  in  infantia  jure  susci- 
piat  absque  ratione?  quod  si  rationis  ex  culpa  pue- 
ritis  macula,  seu  consentiendo  procedil,  seu  negli- 
gendo,  non  jam  originaliter  sed  delinquilur  actua- 
liter :  quod  quidem  auctoritati  inimicum  refutatur. 
Quamobrem  auima  usque  ad  discretionem  actua- 
iium  exsors,  solo  participat  originali,  inde  rea  aeque 
juste  quam  occulte  :  Judicia  enim  Dei  abyssus  multa 
(PsaL  XXXV,  7).  Sed  cum  nos  praesenlia  sua  di- 
guabitur,  et  abyssus  aperietur.  Nam  tunc  :  Miseri^ 
cordiam  ei  verilatem  quis  requiret  ?  {Psal.  lx,  8.)  Et 
Dominus  ait :  In  illo  die  me  non  interrogabilis  quid^ 
quam  {Joan.  xvi,  9!S).  Interim  autem  ignorantiam 
noslne  fragilitati  debitam  pie  recognoscentes,  nihil 
de  occultis  fllii  contendamus,  quoad  usque  mani- 
festet  occulta  cordiiim  et  abscondita  tenebrarum. 
CAPUT  XXX. 
Vnde  malum,  et  quid  sit  ejus  prasmium. 

(154)  Sed  quoniam  certissimus  auctor  omnium 
tamcorpori  quam  menti  expetendorum  Deus  est, 
eisdem  unde  orlgo  mali?  Angelum  et  homiiiem 
Deus  tales  fecit,  ut  si  vellent  et  peccarent ;  peccan- 
tes  auteoi  pcenam  subirent;  angelus  casum,  homo 
mortcm  et  infernum.  Posse  peccare  dedit,  ut  me- 
rito  coronetur  quisquis  peccare  possit,  nec  tamen 
\clit.  Rationi  objecit  poenam,  ut  et  circumspecti  ter- 
reantur  ad  propriam  custodiam,  et  improvidi,  ut 
par  est,  torqueanlur  ad  justorum  cautelam.  Tales 
ergo  sunl  facti,  ut  possint  peccare,  pcnnamque  exci- 
pere.  Quare  mirum  non  est,  ut  et  antea  dictum  est, 
8i  id  agunt  quod  possunt :  nam  ex  posse,  quod  uti- 
que  naturre  bonum,  veniunt  ultro  ad  velle,  quod  est 
naturx  vitium.  Voluntas  autem  mala  suos  sibi  con- 


133)  Nagist.,  ii,  dist;  30,  31  et  seq. 

134)  Mag.,  11,  d.  34,35  et  56. 

135)  Aug.,  I.  11,  De  niipt.  cl  connip.  c.  28,  etc. 


ROBERTI  PULU  S.  R.  E.  CARIHNALIS  t^ 

A  format  actus;  sed  promoiio  talis  ex  Deo  non  est; 


quod  autem  ex  culpa  ingruit  poeua,  absqueDeonoB 
est.  Equidem  culpa  quasi  vipereum  ost  semeD,  aiida 
tota  dolorum  seges  emerserit,  et  quos  naturje  ioh 
purtat  corruptio,  et  quos  auctor.s  indignalio.  PU. 
cct  quippc  Deo  ut  hinc  inde  metamus  dolorem,  qnia 
nobis  haud  displicuk  seminasse  iniquitatem. 

Iniquitas,  quia  foeda  esl,  nunquam  Deo  placei; 
poena,  quia  justa  est,  nunquam  displicet ;  et  hoc 
esl  quod  absque  eo  est  culpa,  per  eum  poena.  Si 
93  ^^S^  ^^  poientia  qiiod  boiium  Dei  est,  prodlt 
peccatum,  et  ex  peccato  pcena,  plane  liquet  origi- 
nem  traxisse  primum  (135)  ex  bono  roalum,  deinde 
ex  malo  malum.  Quoniam  enim  natura  iniqui  impos 
non  est,  sux  autem  volunlatis  compos  est,  dum  li- 

^  bet  ad  illicitum  ex  sese  declinat,  inevhalili  jao 
obnoxia  culpae  :  quippe  aucioris  munere  oUintiit, 
ut  in  sua  integritale  perseverante  sui  juris  foret. 
Quod  si  de  perfectionis  culmine  labi  in  praecrps 
mallel,  regredi  suae  facultatis  minime  aestimarel, 
potius  se  hanc  baberet  quam  creasset,  unde  nihil 
mirum,  siqui  absque  necessitate  peccato  se  impii- 
cuit,  necessario  detinealur  in  peccato  :  sontem  iih 
lem  effugere  impunitum,  judicis  aeque  contraiU 
severitati;  nou  quia  reo  parcere  non  poterat.^t- 
rum  quia  magis  castigare  oportebat.  Ex  homioe 
ergo  realus,  ex  Judice  prodiil  cruciatus. 
CAPUT  XXXI. 
Vno  sorduit  peccato  hominum  tota  muUitwdo. 

r  (136)  Sed  quoniam  peccatum  parentum  toli  %ra 
propagationi  paulo  ante  diximus  esse  transrusum, 
unde  forsan  et  originale  nuncupatar ;  inquirenduB 
autumo  unumne  sil  an  plura,  unde  homioum  tflH 
multitudo  haereditario  jure  corrupta,  ipsa  quasiet 
radice  depravetur  ? 

lilud  enim  Apostoli  capituhim  (ubi  de  Adam  lo- 
quens  subjungit :  In  quo  omnes  peccateruHt)  [Rm, 
V,  12],  consulentes,  hujusmodividemurreferrerts- 
ponsum,  quod  tota  hominum  massa  simul  et  seind 
sorduit,  dum  Adam  in  paradiso  (adhuc  enim  omnes 
erant  ille)  unus  peccavit.  Ergone  homines  peccaTe- 
runt  antequam  exstiterunt?  Sed  vir  primas  com  i 
conjuge  in  paradiso  deliquit,  uiide  extra  paradison 
rea  proles  tenetur  universa.  Omnes  ergo  siroal  e( 

D  semel  peccaverunt,  quoniam  ille  solus,  in  quo  ad- 
huc  causaliter  omnes  seminaliterque  coarctabanlor, 
peccavit,!cujus  de  peccalo  semel  admisso,  pariterom- 
nes  reatum  contraherent.  Unde  secundum  illum  lo- 
cumin  Joanne  :  Ecce  Agnus  Dei,  eccequi  toUitpeccS' 
tum  mundi  (Joan.  i,29),  hujusmodiexpositiorepeii- 
tur  :  (137)  Peccatum  mundi  dicitur  originale  peccj- 
tum,  quia  est  commune  totius  mundi,  quo  tota  ho- 
mana  iiatura  simul  et  semel  condita,  leges  divinas 
per  inobedientiam  transgressa  est  in  paradiso,  qood 
originale  singulorum  superaddita  gratia  relaxaL 
Quod  ergo  prunis  in  bominibus,  veluti  ab  ipsis 

Enchirid.,  c.  li,  sub  tinem. 

(136)  Mag.,  ubi  supra  de  peccati  trad. 

(137)  In  Glossa  onfin. 


7M  «ENTEiNTlARUM  LlBRl  OGTO.  —  LIB.  n.  7Gt 

eominissaiD  merito  actaate  appellatar,  hoc  in  se-  A  obligaios,  at  ego  ante  usum  rattonis  uefas  rear  ac* 
queiilibus,  quoniam  et  ipsis  ex  origine  noceat,  ori-     tualibus  assignari  noxis. 


ginale  uuncupatur. 

(13S)  Sed  Adam  prster  illicitum  esum  et  ante  et 
post  nondum  procreatis  liberis  muUiformiter  deli- 
quit :  num  totum  simul  postmodum  natis  impulabi- 
tur  ?  Quod  si  conceditur,  nonne  et  reliquorum  post 
delicta  parcntum,  geniti  eisdem  erunt  obnoxii  delic- 
tis  ?  Quae  enim  re  sibi  conformia  videntur,  quaenam 
ralto  rite  dissimilct,  praeserlim  cum,  tesle  Scri- 
ptura,  Deus  puniat  peccata  parentum  in  filios?  Si 
ergo  totam  Ad»  transgressionem  quae  genituram 
prsevenisse  cognoscitur  (nam  quae  sequitur  qua  ra* 
tione  jam  natos  maculaveril?)  exigendam  a  tiUis 
usque  in  fmeii  arbitramur,  cur  peccata  parentum 
puniuntur  in  filios  usque  in  tertiaro  tantum  et  quar- 
tam  generationem  ?  {Exod.xx^  5)  nisi  forte  summas 
pietatis  judex  reis  suis  raiserius,  parentali  culpse 
uietam  objecerit,  ut  quam  parenlum  importabat 
culpa,  filiorum  modificarelur  pocna.  Sed  inhibitum 
ponii  gustum  nascituris  detestabilem  ciebra  repeti- 
tione  Scriptura  deciarat.  Cum  enim  ex  transgres- 
sione  parentum  reos  arbitremur  fltios,  parentes  au- 
tem  tunc  aut  solum  aut  praecipuum  transgressionis 
critncn  commiserunt,  quando  probibitum  esum  usur- 
paverunt,  merito  gustus  genitoribus  noxialis,  pec- 
catum  originale  deputatur  genitis  cum  praescrlim 
niors,  qiiam  exsccrati  in  poinam  gustus  protopiasto 
constat  esse  illatam,  ab  ipso  in  omnes  derivata,  hoc 


Ex  primo  igitur  patre  mac^ularo  trahunt  parvtili 
ac  per  boc  reatum.  Sed  animsmacula  quid  est  nis» 
culpa?  Ei  ergo  quomodo  inhxreat  macula,  cui 
deest  culpa?  at  qu»  caret  macula  quomodo  rilc 
rea?  anne  igitur  anima  pueri  ab  omni  sorde  pura? 
ab  omiii  criniine  aliena  inerito  deputetur  lormentis? 
sed  auctoritate  teste,  nec  infans  unius  diei  absque 
peccato.  Qui  exempii  gralia  (Job  xiv)(i39)  fornica- 
tus  esl ,  nec  jam  fornicatur,  cifret  utique  actu  for- 
nicationis,  sed  nondum  poenitens,  tenelur  crimine 
rornicanlis  :  et  quantumcunque  loci  seu  temporis 
intercapedine  disjungilur  ab  actu,  fornicator  atque 
sordidus,  ac  demum  reus  merito  judicatur.  Sic  in* 
^  fans  forsan  peccator  non  ex  eo  quod  adsit,  sed 
quod  in  Adain  prsecessit  jure  vocitatur.  Quisque 
enim  tandiu  peccatum  babet,  quandiu  ejusdem  pec- 
cati  venia  caret.  Ac  per  hoc  licet  peccatum  non 
babeat  aclu,  habet  reatu.  Sed  si  baptismi  remedio 
infanti  subvenialur,  nonne  is  infans  jam  absque  eo 
est,  cum  nec  peccatum  habeat  actii,  atque  jam  ea- 
reat  reatu.  Sic  quoque  adulli,  licct  non  diu,  atta- 
men  quantuiumcunque  cordis  contriti  compunc- 
tione,  pravis  actibus  omnino  vacui,  atque  ipsis  im* 
petrata  veuia  prorsus  expiali,  interim  haud  ullum 
inveniuntur  babere  peccatum. 

Quid  est  ergo  quod  dicitur,  nec  infans  unitis  diei 
absque  peccato  f  an  dicilur  non  quod  hoino  culpa  ne- 


profecto  videalur  exigere,  ut  praetaxati  gustus  sint  r  Queat  carere,  sed  caruisse  ?  parvulus  enim  quamvis 


quiJeni  omnes  rei.  Quam  necem  nemo  effugiat, 
quam  dubium  non  est  ex  gnstu  natam  quasi  cx  culpa 
poenam.  94  ^cneris  ergo  huinani  generalis  culpa 
solum  videlur  ille  gustus,  quippe  quam  solam  ex« 
poscit  poeiia  lelbi  mundo  toti  debila ;  sed  tunc  reli- 
qua  non  puniuntur  peccata  parentum  in  fllios,  nisi 
paiernam  imilantes  malitiam ;  unde  ultionis  metam 
tertia  aut  quarta  statuit  generatio  :  parentes  quippe 
eo  usqiie  superstites  pravi,  solent  fieri  natorum 
cruditores;  sed  adulti  propriis  ex  actibus  foedati 
merito  fortasse  perierint. 

Venim  parvuios  qiios  nulla  inflcit  culpa,  quo* 
modo  insontes  contigit  poena,  et  qui  ex  se  nibil  sor- 
dis  suscipiunt,  quomodo  ex  alio  tam   praesertim 


culpam  non  habeat,  tamen  habuit.  Aduttus  aliquan- 
do  forsan  totam  mali  turbam  arinis  poeuitentiaecas* 
tris  eliminat;  sed  lalis  nec  antea  perstitil,  necsem- 
per  postmodum  perseverabit.  Quid  est  ergo  morta- 
les  nunquaiu  dcrelicturus  fomes  peccati,  languor 
naturae,  nisi  peccalum?de  quo  Apostolus  :  Jam  non 
ego  operor  iUudy  sed  peccalum  quod  in  me  esi  {Rom, 
XVII ,  20).  Num  dicilur  peccalum  non  culpae :  ve- 
run  unde  contingat  peccare. 

Quod  st  verius  esl  protoplasti  post  casum,  hoc 
in  statu  mortalitatis  neroinem  neque  ad  momen- 
tum  adeo  expurgari,  ut  omnino  nulli  subjaceat  pec- 
cato,  talis  utlque  culpa  exquirenda  est,  quae  aut 
baptismo  aut  poenitentia  excusari  queat,  tolii  ne- 


remoto  sordcscunt?  nempe  minus  mirarer  si  quod  D  qucat  :  (140)  quod  fortasse  Scriptura  sentit  dum 


ab  ipso  excepissent  peccatum,  unde  merito  infun- 
derelur  contagium;  nunc  vero  miraculum  mihi 
exaggerat,  quod  penes  illum  tota  culpa  restitit,  qui 
nimirum  solus  male  comedit,  ad  nepotes  tamen 
mala  ex  comestione  contagio  pervenit.  Soli  deli- 
querunt  parentes,  cur  ergo  rei  nepotes  ?  Anne  in  se 
quodcunqne  habent  parvuli  vitium,  unde  merito 
cor.lraxerunt  reatum?  Sed  juxta  Apostolum  non- 
dum  egerunt  aliqiiid  boni  aut  mali  (Rom.  ix,  11). 
Sanctorum  namque  Patrum  crebra  traditione 
eriiditi,  audacier  fatemar  parvuios  ita  solo  originali 

(138)  Magist.,  ii,  dist.  33. 

(139)  Aiig.,  1. 1,  De  nupt.  et  conc,  cap.  26. 
<i40)  Yide  ^otas. 


nec  infans  unius  diei  absque  peccato  concedilur, 
atque  omnis  homo  mendax  (Psal,  cxv,  11),  pronun- 
tiatur. 

Igitur  infans  duorum  criminum  reus,  originali 
culpae  implicatur  et  propriae ,  originali  quia  de 
Adam,  inquit  Apostolus  :  /n  quo  omnes  peccaverunt 
(Rom,  V,  12).  Propriae,  quia  dicit  Augustinus  (14!) 
concupiscenliam  cum  parvulis  nasci,  in  baptismo  a 
realu  solvi,  ad  agonem  relinqui.  Concupiscentiara 
ergo  quoniam  egeat  veriia  ,  liquet  esse  noxam  , 
quoniam  eum  parvulis  nata,  et  post  baplisma  re- 

(141)  Lib.  VI,  contra  Jul.,  c.  19;  lib.  ii,  De  pcr. 
meril.,  c.  4  ;  De  nvpt.  et  concup.,  c.  46,  ctc. 


7C5  ROBEUTI  PULLI  S. 

iiianet,  Uquet  esse  assiduam.  Sed  cum  ratio  noii  A 
sinat  cilra  discretionem,  aliquid  boni  Aeri  vel  mali, 
95  concupiscentiam  necesse  est  accipi  noxani,  non 
utique  actualem,  yerum  quia  cum  parvuiis  nasci- 
tai»  naturalem,  bxc  est  enim  fomes  peccali,  reli- 
qua  fovens  promovensque  peccata.  Haec  esl  quae 
aelate  puerili  quasi  iatibulis  excubat,  ut  tenipore 
suo  in  palam  prosiliat,  ad  male  agendum  pronos 
redditura,  unde  declives  propendeanl  ad  vilia.  Ago- 
nislas  ergo  aut  decoros  eflicit  aut  ingiorios,  dum  aut 
resislitur  male  incitftiti  aut  consentilur.  Adam  dum 
nequitpr  concupivit  hanc  sibi  invexit,  nobisque  hse- 
reditariam  dereliquit.  Merito  igitur  concnpisccnlia 
Duncupatur ;  quia  concupiscendo  est  edita,  et  con- 
cupiscere  movet  illicit:i  :  quam  si  quis  (quoniam  in 
Adam  prxcessit,  et  ab  ipso  ad  posteros  defluxit)  " 
originale  appeilare  uialit,  nec  devius  fortasse  vi- 
deatur  nec  absurdus ;  nisi  forte  quoniam  dum  et 
istud  originale  peccatum  pronuntiatur,  bina  origi- 
nalia  conlra  usum  Sc.iptura^  inducuntur.  Anne 
Scriptura,  dum  alterum  memorat,  alterum  subti- 
cendo  negat  ?  Est  etenim  iilud  originalis  culpa,  et 
ilicitur  :  Est  fortasse  et  iliud,  sed  non  adeo  dicitur. 
Nonne  tamen  quodammodo  dicitur,  dum  cum  par- 
vuiis  nasci  perbibetur;  quippe  cum  parvulis  non 
uasceretur,  si  parentes,  et  primi  in  nativa  puritate 
perslitissenl ;  non  autem  innasceretur  omnibus , 
nisi  omnium  esset  ?  Nonne  igitur  originalis  convin- 
ciiur,  eo  quod  omnes  invadit  ad  quos  a  parenlibus 
etiam  primis  profliiit?  Allerum  tamen  sibi  nonien  (;; 
boc  quasi  proprium  vindicavit.  Sed  quare  ?  Ignoro, 
nisi  forte  quod  et  concupiscentiae  et  totius  mali 
origo  fuit.  Nam  quamvis  concupiscendo  ad  esum 
venlum  sit  mortiferum,  non  antevenisse  concupis- 
centia  esum  videtur,  sed  subsecuta ;  quippe  si  post- 
quam  perperam  cupitum  est,  ab  esu  morlifero  tem- 
peratum  fuisset ;  nec  mors  erat  inferenda  fortc, 
nec  qua;  ejus  comes  est,  concupiscentia.  Nam  ni- 
mirum  ut  niors,  ita  ipsa,  non  inobedieiitix  causa 
est,  sed  peena.  Gum  tamen  parvuli  originaliter  di- 
cuntur  rei,  concupiscentia  aut  sola  aut  maxime  vi- 
detur  incusauda.  Nam  si  parvulus  duorum  est  reus, 
alterius  in  se,  alterius  in  pareniibus,  nonne  ratio 
est  magis  quemqge  obligari  proprio  quam  alieno? 
quomodo  lamen  alieno,  cum  •  fiiius  non  portet  ini-  D 
quilatem  patris?  {Ezech,  xviii,  20.)  Portant  for- 

(U2)  Magister,  ii,  dist.  35. 
(143)  Aug.  Enchirid.,  c.  46  et  47. 


R.  E.  CARDINALIS  71^^ 

tasse  posteri  iniquitatem  antecessontm,  tamen  ft. 
lius  non  portat  iniquitatem  patris.  Ex  quo  enim  bie 
pater,  ilie  liiius  appellatur,  neuter  neotri  culpa 
obligatur ;  sed  anima  quas  peeeaverit  tpsa  iRorieiir 
{ibid.),  Quid  est  tamen  ipsa  morietur,  nisi  sola  abs- 
que  alia  proprio  de  crimine  puniatur?  Judex  eniD 
justus  cuique  quod  suum  est  reddit,  non  allerius 
onus  aUeri  imponit,  Apostolo  enim  teste  :  Im- 
quisque  onu$  suum  portabit  {Galat.  vi,  5). 

(142)  Quod  si  Scriptur»  obstat  nec  rationi  placet 
alterius  ex  reatu  in  altero  persequi  innocentian, 
peccatum  etiam  Adae  exigi  nefas  est  in  succes- 
sione,  iiisi  forte  punianliir  peccata  parentum  in  fi- 
liis,  sed  ante  baptismum ;  fdius  vero  non  portct 
iniquiutem  patris,  sed  post  baptismum.  Undevid^ 
tur  propheticus  sermo  metam  proverbio  flxisse  illi, 
quo  dicebantur  patres  acerbam  uvam  comedisst, 
indeque  filiorum  dentes  obstupescere  (/er.  nu, 
29)  :  (143)  patres  acerbam  uvam  comedenint,  dun, 
unde  la^deretur  natura ,  admisemnt ;  dentes  filio- 
rum  obstupescunt,  si  ex  culpa  parentum  adfccna 
agendum  tardiores  fiunt.  Sed  proverbium  boc  ti 
ante  baptismum  stat,  post  cessat. 

Quod  si  baec  quam  altera  veritati  est  senteolia 
proprior,  nostra  tamen  a  capacitate  longe  est  n- 
motior.  Parvulis  ergo  originallter  reis  concapi- 
scentia  aut  maxime ,  aut  sola  (144)  origmalis  est 
macula;  maxime^  si  et  alieno  tenemur  peccjto; 
sola,  si  soli  obligamur  proprio.  Quippe  coocu|h- 
scentia  a  prima  origine  procedens  ad  flnem  usque 
perveniens,  foedum  post  se  ubique  rdinquens  Testi- 
gium,  reclius  macula  filiis  deputatur  originalis, 
quam  quae  ipsa  in  origine  desedit,  eamqoe  soloai 
iuquinavit.  Sed  quoniam  mors  f|uam  prohibiti  esss 
constat  esse  poenam,  per  omnes  perlransiit,  nemo 
fortasseljmerito  videatur  moriturus,  nisi  ejusMJen 
comestionis  babeatur  reus.  Sed  tamen  haud  injttrta 
is  letho  debetur,  QQ  quisquis  ex  ipso  esa  ad  con* 
cupiscendum  infirmatur,  potest  illud  primum  soiua 
proprie  singulorum  dici  originale  peccatum,  ooc 
quod  filius  portet  iniquitatem  patris,  vemm  qnoil 
illius  judicantur  rei,  dum  inde  natae  sunt  concupi- 
scentiae  subjecti ;  quod  in  baptizatis  dimitti  (145) 
dicitur,  dum  quae  ex  ipso  est  coHCUpisccDiia  cod- 
donatur. 


(144)  Consiilc  notas. 

(145)  Aug.  l.  I,  Dc  nupt.  ct  concup.,  c. 


LIBER  TERTIUS 


C.4PUT  PRIMUM. 

P^ccaium  iter  cxio  debitum  retorsit  ad  infernum. 

Huinanum  er^o  genus  in  parvulis  originaliter  do 

eoloraliim  ,    in  aduUis    ex    iniquitate  originis  et 


actualiter  depravatum,  itcr  quod  coelo  natora  dd-^ 
bal  interdicto  retorquens ,  ad  infemum  celera») 
gradu  transmigrabat,  repatriaturum  nunqoam,  d>5i 
vi$itauet  nos   oriens  ex  alto  {Luc.  1,  78>,  scil"*<^ 


7d5  SENTENTJIARUM  LIBRI  OCTO.  —  UB.  Ul.  7^ 

&omi]ius  serves ,  inedkus  aegros,  utrisque  oriens  A  ut  prudentis  mens  intenderet,  inlentam  Dcus  veri- 

curatos  jam  reserata     talc  iliustraret.  Horuui  crgo  trium  iioniincs  tempo- 


B 


ex  alto  suo  visitavil,  atque 
casli  janua  domum  reduxit.  Non  quidem  statiin : 
quippe  diu  distuiit,  ut  invaletudinem  suam  experti 
minus  ingrati  suo  existerent  liberatori.  Nam,  ne 
nimis  in  libero  arbitrio  confisi  praesumptuose  sibi 
arrogarent,  quod  per  se  declinarc  a  malo  ac  facere 
bonum  atque  utramque  rem  nosse  valerent,  cum 
frontis  sit  nimium  attritae ,  baec  aiii  quam  Deo  im- 
pntare ;  ut  quid  possent  per  se,  experimento  disce- 
rent,  longo  sibi  tempore  relicti  sunt :  jugiter  ergo 
iti  deteriora  prolapsi  mirum  in  modum  vita  sordue- 
ruRt,  ratione  caligaverunt. 

Sed  ne  indigentes  curatore,  praesentem  ex  igno- 
rantia  recusarenl,  pnemissi  sunt  propbetae,  qui  et 
saepe  et  rouUis  modis,  eumque,  ejusque  facta  atque 
dicta  multipiici  descriptione  explicarent  :  unde 
aegroti  el  futurum  sperarent,  et  venientem  cupidi 
susciperent ;  suscipere  autem  si  nollenl,  jam  excu- 
sationem  non  haberent  in  peccato  suo. 

item  ne  homo,  licet  corpore  sopitus,  excitante 
doctrina  melius  ad  studium  facile  videretur  per  se 
experrecturus,  lex  est  lata  quae  bene  quidem  doce- 
ret,  sed  auxilium  non  ferret.  Tendimus  in  vetiium 
semper.  Quod  minus  ante  placuit,  cum  prohibi- 
tione  coepit  magis  placere  :  gratia  quippe  destitutis 
proprium  est,  ut  in  probibita  inardescant,  unde 
sese  gratiosi  refrenant.  Lex  utrisque  proponitur. 
Sed  hi  gratia  promoti ,  dum  obediunt,  meiiores 
llant.  Illi  eadem  gratia  derelicti,  dum  resistunt  de- 
teriores  necessario  recedunt.  Ergo  honiines  tem- 
pore  rationis  mali,  post  tempore  legis  pejores  sunt 
facti :  non  tamen  omnes ;  siquidem  quasdam  sibi 
reliquias  in  utroque  tempore  Domiuus  reservavit. 
lide  venturi  97  iHustrans  mentes.  Ante  legem  pau- 
ciorum  atque  minus;  sub  lege  pUirium  atque  plus; 
sicut  tempore  gratiae  longe  plurimorum  alque  co« 
pios:us. 

Fuere  tamen  nonnulli  el  ante  legem  ut  Abraham, 
et  extra  legem  ut  Job,  plcrisque  sub  lege  constitutis 
verilatis  futurae  longe  capaciores :  sicut  et  in  lege 
prophetarum  chorus  nostrse  verilatis  plus  muito 
hausit,  quam  nos  nostra  in  lege  minus  eruditi  vix 
summam  Christianae  doclrinae  capientes  :  Deus 
quippe^lunc  loculU9  est  in  visione  sanctis  suis  (Psal.  d 
LXXXV11I,  20),  quoniam  quse  praedicebant,  revelante 
Deo,  prophetae  intelligebant.  Unde  propheta :  Lin- 
qua  mea  calamus  scribo!  velociter  scribenlis  (Psai, 
xLiv,  2),  id  est  Spiritus  sancti  sine  cruciatu  stu- 
dii  me  loquentem  docentis.  Non  omnino  tamen  pro- 
phetis  defuit  studiuin  eodem  Propheta  testante :  Os 
nieum  loquetur  sapientiam,  et  meditatio  cordis  mei 
prudentiam  (PsaL  XLviir,  4).  Noverunt  itaque  se- 
creta  inspirati  eo  qui  notas  fecit  vias  suas  Moysi^ 
fiiiis  Israel  voluntales  suas  (Psal,  r.ii,  7) ;  non  qui- 
dein  ipsis  tollendo  ssudium,  sedinstudiocruciatum, 

{\My)  Magist..  iv,  dist.  1. 
(147)  Grcg.,  lib.  iv  Moral.,  cap.  5,  Cyprian.,  lib. 
De  Circumcis.  Aug.,  !.  iv  cout.  Jiil.,  (■ap.  5.  15cr- 


rum  quantum  postremo  acccdunt,  taiitum  pro  studii 
qualitate  aut  foediores  aut  illustriores  agunl:  quippe 
cui  plus  committiiur^  pius  ab  eo  exigitur  (Gregor.) 
singulis,  fide,  temporibus  triumphante,  tesle  enim 
Apostolo :  Sine  fide  impossibile  est  placere  Deo  (Uebr, 
II,  G).  Nam  et  juxta  Prophetam :  Justus  ex  fide  vivit 
(Rom,  I,  17).  Tempore  eni-n  quocunque,  quem  Deus 
elegit,  fide  nostra,  ut  dictum  cst,  insignivit,  ut  ex 
fide  justus  ex  justitia  iieret  bcalus  :  via  ({uippe  alia 
ad  vitam  nuila  est,  scilicct  adullis. 
CAPUT  Jl. 

Ante  et  in  lege  quid  pro  parvulis  interccdat  et  majus- 
culis. 

(146)  Nimirum  sicut  parvulis  et  noslro  tcmpore 
sola  remediatur  regeneratio,  ita  anie  Icgem,  tem- 
pore  quoque  legis  apud  illos  quibus  iex  luta  non  est 
(ut  nonnulli  (147)  tradunt)  majorum  natu  interce- 
debat,  aut  sola  fides  pro  pan^ulis,  aut  sucrificium 
pro  roajusculis,  quemadmodnm  in  domo  Abra  se 
circumcisio :  nam  quamvis  actas  pueriiis  ante  usura 
rationis  nihil  tale  committat,  undc  reatuin  trahat» 
unde  miramur,  illi  qui  nihil  egerit  mali  quid  opus 
sit  remedii,  in  tantum  ut  absque  eo,  perpetuis  de- 
beatur  turmentis.  Quod  utique  ignoramus  modo, 
sciemus  tamen  in  futuro,  originaliter  usque  adeo 
sorduisse,  ut  absque  aciu  proprio,  nisi  rcmedialiter 
subventum  fuerit,  jure  debcatur  gehennac. 

Si>blato  tamen  vitio  sine  remediis,  poterat  auctor 
nativam  salvare ;  sed  nohiit,  ne  aut  parva,  aut  po- 
tius  nulla  culpa  videaiur,  si  pro  ea  rccompensatio 
nulla  exigatur.  Quod  tamen  si  ficret,  ncc  untts  pe- 
riret,  essetque  lucrum  malis,  damnuni  bonis.  Lu- 
crum  malis,  quia  non  pcrirent;  daronum  bonis,  quia 
minus  boni  existerent  quam  modo,  cum  experti  fra- 
gilitatem  fiunt  humiliores,  cum  cernentes  justam 
iinpiorum  perdilionem  de  sua  liberatione  Salvalori 
fiunt  gratiores.  Sed  Dumini  consilium  esl  bonorum 
damna  magis  fugere,  qnam  malorum  lucra  quaerere. 
Jure  ergo  singulis  sunt  statuta  remedia  teinporibus 
etiam  parvulis  ;  unde  suseiperent  aut  cassi  perni- 
ciem,  aut  consecuti  salutem. 

CAPUT  III. 
Quando  circumcisio  et  quid  fiebat  proimortuo. 

(148)  Sed  circumcisiooctavadie  susciplenda  indici- 
tur.Nampriuscircumcidi  nelasreputalur  (Lcvt/.  xii, 
3).  Qui  ergo  inter  nalalem  et  oclavum  pnrmoritur 
diem,  num  quia  caret  remcdio  subjacet  supplicio, 
sicutnostrotemporecui  baptismadeest?  Sed  quoties- 
cunque  opus  est  baptizari  licet.  Yerum  circumcidi, 
ut  dixi,  nonnisi  oclava.  Sicut  ergo  ah  ortu  in  post- 
modum  apud  nos  absque  baptismo  saius  non  est, 
quoniam  tempus  reinedii  semper  adest;  ita  apud 
illos  9S  ^^^^  octavam,  nulla  ut  videtur  damnatio 

nard.,  ep.  77. 
(148)  Magist.,  iv,  Sent.,  disl.  1. 


tS7  AOBERTl  PULLI  S 

tnerat,  qoontam  lei  cicnmclslonis  nonduni  age- 

iMt. 

Baptismus  generalis  est  quoniam  omnibus  indici- 
tur,  circumcisio  non  est  quoniam  solis  Judaeis  man- 
datur,  nec  eis  omnibus,  quoniam  muliebrem  sexum 
circumcidi  non  est  inveniri.  Virilis  ergo  sexus  debet 
«e  circunicisioni,  scilicet  e%  oclava  :  unde  lit  ut 
ante  octavam  mortuus,  hujus  debiti  nihil  leneatur 
reus. 

(149)  Sed  dices :  Vtique  reus  non  est  circunicisio* 
ni$  futurw,  $ed  pnevaricationU  antiqufe :  et  quoniam 
non  accepit  retnedium^  nec  evadit  cruciatum.  Sic 
posf^e  fleri  non  negem ;  sic  autem  fieri  non  facile 
putcm,  prap.sertira  cum  parvulx  non  pereant,el  cir- 
cumcisione  careanl;  cur  pereant  parvuiidum  nefas 
est  circumcidi  ?  Quod  si  quid  est  unde  subvenialur 
iilia,  sil  quoque  aliquid  unde  succurratur  et  istis: 
nam  quis  tantam  horum  et  harum  muitiludinem  ad- 
dix.erit  perditioni,  cum  misericordiae  fuerit  divinae; 
ut  licuerit  prspsumi  polius  sacramentum,  quam  tot 
hominum  conscqui  periculum.  Sed  nec  muiieri  cir« 
cumcisio  comp^tebat,  nec  ante  lempus  viro,  quo- 
niam  sacramentaliler  fiebat.  Nam,  com  omnis  anima, 
quae  circumcisa  non  fuerit,  de  populo  periiura  pro- 
liontiatur,  more  Scripturarum  quod  est  partis  toti 
datur,  quoniam  de  soiis  intelligitur  maribus  iliis 
quos  inors  praepropera  non  subripuit. 

Quid  est  ergo  tenendum  de  iiiis  quibus  in  utero 
licuit  animari,  nec  licuit  nasci?  El  quidem  apud 
nos  sanctorum  Patrum  eruditione  certum  est,  suis 
natis  seu  innatis,  baptismo  tamen  cassis,  nihii  spe- 
randum  uisi  suppHcium  :  unde  c^sis  malribus 
extractos,  licet  mortui  sint  reperti,  mater  Ecclesia 
niore  debito  a  communi  fidelium  gremio  eliminat 
coenieterio ;  suo  quippe  sinu  minime  dignatur,  quos 
tainetsi  in  hominis  specie,  in  sacramenti  non  novit 
perceptione,  dumque  eos  suo  gremio  depeliit,  suos 
mininie  inteliigit.  Quod  si  quando  sepelit  in  ute:o 
habenlem  nou  recipil  tamen  gentilem,  ecclesiasticae 
nimirum  disciplinae  est,  materno  utero  qualibet  oc- 
casione  exceptos,  si  caruerint  baptismo,  non  hono- 
rare  coemelerio :  maternae  autem  pietalls  est,  prae- 
gnantis  filke  quamvis  jam  mortuae  viscera  nequa- 
Quam  confodere,  nisi  forte  speretur  partus  posse 
exsiccari  vivus.  Necessitas  ergo  compellit  jam  jam 
;noriturum,  de  oppressione  ventris  jam  mortut  exi- 
mere,  alioquin  bumanitas  non  sinit  obstrusa  visce- 
mm  secando  rimari,  tolerabilius  putans  intra  mor- 
tuam  mortnum  loco  non  sibi  debito  iiihumare, 
quara  natune  secreta  latere  volentia  nimis  inhu^ 
mane  aperire.  Justitia  exigit  a  malre  jam  separa- 
tum,  matriaque  consortio  indignum,  suo  collocare 
loco. 

Quoniam  ergo  pereunt  innati  tempore  novitatis, 
nunquid  et  perierunt  tempore  vetustatis  ?  Sed  cur 
perierint  innati  qui  non  perirent  nati,  nee  apud  Ju- 
d;eos,  quippe  nec  duni  circumcidendi,  nec  apud 
geiites  fide  majorum  excusati.  Gur  non  potius  ea 

(140)  Mag..5Hpra§  ult. 


>.  R.  E.  CARDINAUS  m 

A  causa  profuerit  in  utero  st  quae  ab  ntero  vildnt,  iit 
apud  Judseos  adhuc  incircumcisis,  aut  apud  gentei 
pauio  anle  natis,  nisi  forte  hujusmodi  pomis  rm. 
dia  infantium,  quae  ante  partum  fieri  nequiferint; 
alioquin  pra^ens  remedium  intra  ventrem,  haod 
secus  ac  extra  valuisse  putabitur. 

Quod  si  ex  Judaeis  modo  editos  nttllis  sstiflns 
remediorum  egere  subsidiis,  quoniam  iliius  unid 
remedii  (cui  soli,  Deo  pnecipiente,  se  debent,  sciii- 
cet  circunicisionis)  se  lempus  nondum  oklulil;(e- 
nierariumque  putas  alind  interim  ex  te  remedittB 
fingere,  quod  iion  didiceris  ex  leclione,  qua  ratione 
a  reatu  natos  iiberes,  non  natos  obliges,  nisi  bis 
noceat  includi  ventre,  iliis  valeat  cx  ulero  pro.es- 
sisse?  Sed  cur  valeat  alteruin,  noceat  altenim,ciin) 
nec  sit  vitium  istud,  nee  virtusillud? 

Gentium  vero  parvulos,  si  parentum  fides  naioi 
salvat,  nonne  consequitur  et  priusqtiam  nascanlpr 
morte  praeventos,  a  morte  secunda  eaden)  fide  eii- 
niendos?  Si  enim  penes  se  nibil  salutiferuro  obti- 
nentes  solam  parentum  fidcin  exspectant,  quomode 
in  nullo  circa  se  mutali  (quippe  99  nascefitcs  locoo 
miitanf,  se  non  mutant) :  quomodo,  inquam,  qQam 
exspectabant  suscipiunt,  niodo  opitulattiram,  modo 
nihil  profuturam  ?  Si  ergo  parvuli  gentiom  absqn 
reinedio  pereunt,  cur  non  et  Judaeonim !  Si  aoieiii 
fides  parentum  remedio  est  istis,  cur  non  et  illis, 
praesertim  cum  ante  circumcisionis  districtionai, 
pares  inter  se  reputentur,  quontam  Deus  persofiin 

P  hominis  non  accipit? 

Quod  si  fldes  parentum  pro  pueris  apud  Jttdkea 
interpellat,  num  proximonim,  an  etiam  ulterionm? 
Nam  si  quotuscunque  parens  pro  nasciluris  Des 
astare  perbibetur,  nemo  puerorum  usque  ad  dili- 
vium  periit ,  quoniam  Noe  vir  arduus  fide  ad  ooh 
nium  opus  anteivit.  Sed  nec  anle  diluvium  deiwit 
quisinterire,  quoniam  et  ipse  Adam  insigniseistliit 
fide.  Sin  vero,  ut  potius  aestimo,  conteiDponiieo- 
rum  est  pueris  credendo,  niajusculis  sacrificarido 
subvenire  :  nec  niirandum  unde  manaverat  periCQ- 
lum,  inde  emicuisse  subsidium.  Procul  dubio  apod 
gentes  innumeros,  apud  Judaeos  fortasse  noiinulios, 
perfidia  parentum  obligavit  miseriae;  forsan  mb 
quia  nocuit,  sed  quia  non  profuit.  Fidem  parentM 

D  dixi  prodesse  filiis ,  num  ergo  qui  cura  etsi  vm 
natura  parentem  se  exhibct ,  alumno  quem  suscijiil 
credendo  succurril  ?  nescio,  non  tamen  nego 
CAPUT  IV. 
Filio  patris  puritas  prodest^  fxditas  non  nocet. 
Vide  quantum  genitis  puritas  valet  patris.  Deos 
genitos  profligaturus  erat,  eorum  abominatos  nn- 
culam,  sed  ex  quo  palris  puritatem  respexeral. 
debitam  genitis    iram  remittefaat  :  generosiiales 
parentum  intuitus,  natorum  ignominiam  estoblitos. 
Num  similiter  ex  foedilate  parenlnm  probra  aoges» 
cunt  puerotum  ?  Haudquaquam  tu  eonstat.  Nan 
nec  genitoris  probitas  modo  geniti  munditiem  sacra* 
mento  procuratam  accumulare  aestimatur.  Si  ei^* 


760  SENTEKTIARCM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  IL  TTO 

al  plerique  aatttmant,  panulis  suis  paterna  probi- A  ipsi  quoque  iitfrug^em;  aut  malorum  bona  in  de- 

tractioiiem ;  qulppe  pr.tres  natorum  et  mali  bonis 
efferuntur,  et  boni  malis  exercentur  :  nam  dum  in- 


ias  utilis  erat,  fortasse  ideo  ne  de  periculo  innocen- 
tiuro  pietas  patnim  consternaretur ,  in  tantum 
procul  dubio  valebat,  ut  iusontes  peccato  originis 
expiati  non  perirent;  intantum  fortasse  non  vale- 
bat,  ut  expiatt  tanto  praecelierent ,  quanto  ex  prae- 
celientioribus  nati  fuissent.  Nam ,  sicut  parvulos 
nosiri  temporis ,  sequaiilas  baptismi  sibi  certissime 
coaequat,  sicut  sub  lege  differre  non  poterant  inter 
se  qiios  indifferens  circumcisio  expiabat ;  ita  simili- 
tudinis  ratio  postulare  videtur ,  ut  anliquo  in  tem- 
pore  gentium,  lactentes  inter  se  autumemus  pares 
per  reconciliaiionem ,  quos  baud  dispares  credimus 
per  originis  inquinationem.  Nisi  forle  apud  uos  et 
in  lege  identilas  sacramenti  assistentis  infantiae  pa* 


gruunt  ad\ersa  yir  forlis  contra  onus  insurgit ,  ro- 
boraturquc  rerum  in  contemptu  mortalium.  Ii;t3m 
peraiis  autemdum  aflluunt  optatayfalsajucunditate 
captus,  a  contuilu  veri  boni  cupidine  mala  quasi 
inextricabili  unco  relorquetur. 

Bona  aut  mala  illiorum  quid  pariant  sum  partim 
ezsecutus,  quippe  sciens  iisdem  ex  causis  alios  et 
alios  provenire  effectas  :  illos  iamen  maxime  pro- 
sequendos ,  qnos  usus  objicit ,  aut  ratio  exposcit. 
Sed  dum  bona  parentum  seu  mala  ad  natos  reflec-» 
timus ;  objacere  capitulum  ilind  vidctur :  Anima  qum 
peccaverit  ip$a  morietur  {Ez^ich,  xviiii,  4).  Item  illud 


riat  aequalitatem  ;  apud  gentes  varia  sanctorum  Pa-  B  qu^  redditurus  enuntiatur  Deus  unicuique  juxta 

meritasua.  Si  ergo  statiim  futuri  saeculi  attendimus, 
et  malorum  unusquisque  onus  suum  portabit,  et  bo- 
nonim  nemo  meriii  recompensatione  carebit.  Vertc 
oculos  ad  prxsentariam  conversationem  liostram. 
bona  malaque  aliorum  aliis  aut  prodesse  aut  nocere 
▼idebis  :  nec  ex  tali  permistione  quoquo  vertas  ocu- 
los  accepiionem  personariim  cogites  apad  Deum 
{Gatat,  11,  6) ;  I)eus  enim  personani  non  accipii, 
sed  ad  commodum  reipublicae,  quam  proponendo 
suscepit,  modo  aspera,  modo  lenia  disponit.  Nam 
cum  filios  propter  parentes  malos  qiiidem,  bnnc 
flagellat,  bonos  autem,  illum  honoral;  si  sola  pa- 
rentum  meriia  distinguit  ,  ut  istum  amplexetur , 


trum  merita,  quae  intuens  Deus  pueritiae  pepercit, 
ingesserint  varietatem.  Parentum  ergo  honestas 
parvalis  quondam  suis  causa ,  ut  aiunt ,  salutis 
exstiterat. 

CAPUT  V. 

Fi/ttf«  pro  mato  patris  punitur^  pro  bono  r«mtt- 
neratur. 
(150)  Sed  nunc  quoqiie  sicut  tunc  filios  tam  par- 
vulos  quam  adultos,  eliam  bonos,  patrum  flagifeia 
e\iinint :  unde  immeriios  miseris  modis  torqueri 
dolentes  miramur,  donec  iulroeantibas  in  sanctua- 
riiim  Dei  liber  vitae  consultus  respondeat,  filios 
oedi  in  dolorem  parentum,  in  pruprii  meriti  aug- 


mentum.  Nam  et  dignum  est  scelestos  paires  sic  ^  illum  aspernetur,  acceptio  fortasse  est  personarum 

quoque  flagiliorum  argui ;  et  salubre  est,  coelesies 

fliios  in  commodum  palieniiae  flagris  atleri.  Unde 

forsan  dicitur  :  Puniam  peccata  parentum  in  fili^s^ 

quod  demalis  intelligiiurlfiliis  :  (151)  unde  ei  Pro- 

phela  in  tormenlum  Judas  filiorum  ait  :  Nutantes 

transferantur  filii  ejus  et  mendicent  ,  ejiciantur  de 

habilationibus  suis  {Psal,  cviii,  10).  Et  ilem :  Fiant 

nati  ejns  ininteritum  (iM(i.).  Vulgata  enim  sentenlia, 

100  morluorum  increscere  cruciatiis,  ex  vivorum 

quos  amaverunt  criiciaiibus ;  quos  ab  inde  venien- 

libos  discere  sinuntiir ,  ut  binc  quoque  tortiones 

exaggereniur.  Aut  si  quando  moriui  quid  patiantur, 

Tiventes  chari  minime  sentiunt :  nihilominus  tamen 

vivi  in  terrorcm  viventium  flageila  forie  ferunt  pr« 

sceleribus  dccessorum.  Ergo  ex  peccatis  parentum  q 

filii  persaepe  puniuninr,  aui  parentibus  in  cumulum 

malorum,  aut  in  terrorem  aliorum  :  unde  filii  Heli 

merita  animadversione    intereuni  (/  Reg.    iv,  4), 

ipsi  quoque  in  perniciem. 

Econtra  quoque  filiis,  ut  videtur,  bona  nonnun- 
quani  imporiat  parcntuin  religio,  in  alacrllatem jpsis 
in  exemplum  aliis.  Cur  enim  sub  lege  fusa  Deo 
prece,  posteri  sibi  propter  Abraham  postulant  siib- 
veniri,  nisi  quia  seniiunt  Deum,  dum  respicit 
laona  patris,  bona  conferre  filiis?  Ordine  quoque 
^erso,  patrum  natis  aut  bonorummala  dispensantur 
In  probationem,  unde  fiiiis  Job  mala  iufemnturi 

(150)  Mag.  II  d.  33. 

(151)  Aug.  in  Ps.  cviif,  ad  hunc  versum,  et<?. 


sin  autem  dum  dura  dividit  et  mollia,  non  adeo  pa- 
tribus  inlendit,  quam  fructum  quaerit,  quis  locus 
calumniae  restat  ?  praesertim  cum  pruprie  acceptio 
personarum  non  sit,  nisi  quando  pompam  saecali 
intuitus,  quem  levat  admiraris  quem  nescit  dedi- 
giiaris. 

Quod  autem  varietas  patemi  meriti,  varietatem 
statuum  non  pariat  in  filiis,  patt^t,  dum  ex  idenli- 
tale  paieriii  meriii,  aUernationem  suEcipiunt  filii ; 
dum  ex  diversitate  paterni  meriti,  similitudinem 
suseipiunt  fiiii,  nunc  miseriae  aui  virtutis  nunc  viiii 
aut  jucunditatis  :  quippe  ex  paire,  tam  bono  q^iam 
malo,  indifferenter  prodennt  filii  boni  atque  mali, 
felices  et  miseri. 

Non  est  tamen  abnuendum  quin  propter  patres 
filiis  aut  bonos  bene,  aut  malos  male  plerumque 
cedat;  acceptionem  personarum,  altrinsecus  Deo 
semovente ,  quoniam  summ%  religionis  dispensa- 
tor,  dum  singula  merito  modo  disponit,  haud  un- 
quam  moibonobilitatis  favorem  suum  accommodat. 
Nobiiitas  quippe  roundialis  durn  desipit,  elationi 
attinentia  venerari,  humilitati  obnoxia  abominarl, 
ordine  subverso  consuevii. 

CAPUT  VI. 

Cur  ttetus  tex  tantum  Uebraeorumf  et  nova  sit  om^ 
nium, 

(153)  Sed  digressi  longtus,  redeamus,  scitcitantet 
(m)  Mag.,  III,  d.  40. 


771  ROBERTI  PLLLI  S 

cur  legem  et  circumcisionem  uni  tantiim  familiae, 
]|()[JyidelicetHebraeis,  proponi  oportuit.  Namsiabs-» 
que  lege  non  esset  salus,latio  legis  proposita  fuisset 
universis.  Sed  suflecit  quibusdam  institui,  ut  in 
paucis  inblruerentur  universi  quantx  fuerit  infirmi- 
tatis  :  Lex  enim  neminem  ducit  ad  perfectum  (Hebr. 
VII,  19)  :  quanli  oneris,  quod  neque nos,  neque  pa- 
tres  nostri  porlare  potuinius ;  atque  idco  ad  ilium 
alacres  confugerent,  cujus  jugum  tuave  ett  et  onus 
leve  (Matth.  xi,  50) ;  cujus  iutentio  est,  legis  initia 
consummare.  Lex  ergo  legem,  nova  veterem  secuta 
est,  tanlo  perfeclior  quanlo  a  perfectiore  lata  esl; 
sine  qua  quia  salus  non  est,  omnibus  maitdatur. 

Mam  sicut  Veteri  Testamento  stante  et  extra  sa- 
lus  erat,  ita  Novo  datononnisi  intra.  Undelex  prima 
omnibus  indici  non  debuit ,  ut  in  ea  omnium  salu- 
tem  minime  quaeramus  ,  quse  mundo  non  toti ,  sed 
parti  deputalur.  Sed  eecunda,  dum  mundo  toti 
imponilur,  mundototi  saluiifera  insinuatur.  Et  ante, 
et  Mosaicae  legis  tempore,  salus  est  ex  gentibut,  Unde? 
utique  non  ex  lege  salus  est  et  Judxis «  sed  quoniam 
juxta  Apostolum :  Impossibile  est  sanguine  taurorum 
et  hircorum  auferri  peccata  (Hebr,  x,  4)  :  quamvis 
ritus  sacrificiorum  inter  legaiia  primatum  obtinue- 
rit,  neque  Judxis  salus  est  ex  lege.  Unde  ergo  ? 
utrisque  ex  lide ;  nam  teste  Apostoio  :  Sine  fide 
impossibile  est  piacere  Deo  (Hebr,  xi,  6).  Sed  una  est 
fides  sicut,  et  baptisma,  procui  dubio  nostra  quae 
per  dilectionem  operatur.  Haec  est  lex  nova :  Man- 
datum  novum  do  vobit^  ut  diligatis  invicem  sicut 
dilexi  vos  (Joan.  xiii,  3i).  Gharitas  quippe  non  est 
exlra  fidem.  Nam  si  charitatem  habet,  justus  est. 
Justus  autem  ex  fide  est.  Unde  iliud  :  Justus  ex  fide 
vivit  (Rom.  i,  17).  Lex  ergo  nostra  perfecta  est,  ex 
qua  omni  tempore  saius  est,  utique  perfecta  :  nam 
quod  vetus  lex  inchoavit ,  nova  pcrfccit. 

CAPUT  vn. 

Quomodo  Dominus  attrahebat  populum, 
(153)  Ibi  quoniam  parvi  magnificum  omne  recu- 
sareut,  infirma  infirmis  promissa  sunt;  ita  tamen 
ut  ex  beneficio  auctoris,  aliquas  vel  factu  faciles 
vitae  susciperent  emendationes,  nonnullis  viliis, 
quorum  prohibitioncm  facere  nondum  poterant,  re- 
manentibus.  Unde  amicos  diligere  mandatum  est; 
inlmicum  odisse  protiibitum  non  est ;  polerant 
fcDerari  alienis,  non  licebat  proximis  (Matth,  v,  45).. 
Laesis  talionem  exigere  permittiiur,  excedere  pari- 
tatem  non  conceditur.  Conjugem  quibusdam  de 
causis  dimitti  fas  erat,  imo  et  plures  simul  habere 
nefas  non  erat.  Dissidium  permittitur,  ne  homici- 
diumincuiratur;conjux  conjugem  diinittebat,  quod 
utique  malum,  at  permissum  erat,  ne  tenere  coactus 
jugularet  invisam,  quod  procul  dubio  longe  deterius 
loret.  Ac  per  hoc  non  licebat,  unus  multas  ducebat, 
ut  muItipUcata  generatio  populum  multiplicaret, 
quem  gentium  circumfusa  multitudo  ex  omni  parte 
contundcbat.  Unam  mulierem  multis  nubere  nefas 
C3t,  quoniam  sola  de  multis  concipere  non  valebat. 
{155)Magist.  ,111,  dist.  57. 


.  R.  E.  CARDINALIS  ::^ 

A  Sic  Doniinus  factu  facilia,  attamen  bona  maiuhcs, 
mala  quoque  at  nondum  roseoanda  dissimolaiH: 
populum  adhuc  tenerum  cultui  suo  attraheUi. 
nunc  terrore,  nunc  promissione  eorum,  qus  iiiter 
moUes  aut  commoda  pntantur  aut  incommoda. 
CAPUT  VIII. 

An  merito  damnari,  an  ex  miserieordia  dehnit 
salvari, 

(154)  Populum  ergo  qui  damnis  terriius,  locris 

captus  serviebat,  pauca   parvaque  bona  agei», 

multa  magna   malaque  committens,  utrumne  a 

roerito  damnari,  ?n  ex  misericordia  saWari  opor- 

tuit?  Sed  cumjudex  sit  justus,  unde  sceleratis  sj- 

lus  ?  quoniam  autem  haec  scelera  lex  non  probikt, 

faciuntque  nihilominus  quod  ipsa  jubet,  si  jatki 

"  est  justus,  quomodo  obedienti  negetiir  salus?  Nain 
si  prasdictavitia  habentibus  erant  periculosa,  noDBi 
male  decepit,  qui  quasi  nihil  nocilura  aut  suUi. 
cendo  aut  scribendo  concessit?  Si  ad  reatumfst 
solo  aut  timore,  102  ^u^  cupiditate  temporaiis. 
aut  commodi,  aut  incommodi  Deum  colere,  csr 
Yoluit  ab  impietate  damnis  absterrere,  ad  pietatn 
lucrisincitare? 

Et  quidem  religio  perfectiohis,  quse  utique  Chri- 
stianomm  est,  hujusmodi  sordes  non  recipiens,  apid 
quos  et  Ignorans  ignorabitur  (I  Cor.  xiv,  58),  aSo 
timore,  ejus  sciiicet,  Qui  potest  corpus  et  amnu 
mittere  in  gehennam  (Luc.  xii,  5),  inchoatur ;  ali» 
desiderio,  ut  scilicet  videatur  Deut  Deorum  in  Sim 

Q  (Psal.  Lxxxiu),  consummatur.  Finnis  et  inBmis 
alia  et  alia  proponenda  sunt,  nec  enim  eadem  pro* 
sunt ;  firmis  solidatur  salus,  aliis  autem  languoraBt 
lenitur  aut  curatur. 

Niyn  ergo  qui  sub  lege  erant  spiritualiter  Cfroti 
roandata  acceperunt  non  ad  restitutionem  salnlis, 
verum  ad  lenimentum  damnalionis«  ut  Non  ntkm 
filius  ancillm  cum  filio  liberte  (GaL  iv,  30) :  Tideiiot 
populiis  Synagogae  cum  populo  Ecclesiae :  nt  sit 
judex  et  justus  dum  perdat  sceleratos ;  et  piusdia 
poenam  temperet  cum  temperamento  deIiiH|aeiii' 
bus?  Sed  jam  totus  ille  populus  cum  perditiseside- 
putandus,  nisi  si  qui,  inter  multos  paucissimi,  Cbri- 
stiana  perfectione  eminebant.  Verum  adversari  n- 
detur,  quod  peculiaris  ille  populus  Dei  legemsibi 

D  latam,  necdiim  terminandam ,  secundum  institau 
sua  observans  jure  perierit,  cum  ventilata  H  (m- 
tibus  scriptis  fulta  sententia  contineat,  legem  tefl- 
pore  suo  obtemperanti  valuisse  ad  salutero.  \^ 
Apostolus :  Circumcisio  quidem  prodest ,  si  ^ 
observes  (Rom.  ii,  25).  Nam  si  circumcisi lege se^ 
vata  periissent,  malum  fortasse  minuisset,  ooo  ta- 
men  profuissel.  Dominiis  quoque  ad  apostok»  etii 
apostolis  ad  nos  ait :  Nisi  abundaveritjustitit  m^* 
plusquam  Scribarum  et  Pharitieorum  ^  nonii^^^ 
in  regnum  calorum  (Matth.  v,  20).  Ei^o  Ghrisli»- 
norum  major  esse  debet  justitia  quam  JudsoroB' 
quod  si  major  Chrislianorum,  aliquam  necesse  est 
esse  et  Judseorum ;  unde  quoniam  salutis  i^i^^ 
(iU)  Mag. ,  ubisupra. 


773 


SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO— LIB.  III. 


77f 


causa  cst,  si  servantes  legem  adeptt  sunt  justitiam,  A  Boc  facite  in  meam  commemoralionem  (Luc.  xxii.  id) 


adepturi  procul  dubio  sunt  et  salutem ;  alioquin  et 
patriarchas,  quorum  salus  dubia  non  est,  infernus 
«iseros  teneret,  qui  in  ipso  religionis  fastigio,  non 
nnaoi  sed  plures  conjuges,  non  succedenter,  sed 
simul  sine  poenitentia  habuisse  videntur  contra  sta- 
tulum  Greatoris :  Erunt  duo  in  carne  una  (Matth. 
XIX,  5) ,  conlra  legem  Christianse  perfectionis.  Uti- 
que  nihil  tale  viri,  \el  parvae  sanctitatis  admisis* 
sent,  si  inibi  periculum  animae  sestimarent:  saluti 
autem  intentos  damnnbilia  latuisse ,  imo  et  legcm 
fefellisse,  dum  facinora  aut  prcetermittit  aut  pcr- 
niiltit,  nefas  est  (155).  Quae  ergo  apud  nos  tanquam 
flagitia  gravissima  animadversione  feriuntur,  ut  sit 
Christiana  undique  versum  defaecata  religio,  apud 


(158).  Ergo,  dum  sanguis  tibi  infunditur  de  calice, 
memineris  pro  te  sanguinem  Christum  fudisse  ex 
latere;  dum  corpus  Christi  quasi  conterendum  ore 
sumis,  Chrislum  pro  te  tribulatum  reminiscere,  ve- 
rumautem  reminisceris,si  durasChristi  vias  imila- 
ris,  qnoniam  Christus  passus  est  pro  nobis,  relinquenfi 
nobis  exemplumj  ut  sequamur  vestigia  ejus  (II  Petr^ 
II.  21).  Quod  si  dum  sumis  Eucharistiam,  Doniinicre 
passionis  ita  memor  es,  ut  etiam  imiteris,  tunc  se- 
dens  ad  niensam  divitis,  vere  scis  quia  similia  opor- 
tet  te  pneparare. 

Sectans  ergo  duram  et  arciam  viam  quae  ducft  ad 
vitam,  quomodo  jugum  Chrisli  tibi  suavc  estet  onus 
leve,  si  scandala  qua^  supra  numerum  juxla  iter  po- 


antiquos  divina  maluit  dissimulare  censura,  dispen-  ^  sita  sunt,  intueris,  quse  per  hanc  vallem   lacryma- 


sans   ulrique  tempori,  pro  modo  quem  dabat  nt 
competebat  gratiae,  nondum  quoque  viue. 
CAPUT  IX. 
Cratia  Judcpo  minor  erat  quam  Chrisliano, 

Decebat  namque  ul  minor  gratia  minores  infor- 
xnaverit,  adventu  Chrisli  major  informatura  majo- 
res.  Qui  tamen,  ut  suas  declararet  vires,  antequam 
Teniret,  aliquot  pnemisit  dignitate  mcriti  insigncs, 
et  oli  hoc  baptizatis  bonis  prsef.rendos  quampiuri- 
mis.  Igitur  Dominus  noster  misericors  erat,  dum 
antiquis  onus  portabile  imponebat.  Justum  nihilo- 
ininus  se  exhibuit,  di..Aquae  non  prohibuerat  vitia, 
nec  punivit  (156).  lln.le  sceleribus  non  paucis  foe- 
datos,  nec  vita  comil^;  emendatos,  imo  nec  foedos 
nec  emendandos  (qui;ppe  permissione  excusatos) 
legem  nihilominus  pro  posse,  quoniam  nemo  plene, 
implentes,  sinus  Abrahaeex  misericordia  Dei  exce- 
pit,  imo  el  coelum  jam  habet.  Namque  onus  quod, 
tJt  Petrus  de  gente  sua  docuit,  Neque  nos^  neque 
paires  nostri  portare  potuimus  omnes  (Act.  xv,  10), 
docenie  Moyse  :  Matedictos  omnes  qui  non  fecerint 
omnia  qu(e  scripta  sunt  in  libro  legis  (Gal.  iii,  10; 
Deut.  xxYii,  2G):  quod  quia  nemo  potuit,  sub 
malcdicto  conclusit;  haccausa,  ut  lempore  grati» 
deserentes  la^tissime  gravissimam  legem  operum, 
confugerent  ad  onus  leve  Christianse  legis;  in  qua 
voluntas  sancta,  et  sine  opcre  beata  aeternitate  do- 
natur,  ut  per  Moysem  inchoati,  103  P^^  Christum 
niererentur  consummari. 

Sedi$ti  ad  mensam  divitis,  scito  quia  similia  opor- 
tet  t9 prceparare(Eccli.  xxxi.  12)  (157).  Dives  Chri- 
6tus,cujusest  terraet  plenitudo  ejus;  mensa  divilis, 
rerectio  corporis  el  sanguinis ;  sedere,  a  vitiis  ces- 
sare,  rectis  studiis  quiescere  :  haec  est  feriatio 
Christiani.  Divitis  ergo  ad  mensam  sedisti,dumcon- 
Tiva  dignus eucharistiam  percepisti.Eucharistioeau- 
tem  perceptio,  Dominicae  passionis  est  commemora- 
tto.  Unde  Dominus  eadem  in  mensa  discipulis  ait : 


rum  via  ducit  ad  \itam  arcta  cernilur,  quia  labo^ 
riosa  simul  esl  etpericulosa.  Idem  tamen  iler  quod 
propria  asperilate  vix  quidem  toleratur,  iulermina- 
bilis  quo  ducit  jucunditatis  consideratione,  jugum 
suave  est  et  onus  leve.  El  quoniam  quidcm  Spirilus 
promptus  estjCaro  autem  infirma  (Matth.  xxvi,  41) : 
qiiod  rationem  inire  .delectat,  carnem  valde  gravat^ 
Charitas  omnia  sustinens,  quantumlibet  onus  porta- 
bile  reddit;  sensualitas  suavia  quxrens,  quidquid 
est  diversum  fastidit ;  uiide  vir  magni  meriti  con- 
vincitur,qui  quod  injustum,  qnantum  in  seest,  odit, 
quod  justum  cst  requirit. 
Lex  quoque  vctus,  si  attcndis  universitatem  man« 

p  datorum,  importabilis  est.  Si  eorum  qualitatemcon» 
templiris,  qua  multa  conceduntur  inOrmis,  tollenda 
perficiendis,  jam  tolerabilis  est.  Itaque  Dominus 
noster  mandati  nuraerositate  teslamentum  vetus 
oneravit,  ut  novum  quaereretur ,  onus  multiplicita- 
tis  qualitate  praeceptionis  temperavit,  ut  velus  te- 
neretur,  dimittens  quod  ofTenditur  per  numerosita- 
tem,  reddens,quod  bene  agitur  per  temporationem. 
lUe  Miserationes  cnjns  super  omnia  opera  ejus 
(Psal,  CLiv,  9).  Quis  enim  calumnietur,  si  prudens 
Dcus,  quaedam  factu  facilia,  introducens  proposuit, 
quacdam  autem,  licet  pretiosa  aut  foeda,  sed  solum 
docenda  promotos  subticuit?  Qwx  autem  hac  ra- 
tione  non  fuerantmandanda  praeceptori,  utique  nec 
erunt  exigenda  judici,  An  ocu(us   tuus  nequam  esty 

D  quia  ipse  bonus  est?  (Matth,  xx,  15)  nonne  cui  tult 
miseretur  (Rom,  ix,  18). 

(i59)Fortasse  [Legatur]  tamen  quos  Deus  ex  illo 
populo  saluti  destinavit,  eos  quoque  ante  finem  vitas 
evangelica  institutione  consummavit.  Hoc  utiquo 
dici  potest,  sed  nonest  necesse.  Yerum  qualescun- 
que  fuerunt  hic  morantes,  hinc  recedentes,  illius  ad 
quam  tendebant  patriae  moribus  honorati  sunt.  Qnod 
utique  nunquam  obtinuissent,  nisi  prius  Decalogum 
servassent;  sen^ari  autemnon  poterat,  nisi  tria  ex 


(155)  Chrysost. ,   hom.  5C,  in  Genes.  50.  Am-     procul  dubio  novil  cuietiam  prostoccidi,el«. 
bros. ,  lib.  I.  De  Abrah. ,  c.  4. 

(156)  August.  ep.  163.  Hic  revera  vidit  quod  vi- 
dendum  erat;  alia  tunc  licuisse  justis.  Haec  enim 
prophctico  spiritu  auctoritatc  Dei    faciebant,   qui 


(157)  Aug.,  ser.  45,  Desanclis. 

(158)  Gregor.,  hom.  22.  in  Evang 

(159)  Hugo  Victcr.,Iib.i,  De  sacr.  partex,  c.6,clc. 


775  ROBERTi  PULLI  S. 

dilectione  Dei,  septem  autem  serrarenttir  ex  dile- 
ctioue  proximi,  legis  ergo  impletio,  Dei  et  proxim^ 
dilectio  :  unde  qni  charitatem  habuerunt,  ii  solum 
legem  implcntes  sinum  Abrahse  meruerunt. 
CAPUT  X. 
Qui  perierunt,  qui  boni^  qui  perfecti. 

Erant  enirn  in  illo  populo  quamplurimi,  dum 
Deuni  colerent,  terrena  attendentes,  haud  amantes 
justitiam,  solum  timenles  pocnam  :  ii  quidam  omnes, 
quoniam  charilatem  amplexi  non  sunt,  merito  pe- 
rierunt.  Inter  quos  quasi  dumos,  rari  boni  \elut 
rosae  redolebant ;  quibus  primum  quserentibus  re- 
gnura  Dei,  quem  magis  amabant,  licebat  quaerere  et 
amare  quaesunt  mundi.  Nonncergo  Deo  serviebant 
et  mammonse?  (Maith.yi,  24)  potius  Deo  servie- 
bant  propicr  lO^ip^^iin,  Deo  serviebant  et  propter 
mundum.  Boni  utique,  sed  nondum  perrecti.  In 
quantum  Deo  serviebant  propter  ipsum  boni  erant, 
quia  Deum  diligebant;  in  quanlum  Deo  serviebant 
propter  mundum,  nondum  perfecti  erant,  quia  va- 
nitatem  amabanl.  Perfecti  inler  eos  erant  qui  tem- 
poraliter  relices  esse  non  curabant,  ut  is  qui  dixit 
Deo  :  Da  nobis  auxHium  de  tribulatione,  quia  vana 
$alu$  hominii  (Psal,  lix,  13). 

Minus  ergo  perfecti  Deum  diligebant  et  mundum. 
Verum  si  plus  mundum,  aut  aequaliter  amaresit 
«trumque,  Deo  servirent  et  mammonae;  nunc  au- 
tem  quoniam  si  in  arctum  ventum  sit,  ut  scilicet  in 
alterutro  offendendum  sit,  id  plane  respuunt  quod 
duxerant  amoenum,  antequam  vel  in  mininio  oflen- 
dant  Deum,  Deo  absque  ambiguitale  serviunt,  non 
mammonse  :  haec  est  Charitai  qua;  operit  muliitudi^ 
nem  peccatorum  (I  Petr,  iv,  8)  in  minus  perfectis. 
Aliam  in  aliis  utriusque  Testamenti.  Nam  quam- 
plurima  a  nobis  vitia  exiguntur,  quae  antiquis  non 
impulabantur,  sicut  charitatem  necesse  est  esse 
aliaminnobis  quam  in  illis;  illis  amplectenlibus 
Deum,  et  vitia  quaedam  (160),  ut  dixi,  amplecti  lice- 
bat,  quae  jam  tunc  perfecti  aspernari  malebant.  Qui 
diligit  iniquitatem  odit  animam  suam  (Psat,  x,  6).lili 
diiigenles  amicum,  oderant  absque  periculo  adver- 
sarium,  quem  quoque  sibi  amandum,et  tunc  pulabat 
vir  plene  bonus.  Nos  aulem  jubemur  non  modo 
amare,  verumet  benefacere  inimicis  (Af a(i/i.  v,  44). 
Unde  patet,  licet  Chrisliani  praefulgeant  religionc, 
obsequentes  tamen  legi  bonos  fuisse.  Nam  lex  legem 
insinuat,  quam  Evangclium  declarat ;  lex  mores  in- 
struit,  quos  tempus  illud  requirit,  et  lex  nostra 
consummat.  Legem  ergo  circumcisionisservantes, 
necesse  est  fuisse  bonos,  ut  pote  fide  insiructos;  mori- 
bus  nitidos,  illos  praesertim,  qui  se  Christo  confor- 
mabant,  quem  propbeticospiritupraenoscebant. 

Cur  ergo  lex  vetus,  lex  appellata  est  servilutis  et 
monis,  nova  autem  liberlatiset  gralias,  secnndum 
illud  :  Si  Filius  vos  liberaverit,  tuno  vere  tiberi  erilis 
{Joan.  VIII,  56).  Cum  in  utraque  abundent  servi,  tan- 
dem  proscribendi,  rari  sint  liberi  patris  bacreditate 
donandi.  Nam  sicut  verba  veteris,  ita  et  novae  legis, 

(160)  Scilicet  (\wb  Jam  apud  nos  talia  siirt. 


.  R.  E.   CARDINALIS  775 

A  frustra  instrepunt  auribus  nisl  operelar  intiugratta 
Dei.  Littera  enim  occidit,  spiritus  vivificat  (JJCor.  m, 
6).  Sed  Dominus  per  Moysen  veteri  populo  Teteran 
iniposuit  legem,  in  qua  initia  quidem  edocoit  boi» 
vito!,  sed  implendi  auxilium  non  tulit.  Quibus  ergo? 
omnibus  fere.Nam  licet  gratia  reconciUaiioms,omDi- 
bus  ex  circumcisione  fuerit  impensa,  foedus  tamen 
initum  aetate  rationispleriquediruperunt,quibutin^ 
rito  Dominus  auxilium  in  lege  non  tulit,nisi  ^iquos.oi 
fit,  ex  errore  revocavit.  His  omnibus  lex  erat  seni- 
tutis  et  mortis.  Lex  servitutis,  quia  ex  ejus  accipie. 
bant,  et  minis  timorem  ut  qualitercunque  serTircDt, 
et  promissis  cupiditatem  ut  id  obnoxiusagerent,sed 
per  minas.  Deus  timorem  dedit,  ut  caverent  mala 
commoda  autem  multa  obedienlibus  promisit,  utqnx 

^  sibi  chara  erant  bona  mundiaccipientes,  amarentiar- 

gitorem,  eiqueex  amore  servirent.  Et  cumboniDi- 

nantem    timerent,  promitlentem    amarent,  inalos 

solum  timentes,  cbaritate  spreta  cupiditas  commodi 

invasit.  Ergopavore  terriii,  cupiditate  raptieisese, 

cupiditate  ex  Deo,  timore  ex  lege,  legem  senitote 

tolerabant,  iegem  mortis,  quoniam  qui  secundum 

legemaguntneccharitate  id  faciunl,  pereunt  rectis- 

sime,  nee  placere  quaerentes  Domiuo,  nec  prodesse 

conservo. 

CAPI3T  XI. 

Quis  timor  a  Deo^  et  cur  Vetus  Testamenlum  urn- 
tutis^  Novum  sit  gratiw. 

(i61)Timor  ex  Deodictusest  prodiisse.  Sedqiiis 
timor?  utique  non  ille  quem  Dominus  prohibet, 
^  dicens :  Nolite  timere^  eos  qui  corpus  occidunt  (Maitk. 
X,  28  ).  Num  ergo  ille  quem  subdit,  dicens  :  IHn 
autem  timete  qui  corpus  et  animani  potest  mittere  in^ 
hennam  (ibid).  Qui  procul  dubio  donum  ^Spiri- 
tus  est ;  unde  illud  :  Initium  sapientiiB  timor  Domm 
(PsaL  cx,  10).  105  £t  illud  :  Replebit  e*m  ifnritM 
timoris  Domini  (Isa.  xi,  5).  Timetur  quoque  Deos, 
quoniam  et  in  hoc  saeculo  molestias  potest  irrogare. 
Num  et  hic  timor  a  Deo  ?  sed  si  Deus  facit  se  ti- 
meri  propter  futuram  afilictionem,  cur  non  pariter 
propter  praesentem  ?  Non  enim  ideo  indecens  est  li- 
mere  Deum,  propler  hujus  sacculi  mala,  quoniaffl 
dedecus  est  timere  hominem  propter  mundi  damna. 
Sicut  nec  quia  nefas  est  timere  diabolum,  ne  in  in- 
D  fernum  trahat,  minus  bonum  ob  hoc  est  timere 
Deum  ne  in  gehennam  mittat.  Qui  Satanam  timet, 
aut  malum  hominem  propler  adversa  qua;  prgemitli 
possunt,  mortiferam  quaerit  pacem  cum  quo  dissen- 
sio  aptanda  erat.  Timor  ergo  per  se  foedus,  pacea 
parpt  foediorem.  Est  tamen  quidam  tiroor  natnrx, 
quod  horremus  ex  necessitate  tortorem,  noo  qnides 
accusandus,  sed  dolendus. 

Lex  ergo  vetus  servitutis  est  et  mortis;  nostra 
autem  liberiatls  et  gratiae ;  sub  lege  enim  ciicom' 
cisionis)  tametsi  gratia  conferatur,  looge  tanKA 
major  baptizatis,  quibus  prxslo  est  caduca  parri- 
pendere,  manentia  praeferre  cum  iilis  opus  sit,  at 
quoquo  saltem  modo  Deum  colant,  praeter  gntiaa 

(l6l)Mag.  ni,37et40. 


777  SENTEISTIARUM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  10.  77« 

drcumcisionis  lerreri  daiuno  reruro ,  ne  ad  prohi-  A  roonitam  in  id  Tigere,  ut  a  malo  saltem  cessaret,  ro 


bita  devient,  attrahi  iargitione  temporalium ,  ut  Do- 
mini  jussa  vel  sic  ament.  Nos  ergo  libcri  gratis  ser  - 
vientes ;  illi  servi  pretio  conducti.  Quod  si  nec  sic 
amant,  sub  lege  mortis  degunt.  Nos  autem  innostra 
vivere  possumus  sanctissime.  In  ea  enim  datur  gra- 
lia,  unde  Tivatur  libere.  Nam  quamvis  timor  Dei 
cullum  praeveniat,  at  charitas  consummat.  Unde 
Apostolus  inCer  utriusque  testamenti  homines  difle- 
rentiam  ponens,  quales  nos  esse  oporteat  declaravit 
dicens  :  Ngn  aceepi$tii  iffiritum  iervitutis  ileTum  m 
timorey  ied  spiritum  adoptionii  filiorum  (Rom,  tiii, 
15).  Quod  vetustatis  est,  negat ,  quod  novi  hominis 
est,  postea  aflirmat.  Tunc  enim  spiritus  timore  tur* 
bavit,  ut  vel  sic  cogeret  servituti.  Nunc  autem  cha- 


dicam  bona  gereret.  Yenit  ergo,  ul  oracula  iniplens 
prophetarum,  vota  quoque  expleret  exspectantium. 
Hic  est  Propheta  de  quo  Moyses  populo  suo  ait : 
Suscitabit  vobis  Deus  Proplietam  de  {ratribui  vestrii , 
tanquamme;  ipium  audietii  (Deut.  xviii,  i^).  Yenit 
itaque  in  came,  non  quia  non  aliter  suos  salvare 
poterat,  sed  quia  decentius  salvabat.  Sic  enim  sua 
nobis  (qua  praecipue  egemus)  praecipue  misericordia 
declaralur,  nos  quoque  admiranda ,  imo  stupenda^ 
Auctoris  pietate  inspecta,  auctori  nostro  humili  imo 
insolubili,  devotione  astringimur. 

Yenit  autem  ut  legem  dniret ;  sicut  ipse  in  pro* 
pheta  ad  Patrem  loquens  testatur  :  Holocaustum  et 
pro  peccato  non  poilulaiti ;  tunc  dixi :  Ecce  venio  (Pial. 


ritate  donat,  qua  instructi  tanquam  filii  obediant  ^  ixxix,  7) ;  quasi  diceret  :  Cum  tibi  placuit  ut  legis 


patri.  Illi  populo  quoniam  ante  Ghristum  non  erant 
consummandi,  timore  dato  religionem  inchoavif^ 
apud  nos,  quoniam  Ghristumijam  suscepimus,  in- 
cboatam  consummavit :  quippe  tenipus  illud  insti- 
tutum  erat  timori,  nostrum  autem  charitati. 

Fuere  tamen  tunc  temporis  plerique  boni,  et  ioter 
p!erosque  nonnulli  perfecti :  qui  omnes  plus  miius- 
ve,  prout  meritum  erat  vitae,  ex  jure  nostri  temporis 
lideni,  spem,  charitatem  bauserunt,  ex  jure  circura- 
cisionis  legalia  decreta  toleraverunt.  Isti  sub  lege 
militabant  gratiae ,  sicut  econtrario  quamplures  tem- 
pore  graliai  degentes  ad  tempus  vetustatis  potius 
pertinere  cernuntur,  dum  intentione  caducorum  Deo 


sacrificia  cessarent,  cum  quibus  et  sacerdotiumy 
cujus  in  eis  erat  ofGcium,  et  legem  quae  inter  utrum- 
qiie  posita  sacerdotes  instruebat ,  sacrificia  traeta- 
bat,  cessare  oportuit ;  tunc  veni  in  mundum,  ut  fa- 
cerem  voluntatem  tuam,  unum  pro  multis,  novum 
pro  veteribus,  rem  pro  figuris,  sacrificium  scilicet 
roei  corporis  indncens,  dignumque  tanlo  sacerdo- 
tium  sacrificio,  legcmque  sacerdotum,  jura  sacri- 
ficii  perdocentem. 

Gum  ergo  Ghristus  vcnit ,  lex  terminanda  fuit ; 
non  mox  quidem  tota,  quoniam  et  ipse  circumcisus 
est  ex  lege,  juxta  Aposlolum  :  Factui  iub  lege  (Gat, 
IV,  i),  sed  paulatim  desitura.  Quoniam  bona  erat. 


deserviunt :  faciunt  quidem  quod  debent,  quia  Do-  q  merito  bonam  suscepit  ut  authenticam  defenderet 

quoniam  non  suificiebat  merito,  minus  validam  ter> 
minavit,  ut  perfeaam  subrogaret.  Figuralia  ergo 
legis  quasi  quibusdam  gradibus  recusavit;  dum- 
modo  contra  jus  Sabbati  (IGl*)  sabbatis  eperatumt 
modo  contra  rigorem  legis  lapidandam  liberasse 
adulteram  legimus  {Joan.  vui,  6);  csBteraque  in 
bunc  modum ;  donec  omnino  legalibus  metam  fixtt 
institutis ,  circa  finem  inquiens  :  Non  bibam  amodo 
de  hoc  genimine  vitii,  donec  illud  bibam  novum  in  r#- 
gno  Patrii  mei  (Matth.  xwi,  29).  Yitis  est  populiis 
Israel,  secundum  illud  :  Vinea  Domini  Sabaoth  do- 
mui  liraet  eit  (hai.  v,  7).  Genimen  vitis,  religio 
illius  gentis;  bibere  de  genimine,  delectari  de  reli- 
gione;  genimen  innovatum,  obsequium  emendatum. 


iniflo  serviunt,  sed  non  quomodo  debent,  quia  non 
prv>pter  ipsum,  ac  per  hoc  mali,  licet  collatione  pes- 
ftiinomm  boni,  pessimi  enim  sunt,  quianec  sic  Deum 
coluflt. 

GAPUT  XU. 
Juitoi  infemui  iub  lege  recepit. 
Sed  cultores  Dei  sub  lege  quoque  ad  inferos 
(unde  et  Dominus  descendit  ad  inferos)  descende- 
runt :  non  utique  torquendi,  nisi  si  quid  restabat 
adhuc  exurendum,  sed  visioneDei,  unde  solum  con- 
stemarentur,  carituri.  Nihil  enim  aut  parum  de  loci 
qualitate  fuerat  curandum,  si  et  inde  contigisset  vi- 
dere  Deum,  et  minori  sine  dubio  aestu  Salvatoris 
adventum  exspectassent.-Susceperunt  enim  ibi  me- 


lius  aliquid,  quam  apud  nos  degentes ;  non  quidem  [)  Sensus  ergo  talis  est,  non  amplius  sicut  hactenus 


de  natura  loci  (quo  noster  licet  in  se  malus,  tanto 
est  tolerabilior,  quanto  situ  superior),  imo  de  qua- 
litate  meriti,  nam  quoniam  bene  hic  promerueruut, 
nibil  mali  ibi  perpessi  sunt,  yacui  apeccato,  certi 
de  praemio.  Et  quoniam  carae  exuti  carais  quoque 
obligationum  liberi. 

106  CAPUT  xm. 

Quando  et  cur  legii  Chriitui  venit  finii, 
Qooniam  vero  haec  interim  solatia  fides  Ghristi 
administrabat ,   tandem  administratura  beatitudi- 
nem,  et  quoniam  eadem  eamdem  mundo  erat  justi- 
ficato  coUatura;  venitGhristus  cum  jam  deexperto 
conslaret  nec  naturam  sibi  relictam,  nec  prseceptis 
(lCr)  Gratian.,  xxv,  qu.  1,  post  cap.  il6. 
Patrol.  CLXXXVl. 


quidquam  hujusmodi  mihi  placuit  culturae  :  placet 
autem  novum  quod  vetus  illa  designabat  obsequium. 
Prima  adeo  ad  tempus  data,  honeste  et  cum  mora 
sepulta  est.  Non  sicut  idololatria  irreverenter  et 
quantocius  abjecta ;  cessant  enim  ofiicia,  sed  non 
doctrina,  ut  quae  populus  ille  figuraliter  est  exsecu- 
tus,  nos  spiritualiter  adimplere  studeamus. 

GAPUT  XIV. 

Ctraque  lex  iocramenta  habet  cum  promiaii,  et 

prascepta. 

Lej[  quippe  vetus  iroo  et  nova  tria  complectitur, 
sacramenta  cum  promissis,  et  praecepla.  Sacra- 
menla  futuri  prxsaga,  ut  diversa  in  lege  sacrificia> 


25 


77»  ROBERTl  PULLI  S.  R.  E.  CARDINAUS  780 

ut  circumcisionem,  ut  contra  exteros  bella.  Illo  A  tu<e  potabis  eos  {Ptal,  xxxv,  9).  Quippe  ad  Ikttra 


jugi  conflictu  nostra  designalur  sine  intermissione 
lucta  contra  spiritualia  nequitise  et  vitia  :  qui  modo 
victores  sumus ,  dum  yirtutibus  armati  fautore  Deo 
conlra  oppugnantes  terram  repromissionis ,  regio- 
uem  scilicet  vivorum,  veri  Judaei  nobis  defendimus : 
modo  autem  yicti  cum  irato  propter  Titia  Deo,  aut 
tentationi  «succumbimus,  aut  quasi  a  gentibus  in 
exsilium,  a  daemonibus  captivamur  in  infemum. 
Gircumcisio  \fyj}^n\i2d  qua  corruptae  propagatio  ge- 
nerationis  procedit,  octavo  die  celebrata,  in  octava 
communis  resurrectionis  circumcidendam  praenun- 
tiat  omnem  primae  nativitatis  contagionem.  In  sacri- 
ficiis  modo  passio  nostri  Redemptoris  designatur, 
ut  in  agno,  ut  in  holocausto;  modo  diversorum 


Propheta  sermonem  dirigit.  Plerumque  minantur 
geheunam;  ut  :  Sicut  oves  in  infemo  posili  sunt; 
mors  depascet  eos  (Psal.  xlviii,  15).  Christianis  aa- 
tem  non  bona  sed  mala  promittuntur  modo  cum 
bonis  futuris,  dicente  Domino  :  Si  quis  nUt  venirt 
post  me,  abneget  semetipsum  et  toltat  crucem  $uau 
{Matth.  XVI,  24),  ecce  mala  hujus  saeculi :  Ibi  sam 
ego,  illic  et  minisUr  meus  erit  {Joan.  xii ,  26) ;  ecce 
bona  futuri.  Dura  quippe  irrogantur  perfectis ,  ne 
capti  caducis,  minus  aetema  appetant.  Incommodo- 
rnm  ergo  minas  praesentium  parvipendunt.  Unde  ti- 
more  gehennae,  sed  magis  offensae  quatiuutur. 

Sed  praecepta  Moysi  recipimus.  Veram  quoniain 
lex  neminem  duxit  ad   perfectum ,  supplementa 


consumptio  vitiorum,  ut  in  tauro  arrogantiae,  in  ®  Christi  more  debito  venerantes  amplexamur:  ipse 


hirco  petulantiae. 

Scio  tamen  figuras,  ut  dictiones,  alias  et  alias  ha- 
bere  interpretationes.  Sic  quoque  immunditia  cibi 
prohibetur,  ut  delectatio  peccati  fugiatur.  Sacra- 
meola  igitor  legis  futura  promittebant.  Sed  jam 
cessent  promissiones  quoniam  promissionum  suc- 
cessit  res.  Mentitur  qui  adhuc  promitlit ,  quoniam 
promissum  jam  implevit.  Non  judaizemus  cibos  a 
cibis  distinguentes  ,  quoniam  in  lege  Chrlsti ,  teste 
Apostolo  ,  Omnia  munda  mundis  (Tit.  i,  15).  Potius 
ut  Christiani  per  abstinentiam  castigare  corpus  no- 
strum  et  in  servitutem  redigere  debemus. 

Circumcisio  quoque  camalis  recedat,  quoniam 


enim  ,  Non  venit  solvere  legem,  sed  adimplere  (Umth^ 
V,  17).  Christus  ergo  finis  legis  et  propheUnim,  ik 
fine  suo  legem  quoque  finivit,  eo  pacto  ut  figuralia 
in  opere  cessarent,  in  doctrina  permaneant :  Qmt- 
cunque  enim  scripta  sunt^  ad  nostram  doctrinam  scri- 
ptasunt  {Rom.  xv,  i).  Promissa  quoque  nunc  n- 
spuuntur  legalia,  quoniam  prseferautur  coelestia.  Ve- 
rum  mandala  servantur  moralia,  nisi  qufid  quaedam 
permissa  teneris  excipiuntur  Christianis  ;  quaedam 
tacenda  parvulis,  proponuntur  adullis. 

Sed  si  lex  et  prophetas  usque  ad  Joannem  (Mattk. 
XI,  13),  quomodostetitusqueadDomini  passioDeo? 
quippe  non  ante,  sed  a  Joanne  lex  plane  labefieri 


vera  circumcisio  interioris  hominis ,  ex  bona  parte  q  coepit,  qui  contra  paternam  traditionem  puLlice  no- 

vum  induxit  inoreni  baplizandi  in  poenitentiam.  P^ 
schalis  quoque  agni  sacrificium ,  quod  inler  legalii 
obtinebat  primatum ,  106  jamjam  tenninanduD, 
neque  unquam  sustulisse  peccatum  insinnans ,  viso 
Domiuo  Jesu,  ait  :  Ecce  Agnus  Dei ,  ecce  qui  tei&t 
peccata  mundi  (Joan.  i,  29) ;  quasi  diceret :  Veterea 
agnum  cum  reliquis  hostiis  fugite,  quoniam  qui 
solus  sequendus  est,  ecce  Agnus  Dei.  Yictima  velos 
peccati  mundum  expiare  nequivit,  quoniam,  ecct  »• 
lus  qui  tollit  peccata  mundi.  Nec  impetu  levitatis  koc 
creditum  eminuit ,  vox  enim  Patris  audiu  est :  Hic 
est  FHius  meus  dilectus,  in  quo  mihi  bene  C4fmptmad; 
ipsum  audite  (Matth.  xvii,  5). 
Ut  ergo  veri  perpendant  Judaei,  quis  iUe  sil  pnh 


per  morteia  Christi  jam  ccepta,  in  ipso  quoque  con- 
summata,  ac  per  hoc  et  in  nobis  certissime  speratur 
consummanda.  Quantum  autem  significantia  displi- 
ceant  post  significata ,  in  uno  declarat  Apostolus, 
dum  dicit :  Si  circumcidamini ,  Christus  vobis  nihii 
proderit  (Galat.  v,  2).  In  Psalmista  quoque  Dominus 
oinnia  par  partem  respuens  sacrificia  ait :  Non  acci- 
piam  de  domo  tua  vitutos^  neque  de  gregibus  tuis  hir^ 
cos  (PsaL  xLix,  9). 

Et  quidem  bellare  cum  Judaeis  si  ratio  postulat, 
possumus ;  judaizare  autem  nulla  ratione  nisi  cum 
periculo  possumus.  Non  enim  Apostolus  judaizavit, 
cum  seditione  compulsus ,  discipulum  circumcidit. 
Nam  nullam  facto  impendens  reverentiam,  ita  prae- 


putium  quasi  digitum  propter  pacem  amputavit.  In  D  pheta,  quem  de  fratribus  natum,  mandat  Mo\ys 


tanlum  .autem  judaismum  vitemus ,  ut  et  sabbatis- 
nium  caveamus ;  quoniam  quam  figurat  quietem,  a 
vitiis  aut  animae  post  mortem  praeferimus. 

Legalia  ergo  sistuntur  sacramenta ,  quorum  loco 
succedunt  aut  alia  quasi  majoris  meriti  sacramenta, 
ut  pro  circumclsione  baptisma ;  aut  significata ,  ut 
pro  animalium  sacrificiis,  aacrificium  Justitiae  et 
iaudis. 

Lex  habet  promissa,  ut  dixi ,  bonoraift  quae  non 
«unt,  minas  quoque  malorum  praesentium.  Prophetae 
.quoque,  sed  ad  noi  maxime  spectantes,  plerumque 
coelestia  promiltunt ;  ut  Babitabunt  recti  cum  ruttu 
4uo  (Psat.  cxxxix,  U).  Et  iiem  iTorrentevoluptatis 

(162)  Maglst.  III,  Sent.  ab  initio.  Aiig.,  Enchir.,  c. 


audiendum  ;  vox  pateraa  modo  audita  intouuit,  duo 
enim  ipsumaudite,  audilur.  Idem  est  ac  si :  Hicett 
quem  Moyses  prtpdicavit  audiendum^  audiretur.  Vndif 
uterque  ipsum  audire  praecepit.  Lex  ergo  usque  ^ 
Joannem,  nihilominus  tamen  el  usque  ad  Doiniiii- 
cam  passionem.  Unde  et  post  Joannem  cum  dtsci- 
pulis  Dominus,  imminente  cruce,  pascba  vetas  naa- 
ducavit :  in  qua  coena  idem  pascha  cum  adjuscti» 
terminavit  caeremoniis,  substituens  novum  corpom 
et  sanguinis  sui  usum. 

CAPUT  XV. 

De  Filii  conceptione  et  incammtiome. 

(iG2)  Ergo  agni  immolalio  veleris  cessavitt  wi 

41. 


781 


SSNTENTIARUM  LIBRl  OCTO.  -  LIB.  10. 


78i 


coepit :  qeem  intacta  viro  concepit  de  Spiritii  san-  A  est.  Et  quoniam  ubique  est  Trinitas  Deus,  in  utero 


cto.  Iiitacta  viro,  ne  ex  libidine  conceptus  ne- 
cessario  nasceretur  corruptus,  qui  a  corruptione 
reliquos  liberaturus  veniebat.  Quod  si  Deus  potens 
est,  ut  vere  est,  ab  omni  xstu  fcedilatis  maris  et  fe- 
minje  commistionem  nunc  quoque  expurgare,  more 
quidem  inusitato  nobis:  verum  parentibus  primis 
ante  reatum  debito.  Non  tamen  oportet  in  Deitate 
Patre  Deo  venerandum ,  in  humanitate  quoque  ho- 
mineni  patrem  sortitum,  eumdem  duos  haberepatrcs; 
verum  anum  patrem,  alteram  malrem;  matrem  ex 
natura  hominis,  sed  absque  oQicio  palris ;  patrem 
in  naturaDeitatis,  sed  sine  cooperatione  matris ,  ut 
sit  ipse  idem  homo  ex  matre  sine  patre :  Deus  ex 
Patre  sinematre,  filius  mirabiliter  matris,  mirabilius 


qutique  Yirginis  erat,  imo  et  in  carne  quae  ibidem 
homo  fiebat.  Solum  tamen  Verbum  caro  factum  est 
(Joan.  I ,  ii).  Pater  et  Spiritus  sicut  ubique,  ila  ct 
in  illa  came.  Filius  et  aliter  in  carne  quam  ubique; 
ubique  est ,  sed  nusquam  unilus.  In  came  est ,  et 
personaliter  unitus. 

Yerum  hoc  uniri  sive  incamari ,  seu  carnem  su  • 
mere,  quid  est  nisi  opus  Dei?  quomodo  autem  id 
fieret,  nisi  Deus  faceret?  Quod  si  Dei  est,  atque 
ideo  tolius  Trinitatis ,  quare  soli  Filio  datur  incar* 
natio?  Sed  tola  Trinitas  instituit ,  solus  Filius  car- 
nem  accepit.  Aliud  est  facere,  aliud  est  in  facto  esse* 
est  enim  Deus  in  factura ,  quam  non  modo  facit , 
quia  jam  fecit ,  quorum  utmmque  ita  est  singulo** 


Patris.  Ergo  geneTaiionem  ejus  quU  enaTrabit?  (Isai.  ^  rum,  ut  si  pariter  trium.  Est  tamen  Filius  tali  modo 


Liu,  8.)  Pater  castus  gignit,  mater  virgo  parit ,  im- 
pletur  Isaiae  vaticinium  :  Ecce  virgo  concipiet  et  pa- 
riet  filium  (/sat.  vii,  14).  Quid  est  concipere,  nisi 
semen  de  viro  susceptum  retinere?  Non  sic  ergo, 
sed  aliter  virgo  concepit,  utique  non  de  viro,  sed  de 
Spiritu  sancto. 

(162*)  Quomodo  tamen  de  eo?  Sicut  ex  coitu  viri 
«irinque  semen  elicilur,  sed  turpiter,  quia  ardenter 
(163) ;  ita  per  Spiritum  sanctum  ex  Maria  virgine 
portio  illa,  qnse  in  hominem  formanda  erat ,  perso- 
naliter  separata  est;  procul  dubio  venerabiliter, 
quia  absque  libidine.  Parum  dico ,  quia  et  absque 
originali  omni  labe.  Nimirum  ita  illum  decebat,  qui 
hoc  gerebat.  Is  enim  homo  de  Spiritu  sancto  conci-  q 
piebatur,  non  ut  de  patre ,  vemm  ut  de  conceptio- 
nem  procurante.  Quippe  Spiritus  sanctus  non  homi- 
nem  illum  genuit ,  sed  genituram  ejus ,  imo  totam 
hiunanitatis  seriem  procuravit ;  non  tamen  solus,sed 
Pater  et  Filius.  Opera  quippe  Trinitatis  indivisa , 
divisim  solent  tractari  propter  personarum  distin- 
Gtionem.  Unde  dicitur :  Verbo  Domini  c<bU  firmati 
suni,  et  Spiritu  aris  ejus  omnis  virtus  eorum  (Psal. 
XXXII,  6),  quasi  cceli  singulariter  sint  opera  Verbi, 
-virtus  autem  eorum  Spiritus  sancti.  £t  plura  in 
hunc  modum,  ut  per  opera  quse  diversorum  diversa 
non  sunt,  tamen,  dum  diversis  diversa  assignantur» 
perpewdamus  in  personisdiversos,  quos  alibidoce- 
mur  in  substantia  unitos.  Unde  ter  dicto  Sanctus, 


alicubi ,  ut  nec  Pater  nec  Spiritus  eo  modo  sit  ibi. 
Est  enim  in  humanitate  assumpta ,  funitate  per- 
sonae  Fiiius ,  quo  modo  nec  Pater  est  ibi,  nec  Spi- 
ritus. 

Opus  ergo  et  mansio  totius  Trinitatis  humanitas ; 
sed  in  humanitate  solius  Filii  personse  unitas :  hxc 
unitas  est  susceplio  humanitatis,  mysterium  incar- 
nationis,  Ter^um  carnem  factum  esse:  et  si  quo  alio 
modo  benignitas  et  humanilas  Salvatoris  noslri  de- 
signatur.  Quod  totum  nihil  aliud  est ,  quam  Deum 
esse  in  homine  unitate  personae.  Sed  a  Patre  ct  a 
Spiritu  alienaudum  est  istud  unum ,  ergo  et  illud 
totnm :  Filius  ergo  uniiur  solus. 
CAPUT  XVI. 

De  natMrarum  unione  ,  et  conceptu  Christi,  et 
descensione, 

(165)  Quando  tamen  uuitur?  Num  in  ipsa  con- 
ceptione ,  id  est  dum  originalis  portio  separalur  a 
massa ,  an  hominis  efligie  completa  ?  Quod  si  ho- 
mini  formato  Deitatem  cum  anima  contendimus 
unitam,  utique  ratio  non  obstabit,  nisi  quia  super 
illud  capitulum ,  quo  veneranda  Virgo  coeiesti  re- 
spondit  nuntio :  Ecce  ancilla  Domini ,  /ial  mihi  se* 
cundumverbum  tuum  (Luc,  i,  38).  Plerique dicunt, 
(166)  non  quidem  absurde ,  simul  cum  hac  conces- 
sione  Filium  Dei  advenisse,  Si  ergo  cum  conceptu , 
qui  vere  exstitit  quando  Gabrieli  Virgo  asscnsit, 
FiliusDei  accessit,  seque  concepto  conjunxit;  for- 


9anctus^  sanetus  propter  Trinitatem ;  semel  subjun-  D  ^asse  miraberis  unam  substitisse  personam ,  ex  Fi- 


£ituT  DominusDeus  Sabaoth^  propterunitatem.  Ple- 
raque  Spiritui  sancto  ascribuntur,  maxime  qu»  no- 
bis  salubria  Trinitas  sanaa  ex  amore  largitur. 
Amor  medius  diversos  inter  se  connectit,  et  Spiritus 
Patris  communiter  et  Filii  ex  utroque  procedit.  Me« 
rito  igitur  quae  ex  amore  proveniunt  Spiritui  sancto, 
quia  amori  comparatur ,  «pecialiter  conveniunt. 

109  (164)  Quocirca  quoniam  opera  Trinitatis 
eadem  esse  necesse  est ,  incamationem  Filii  tota  Tri- 
nitas  operata  est ;  incamatus  tamen  nonnisi  Filius 

aer)  Mag.,  m,  d.  4. 

(163)  V.  Aog.  Enchtrid.  3S-41.  Et  xiii,  De  Trinit. 
c.  18. 

(164)  Concil.  Tolct.  viii  et  xi. 


lii  majestate  et  humanitatis  semine :  sed  niirari  de- 
siste,  recogitans  post  separationem  corporis  ad  in- 
vicem  et  animae ,  haud  secus  ac  prius  divinitatem 
unitam  utrique.  Vita  ergo  corpus  cum  anima ,  non 
autem  cum  Deu  conjunxit;  quoniam  mors  corpus 
ab  anima ,  non  autem  a  Deo  disjunxit.  Sicut  enim 
post  mortem ,  ita  ante  vitam ,  vivus  cum  non  vivo ; 
Deus  cum  corpore  jungi  facilius  creditur.  Unde  ple- 
rique  fideles  pleraque  per  loca  ad  generale  fragili- 
tatis  nostrae  subsidium ,  orationem  ita  incboant : 

il65)  Magist.,  iii ,  dist.  2. 

(166)  Aug.,  ser.  18.  De  sanctis  Greg.,  xviii,  Mo* 
ral,  c.  27.  Damasc,  ni  De  fide,  cap.  2.  Consuio 
notas  prohoc  et  seqq.  cap.  iv. 


785  ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS  m 

Saneta  Dei  Genitrix^"  qum  digne  meruisti  concipere ,  A  est,  ei  quo  incarnatum  est ;  hablUTit  in  nobiSi  posw 
Quem  totuiorbis  nequivit  comprehenderef  etc.  Ergo      quani  bomo  factum  est. 


Dei  Genitrix  illum  concepit  Quem  totus  orbis  non 
con)prehendit,  attingentem  a  fine  usquead  finem, 
majestate  cujus  repletur  omnis  terra.  Unde  patet 
quoniam  Dei  Genitrix  Deum  concepit:  nam  quo- 
modo  Dei  Genitrix  esset,  nisi  Deum  concepisset? 
Quid  est  hominem  concipere ,  nisi  seminarium  bu- 
manitatis  suscipcre  ?  Quid  ergo  est  Deum  concipere, 
nisi  seminario  personaliter  unitum  Deum  susci- 
pere?  aiioquin,  quomodo  concepit  quem  nibilo- 
minus  et  ante  habuit,  quoniam  nusquam  deesse  po- 
tlerat. 

Concepit  itaque  hominem ,  quando  quam  corpo- 
ris  sui  porlionem  habuerat,  habere  coDpit  separatam 


Non  tamen  fiebat  caro,  qnomodo  nec  homo,  iw. 
sibilitale  nalurae,  verum  conjunctione.  Non  enin 
divinitas  versa  est  in  humanitatem ,  ne  sit  confosio 
substantiae ;  sed  haec  illi  conjuncta  est ,  ut  sit  anitai 
personae.  Utraque  auctoritas  altera  per  conceptom, 
altera  per  incarnatum ,  eumdem  Dei  Filium  'mno(e- 
scit,  mortuum  atque  sepultnm:  quod  nonqiiam 
vere  diceretur,  nisi  in  unam  convenirent  personam 
Deus  et  mortuus  sive  sepuUus.  In  hunc  noddm 
plerisque  legendo  locis  invenies,  matrem  Dei  Ha- 
riam  concepisse  Deum  et  peperisse,  Deum  passum, 
caeteraque  magis  congrua  humanitati.  Quoniam 
quotifs    diversae  naturae]  personaliter  uniunUir, 


ut  alterius  hominis  materiam;  concepit  quoque  B  consuevit  el  Scriptura  et  quotidianus  usus,  qaod 

est  alterius,  alteri  assignare.  Unde  quilibet  bomo 
prudens  aut  stolidus  merito  pronuntiatur,  din 
animae  prudenti  aut  stolidae  copulatur ;  ea  anteu 
absente,  neutrum  vere  diceretur.  Deus  ergonecso- 
pultus,  nec  mortuus,  nec  incarnaius,  nec  conctpiiis 
recte  videretur,  nisi  conceptui  atque  canu,mort90 
quoque  ac  sepulto ,  modo  junclus  personali  ioidii- 
geretur.  Sicut  Filium  Dei  nunquam  vocares  i- 
lium  hominis ,  nisi  una  persona  Deum  et  hosmKm 
fuisset  complexa.  Deus  factHs  est  bomo,  elcom 
unum  et  alterum  sunt ,  tamen  unus ;  sic  Filius  Dd 
factus  est  filius  hominis :  et  cum  sint  dus  esseotti, 
et  tamen  unus,  nonne  etiam  sunt  unus  Filias?  Si- 


Deum ,  quandp  quem  communi  aliorum  modo  ha- 
huerat,  habere  suo  singulariter  modo  coepit  in  utero 
incamatum.  Unde  in  Symbolo  quoque  confitemur 
eumdemFiliumDeiconceptumde  Spiritu  sanctoquo- 
niam  a  matre  est  conceptus  de  HO  Spiritu  san- 
cto.  Unde  et  alibi  de  eodem  cantamus:  Descendit 
4e  coelis ;  et  incarnatus  est  de  Spiritu  sancto  ex  Ma- 
ria  virgine,  et  homo  factus  est.  Igitur  quoniam  virgo 
Maria  Deum  concepit',  quando  concipiebatur  nisi 
cum  incarnabatur?  quid  enim  aliud  est  Deum  con- 
cipi ,  quam  incamari  ?  unde  fortasse  pro  eo  quod 
in  Symbolo  dicitur:  Conceptus  de  Spiritu  sancto 
(167),  alibi  habetur:  Incamatusde  Spiritu  sancto. 


Quippe  ex  quo  descendit,  mox  illum  Yirgo  con-  ^  militer  sapiens  Dei  Filius,  sapiens  bominis  filiu, 


cepit. 

Quid  est  tamen  quod  descendit ,  qui  et  in  coclis 
post  remanebat,  et  antea  totam  terram  replebat? 
quomodo  descendit  de  coelis,  unde  nunquam  reces- 
sit?  quomodo  descendit,  ubi  semper  mansit  ?  Impos- 
sibile  est  moveri  loco,  quem  omni  necesse  est  adesse 
loco. 

Sed  deseendit,  cum  coelo  notus  per  divlnitatemy 
nosci  in  terra  CGcpit  per  humanitatem.  Itaque  per 
«ubstantiam  non  descendit ,  per  notitiam  descendit. 
IJxc  autem  notilia  ex  incarnatione  facta  est.  Unde 
prsedicta  descensione  mox  additut  incarnatio.  Aut 
potius  de  coelo  descendit ,  cum  iiicarnando  in  ter- 
ram  se  humiliavit|,  teste  Domino:  Exivi  a  Patre 
{Joan.  XVI,  28).  Unde  et  Apostolus:  Exinanivit  se  D 
formam  servi  accipiens  (Philipp.  ii ,  7).  Nam  maje- 
statis  erat  quasi  (168)  abolitio,  servilis  formae  su- 
sceptio.  Igitur  de  ccelo  descendit  in  terram ,  cum 
et  majestate  se  deposuit  in  carnem :  nec  tamen 
quod  erat  deseruit,  sed  quod  non  erat  assumpsit, 
iinde  nihil  aliud  est  descensio,  nisi  incamatio. 
Ideoque  descensu  Filii  dicto,  expositionis  gratia, 
agitur  de  incarnato,  post  subditur:  Factus  homo 
{Joan.  I,  14);  nimirum  prius  est  concipiendo  in- 
tcarnatus,  post  homo  factus.  Quod  fortasse  evan- 
l^elista  intellexit,  dum  dixit:  Verbum  caro  factum 
^t  el  habitavit  in  nobis  {ibid.).  Yerbum'  caro  factum 

(16T)  Symbol.  Const. 

(1G8)  Fulgent.,  Dc  liJe  ad  Petrum,  r.  2,  v.  fin. 


ita  quoque  Magister,  Redemptor,  SaWator, 
ita  duae  sunt  naturae,  persona  tamen  una,  vtiiit 
Redemptor  quoque  unus  et  Salvator,  Hagisterqt»- 
que  et  sapiens  unus»  juxta  illud :  Unus  estemmMir 
gister  vester  {Matth.  xxni ,  8). 

CAPUT  XVII. 
Cur  Deus  homo^  vel  e  converso,  et  qumodc. 

(169)  Quoniam  autem  connexio  divinilatisetki- 
manitatis,  longe  firmior  est  quam  animx  et  c(C7«- 
ris  (quippe  haec  vita  coeunt,  morte  discednoi,  iiiis 
autem  et  est  ante  vitam  jungi ,  nec  est  morte  dis- 
jungi)  ad  hujus  tanti  nexus  expressionem,  ei  Deos 
homo  et  homo  dicitur  Deus,  cum  nec  corpusdka- 
tur  anima,  nec  unquam  anima  corpus. 

111  ^^^c  tamen  ne  hominem  sic  Deno  dictf. 
ut  quid  corporeum  incorporeum  intelligas.  ItrH* 
enim  natura  id  quod  est,  manet ;  necunqvaBii 
alteram  transit,  sed  alteri  se  conjungit ,  iit  sit  m 
persona  substanliarum  duarum ,  imo  et  trium.  I^« 
animae  et  corporis.  Nec  enim  verus  homo  essetat^ 
que  anima ,  nec  divinitatis  oflicium  est  eaniem  ^f- 
getare. 

Si  quis  taroen  ponat  Christum  non  babuissc  n»- 
mam,  animae  vero  vicem  supplesse  Deum;  naiN|Q>> 
mortuus  est  Christus,  quoniam  nottquam  a  Deo  v^ 
personaliter  est  separatus ;  Christus  ergo  ani»» 
babuit ,  cujus  moreretur  abitu ,  revivisccret  i^ 

(169)  Mag.,  ubi  supra. 


I 


785  8ENTENTI\R13M  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  UI.  78« 

Haeretice»  audi  ipsum :  Potestatem  haheo  ponendi  am-  A  naturam  est ,  atlameri  per  gratiam  est.  ITaec  gratia 


mam  meamj  et  iterum  sumendi  eam  (Joan.  x,  iS). 
Audi  catbolicam  de  ipso  lidem  :  Perfectus  Deus^  per- 
fectus  homo  ,  ex  anima  rationali  et  humana  carne 
subsistens  (170).  Christus  ergo  ex  divinitate  et  bu- 
manitate  subsistit ;  non  tanquam  compositus ,  quo- 
niam  pars  nullius  rei  potest  esse  Deus  :  si  enim  ex 
Deo  et  homine  componeretur  Christus ,  nec  esset 
liomo ,  nec  Deus ,  cum  nullum  totum  sit  pars  sua. 
Sed  Cbristus  verissime  est  secundum  aliud  et  aliud , 
el  homo ,  et  Deus.  Quippe  cum  sic  dicimus  :  Chri- 
stus  est  homoy  Toce  subjecta  humanitatem  signiGca- 
iiius.  Cum  yero  sic  :  Christus  est  Deus ,  diyinitalem 
designamus.  Cum  autem  hoc  tevtio  modo  :  Christus 
cst  Deus  et  homo ,  nomine  Christi  utraque  natura 


Deum  et  bominem  efiecit  unam  personam ,  propter 
quam  Deus  et  homo  unus  est  Cbristus.  Non  enim 
quemadmodum  ex  capite  membrisque  aliis  una  est 
natura ;  ita  est  anima  et  carne ,  aut  ex  Deo  totoque 
homiue  una  est  natura,  sive  substantia  ;  sed  solum 
persona :  qua; ,  sicut  ibi  unus  est  homo ,  ita  hic 
unus  est  Cbristus.  Unde  dicimus  :  Sicut  anima  ra- 
tionalis  et  caro  unus  est  homo ,  ita  Deus  et  homo 
unus  est  Chrislus. 

Si  ergo  Deus  factus  homo  non  ita  intelligitur,  ul 
substantia  in  substanliam,  creatrix  in  creatam 
versa  videatur  (talis  quippe  mutatio  mutatam  na- 
luram  exinaniret ,  quoniam  quod  ante  erat  non 
reroaneret ) ,  quid  est  quod  Deus  factus  est  homo  , 


manifestatur.  Ita  loculio  exponilur,  ul  veritas  per-  B  W^  non  dimittens  quod  erat,  assumpsit  quod  non 


pendalur  ;  ita  locutio  varialur,  ul  modo  haec ,  modo 
iila ,  modo  utraque  in  Cbristo  natura  intelligatur. 
Ilera  cum  audis,  quia  homo  esl  Deus,  nc  inteiiigas 
quod  nalum  est  ex  lempore ,  ante  lempora  exsti- 
iisse ,  quod  continetur  loco ,  omnem  locum  reple- 
re  ;  quod  denique  corpus  esl ;  spiritum  non  crede : 
Spiritus  enim  est  Deus  (Joan^  iv,  24). 

Sed  si  Deus  non  potesl  esse  sine  his ,  nec  homo 
8ine  illis,  quomodo  homo  esl  Deus,  aut  Deus  homo, 
cum  nec  homini  lioeal  ad  haec  aut  similia  Dei  jura 
€xtolli,  nec  Deo  convenial  ad  sibi  inconvenientia 
inclinari  ?  Igitur  nec  homo  Deus ,  nec  Deus  homo 
per  naturam  est.  Unde  de  Chrislo  dicimus ,  quod 


erat ,  nisi  quod  hsec  natura  nunquam  est  illa  ;  baec 
lamen  natura ,  sibi  aliquando  astringit  illam  ?  unde 
dicitur  :  Unus  autem  non  conversione  substantia  di- 
vinitalis  in  carnem ,  sed  assumpttone  humanitatis  in 
Deum.  Non  ergo  Deus  versus  iu  bominem  est,  ac 
per  hoc  nec  factus  homo  esl ,  quippe  semper  per- 
manslt  Deus  :  quid  enim  est  fieri  nisi  verti  ? 

Esl  tamen  Deus  certissime  factus  homo:  Non 
conversione ,  ut  dictum  esl ,  divinitatis  in  carnem , 
sed  assumptione  humanitatis  in  Deum.  Est,  inquaim , 
Deus  factus  bomo ,  non  vertendo  se  in  bominem , 
sed  assumendo  sibi  bominem,  ut  natura  naturae 
jungeretur,  non  autem  in  alteram  mutaretur  ;  aul 


sii  wqualis  Patri  secundum  divinitatem  ^  minor  Pa-  ^  alteri,  more  vini  et  aquae,  confunderetur,  ne  sil 


ire  secundum  humanitatem  (171) 

Duae  nalurae  in  Christo  sunl ,  allera  creans ,  al- 
lera  creala  :  quae  duarum  est  aequalis  Patri  ?  Nam 
«itramque  Patri  aequare  nefas  est ;  quoniam  illa  quae 
creata  esl,  indubilanter  minor  est.  Quare  creans 
nalura  Patri  esl  aequanda ;  neque  enim  aliud  re- 
slat  quod  aequetur.  Quapropler,  cum  dicimus  quod 
Christus  est  (Bqualis  Patri  secundum  divimtatemj 
nihil  aliud  est  nisi  quod  Flius  Dei  aequalis  est  Pa- 
iri.  Sed  quid  est  quod  additur,  secundum  divinita- 
Um  ?  num  Filius  Patri  est  aequalis  secundum  divi- 
nitatem  sed  Filius,  secundum  quOd  Filius,  esl  Patri 
sequalis ;  secundum  divinitatem  cum  Patre  unum  el 
idem  est.  Quid  esl  ergo  Christus  est  wqualis  Patri 


confusio  substantiae,  non  unitas  personae.  Itaque 
Deus  homo  non  est  essentialiter ;  est  tamen  persona- 
liter.  Deus  essentialiter  homo  non  est ,  quia  cum 
sil  spiritus ,  non  potesl  esse  corpus ;  Deus  bomo 
personaliter  esl ,  quia  licel  sil  spiritus ,  nibilomi- 
nus  corpori  hominis  unilur.  Unitur  homini,  ul 
anima  corpori. 

Quid  esl  igitur  Deus  est  homo\  nisi  unitus  ho- 
mini?  Quid  est,  Homo  est  Deus^  nisi  unitus 
Deo  ?  quid  autem  est ,  Homo  est  unitus  Deo ,  nisi 
homo  et  Deus  esl  unus,  imo  anima  et  caro  et 
Deus  sunt  unus?  Unus  quidem  non  unum;  nam 
anima  et  caro ,  et  Deus ,  utique  unus  sunt ,  quia 
una  persona  sunl;  nulla  ratione  tres  sunt,  quia 


ue-^ndum  divinitatem ,  ni^  divinitas  Christi  esl  D  Ires  personae  non  sunl ;  nuUa  ratione  item  unum 


aequalis  Patri  ? 

Simili  modo  exponendum  puto  quod  sequitur  : 
Minor  Patre  secundum  humanitatem ,  id  est  huma- 
nitas  Christi  minor  est  Patre :  quod  autem  omnino 
flequale  est ,  non  esl  id  quod  omnino  minus  est ; 
quare  divinilas  Chrisli  non  esl  humanilas  Christi : 
sed  divinitas  in  Chrislo ,  idem  esl  quod  Deus  Chri- 
slus  ;  humanilas  Christi  nibil  aliud  est  quam  iiomo 
Chrislus.  Quare  nec  Deus  homo,  nec  homo  Deus  per 

(170)  Symbol.  Athanas. 

(171)  S^mbol.  Athanas. 

(172)  Sicut  in  illa  singulari  divinilate  Trinitas  est 
in  personis,  unitas  in  substantia;  sicin  illaspeciali 
commislione  Trinilas  est  in  substantiis,  in  persona 
lanitas.  Et  sicut  ibi  personae  non  scindunl  unilatem , 


sunl ,  quia  una  natura  non  sunt ;  procul  dubio  Iria 
sunt,  quia  tres  substantiae  sunt.  Itaque  anima  el 
caro  el  Deus ,  nec  unum  sunl ,  nec  Ires  sunt ;  et 
unus  sunt,  et  tria  sunl  (172).  Econtra  Pater  el  Fi- 
lius  el  Spiritus  sanctus  el  unum  8unt,ettres  sunl; 
nec  unus  sunt,nec  tria  sunt.  Unde  liquet  quod  neu-* 
Iro  genere  ad  substantiam,  mascuUno  ulendum  esl 
ad  personam.  Jam  dubium  non  esl  quid  sentiendum 
sit ,  cum  Deus  factus  homo  auditur ;  quid  enim  est 

unitas  non  minuit  Trinitalem ;  ita  et  hic  persona 
non  confundit  substantias,  nec  subsantiae  ipsae  per- 
sonae  dissipant  unitatem,  etc.  Bernard.,  ser.  5,  tn 
vigil.  Nativ.  Dom.  circa  med.  et  llb.  i  De  consi« 
deral. 


787 


ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


TSS 


Deu$  faetus  homo^  nisi  Deus  faclus  homini  unitus,  A  et  hominis,  ut  animae^et  camj8C<Rijinictio  in 


id  esl  factus  cum  homine  unus  ? 
CAPUT  xvin. 

Christo  contraria  secundum  duas  competunt  naturas, 
Christus  enim  qui  ante  tempora  solum  erat  Deus, 
ipse  in  fine  temporum  est  etiam  homo :  ac  per  hoc 
qui  unius  tantum  fuit  subsiantiae ,  fuitque  ipsa  una 
substantia  cum  Patre  et  Spiritu  sancto,  is  modo 
ejusdem  est  substantise ,  non  amittens  qnod  erat ; 
est  quoque  alterius,  assumeus  quod  non  fuerat.  Est 
enim  et  unus  et  idem  Christus ,  non  autem  unus , 
et  alius  :  existens  primo  Unigenitus  Patris ,  postre- 
mo  autem  et  Unigenitus  matris. 

Quoniam  ergo  non  est  nisi  unus  Christus ,  ipse- 
que  est  non  nuncupative ,  sed  essentialiter  homo  et 


personam  cogitetur. 

Quoniam  aatem  Christus  erat  ante  Deas,  posl  ven 
homo  et  Dens ,  non  ideo  nomine  Cbristi  aiiquid  0|m- 
nemur  commune,  prius  uni  naturae,  posl  etiam 
assumptae;  nihil  enim  aliud  Christus  tunc  quam  nitt 
natura ,  neque  nunc  quam  et  assumpta.  Qtiid  efgo? 
Si  Christus  qui  tunc  is  est  qui  nunc,  num  natun 
tunc  una,  modo  est  ipsamel  et  aiiera?  non  est  efecU 
altera,  sed  ei  conjuncta. 

Hujus  conjunctionis  expressionem  designari  opi- 
nor,  cum  isqui  in  unaerat  natura,  in  duabus  asseri- 
tur  esse  naturis.  [Idem  puto  si  dicatur  Chrislus  sub- 
stanlia  fuisse  una,  et  esse  duae.  Neque  aliud  sentio, 
sicubi  persona  unius  ante  substanti»,  post  duarum 


Deus ,  constat  quod  Christus  ,  qui  non  est  nisi  ^  pronuntiatur  substantiarum .  Quoquo  aulem  modo 


unus  r  est  tamen  duarum  ;substantiarum ,  imo  et 
ambse  substantiie ;  altera  seraper  exstilit,  altera  esse 
coopit.  Qui  erat  infectus ,  is  est  factus  :  Creator  fa- 
ctus  est  creatura  :  qui  perpetuo  immortalis  degit  in 
suo ,  idem  mori  dignatus  est  in  nostro,  perseverans 
quod  mori  poterat,  quodque  mori  nequibat.  Is  qui 
alterum  ab  aeterno  manebat ,  alterum  esse  cceperat. 
Is  qui  ita  se  habet ,  quique  Christus  est ,  Filius  uti- 
que  Dei  est ,  ac  per  hoc  persona  Filii  Dei.  Quomodo 
enim  esset  Christus ,  et  non  Dei  Filius  ?  quomodo 
timc  Filius  Dei ,  et  non  persona  Filii  Dei  ?  Christus 
ergo  persona  est  non  Palris,  non  Spiritus  sancCi, 
sed  solius  Filii, 

Unde  mirandum  non  videtur,  «si  quod  de  Christo  q 
recte  dicitur,  de  persona  quoque  Filii  Dei  dieatur : 
vt  inter  atia  multa  etiam  istud  dicatur  (173), 
quod  persona ,  quae  semper  exstitit  unius  substan- 
ti%,  imoetadhuc  unius  soliiis  existit  cum  Patre, 
eadem  ipsa ,  ex  quo  corpus  assumpsit  nostrum , 
duarum  invenitur  substantiamm.  Nam  si  Christus 
non  unus  et  alius ,  vemim  unus  solus ,  primo  Deus, 
posiraodum  home  Deus:  nonne  similiter  persona 
tunc  et  nunc  non  una  et  afia,  verum  una  sola? 
Cbristns  namque  ante  tantum  Deus,  tantum  113 
unius  erat  persona  substantr»  ;  nunc  etiam  homo , 
etiam  duarum  est  persona  subslaniianrai.  Si  ergo 
tunc  et  nunc  unus  est  Chrisfus,  cur  non  etiam  una 
est  persona?  una  natura,  non  est  duae,  eC  tamen 


orthodoxos  apud  auctores  verborum  se  vertat  usus, 
sive  hunc,  sive  alium  amplexamur,  profanas  vocttoi 
novitates  devitantes.  Yarientur  verba,  sana  maneat 
sententia.  Divinitas  et  humanitas  duo  vere  sont; 
nequaquam  ergo  unum ;  suo  sibi  modo  co^juneu 
sunt.  Vere  ergo  Vnus  non  confusione  substaniug^  sed 
unitate  personas;  quia  sicut  animarationalis  ei  cm 
unus,  etc.  Igitur  personae  unitatem ,  sicut  in  bomiiie 
dicimus  suam  animse  et  camis  coiijunctioDesn ;  ita 
et  in  Christo  dicamus ,  similem  quidem ,  firmiorem 
tamen  divinltatis ,  atque  integrae  humanitatis  suam 
connexionem.  Hauc  ergo  connexionem  arbitror 
proprie  appellari  personam,  nomine  person»  ,  aliier 
hic,  aliter  inlelligendo  in  sancta  Trinitate.  Bic  enim 
una ,  et  altera  tertiaque  persona ,  una  et  eadem  esi 
substantia ;  ibi  vero  duae  vel  tres  subsiantiae,  una  et 
eadem  persona.  Cumque  nihil  aliud  sit  esse  has  sob- 
stantias  sibi  unitas ,-( aquam  esse  personam  ;  aliod 
utique  est  in  sancta  Trinitate  esse  personam,  quam 
substantiam. 

His  inspectis ,  persona  quae  cum  Patre  et  Spirita 
sancto  una  est  substantia,  magis  proprie  forsan  vi- 
delur  dici  esse  in  persona  trium  substantiaram,  ait 
ipsa  cum  humanitate  dici ;  et  essepersona  trium  sob- 
stantiamm ,  quam  dici  quod  persona ,  quae  tantBm 
erat  Deus,  nunc  esset  persona  triuro  substantiaram. 
Quomodo  enim  persona ,  quae  una  tantum  erat  sob- 
staniia ,  nunc  est  persona  trium  substantiaram ,  st 


Christus  tunc  unius,  non  duarum,  imo  quoque  tunc  I^  nihil  aliud  est  esse  personam  trtum,  auam  esse  tria 
una,  ntnc  duae  non  est  nisi  unus.  Sic  persona     sibiunita? 


unius  naturae  antea,  duarum  posiea,  nonne  ipsa 
quoqueest  una? 

Si  autem  haec  autsimilia,  plura  seu  pauciora, 
Patram  continet  usus,  reverenter  accipimus.  Verum 
bene  dicta ,  male  intelligere  caveamus.  Si  audimus 
quod  Chriktus  absque  initio  immorialis ,  pro  nobis 
fieri  dignatus  est  mortalis,  ne  erremus  arbitrantes 
divinam  naturam  versaminhumanam.  Cumdivinitas 
humanitaii  unita  asseritur,  nullam  ambaram  ex  per- 
mistione  confusionem  suspicemur.  Yerum  cum  fieri 
aut  unin  audimus,  manente  sua  utrique  natura  Dei 

(173)  Mag.,  III,  dist.  6  ,  §  4,  5,  cic. 


Quomodo  ergo  persona,  quae  una  tantumerat  sub- 
staulia,  nunc  est  tres  vel  duae  substantiae,  et  non  po- 
tius  idquod  semper  erat  unitum  humanitati?Aacto- 
rum  tamen  usum  veneramur,  sanamque  senteniiam 
quoquo  modo  se  habeant  verba,  amplectunur,  nec 
impropriuni  dicimus  quod  sanctorum  probat  hsus  • 
magis  tamen  proprie  aliud  alio  dici  arbitramiir. 

BfoFtuo  Domino  nostro  Jesu,  ac  per  boc  anima  et 
came  ab  invicem  separalis,  nihilominus  tamen  div>- 
nae  substantiae  unitis,  constat  animam  carneiDqne 
duas  fuisse  substantias,  divinam  lertiam  t  udo  pii* 


789  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  III.  796 

mam ,  atque  fdeo  unam  exstitisse  personam  trium  A  Ghristi  a  corpore  semovit  animam.  In  sepulcro  corpus 
substantiarum.  Sed  et  anle  mortem  et  post,  anima  et  quievit;  ad  inferos  anima  descendit.  Unde  confitemur 
caro  sibi  conjunct»  nihilominus  duae  manent  sub-  Christum  et  sepultum  et  ad  inferos  descendisse. 
stantiae.Sicut  enim  Deus  et  homo,  ita  in  faomine  Interim  tamendivinitaset  anima  una  subsistlt  etiam 
anlroa  et  caro,  in  unam  sibi  cohaerent  personam,  non  tunc  persona.  Quomodo  monstrat  ralio  Deum  cum 
substantiam.  114  Ifi[itur  ei  quo  divinitas  inlegram  '  corpore  unam  adhuc  personam  permansisse. 
assumpsit  humanitatem ,  quia  nulla  est  secuta  dis-  Verum  quoniam  tunc  corporis  divisio  erat  et  ani- 
tinctio,  in  tribus  substantiis  unitas  personae  perse-     mse,  nonnedivisse  erant  personae?  Hoc  quoque  abs.t! 


verat.  Consuevit  tamen  Augu§tinus  (17i)  duarum 
potius  dicere  perKonam  substantiarum,  naturam  at- 
tendens  divinam  et  humanam.  In  humana,  carosolet 
intelligi  et  anima.  Nomine  autemChristiindifferenter 
utiiur  Scriptura,  ut  designet  divinam  et  humanam 
naturam,  sive  singulas,  sive  personam  ex  ambabus 
subsistentem.  Illa  tamen  proprie  natura  signiOcatur, 


Corpus  namque  et  anima ,  una  interim  non  erant 
persona.  Sed  Deus  cum  anima,  licet  non  cum  sola, 
una  persona  :  Deus  item  cum  corpore  licet  non  cum 
solo,  una  persona;  nec  una  ct  altera,  sed  una  sola. 
Quippe  carne  et  anima  conjunctis,  non  pro  tali  con- 
junctione,  Deus  manens  inillis,  una  est  persona  cum 
illis ;  alioquin  una  persona  foret  ex  Deo  et  quovis 


qu9e  uncta  est  oleo  laetitiae  prae  consortibus  suis.  B  homine  :  sed  quoniam  Deus  naturae  unitur  utrique » 


Christus  namque  unctus  interpretatur :  Christus  ergo 

primo  creatrix  exislens  substanlia,  post  et  tpsa,  et  Cr^a- 

iurcB  duas ,  tandem  mortuus  est  pro  nobis.  Nam  si 

Christus  Deus  et  homo ;  homo  autem  omnis  anima  et 

caro ;  profecto  Christus  Deus  est ;  et  quia  homo  etiam 

aniraa  atque  caro.  Non  est  mors  diviiiilatis  quanquam 

mortuus  dicatur  Deus.  Isaac  enim  immolatus  non 

est  (Genes.  iii,  22) ;  est  autem  mors  humanae  naturae; 

nam  aries  iromolatus  est.  Non  tamen  integre ,  nam 

anima  immortalis  est.  Igitur  trium  in  persona  sub- 

stantiarum,  caro  solum  est  mortua;  anima  vero 

compassa ;  divinitas  autem  intacta. 

Quidergo  sibi  volunt  supradicta  verba  haec  :  Chri- 

stus  primo  creatrix  existens  substantia^  post  et  ipsa , 

et  creaturtB  duce,  tandem  mortuus  estpronobis,  nisi 

quod  caro  Christi  est  mortua,  quaeerat  animae  et  divi- 

nitati  unita  cum  ante  divinitas  ab  hac  connexione 

esset  aiiena?  Sic  locutionum  genera  pro  posse  discu- 

iiamus,  ut  quid  cui  conveniat,  et  quare  scilicet  di- 

ctum  sit,  sic  vel  sic  inveniamus. 

CAPUT  XIX. 

Quare  dicatur  passus ;  et  quod  semotis  partibus  una 
mansit  persona  Christus. 

<175)  Sed  quia  Deus  unitur  homini  passo  atque 

Bepulto,  merito  dicitur  Deus  passus  atque  sepultus : 

num  quia  uniebatur  semini  quod  in  hominem  erat 

formandum,  merito  semen  eliam  poterat  dici?ln 

sensu  nullum  video  periculum.  Sed  vitiosum  est  in 


est  persona  cum  utraque.  Ergo  quoniam  duarum 
inter  secoiyunclionalurarum,  non  reddit  unam  cum 
Deitate  personam ;  nec  duarum  disjunctio  sit  causa 
personarum.  Sic  distracto  corpore ,  manente  adhuc 
anima  cum  partibus  distractis,  eadem  manet  persona 
ex  anima,  partibus  divisis,  quae  et  quando  exstiterit, 
ex  eadem  et  constrictis.  Simili  roodo  si  unus  quilibet 
spiritus  mullis  integris  115  unirelur  corporibus, 
aut  si  unum  econtra,  corpus  muitis  unirelur  spiri- 
ti]»us,  quoquo  modo  versam  substantiarum  unitionem 
unitas  personae  videtur  secutura.' 

Dixi  unam  esse  personam  ex  anima  et  sibi  unito 
corpore,  partibus  tam  cohaerentibus  quam  (176) 
semotis.  Sed  nonsicut  eadem  manet  persona,  idem 
quoque  nomen  maneret  personae :  ut  enim  de  ho- 
miue  agamus,  persona  quae  dissolutis  membris  ho- 
mo  non  dicitur,  eorumdem  connexione  homo  vo- 
cabatur,  vocabulo  substantiae,  quae  moritur,  proprio 
ad  ipsam  communiter  et  alteram  ,  quae  non  mori- 
tur,  translato.  Econtra  quae  ex  Deo  et  carne  est 
persona,  modo  Christus  dicitur :  verum  ante  ani- 
mam  iiifusam  non  sic  dicebatur ;  tunc  tamen  una 
erat  persona  ex  Deo  et  came  (177) ,  sed  sine  ani- 
ma ;  eadem  persona  post  ex  Deo  et  came  juncta 
animae  ;  eadem  ipsa  persona  tandem  ex  Deo  et 
carne  disjuncta  animae.  Una  ergo  et  eadem  per» 
sona  subsistit  ex  substantiis,  modo  duabus,  modo 
tribus ,  trium  duabus  modo  sibi  junctis,  roodo  dis- 


iide ,  etiam  locutiones ,  quas  catholicus  non  tenet  q  junctis,  tertiae  autem  semper  conjunctis  :  sic  acer- 


usus,  usurpare.  Unitur  Deus  carni,  ut  dicitur  caro ; 
unde  :  Verbum  caro  factum  est  (Joan,  i,  13),  id  est 
faomo  unitur  Deus  animae,  nec  dicitur  anima  :  sic 
fortasse  semini  uniebaiur,  nec  semen  dicebatur. 

Sed  quoniam  carni  uAitur  Dcus  prius  inaniroatae, 
post  animatae :  item  exanimatae,  postremo  ad  immor- 
talitatem  ressuscitatae :  num  quatuor  modis  variata 
came ,  quatuor  quoque  sunt  personae?  Absit  I  Nam 
unainanetpersona,  camequantum  libet  variata.  Sic 
quoque  anima  et  caro  unus  est  homo  iii  pueritia,  in 
juventute,  in  decrepita  demum  aetate.  Sed  mors 

(17i)  Utramque  tamen  locutionem  commemorat, 
xify  De  Trinit.  c.  17.  £t  tres  substantias  dici,  placet. 
Svnodo  Tolet.  xi  et  xv. 
'(175)  Mag.,  III,  d.^let». 


vus  quispiam  cum  modo  crescat  numero  ,  modo 
decrescat ;  nunc  autem  alio ,  nunc  vero  alio  situ 
consistat,  nihilominus  taroen  unus  atque  idem 
permanet  acervus ;  sic  unus  et  idem  homo  alque 
persona  dum  corpus  crescit  et  decrescit. 

CAPUT  XX. 

De  incarnationef  unione  et  persona  Christi 
humanata^ 

(178)  Dixi  Ceum  cami  unitum  ante  animam, 
nec  solum  dixi ,  verum  et  ratiunculas  adduxi ; 
auctoritate  quoque  id  arguere  conatus  sum.  Sed 

(176)  Haec  ipsa  opinio,  Mag.,  1.  iii,  dist.  5,  §  3. 

(177)  Vide  notas. 

(178^  Mag.,  ubl  supra  et  dist.  3,  paragra^h.  ult. 


7»! 


R03ERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


7» 


ratio  mole  camls  gra^ala  plerumque  fallilur  ;  au-  A  tit,  et  in  animalo  semine,  procul  dubio  aUinequa 

clorilas  in  se  recta  non  recte  intelligitur.  Ideoque 

nisi  quod  ex  fide ,  certa  auctorilate  habetur ,  el 

praecipue  in  eis  quae  ad  fidem  pertinent,  timide  ac  ^ 

magis  per  aestimationem  loquendum  puto ;  ne  quod 

esse  poterat  per  ignoranliam  veniale,  pervicacia 

reddat  irremissibile.  Incarnalionem  ergo  Verbi  ob- 

nixe  afiirmamus;  teropus  autem  incarnationis,  aut, 

ut  raliocinando  objecimus,  simul  cum  conceplione 

cxstitit;  aut  si  hoc  minime  oportuit  (licet  opor- 

tuisse  vJdealur)  tunc  profeclo  Verbum  caro  factum 

•st,  cum  caro  ipsa  homo  facta  est.  Sed  quoniam 

quando  humanilali  Deilas  unireiur,    inquisitum 

est ;  nunc  quid  ipsum  uniri  sit  pro  facultate  inqui- 

rendum  est.  Nam  quod  personalis ,  qua  de  agimus, 


quam  fuit ,  quam  ea  qua*  posl  tres  simnl  con- 
prehendebat  substantias,  sicut  neque  acenrus  aliis 
est  dum  paucioribus  constat ,  quam  aroplioribtts. 
Quod  si  una  et  eadem  persona  modo  ||0  dm- 
rum  ,  modo  autem  trium  constat  naturanim,  eu 
non  et  eadem  in  una  nonnuuquam  persona ,  unaa 
quoque  habueril  naturam ,  ut  sit  eadem  persoo} 
modo  unius,  modo  duarum,  modo  autem  triiim 
substantiarum  ?  Quod  si  anima  sicut  est  post  ho- 
minem ,  ita  quoque  et  ante  incorporationem  esse 
concedatur ,  cur  non  unius  subsiantiae  et  anie  et 
posl  una  esse  persona  credatur;  eadem  autemdca- 
rum,  dum  in  corpore  anima  contiiietar?  PersoDa 
ergo  una  et  eadem  modo,  ut  dixi ,  onius  est  sab- 


est  partium  conventus,  liquet  quo-  ^  stanUae,  modo  autem  trium,  modo  vero  diumnD. 


unitio,  non 

niam  ex  Deo  et  homine,  quemadmodum  ex  bomine 
et  anima ,  una  persona  est,  unum  totum  non  est. 
Ubi  autem  compositio  deest ,  verum  quilibet  diver- 
sarum  coitus  sul)slantiarum  adest,  non  statim  per- 
sona  redditur ,  quoniam  eques  equo,  manus  manui 
se  aptat,  neuler  tamen  neutri  unitur. 

Est  et  alia  diversorum  consociatio,  quam  deter- 
minare  difiiciloest.  Quis  enim  animae  et  hominis, 
hominis  demum  totius  atque  divinitatis  nexum  «x- 
plicet!  Namet  Yerbi  generationem  cnarrare ,  im- 
possibile  est,  et  Yerbi  incarnationem  expedire  dilA- 
cillimum  est.  Uabet  tamen,  quisquis  est  nexum, 
personatem  puto  unitionem  :  hoc  firmo  ,  animalia 
quaeque  vivunt,  eodem  rupto,  eadem  pereunt. 

Sed  cum  fide  catholica  Trinitatem  docemur, 
quomodo  quaternitas  personarum  inducitur?  Tres 
personae  sunt  Paier,  et  Filius,  et  Spirilus  sanctus; 
quomodo  quarta  est  ex  connexione  Filii  Dei,  atque 
filii  hominis  et  anima?  Sed  banc  cum  illis  nume- 
randam  non  puto  ;  quippe  longe  differenter  hic 
atque  ibi  dicitur  persona.  Ibi  namque  tres  per- 
sonae  sunt  et  una  substantia,  hic  tres  substanliae 
sunt  et  una  persona ;  hic  tres  substantise  una  per- 
sona  sunt ,  ibi  tres  personae  una  substantia  sunt. 
Yeneramur  in  una  substantia  Trinitatem  persona- 
rum,  admiramur  in  una  persona  Trinitatem,  si  ita 
dici  debet ,  substantiarum.  Personam  hanc  con- 
junxit  gratia,  illae  coaeternae  sibi  sunt  ex  nalura ; 


Et  quaitquam  nifail  aliud  sit  persona  talis,  qnam 
nunc  solum  una  substautia,  alio  autem  tempore  id 
sit  quod  dusR  naturae«  alio  item  tres,  nuUa  i«m 
ratio  est ,  tres  esse  duas ,  duas  autem  altenni ; 
sicut  acervus  minor  prius,  postea  raajor  faciu 
unus  et  idem  dicilur,  numerus  tamen  minoris  aliu 
est  quam  majoris.  Sed  persona  illa  quae  una  esi,  et 
nunc  in  Trinitate,  quaeque  prius  unius  taDlain  erat 
substantiae,  quomoiJo  jam  est  trium,  cum  etiam  ipsa 
Trinitas  unius  sit  tantum,  quia  ^um  Patre  et  Spi- 
ritu  est  unius,  cum  homine  est  trium  :  potius  dob 
ipsa ,  sed  ea  quae  ex  ipsa  et  homine  est ,  duanm 
vel  potius  trium  substantiarum  persooa  e$t :  nan 
^  quomodo  persona  una  et  eadem ,  uno  et  eoden 
tempore  unius  erit  substantiae  tantum ,  el  etian 
plurium?  Audisti;  quid  iterum  vis  audire?  cnii 
Patre  et  Spiritu,  unius;  cum  homine  plurium,  qB'il 
calumniaris  ? 

Sed  quia  persona  quae  unius  apud  se  solum  eu 
substantiae ,  est  etiam  cum  homine  [persona  qnz 
est  trium  substantiarum  ;  non  erro  dum  dico :  per- 
sona  unius  apud  se ,  plurium  est  cum  bomine;  ea 
enim  atque  homo  plures  subsUntiae;  cum  persoBaiB 
unius  non  aliter  nisi  cum  homine  fatearis  tsst 
plufa,  aut  personam  plurium ;  non  recte  asseris 
quod  haec  unius  est,  iila  plurium  vel  quod  persoBa 
una  et  eadem  est  unius  et  plurium ,  qux  prin 
unius ,  semper  id  manet  ut  decet.  Cum  homiBi  m 


hanc  ergo  nec  computes  cum  illis,  nec  reputes  (179)  ])  jungit,  est  non  ea,  sed  ex  ea ,  et  homine,  persoaa 


quasi  unam  ex  illis ;  quippe  una  hujus  personae 
natura  una  est  in  Trinitate  persona ;  tres  autem 
simul  naturas  Trinitati  aut  inserere ,  aut  extra 
acceptas  aequando  annumerare,  nefas  est ;  quoniaui 
nec  homo  sive  anima  in  Trinitate  est,  nec  unigc- 
nitus  extra  Trinitatem  est;  demuni  annumerare 
Trinitati  quod  ea  inferius  est,  roinime  decet. 
Quod  si  quando  una  persona  ex  divinitate  exsti- 

(179)  Hic  non  loquitur  PuIIus  de  Christi  persona 
prout  est  ipsa  Yert>i  {lersona ,  seu  personalitas ; 
quomodo  superius  dixit  unam  et  eamdem  esse 
Yerbi  divini  et  Christi  personam :  sed  loquitur  dc 

Eersona,  prout  dicit  compositum  quoddam  ex  dua- 
us  naturis,  divina  et  humana.  A  quo  non  dissei:- 


plurium:  neque  enim  quod  (180)  ex  dJTersis  eji. 
diversorum  unum  est.  Acervus  quidem ,  qoi  n»*» 
est  ex  decem  prioribus,  et  aliis  post  adjectis,  ati- 
que  anle  erat  acervus  ex  decem,  et  ipsa  decem,  8«i 
modo  neutniin  est ;  persona  autem  trium  seca^ 
dum  te,  et  illam  intra  se  habet  quaeest  unius.tt 
ea  est :  quod  vide  quomodo  se  habet. 
Mihi  iia  videtur  proprie  loquendum,  pt^ 

tit.  Aug.,  xiii,  De  Trinit..  c.  17;  senn.  8,  De««Bf » 
et  tract.  99  in  Joan.  ,  _ 

(180)  Non  hinc  colligi  debet,  Pullum  admitiw 
in  Christo  composilionem  illam  quam  ^^^^J^ 
/ii«,  illam  enim  supra  pluribus  refutat  cap.  n,w- 


Tia  8ENTENTI\RIM  UBRI  OCTO.  —  LIB.  IH.  79i 

uoa  ci  eadeiB  subsistit  ex  ea,  qii»  esl  una  in  Trt-  A  Non  tamen  contentiose  negandum  ,  yerum  neque 


nttate  persona  et  hunianitate  assuinpta  iutegre : 
erf^o  subsistit  ex  persona  una  et  substantiis  dua- 
bus  :  eC  quia  ista  persona  non  esi  incamata ,  nisi 
oufu  sua  substantia »  qua  reliquis  duabus  persona- 
liter  est  unita ,  est  quoque  iila  persona  trium  sub- 
sianliurum. 

CAPUT  XXI. 

I*rcpter  peceatum  et  iffnorantiam  cteteros  ChristuM 
habutl  defectus, 

(181)  Dominus  noster  ut  veram  biimanitatem 
apiaiuque  Redemptioni  assumeret «  debitos  buma- 
niiaii  absque  peccato  defectus  non  recusayit.  Inter 
quos  ignorantiam  nondum  natis  propriam  Cbrisius 
iia  iimatus ,  ut  et  puer  natus  suscepisse  tidetur , 


impudenter  asserendum  puto  ,  ilia  quoque  corpora 
talis  nascitura  complexionis ,  ut  minus  apta  raiioni 
tardiorem,  aptiora  processu  reciperent  acriorem. 
lUud  tamen  ut  non  aeque  aliud  crediderim ,  qualis- 
cunque  complexio  foret,  parvuios  xtate  haud  ofli- 
ciente ,  et  posse  et  scire  competenter  se  tractare. 
Nam  si  animalium  fetibus  haec  in  promptu  sunt, 
quanto  magis  hominum,  tunc  praesertim  quando 
nulla  foret  culpa  unde  prodlret  stoliditas  aut  pcena? 
alioquin  uatos  educare ,  parentibus  focdum  esset  et 
anxium  :  quod  utique  in  pcenam  transgressoribus 
contigit,  non  natura  fecit.  Hac  quoque  causa  in  do~ 
lore  pariunt,  quos,  nisi  oflendissent,  in  jucunditate 
aluissent ,  in  quiete  peperissent ,  utique  parvulos  : 

quaienus  ignorantia  paulatim   tempore  consueto  B  nam  quantitatem  grandaevi ,  anguslia  quomodo  ca- 

imminuta,  suis  sapientia  gradibus  successerit,;nisi     peret  uteri  ? 


quod  homini  Deo  unilo  omuia  celerius  pleuiusque 
adventasse  credibiie  est.  Unde  et  duodenis  cum 
doctoribus  legitur  disputasse;  Luca  enim  teste: 
Proficiebat  sapientia ,  istate,  et  gratia  ajmd  Deum  et 
apud  iwmines  {Luc.  ii,  52).  Qui  autem  sapientia 
proficiebat,  magis  magisque  in  ea  abundabat-  Ubi 
autem  sapientia  crescit,  ignorantia  necessario  dimi- 
nuenda  praecessit :  nimirum  teneritatem  infantiao 
comitari  decebat  ignoraiitiam ,  ac  cum  incremento 
aetatis,  increscere  sapientiam. 

Nisi  magis  credendum  est  puerum  Beo  plenum , 

jam  tunc  quoque  plenum  gratite  et  veritatig  (Joan. 

1,  14) ,  tanquam  repletum  spiritu  sapientiae  et  in- 

iellectus,  spiriCu  consilii  et   fortitudinis ,  spirito 

scientiae  et  pietatis ,  spiritu  quoque  timoris  Domini 

{ha.  XI,  2) :  ut  quem  Deus  in  unam  sibi  personam 

assumpsit ,    iUico  omni  plenitudine  gratiae  reple- 

verit ,  indignum  ducens  tantae  dignitatis  hominem , 

qui  el  dicatur  Deus,  et  sit ,  quovis  decolorari  de- 

fectu;  praeter  quos  aut  ratio  Redemptionis  postulat, 

aut  necessitas  humaniuiis  iroportat.  Sed  ignorantia 

infantilis ,  si  nihil  nocitura  Redemptioni  conceda- 

lur,  quomodo  valitura  monstrabitur,  quam  humana 

cxigere  natura  non  videtur?  quippe  intelligens  et 

prudeusin  Adam  creata.    Sed  dices  ,  fore  parvulis 

naturale  nihil  omnino  scire.  Verum  ex  culpa  nata  vi- 

detur  inscitia  :  nam  licet  corpus  aggravat  animaro. 


Ergo  nec  crcationis  humanx,  nec  ipsius  infanliae 
ratio  requirere  videtur,  ut  puer  Jesus,  quippe  pec- 
cati  exsors,  pueriliter  inscius  exstitisset.  Nam  qudd 
salus  hominum  non  in  sapienlia,  vcriim  multa  egue- 
rit  sapientia,  cui  dubium  est  ?  Unde  patet  humanita« 
iem  Verbi,  ex  utroque  statu,  tam  illo  qui  ante  prae- 
Taricationem  efliilsit,  quam  nostro  qui  post  reaium 
defloruil,  neutrum  contrahendo  totum ,  contraxisse 
partem.  Nostram  enim  famem  alque  fatigationem, 
aliis  quoque  quibusdam  nostris  cum  defectibus,  no* 
stram  suscepit  passibilitatem,  ut  niultis  afilictionibus 
tortus ,  multis  nos  exoneraret  peccatis ;  atque  ita 
,  qui  pro  fratribus  passurus  accedebat ,  conformem 
'  se  fratribus,  ut  cognatio  claresceret,  exhibebat.  Ab- 
nuebat  tamen  humanae  assumptionis  expressio  iu* 
quinamenta  peccati,  et  cum  peccato  fomitem  peccati, 
insipientiam.  Utrumvis  horum  Salvatori  ascripseris» 
saluti  derogaveris  :  nam  nec  peccator  peccata  tol- 
lere,  nec  minuS  prudens  salutem  vindicare  valeret. 
Omnem  ergo  ignorantiam  quemadmodum'  et  omnem 
culpam,  homo  Christus ,  quippe  Deus ,  recusabat. 
Unde  pro  nobis  tanquam  mediator  trinam  majesta- 
tem  interpellaiis,  juxta  Apostolum  :  Exauditus  esi 
propter  suam  reverentiam  (Heb.  v,  '').  PcBnam  ergo 
ex  nobis  accepit,  pcenae  autem  causani  peccatum, 
peccati  quoque  efiectum  ignorantiam ,  tanquam  de- 
generaturam  habentem,  recusabat.  Verum  exprima 


aggravandoll7^u^<^  reddil  lam  sordidam  quam  in-  jj  crealione  puritatem  sortittis  est ,  et  perspicacitalem 


sciam;  aggravationeni  hujusmodi  vitium  praevari- 

cationis ,  non  natura  parit ;  alioquin  corpus  bene 

creatum  unde  iiisensatum  redderet  spirilum  ?  Ima- 

ginem  Dei ,  animam ,  totius  iniquitatis  sinceram, 

unde  quasi  irrationalem ,  omniiim  rerum  insciara 

fieri  contingeret,  cum  quaedam  irrationalia  suo  sensu 

nascunlur,  in  quo  crescentia  paulatim  promoven- 

tur  ?  Ijnde  homines,  nisi  peccassent ,  credtbile  est 

nascendo  aut  secum  ex  utero  apportare,  aut  si  op- 

pressio  uteri  id  non  sineret ,  vel  nascentes  recipere 

usuro  rationis,  accessu  aetatis  promoveodos;  non 

fortasse  quod  ex  brevitate  corporis  tardiores  existe- 

reat,  verum  quod  attendentes  singula  discerent. 

(tSl)  Magist.,  iri,  dist.  i5-i5. 


in  utraque ;  creatis  omnibus  tam  praeclarior   quaio 
melior,  non  solum  quando  adultus,  verum  c*  anle* 
quaiu  natus.  Unde  in  psalmo  ad  l)eum  directo  set- 
roone  ait  :  De  ventre  matris  mem  Deus  meus  es  tu 
{PsaL  XXI,  ii).  Etitcm  :  Spes  mea  ab  uberibus  tna- 
tris  mem  (ibid.).    Mire  et  inusitate  sapiens    ^*   ^* 


exstitit,  qui  de  ventre  matris  Beum  suum 


recogno- 


vit;  ab  uberibus  spem  suam  Deo  inlixit :  T«^  ^ 

gelis  melior  effectus^  quanto  prce  itlis  different*^ 

men  hasreditavit  (Hebr.  i,  4).  .     -luT 

Quoniam  ergo  Deus ,  Deiquc  Filius  est  et  sq,^\ 

quaiito  angelis  cst  melior,  laiito  constat  c*»    **^  o«t- 
IJniie  hoinini  assumplo  Dcus  juxta  Propheia*'* 


795  ROBERTl  PULLl  S.  R.  E.  CARDINAL1S  :M 

ftf a  snbiecit  sub  pedibus ,  at  nihil  esset  non  subje-  A  tiam  Domini  nostri  infantis  Jesu  asseTenntes.  Sed 


ctum ,  prsKler  eum  qui  sibi  subjecit  omni<i,  cui  soli 
sabjectus,  omniaque  sibi  subjecta  habens,  tempore 
tamen  inArmitatls  suae  minutus  est  paulo  minus  ab 
angelis  {Psal.  viii,  5;  Hebr.  ii,  8).  Vere  paulo  mi- 
ntis,  quoniam  sola  passibilitate  minoratus;  alias, 
per  omniaet  ccelis  ceisior  factus.  Sed  nec  sic  diu  mi- 
nor  :  quippe  resurgendo  gloria  et  honore  coronatur. 
118  U^i^d  si  quemadmodum  ex  priore  statu  na- 
lus  est  sincerus  et  jprudens ,  eiunostro  quoque  no- 
stro  more  factus  est  mortalis,  nonne  si  interemptor 
defiiisset,  mortalium  lege  moriendo  decessisset?  hu- 
jus  quippe  conditio  vitas  est,  si  quae  vis  objecta  non 
sit ,  ipsamet  ex  se  senescente  deficiat ;  hujusmodi 
autemvitam  ratione  duce,  Augustiuo  teste  (182), 
fuisse  Ghristi  hominis  autumamus. 

CAPUT  XXU. 

Vnde  sit  Chnsto  quod  clauso  exivit  utero^  et  similia. 

^uod  si  vitam  ex  nostro  statu  terminandam ,  ex 
priore  luculentam  sumpsit,unde  accepit  quod  clauso 
roatris  utero  exivit  ?  qjuippe  sicut  apud  nos  via  ex 
concubitu  aperitur  nascituro ,  ita  constat  debuisse 
fieri  in  paradiso.  Liquet  itaque  quod  neuter  status 
nasci  ex  virgine  exigebat.  Num  Jesus  adbuc  mortalis 
id  inutuabatur  ex  statu  immortalitalis ,  unde  et 
transfigiiratus  in  aliaspecie  apostolis  anle  passionem 
se  contemplandum  exhibuit?  Nam,  sicut  resurrectio 
omni  decore  clarescere  cognoscitur,  ita  nuUo  teneri 
obstaculo  haud  absurde  aestimatur.  IJnde  Dominus 


auctoritate  firma,  ratione  nonnulla  iUorum  senieo- 
tiam  praetulimus,  qui  et  in  utero  omnia  Christo 
cognita  conteiidunt.  Cui  quodLucasde  Christoaii: 
Proficiebat  sapientia ,  wtate  et  gratia  apud  Ikws  et 
homines  (Lue,  ii,  52);'  nihil  adversabitur,  si  interias 
intelligitur  :  quippe  atate  proficiebat,  dam  non  so- 
lum  apud  homines,  verum  et  apud  Deum,  qui  non 
fallitur,  annuis  incrementis  succrescebat :  sepiestis 
autem  et  gratia^  quae  simul  et  semel  homini,  abipsi 
unitione  Dei  advenerant  omnino  nuUum  in  se  av- 
gmentum  recipientes,  apud  homines  proficiebant, 
quibus  magis  atque  magis  apparebant.  Mox  enimei 
quo  Deus  homo,  homo  in  tantum  provebitur,  ut  nec 
plo6  scire  nec  melior  esse  queat  :  quod  auctorius 
B  Lucam  explanans  inteUigenti  insinuat :  resurgeos 
quippe  Christus,  nec  sanctitatem,  nec  scientiam  au- 
xit,  nec  felicitatem  accivit ;  sed  gratiam,  quain  dono 
Trinitatis  integram  assumpsit,  ad  Dei  laudem  et 
hominum  utilitatem  paulatim  declaravit ;  proflcie&s 
sapientia  et  gratia  ,  apud  Deum  et  homines ,  im 
perutramque,  hujusetgloriam,  illorum  commodum 
comparavit.  Sic  quippe  hoc  capitulum  explanandum 
piito,  ut  non  sibi  Lucas  adversetur ,  qui  de  Cbrislo 
sic  praedixerat :  Puer  autem  crescebat ,  et  confms' 
batur  plenus  sapientiaj  et  gratia  Dei  erat  va  eo 
{ibid.),  119  Unde  patet  naturam  quae  in  Chrsto 
tanquam  puer  crescebat ,  plenam  exstitisse  sapiei- 
tia,  illam  in  qua  gratia  Dei  erat,  quam  cooslal  i^se 


hufnanitatem.  Humanitas  ergo  Christi  in  pueriiia 
postResurreclionem  ad  discipulos  legitur  introisse  C  pj^^j^  ^^^^  sapientia.  Sed  cui  plenitudo  ineralsa. 
(Joan.  XX,  19).  Unde  non  irrationabUiter  dici  potest,  ^^^^^^^^  ^^^^^^^^  ^j^jj  sapientiae  deerat.  Num  \m\- 
tam  duos  terrenos  slatus,  quam  tertium  ccelestem, 
in  Domino  nostro  adhuc  passibili  operatos.  Nonne 
coeieste  erat  quod  et  ante  passionem  Deum  facie  ad 
faciem  videbat,  quod  firmis  vestigiis  super  aquas  in- 
cedebat  ?  In  coelo  enim  humanae  animse  haec  est  per- 
spicacitas,  ut  Deum  liquido  agnoscat ;  humani  cor- 
poris  haec  erit  levitas,  ut  super  aqiias ,  imo  et  per 
aera,  quasi  in  solido  gradum  habere  queat.  Unde 
sancti  bajulatu  nubium ,  praedicautur  ascensuri. 
Res  niira,  nativa  puritate  conspicuus,  quiete  puri- 
tati  debita  exstitit  aUenus !  Res  nova,  nostrae  possi- 
bilitatis  homo,  nostro  caruit  peccato !  Res  miranda, 
hooc*  nobiscum  in  terra  mortalis  obtinuit  per  po- 


nutam  gratiam  acceperat ,  ut  plene  periius,  seni* 
plene  fieret  bonus  ?  absit !  Nam  super  hunc  Iocqd 
evangelistae  traditum  nobis  ab  auctoritate ,  recor* 
damur  utramque  Cbristo  mox  plenarie  infusan. 
Puer  ergo  Jesus  ex  quo  coepit ,  mox  dooo  Dei  io 
tantamscientiam,  in  tantammorum  eminentiameio- 
levit,  ut  in  neutro  postmodum  quidquam  accrereriu 

CAPUT  XXIV. 

Christus  meritis  non  est  auctusy  vel  melior  efectn. 

(184)  Quid  est  quod  dico?  nonne  hominum  more, 

homo  Jesus  dum  operibus  charitatis  insistebat,ma|is 

magisque  mer  ilum  augebat,  meritoque  aucto  se  meiio- 


tenMam  ea  ua.-E  sanctis  promiUuntur  in  ccelo  ha-  0'cm«ddebat?Homopurosincrementi8p.ucisi«rTi|. 


benda  per  naturam !  nam  licet  ex  auctoris  largitate 

sperentur  proventura  ,  quoniam  ita  contingunt  ut 

sine  ^e  adsint,  merito  deputantur  naturae.  Quanta 

potentia  molem  nostri  corporis  ex  Yirgine  nasci,  su- 

per  aquas  ambulare ,  in  tali  corpore  Deum  viderot 

immortalitatis  speciem  vel  ad  horam  obtinere ! 

CAPUT  XXIU. 

Infans  Christus  fuit  sapientia  plenus. 

(183)  Duas  sententias  sibi  objacentes  de  infantia 

Salvatoris  praedictas  viri  illustres  singuli  singulas 

sibi  defendunt.  Alii  ignorantiam,  alii  plenam  sapien- 

(I8S)  Lib.  II  De  peccal.  merit.,  c.  29. 
(183)  Magist.,  III,  dist.  13  et  14. 


que  melior  judicatur ;  bomo  Christus  tol  tantisqiie 
ad  laudem  Dei,  hominumque  utilitati  exbibitist  in 
nulloquam  prius  melior  redditur :  tanta  pro  DeotiK 
lit,  nec  Deo  gratior  exslitit :  si  enim  gratior,  profecta 
et  melior ;  quomodo  Christum,  propler  ea  qux  ift 
homine  gessit,  Deus,  juxta  Apostolum  eialtaTic 
{Philipp.  II,  9),  quandoquidem  propterea  gratioreA 
non  habuit?  aut  si  tali  ex  cansa  gratiorem  haboit, 
quippe  quoniam  tali  pro  causa  exaltavit,  quomodo 
non  est  tanto  melior,  quanto  Deo  gratior?  Qoodrca 
si,  quia  factus  est  obediens  Patri  usque  ad  mt^ 
necesse  est  credere  ipsum  merita  aoxisse,  neliflit* 
(184)  Mag.  III,  d.  18. 


797  SENTENTL\RUM  LIBRI  OCTO.  -«-  LIB.  IIL  798 

faGtvm  Deo  roagis  placuisse ;  profeclo  noii  mox  ad-  A  rit,  sed  nonnisi  quod  ex  charilate  prodlt ;  placet 


veutu  Dei  consummationem  recepit. 

Sed  quomodojam  puer  Jesus  plenus  gratia,  si 
scientiam  alque  cbaritatem,  cliaritatisque  comites 
reliquas  vlrtutes,  quarum  omuium  in  anima  locus 
est,  consideras?  absque  dubio  plenus  gratia,  moi- 
queconsummatus  exstitit,  quoniam  in  illis  incremen- 
turo  postmodum  nullum  recepit.  Si  opera  virtutum 
radice  prodeuntia,  quae  in  dies  accumulatiora  acce- 
debant,  attendis,  Proficiebat  iapientia,  et  aetate  et 
gratia  apud  Deum  et  ajmd  homines  {Luc,  ii,  52);  quo 
profeclu  factus  est  obediens  Patri  usque  ad  mortemt 
propter  quod  exaltavit  illum  Deus.  Quare  Dominus 
noster  Jesus  etiam  matris  in  utero  secundum  quem- 
dam  modum  consummatus,  secundum  alterum  ad- 
huc  eral  consummandus. 

Sed  si  mox  plenus  scientia  et  charitate,  quoniam 
scientissimus  erat,  nonne  totam  obedientiae  suae 
viam  mentis  oculo*^  praecurrebat  ?  quoniam  vero 
summa  charitate  praeemiiiebat,  nonne  qux  circa  se 
in  obsequium  Dei  futura  noverat,  quomodo  et  quan- 
do  contingere  Patri  placebat,  ipse  quoque  et  tunc, 
et  eo  modo  fieri  summopere  affectabat?  Sin  autem 
aUter  aliove  tempore  id  maluisset,  nonne  aut  ma- 
iam  aut  minus  bonam  volunlalem  habuisset  ?  Quod 
si  omnia  quae  redemptionis  gratia  Deus  disposuerat, 
homo  Jesus  Dominus  noster  eliam  adhuc  puer,  ut 
Patri  obediret,  confratribus  prodesset,  quando,  ut 
dictum  est,  et  qnomodo  oporteret  adimplere  perfe- 


ergo  semper  ex  se  charitas;  opus  autem  nunquam 
nisi  ex  charitate,  sed  in  sanctis  charitas  opera  bona 
coacervat,  bonum  vero  opus  charitatem  accumulat, 
ut  sit  quisque  tanto  per  bonum  opus  melior,  quanto 
ex  opere  bono  in  charitate  ferventior.  Sanctus  au- 
tem  sanctorum  adhuc  puer  tanta  charitate  enituit 
ut,  sicut  dictum  est,  in  ea  nihil  accreverit.  Sancti 
in  dies  meliores  fiunt,  quoniam  in  cbacitate  orf^ 
scunt.  Verum  Sanctus  sanctorum  quomodo  fiebat 
melior,  qnandoquidem  in  cbaritate  nunquam  fac- 
tus  est  inajor? 

Altamen  quoniam  obedivit  Patri,  juxta  Aposlolum 
exaltail  promeruerit :  quare?  num  ex  operibus  quae 
nihil  sunt  nisi  cum  charitale  ?  an  propter  charila- 
^  tem  quae  accepta  est  Deo  etiam  per  se  ?  utique  con- 
summatam  in  Ghristo  cfaaritatem  amabat,  propter 
quam  et  opera  recipiebat;  baec  enini  charitas  fru- 
ctus  suos  temporibus  suis  edebat,  quos  et  ante  edi- 
tum  semper  apud  se  reconditos  in  affectu  contine- 
bat.  Unde  videtur  factus  obediens  Patri  usque  ad 
morlem,  non  solum  dum  est  mortuus,  verum  ct 
longe  ante,  cum  ex  charitate  ad  moriendum  cxstitit 
paratus,  ut  praemio  diguior  non  fieret  mortis  exse- 
cutione,  quam  antea  moriendi  voluntate.  Quid  enim 
perfidi,  si  cognoscentes,  nunquam  Dominum  glorise 
crucifixissent?  Dominus  Jesus,  qui  juxta  Apostolum 
propter  passioncm  cruce  exaltatus  est,  num  Domi- 
nus  gloriae,  aut  minoris  gloriae,  aut  nullius  fuisset» 


ctissime  desiderabat,  jamjam  animo  ad  omnia  para-  ^  quoniam  passio  defuerit,  non  quidem  noiente  ipso 


tu8,  si  quae  futura  malebat  Deus  in  pnesenti  fieri  vo- 
Inisset,  quomodo  cum  tam  perfecta  voluntate,  minus 
bonus,  minusve  Deo  gratus  fuit,  quam  postmodum  : 
quando  quae  voluerat  coraplevit,  cum,  ut  dixi,  dilatio 
completionis,  non  ex  ipso,  verumex  Patre  prodierit : 

Sed  dices :  Voluntai  tam  digna  magni  meriti  utique 
fuit^verum  meritum  accumulabatur  cumad  tantamvo- 
luntatem  tanta  operatio  accessit.  Sed  secundum  Scrip- 
turam  apud  Deum  perfecta  voluntas  faciendi  re- 
putatur  pro  opere.  Sed  dices :  Voluntas  pro  opere  r«- 
putatur,  quia  sicut'operis  relributio  di$pensatur  vo/tcn- 
tati,  non  utique  omnt,  sed  quce  per  consensum  ut  perfe- 
cta  sit  confirmatur;  non  tamen  operi  (Bquanda ;  nimi- 
Tum  minus  est  solum  velle,  quam  voluntatem  perficere. 
120  CAPUT  XXV. 
Non  ut  homo  meretur  auctor  eharitate. 

(1S5)  Sed  dicas  mihi,  quoniam  omne  peccatum 
Toluntarium ;  et  item  quoniam  affectus  tuus  operi 
tuo  nomen  imponit;  nonne  ex  voluntate  forniam 
nomenque  seu  boni  seu  mali  operis  sibi  adsciscit^ 
^  iniirum  juxta  qualitatem  cordis,  natura  est  operi- 
ris,  unde  Dominus :  Bonus  homo  de  bono  tnesauro 
profert  bonum^  malus  de  malo  malum  (Luc.  vi,  i5). 
Unde  dum  bonum  malumve  judicamus  opus,  saepis- 
sime  fallimur,  quoniam  ex  corde  aliter  nuncupatur : 
ipsum  quippe  in  se  opus  neutro  nomine  est  dignum; 
unde  Dominus  nunquam  opus  ex  se,  verum  meutis 
pro  informatione  contemplatur.  Opus  quippe  requi- 

(185)  Magistcr  snpra. 


(quippe  quantum  in  se  ad  omnia  parato)  verum  per- 
secutore  crudelitatem  abhorrente?  Non  pulo.  Nam 
si  continuatione  operum,  crescebat  et  meritum, 
nonne  quoniam  et  modo  benefacere  non  cessat,  ad- 
huc  quoque  merita  accumulat?  quoniam  juxla  Apo- 
stolum  sedens  ad  dexteram  Patris  interpellat  pro 
nobis  (Rom.  viii,  34).  Num  quoniam  Pater  usque 
modo  operatur  (Joan.  v,  47),  utique  opera  valde 
bona,  usque  modo  quoque  melior  efiicitur?  num 
angeli  et  homines  ex  resurreclione  quando  consum- 
matio  omnium  exspectatur,  quoniam  in  saecula  sae- 
culorum  laudabunt  Dominum  (Psal.  lxxxiii,  5), 
etiam  in  saecula  saeculorum  augebunt  meritimi  ?  To- 
tum  hoc  absit !  quoniam  quod  semper  crescit  nun- 
D  quam  ad  summum  pertingit.  SI  ergo  rationalis 
creatura,  ad  ipsum  suae  consummationis  fastigium 
producta,  etiam  adhuc  imo  plus  tunc  benefaclt,  nec 
melior  fit ;  si  Greator  ipse  non  cessat  bene  agere, 
nec  tamen  potest  crescere  :  demum  si  assumpta 
Creatori  humanitas,  ipsa  quoque  in  coelo  jam  re- 
cepta,  tanto  prae  aliis  bene  agens,  quanto  prae  om- 
nibus  divinae  voluntati  consentiens,  nihil  tamen  in^ 
crementi  acquirit ;  quid  mirum  si  in  terra  passibilis 
bene  est  operatus,  nec  est  inde  melior  factus?  Cfaa- 
ritas  quippe  ubicunque  est,  otiosa  esse  non  potest ; 
quandocunque  est,  ortus  ex  ipsa  fructus,  propter 
ipsam  est  gratus.  Et  quoniam  ipsa  ejusque  fructus 
in  fierpetuuJQ,  protenditur,  propter  ipsam  ejusque 


m  ROBERTI  PULLl  8. 

fructum  seincU  perpetuitate  beata  munerantur,  se-  A 
luel  taroen  in  resurrectione  consummati,  nihil  spe- 
rent  ulterius  adipisci. 

121  CAPUT  XXVI. 

Quid  de  domottibus  sit  dicendum» 

(186)  Mirumergo  non  yidetur,si  Dominusnoster, 
ex  ipso  utero  consummatus,  tempore  suo  sibi  bona 
opera  continuavit,  nec  tamen  majoris  existens  me- 
riti  propter  illa,  juxta  Apostolum,  exaltatione  dona- 
tur.  Quod  si  homines  et  angeli  consummationem 
^depli  bona  jugiter  agunt,  nec  tamen  meliores  fiunt, 
quid  de  daemonibus  dicemus?  num  daemonum  mali- 
(ia  in  diem  judicii  difiertur  consummanda,  ut  cum 
consummatione  poense  consummatio  veniatnequitise? 
Quod  si  est,  sicut  quotidie  male  agunt,  quotidie  de-  ^ 
teriores  fiunt;  ita  ipsi,  sicut  homines  pravi.  Sinau- 
tem  in  ipso  casu  ita  daemonum  mala,  sicut  angelo* 
rum  bona  voluntas  consummata  est ;  quemadmodum 
angeli  jugiter  bene  agunt,  nec  tamen,  quoniam  jam 
consummati  sunt  affectu,  ex  bene  actis  meliores 
fiuut,  nonne  similiter  daemones  de  die  in  diem  mala 
accumulant,  nec  tamen,  quoniam  jam  nequitiam 
pravae  voluntatis  obtinent  consummatam,  ex  mala 
accumulatione  nequiores  fiunt? 

Quod  si  male  agendo  non  sunt  pejores,  quomodo 
male  agunt  praesertim  modo,  aut  qua  ratione  talibus 
<ex  factis  puniendi  sunt?Jtem,  qua  ratione  merentur 
impunitatem  in  majori,  cum  puniantur  homines  ex 
minori?  Dominus  Jesus  bene  agebat,  neque  inde|^ 
melior  fiebat.  Et  licet  melior  non  erat,  bene  tamen 
^gebat,  lalibusex  factis  coronandus,  propter  merita 
felicior  non  melior  futurus.  Sic  potest  esse  ut  dia' 
bolus  male  agat,  nequior  non  fiat  et  tamen 
male  agat;  inde  tandcm  puniendus,  propter  me- 
rita  miserior,  non  pejor  futurus.  Sic  angeli  bene 
quidem  agunt,  neque  fortasse  meiiores  sunt,  inde 
foriasse  tandem  futuri  feliciores  quam  raodo  suut, 
non  tamen  meliores. 

Sed  dices  mibi :  Si  Dominus  Jesus  quoniam  vo/tm- 
tatem  in  bono  habuit  consummatam^  licet  defuistet 
locus  tam  sanctam  implere  voluntatemj  nihilominus 
tamen  eamdemj  quam  modo  habet,  mercedem  habe- 
ret;  nonne  angelus^bonus  et  ma/tis,  si  jam  sunt  con- 
Mummati,  alter  in  amore  boni^  aiter  in  odio  boni  me-  D 
rito  eamdem  mercedem  reciperent^  licet  fructus^  quos 
amor  odiumque  quotidie  parit,  aliqua  causa  contt»- 
gere  non  permisisset  f 

Sed  voluntas  Christi  per  omnia  Deo  placere  quae- 
rebat,  omnia  in  quibus  Deo  placitura  erat,  singula- 
tim  comprehendens.  Yoluntas  autem  angeli  in  bono 
confirmata,  ipsa  quoque  per  omnia  placere  Deo  cu- 
pit,  sicut  et  daemonum  per  omnia  displicere ;  sed 
neutra  propter  futuri  ignorantiam,  omnia  in  quibus 
placere,  aut  displicere  velit  per  singula  comprehen- 
dere  valet,  quorum  accessu  voluntas  nova  exoritur, 
ut  sicut  communi  voluntate  sua,  ita  quoque  singu- 


(186)  Mag.,  l.  II,  Sent.,  dist.  xi,  §  4,  et  seq. 

(187)  V.  Mag.,ii,dist.  11,  $  4  Cujus  sent.  e 


erro- 


R.  E.  CARD1NAL1S  ^ 

iari  cum  suo  efiectu,  digna  procuranda  videatur. 

Unde  angelus,  factus  captando  siroUitudinem  IVi 
malus,  pejor  cemitur,  dum  per  casum,  ut  Deoic 
Bumme  oderit,  exasperatur;  augens  malitiam,  duic 
omnium  hominum  damna  sine  intermissione&itieDi, 
non  cessat  regno  Dei  iuvidendo  male  agere.  Qaod 
quoniam  sic  videtur  esse,  meritoquoquevideturpn 
eis  quae  in  coelo,  cadensque,  gessit,  in  hoc  jamm 
tortus,  tandem  consummata  per  ea  quae  apad  dos 
gerit  nequitia,  consummate  pro  omnibus  in  inlenio 
torquendus. 

Paribus  quoque  in  bono  gradibus,  cuipian  for- 
tasse  videantur  sanctorum  merita  accrevisse  ang^ 
lorum,  donec  completo  sanctorumnumerohominoo 
compleantur  simul  merita  angelorum,  ut  gloriam  in 
qua  permanere  debuerunt,  quoniam  in  oonsilioper- 
manserunt,  interim  quidem  multam,  non  taroen  lo- 
tam  propter  numerum  casu  reliquorum  diminutum, 
obtinerent,  numero  consummato  adepturi  in  pre- 
mium  consummatam. 

Humani  ergo  lapsum  generis  utique  maInm,bo- 
nus  Deus  vertit  in  bonum,  dum  lapsorum  repan- 
lionem  ministerio  angelorum  procurans,  1SJ|  non 
modo  homines  qui  restaurantur,  verdm  et  angelos 
quorum  officio  restaurantur^  dignos  putat  coroBa. 
Etsi  aliter  fieri  posse  non  negem  (187),  nibiltaaea 
credibilius  putem,  quam  quod  angelus  bonns  atqne 
malus»  diversis  quidem  viis  quasi  quibusdam  gndi- 
bu6  ad  summum  usque  conscendant,  alter  justilix 
et  felicitatis,  alter  nequitiaeet  perditionis;  niminin 
consummati  Dei  mox  in  amore  aller,  in  odlo  alier, 
non  cessant  erescere,  hominum  alter  in  amore  jo- 
vans,  alter  in  odio  nocens» 

CAPDT  XXVI!. 
Pueritiam  sicut  et  cmtera  Christus  mciptl. 

(18S)  Sed  quomodoJesusjiixtaEvangeliuffleiiaa 
puer,  plenus  erat  sapientia  et  gratia,  cum  plenoTin 
plena  sapientia  et  gratia  magis  apta  |videatar.  Ndb 
quod  non  erat  puer  specie  apparebat,quodTeroent 
Ttr  plena  quantitate  latebat ;  sicut  resurgens  quaa 
deposuerat  veterem,  at  cognosceretur,  formam  di- 
scipulis  ostendit,  novam  immortalitati  obnoiiam, 
quam  mortales  ferre  nequirent,  celavit?  Num  ergo 
matris  in  alvo  virilem  obtinebat  quantiutem,  M 
natus  infantilem  nostris  praetenderetobtatibus, jinta 
iliud :  Ecce  faciet  Dominus  novum^  mulier  ctrciuidi- 
bit  virum  ?  (Jer.  xxxii.)  Quid  enim  est  circumdare  vi- 
rum,  nisi  in  atero  babere  hominem  jam  adulu»» 
quod  utiqne  novum  est  et  inauditum  ?  sed  vinunnoi 
quantitate,  verum  sexu  intelligendum  puto.  (hiare  igi- 
tur  novum  ?  Quoniam  ex  sola  matre  absqae  pauis 
cooperatione  genitum.  Nam  parvulum  saepissimaii» 
ratione  Scriptura  dicit,  imo  et  inteUigit.  Ratio 
quippe  postulabat,  ut  exclusa  peccata  macab,p^ 
dissequaque  ejus  ignorantia,  parvitatem  pueritix, 
quam  nascituris  et  natura  tribuit,  et  necessitas  n- 
quirit,  sibi  Dominus  nostram  vere  nataraffl  imlaei* 

ris  noiatqr. 
(188)  Mag.,  m,  dist.  15. 


SOI  SENTENTIARUM  LIBRI  OGTO.  —  LID.  III.  8€^ 

dus  assumeret :  culpam  enim  atque  inscitiam,  quo- A  ca^  mundi  (Joan.  i,  29).  Quid  est  quod  lollere 


niam  Deo  minime  competebant,  abdicaTit :  carnem 
nostram  etiam  parvam,  reliquis  cum  dtifecti)l)us, 
quoniam  redemplioni  profuturam  putabat,  assump- 
sit.  Quod  utique  Scripturis  magis  consonat,  horoi- 
numque  moribus  concordat,  hoc  naturse  placet,  ra- 
tioque  probat.  Licet  enim  hoc  facile  Christo  fuerit, 
ut  sicut  se  discipuUs  in  Gocna  sacramentaliter  perci- 
piendum,  totum  et  integrum,  licet  moriturum,  sin- 
gulis  exhibuit ;  ita  triginta  annorum  magnitudo  ven- 
tris  in  arcto  comprehenderetur,  tanto  utique  mira- 
bilius,  quanlo  rationi  humanae  incomprehensibilius. 
Attamen  fieri  non  oportuit,  neque  dici,  ne  haereti- 
corum  versuta  perversitas,  reperto  fulcimento,  diffi- 
cillime  subrueretur,  mentiens  omnia  quae  fides  cer- 


peccata  Agnus  Dei  dicilur,  nisi  quod  secunduro 
quod  est  Agnus  peccata  tollit  ?  quid  est  secundum 
quod  $^  Agnus,  nisi  secundum  quod  est  immola- 
tus  ?  quare  non  solum  Deus,  sed  et  homo  Deo  jun- 
ctus  peccata  tollit ;  ipse  enim  sanguine  suo  nos  re- 
demit;  januas  coeli  aperuit;  nonne  enim  natura 
qute  sanguinem  prd  nobis  fudit,  ea  quoque  nos  re- 
demil?  qu»  auteni  redemit,  nonne  eadem  cobIo  in- 
ducet,  mediatrix  Dei  et  hominum?  quoniam  quos  de 
terra  trahit,  coelis  Deojungendosinducere  salagit: 
vere  paschalis  Agnus,  a  vera  hujus  niundi  iflgyplo 
educens,  veram  in  terram  repromissionis,  quse  vi* 
ventium  est,  reducens.  Unde  patet  natura  creata 
quae  patitur,  naturs  creatrici,  qua^  non  patitur. 


tissime  astruit,  non  secundum  veritatem  rei,  sed  ut  I^  unita,  pretium  nostrae  oflert  redemptionis,  merito 


putabatur,  et  extra  apparebat  inteiligenda.  Nam  si 
non  pro  vero,  verum  ut  putabatur,  parvulus  in  ute- 
ro,  parvulus  natus,  parvulus  crevisse  atque  ad  robur 
usque  virile  quibusdam  gradibus  pervenisse  intelli- 
gitur,  cur  non  haeresis  simiii  ratione  dicat  quod  mira 
fecerit,  quod  mira  dixerit,  quod  cracifixus,  mortuus 
sit,  quod  sepultus  resurrexerit,  denique  quod  incar- 
naius  sit,  putatum  est,  et  non  est  verum  ? 

Rationi  ei^o  et  auctoriiati  consentientes,  imo 
catholicae  fidei  qua  Gatholici  sumus  obviare  timen- 
tes,  fatemur  ac  certissime  asserimus  Dominum  no- 
strum  pro  capacitate  uteri  parvulum  more  nobis  usi- 
tato  crevisse,  ac  inusitato  natum  esse :  eum  namque 


valens  peccata  dimmittere.  Unde  miraculo  paraly- 
tici  proprium  tollentis  grabatum ,  convicit  Filium 
hominis,  peccata  posse  dimittere.  Quoniam  super 
quem  Spiritus  sanctus  in  columbae  specie  descendit, 
hic  est  qui  baptizat  {Joan.  i,  33).  Super  quem  Splritus 
sanctus  descendit,  nisi  super  Ghristum  secundum 
humanitatem ;  nam  divinitati  id  minime  congruebat? 
Ghristus  ergo  secundum  humanitatem  baptizat. 

Sed  quid  est  baptizare,  nist  aquae  sacramento  pec- 
cata  delere  ?  Ghristus  ergo  secundum  humanitatem 
peccata  delet  (190).  Nam  super  illum  quem  jam  prx- 
diximus  locum,  ubi  dicilur :  Hic  est  qui  baptixat 
{Joan.  I,  33) ,  legendo  invenis  et  Dominum  Jesum, 


virgo  concepit,  virgo  peperit ;  quippe  quoniam  abs-  ^  simul  cum  sacramento  bapiismi  quod  ministris  coni- 


que  ardore  peperit ;  virtute  Altissimi  obumbrante, 
in  castitate  concepit;  eadem  virtute  operante,  illapsa 
peperit.  Et  quem  claustra  virginitatis  integra  susce- 
perunt,  integra  quoque  ediderunt. 

Sed  princeps  per  portam  clausam  {Ezech,  xliv,  2) 
in  perpetuum  procedens  de  thalamo  suo  in  eumdem 
thalamum,  quo  ingressu  usus  est?  si  substantiam 
hominis  attendo,  plane  ab  utero  exivit,  in  uterum 
non  intravit ;  si  substanliam  Dei  considero,  illam 
nec  locum  ingredi,  nec  loco  egredi  decet,  quoniam 
non  est  locus  unde  desitDominus :  quippe  FiliusDei 
€t  123  ^^^  exstitit  in  utero  Yirginis ;  sed  post- 
modumibidem  aliter  essecoepit,  aliter  utique  non 
usu  habitationis,  verum  unitione  carnis. 

GAPUT  xxvni. 

Utrum  proponens  bona  homo,  vel  in  homine  Deus 
fecit  miracula. 

Ipse  propter  homines,  quando  oportuit,  prout 
oportuit,  beatam  vitam  nobis  proposuit.  Yerum  ne 
solo  exemplo  prodesset,  bonae  vitae  ex  ipsa  authen- 
ticam  doctrinam  adjecit.  £t  quoniam  nova  et  inau- 
dita  inducebat,  mirandam  doctrinam  miraculis  con- 
firmabat. 

(489)  Sed  scientiam  quam  in  homine  Ghristo 
roultam  novimus,  num  ei  quae  in  divinitate  est  aequare 
debemus?  Item,  miracula  quae  Ghristum  fecisse  du- 
bium  non  est,  utrum  fecit  homo  an  Deus  in  ho- 
mine,  teste  Evangelio  :  Agnus  Dei  qui  toUit  pec- 

(189)  Magist.  iii,  dist.  14. 


misit ,  commisisse  etiam  potuisse  baplismi  eflica- 
ciam,  quae  est  abolitio  peccati ;  quam  lamen  sibi  re- 
tinuisse  maiuit.  Quod  si  Dominus  Jesus  tantam 
potestatem  ministris  potuit  conferre,  ut  non  solum 
baptizarent,  verum  etiam  peccata  delereni ;  quis  au- 
deat  negare  naturam  in  Oiristo,  etiam  humanam,- 
habere  potestatem  dimittendi  peccata?  Quod  si  vi- 
tiis  purgat,  virtutibus  quoque  illustrat,  quinpe  as- 
cendens  in  altum  deditdona  hominibus  {Ephes»  iv,  8). 
Quid  est  ascendens  dedit,  nisi  quod  substantia  quae 
ascendit  ea  dona  distribuit  ?  quae  autem  dona  ?  uno 
nomine  intellige  omnia :  fidem,  veniam,  intelligen- 
tiam,  religionem. 

'   Sed  humanilas  quae  justa  suis  feliciter  captivatis 
Detiam  in  terra  distribuit,  sicut  consequens  est,  in 
ccelo  aeterna  bona  retribuit ;  humanitas  quippe,  quo- 
niam  Deitas  quae  ubique  est,  nusquam  venire  potest, 
ipsa  ventura  est  judicare  vivos  ac  mortuos,  quoniani 
Paler  non  judicat  quemquam^  sed  omnejudicium  dedit 
FiliOj  quia  Filius  hominis  est  (/oatt.v,22).  Ghristus 
ergo,  quia  Filius  hominis  est,  id  est  in  natura  homi- 
nis,  judicaturus  est.  Quidest  ^Miemjudicaturus  nisi, 
unicuique  juxta  opera  redditurus?  humanitas  ergo, 
Ghristi,  bonos  in  coelo  beatitate  donabit,  malos  in  j 
inferno  sine  fine  tradet  cruciandos.  Quod  si  hominis) 
substantia  haec  tam  magna  potest,  quanto  magis  mi-* 
racula  potest?  Unde  paucis  panibus  et  pisciculis 
multam  hominum  rouUitudinem  satiavit  {Matth.  xv» 
(190)  InGlossa. 


80S 


ROBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


m 


34;  Marc.  Tiii,  7),  et  super  aquas  firmo  vestigio  in-  A  sibi,  mundum  redemit,  peccata  dimittit,  virtutibiis 


cessit  {Matth.  xiv,  25) ;  num  ergo  liquorem  solida- 
vit,  ut  pondus  sufTerrel  calcantis ,  aut  pondus  inte- 
rim  ademit  corpori,  ut  portabiie  fieret  undis  ?  124 
quod  utrumque  facere  potuit,  sed  non  esset  jam  mi- 
racutum  super  mare  ambulare,  imo  fluctus  ex  cen- 
cretione ,  aut  ponderis  ex  levitate.  Miramur  ergo 
pondus  humani  corporis  liquiduro  calcasse  maris, 
dum  Scriptura  pro  miracuio  memorat  super  mare 
ambulasse ;  nec  sequor  densatum,  nec  hominem  ai- 
leviatum,  (quoniam  utrumque  tacet  Scriptura)  pray 
judicamus ;  ne  fateri  sit  necesse  aquam  prius,  am. 
bulante  super  eain  Petro  {ibid.),  solidatam,  mox  eo 
immerso  dissolutam,  statim  eodem  retracto,  atque 
super  aquam  incedente,  solidandam.  Aut  si  aqua 


illustrat,  miraculis  corruscat,  vlta  xtema  beat,  Deus 
per  propriam  potentiam  haec  potest,  homo  eadeia, 
veriim  ex  beneficio  Dei  potesl. 

CAPUT  XXIX. 
Vtrum  potest  homo  quidquid  Deus. 
(19i)  Num  similiter  omnia  qua:  potest  Deus,  dono 
Dei  potest  et  homoDeo  unitus,  juxta  quod  de  se  ipse 
post  resurreciionem  fatetur,  dicens :  Data  est  mM 
potestas  in  coito  et  in  terra  f  {Matth,  xxvtii,  {%.) 
Nonne  homini  data  est,  quoniam  eam  ante  datnin 
ipse  non  habuit?  non  Deo,  quoniam  sine  ea  ipie 
nunquam  fuit :  magnum  quantitate,  conspicuamde- 
core ,  tota  demum  status  sui  ratione  minDdttn 
quoddam  opus  est  iste  mundus ;  verum  quonisin 


naturam  servavit,  aquae  illapsus  Petrus,  corpoream  D  insensibilis  atque  inanimatus  est,  longe  praestaDtior 


roolem  quam  prius  amiserat  recepit,  mox  retracto 
perdendam. 

At  quoniam  qualitatum  itus  hujusmodi  et  reditus 
roinime  sedet  rationi,  necesse  est  fateri  poudus 
iisse  super  liquidum,  virtute  Dei,  qua  dissimulante 
immersum  est  juxta  uaturam  rei,  ut  perpendas  quid 
natur^  congruat,  quidque  miraculo  fiat.  Sic  quoque 
Dominus  paucos  paues  confringens,  fracturamque 
magnificans,  in  tantum  multiplicavit ,  ut  ex  tanta 
multiplicatione  tautus  populus  facile  satiaretur,  ad- 
mirans  adeo  paucos  crevisse  panes  ut  ex  paucis 
mulii  satiarentur.  Ergo  qui  omnia  creavit  ex  nihilo, 
quique  costam  Adse  {Gen,  ii,  22)  nuUo  extrinsecus 


est  homo ,  quoniam  ad  imaginem  Dei  est  factas. 
Cum  ergo  praeclanim  sit  quod  Deus  hominem  cm- 
vit,  longe  praeclarior  nitet,  quod  qui  perieratre- 
creavit;  quoniam  enim  hominem  secundum  se  ex 
limo,  secundum  animam  ex  nihilo  machinatus  est, 
potentem  veneramur.  Quoniam  vero  hominisa  Domi- 
no  ad  diabolum  abscedentis,  (Ttramque  subsUDtiam 
miserabiliter  abscedendo  foedatam,  125  restaurare 
dignatus  est,  indebitam  potentis  pielatem  vehemeD- 
ter  admiramur.  M ira  pietas,  ut  eoBtemptorem  soi 
auctoris  bonitas  revocaret.  Mira  potentia,  ut  homi- 
nem  jam  totum  malum  ac  per  hoc  emendationi  resi- 
stentem  in  bonum  commutaret.  Utique  mira,  ino 


adducto  integram  formavit  in  mulierem,  idem  panum  ^  magis  mira,  quam  cum  eum  qui  nondum  erat,  ic 


paucitatem  in  copiam  benedixit  grandem,  non  res  a 
pane  diversas  in  pauis  qualitatem  tiansformans : 
alioquin  non  de  pane  panem  factum  mirabor ;  de 
paucis  autem  panibus  muItipUcatione  facta  roultos 
satiatos  denegabo.  Sed  hoc  negare  contra  Scriptu- 
rain  est ;  illud  autem  dicere  inaudituro  est.  Paraly- 
ticum  quoque  Chri&ti  humanitas  inter  caetera  poten- 
tis  suae  miracula  solidavit  {Matth.  ix,  6),  ut  per  mi- 
raculum,  quod  ab  ipsa  fiebat  visibiliter,  invisibiUs 
peccaminum  dimissio  ab  eadem  fieri  crederetur. 
Nam  cum  Jud%i  dubitarent,  imo,  quod  pejus  est, 
discrederent,  quod  humanitas  quam  solam  inteUi- 
gebant,  relaxare^facinora  posset ;  ut  eos  interior  pa- 
ralytici  curatio  minime  lateret  objecit  exteriorem 


per  hoc  operanti  obniti  non  poterat,  hominem  crea- 
ret.  Unde  patet  inter  divinitus  operata ,  rederoptio- 
nem  praecipue  ad  praeconium  Dei  pertinere.  Salva- 
toris  ergo  humanitati,  quoniam  ipsi,  quae  maxima 
est  potestas  redimendi  divinitus  cellata  est,  quxre- 
liquarum  [neganda  est?  Quandoquidem  ei,  ot  ipia 
de  se  testatur :  Data  est  omms  potestas  inc(tloH 
in  terra  {Matth.  xxviii,  i8). 

CAPUT  XXX. 

Utrum  tantam  scientiam  et  bonitatem  babei  homo  tl 

Deus. 

(192)  Quod  si  totam  Deus  suam  potestatem  homiiii 

unito  sibi  concessit,  totam  quoque  scientiam  suam 

concessisse  fatendum  videtur.  Cur  enim  potenliaffl 


Nam  quoniam  demonstrandum  fuit,  quod  humanitas  D  b^I)^!'^)  totam,  scientiaro  vero  diminutam  ?  cum  c 


ipsa  peccata  dimittebat,  oportuit  in  conspectu  ho- 
minum  eaindem  mirabiUter  operari.  Quod  si  ipsi  cu- 
ratio  animae  conceditur,  muUo  facilius  curatio  cor- 
poris  coucedetur :  nam  et  medici  curare  corpora 
possunt,  animas  nequeunt. 

Ad  haec  respicientes  merito  non  solum  Deum,  ve- 
rum  et  hominem  in  Chrislo  veneramur ;  unde  tan- 
quam  ex  plenissimo  fonte  plenissima  nobis  omnium 
bonorum  inundatio  emanat :  quibus  in  bonis  dum 
Lominis  largitatem  recognoscimus,  Dei  quoque  be- 
neficium  in  eisdero  praedicamus ;  quippe  Apostolo 
teste,  Deus  erat  in  Christo  mundum  reconcilians  sibi 
(U  Cor.  V,  19).  Deus  ei^o  passione  hominis  uniti 

(191)  Mag.  III,  d.  14. 


nipotentia  omni  egeat  seientia,  ne  in  aUquo  impni- 
deits  in  eo  ruat  in  praeceps,  praesertim  cum  pieonn 
sapientia  {Luc.  ii,  40),  veritas  astruat  evangelica : 
qui  enim  sapientia  est  plenus,  ita  sapientiam  babei, 
ut  sibi  sapientiae  nihil  desit ;  quippe  si  quid  deesset, 
ex  parte  vacuus,  plenitudine  careret.  Quod  si  tao- 
tam  potestatem,  tantamque  divinitus  soscepit  iDtel- 
ligentiam,  nonneduabus  tertiam  parem  oportnit  ob- 
tinuisse  bonitatem,  ne  cum  duas  moderamiDe  quo- 
dam  tertia  temperet,  condiat,  atque  omet,  in  taa- 
tum  dispiiceant,  quantum  tertiam  excedentes,  cooi- 
tem  h^bere  recusent?  Utenim  nihU  vcritatis  nibil- 
que  bonitatis  ilii  deesse  intelligamus,  plenum  frelk 
(192)  Magister  supra. 


S05  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.-  LIB.  IV.  80« 

€t  uriiatii  {Jomk.  i,  14),  Evangeliain  non  Ucet.  Gra-  A  tur  Deo?  Quod  si  ita  est,  quomodo  minor  i)eosecun- 


tia  jiiminim  est,  bonum  gratis  datum. 

Dicemusne  ergoquod  quampotens,  quam  sapiens, 
quantumque  bonus  est  Deus,  tam  quoque  potenstam- 
que  sapiens,  tantum  et  bonus  sit  homo  quoniam  uni- 


dum  illud :  Mincr  Patre  secundum  humanitatem.  Sed 
quantuscuuque  est,  nihilominus  taraen  bomo  infe- 
rior  est  Deo,  inferior  utique  est,  quoniam  muDcre 
Dei  totum  habet. 


LIBER  OUARTUS. 


126G^UTPR1MUM.  babiiiter  obsequitur,  qui,  ut  ait  Scriptura:  PoUsi 

Faetura  Factore  minor  est  omnimode.  transgredi  et  non  est  Iransgressus  (Eccli,  xxxi ,  40). 

Yerum  si  incongruum  hoc  quoque  est,  ut  quoli-      Servusitaque  omnis,  quantumlibet  in  servituie  de* 

bet  modo  Factori  factura  aequiparetur,  necillelhomo  b  ^otus,  127  '^^  utiqueest  bonus,  ut  possil  esse  ma- 


qiii  no6  redemit,  quoniam  creaturaest,  C^reatore  cum 
suo  ejusdem  potenti»,  et  prudentiae,  atque  bonita- 
tis  esse  debet  :  omnia  inferiora  sortitus,  tanquam 
Deo  subjectus,  omnibus  tamen  creatis  longe  celsior, 
quoniam  homo  factus  est  Deus  ;  quantum  inferiora 
excedens,  tantum  aut  plus  a  superiore  excessus,  te- 
steenim  Domino,  Nemo  bonus  nisi  solus  Deus  (Luc. 
XTiii,  19).  Undesiin  illa  qu»;  Ghrist?is  est  una  per- 
sona  Deum  et  hominem  distinguere  velis,  nec  tan- 
tus  homo  bonus  est  Deo  collatus,  juxta  illud :  Non 
justi/icabitur  -in  conspectu  tuo  omnis  vivens  {PsaL 
CXL1I,  i).  Quare  nec  humanitas  a  Deo  assumpta,  si 
divinitatem  attendas,  justa  apparel :  hnmanitas  ni- 
mirum  et  bona  et  justa  est,  sed  cum  divinitate  in 


lus  ;  sed  qui  in  bono  constitutus  inde  rooveri  potest, 
plane  eo  inferior  est  qui  in  bono  immobilis  est.  Bo- 
nus  ergo  Christus  homo,  sed  incomparabiliter  me- 
iior  Deus  (195).  Sed  tametsi  asserunt  quamplurimi, 
nullaienus  peccare  potuerit  homo  Christus,  tamen 
longe  melior  est  Deus  per  naturam,  bonus  quoque 
homo,  sed  per  gratiam ;  sed  quod  per  uaturam,  eo 
fortius  est,  quod  per  gratiam  est. 
CAPUT  11. 

Deus  \ut  bonitate  excedit  hominem  el  potestate. 

Quod  si  bominem  Deus  excedit  in  bonitate,  exce- 
dat  quoqub  in  potestate  :  divinitas  quippe  hominem 
qnem  assumpsit  ipsa  creavit,  poiens  illi  quamplu- 
rimos  creare  pares.  Posset  (196)  quippe  Paler,  si 


specta,  quoniam  ipsalonge  praeeminet,  ex  collatione  ^  vellet,  in  altero  homine  incamari,  Spiritus  sanctus 

hebet ;  equidem  speciosa  prae  filiis  hominum  crea- 

tis  comparata  cunctis  praecellere  invenitur.  Quoniam 

▼ero  divinitas  longe  celsior  est,  ipsi  comparata  uti- 

que  parva  est :  nam  si  Hieronymo  credimus  (193) : 

Dtttnitas  sola  est  in  quam  peccatum  non  cadit;  ccstera 

cum  tiberi  arbitrii  sint,  peccare  possunt.  Sed  huma- 

nitas  Salvatoris  inter  caetera  computatur :  cum  ergo 

liberi  arbitrii  sit,  num  peccare  potest  ? 

Certa  res  est,  Dominum  acRederoptorem  nostrum 
hominem  Jesum  nihil  repudiasse  quod  humanam  na- 
turam  habere  oporteat,  sed  posse  (194)  peccare  ex 
ipsa  natura  homini  indidit  Deus,  ut  meritum  foret 
hominis,  vigore  liberi  arbitrii  culparum  abstinentis. 


in  tertio.  lloc  fieri  potuit ,  sed  ut  (ieret  opus  non 
fuit  :  sive  enim  ad  potentiam,  sive  etiaro  ad  humii 
litatem»  atque  misericordiam  Yerbi  pertinet  incar* 
natio,  quoniam  tria  haec  Trinitas  tota  indissiroiliier 
habet,  Patrem  cum  Spirilu  sancto  nulla  dillicuRas, 
sed  sola  ab  incamatione  volunlas  delinuit,  ne  roi- 
nus  conveniret,  si  qui  in  Trinitate  Filius  non  est» 
in  horoine  rilius  fieret. 

Dei  ergo  Filius  factus  Mariae  virginis  fitius,  nonne 
sicut  beatan»  Mariam  maluit,  aliam  matrem  eligere 
potuit?  utique,  quoniam  Omnipotens  sola  id  gratia 
agebat,  in  sanciarum  qualibet  virginum  homo  fieri 
poterat,  nisi  quia  gloriosam  Mariam  benedictam  in 


Unde  arbitrantur  nonnulli,  quod  oportuerit  ut  Domi-  jv  mulieribus  invenit,  vel  potius  fecit.  Cur  autem  eam 

nus  noster  Jesus  servis  atque  fratflbus  assimilatus 

per  omnia  absque  peccato,  potuisset  peccare,  qua- 

tenns  el  ipsi  major  cederet  gloria  vitanti  mala,  quo- 

niam  posset  perpetrare  illa,  quam  si  adeo  a  peccato 

cessaret,  quoniam  peccare  non  posset. 

De  divinitate  nemo  objiciat,  quae  utique  tanto  est 
gloriosior,  quanto  non  solum  a  peccato,  verum  a 
posse  peccandi  est  remotior;  aliud  quippe  est  de 
doroinatore  Deo  disputare,  cujus  est  decus  in  gloria 
majestatis ;  aliud  de  homine  servo,  cujus  item  de- 
cus  constat  ex  obsequio  subjectionis.  Sed  ille  pro- 


M93)  In  fine  tract.  De  filio  prodigo. 
(194)  Aug.  I.  De  grat.  Chr.  cap.  17,  et  seqq.  ubi  vo- 
catpossibilitatem  peccandi,quam  a  Deo  esse  ibidocet. 


et  non  aliam  idoneum  sibi  parare  habitaculum  ma- 
luit,  ipse  novit,  id  nobis  forte  manifestaturus,  cum 
eo  ei  similes  erimus.  Qui  et  sine  matre  homo  fieri 
sciebat ,  nisi  quia  hominem  inter  homines  conver- 
santem  similitudo  nascendi  decebat. 

Ipse  quoque  quemadmodum  corpori  in  sepulcro, 
spiritui  in  inferno  uniebatur,  quolibet  pari  modo 
convenire  hominibus  difficuUas  nulla  foret,  nisi 
homo  quem  assumebat,  imo  sibi  condendo  aptaLat» 
solus  ad  negotium  nostrae  restaurationis  sufliceret. 
Unde  patet,  qnod  ex  Deo  Patrenatus,  ex  Virgine  ma- 

(195)  Aug.,  l.  III  contraMax.,  c.  12. 

(196)  Mag.,  111,  dist.  1,  §  5. 


m 


ROBEIITI  PULLI  S.  R.  K.  GARDINALIS 


trenatum  coiididit,  ut  ei  compares  quamplurimosaut  A  providere,  operari  non  est,  sed  scire.  Quid  esiergo 


ex  matre  aut  sine  matre  condere  posset.  Yerum  prae 
omnibus  decet ,  quod  Unigenitus  Patris,  Unigenitus 
quoque  sit  matris,  quod  solus  Deus,  solus  quoqne 
&it  homo.  Sed  homini  tametsi  ipse  cum  Deo  una  est 
persona ,  ratio  omnem  toUit  potestatem  faciendi  se 
aut  pares  sibi ;  nimirum  necesse  est  omne  opus  na- 
tura  alterum  putari  ab  opifice,  atqueinferiusmulto 
diguitate.  Quare  si  substantias,  alteram  creatricem, 
alteram  creatam  secundum  se  in  Ghristo  altendis, 
creata  patetita  inferior  potestate,  sicut  etiambonitate. 

CAPUT  III. 
Potestat  Dei  et  hominh  non  est  eademy  sed  divena, 
(197)  At  aliquid  fortasse  objicietur  :  Si  assumen-' 
tis  et  assumpti  ideo  eadem  potestas  non  est  Dei  et 


in  hoc  loco  Fiiium  gignere,  nisi  Palrem  esse,  gU 
gni  a  Patre,  nisi  FiUum  esse,  ab  utroque  proce- 
dere,  nisi  Spiritum  sanctum  esse? 

Sed  esse  Patrem  (ut  in  uno  trium,  natQnun  sin- 
gulorum  perpendamus)  nihil  aliud  est  nisi  esse 
Deum  habentem  Tilium.  Quis  autem  dicere  audeat 
operationem  cujusquam  esse  Patrem,  seaDeumb- 
bentem  Filium ;  prssertim  cum  omnis  operansopere 
suo  sit  dignior  atque  melior  ?  quis  enim  operalor  ille 
esse  posset,  qui  melior  jure  esse  deberet,  quam  sit, 
esse  Deum  habentem  Filium?  Quam  mala  est  iaiqDi- 
tas,  tam  malum  est  esse  iniquum ;  quam  bona  est 
justitia,  tam  bonum  estjustum,  prout  bonusiioiDo, 
bonum  est  esse  hominem.  Denique  qualis  est  uua- 


hominis^  quoniam  potest  Deus  quod  non  potest  homo ;  "  quaeque  res,  tale  est  esse  eam  rem;  ei^o  quam  bo- 


quomodo  eadem  potestas  est  Patris  et  Fitii,  et  Spiri" 
tus  s4ncti?  quoniam  enim  quod  naturaliter  est^  esse 
poust^  Patri  gignere  quoniam  gignit^  possibiU  est 
filio  quoque  gigni  quoniam  ipse  gignitur^  Spiritui 
sancto  procedere  quoniam  ab  utroque  procedit,  Horum 
antem  trium  quisque  sic  illud  potest  quod  ad  se  perti- 
nety  ut  non  posiit  id  quod  ad  alios  pertinet :  quo- 
modo  ergo  una  eademque  potestas  est  omnium^  quo^ 
niam  id  possunt  singuLi^  quod  non  possunt  cceteri  f 
Sed  quisquis  in  agendo  pius  potest,  is  utique 
poteutior  est;  nam  in  malo  posse  non.  posse 
est;  nam  qui  in  vilio  potens  est,  is  utique  vitio- 
sus  et  impotens  est.  Yerum   qui   potest   trans- 


nus,  et  dignus  est  Deus  habens  Fiiium,  tam  booom 
atque  dignum  est  esse  Deum  habentem  Filium. 

Nam  si  dicas  :  Quod  Deus  bonus,  eil  mpi; 
esse  autem  Deum^  minus^  cum  quantum  bom  e$t  m 
Deum^  tantum  glorim  habeat  Deus.  Sine  dubio  Deos 
apud  te  magis  est  bonus,  et  minus  habetboniaique 
glori;».  Sed  evincit  ratio  gloriam  Dei  atque  beatitu- 
dinem  bonitali  ipsius  atque  dignitati  parem;ergo 
quam  bonus  et  dignus  est  Deus  babens  Filium,  tan 
bonum  atque  dignum  est  esse  Deum  babentemFiliuoi. 
Sed  melior  atque  dignior,  quam  est  Deus  liabeof 
Filium,  nullus  esse  potest :  melior  ergo  atque  di- 
gnior,  quam  est  esse  Deum  habentem  Fiiium,  duI- 


gredi,  non  ideo  aut  transgressor  aut  poteus,  est.  ^  lus  esse  potest.  Nam  quid  est  csse  Deum  faabentein 


Quicunque  autem  potentior  est,  is  procul  dubio 
poteslatem  habet,  tanto  diversam  128  quanto  prae- 
cipuam.  Quare  Ghristus  Deus  quam  Gbristus  homo, 
quoniam  in  agendo  plus  potest,  ideo  plane  potentior 
est :  ac  per  hoc  quoniam  potestatem  majorem  ha- 
bet,  non  eamdem,  sed  diversam  habet.  Uua  quidem 
poteutia,  unam  habendo  potentiam,  sicut  aut  virtu- 
lem  aut  scientiam,  habet  eam  modo  majorem,  modo 
vero  minorem.  Yerum  dua^  substantiae  quoties  altera 
plus  potest  aut  scit,  non  solent  ejusdem  dici,  nedum 
esse  aut  scientise  aut  potenti»  :  sed  et  cum  ejusdem 
enuntiantur,  utraque  tamen  habet  suam,  sed  alteri 
parem.  Sic  quoque  cum  quis  crevit  aliqua  in  scien- 
tia  aut  potentia ,  alterius  dicitur  esse  scientias  et 


Fiiium  sibi  coaequalem,  nisi  gloria  atque  majestas 
Patris,  qtiam  a  quoquam  excedi  nefas  est?  sic  esse 
Deum  habentem  Patrem  sibi  cosequalem,utiqueglo- 
ria,  atque  majestas  est  Filii.  Unde  si  personas  dis- 
tinguere  intcndimus,  aequalem  gloriam,  coaeter- 
nam  majestatem,  aiiam  tamen  et  aliam  invenire 
videmur ;  quippe  nisi  aiia  et  alia  esset,  aequalitas 
unde  veniret  ?  nam  unde  distinctio  deest,  ibi  luilla 
ratione  aequalitas,  sed  cum  existentiaidenlitasp»* 
tius  adest. 

Sin  autcm  non  personas  distinguere,  sed  perse-. 
narum  substantiam,  quae  utique  una  est,  considertrs 
volumus,  jam  una  est  divinitas,  una  quoque  gtoria, 
eademqiie  majestas  invenitur.  Quod  intellexit  qul 


potentiae,  quam  prius;  tamen  quae  crevil  a  se  non  D  dixit :  (199)  Sed  PatrU  et  FUii  et  Spiritus  wwft 


est  altera,  sed  alterata.  Locutio  modos  suos  habet 

et  variatur,  veritas  eadem  est,  nemo  fallatur. 

GAPUT  lY. 

Potestas  Trinitatis  eadem  est  et  mquaUs. 

(198)  Sed  trium  personarum,  nulla  plus  potcst 

quam  alia ;  quoniam  quidquid  in  agendo  potest  una, 

polest  pari  modo  et  alia  :  quippe  Fiiium  gignere« 

seu  gigni  a  Patre,  demum  ab  utroque  procedere, 

id  operari  non  est,  quoniam,  auctoritate  teste,  opera 

Trinitalis  sunt  indivisa.  Si  enim  gignere  et  proce- 

dere,  esset  operari,  opus  suum  auctor  utique  an- 

teiret ,  et  generatio  aetema  non  esset ;  sic  quoqne 

(197)  Magister  iii,  dist.  14. 

(198)  Magist.,  i,  Sent.,  dist.  7,  §  6  et  7. 


una  est  divinitas^  tsqualis  gloria  comerna  mjtatL 
Dum  enim  tribus  personis  unam  divinitatem  attri- 
buit,  quod  in  ipsis  unum  est,  attendit.  Dum  «qu- 
litatem  glorise,  atque  coaetemitatem  majestatis  sub- 
junxit,  aliam  et  aliam  129  personam  cognosfit. 
Procui  dubio  dum  aKj|uaiis  gloriae  meminit,  aiqiiali- 
tatem  respexit  personarum,  non  glorianun.  Triua 
quippe  inter  se  parium  una  est  gloria  alque  Da- 
jestas,  sieut  una  immensitas,  una  quoqoe  omnipo- 
tentia,  dominium  atque  seternitas,  una  demnmdiTi- 
nitas.  Sicut  enim  non  tres  dii,  sed  unus  est  Deas, 
non  tres  immensi,  non  tres  omnipotentes  i 
(199)  In  Symb. 


m  SEMTENTL\RU1I  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  lY.  m 

«temi,  sed  unus ;  ita  mcrito,  non  tres  diviniuies,  A  venienter  dicuntur  personarum,  non  aclioocs  ea- 
66d  una  estdivinitas ;  non  tres  immensitates,  omni-     rum. 


potentise,  dominia,  aetemitates,  sed  una.  Simili  igi- 
tur  modo,  quomodo  non  tres  gloriosi,  sed  unus ;  iCa 
non  tres  gloriae,  sed  una. 

Nec  immerilo  ita  est,  quippe  quonlam  Beus  unus 
est,  omnis  quoque,  ut  iia  dicam,  Dei  iorma  aut 
proprietas  una  est ;  sicut  quoniam  tres  Personae 
sunt,ires  quoquepersonarum  proprietates  singula- 
rum  singulae  sunt. 

Sed  cum  omnis  persona,  ut  de  sola  agam  Trini*- 
tatc,  Deus  esl ;  Deus  iiem  omnis  persona  est :  atque 
ideo  qiix  Dei  est,  ipsa  quoque  personarum  pro- 
prietas  est :  item  proprieta^  personarum  necessario 
Dci  est ;  quid  est  quod  aiias  divinitati,  alias  attri- 
l)uo  Trinitati?  Ego  proprietatem  illam  emnem,  quae 
iribns  personis  communis  est,  Dei  dico,  ideo  quo- 
nia:n  Deum  essc,  ipsum  quoque  tribus  persunis 
commune  est ;  illas  autem  quae  singularum  singu- 
iatim  sunt  merilo  proprietatcs  dicas  pcrsonarum ; 
lias  autem  proprietates  (ut  immorer  in  duabus) 
assumo  babere  Patrem  Deum»  item  babere  Filiiim 
Deum,  quarum  utraque  multa  uttque  est  gloria.  Et 
cum  hae  sint  proprietates  ab  invicem  alia  eC  alia, 
non  tamen  alia  quoque  et  alia  gloria,  verutn  una 
^ola.  Sic  P:aer  et  Filius  uterque  utiqne  est  Deus : 
et  cnm  Pater  cl  Filius  alius  sit  et  aiius,  non  tamen 
alUis  et  alius  Deus,  verum  units  solus.  Et  sicut  Pa- 
4'  i  Filius,  Dco  Deus  aMfualis  est  (aequalis  utique 
quia  Filius,  nam  unum  et  idem  quia  Deus)  ka  quo-  q  ratur 
que  trium  personarum  aequalis  est  gloria,  sed  pro- 
4>ter  personas  dicitur  aequalitas,  nam  in  gloria  est 
Identitas. 

Et  quidem  si  quis  ipsum  gignere  aestimet  opcra* 
iionero  esse,  idemque  concedat  quod  ipsum  gignere, 
nihil  aliud  sit  quani  Patrem  esse,  raodo  supra  dicto 
confutatar.  Sin  vero,  ut  ipsum  gignere  opus  defen- 
<lat,  idem  gignere  id  esse,  quod  est  Patrem  esse, 
contradicat:  verum  idem  ipsum  gignere,  qiiare 
Pater  sit  causam  esse  concedat;  quomodo  ulla 
operatio  rante  eflicacise  est,  ut  ex  ea  Paler  {((ui 
utiqiie  Deus  est)  habeat  esse ;  cum  magis  conve- 
nlat,  ut  ex  eo  operatio,  non  iose  ex  operatione 
procedat  ? 


t't  ergo  in  operibus  sanctae  Trinitatis  nulla  divi« 
sio  sil,  quidquid  iu  agcndopotest  una  pcrsona, 
potest  pari  niodo  et  alia.  Quare  si  trium  opera  per- 
sonaruin  pensas,  trium  una  eademque  repcrilur 
poicstas :  sin  trium  proprietates  personarum  con- 
templaris,  id  singulac  procul  dubio  possuut,  qiiod 
reliquae  nullo  modo  possunt,  et  sicut  Deus  Patcr 
non  est  Deus  Filius  (quoniam  duae  sunl  personaB 
non  tamen  dii  duo,  scd  unus  est  Deus);  ita  forlasse 
potestas  generandiDeum,  non  estpotcslasgenerandi 
a  Deo,  quoniani  duac  siint  proprietates ,  nec  tamen 
duse  suiit  potestates,  sed  una.  Quainobrem  quoquo 
te  vertas,  una  eademque  personarum  trium  erl4 
sicut  gloria,  ita  quoqiie  potestas. 

Nisi  quis  dicat  u^es  unani  babere  potentiam,  roa- 
jestatem,  gloriam,  130  ^^  ^oc  ex  unitate  divinita- 
tis,  quod  indubitanter  verum  est :  iterum  quemque 
suam,  et  bocex  distinctione  suae  proprietatis,  quod 
forsan  verum  est.  Sed  addit  inde  consequi,  ut  trium 
tres  sint  potentiae,  et  totidcm  gloriae ;  indeque  pro- 
bari,  ut  ipsi  sint  tres  et  potentes  et  gloriosi ;  quem- 
admodum  ex  potentia  et  gloria  divinitatis,  una  qui- 
dem  unius,  unius  similiter  sunt  potens  et  glorio- 
sus.  Scd  prior  via  minus  scrupulosa,  quia  verba 
magis  usitata :  verum  si  bominis  et  Domini  sub- 
suntiam  cum  subsiantia  unitam  pensas,  altera 
alterius  major  utique  atque  minor  potestas  decia- 


CAPUT  V. 

^Quomodo  i^hmlo  homini  data  %it  emnit  potestoi. 
(201)  Nibilominus  tamen  data  est  Domino  Jesu 
oronis  potestas.  Utique  quantam  oportuit  dari  ho- 
mini.  Sed  cui  homini  ?  Ctique  illiquem  assumpserat 
Deus.  Sed  quomodo  omnis  potestas  datur,  si  daiiti 
major  reservatur?  Major  adeo,  ut  quanto  nemo 
aestimare  queat.  Sed  consuevit  ScripLura  plus  di« 
cere  minusque  intelligere,  atque  e  converso  velle 
plus  et  sonare  minus.  Quanto  autem  potestas  mi- 
nor,  tanto  quoque  sanctitudo  ac  fortasse  sapientia 
inferior  intelligitur ;  nihilominus  tamen  Dominus 
noster  secunduin  bumanitatem  erat  plenus  gratiae 
et  veritatis  {Joan.  i,  14) ;   ouaeque  enim  res  re 


Et  quidcm  Filium   (qui  uCique  pnncipium  M  de  D  altera  dicitur  plena,  non  quod  eam  comprehendat 


principio)  aliquis  fortasse  concedat  (200)  caiisam 
babere  Patrem,  quoniam  Filiusex  Patreest.  Yerum 
Pater  qui  principium  est  sine  principio,  quomodo 
causam  qoare  sit  habeat,  cum  Pater  ex  nullo  sit  ? 
Si  ad  id  conlugiat,  ut  dicat  fpsuin  gignere  causam 
esse^  non  quidem  ut  persona  illa  sit,  verum  ut 
{^ater  sit,  rcsponde  apud  nos  quidem  alind  et  aliud 
est-esse  personam,  et  Patrem,  quia  est  persona^ 
curo  non  est  et  quae  non  est  Pater :  sed  non  ibi,  id 
«nim  est  esseillam  personam,  quod  esse  Patrem,  et 
^  converso  gignere  ergo  ac  gigiii ,  alque  demum 
^  uiroque  procedere,  proprietates  ulique  con- 

(200)  Ang.,  I.  Lxxxiii,  q(\.  q.  16  ;  Uilar.  xii,  De 
Trin.  VicS4)r.  Afer.,  U.  i,  adv.  Arium ;  Ricbard.,  I. 

PiTftOL.  CLXXXVU 


totam,  sed  quod  de  ea  plus  capere  non  queat.  Aut 
si  qua  in  re  ad  invicem  parem  debet  habere  men- 
suram  Dominus  atque  servus,  id  de  scientia  cilius 
consenserim ;  ut  lunge  pUis  dante  Deo  obtinuerit 
scientiae,  quam  rcligionls  aique  polentiae ;  solito 
nobis  inore,  qiii  licet  panim  boni,  multo  tamen 
roagis  scimus,  quam  vivendo  aut  facere  velimus, 
aut  volentes  possimus.  Sed  quantumcunque  buma- 
iiitas  sciat,  inferior  tamen  apparet,  quoniam  dono 
divinitatis  totum  accepit. 

Verumtamen  tantiim  scire  creataram,  quantiim 
Creatorem,  aut  banc  illi  in  qoolibet  «qiiari»  nee 

V,  De  Trinit.  c.  7.  et  Gneci  coiter. 
W)  Magisi.,  m,  dlst.  li. 

£6 


Sii  ROBERTI  PLLLI  S. 

cordi  bcne  «edet,  nec  Scripturae  placet ;  unde  in  A 
Propheta  humanitas  divinitati  ita  ait :  Mirabilis 
facta  e$t  scientia  tua  ex  m^,  confortata  est  et  non 
potero  ad  eam  (Psai.  cxxxviii,  6)  (^02).  Nimirum 
scientia  divinitatis  per  humanitatem  prsedicata,  mi« 
rabiiis  facta  est  hominibus,  quibus  tot  arcana  pa- 
tuerunt,  et  confortata  est  in  pectoribus  hominum  : 
dum  autem  subditur  et  non  potero  ad  eam,  yeri- 
tas  humanae  conditionis  aperitur,  quia  homo  as- 
sumptus  divinae  substantiae  aequari  non  potest : 
quasi  diceret:  Multum  quidem  in  scientia  tua 
proGcio,  ad  eam  tamen  plene  capiendam  non  per- 
tingo. 

CAPUT  VL 
De  voluntate   Dei,  et   potentia,  et   prece   in  paa- 

sione.  B 

(205)  Sed  Dominus  noster  Jesus  eiiam  adhuc 
moriturus  quidquid  oportuit  voluit,  quidquid  vo- 
luit  poHiit  ,  ut  non  solum  secundum  humani- 
tutem,  verum  etiam  secundum  divinitatem  ejus 
fuerit  amplior  scientia  potestate,  poteslas  quo- 
que  amplior  sancta  operatione.  Nonne  enim  utra- 
que  natura,  major  ex  se,  minor  ex  majore,  quid- 
quid  potest  novit ,  non  tameu  quidquid  novit 
potest?  Nimirum  novit  mala,  nec  potest  mala. 
Gonstat  item  quod  quidquid  agit,  potest,  non  tamcn 
quidquid  potest  facit :  nam  pleraque  in  se  conside- 
rata,  bene  Oeri  poterant,  verum  ad  universitatem 
reiata  non  fieri  melius  decet,  quippe  nonnulla  quae 
facta  enitescerent,  infecta  mavult  Deus,  quoniam  ^ 
in  ordine  reruro  aliud  sedet :  nimirum  Deus,  qui 
res  ordinasse  alias  aiiter  poterat,  bunc,  qui  fit,  sua 
consulius  ratione  ordinem  elegit,  in  quo  sic  magna 
parvis,  sic  mala  contemperavit  bonis,  ut  universitas 
perspecta,  undique  delectet  intuentem,  ut  in  quam- 
libet  modico  mutata  decoloret  speciem.  Nam  quai 
nos  inconsulte  agimus,  ad  decorem  decusque  fabri- 
cae  131  su^  consultus  disponit  Deus.  Nos  nun- 
quam  quiescimus  agere  perverse,  ne  quiescat  Deus 
de  malis  nostris  sua  educere  bona.  Homo  quia  ma- 
lus,  operatur  malum,  Deus  quia  bonus,  vertit  in 
l)onum;  nec  curat  qui  omnipptens  est  impedire 
mala,  quoniam  de  maiis  oriuntur  bona.  Mala  indu- 
bitanter  a  Deo  contemnuntur,  verum  quoniam  bona 
pariunt,  mcrito  tolerantur.  Deus  ergo  mala  quo-  d 
niam  contra  prohibitionem  fiunt,  merito  in  nobis 
punit ;  quoniam  vero  de  malefactis  novit  bene  fa- 
cere,  consulta  Dei  severitas  sinit  fieri  mala  ut  eve- 
niant  bona.  Quando  autem  malis  inter  bona  locus 
non  est,  quoniam  aliam  progressionem  in  rebus  or- 
dinavit  Deus.  naiseratione  provida  fieri  mala  non 
sinuntur,  ue  bona  propinquitate  foeda  obfuscentur. 
Ixitur  diapensatio  divina  ordine  glorioso  universi- 
tatem  rerum  nobililat,  dum  solum  bona  ad  actum 
perducit,  simul  omnia  more  suo  disponit  taliteir,  ut 
cuni  bona  nativo  de  ^plendore  debeas  venerari, 
mala  quoniam  tantum  boni  proferant,  nequeas  saiis 
mirari.  Id  plane  ad  exaggerandam  jucunditnlcm 
^    (202)  Yide  Cassiod.  ad  bunc  locum. 


R.  E.  CARDINALIS  si) 

pertineat,  quod  loco  tali,  tarique  tenipori  %)n^\x 
aptantur,  quo  universitatis  honori  maxime  conve* 
niat. 

Nunc  iHuc  revertamur,  ubi  de  Domino  nostro  di- 
cebatur,  quod  etiam  adhuc  moriturus,  quidquidopor- 
tuit  voluit,  quidquid  voluit  potuit.  Quomodo  emm 
quidquid  oportuit  vohiit,  si  cum  gloriusae  TriBiUlis 
voluntatem,  ut  ipse  pro  nobis  crucifigeretur,  sotIi, 
nihilominus  prudens  contra  Dei  voluntatemnoncru- 
cifigi  optavit,  dicens  apud  Marcum :  Pater,  omm 
possibilia  tibi  sunt;  transfer  calieem  hune  ame?(Mm. 
XIV,  56.)  Cur  enim  transferri  calicem  hunc ,  id  est 
mensuram  suae  passionis  a  se  rogat ,  si  pati  jmu 
voluntalem  Dei  desiderat  ?  Hanc  veluntatem  Dei  mi- 
que  intellexit,  cum  apud  Joannem  percussori  Petro 
ait :  Calicem  quem  dedit  mihi  Pater  non  bibaM iUml 
{Joan,  xviii,  11).  Sed  hoc  dicens  non  soiuro  volun- 
tatem  Dei  novit,  verum  etiam  ad  nutum  Dei  se  aii- 
cem  bibiturum  indicavit.  Quomodoigiturpauloank* 
quod  oportuit  voluit ,  si  contra  nutum  Dei  icm^ 
non  pati  concupivit?  quomodo  quod  voluit  poluit.  si 
quam  recusabat  passionem  non  evasit  ?  quomodo, 
inquam,  quod  antea  recusabat,  dicens :  Pater  tmh 
fer  ealicem  hunc  a  me  (Luc.  xxii,  42) :  paulopcstci}- 
piebat,  dicens  *  Calicem  quem  dedit  mild  Paier  m 
bibam  ?  (Ibid.)  nunquid  apud  illitm  ex  stuporeest, 
ct  non  erat?  absit !  Nam  pro  salute  nostra  moriuti- 
que  semper  desideravit,  ita  factus  obediens  Patri  os- 
que  ad  mortem.  Quippe  si  stoliditatis  more  modo 
noUet,  modo  pati  veliet,  non  solum  obediens  Patri, 
vcrum  etiam  inobediens  fieret;  quippe  apud  eum  sto- 
por  locum  habere  non  poterat ,  qui  oBpit  pmn  ti 
tadere(Marc.  xiv,  53).  Nostra  fragilitas ex  stopore 
errat,  quam  pavor  et  taedium  insciam  praeoccupat; 
Dominus  autem  Jesus  cx  pavore  non  obstiipoit,  qao- 
niam  nequaquam  eum,  ut  nos,  pavor  ex  iroproTiso 
arripuit,  consilio  praeventus  timuit,  ut  errorem  qtiein 
absqueconsiliopavoringereret,  consiiii  patrociniun 
excluderet :  pavorem  atque  taediumpassurus,  sponte 
accivit,  ne  desperent  sancti  in  passioiie,  cnm  txdio 
ac  pavore  inscii  praeveniuutur  :  unde  Domino  inipso 
pavore  ac  taedio,  angelus  de  coelo  apparuit,  confor- 
tans  eum ,  ut  sancti  in  anxietate  de  coclo  conforta- 
tionem  exspectent.  Nam  qui  juxta  EvangeliuroiCff* 
pit  contristari  et  moestus  esse  (Mare.  xiv,  54) ,  in«- 
stitia  utique  propria  de  voluntate  innata,  non  exie- 
riori  molestia  illata ,  id  nimirum  intelligitur ,  ccd 
cfppit  moestus  esse  (Matth.xjyi,  57)  auditur.  Propria 
quoque  de  voluntate  confortandus  erat,  quomamcon- 
solatore  angelo  non  indigebat.  Ipsum  ergu  anfeltts 
sermone  confortabat;  re  vero  se  ipsum  ipsemei,  rt 
opus  erat,  conrortabat. 

Spontaneus  pavor,  quem  dixi,  atque  mcesiitia,'^ 
ipse  ordo  narrationis  indicat,  orationem  illatu,  P«- 
ter,  transfer  calicem  hunc  a  me,  certissime exprcsst; 
oralio  quippe  talis  moesto  ac  timenti  convenire  vide- 
tur.  Horruit  ergo ,  ul  natura  exigit,  mortem  Ciiri- 
stus;  sed  sponte,  quod  ultra  nataram  est,  exiiorrtx^ 

(205)  Mag,  1.,  III,  dist.  17. 


SI3  SENTENTIARUM  UBRl  OCTO  -  LIB.  IV.  Sl| 

tali,Ui1erofudUoraUonciii,utnonmireris  cum  132  A  loco  nihil  aliud  Intelligitnr,  nisi  iionx>r  quidam  el 


sancti  horrore  mortis  perculsi,  ctiam  in  verba  quse 
adroini<(trat  trcroor,  subito  prorumpunt.  Sancti  pa- 
▼orcm  ac  moestitiam,  quae  iinminente  letho  natura- 
liter  ingeruntur ,  rcprimcntcs,  securi  ac  per  ratio- 
Ticm  gaudcntes  affcclant  palmam  martyrii,  ex  carnis 
fragilitate  pavidi,  cx  consilio  rationis  securi :  Spiri' 
tu$  enimpromptns  e$t^  caro autem infirma  (Mar€.  iiv, 
38).  Sanctus  autem  sanctorum  nolens  pali  oraverit 
transferri  calicem  a  se,  fons  cliaritatis  offendens  in 
dilectioncm  Dei  passionem  mandanlis,  in  dilectio- 
nem  proximi  passiouc  indigentis :  absit !  Nam  in  hac 
prcce  qiinc  ait :  Pater ,  omnia  po$$ibHia  tibi  $Hnt^ 
toUe  calicem  hunc  a  me  iibid,),  non  ut  non  patere- 
tur  poslNJabat.  Vcrum  istc  sensus  est :  Pater^  om' 


tremor  roortis)  in  hac  paucitate  verborum  conline- 
tur,  non$icut  ego  voio^  $ed  $icut  tu.  Namdumdicitur: 
Ego  voloj  horror  morlis  demonstratur ;  dum  suhdi- 
tur  $icut  (11,  voluntas  Dci  roanifestatur.  Tota  autem 
verborum  comprehensio,  qua  dicitur,  non  $icut  ego 
volo,  $ed  $icttt  (u,  id  patefecit^  quod  non  horrori  mor- 
tis,  sed  voluntati  divinitatis  Dnminus  Jesus  consen- 
sit.  Velle  autem  pro  horrerey  et  ibi  Dominus  posuit, 
dumPctro  ail :  Cum  autem  unueri$  aUu$,  iecingettt 
ducet  quo  tu  non  vi$  [Joan,  xxi,  18).  Horror  timentig 
•  priuiam  occupavit  partem  orationis  hanc,  Pater  nHf 
ti  po$$ibile  e$t ,  iran$eat  a  me  calix  i$te ;  devotio  et 
voluntas  oranlis,  postremam  hanc«  scilicet,  verum^ 
tamen  non  $icut  ego  volo^  $ed  $icut  tu,  Non  sicut  hor- 


fda  po$$ibiHa  tibi  $uttt,  atqueideojquodlibi  facilee^t^  ^  ror  ac  timor  monet,  sed  sicut  Deo  placet.  Quarovit 


tran$fer  calicem  huHc  a  me^  $i  tamen  tran$[erri  opor* 
Ut,  Ut  autem  in  liis  verbis  hunc  seusiim  habeamus« 
quamvis  hoc  totum  non  sonaiit,  monent  ea  qiisc  siiie 
intcrvallo  apud  eumdcm  Marcum  antecedunt,  atque 
subsequuntur.  Nain  prxmittitur :  Orabat,$i  fieri  po$* 
Mf,  irtanint  ak  eo  bara  (tM.),  id  est ,  orabat  ul  si 
fieri  opertereit  recederet  abeo  passio,  «|we  iicet  ho- 
raria,  attamcn  erat  amara ;  quippe  in  nosiro  nsu  id 
fieri  polcsi,  quod  fieri  oportet.  Id  orabat,  sed  qiiibus 
verbis  ?  utiquc  illis  qiiai  mox  subjunguntur  :  Pater^ 
omvia  po$$ibilia  tibi  stiiir,  transfer  calicem  hunc  a  me; 
smi  non  quod  ego  voio^  $ed  quod  tu  (ibid.).  Quid  est 
Anim  :  Pater^  wniUa  po$$ibHia  tibi  sunt,  tran$fer  ca/t- 


aflectus  carnis,  et  erga  se  et  erga  miseriaro  Syna- 
gogat,  aliud  suadet,  ila  :  tran$eat  a  me  calix  i«te,  e( 
cum  modotaii,  $i  po$$ibile  est;  verurotaroen  licet 
id  veiim  quod  tu,  fiat  non  $icut  ego  volo^  $ed  $icut  tu; 
flat  noa  quia  ego  horoo  volo  (nam  sequl  humanum 
velle  non  valet)  sed  quia  tu,  133  Deus,  id  vis ;  nam 
sequi  divinum  velle  decet ,  quo  nihil  sanctius  dici 
potuit.  In  quopatetvoluntatem  inChristo  aliam  esse 
hominis  quasi  obedientem  >  aliam  divinitatis  quasi 
jubentem. 

CAPUT  VH. 
Utrum  Chri$tu$  timuerit  p<Bm$  deputari. 
(204)  Sed   qui  mori  timuil,  num  quoque  tor- 


cemhunca  itt«,  nisi :  qnoniam  omnia  potes,  Pater^  toUe     roentis  gehennse  intrudi  formidavit  ?  Si  enim  gehen- 
M/ttAinn^mynniiiAstaiiod  subdiiur :  nofi/iiiodeao  tM)/o.      nam  non  tiinuit,  cur  in  Proplieta  ad  div  initatdni 

ita  orationem  fudit :  Xe  simul  tradas  me  cum  pec- 


ficsMonem.^Quidestquod  subditur :  nonquod  egovolo. 
Jiedquodtu^nhi :  $i  tu  VM,ulsit  summa  :  Paier,  totle 
tnt/if  pa$$ionem  $i  tu  vi$.  Hoc  est  quod  apud  Lucam 
legitur :  Pater^  $i  rt<,  tramfercalicem  i$tum  a  me.  Hoc 
idem  apud  Matthaeum  ita  est :  Pater  t?ii,  $i  po$sibile 
est^  tran$eai  a  mecalix  i^te^  verumtamen  non  $icut  ego 
volo^  $ed  $icut  tu  (Matth.  xxvi,  59). 

Sed  ciim  fixa  atquc  immulabili  sciilciitia  suani  hu- 
manilas  passionem  placene  divinitati  nossct,  ad  qiiid 
pertinuit  oAre,  ul  si  Deo  placcret,passionon  vcni- 
ret  ?  Nam  quod  scitur  Dcus  niillatenus  velle ,  quid 
prodest  qiiomodocunquc  postubre  ?  Scd  dum  modo 
orantis  verba  proferebat,  affectum  animi  sui  ex  pas* 
sionis  horrure  pavefacti  nobis  indicare  curabat ;  qui 


catoribu$,^t  cum  operantibu$  iniquitatem  ne  perda$ 
me?  (P$al.  xxvii,  3.)  horoinero  sibi  assumptuoi 
divinitas  $imut  traderet  cum  peccatoribue,  si  Jnxla 
votum  cruciflgentium  morti  daret  non  reviciuruni. 
Cum  operantibu$  iniquilatem  perderet^  si,  sicut  opta-« 
bant  Judaei,  Dominum  nostrum  damnaret.  Cur  ergo 
sic  oraret,  si  se  nec  in  morte  mansurum,  nec  pnvt 
mortem  perdendum  timeret?  Verumtamero  qiK'* 
modo  id  tiroere  potuit,  quandoquidem  praedituni 
atque  plenum  sapientia,  veritas  (praesertim  hujusce 
rei)  haud  laterc  debuit?  Unde  in  Propheta  ad  eum 
directo  sernKme»  dicit :  Non  derttinquei  in  infemo 


talis  utiquc  erat,  ut  nisi  obediendo  Deo,  compalien-  ])  animam  meam^  nec  dabi$  Sanctum  tuum  videre  cor- 


do  proximo,  astringcreturpassioni,  mallci  cam  lan- 
(fuam  amaram  libcraiite  Deo  evadere :  ac  per  hoc  mc- 
rito  fierct  Dcocharus,  homini  gratus,  dum  quod  di- 
splicebat  ex  se,  placebat  ex  illorum  considerationc. 
L\idc  postquam  praedictum  est :  Pater  mi,  $i  po$$ibile 
e$t^tran9eat  a  me  calix  i$le,  in  quibus  verbis  prociil 
dubio  affccius  ille  animi ,  quem  modo  decJaramus, 
manifcstatur,  mox  quasi  advcrsando  subjungitur : 
Verumtamen  non  $icut  ego  voio,  $ei  $icut  tu;  quippe 
quodammodo  sibi  adversari  videntur  aflectus  aniini 
ex  came  nati  roortero  renuntiantis,  et  voluntas  Dei 
atque  rationis  mortcm  mandantis.Utraque  volunlas, 
attera  Dei  sive  rationis,  altera  carnis  (quae  in  boc 
(204)  Magist.,  iii,  dist.  15. 


ruplionem  (P$al.  xv,  10).  Sanctus  iste  quoniam^in 
sepulcro  non  aat  corruinpendus,  praemittebat :  Car^ 
mea  requie$cet  in  $pe  {ibid.)  :  caro  quippe  v\  terra 
quicvit  inspe  rcsurrcctionis.  Quoniam.vero  anima 
ab  inferis  rcducta,  corporiqiie  reddita  integer  bomo 
ad  dextcram  Dci  crat  siiblimandus,  ita  quoniam  a 
dextris  sibi  erat,  proplcrea  Ixtatum  esi  cor  ejus  : 
quomodo  igltur  perdi  tiiiuiit  qui  de  saUite  diibuis 
non  fuit?  aut  si  perdi  non  timuit,  cur  ut  non  penie- 
retur  rogavit?  qnoinodo  replevit  eum  Spiriius  tiiuo- 
ris  Doinini,  dc  qiio  dicitur :  Initium  $apimtiaf  timor 
Domiui  (Psai.  r.x,  10).  Etileni  :  Illnm  auleMi  tiuiete 
qui  potest  corou$  et  animam  mittere  in  gehenKam 


kl5  ROBERTl  PULLI  S 

{Matth.  X,  28).  Inilium  qnippe  sapieiUi»  est  illum  A 
limere,  qui  polest  corpus  et  animam  mittere  in  ge- 
bennam :  qui  timor  quomodo  eum  replevil?  num 
«icut  nos  plerumque  fleri  perlimescimus  quod  ra* 
lione  docti  minime  futurum  scimus  :  ut  noctu  oc- 
cursum  mortui  trepidamus,  quod  natura  pnepediri 
baud  ignoramus.  Item  in  fastigio  cujuslibet  loci 
ronstitulos  horror  quidam  corruendi  tolos  solet  per- 
currere,  quos  vesligio  firmos  vano  concuti  tremorc 
consiliura  miratur.  Sed  si  superstitio  putatur,  si 
quando  hujuscemodi  horrore  perculsi,  quod  fieri 
non  posse  scimus,  id  ne  fiat  postulamus,  quomodo 
oratio  Domini  nostri  ralionabiliter  processit  (licet 
damnationis  horrore  permotum  quis  consenserit) 
cum  damnationem  sui  obniie  sit  deprecatus,  et  ta- 
men  de  salute  semper  exstitit  certus?  Omnia  quae  ^ 
aut  sibi  ex  Deo,  aut  suis  ex  se  futura  erant,  futura 
quidem,  sed  nonnisi  merito  obedienti»,  ac  precum 
devoiione,  caput  prophetarum  Domluus  noster  Jesus 
prxnovit.  Atque  ideo  bene  agens,  religiose  orans  id 
ebtinuit,  quod  utique  alia  via  babendum  non  fuit. 

Igitur  innocenter  vivebat,  et  sancte  orabat,  non 
quod  de  impetrando  foret  dubius,  verum  quoniam 
Bon  aliter  fore  impetrandum  constabat.  Quoniam 
»L'tem  suse  suorumque  salutis  pulsa  omni  ambigui* 
tate  omnino  exsiitit  certus,  quomodo  replevit  eum 
spiritus  timoris  Domini;  timoris,  inquam,  illius  qui 
cum  sit  initium  sapientise,  illum  facit  timere  qui  po- 
lest  corpHt  et  animam  mittere  in  gehennam  T  Quomodo 
tandemab^illamitti  in  gehennam  ttmebat,  a  quo  se  p 
«um  suis  certissime  salvandum  sciebat  ? 
CAPUT  Vlll. 
Quomodo  timor  charitatem  prwcedat. 

(205)  Hic  timor  ante  veniens  locum  prseparat  cha* 
lltati ;  quippe  dum  torraenta  Xudicis  timemus,  tor- 
mentorum  causam  culpa»  evitamus.  Sed  dum  solo 
timore  id  agitur,  vitia  non  jam  extrinsecus  perpe- 
frantur  in  opere  134  necdum  intrinsecus  expel- 
luntur  ex  mente.  Et  quoniam  mala  actu  dimittimus, 
mente  amamus,  initium  sapientise  jam  adest,  sa* 
pientia  ipsa  adhuc  abest ;  adveniet  autem  cum  male 
agere  nolueris,  quamvis  impune  liceret.  Sed  vo- 
luntas  haec  coelica  charitati  famulatur :  quicunque 
aiHtem,  largiente  Spiritu  sancto,  pneventus  fuerii 
timorc,  eo  servato  propier  quem  praecessit,  ditabi-  d 
tur  tandem  charitate,  per  initium  sapientiae  sapiens 
factus  :  nimirum  recte  amare  id  demum  est  sapere. 
Timor  igitur  merito  initium  sajHentiae  nuncupatur. 
IJnde  qnasi  semine  jacto  charitas,  quae  sapientfa 
€8t,  suborialur.  Charitas  autem  dum  augmenta  su- 
ait,  limorem  imminuit :  ex  quo  auteni  perfecta 
«st,  mox  timor  non  est ;  quoniam,  teste  Joanne : 
Qm  tkut  non  ett  perfectus  in  eharitate  (1  Joan,  iv, 
48).  Ergo  tiraere  potes  simul  et  amare;  sed  in 
•iDore,  dum  liraes  perfeclus  esse  non  potes;  auam- 
obrem,  serve  Dei,  quoniam  dum  vivts  times,  dum 
^ivis  perfecltts  non  es.  Times  Deum  dum  vivis,  pro- 

(205)  Aug.,  ep.  f^O,  De  gr.  novi  test.*  ettract.  9, 
in  epist.  Joan. 


R.  E.  CARDINAU9  ti| 

ptereaque  ipsi  jugiter  dicts :  Latetur  efxr  meMtiiKt 
timeat  nomen  tuum  (Psal.  lxxxv,  11).  In  futuro  Ixia- 
beris  absque  timore  :  nunc  laetaris  ut  tiineas,  quo- 
niam  ita  frueris  spe  beatitudinis  per  cliariuiein, 
ut  re  spcrata  timeas  frustrari  per  fragiliiatem  : 
unde  Apostolus  inquit  :  Qui  stat  videat  ne  codol 
(/  Cor.  X,  12).  Ad  justitiam  trahit  charilas  acceosa 
desiderio  coeli ,  ab  injustitia  relrabit  timor  pu»- 
ctus  horrore  inferni.  Et  quoniam  vir  bonus  iion  es, 
nisi  decUnes  a  malo  et  facias  bonum,  merito  in  te 
comitantur  sese  timor  et  chariias,  ut  hinc  pravo- 
rum  motuum  congressus  evincas,  hinc  bonarum 
artiiim  studia  apprehendas.  Quare  duni  moritun*i 
es,  sine  intermissione  et  ainas,  et  times,  nisi  {oti% 
tandem  revelante  Deo,  tuae  salutis  cerius  fias,  ui 
qui  ante  castigabas  corpus  tuum,  et  in  senliuicm 
redigebas*  ne  forte  reprobus  efficereris,  tandem 
scias  cui  credideris,  et  ce:tus  sis,  dicens  cum 
Apostolo  :  In  reliquo  reposita  est  mihi  coronajutiliaf 
quam  reddet  mihijustus  judex  {II  Tim.  iv,  8). 

£t  qtioniam  jam  nibil  liuies,  sed  soiom  amas» 
jam  in  te  perfecta  est  charitas;  Quoniam  perfecis 
charitas  foras  mitlit  timorem  (I  Joan,  iv,  18).  Cta- 
rilas  ergo,  dum  gradibus  suis  accrescit,  timor,  ut 
dictum  est,  paribus  in  hac  vita  gradibiis  decrescit, 
donec  charitas  post  mortem  ad  summum  provecta, 
non  amplius  seciim  patiatur  timorem.  Talem  quippe 
naturam  habet  charitas  atque  timor,  ut  quem  li- 
mium  tiineas,  nihil  diligas,  quem  perfecte  diligas, 
nihii  tiraeas.  Ex  quo  autem  vel  ex  parte  quempiam 
amaverls,  eum  siatim  non  nimis  timeas :  nimirum 
timorem  charitas  adveniens  leraperat,  provenieiu 
resecat.  Quorcirca  quoniam  ^t  timet  non  estperfeau 
in  chaiitate  (]'6i(<.).  Hunc  timorem  Christus  babere 
noii  poterat,  quoniam  perfectione  charitatis  prce* 
minebat.  Quare  cum  dicitur  :  Replebit  eum  «pirtiii 
timoris  Domini  {Isa,  xi,  3),  aut  ad  membra  referefl- 
dum  est,  aut  alio  de  timore  inleliigendum  (i06). 
Nimirum  est  alius  limor  sanctus  pennanens  in  sx- 
culum  saeculi,  qui  in  hoc  saeculo  nasciOir,  insxcu- 
lum  saeculi  pertingens  consummatur  :  qui  fortasse 
est  reverentia,  quae  merito  subjeclionis  debetur  su- 
perioribu»,  quae  in  coelo  de  incorruptione  carais 
certa,  de  honore  Spiritus  secura,  nou  angitur  for* 
niidine,  sed  delectatur  amore  :  interim  autem  ques 
diligit,  oflendere  limet,  carere  timet,  quasi  pallio 
jusiitiae  amicta  ex  fragilitate»  donec  exuta  beletflr 
ex  virtule. 

CAPUT  IX. 
De  fide^  spe^  et  charitate. 

(207)ExceIIenlissimam  nobisviam  aa  Deum  Apos- 
tolus  demonstral  esse  tria  haec,  fidem,  spem,  chari- 
talem.Cum  quibus  nemo  esl  malus,stne  quibos  nemo 
est  bonus.  Fides  quippe  et  spes  necessaria  esc  ante 
morlem;  charitas  autem  post  mortem.  Chahtas 
quippe  est  amor  Dei  atque  proximi,  amplecieBS 
Deum  super  omnia>  proxiumm  autem  super  estttn. 

(206)  Magister,  !.  ni,  d.  34,  §  S.  &ug  obisnrn* 

(207)  Mag.,  lib.  ni,  dist.  25,  et  scqq. 


Sn  SE^TENTIARUM  LIBIU  OCTO.  —  LIB.  lY.  m 

Proximus  dlcitar  omnis  homo  Tivens,  quoniam  A  oportebat  ?  qaomodo  tandem  diilgere,  aut  de  cru-' 

ciatu  curiosam  esse  decebat  eorum  quosDeo  noverat* 


oranes  homines  proximi  nobis  sumus,  quia  condi- 
tione  naturae,  ad  invicem  coliaeremus.  Quare  135 
quos  natura  sociat,  charitas  jungat,  statu  mortali- 
tatis  inchoanda,  immortalitatis  perGcienda.  Fides 
autem  juxta  Scripturam  est :  Sperandarum  substan^ 
tia  rerumt  argumenium  non  apparentium  {Heb,  xi, 
1);  fide  nimirum  quae  nobis  occulta  est,  condere 
arguimur,  ftde  de  aetemis  quae  sperantur  bonis  am- 
bigere  non  sinimur,  ac  per  hoc  quodammodo  cerla 
in  nobis  firmaquesubsislunt;  bona  autem  quae  cre- 
dendo  fulura  exspectamus,  bene  vivendo  adipisci 
speramus.  Fidem  in  primis  liabere  necesse  est,  sine 
qua  nec  quid  speres,  nec  quid  ames  inteiligis.  Sed 
quid  prodest  more  impiorum  l)ona  malave  credere 


odibiles,  ac  in  signura  odii  tormentis  consilio  Dci 
neque  unquam  terminaudis,  neque  unouam  vel  in 
modico  leniendis  mancipandos. 

Sed  qui  venit  facere  voluntatem  Palris,  voluntati 
ejus  dissentire  prudens  non;debuit;  unde  perfidos 
ipse  Guoqae  odit,  redditurus  unicuique  juxta  opera 
sua,  eo  pacto  ut  nuliatenus  parcat  his  quibus  debel : 
Judicium  sine  misericordia,  quia  non  fecerunt  miseri- 
cordiam  (Jac,  ii,  13).  Quamobrem  bonos  cum  per- 
dilis  amare  non  debuit,  quoniam  quid  de  singulls 
Deo  placeat  ipse  praenovit.  Nos  autem  quemlibet  fla- 
gitiosum  amamus,  dum  quid  deeo  divina  veiit  cen- 
sura  ignoramus.  Unde  quos  scimus  reprobos,  sive 


futura,  absque  spe  adipiscendi  bona,   effugiendi  ^  jaro  mortuos,  ut  Neronem ;  sive  adliuc  roorituros,  ut 


mala?  Spes  autero  semper  vana  est,  nisi  merito 
charitatis  digna  est  obtinere  quod  optat.  Quare 
quoniam  per  fidera  nondum  cognita,  quasi  per  spe- 
culum  in  aenigmate  videmus ;  per  spem  autem  non- 
dum  comprehensa  exspectamus.  Cum  videbimus 
facie  ad  faciem,  cum  rem  obtinebimus  speralam, 
tunc  in  nobis  procul  dubio  fides,  quoniam  ex  parte 
est,  evacuabitur  atque  spes.  Altera  cedens  speciei, 
altera  rei :  Verum  charitas  nunquam  excidit  (/  Cor. 
XIII,  8),  quoniam  naturam  habens  de  mortalitate 
pertingere  ad  immortalitatem ,  perfectionem  non 
refugit. 

CAPUT  X. 
Vtrum  spem  et  charitatem  Christus  habnerit. 


(208)  Quare  quoniam  bonns  simul  ac  mortalis 
neroo  absque  iis  tribus  esse  potest,  Dominus  noster 
iesus  inquo  erant  omnes  thesauri,  etiam  inter  ho- 
roines  conversationem  habente,  num  tria  haec  quo- 
qaehabebat?Sed  procul  dubio  post  mortem  resur- 
gere,  post  ascensionem  ad  dexteram  Dei  sedere 
sperabat,  spenon  confususquoniam  charitale  diflu- 
sus  erat.  Sed  quem  conslat  dilexisse  Deum,  cui  obe- 
diendo  roortuus  est,  dilcxisse  etiam  credituros  pro 
quibus  etiam  deprecatus  est.  Nonne  perditionis 
quoque  filios  dilexit,  dum  videnscivitatemjflevit  super 
^am  {Luc.  xix,  41),  dum  etiaro  traditorem  amicum 
Tocavit  ille  in  cujus  ore  dolus  inventus  non  estJ  (I  Petr. 
XI,  22.)  Alioquin  si  solosdiligerelsedilecturos,  quam 
iiiercedem  haberet,  cum  ibidem  ethnici  faciant?  D 
<]uippe  non  est  homo  charitate  summus,  nisi  cum 
aroicis  amplectatur  et  inimicos. 

Sedjudexvivorum  acmortuorum,  DominusJesus, 
quomodoperditissimos  dilexit,  nisisi  poterata  per- 
«litione  liberavit  ?  Sin  autem  id  minime  poterat,  nonne 
stuporem  voti  conficiebat  ?  quomodo,  inquam,  inter- 
xninabili  roiserise  involvendos  amaret,  si  nec  inde 
defenderet,  nec  saltem  mala  lenire  curaret?  aut  si 
alterutrum  curabat,  neutrumque  poterat,  qualem 
J)ominum  dicam?  quatemve  judicem,  qui  nec  reos 
^bsolvere,  nec  servos  juvare  valet?  nonne  ex  impo- 
^ntia  inglorium,  ex  voto  frustrato  desolaturo  esse 

(208)  Mag.,  1.  III,  dist.  23,  et  rcsolvitur  dist.  27. 
'     (209)  August.,  tract.  31  in  Joan.,  et  8«;r.  49  in  Ap- 


Autichristum,  ab  nostro  alienamus  aflectu ;  sicut 
bene  volumus  sive  jam  mortuis,  sive  adhuc  moritu  - 
ris  illis  omnibus,  quorum  de  salute  ambigimus.  Ex 
quo  enim  ambiguitate  pulsa  (quod  utique  in  futuro 
fiet)  certi  erimus,  jam  magnum  chaos  inter  nos  et 
malos  firmaium  erit,  ut  ad  eos  compatiendo  transire 
non  possimus. 

136  Cum  autem  Judam  Dominus  noster  amicura 
Tocavit,  non  qualis  esset,  verum  qualis  esse  deben^t, 
expressit.  Id  quippe  apud  discipulum  benigna  Ma- 
gistri  conversatio  promeruerat,  ut  a  discipulo  Ma- 
gistrum  amari,  imo  et  a  Magistro  discipulum  re- 
amari  oporteret.  Unde  in  Evangelio  sub  paralrala 
Q  inducitur  Deus  de  perfidis  ita  loquens  Judaeis :  Ve- 


rebuniur  fiiium  meum  {Matth,  xxi,  37) :  non  enim 
veriti  sunt,  sed  debuerunt  vereri.  Quod  autem  mala 
civiiati  superventura  deflevit,  foriasse  compassio 
erat  ex  contritione  licet  justa  reorum,  ut  fit  com- 
paratajudici  in  loco  passioni  obnoxio  adhuc  com-^ 
moranti.  Aut  sicut  pro  persecutoribus  orabat  (unde 
postmodum  (209)  veniam  sunt  consecuti),  ita  quoque 
flevit,  quoniam  malis  intererant  futuri  boni,  qnoruro 
mala  merito  depiangebat.  Quem  quoniam  constat 
charitate  summum,  spe  fuisse  certum,  nonne  prae- 
cellebat  fide,  ^iiie  qua  impossibile  est,  juxta  Apo- 
stolum,  placere  Deo?  (Kebr.  ii,  6.) 
CAPOT  XI. 
Visione^  loco  fidei^  Christus  fruebatur. 
(210)  Sed  si  fide  Dominus  quoque  Jesus  coelestia 
comprehendebat,  cum  slt  fides,  juxta  Apostolum, 
argumentum  non  apparentium  (ibid.) ;  per  speculum 
in  aenigroate  Dominus  quoque  Jesus  videbat.  Et  ideo 
etiam  eum,  qui  lux  erat  mundi,  lux  veritatis  latebat. 
Sed  cui  minor  est  notitia  Dei  ex  fide,  amplificanda 
tandem  in  visione,  ejus  sine  dubio  propter  minorera 
notitiam,  roinor  est  amor,  interim  cum  crescento 
crescens,  demum  cum  summa  futurus  summus. 
LndeDominus  in  Evaiigelio  ait;  Qui  minorest  in 
regno  ccelurum,  major  est  Joanne  (Matth.  xi,  11), 
quoniam  minimus  angelorum,  Joannero  eliam  (quo 
inter  homines  roajor  non  erat)  adhuc  inter  hominet 


pcnd.  tomi  X.  Vide  notas. 
(210)  Magister,  supra. 


M  RQBERTl  PILLI  S.  R.  [E.  CARDINALIS  ^ 

commoruitein  exeedeba(,  quoniam  quanto  clarius  A  cundam,  qu«  est  gloriflcatio  corporis,  exspeciantcs- 


tummum  bonum  cognoscebat,  tanto  utique  arctios 
amabat;  excedendus  tandem  a  ioanne,  quando  in 
coelum  translatus  inter  maxunos  est  computandus. 
Hasc  attendentibus  fortasse  ^ideatur  Dominus  Jesus 
dimi  mortalis  erat  minus  novisse,  noscUurus  longe 
plura  atque  apertius  in  immortalitate,  si  tamen  non- 
dum  specie  comprebendebat,  fide  futura  credebat. 
Quod  si  fide  futura  obscurius,  ut  necesse  est,  cogi- 
tabat,  bonitatem  habere  oportuit  idoneam  credenti, 
recepluium  post  passionem  eam,  quae  conveniret  vi- 
denti,  ut  quantum  fide  species  differt,  tantum  in 
specie  sanctior  exstiterit:  nam  si  credere  Deum 
adeo  dulcescit  ut  sisbonus,  quanto  magis  ipsum  vi- 
dere  delectabit  ut  sis  optimus? 


Animara  ergo  Christi ,  quippe  mole  camis  miBime 
aggravatam  peccato  aut  ignorantia,  et  in  caraepas- 
sibili  prima  siola  tanquam  Deo  unitam  ornabat,  s^ 
cunda  stoh  ad  tempus  dilata  propter  redempiionen. 
Salvatoris  ergo  anima  ex  visione  Dei  sineint«rmis- 
sione  gaudebat;  ex  his  quae  circa  carnem  gereban- 
tur,  interdum  molesta  ferebat.  Undepatet,  quods^ 
cunda  adhuc  deerat  stola ,  prima  necdum  onuuDo 
consummata.  Secundam  passibilitas  nostr»  morta- 
litatis  excludebat ;  primam  dotor  animae  iHatus  ex 
his  qu£  inter  homines  male  fiebant ,  imminQebit. 
Unde  patet  vitam  aetemam ,  ex  qua  necessario  pro- 
Aciscitur  beatitudo ,  Salvatorem  ante  obitum  miv 
ma  ex  par^:  obtinuisse,  quoniam  divinitatem  facie 


Si  ergo  Dominus  noster  ante  mortem  quasi  in  B  ^d  faciem  cernebat ,  nondum  tamen  omnino  perce- 


umbra  Deum  suum  cogitare  solummodo  poterat, 
atque  hujusmodi  cogitandi  caligini  debitam  bonita- 
tem  obtinebat;  nonne  etiam  minimus  angelorum, 
quoniam  Dcum  cernereclaralucecontingebat,  atque 
huic  luci  obnoxiam  bonitatem  habere  oportebai, 
nonne,  inquam,  minimus  angelorum  Domino  om- 
nium  antecellebat  et  sapientia  et  bonitate?  Sed  qui, 
Propheta  teste,  minoratus  paulo  minus  ab  angelis 
{Psal.  VIII,  6),  per  solam  scilicet  nostrae  mortaliiatis 
passibiiitatem  esse  debebat,  jam  nimium  minor  est. 
Si  eo^  non  dico»  majores,  verum  etiam  minores  an- 
gell  conceduntur  religione  insigniores,  et  veritatis 
capaciores.  Sedutrumquetanquamrationi  inimicum, 
tanouam  auctoritati  adversum  mens  sana  respuit. 


pisse ,  dum  in  valle  lacrymarum  commorans ,  tUs 
duras  custodiebat.  Unde  nihil  est  quod  miremur,  si 
is,  qui  quod  in  vita  xtema  praecipuum  est,  imofere 
totum ,  atque  ideo  nomine  totius  dictum ,  babebit, 
beatus  dicebatur ;  qui  tamen,  quoniain  plene  beati» 
nondum  erat,  absurdum  non  esl  si  adversa  ferebit 

CAPUT  xin. 
Cur  adverta^  cur  talem  et  ab  iUi$  tulerit  morlai. 
(212)  Adversa  ferebat,  et  bene  agebat,  tum  qno- 
niam  nostrae  sic  competebat  redemptioni,ium  tt 
nostrae  prseberet  exempla  fragilitati :  morte  tandeo 
turpissima  condemnatus.  Non  quod  aliier  redimen 
non  poterat ;  verum  ut  quantitate  pretii,  quantita- 


Undc  pater,  quoniam  Dominus  noster  fidem  nun-  ^  *«™  ^^^^^  s"|  innotesceret  amoris,  nostrique  pe^ 


quam  habuit,  sine  qua  hominem  purum  atque  mor- 
talem  impossibile  est  Deo  placere.  Yerum  loco  fidei 
obtinuit  visionem,  quae  divioitatem  sicuti  est,  per- 
spicacissime,  ut  dignum  est,  intueretur,  ac  per  hoc 
pnecipue  placeret.  Quamobrem  distamus  Cbristo,  et 
tanquam  servi  Domino  per  fidem,  quoniam  ipse,  ut 
decet^  Deum  sicuti  est  videbat ;  per  spem,  quoniam 
quod  praeclpuum  sperantes  exspectamus,  ipse  jam 
videndo  Deum  habebat  per  chariiatem,  quoniam 
ainor  ^us.  ilios  amplexabatur  solos,  quos  divina  bo- 
nitaa  judicat  salvandos. 

137  CAPUT  xn. 

CnfiitutpoMibitis  primam  habuit  stolam. 


cati;  passus  in  natura  hominis,  quoniam  di^initas 
inlacta  permansit.  Hic  est  Isaac,  qoem  sacrifidim 
non  attigit  passioni  arietem  objiciens. 

Sed  si  Judaea  Dominum  suiim  crucifixum  ire  expa- 
visset,  num  Deus  bomo  frustra  factus  fuisset ,  qco- 
niam  captivum  fuso  hominem  sauguine  haud  red^ 
misset?  Sed  defectus  noslrae  mortalitatis  a  mediaiort 
suscepti ,  suflicere  utique  poterant  ad  nos  Deo  re- 
conciliandos,  quippe  diabolus  in  boffline,  quea 
malo  dolo  deceperat,  nihil  juris  habebat,  UnqiuB 
alienum  in  servum  invasionem  faciens  meriio  spo- 
iiandus,  imo  etiam  ex  invasione  jodicandus ;  ac  per 
hoc  nihil  erat  necesse  fieri,  quare  jus  quod  sibi  ii 


(ill)  Sed  fii  Deum  nemo  vidit  unquam  (Joan.  i,  o  homine  nullum  erat  (Deotamen  permitteDie  booi- 


18),  utique  homo  piirus  in  hoc  saeculo;  Chrisius 
autem  Ucet  passibilitati  subjectus ,  nihilominus  ta- 
men  Deum  sicut  esl  videbat»  quandoquidem  baec 
est  vita  aeteraa  cognoscere  Patrem ,  et  quem  misit 
Jesum  Christum  unum  esse  Deum  (Joan.  xvii ,  3), 
profecto  Dominus  noster  Jesus  simul  vitam  aeter- 
Dam  possidebat,  molestiasque  hujus  vitae  sustinebat. 

\erum  quae  beatitudo  erat ,  si  dolores  secum  pa- 
tiebatur?Sed,  sicut  duplex  contritio,  altera  corpo- 
ris,  altera  animae ,  Scnpliira  teste,  creditur  {Jer. 
XVII,  18);  ita  duplex  stohi,  hinc  animae,  hinc  curporis 
speratur.  Primamstolam,  visionem  scilicet  Dei,  ani- 
mae  sanctorum  exutae  corporibus  mox  accipiunt;  se- 

(211)     Magist.,  iii,dist  27. 


nem  opprimi ,  quoniam  credidit  oppressori)  raiio- 
nabililer  amitteret.  Quanquam  Dominum  iertiot»' 
tare  ausus,  merito  potestate  usurpata  videaiur  pH- 
vatus.  Sed ,  ui  diclum  est ,  hominem  Dens  absijiie 
Incaraatione  liberare  poterat,  atque  incamatusabs- 
que  passione,  nisiquia  omnium  praescius  animaa 
Judaeorom  in  necem  siiam  pronum  novit,  quodip* 
sis  quidem  ad  pemiciem ,  mundo  autem  ad  saluiem 
permisit  fieri  malum,  ut  veniret  bonmn,  paticottf 
ferens  mala  pro  bonis  illata.  Justus»  dum  id  voieBies 
sordidos  sordescere  adhuc  ferebat ;  misericorsi  ta 
iUoram  ex  sorde  sapienter  toium  1381^11^'^'"^ 
dum.  Non  ergo  frustra  Redemptor  accedebai,  qv 
(212)     Mag.,  i.  111,  dist.  20. 


m 


SCNTENTJARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IV. 


promptissiroam  in  id  perfidorum  vecordiam  prjp- A  ^it  deUclacondonarentur, 


tam  pnecedentium  qtiam 


sciebat. 

Si  tamen  tantum  facinus ,  quoniam  id  nulla  coge- 
gebat  necessitas ,  abhorrentes  recusarent ,  frustra 
Deus  hac  causa  factus  fuisset  homo;  imo  etiam 
fruslra  redemptionem  hac  via  providisset.  Sed  ne 
quid  ab  ipso  frustra  fiat ,  mens  conscia  futuri  pro- 
curat,  qua  consultus  id  providet  atque  instruit,  cui 
eventus  rerum  nunquam  dissentit.  Atque  ideo  si  Ju- 
^i  Christum  cnicifigere  renuissent ,  rectius  dicere- 
iur  id  anlea  nunquam  fuisse  provisum,  quam  frus- 
tra  provisum. 

CAPUT  XIV. 
Christus  non  diabolo  pretium  obtulit^  sed  Deo. 


sanclorum  subsequentium ;  quoniam  noslro  teni- 
pore  quando  passio  praecessit  fidesque  passionis 
successit,  non  ex  operibus,  verum  Justus  ei  Cule 
fit,  in  fidei  justitiaeque  signum,  conservationcm 
atque  incrementum  suscipiens  baptismum  atque 
opus  bomun ;  jam  perfecte  Sanctus  tanquam  passio- 
ne  redemptus,  fide  sanctificatus;  altera  niminim 
absque  altera  nibil  prodesset.  Unde  Apostolus  de 
Christo  ait :  Quem  proposuU  Deus  propitiatorem  per 
fidem  in  sanguine  ipsius  (Rom.  iii,  25).  Unde  nostri 
temporis  sanctismeritopassionisac  fidei  plene  mun- 
datis ,  mox  coelestis  regia  patet.  Antiqui  autem  ipsi 
quoque  ea  fldejustificatisunt;quippe  corde  creditur 
adjustiliam  {Rom,  x,  10),sed  gradibus  lM)norumope' 


(213)  Redemptor  ergo  pretium  dans  pro  captivis,  ^  rum  in  justitiam  promovendi :  non  fortasse  quod  jus- 


iit  dimitterentur  sibi,  cui  hanc  oblationem  fecit? 
i.um  ei  qui  illos  abduxit  captivos,  atque  in  captivi- 
tale  detinuit  ?  pretium  namque  redemptionis  cui  of- 
ferendum  est,nonne  ei  qui  redimendos  in  caplivitale 
4enet?  Sed  omnino  absit  nefarium  illud  nefas ,  quod 
Salvator  proditori  diabolo  Deus  se  inclinans  pretio- 
sam  (quod  utiqueidololatriaforet)  obtulerit  mortem. 
Meque  enim  munus  tale  reciperet;  unde  se  sciret 
potestate  privandum ;  nimirum  si  cognovisset,  nun- 
quam  Dominum  gloriae  crucifixisset  (/Cor.  11,8). 
Unde  ex  quo  rescivit,  Pilatum  per  uxorem  aggres- 
8U6  passionem  studuit  impedire.  Venim  rabies  Ju- 
^»onim  diabolo  instigante  prius  stimulata ,  eo  ipso 


titia,  quae  ex  opere  non  nascitur,  ex  opere  augeatur, 
cum  potius  justitia  cordis  causa ,  videatur  operis 
verum  fides  justitiam,justitia  opus  bonum  proereare 
139  videtur ;  fide,  nisi  quis  deficere  malit,  jugiter 
crescente,  tum  ut  in  cognitione  boni  perspicacicr, 
tum  ut  in  amore  boni  fiat  ardenlior ;  iila  enim  de 
fide  agitur,  non  quae  est  daemonum,  sed  quae  chari' 
tate  iliustrata  solumestsanctorum.  H<ecenim,  teste 
Apostolo,  fides  est^^  per  dilectionem  operatur  {Gat 
V,  6),  gradum  autem  fidei  gradus  prosequitur  jusii- 
tiae,  etoperum,  ut,  juxta  Apostolum  :  Ex  fide  fitju- 
stitia^  non  exoperibus  {Rom.  111,  20;  Ephes.  11,  9). 
Augmentum  ergo  fidei  argumeutum  sequitur  justitiar 


jam  sedante  non  poterat  residere.  Chrislus  ergo  n  ®^  0P«™™;  ^nde  Apostolus  juxta  mensuram  fidei 


factus  obediens  Patri  usque  ad  mortem,  cui  sacrifi- 
<:ium  passionis  obtulit ,  nisi  cui  patiendo  obedivit  ? 
simimm  cui  quis  obe<lit ,  ei  obedientiam  ascribit. 
Hujus  autem  oblationis  pro  pretio  placuit  Deo  capti- 
Tos  reducere,  caiumniatorem  humiliare.  Christus 
«rgo  ignominiosa  tulit  et  aspera ,  ut  neutrum  expa- 
vescas  pati  pro  Christo  ad  commodum  proprium, 
quod  ipse  haud  est  pati  dedignatus  commodum 
propter  alienum.^Unde  dixit :  Si  quis  milii  ministraty 
me  sequatur  { Joan,  xii,  26).  Ecce  labor :  Et  ubi  sum 
ego^  Ulic  et  minister  meus  erit  {ibid,),  £cce  merces. 
Demum  ex  passione  homo  emisit  Spiritum ,  ut  mor- 
tuus  esset,  resumpturus  eum  die  tertia,  ut  revtvis- 
cens  resurgeret,  potestatem  habens  ponendi  animam 


dona  distribuit  Spiritus  sancti  {Ephes.  iv,  7). 

Nisi  verius  est,  quod  sicut  ex  gratia  initium  esl 
fidei,  ex  fide  autem  justitiae  initium,  ex  justitia  verc 
et  initium  bonorum  operum  et  prosecutio;  ita  ex 
bono  opere  merito  obedientiae  et  fides  incrementuro 
sumat,  et  justitia;  Deo  juxta  augroenta  mensurap 
munera  distribuente,  nec  fiet  quisjustus  nisi  ex 
fide,  fiet  autem  justior  ex  opere. 

Sed  si  fides  sine  operibus  mortua  est,  quomodo  ju» 
xta  Apostotum  fides  sine  operibus  justificat?  Fides 
sine  operibus  praecedentibus,  quae  etiam  si  praece- 
dant  (quoniam  extra  fidem,  juxta  Scripturas  vana 
sunt)  ad  fidem  non  ducunt;  fides,  inquam,  etiam 
ante  opera  justum  facit.  Unde  ante  tempus  operandi 


et  iterum  sumendi  eam  {loan.  x ,  18).  Utrumque  D  demedio  raptus  solam  saivatur  per  fidem:  nec  im- 


potuit  homo  per  animam  quae  id  voluit.  Deus  in- 
carnando  factus  est  homo ,  id  permansit  usque  ad 
passionem.  Tunc  autem  Deus  quia  ccepit  esse  mor- 
tuus,  desiit  ad  lempus  esse  vivus,  non  tamen  Deus, 
veram  homo ;  sicut  cum  desiit  esse  morluus ,  factus 
est  item  vivus  et  homo  novus ,  circa  animam  et 
carnem  mutatione  facta,  divinitale  nuliatenus  aliler 
et  aliter  utrique  conjuncta. 

CAPUT  XV. 

De  efficientia  mortis  Christi  et  passionis. 
(2i4)  Chrisii  autem  passio  cum  morte  id  efiecit, 

(213)    Magist.  supra. 


merito,  quoniam  bonum  opus  necessitas  excludit, 
sed  voluntas  optat  et  expetit.  Et  perfecta  voluntas 
faciendi  reputatur  pro  opere.  Unde  Apostolus  fidem 
asserit  per  dilectionem  operari  {Galat,  v,  6).  Fides 
namque  per  se  mortua  (quoniam  otiosa)  per  dile- 
clionem  semper  operatur,  dum  aut  si  tempus  habet 
suasu  ac  virtute  dileclionis  bona  multa  facit;  aut  si 
tempore  careat,  dilectio  pro  opere  computatur.  Fi- 
des  ergo  sine  operibus  mortua  est,  illa  nimirum  quaa 
charitale  cassa,  otiosa  necessario  est.  Aut    fides 
primo  sineoperibus  juslificat;  si  tempus  habet  op©- 
randi,  jam  fides  sine  operibiis  mortua  est. 

(214)  Magist.  I.  lii,  disl.  19. 


•25  ROBERTl  PILLI  S 

CAPUT  XVL 

De  perfectwne  antiquorum. 

(215)  Perfectos  ergo  aniiquos  fuisse  sanctos  ue- 
cesse  erat  tanquam  ex  flde  justos,  aique  in  justitia 
magis  magisque  promotos,  justis  nostri  temporis 
pares,  acplerosqueplerisquemajores;  nisi  quod  villa, 
quibus  sine  non  vivitur,  nondum  dimittebantur ;  bona 
quffi  nierito  fidei  agebant,  nondum  recipiebantur. 

Vitia  Dondum  dimiticbanlur,  queniam  id  sacriQ- 
cia  vetera  conferre  nequibant,  quoniam,  juxta  Apo- 
stolum,  sanguine  taurorum  aut  reiiquorum  impos- 
sibileerat  dimitti  pcccata  {Hebr,  x^  4).  Id  quippe  in 
adventu  &uo  eflecit  Agniis  Dei  qui  tollit  peccata 
mtindi.  Quamobrem  ad  infemum  descendcrunt,  tan- 
quain  culpis  nondum  vcniam  conseculi  :  ubi  nulias 


R   E.  CARDINALIS  tU 

A  tivit  (Eabac.  ii^  4;  Rom,  i,  17;  Eebr.  x,  58),  quftj 
esl,  qiii  ex  iide  flt  justus,  ex  jusiitia  fit  vita  di^nus  : 
merces  quippe  justili» juxla  Scripturam  viu  aHema 
est.  Qiiamobrem  dum  merces  negalur,  semiplenum 
meriliim  aestimatnr. 

CAPUT  XVIIL 
Quomo^  meritum  anitquorum  fuerit  impleium 
(216)  Merilum  antiquoruin  lunc  est  impletum, 
quando  merito  Chrisli  esl  adjutum»  ul  jam  cubi 
alio  ad  obtinendam  gloriam  suflkiat,  ad  quod  aule 
(niniirum  per  sc)  non  sufficicbal.  Eranl  Unien  anli- 
qui  secundum  quemdam  modum  jusii,  imo  qaidam 
ex  eis  valde  justi.  Quomodo  enim  justi  noa  eraot, 
qui  Gdem  Christi  babentc&  placere  Deo  omniniodis 
satagebant?  qui  si  quando  oaendebaiit,  satisractio- 


(nisi  quibus  opus  eral  purgalione)  pojnas  parcente  B  ,ieni  minime  diiTcrebant;  quorum  merila  sibi  pla- 


judice  sunt  perpessi,  quoniam  hinc  Deo  miserante 
in  vera  pocnitentia  recesserunt.  Quamobrem  aliquid 
melius  ibi  quam  hic  adepli  sunl,  sunipta  securilate 
fuiur»  bcatitudinis,  quain  in  coelo  per  Christum 
ollinere  sperabant :  neque  enim  apud  inferos  fas 
crat  videre  Deum,  alioquin  advenlum  Christi  oplare 
adeo  non  opus  erat. 

CAPUT  XVIL 
De  infemoy  ei  quomodo  jtuti  ibi  fuerunt, 
Infernus  equidem  locus  est  tam  deterior  terra 
quam  inferior,  quem  virtus  Dei  ita  aptavit  suis,  ul 
ibi  quam  hic  sibi  melius  foret;  id  tantum  anxietatis 
babentibus,  quod  a  gloria  debita  coelicolis  arceren- 
lur.  Neque  enim  id  virtutis  eorum  merita  habebanl. 


cere  patefecil  Deus,  dum  eonim  prece  mulla  fcrit 
miracula;  dum  post  obilum  in  regione  niiseror«m 
cxsories  miseriae  bonoravil;  dum  misso  Filio,  iude 
ereplos,  collegio  angclorum  beatiflcavit.  Tanli  ergv 
viri  procul  dubio  ^sti  erant.  Verumumen  non  Ua- 
quam  Deo  reconciliati,  sed  lanquam  daiis  induciis 
adeo  usque  reconciliationem  sustenUli.  Quare  qaos 
adeo  veneratus  est  in  induciis,  quid  conluiit  recoa- 
ciliatis? 

CAPUT  XIX. 

Ctir  Chrisius  ad  infemum  de^cendit. 
Quamobrem  anima  Christi  ad  tempu^  a  oorpoie 
separala  divinitali,  Um  nihilominus  quam  prius  uti- 
que  uniu,  corpus  iu  sepulcro  quievil,  antmn  in  in- 


utquosmala  ad  inferna  Iraxerunl,  eos  bona  ad  cce-     femum  descendit;  quo  descendere  opus 

los  sublevarenl,  donec  veniret  Christus,  cujus  me- 

ritaprsecedentium  Palruminsiiflicientiam  supplerent; 

ut  luerita  antiquorum  per  Christum  accepU  140 

Deo,  digna  Undem  flerenl  munerari  cobIo.  Interim 

auteni  neque  bona  retribuebat,   quippe  tanto  prae- 

ttiio  non  satis  digna ;  neque  mala  condonabat,  quo- 

niam  nondum  prclium  eral  datum;  sed  neqne  pu- 

niebal  quos  fldes  venturi  excusabal.  Itaque  quasi 

induciis  positis,  praecedentium  delicta  sustenUbal, 

nt  in  morte  Chrisli  remiUerentitr,  alque  in  hoc  lem- 

pore  justitia  plena  antiqui  illustrarentur.  Uude  lem- 

pore  graiiae  ab  inferis  regressi  sunt  tanquam  culpa 

dimissa;  ad  coelum  conseenderunt  Unquam  completa 

justitia.  Unde  Apostolus  Christttm  perhibel  passum  D 


propier  remissionem  propcedentium  delictorum  in  <n- 
stentationem  Oei,  ad  ostensionem  jusiiiicB  ipsius  in 
hoc  tempore  (Rom.  iii,  25).  Antiqui  itaque  sancti 
quod  prius  non  babent,  tempore  gratiae  consequun- 
lur ;  eam  videlicet  perfectionem,  quam  nostri  san- 
cti  nostro  tempore  adipiscuntur.  Antiqui  dum  vixe- 
runt,  quoniam  nondum  Christus  advenerai,  nun- 
quam  ules  exstiterunt,  ut  forenl  coelo  digni.  No- 
stri,  quoniam  jam  siint  redempti,  jam  sunt  lales  ut 
debeanl  in  coelum  ascendere.  Nostri  ergo  plene 
fiunt  justi,  unde  mox  ctelo  honorantur.  Anliqui 
autem  nequaquam  teroporesuo  plenejiistiflcabantur, 
nnde  vita  aeterna  difierebatur.  lustus  enim  ex  fide 
(315)MagisL,l.  III,  dist.  25. 


non  erat« 
nisi  quia  animae  sanctorum  inibi  ddinebantar,  sic- 
ul  et  impioriim;  quod  exigere  quodammodo  TideUr 
colloquium  illud,  quod  inter  divitem  sepiillum  in  in- 
ferno,  et  palrem  Abraham  celebraliir.  Quod  vero 
dives  suspiciens  vidit  Lazarum  in  sinu  Abrabae  (Lac. 
XVI,  26),  nonne  ad  hoc  videlur  periinere,  ut  perditi 
obtineant  inferni  novissima,  juxia  illud  :  Ipds  pu- 
census  est  in  furore  meo,  ei  ardebit  usque  ad  imfeni 
novissima  (Deut,  xxxii,  22).  Ignis  igitor  jodicii, 
num  hic  succendetur,  invoivensque  malos  ardeai 
ad  inferni  novissimatrahet?  et  ne  alio  lorquealBr 
ignisisle,  an  sequitur:  Devorabiique  terram  cun 
germine  suo  ei  monCium  fundamenia  comburel?  (ibid.) 

Sed  ionge  aliam  aiicloriUs  huic  loco  dal  exposi- 
tionem,  et  juxta  toUm  litterae  seriem  multo  conve- 
nientiorem.  Si  vero  novissima  infemi  deptttaator 
perdilis,  diversaque  mansio  debebalur  sanctis, 
procul  dubio  prima,  id  est,  superiora  inHenii  sili 
vindicaverunl. 

141  CAPUT  XX. 
De  mansionibus  ei  situ  infemi^  et  merw. 

Quod  auteih  apud  iuferos  diversaeinansionessial, 
non  negai  Abraham  diviti  loquens  :  Magnmmemm^ 
ait,  cliaos  firmaium  est  inter  nos  et  vos  (Lmc.  xvi, 
20) ;  nimirum  cum  hsc  parabola  diceretnr  a  Doni- 
no ,  utrumque  in  inferno  fuisse  cerU  res  esi.  Ve- 
rnmiamen  aliud  parabola  intendit,  quippe  divesesi 

(216)  Magist,  iii,  disl.  25. 


S25  SENTENmnUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  IV.  «2b 

Jadaicus ,  Lazanis  autem  genlilis  populus ,  sinus  A  in  infenio  detinebantur  salvandis  recte  intelligaiurt 


vero  Abrab»  requies  sanctorum,  quo  Lazarus  per 
iidMn  ab  angeiis  portatur;  dives  autem  propler  per- 
fidiam  in  inferno  sepelitur  :  quos  inter  cbaos  firma- 
tur,  quod  nec  ii  videndo,  nec  illi  compatiendo  trans- 
ire  vaieant.  Pars  utraque  statum  aiterius  perpen- 
dit,  sed  altera  lucide  scit,  altera  pulsa  dubietate 
credit :  quod  totum  si  non  est  modo,  certum  est 
quod  erit  in  futuro. 

bifernus  autem  subter  est  juxta  Isaiam,  quippe 
lu  iuferioribus  terra  collocatur  (hai,  xiv,  9).  Unde 
in  psalmo  :  Eruisti  animam  meam  ex  inferno  inferiori 
{Psal,  Lxxxv,  13).  Super  hunc  locum  ita  babetur 
(217) :  Calestis  habitatio  superna  estj  terrena  infer- 
nus  est^  ab  hac  itur  in  infernum  inferius ;  unde  eruit 
Dominus  animas  mis&o  Filio, 

Num  omnes?  Absit!  Nam  ipse  ait :  0  mors,  ero 
mors  tua;  morsus  tnus^  inferne  (Osee  xiii,  14); 
mordendo  (218)  pars  assumitur,  pars  dimittitur, 
assumptam  aulem  ad  partem  quidam  videntur  per- 
tinuisse,  aliquandiu  adhuc  purgandi;  quippe  no- 
viter  defuncti ,  nec  perdendi,  quoniam  poenitentes 
de  inter  homines  recesserunt,  nec  in  sinu  Abrabae 
luox  locandi ,  quippe  fructibus  poenitentise  nondum 
peraclis.  Ubi  ergo  erant  ?  nonne  in  tali  loco  ubi  es- 
sent  pocn^?  In  tali  utique.  Num  ergo  in  inferioribus 
tnferni,  quse  pars  sceleratis  deputatur?  Sed  de  ilia 
dicii  Propheta  Deo  :  In  infemo  autem  quis  confite" 
bitur  tibi^,  ^Psal.  vi,  6.)  id  est,  nullus.  Unde  alibi 


vjcinius  tamen  purgandis  applicatur  iiiud  :  Non 
exspectabunt  qui  descendunt  in  tacum  veritalem  tuam 
{Isai,  xxxviii,  18)  :  quippe  illis  misericurdia  Dei 
opus  erat,  uon  veritate. 

Quod  si  in  regione  perditorum,  ultormentis  pur* 
garentur,  ad  tempus  detinebantur ;  nonne  purga- 
tione  completa  ascendebant  in  sinum  Abrabse,  vi- 
delicet  in  superiorem,  ubi  requies  erat,  regionem? 
Sic  nostro  tempore  defuncti  in  quibus  quidptam 
exurendum  restat,  post  mortem  purgatoriis  poenis 
examinantur,  examinatione  autem  exacta  ad  Chri- 
stum  subiimantur.  Niminim  142  ^^^^^  ^^  ipsorea- 
tus  semovebat,  expiatio  conciliat.  Si  enim  in  qui- 
bus  compunctio  atque  tribulatio  praesens  ad  plenum 
noxas  excoquit,  ipsi  licet  apud  nos  jugiier  delin* 
quuntt  attamen  de  inter  nos  discedentes  mox  cce- 
lestium  merentur  consortium ;  quanto  magis  sancti 
in  quibus  nondum  plena  satisfactio  est,  post  nior- 
iem  nou  delinquentes,  quoniam  jam  non  corpus  ag« 
gravai  animam,  atque  ideo  longe  melius  quam  hic 
compuncti,  sicut  longe  gravius  quam  hic  afflicti,  ac 
per  hoc  castigatione  dura  emendati  debent  coelo 
donari?  Ignis  quippe  purgatorius,  inter  nostras  et 
inferorum  poenas  medius,  tantum  superat  lias, 
quantum  superatur  ab  illis,  quod  Propbeta  inlelle- 
xit, dicens  :  Domine,nein  furore  tuo  arguaa  me^ 
neque  in  ira  tua  corripias  me  (Psal.  vi ,  2).  Furorem 
dicit  gehennam,  quippe,  docente  Scriptura ,  omnes 


Quianoninfemusconfitebitur  tibi(Isai.  xxxyiii,  18),  q  poense  mitiores  gehenna;  ignem  purgatorium,  tan- 


Id  est,  non  te  laudabit.  Quare?  Quia  non  exspecta- 
bunt  quidescendunt  in  lacum  veritatem  tuam(ibid.), 
Id  est,  adventum  a  te  verace  promissum.  Nimirum 
nec  nostro  tempore  secundum  desiderant,  nec  veteri 
primum,  quippe  commodi  nihil  laturum.  Reges  au- 
tem  David  atque  Ezechias,  homines  novi  lempore 
VeterisTestamenti,minime  ignorabant  defunctos  ad 
Infemum  tam  bonos  quam  malos  transmigrare : 
quid  ergo  est,  quod  in  inferno  confessionem  dicunt 
non  esse,  qtiando  quidem  nec  in  inferno  decebat 
sanctos  a  confessione  cessare ,  nimirum  jam  melio- 
res  qnam  prius  atque  beatitudinif  securiores,  tan- 
quam  onere  carnis  exutos  ? 

CAPUT  XXI. 
Ubi  purgandi  fuerunt  antiquilus, 
Sed  licei  universa  babitationis  illius  capacitas 
▼ocabuio  infemi  designetur,  plerumque  tamen  su- 
perior  pars  nuncupatur  sinus  Abrahai,  inferior  au-^ 
iem  inferaus.  Ubi  ergo  purgandi  tempore  antiquo 
erant?  Num  in  poenali  regione  cum  perditis?  Sed  in 
infemo  quis  confitebitur  riftt?  (Psal.vi,  6.)  atqui 
purgandos  laudare  necesse  est.  Dicemusne  igitur 
illud :  Otttfl  non  infernus  confitebitur  tibi,  intelligen- 
dum  de  his  qui  inibi  manent  non  dfscessuri,  non  de 
hospitibus  inde  transituris  ?  hospites  quippe  ex 
iransitu  non  sibi  nomen  de  regione  sumunt,  sed 
babitatores  ex  mansione.  Cum  enim  de  omnibus  qui 


quam  furore  minorem.iram  appellat.  Utrumque  an- 
iem  Propheta  deprecatus,  pcenam  quae  inter  bominea 
est,  siluit,  quasi  diceret :  Mala  futura  expavesco, 
prsesentia  minime  reformido,  ipse  enim  optans  pi-w- 
sentia  ut  elfugeret  futura  ail  :  Da  nobis  auxilium  de 
tribuiatione^  quia  vana  salus  hominis(PsaL  i.ix,  13}^ 
CAPUT  XXIL 
Vbi  sint  modo  purgandi. 

Qui  ergo  in  hoc  sseculo,  quod  »rumnis  plcnun^ 
poenitenti»  depuUtur,minus  se  castigat,  merito  post-. 
modum ,  quando  retribuendi  potius  tempus  est ,  ex 
intempesto  gravi  disciplina  emendatur. 

Sed  disciplina  hajc  ubi  fit?  nura  in  ccdIo?  num  in 
D  inferno?  sed  nec  coBlum  tribulationi ,  nec  tariarus 
correciioni,  pracipue  nostro  tempore ,  compelere 
Tidetur.  Nam  si  solum  boni  debeniur  coclo,  nonne 
solum  mali  debentur  inferno?  Et  sj  coelum  omne  ex^ 
cludit  malum,quomodo  inferaus  uilum  recipitbonum?' 
Sicut  enim  Deus  coelum  destinavit  solis  consumma-t 
tis,  paritervidetur  gehennam  solis  addicere  inipiis^ 
ut  sitliaeccarcer  reorum,  illud  regnum  amiconinK 
Ergo  ubi  sunt  pajnitenles  posl  mortem  ?  in  purgaioriis., 
Ubi  sunt  ea?  nondum  scio.  Quandiu  ibisunt?  usque 
ad  satisfactionem.  Inde  quo  pergunt,  si  in  carii^» 
poeniientiani  peregissent  niox  ascendereni.  Ut  erga 
poenilentiam  peragant,  inferius  remanent. 


(217)InGlossaord.  ^  .^  ^   ^. 

(218)  Grcg    bom.  22inEvang.  et  in  Append.,  tom.X.  Aug.,  ser.  5«.  De  diver». 


927  ROBERTl  PLLU  S.  R.  E.  GARDIN4US  t2t 

CAP13T  XXIU.  A  ita  animae  purae  inter  incaidia  gehenns  fiKruM 

Quando  purgati  ccelo  donentur.  absque  anxietate.  Absurdum  enim  videtur  duasin- 

ferno  dare  mansiones,  alteram  quieti,  alteram  tor- 
roentis,  et  tamen  asserere  aut  inter  tormeota  quie- 
tem,  aut  inter  quietos  laborem. 

Si  tamen  juxta  quietos  oportuit  e^e  porgandos, 
quoraodo  convenientius  id  dicetur,  quam  ut  poeDa 
atque  quiessint  insimul,  pnetermissadivisioDeioco- 
rum.  Quidquid  autem  in  Scriplura  hanc  videtur  vell« 
divisionem,  retorqueri  poterit  ad  quietem  et  poeaain, 
quae  licet  loco  non  diflerunt,  at  natura  dividuatur. 
Ubicunque  autem  salus  aut  confessio,  aut  caelen 
sanctis  post  mortem  debita  infemo  toUuntur,  in- 
femus  in  damnatis  intelligitur,  aut  ad  nostnunteffl- 
pus  refertur. 

rectionem?  Duo  moriuntur ;  unus  multae,  iongaeque  CAPUT  XXV. 

f^iigionis,  sed  parum  reslat  expiatioui;  altermino- 

ris  atque  brevioris,  sed  nihii  superest  exurendum  : 

quomodo  ergo  qui  minus  est  bonus,  mox  donatur 

visione  Dei ,  qui  autem  multo  melior  est  tandiu  a 

gioria  detinelur?  quare  pro  modo  culpae  expiatio  in- 

telligitur;  major  minorve,  longa  8ive;brevis.  Sem- 

per  aulem  acrior  succedit,  quoniam  tempore  suo 

satisfaclio  in  vita  non  pnecessit.  Undeperacta  pur- 

gatione  poenitentes,  tam  nostri,  ex  purgatoriis  (quse 

extra  infiernum)  ad  coelos,  quam  veteres  ex  purgato- 

riit  (quae  in  inferno)  ad  sinum  Abrahae  refrigerandi, 

jug'iter  conscendere  videntur. 

143  ^d  magnum  chaos  firmatum  inter  bonos 

et  malos ,    hunc   transitum    prohibuisse    videtur  ^ 


Quaroobrem  quos  poenitentia  adhuc  agenda  deti- 
ml,  peracta  ccelo  restituat.  Nisi  si  quis  eos  extra 
ccelum  quietis  in  locis  ponat,  dicens  pcenitentiam 
ifi  carne  tanquam  loco  suoexactaro,  tantmn  posse, 
ut  sit  digna  visione  Dei;  poenitentiam  vero  post  cor- 
pus  tanquam  in  alieno  actam ,  id  minime  mereri 
ante  resurrectionem.  Sed  qui  tandiu  arcentur  a 
contuitu  Dei,  et  a  praesentia  Christi,  nonne  interim 
satisfactione  incoropleta  minime  plene  reconcilian- 
iur  Deo  ?  tempore  fortasse  apostolorum  aiiqui  obie- 
runt ,  qui  si  paucis  adhuc  diebus  supervixissent, 
IMenitentiam  consummassent.  Dignumne  igitur  est , 
pauconim  dierum  poenam  prorogari  usquead  resur- 


(Luc,  XVI,  26),  nisi  forte  chaos  istud  inter  coelicolas 
(quod  quidero  absurdiim  non  est)  inteiligatur  et  in- 
feros.  Si  tamen  et  apud  inferos  ideni  chaos  erat, 
procul  dubio  juxta  verba  Abrahae,  nulius  transitus 
inter  bonos  et  malos  erat.  Purgandi  ergo  extra  si- 
num  Abrahae  ab  Adam  usque  ad  Christum  commo- 
rati  sunt,  an  ut  seroper  cruciarentur  ?  Sed  in  vita 
fere  purgatis,  unde  taro  longi  cruciatus  ?  aut  ut  ibi 
tandero  quiescerent?  Sed  quoroodo  in  loco  cru- 
eiatibus  deputato  absque  cruciatu?  quomodo  ia 
quiete  erant  ?  quamobrem  ad  superiora  expiati  vi- 
dentur  transire,  si  tamen  transitum  veritas  rei  pa« 
tiebatur?  alioquin  dicendum  videtur  corrigendos 
quoque  in  superiorl  parte  habitasse. 

CAPUT  XXIV.  1 

Quomodo  purgandi  fuemnt  in  inferno. 

Sed  siciit  inferioribus  quies  disconvenit,  ita  su- 
perloribus  afOictio  dissentit,  nec  in  Scriptura  ter- 
tium  faeile  invenies  apud  inferos  locum  purgandis, 
deputatitm.  Quid  ergo  ?  num  sicut  in  terra  boni  ac 
mali  ioco  permisti,  merito  sunt  discreti,  ita  quoque 
in  inferao  in  unnin  habitabant,  poena  ac  quiete 
distabant?  Quod  utique  plurimis  placet.  Nec  miram 
qiiod  animae  corporeo  igne  torquentur  ibi  ac  frigore, 
quse  idem  pertulerunt  in  corpore.  Nec  mirum  econ- 
tra,  si  sicut  recoctum  aurum  in  fornace  detrimen- 
t:im  non  sustinet,  si  sicut  sancti  in  igne  judicii 
lesurgun^,  per  ignem  as<;endunt  sine  aestuatione ; 

(219)  V.  Aug.,  XII,  Dc  Gcnes.,  c.  53,  ep.  99,  cl  L  xvii,  Decivil.,  c. 


Quid  de  jmrgandis  factum  «it,  cifm  Chri$t»t 
dchcendit, 

Christus  ergo  suam  insinuans  charitatem,  qui  sue 
descensu  omnia  poterat,  sicut  de  cceio  in  terram, 
ita  de  terra  ad  inferos  descendit,  inde  sanctos  tt- 
duxit.  De  nonduro  purgatis  quid  fecit?  num  ibiad 
tempus  reliquit?  Sed  qui  propter  suos  adTenerat 
quomodo  partem  deserebat?  quomodo  carcersolii 
modo  obnoxius  reis  conveniebat  jam  reconciliatis? 
Quippe  per  mortem  Cliristi  reconciliabantur  et  pur- 
gandi :  neque  enim  potest  ex  fide  Christi  justus, 
juste  post  mortem  Christi  dici  non  reconciliatHs; 
iiijustus  ipse  est  inimicus,  sed  factus  justus  factus 

I  est  Deo  reconciliatus.  Quantum  autem  adhuc  siti 
superest  purgationi,  tantum  deest  reconciliatioiu. 
Plene  fiet  reconciiiatus ;  ante  Christqm  aotem  re* 
conciiiatio  non  erat  :  de  Christo  enim  ait  Aposto- 
lus  :  Per  quem  nunc  reconciliationem  accej^tku 
(Rom.  V,  i\);  quasi  diceret  :  yunquam  ante.lfst 
enim  verus  Salomon  mediator  Dei  et  hoininum,  ia 
se  unum  angularem  lapidem  utramque  popnlnoi 
coiijungens,  ambos  reconciliavit  Deo.  Sed  hxc  r^ 
conciliatio  quando  coepit?  cum  justitia;  juslitit 
autem  per  sanguinem  Christi.  Unde  Apostolus: 
Juttificati  nunc  in  sanguine  Jpsiu$  (ibid.),  qoasi 
diceret  :  Nunquam  ante,  qui  juxta  Apostolum  vale- 
bat  tit  redemptionem  earum  prasvaricationnm  fM 
erant  sub  priori  testamento  (Heb.  ix,  i5). 

I  144  CAPUT  XXVI. 

Quod  Christus  ab  inferis  purgandos  abduxit. 
Quamobrem  quos  apud  inferos  purgandos  reperil, 
ab  inferis  Christus  al)duxit,  ne  inimici  semipIeDaBi 
potentiam  caluroniantes,  de  relictis  gloriarenUir. 
Sed  quo  perduxit?  num  ad  purgatoriam  pcenin? 
rationabiliter  fieri  potuit,  rationabilius  (219)  dimitti. 
Nam  quos  visitare  voloit  praesentiaque  sua  digna- 
tus  est,  misericors  contristari,  dum  disjungeret  a 
se,  minime  videtur  voluisse  :  nam  sicut  mortalls  a 
mortalibus,  se  a  suis  miniroe  separavit ;  ita  ex  qDo 
aiiima  animas  sibi  assumpsit,  miniroe,  ut  pnto,  eas 
a  se  disgregare  convenit.  Qui  eniro  quas  latro  ra- 
puit,  cruce  exsolvit,  eum  mox  in  requiem  asstto- 


819  SENTENTIARUM  LIBRI  OGTO.  —  LIB   V.  830 

pturus,  cur  non  idem  pretio  eodem  raptivos  suos  A  sunt  jam  conversi,  niminim  ouoniam  post  adveu- 
latroni  adunaret»  ambosque  secum  regno  beatitudi- 


nis  inducerel? 

Sed  qui  ad  infema  descendit,  quousque  penre- 
nit?Revera  qut  languorem  mundi  medicaturus,  in- 
carnari  non  est  dedignatus,  ita  sibi  bonus  bonos  as- 
sociavit,  ut  medicus  apgros  non  elTugeret.  Qui  ergo 
ad  eos  qui  in  requie  erant  veniendum  judicavit 
prius  expiandos  ubi  essent  visitare  forsitan  non  re- 
cusavit:  sed  dum  inde  suos  liberavit,  procul  duLio 
vacuam.  si  quae  ea  est,  superiorem  mansionem  de- 
reliquit.  Sed  vacuata  quibus  necessaria  usibus  erat  ? 
num  ut  peream  tormenta  jam  diffundantur?  Sed  si 
modo  ibi  sunt  et  prjus  adfuissecredibiiiusest.  Num 
ui  illuc  expiandi  tempore  gratiae  descendant?  Sed 


tum  Gbrisli  haud  convenit  regio  inferni  poenitenti- 
bus,  ideo  dum  infemus  reticetur  propter  ipsos  ignis 
purgatorius  commemoratur.  Unde  sicut  janua  cceii 
prius  ex  peccato  generi  humano  clausa,  ascendente 
Christo  serius,  oCius  sanctis  reseratur ;  ita  ab  in- 
feris  regrediens  ne  quis  suorum  iliucex  lunc  trans- 
migraret,  post  se  loci  hujus  introitjm  occlusit. 
Unde  in  Psalmo  :  AttoUiteportas^  princtpe^,  testras^ 
et  elevamini^  portit  cetemales  {PsaL  xxiii,  7) ;  nimi- 
rum  quae  prius  nullae  erant,  in  ascensione  elevantur 
portae,  qiiibus  in  aetema  bona  intratur.  Quid  est 
hoc  ?  potestas  intrandi  in  coelum  datur.  Sed  prin- 
cipes  inferi  suas  quibus  ibatur  ad  infernum,  in 
descensione  Domini  portas  inviti  sustulemnt,  id 


jlle  locus  quoniam  caret  poenis,  quoniodo  idoneus  "  est  potestatem  qua  ad  inferos  omnes  pertrahebant, 
est  ttagellandis?  Sed  etsi  ibi  quis  pcenas  ponat,      perdidcrunt.  Impiis  tamen  perdurant  inferi  aperti, 
quomodo  post  redemptionem  justis  infernus  de-     quemadmodum  coeli  clausi. 
bealur?  Nec  possunt  negari  justi  qui  ad  justitiam 


LIBER  QUINTUS^ 


145  GAPUT  PRIMUM. 

Quando  et  qualis  Christus  resurrexerit. 

Anima  itaque  Ghristi  cum  tota  sanctorum  multi- 
Cudine  animarum  ab  inferis  egressa,  corpus  suum 
die  tertia  ingrediens  donavit  resurrectione,  sicut  p 
egrediens  decoloraverat  morte.  Reditu  itaque  animae 
homo  immortalis  fiebat,  et  impassibilis  :  Resurgens 
enim  ex  mortuis  jam  non  moritur,  mors  ilU  ultra 
non  dominabitur  (Rom,  vi,  9).  Praeterea  enim  in 
tantum  glorificatus  est,  ut  instar  solis  coruscaret , 
quomodo  in  transfiguratione  omnipotentia  sua  ante 
passionem,  radiante  conspectu  apparuit,  praemoii- 
strans  discipulis  speciem  resurrectionis,  sed  post 
resurrectionem  celans;  nam  quos  conturbavit  fi- 
gura,  quanto  magis  res  ipsa  ?  Speciem  itaque  pri- 
stinani  discipulis  obtendens,  contemperavit  se  infir- 
mis,  ut  se  cognoscere,  et  quadraginta  dierum  con- 
versatione  sustinere  valerent. 

Sed  quomodo  mortalis  formam  induebat  immor- 
lalitatis  ?  quomodo  autem  post  mortem,  quasi  ho-  D 
minem  se  ostendebat  mortaiem,  num  simul  inerat 
splendor  majestatis,  et  deformitas  nostrae  mortali- 
tatis,  num  dum  alterum  manifestabat,  altero  care- 
bat  ?  sed  neuter  status  proprietate  sua  videtur  pri- 
vandns ;  neuter  item  status  utriusque  naturam  , 
quippe  nimis  diversam,  simul  obtinere  posse  vide- 
tur.  Quid  ergo?  num  oculi  apostolorum  fallebantur, 
ut  speciem  in  Ghristo  putarent  videre  illani  quae 
roiiiime  videtur?  absit  a  fide  praestigium!  species 
enim  oslensa  absque  delusione  ociilis  subjecta  erat. 
Sic  ociili  duorum  cum  prius  tenerenlur  ne  eum 
agnoscerent ,  propter  speciem  quam  incognitam 
cemebant,  post  cognovemnt  in  fractione  panis 
{Luc.  xxiv»  35),  quoniam  tandem  species  nota  se 


praesentabat.  Ghristus  ergo  altera,  atque  altera  in 
specie  se  ostendebat,  propriam  lamen  non  dimilte- 
bat ;  propriam  in  se  habebat  speciem,  eamque  ce- 
labat ;  altera  in  specie  apparebat,  nec  tamen  eain  in 
se  habtbat.  Sic  cum  se  suis  distribuit,  oculis  spe- 
ciem  panis  praetendit,  palato  saporem  panis  inges- 
sit,  et  qui  virtiite  sua  panem  mutabat  in  se,  virlute 
eadem  panis  speciem,  et  saporem  cxlra  panem  ser- 
vabal ;  ut  se  panis  in  specie  et  sapore  praeberet 
suis,  qui  eum  specie  in  propria  recipere  horrerent. 
Itaque  specie  in  sua,  quam  apud  se  habet,  noii  se 
tradit ;  specie  autem  non  sua,  quam  in  se  nuiuiuam 
habet,  se  tradit. 

146  CAPUT  II. 
Quid  sentiendum  de  ab  infemo  eductis, 

Quoniam  ergo  Ghristus  resurrexit,  de  his  quid 
sentiendum  quos  secum  ab  inferis  reduxil  ?  et  qui- 
dem  constat  quod  muUa  corpora  sanctorum  resur- 
rexerunt^  et  apparuerunt  muUis  (Matth,  xxvii,  52), 
iium  ut  plerique  autumant,  gemina  stola  jam  acce- 
pta,  ut  sic  idonei  testes  resurrectionis  Dominicae 
fierent,  cum  Domino  revixemnt?  Sed  tanta  testium 
reparatio,  quibus  magis  competebat,  quain  David 
reliquisque  prophetis ,  ac  primo  palriarchis ,  de 
quibus  ait  Apostolus  :  li  omnes  festimonio  fidei  pro- 
bati^  non  acceperunt  repromissionem,  Deo  pro  nobis 
aUquid  meUus  providente,  ne  sine  nobis  consumma- 
rentur  (Heb,  xi,  39).  Restitutionem  ergo  animae  et 
corporis  nondum  perceperunt,  ut  majus  sit  gau- 
diuin  omnium  dum  simul  consummantur.  Unde 
credibilius  est  solum  Ghristum  in  gloriam  resurre^ 
xisse,  caeieros  autem  peraclo  oiBcii  sui  testimonio 
in  lerram  absciue  molestia  lethi  iterum  resolutos» 


851  ROBfiRTI  PULLl  S.  R.  E.  G.4RDLNALI3  m 

eispeclanteg  modicuin  tempus  quousque  impleatur  A  Spiriluro,  qui  uDtque  esl,  suis  mittere,  qiiam  cor- 
imuierus  fratrum  suorum  (Apoc,  vi,  11).  porali  in  specie  inyisibilem  demoostrare;  nec  ta- 


CAPUT  III. 

Quomodo  et  qua$uio  Chri»tu$  ascendit,  et  quando 
deicendet, 

Quadraginla  auteni  dieruni  spatio  discipuiis  suis 
crcbro  apparens  (Act,  i,  3),  ut  eos  in  fide  solidaret, 
siib  coelo  moratus  est,  multa  sanctorum  numerosi- 
tute  stipatus,  quos  omnes  in  ascer.sione  coelo  secum 
invexit  :  Ascenden$  enim  in  allum  eaplivam  duxit 
captivitalem  (Eplies.  it,  8).  lUuc  enim  atcenderunt 
iribus^  tribut  Domini  XP<<>i.  lxvii,  19).  Nam  ab  in- 
feris  eripi,  nec  coclos  ingredi,  ante  Christum  fas 
erat.  Sed  Christus  nec  conscendisse  nisi  quadrage- 
iiario  completo,  nec  post  completum  descensurus  , 


men  ipse,  sed  quae  ipsum  signabat  figura  cenieln- 
tur.  Pater  ergo  et  Filius,  imo  etiam  (ut  senliact 
forsitan  aliqui)  Spiritus  sanctus,  Spiritum  sanctuin 
misit,  dum  quod  Spiritum  designaret  intuentibiM 
ostendit.  Tota  Trinitas,  aut  melius  Pater  et  Filius, 
tertiam  personam  misit,  sola  tertia  mittebauir, 
quoniam  reliquarum  iieutra  illa  in  specie  appar^ 
bat  :  quippe  species  ea  solum  propler  Spiritum 
sese  iutuendam  exhibebat,  sicut  solius  Patris  tqii 
audita  est :  Hic  est  Filius  meus  dilectus  (Matth,  lu, 
17),  slcut  solus  Filius  in  bomine  visus  est. 

Non  tamen  Spiritus  sanctus  speciei,  sicut  Filius 
homini  in  unam  se  conjunxit  personam  :  nec  im- 


uisi  in  die  judicii  xstimatur.  Utrumque  tamen  fieri  ^  merito  solus  ille  apparebat,  qui  septifonuis  muDen 

daturus  vcniebat.  Nimirum  ejus  venire,  id  est,  mo- 
ncra  largiendo  bonos  eflicere ;  ejus  autem  inhahi- 
tare,  idest,  niuneradata  conservando  augere.Qoam- 
obrem  ad  discipulos  merito  advenit,  quos  aniea 
vix  initium  boni  consecutos,  tanquam  timidos  scse 
recondentes,  jam  vere  bonos  reddidit,  tanqaaDi  tfr- 
rena  calcantes,  solaque  aelerna  captantes,  adhibita 
scientia  utrique  rei  necessaria.  Spiritus  autem,  qm 
in  specie  columbae  super  Dominum  appaniit  (Joa, 

I,  52),  in  igneis  linguis  discipulis  se  exhibail  (Aa. 

II,  3). 
Sed  an  ignis  iste,  columba  vero  illa,  utrumque 

quod  videbatui  id  vere  erat?  Sed  angelos  humaw 


posse  verum  est,  neutrum  vero  fieri  opus  cst,  quo- 
iiiain  ncque  ratio  requirit,  et  auctoritas  dissentit : 
quoniam  ancendit  ad  cosios^  inde  venturus  judicare 
vivos  et  mortuos  (220). 

Nibil  ergo  ex  nobis  confingentes ,  tunc  illnm  qui 
ascendit  descensurum  asseramiis,  quando  judicatu- 
rus  adveniet,  ne  si  iterum  iterumque  ascendere  ac 
dcsccndcre  astruimus  linei  auclorilatis  transgressi, 
iion  jam  duos ,  imo  plurimos  inducamus  adventus. 
Quamobrcm  uec  unquaiu  ascendit  diem  ante  qua- 
dragesimum,  nec  prius  desccndel  usque  ad  judi- 
'  cium  :  quippe  si  antc  ascendisset  et  antc  descen- 
4lissct,  quoniam  ceriicntibus  apostolis  dic  quadra- 


;gesimo  ernt  asccnsurus.  Iliaque  cx  descensu  isto  ^  in  specie  sanctis  apparuisse  crebro  Iegimus:sed 


pnrtcr  primuni  et  ultimum  tcrtius  fieret  advcntus , 
fino  jiixta  numerum  ascensuum  numerus  quoque 
crcsccrct  advcntuum. 

Ncc  igiioro  sanctis  post  ascensionem  Dominum 
nostrum  Jcsum  nonnunquam  apparuisse,  sed  aut 
in  coelo  por  se,  aut  in  lerra  angclico  ministerio  vi- 
detur  mihi  apparuissc.  Sic  sancti  non  tam  ipsi, 
verum  vicc  eorum  angcli,  prsecipuc  ii,  quos  divina 
dispcnsalio  custodias  sanctorum  dum  in  came  habi- 
tarent,  dcpuravit,  honiiiiibus  apparuisse  nonnun- 
iqnam  lcgiintur.  Ipsis  namque  (ut  ipso  nomine  insi- 
^ualur  angelorum)  in  hiijusmodi  negotia  admilli 
iconvenit.  Sanclis  ipsis  Christo  assistcntibus,  nihi- 
lomiuiis  loco  quam  contemplatione.  Et  cum  aliud 


quod  apparendo  videtur  homo,  idne  vera  ratiDoe 
est  homo?  Si  autem  est,  nonne  quasi  unus,  imo 
vcre  unus  est  ex  filiis  Adae?  Si  ei^o  vere  soluoKiue 
homo,  id  est,  quod  cemitur,  quomodo  angelonoi 
visio  in  humana  specie  prsedicatur  ?  num  angelus  in- 
dulus  homine  eo  ad  qua*dam  utitur  officia,  ac  pro- 
pterea  angelus  in  homine,  merito  pronuntiatur  ap- 
parere  ?  Sed  nec  auctoritatis  transgressor ,  id  ex  me 
confingere  audeo,  nec  quomodo  homo  bominibos, 
subito  aut  appareat  aut  evanescat,  intelligo,  prz- 
sertim  cum  nondum  sint  immortales.  Sed  et  si  qois 
csse  ponat,  minimc  tamen  convenit,  quod  angdas 
hominem,  immortalis  mortalem  sibi  ad  terrena  as- 
suinat  negotia,  quoniam  id  operis  explere  posset 


dici  possit,  id  lamcn  magis  credi  convenit.  Sed  D  aut  homo  per  se,  aut  angelus  corporali  in  specie. 


cum  in  coclo  tam  Christus  quam  sancti  ejus  pro- 
prias  obtineant  mansiones,  nibil  tamen  pronibet  si 
qiiando  fieri  oportet  inferius  eos  apparere,  sicut  in 
Judicio  apparebunt,  et,  ut  aiunt,  saepiuscule  appa« 
ruerunt. 

CAPUT  IV. 

Quando  Christus  Spiritnm  sanctum  mtsity  et 

quomodo. 

Christus  ergo  ad  dexteram  Dei  sedens,  id  est,  in 

scqualilate  Palris  regnans,  aut  in  potioribus  147 

bonis  post  laborem  quiescens,  suuro  Patrisque  Spi- 

rilum  consummandis  luisit  discipulis,  quem  eis  et 

pntea  infiiderat  inchoandis.    Nec  aliud  hic  puto 

(220)  lu  Symb. 


Sed  si  opifices  opera  alii  alia  macbinantes,  creatum 
Dei  aliter  atque  aliter  informant ;  si  magi  in  Moyse 
signa  aeniulantes,  elementis  Dei  abusi  fcceruDl  ei 
ipsi  per  incantationes,  et  arcana  qnaedam  similia, 
utique  rei  eflectu,  aut  sola  oculorum  delusiose, 
putruni  traditiones  cur  non  teneamus,  et  credamDi 
angelos,  utpote  scienlia  iliustres,  vlrtutepraestacies, 
convenientia  agendis  ex  aere  sibi  corpora  aplare, 
quatenus  subtiles  atque  agiles  suae  naturae  concordia 
nacti  nibilo  praepediantur,  quandocunque  abicoiM|M 
subito  aut  apparere  aut  evanescere  :  apparerc  niot 
visibili  specie  confecta,  evanescere  mox  eadcm  ^^ 
soluta?  Nisi  forte  verius  est  eos  laterc  cum  ^ 


835  S£?^TENTIARUM  LIERI  OCTO.  —  LIB.  V.  hZi 

eiiam  in  corpore.  Sic  I>oininus  post  resurrectionein,  A  ram  emicaisse  columbam/Terum  super  apostolos 


licet  in  came  permamens,  attamen  modo  se  exhibe- 
bat  videndum,  modo  subtrabebat  jam  \isum.  Sed 
specie,  non  pbantasmate ;  imo  Tere  aspectibus  bo- 
minum  objecta,  quoniam  in  usum  kominum  ex  aere 
sumitur,  peracto  usu  in  aere  deponitur ;  sic  novam 
stellara  novus  rex  nativitatis  suxnuntiam  ex  pneja- 
cente  materia  fonnavit,  peracto  autem  legaiionis 
tempore  ipsam  item  in  suam  materiam  resolvit. 

CAPLT  V. 

Quod  nee  tera  columba,  nec  ver4B  tingua  apparue'- 

runt. 

Quareqwesuper  Dominum  apparuit  non  columba, 

sed  species  columke  fuit,  juxla  illud  :  In  tpecie  ca- 

iumbce  Spirilus  sanctus  visus  esL  Igneas  autem  lin- 


splcnduisse  ignem,  lamen  non  qui  combureret,  sed 
luceret,  sicut  ille  in  rubo  utique  nec  consumebat. 
Talis  Spirilus  in  baptismo  apparult,  quoniara  co- 
lumbinos  requirit.  Discipulis  auleni  sese  exbibt.it 
in  linguis  igneis,  quonlam  quos  proptcr  varielateni 
gentium  varietate  inslruelat  linguarum,  eos  igne 
accendebat,  ut  rubigine  viiiorum  cx)nsumpla,  et 
scientia  splenderent,  cl  cbaritate  fervcrent. 

CAPUT  \I. 
Quibus  priusy  et  quibus  post  pra^dicaverint,  ei  cur, 
Qunmobrem  quus  vila  commeudalial,  doctnna  il- 
lustrabat,  merilo  aliis  praedicabant,  prius  tanien 
Jndxis,  quatenus  qui  ex  ipsis  pnedcslinati  erant 
ad  viiam  converterentur ,  caeteri  auiem  suae  perfi« 


guas  sicut  linguas  non  esse  scis,  ita  ignem  esse  ^  ^^^  excusationem  non  baberent.  Tandem  aulem  non 

148f<>rtas8e  non  credis;  sed  ignis  speciero  in  mo- 

dum  linguoe  formatam.  Nam  si  illa  vere  foret  co- 

lumba,  haec  autem  lingua ;  banc  quodlibet  anima- 

lium,  vel  potius  hominum  amisisset,  illam  quasi 

(221)  ovum  parentes  peperissent,  et  in  pullum  fo- 

>  issent.  Esse  tamen  potuit  vera  avis  virtute  ccelesti 

ex  aere  macbinata,  sicut  illa  ortus  Domini  nuntia 

Tcra  fortasse  stella  fuit ;  nisi  quia  supemo  volatu 

descendens  snper  Dominum  residere  non  curaret. 

amo  propterca  vera  avis  non  vidctur,  quoniam  nec 

Terus  homo  est  qui  apparendo  cernitur,  nec  enim 

spemendam   puto  simililudinis  rationem.  Quam- 

obrem  sicut  apparitio  illa,  animal  rationale  aestima- 


ferentes  doctrinam,  quoniam  indignos  se  judicarunt 
Evangelio  (Aci.  xiii,  46),  et  apostoli  conversi  sunt 
adgentes,  ut  per  eos  interim  ad  iidem  pleniludo 
genlium  inlroiret  :  qua  completa,  praedicatione 
Eliae  et  Enocb  tandem  omnis  Israel  salvus  Geret 
(Rom.  XI,  25).  Geutibus  enini  converlendis  aposto- 
los  destinavit  Deus ;  Eliam  vero  et  Enoch  (in  para- 
disum  translatos,  ut  aiunt,  refectione  ciborum  nou 
indigenles,  sicut  «ec  vestium  renovatione  sciuntur 
utenlcs.  Felices  plus  nobis  minus  coelestibus)  in 
hoc  reservavit,  ut  tandero  iudaeos  plene  conver- 
tat. 
Intentio  pnedieationis,  religio  estChristianaecon' 


jav,  el  non  esl,  sed  similiKudo  ejus;  ita  quoque  hoc  n  ^^>''3^>onis.  Origo  religionis  fides  est,  quippe  juxta 


animal  irrationale  cemitur,  nec  tamen  avem  essc 
putamus,  quam  ut  avem  ceraimus.  Utramque  spe- 
Giem,  imo  et  tertiam  ignearum  linguarum  virlus 
ccDlestis  movet ;  utraque  imo  et  lertia  ex  aere  suro- 
pta  in  aerem  peraeto  officio  redit. 

Sed  licet  veram  quis  hanc  columbam,  verumque 
illuRi  ignem  posuerit,  quomodo  qui  apparet  verus 
homo  erit  (222)  ?  nam  nec  ex  Adam  hominem,  imo 
multarum  hoinines  facierum,  qui  nulu  sao  sive  an- 
gelico  modo  se  vid^ndos  exhibeant,  modo  humanis 
se  obtutibus  subtrahant  natos  oportet  credi ,  nec 
alia  ex  materia  quam  ex  Adam  procreatos,  licet 
boroines  videantur,  bomines  aestimare  fas  est.  Nani 
nec  bomo  nostri  generis  (quippe  corpulentia  mor 


Apostolum  ipsa  spiritualis  aedificii  fundanientugi 
est  (II  Tim.  ii,  49).  Nondum  est  otiosa ;  quoniam 
interim,  sicut  in  daemonibus,  est  mortua ,  sed  cum 
iUustratur  charitate.  Haec  naroque  149  ^ides  dum 
Deum  diligit  et  proximuiu,  operosa  utique  est,quo- 
niam  ea  est  quae,  Aposiolo  teste,  per  dilectionem 
operatur  (Rom,  x,  47).  Fides  autem  ex  auditu  iiaaci 
in  Aposlolo  docetur. 

Sed  quomodo  ex  auditu,  si  testimonio  ejusdem 
ipsa  non  est  ex  nobis,  Dei  autem  donum  est  Aon  ex 
operibusf  (Eplies,  ii,  8.)  ulique  eain  caro  el  sanguis 
non  revelavit,sedPater  meus  qui  est  in  coelis  (Matth, 
XVI,  47),  id  est,  non  natura  hominis,  sed  gralia 
Dei  manifestalur :  quam  enim  antiquis,  si  nou  oni- 


talitatisdepressus)  tantaepotestcssevalentiae,  utex  Dn'ibus>  at  multis,  insinuaral  ex  inspiraiione,  cain 


improviso  conspiciatur,  subitaque  a  conspectu  sub- 
trahatur;  nec  qui  talisest,  nostri  generisesse  po- 
lest,  quippe  nullam  inter  bomines  habens  conversa- 
lionem  nuaquam  reperitur;  ubi,  et  a  quibus  natus 
et  altus,  inter  quos  obversatus,  nemo  est  qui  sciat, 
inoo  nenio  is  est  ut  eum  scias.  Sic  quoque  simiii- 
tiido  columbae,  ignexque  lingiiae,  potius  ea  videtur 
qua  de  agimus  non  ipsa  res,  nam  si  lingua,  quoino- 
do  ignea?  Si  autem  ignea,  quomodo  lingua  ?  certe 
81  ignis  esset  (ilie  nobis  notus,  dico)  sedens  super 
singiilos  eorum  discipnlos  exureret,  nisi  virlus  di- 
Yina,  cui  nihil  dilBGile  est,  naturae  obstaret.  Qiiam- 
•brem  si  ita  Deo  visum  est,  nibil  nego  ex  aere  ve- 
(321)  Ang.,  De  agoneChristian.,  cap.  23. 


nobls  declarat  ex  praedicatione.  Niniivum  pTaedica- 
tor  verba  fundit,  verboTuni  autcm  sensum,  \u\o  IW 
dem  menti  Deus  infundit;  natn   sensus    ciLercUio 
Scripturarum  perspicax  senieniiam  p\eTu«ique  vx 
verbis  perpendat,  senlenila  auiem  fi^iem  noumsi 
per  gratiain  adhibeat. 


CAPUT  \U. 


Citr  omnibut  necessaria,  stngi»*'* 
de  /ide  et  sai^te. 

[>terai 


sint  dltcUa,  ei 


^x    P?wx\oY  '^^ 


Fidem  ergo  qnam  largiri  Jf^^ 
raro  (ei  Umen  aliquaf 
temporegratia^,  nt  doclorc  ^»*  ^x%X    ^V^^s^^^^ 


sennone,  raro  (ei  Umen  aliquantf«'^p^s.  S\c  ^ 
facit  tempore  gratiae,  nt  dociore  ^**'      ^l     w%\^\«^  \V 
sunt  necessaria  omnibus,  sing«^** 
(2»)  Magist.,  u,  dist.  8. 


455  ROBERTI  PLLLl  S.  R.  E.  CARDINAUS  « 

quisque  V^  sibi  dccsl,  in  altcro  reperiens,  illi  A  exemplo  illuminaret ;  hic  ad  pedes  Jesti  CJMtit,  d«B 


obiigetur  amore.  Auditores  ergo  praedicatores  suos 
diligaiit,  quorum  per  officium,  Deo  inlrinsecus  ope- 
rante,  irradiantur  (ide ;  non  pro  meritis  parentum 
vel  praet^ritis  scu  fu:uris  :  Dei  enim  donumest,  non 
ex  vperibu$,  ut  ne  quii  gtorietur  (Eplies,  ii,  8).  Non 
hoc  Apostolus  diceret,  si  quodlihet  cujuslibetve  opiis 
2>eus  consideraret  quare  cuipiam  quasi  ex  merilo 
fidem  recoinpensaret.  Jam  eniin  iides  non  pure  et 
proprie  essct  Dei  donum ;  imo  quaedam  fiercl  retri- 
bulio  propter  meritum,  atque  baberet  bomo  unde 
gloriarelur.  Ergo,  ut  ne  quis  glorietur,  fldes  solum 
est  gratia,  non  ex  operibus  nata,  \erum  pariens 
opera.  Opera  niminim  quamvis  magnifica  nihil  sunt 
ante  fidem  :  Nam  non  est  qui  [aciat  bonum^  non  est 


ipsum  sibi  anteponit  150  ^  comprehendil  per  fli- 
dem  illum,  quem  Redemptorem  exspeetat,  etiM  se- 
cundum  bominem  omnibus  praeferendum.  Hac  6de 
praeditus  summum  rogat  medicom  ut  curet  a  pcc- 
catis  aegrotam,  ab  infidelitate  mortoam,  inspiratar- 
que  patri  id  paternae  fidei  promereri  supplicationem, 
ul  fitia  tandem,  id  est,  postgenlium  Tocationem,  a 
morte  animae  suscitetur.  Sic  centurio  pro  senromo- 
rituro  Dominum  rogat ;  Dominus  aulera  ceDtitrlosii 
fide  laudata,  ipsi  ita  respondit :  Sicut  credidisii^  /Sct 
tibi  (Matth,  viii,  5).  Centurio  hic  centam  mitilibos 
stipatus,  hic  est  Christianus  populus  qui,  dum  ad 
acterna  solus  suspirat,  virtutum  profectioue  muui- 
tur :  is  praerogativa  fidei  conspicuus  minori  turfcc 


mque  ad  unum  (Psal,  xiii,  2),  id  est,  ncmo  facit  bo-  "  quae  timore  Deo  senrit,  moritiira  utiqnenisi  sihi  ad 


num,  usquequo  veniat  ad  Christum  :  ipse  enim  est 
unus,  id  est  solus,  in  quo  brne  fial.  Unde  in  Job : 
Quis  potest  facere  mundum  de  immundo  conceptum 
Memine,  norne  tu  qui  solus  es?  (Job  xiv,  4.)  Ubi 
Apostolus  memorat  promissiones  Sane  et  Rcbeccae 
f  ictas,  talis  expositio  iiivcnitur  (223)  :  Promissio 
lacta  Saro!  ostendit,  qnod  propter  genus  nemo  sal" 
tatur ;  ita  Rebeu<e  quod  propter  nuHum  suum  me- 
ritum  vel  parentum  aliquis  eligitur,  sed  sota  gratia 
(Aom.  IX,  9).  Sed  si  nemo  meritis  parenlum  aut 
eligitur,  aul  salvatiir,  nec  propter  meriia  parentum 
quisque  fide  donatur.  Fides  namque  cleclioncin  in- 
ter  et  saiulem  medium  sortita  locuin,  nascitur  ab 
illa,  istam  parit.  Quare  si  merita  parenium  in  filiis 
operarentur  fidem ,  confcrrent  qnoque  salutem ; 
constal  eniin  quod  ex  fide  est  justus,  ex  justitia  sa- 
lus.  Sed  si  meritis  parentum  aut-suis  habet  quis  d- 
dem  aut  justiliam,  utique  juxta  Aposlolum  :  Erope- 
ribus  justificatus  habet  gloriam^  sed  non  apud  Deum 
(Rom,  IV,  2),  id  est,  vitam  aetcrnam  sibi  aut  paren- 
tibus,  non  Dco  ascribendam.  Nullius  ergo  meritis 
ne(]ue  suis  iieque  alicnis  fidemobtinet  aut  justitiam, 
sed  Deus  cui  vult  miseretur  (Rom.  ix»  48). 

CAPUT  VIH. 

Cur  vatres  pro   /!/tts,  et  Ecclesia  roget  pro 
convertendis, 

Quid  est  ergo  quod  'parentes  pro  filiis,  imo  tota 

Ecclesia  pro  converlendis  orat,  orantem  pro  credi- 


justitiam  cbaritas  subveniat,  snpplicando  saluten 
animae  obtinel.  Unde  Maria  et  Martha  Lazaro  soro- 
res  vivae  fratri  mortuo  (Joan,  xi,  5),  videlicel  viri 
contemplativi  alque  aclivi  proximo  in  pravilale  (or- 
penti  salutcm  a  Domino  procurant.  Ipse  qooqce 
homo  sibi  supplicando  prodcsl,  tam  incredulvs  ad 
fidem,  [quam  corrigendus  ad  emendationeni.  Ciidc 
Augustiiius  diu  dubius  quid  in  fide  tenerel»  cu^dus 
verac  viae  meruit  tandem  invenire.  Sic  qui  ia  vitiis 
degil  supplicando  eruitur,  quem  Deus  exand-It  in  ab- 
scondito  tempeslatis  (Psal,  lxxx,  8)  :  tempesias 
quippe  est  servitus  peccati,  quae  in  abscoodiio 
cordis  dominalur,  ubt  cum  incoepisset  roeip  cb- 
,  mantem  Petrum  assumpsit  (Matth,  xiv,  30),  muki- 
'  plicatis  infirmilatibus  accelerantem.  Si  erf o  semts 
pcccati  modo  propria,  modo  aliena  siipplicalioDp 
libcralur,  quid  cst  quod  nemo  in  fideni  aut  jusliliaiB 
mcriiis  suis  aul  alienis  adjuvatur? 

Scd  supplicatio  pro  emendatiune  cujusquan  Deo 
oblala  suscipilur  nonnunquam,  quoties  rogaius  ri- 
rum  commutal  malum  in  bonum.  Uerita  antcfli 
quando  alio  inclinantur.  nec  eo  spectant,  ut  Deu 
quemquam  fide  donet  morumve  honestaie,  miiiquafli 
ut  id  Deus  conferat,  sicul  modo-mibi  videlur,  effi- 
ciunt.  Et  conslat  quod  nequaquam  iilud  confme 
ipsa  per  se  possunt.  Hujusmodi  ergo  ex  meritis 
nunquam,  ex  supplicationibus  nonnnnquaiii  ia.s 
oblinelur,  et  justitia  cum  saluie.  Singube  laBKa 


turis  imitata  Dominum  Jcsum  ?  quid,  inquam,  pro  D  trium  habenlur  ex  gratia.  Ipsa  namque  Iraiiil  ad 


nondum  credeiitibus  aut  facinorosis  orat,  si  nec 
illis  fidem,  nec  islis  justitiam  impetral?  Sed  sancto- 
rum  suppiicatio  fitiis,  iino  et  aliis  et  infidelibus  fi- 
dein,  et  pravis  aequitalem  promerctur.  Unde  arcbi- 
syiiagogns  iairus  pedibusJesuprovohitus  rogat  pro 
unioa  [Marc.  v,  22),  diciturque  patri  mortiiae  filiae : 
Noli  timere :  crede  tantum  et  salva  erit  (Luc.  viii, 
50). 

(224)  Archisynagogus  doctorum  chorus  habens 
unicam,  plebein  Judaicam  cui  spiritualem  curam 
debebat  Jairus,  id  est  illuminans  vel  illnminalus,  a 
Deo  proplerea  illuminatus,  ut  unicam  doctrina  et 


fidem,  et  pravitati  implicitum  ducit  ad  emeodali^ 
nem.  £t  utrumque  agens  modo  in  id,  per  se  naiiva 
dulcedine  incitatur,  modo  supplicationibias  (quas 
etiam  gratia  parit )  provocatur :  neque  enim  suppfi- 
cationes  cujusquam  id  promereri  queuiil  apud 
Deum,  ut  ex  debito  necesse  sit  aut  credii«ris«  aut 
vitio  piirgandis  gratiam  suam  conferre,  qaod  lAiqiie 
non  jam  esset  gratiam  dare,  sed  debitum  redden. 
Nimirum  supplicationes  haud  quidpiam  qudsi  sii-i 
debitum  postulant.  Verum  quibusdara  incilameflKs 
misericordiam  implorant,  unde  universiHD  Chri- 
stianae  religionis  studium  suppticaUo  polivs 


^225)  1n  Glossa  ord. 

(22i)  Non  dissimili  commentario  hunc  locum  iiliwtrat.  Gratianus,  d.  1,  De  poenit.,  e.  87. 


m 


SENTENTIARUM  LIBRl  OCTO.  —  LiB.  V. 


m 


ncritum  nuncupari  debet,  quoniam  non  sunt  coH"  A  cere  pro  bona  voluntate  {Philip,  ii,  6)";  ncquaquam 


iiigjuB  passiones  hujus  temporis  ad  futuram  gloriam 
(Rom,  yiii,  18).  Merilaergohominumhaudquaquam 
sibi  Deum  districtione  judirii  obligant,  verum  de- 
vola  supplicatio  pium  judicem  movet,utgratuito  be* 
neficio  suo,  idololatrae  Odem,  distorto  aeciuitatem, 
bono  in  proposito  perseveranti ,  largiatur  salu- 
tem  (^5).  Etsicutde  bonis  qu»  tu  facis  certissime 
scio,  ita  de  bonis  quae  alius  facit  id  prsecipue  puto, 
dum  neutra  saluli  «btinendae  tibi  tendunt,  neulra 
saluti  habendae  tibi  prosunt.  Quod  si  tuae  nullalenus 
prodesse  possunt  saiuti,  quomodo  tuae  profuerint 
justitiae  aut  fidei  ? 

CAPUT  IX. 
Lnde  filiis  prospera  et  adversa,  et  de  fide  et  salute, 
Sed  tilii  saepe  parentum  aut  in  dolorem  miseris  ^ 
modis  divina  dispensatione  torquentur,  aut  fortasse 
in  jucunditatem  gioriose  maguiiicantur.  Num  merita 
parentum  in  filiis  coronat  aut  punit?  nequaquam. 
Irao  severitas  ac  pielas  dispensatoris  in  filiis  paren- 
tes  consolatur  ac  desoiatur.  Yerumtamen  quamvis 
fides  aique  salus  utraque  ex  gratia  originem  trahat, 
tamen  fidei  illustratio,  vitaeque  correctio  proprie 
ascribitur  gratiae;8alus  autem  meiitis  151  bonae 
vilae.  Nam  licet  ex  supplicatione  hominis  surgat 
nonnunquam  fides  ejus  atque  castigatio,  licet  ex 
sola  gratia  ut  in  parvulis  salus  plerumque  provc- 
niat,  at  in  adultis  meritum  bonae  vitae  exigit  ut  sal* 
ventur.  Unde  reddet  unicuique  juxta  opera  {II  Tim, 


ex  operibus  nostris  est  fides,  aut  justitia,  sed  ex 
Deo.  Exoperibus  hominum  esset,  si  ex  ipsis  per  sc 
absque  gratia  proveniret ;  et  tunc  quisque  cx  operi- 
busjuslificatus,  haberetgloriam,  sednonapudDeum 
{Rom.  IV,  2).  Nullus  ergo  meritis  ne({ue  suis,  neque 
alienis  fidem  obtinet,  aut  justiliain,  sive  beatitudi- 
nem,  sed  Deus  cui  vuU  miseretur  {Rom.  ix,  18).  Tria 
ergo  haec  et  secundum  quemdam  loquendi  modnm, 
minus  utique  proprium,  ex  meritis  proveniunt,  el 
secundum  quemdam  loquendi  modum,magis  utique 
proprium,  ex  meritis  non  proveniunt. 

CAPUT  X. 

Quomodo  non  salvetur  quis  nisi  baptizetur, 
Sed  ex  fide  justitiam,  ex  justilia  beatitudinero 
provenire  nemo  ignorat,  qui  Apostoium  sive  Evan- 
gelium  intelligat.  Quomodo  ergo  :  Nisi  quis  renatus 
fuerit  ex  aqua  et  Spiriiusancto  non  intrabit  in  regnum 
ccelorum  ?  {Joan.  iii,  4.)  Quoniam  enim  ex  necessi- 
tate  justus  quisque  esi  ex  fide,  per  fidem  autem  ad 
baptismum  acceditur,  liquido  constut  ante  lavacrum 
hominem  fuisse  justum,  nec  enim  poterat  fidem,  quof 
per  dilectionem  operatur^  obtinere,  et  iqjustus  esse. 
Quoniam  autem  post  discretionem  baptisma  efiiea- 
ciam  sortitur  ex  fide  (quoniam  absque  fide  lavacrum 
nihil  valeret),  cur  non  et  ante  ablutionem  aquae,  fides 
quod  sui  juris  est,  secundum  Scripturas,  justitiam 
operetur  ?  Uude  Dominus  baatum  Simonem  BarjV 


IV,  i4).Atsaepiu8absquehominissuppIicationefidesp  nam  judicat  {Matth,  xvi,  IT),  sed  propler  fidem. 

ejus  oritur,  et  persaepevita  subito  mala  mutatur. 

El  quidquid  quisque  dum  malus  est  bene  agit,  quasi 

in  nihilum  redigitur,  ut  si  fides  aut  bona  vita  secuta 

fuerit,  non  merito,  sed  gratiae  tiibuatur.  Quidquid 

autem  vir  bontis  bene  agit,  quoniam  id  vigetdignum- 

^ue  esl  praemio,  recte  tale  dicitur,  propter  quod 

saliis  ex  merito  plane  data  inteiiigatur.  Couversio 

ergo  recte  datur  gratiae,  quoniam  si  quod  bonum 

aiiiecedit,  ita  exsangue  est,  ut  meritum  conversio- 

11  is  dlci  haud  dei)eat.  Salus  autem  rite  imputatur 

nieritis,  quoniam  ex  thesauro  viri  boni  vere  bona 

proferuBtur. 

Rectius  tamen  si  rem  profundius  rimemur,  non 
solum  fides,  verum  et  ipsa  salus  ex  gratia  est ;  nam 


Eadem  de  causa  latroni  dicitur :  Hodie  mecum  eris 
in  paradiso  {Luc,  xxiii,  45).  In  utroque  fidem  ample- 
ctens,  nec  latronem  sacramento  regenerationis  as  • 
tringens,alterum  beatitudine,  alterum  donat  requle : 
licet  enim  latro  in  carcerer  aut  ante,  baptizari  po* 
tuerit,  minime  tamen  id  videtur,  tum  quia  lex  ba- 
plismi  nondum  adeo  divulgabatur,  tum  maxime  quia 
videtur  cum  altero  blasphemasse,  et  post  admiratus 
quae  fiebant  in  cruce  credidisse  (226).  Sicut  ergo 
sanctorum  Patrum  Abraham  prius  ex  fide  justifica- 
tus,  post  sacramentumcircumcisionisin  signum  in- 
terioris  jam  perceptx  accepit,  ita  filii  ejus  per  fidcm, 
ex  fide  prius  justificantur,  post  sacranientum  ab]u« 
tionis  in  signum  interioris  jam  perceptae  assumunl. 


si  pretium  fidei  pensaveris  atque  salutis,  quidquid  D  Et  sicut  ilie  in  percepta  152  j^"^  justitia  non  per- 


pro  fide  habenda  agitur  quasi  pro  nihilo  repuiabi-- 

tiir ;  quidquid  pro  salute  insuiSciens  nimium  reperie- 

tur,  ut  sola  sit  gratia  Omnipotentis  tanta  largitione 

digna.  Qui  ergo  proprietatem  rei  loquendo  expri- 

inere  voluerit,  is  dicat :  Fides  est  ex  gratia ;  nuUa- 

tenus  dicat :  Fides  est  ex  meritis :  Dei  enim  donum 

est^  nonex  operibus  {Ephes.  ii,  8) ;  merito  ex  justitia 

debelur  praemium.  Nihil  autem  tale  agitur,  unde  ex 

|iire  fides  debeatur:  fides  ergo  ex  meritis  non  est: 

I^ei  enim  donum  est,  non  ex  operibus,  Nam  quamvis 

ex  supplicationibus  hominum  fides  justitiaque  ple- 

rnmque  surgat,  tamen  quoniam  Deus  et  voluntatem 

supplicandi  inspiravit,  ex  quo  est :  Et  veUe,  et  perfi' 

{^3lS)  Ista  leniuutur  capite  sequenti. 


mnneret,  si  mandatum  Dei  negligcns  circunicidi  re- 
spueret ;  ita  isti  prius  justi  mox  fierent  injusti^  si 
contra  obedientiam  baptizari  recusarent.  Sic  cordi 
coiitrito  et  humiliato  mox  venia  conceditur  peccati, 
necesse  tamen  est  postea  confiteri.  Si  quis  tamen 
corde  contrito  ante  confessionem  morte  fuerit  pras- 
occupatus,  ne  pereat  compunctio  intercedit  Qna.e 
qui  jain  justus  est  ex  fide,  ne  pereat  de  via  justa,  ba- 
ptizetur  in  fide ;  si  enim  lavacrum  spernit,  jam  ab 
ea  fide  excidit  quae  per  dilectionem  operatnr.  Quod 
si  niorle  prxventus  a  iavacro  regeoerationis  praepe- 
ditur,  quia  extra  fundamentum  non  est,  perire  non 
potest. 
(326^  Vide  Aug.,  lib.  Qiml.  sui)erLcvlt.,q.  U. 


839  HOBERTl  PULLI 

CAPUT  XL 

De  efHeaein  fidei  mist(v  ckaritati. 
Fides  quippe  mista  charitati  qula  Deum  amat  et 
proiimum,  reminiscendo  se  offendisse  utrumque, 
nccessario  tautum  commissa  deflet,  ei  deflenda  cavet 
quantum  amat,  ac  per  Iioc  reroissionem  peccatorum 
amando  impetrat,  qnoniam  Cliarilai  operit  multitu- 
4.7ttfm  peccatornm  (/  Petr.  iv,  8) ;  juxia  iilud :  Dimit^ 
tuntur  ei  peccata  multa  quoniam  dilexit  muUum  (Luc, 
Tii,  47).  Fides  ergo  qux  per  diiectionero  operatur, 
sola  virum  bonum  parit,  quoniamipsa  viliis  evacuat 
ac  juslitia  ornat :  nam  qni  non  diUgit  fratrem  manet 
in  morle  (I  Joan,  iv,  iO) ;  quanto  magis  qui  non  di-^ 
ligit  Deum !  quippc  quaiidiu  quis  est  taiis,  quoniam 
manet  iii  niorie,  non  meretur  reviviscere,  id  est>  ve- 
niam  p<%ccali  obtinerc.  Tanlarum  autem  virium  esse 
fldem  Domimis  insinuat,  dum  dicit  mulieri :  Fide$ 
tua  te  salvam  fecit  (Luc.  vii,  50).  Item  :  Secundum 
fidem  vestramfiat  vobis  (Matth.  ix,  29),  quod  duobus 
caecis  dixit.  Et  alirbi :  0  mulier,  magna  esi  fides  tua^ 
fiat  tibi  sicut  vis  (Matth.  xv,  28).  Non  id  mereturfi- 
des  otiosa  qux  est  dxmonum,  sed  diligcns  quae  cst 
sancioruro.  Fidcs  ergo  complet  volunialem,  obtinct 
salutem  :  Cordeenim  creditur  ad  justitiam  (Rom.  x, 
10),  atque  ideo  ad  saluicm.  Fides  ergo  salvat  etiam 
quem  baptismus  non  lavat.  Unde :  Loquente  Petro^ 
eecidit  Spiritus  super  omnes  qni  audiebant  verbum,  et 
K)bstupuerunt  ex  circumcisione  fideies  qui  venerant  cum 
Petro^  qnia  in  nationes  gratia  Spirilus  sancti  e/fusa 
^st ;  audicbant  enim  eos  loquentes  linguis  et  magnifi 
tantes  Deum.  Tune  respondii  Petrus  :  Nunquid  aquam 
qnis  prohibere  potcst  ut  non  baptizentur  ii  qui  Spiri* 
tum  sanctum  acceperunt  sicut  et  nos? Et  jussit  eos  6a- 
ptizari  in  nomine  Jesu  Christi(Act.  x,  40).  Ergoanie 
l)aptismum  Spiritum  sanctum  acceperunt,  ut  magni- 
iicarent  Deuin,  ac  per  liocjam  credeiites  jusli  erant: 
Quoniam  in  malevolam  animam  non  introibit  sapien^ 
ija,  nec  habilabit  in  corpore  subdito  peccatis  (Sap.  i, 
4).  Sanctus  enim  Spiritns,  disciptince  e/fugiet  fictum, 
tt  auferet  se  cogitationibns  quoi  sunt  sine  inteltectu 
{ibid.).  Sicut  cnim  ante  baptismum  quibusdamsein- 
fundift  Spiritussanctus,  ita  et  post  baptismum.  Unde 
rctrus  et  Joannes  oravcrunt  pro  Samaritanis,  ut  ac" 
riperent  Spiritumsanctum,  nondumenim  in  quemquam 
Ulorum  veneraty  sed  baptizati  tantum  erant  in  nomine 
Domini  Jcsu.  Tunc  imponebant  manus  super  ipsos, 
€t  aeeipiebant  Spiritum  sanetum  (Act.  viii,  45). 

CAPUT  XII. 

Sicut  m  roszr/f/rio,  in  fide  aVxquando  salus  sine 

boDlisv^:). 
Non  crgo  Duptismum,  sed  Spirilnm  sanctum  per 
rjdcm  coroUatur  justitia  atque  salus  ;  ex  martyrio 
<luoqueest  salus,  ubi  non  antecessit  baptismus. 

Sed  diccs :  Marttjres  in  sanguine  suo  baptizari, 
ifuid  siigne cremantmr,  aut  diter  absque  sanguine  rio- 
ienter  moriuntrsrj  Nutp.  in  igne  atqueviolentia  ipsiquo- 
^fve  baptizanturT  ' 

(337)V  Uag.,  iv,dist.  17el4&. 


S.  R.  C.  CAHDINALIS  gu) 

A  Dominus  tradidit  (et  Ecclesia  consaevit)  n  aqna 
et  spiritu,  trina  mersione,  Trinitatisque  invocaliMe 
baptisma  celebrari.  Quomodo  igitur  baoiisnia  asse- 
ris,  ubi  nec  aqua,  ncc  immersio,  nec  Trinltalii  cst 
invocatio?  Quod  si  quos  negare  non  potes  glorifica- 
tos,  et  non  tamen  audes  dicere  in  aqua  baptizaios, 
vice  153  baptismi  judicas  martyrium  pertulisse, 
cur  mlreris  si  Odes  quoque  vicem  baptismi  oUi* 
neat,  cum  a  lavacro  non  voluntas,  sed  necessdas 
excludlt  ?  Si  enim  martyrium  quod  vires  sumii  ei 
fldi%  complet  locum  baptisroi,  cur  non  etiam  fides? 
Cum  ergo  nonnutli  per  martyriuro,  et  fortasseatiqu 
per  fidem  non  renati  ex  aqua  intrant  tn  regnum  cc* 
iorum,  cum  audimus :  Nisi  quis  renatus  fnent  a 
aquaet  Spiritu  saneto^  non intrabit  in rcgndmcctlcnm 
B  (Joan.  111,4),  intelligamus  quod  lituraoeddii.t^ 
ritus  autem  vivificat  (il  Cor.  iii,  6).  Nonoe  Dominos 
Jesus,  cujus  baec  verba  sunt,  non  renatus  ex  aqm 
in  coeluro  intravit?  Ipse  enim  non  suo,  sed  Joaiuiis 
baptismo  lotus  est ;  quippe  suus  Oebat  in  remlssio* 
nem  peccatorumy  atque  ideo  nihil  ad  se  pertinelai; 
Joannis  non  regenerabat,  atque  ideo  illi  compeieint 
qui  iromunis  a  peccato  renasci  non  indigebat.  lilcd 
crgodecretum  veteres  excludit,  DominomJesoroDon 
comprehendit ;  neque  de  illis  agit  quos  fide  pnecb- 
ro^  necessitas  a  sacramenlo  disjungil.  Sie  com  diei- 
tur :  Omnis  qui  petit  accipit  {Lue.  xi,  10\  excipioniar 
i4Ii  qui  nec  pie  nec  perseveranter  petuni.  item  coa 
dicilur :  Qui  erediderit  et  baptizatus  fuerit,  uim 
^  erit  (Mare.  xvi,  16) ,  de  illis  inieUigitur  solis,  qii 
ita  credunt  ut  ament,  ita  ainani  ut  persevereDl,  il« 
que  in  hunc  rooduro  pleraque  reperies. 

CAPIT  XIIL 
Cur  baptismus  sit  instilutus. 
Sed  «t  ex  fidejustitia  habetur^  ae  per  hoc  remm 
peeeatorum,  quid  opus  est  aqua  lavari;  /otacrfs 
ipsum  quomodo  in  remissionem  peceatorum  percifi' 
tur  ?  Opus  est  lavacro,  quonlana  Dominiis  ita  iosli- 
tuit.  Institui  ita  oportuit,  nt  superbia  retondere- 
tur,  duro  rationalis  boroo  insensibili  se  humiOarel 
eiemento.  Unde  Jordanis,  qui  baptisroi  figunm  fjt- 
rit,  descensum  de  superbiadesignat.  Quemadmodafl 
autem  post  compunctionem,  ubi  ab  ipso  Donio» 
D  suscitatur  Lazarus,  necessaria  est  conressio,  ah' 
oflicio  niinistrorum  ligamentis  mortis,  id  est,  w- 
pore  peccati  absotvitur ;  ita  posi  fidem  qoa  wm 
propeilitur,  succedit  baptisma,  ut  vita  vegelrtar 
(227).  Et  quomodo  quolibet  tempore  cAarffai  op^^ 
muilitudinem  peecatorum  (1  Pelr.  iv,  8),  ne  sist 
ultra  ad  daronationem;  compunct'K)Tero,quaoicl»* 
ritas  parit,  atque  satisfactio,  quam  iroportat  eoo- 
punctio,  eadem  operit,  ne  exigantur  ultraadp^rBjn; 
iia  bomini  peccata  remittit  fides,  ne  damoelnr; 
bapttsmns^  ne  puniatur  (228).  Quod  fides  facit, 
baptismus  ostendit;  fides  peccata  delet,  baptiflMS 
delcta  docet,  und^  &acramentum  dicltar. 

0I2S)  Consuie  notns. 


Ui  SENTENTIARUM  LlBIil  OGTO 

CAPUT  XIV 

Quid  bapU&mus^  quid  Spirittts  sancius  efficit  et  ba* 
ptismusj  quomodo  sit  instittitus. 
(229)  Recte  ergo  iii  remissionem  peccatorum  oa- 
ptisma  sumilur^  quod  a  poena  pcccati  soWit,  et  ab- 
solulum  insinuat,  et  vilam  ex  fide  natam  confortat. 
Qui  ergo  Spiritura  sanctum  recipit  per  lidem,  eum 
magis  obtinet  in  regeneratione,  prsecipue  babiturus 
eumdem  in  confirmatione,  hoc  namque  est  Spiritum 
<^iasi  quibusdam  gradibus  suscipere,  per  augmenta 
promoveri  bonae  vitae.  Unde  Spiritum  non  semel  di- 
scipuli  acceperunt  :  Spiritns  nimirum  per  fidem 
vivificat,  in  baptismo  contra  vitia  conrortat,  in  con- 
firmatione  ad  bene  agendum  aptat.  Fides  more  poe- 
nitentise  suscitat,  baptismus  more  confessionis  sa- 


LIB.  Y.  841 

A  Sed  dum  ille  joco  baptizat,  iste  serio  baptlzatur» 
quid  indeperdit?  Nonne  quod  ad  se  pertinet  facit, 
dum  more  ecclesiastico  lavacrum  suscipit,  licet  ille 
in  boc  offendat  quod  irrisorie  lavat,  cum  tamen  re- 
gulam  baptizandi  non  eicedat.  Sic  si  quis  peccata 
confitentem  sacerdos  irrideat,  nihilominus  tamen 
irriso  recte  consulat,  reus  discrete  confitens  diligen^ 
terque  satisfaciens  a  reatu  nihilominus  absolvitur* 
Contra  si  quis  catholice  per  omnia  baptizat,  bapti- 
zundus  autem  irrisorio  animo  accedat,  nonne  irri- 
sio  sicut  fictio  rem  sacramenti  toUit ;  ipsum  tamen 
sacramentum  tollere  nequit?  baptizatus  ergo  noa 
mundatus  videtur.  Sic  licet  quis  conjugium  qua&^ 
ludo  contraxerit,  nihilo  magis  tamen  ludi  objectio 
conjugium   initum  separabit.  Sic  ergo  hinc  inde 


nat,  conttrmatio  more  satisfactionis  vegetat.  Primo,  "  tota  baptismi  actio  irnsorie  agitur,  tantum  ordo  sa- 


post  mortem  vivum ;  secundo,  post  languorem  sa- 
Qum;  terlio,  post  salutem  robustum.  Qui  ergo  ex 
sanguinibus,  id  est  parentibus  nati  sunt  ad  culpam, 
denuo  in  aqua  per  Spiritum  ex  Deo  renascuntur  ad 
vitam  :  nascunlur  veteres,  id  cst  filii  irae,  renascun- 
tur  novi,  id  est  filii  Dei.  Regeneratio  tamen  inchoata 
fide,  aqua  promovetur,  cumulanda  coniirmatione. 
Sed  si  adventu  Spiritus  sancti  remissio  154  P^^ 
catorum,  ipsa  demum  regeneratio  eliam  ante  lava" 
crum  obtinelur;  quid  est  quod  lavacro  specialiter 
uscribitur  ?  Sed  quandocunque  hsec  accidant,  quo- 
niam  accidere  baplismus  signat,  merito  ad  baplis- 
mum  pertinere  judicantur. 


cramenti  rile  teneatur^curea  quae  perse  sacramento 
nihil  olTiciunt,  conjuncta  exstinguant?Aliudnimirum 
est  sacramentum  ipsum  videre;  aliud  quid  sacra^ 
mento  agatur  inspicere.  Sacramentum  oculis  so 
offert,  res  ipsa  mente  vestigatur.  Sacramentum  fit 
in  corpore,  virtus  autem  sacramenti  in  mente.  Cor* 
pus  demum  aqua  lavatur,  anima  vero  Spiritu  mun- 
datur. 

CAPUT  XVI. 

De  natura  lavacri  et  significationei. 

(231)  Sacramentum  ergo  baptismi,  quod  totum 

extrinsecus  agilur,  integram  sui  obtinens  naturam, 

nullum  omnino  videtur  susciperc  detrimentum,  quid-» 


Baptisma   autem  non  alium  liquorem,  aliudve  q  quid  irrisionis  cujusiibetve  erroris  in  menie  verse- 


elementum  recipil,  praeter  aquam,  auctore  Domino, 
qui  ait  :  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqua,  etc.  (Joan, 
III, {4.)  Neque  aqua  sufiicit  sine  invocatione  Trini- 
tatis;  unde  Dominus  mandavit  baptizari  omnes 
gentes  :  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Splritus  san- 
cti  {Matth.  XIX,  28).  Baptizari,  id  est  lavacri  trina 
mersione,  sicut  Trinitatis  invoeatione.  Tantum  la-* 
vacrum  invocatione  Trinitatis  dicendum,  auctore 
Scriptura  novimus ;  trinam  vero  mersionem  usu  et 
ratione  suscipimus.  Verum  baptisma  negamus,  si 
Trinitatls  desit  invocatio;et  nonnegemus,  tamelsi 
trina  defuerit  mersio.  Invocationem  Trinitalis  ne- 
cesse  est  adesse,  trinam  mcrsionem  minime  decet 
nbesse.  Absque  eo  quod  necessarium  est,  baplismus 


tur,  aut  baptizantis  aut  baptisma  suscipientis.  Mun- 
ditiae,  propter  quam  sacramentum  suscipitur,  quo- 
niam  et  ipsa  intrinsecus  agitur,  interior  error,  nec 
alienus  sed  proprius  jure  noceat.  Sic  si  exterius  in 
actione  sacramejiti  erratur,  tunc  demum  sacramen* 
tum  ipsum  periclitetur.  Si  autem  periculum  sacra- 
menti  nihil  nocet  anima;,  quando  ipsam  fides  sin- 
cera  integre  curat,  nec  corruptio  animae  corrumpat 
sacrais2ntum,'quando  et  ipsum  sua  absolutione  W-^- 
flcitur. 

Quidergo  si  baUieantes  se  baptizent?  Si  quis  baL 
neans  in  parvulis  loco  155  sacramentum  baptisnii 
compleat,'  neutrum  eis  audeo  negare  neque  sacra- 
mentum,  nequesacramentifructum.  Quodergocon- 


non  est ;  absque  eo  qiiod  convenit,  esse  potest,  ne-  D  cedo  parvulis,  quomodo  negem  adultis?  £t  licet  illos, 


gligentia  autem  culpam  habet. 

C.VPUT  XV. 
Lavantis  et  loti  perversitas  baptismo  non  derogat. 

(230)  Solus  ergo  ille  aut  baptista  aut  baptizatus 
aestimatur,  qui  juxta  hanc  traditionem,  aut  bapti- 
zat,  aut  baptizatur.  Nec  obest  quidquam  quominus 
baplisma  dicatur,  aut  lavantis  perversitas  aut  loti. 
Lotus  nullomodo  nocetur  aliena,  aliquo  modo  pro- 
pria ;  non  quidem  ut  non  baptizetur,  verum  ut  ba- 
ptizando  non  emundetur. 

Quid  ergo?  Joco  atque  risorie  unus  haptizaty  alter 
baptizatur,  nnnquid  hujusmodi  dicemus  baptizatum  f 

(229)  Magister,  iv,dist.3,  §penult. 

(230)  Magister,  iv,  dist.  5. 

Patrol.  CLXXXVL 


quoniam  irreverenter  suscipiunt,  merito  susceptl 
mysterii  prives  utjlitate,  attamen  quoniam  quoquo 
modo  suscipiunt,  qua  rationeabalienes  abaptismate? 
Tantum  ergo  tunc  neges  baptizatos,  quando  quod 
sunm  et  proprium  est  baptismi,  id  praeteritur. 

Chrislum  super  baptizatum  in  columb»  specie 
Spiritus  sanctus  descendit  (Joan,  i,  52),  non  quod 
unquaro  defuerit  Christo ,  quippe  ex  Sptritu  conc** 
pio,  vernm  ut  in  baptizatos  Spiritns  sancti  designe* 
tur  adventus  (cujus  in  designatione  baptismati  solet 
ignis  interesse)  nimirum  non  sibi,  sed  nobis  bapti« 
zari  voluit,  et  Spiritum  sanctum  descendere  cqcIos* 

(23i)  Magister,  iv,  dist.  4  et  6  §  5. 


Vt 


Hi 


ROBERTl  PULLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


m 


que  re&erari  super  se.  Exterior  ablutio  significat  A  quoniam  qui  cogilalionc,  locutioneetopere,  afiga- 

interiorem,  ut  sicut  aqua  lavat  carnem,  Spiritus 

sanctus  cogitetur  niundare  mentem.  Lavacro  ple- 

rujnque  ignis  adjungilur,  ut  perfecta  purgatio  intel- 

ligatur.  His  nimirum  elementis  sordes  dUui  solenl; 

abaque  igne  tamen  aqua  declaratur  nonnunquam 

^piritualium    permundalio   sordium.    Et    quoniam 

aqt'se  solum  est  lavare,  lavandis  spirilualiter  horai- 

nibus  aquam  merito  Scriptura  assumit,  cielcros  li- 

quorcs,  imoetiam  oa*terae  lcmenta,  huicnegotio  suf 

ficere  non  credit.  Aqua  dum  lavat ,  Spirituui  san- 

Clum  nlundantcm  designat;  corpus  dum  lavatur, 

raundatio  animae  designatur.  Aqua  ergo  Spirilum, 

lavatio  remissionem  peccatorum  designat.  Nimirum 

insiar  aquae  Spiritus  sanctus  agit,  inslar  lavationis 


veramus,  in  eisdem  tribus  emendati,  morte  Dom.iii 
jam  lucemus.  Horum  Dominus  miseretur  X56  ^ 
cens  :  Misereor  turbtv  quia  triduo  perseterani  meoiB 
{Matth,  XV,  32).  Eadem  significatio  nobis  se  oSim 
in  trina  mersione,  parique  numero  consecuta  emer- 
sione.  Niuiirum  Gbristiano  ordine  prius  es  morltv- 
rus,  sepeliendusque  triplicitcr  peccalo,  postiuoduoi 
pari  numero  tibi  surgendum  est  ut  promo?earis  i%- 
ligiosa  conversatione.  Recte  igilur  aqua  designat 
Spiritum  sanctum ,  quoniam  ipse  mortificat  sepelit- 
que  peccatum.  Jure  immersio  insinuat  remissionem 
peccatorum,  quoniam  id  est  immergi  quod  peccalo 
mori  atqne  sepeliri.  Et  quid  est  peccato  mori  aut 
sepcliri,  nisi  non  solum  culpa  expiari,  verumeliam 


remissio  peccalorum  fit,  auctore  Paulo  :  Quicunque  B  moiestias  prav»  consuetudinis  sedari?  MeritoqBO- 

bapiizati  sumus  in  Christo  Jesu,  in  morte  ipsius  bap- 

tizati  sumus  :  consepuUi  enim   sumus  cum  illo  per 

baptismum  in  mortem,  ut  quomodo  surrcxit  Christus 

a  niorluis  per  gloriam  Patris,  ita  el  nos  in  novitate 

vitm  ambulemus  (Rom.  vi,  5).  In  morte  Christi,  id 

cst,  in  similitudine  mortis  ejus,  aut  per  morlem  ip- 

sius  baplizati,  id  est  purificali  sumus.  Nam  sicut 

Chrislus  mortuus  est  vitae  mortali ,  ita  raors  Christi 

nos  mori  facit  per  baplismum  prislinae  conversa- 

lioni :  ConsepuUi  enim  sumus  cum  iUo  per  baptismum 

in  morlem,  id  est  per  baplismum  vitiis  mortui,  in 

baplismo  quoque  ad  similitudinem  Christi  surous 

Repulti,  ut  non  solum  mortui  a  pristina  conversa- 


que  per  emersionem  regeneratio  declaratur,  qu(y- 
niam  sepulto  peccalo  nihil  aliud  restat,  nisi  ulad 
justitiam  exsurgamus,  ut  qui  peccato  jam  muitsi 
sunius,  denuo  justitise  vivamus,  ac  per  boc  qui  nati 
fueramus  vetustati,  renascamur  novitati.  in  b- 
ptisnio  ad  modum  aqux  antecedil  Spiritus.  Siiciii- 
tudine  mersionis  subsequitur  remissio,  imitaU 
emersionem.  Extremum  tenet  locum  regeneratio. 
Nimirum  causa  prsevenit ,  primo  purgans  babitacu* 
lum  malo,  demum  reformans  bono. 
CAPUT  XVIU. 

Cur  usque  ad  festivitatem  dilferatur  bapUsnm. 

(252)  Sed  baplismus  nisi  necessitas  urgeat  ad 

soieoui}- 


tione  cessemus,  sed  quasi  sepulti   atque  longius  ^  aliquam,  praecipue  vero  paschalem  usque 
amoti  non  eam  amplius  appetendo  cogitemus.  Sed 
quid  prodest  veteri  carere  vita,  nisi  promoveamur 
in  nova,  Ut  quomodo  surrexit  Christusamortuis  per 
gloriam  Patris,  ita  et  nos  in  novitate  vitce  ambu" 

Umus  f 

CAPUT  XVU. 

De  convenientia  baptismi  et  passionis. 
Sed  ut  apostoUcam  coUationem  interius  perscru- 
temur,  videamus  quid  in  baptismo  morti,  quid  se- 
pulturse,  quid  demum  comparandum  sit  resurre- 
ctioni.  Dum  baptizandus  aqu«  immergitur,  mors 
Christi  insinuatur ;  dum  sub  aqua  latet  mersus,  se- 
iiuUura  Christi  repraesentatur;  dum  sublevaturex 
aquis,  resurreclio  Christi  declaratur.  Mersio  repe- 


tatem  differri  solet,  ut  interim  catechizati,  id  est  ii 
fide  instructi,  tandem  in  ccclesia  abrenuntiaitftt 
diabolo,  a  sacerdote  celebriter  Jiaptizentur.  Cale 
chizantur  prius,  qnoniam  absque  fide  aut  noIieQt, 
aut  etiamsi  vellent  baptizari  non  deberent,  qDOoiiiB 
nihil  prodesset.  Quoniam  ergo  ex  necessitate  cai^ 
chizantnr  adulti,  ratione  consuetudinis,  absqueB^ 
cessilate  tamen ,  catechiza*ntur  et  parvuli.  Nam.  si- 
cut  adulti  si  morte  praepropera  excludator  baptisnn, 
sola  ex  catechizatione  credentes  salvantur,  itapar- 
vuli  licet  catechumeni  absque  baptismo  certa  ra- 
tione  damnantur.  Stare  tamen  debet  lex  catedii- 
zandi  et  in  parvulis,  non  solum  quoniam  in  aduks 
antecessit,  verum  multo  magis  quoniam  qusdan 


litur  tertio,  non  solum  in  reverentiam  Trinitatis,  D  est  expellendo  diabolo  praeparatio,  ut  pro  baptizan- 


•verum  etiam  propter  triduanam  Christi  sepulturam. 
In  sepultura  Domini  dies  noctem  tertio  sequitur,  in 
baptismo  quoque  trinam  trina  mersionem  emersio 
comitatur.  Ante  adventum  Christi  dies  scquenti  cum 
nocte  computabatur,  in  passione  Domini  ordo  com- 
putationis  mutatur,  et  dies  antecedenti  cum  nocte 
Bumeratur.  Prima  computatio  a  die  m  noctem  ter- 
minatuT,  quoniam  primus  Adam  a  die  creationis 
lapsus  corruit  in  noctem  iransgressionis.  Secunda 
computatio  a  nocte  in  diem  terminatur,  quoniam 
secundus  Adam  veteris  caligine  praevaricationis  de- 
pnlsa,  luce  sux  novitatis  mundum  illustravit.  Temi 
dies  in  scpultura  Domini  sequuntur  tres  noctes, 
{tZl\  Hagisler,  iv,  d.  6,  $  6. 


dis  supplicatio,  valens  quidem,  non  suflidens  taiofa 
saluti.  Quippe  ut  satvetur  quis,  aut  netessaria  lldei 
cst  adultis,  aut  sacramentum  fidei,  qui  est  baptis- 
mus,  parvulis.  Nam  absque  utroque  nemo  saiTari 
potest. 

CAPUT  XIX. 

Ctir  patrini  pnero  in  baptismo  sunt  neutsttrv. 
(233)  Puer  ergo  quoniam  crederencscil,sae» 
mentum  credendi  requirit.  In  hac  xtateopuscst 
patrinis,  quorum  ministerio  sacerdoti  puer  pnes» 
telur,  quorum  testimonio,  ne  deinde  qiuest^^ 
buptismate  oriatur,  pucr  baptizatnr.  Nam  qiotJ» 
baptisma  ambigitur,  si  puerest,  quoniam  abiqwi>T** 

(233)  Magist.,  iv,  d.  6,  $  7. 


S«  SENTE.NT1ARLM  LlBRl  OCTO.  —  LIB,  Y 

cro  perderetur,  omnimodis  baplizetur.  Sancti  (254)  j^ 

eiiim  haud  judicant  iteratum,  quod  ignoratiir  patra- 

tum.  Si  adultus  est  iidemque  habet,  nihil  pcriculi 

esl,  si  non  est  baplizatus,  dum  aut  domestici  men- 

tiuntur  renaturo,  aut  taceut  verum ;  nam  more  om- 

nium  se  in  pueritia  baptizatum  credit.  Item  ad  pa- 

trinos  pertinet  et  pro  pueris  respondere,  et  pactionis 

per  responsionem  Deum  inler  et  hominem  init:e 

sponsores  esse.  Unde  curandum  est  eis  ut  quod  pe- 

pigerunt  pro  parvulis,  laborent  ficri  in  adullis.  Cur 

enim  aut  sacerdos  interrogaret ,  aut  pro  puero  pa- 

trinus  responderct,  se  crcdere  et  diaholo  abrenun- 

liare,  nisi  quia  id  sacerdos  requirit,  idqne  patrinus 

promitlit  quod  tempore  suo  puer  crcdct,  viasque 

fidei  inconcessas  declinabit?  in  vanum  enim  et  ille 


m 


CAPLT  XXI. 

Cur  iifferatur  bapli$mus ,  el  de  maioribui 

baptizandiM, 

Sacramentum  noc  solet  calechumcnis  usque  ad 

solemnitalem  diiTern ,  ut  coram  populo  recipiatur, 

ad  honorem  Deo ,  ad  exemplum  proximo.  Nec  est 

periculosa  exspectatio  his  qui  catechizando  justi 

sunt  ex  fide.  Yerum  pai-vulis  quibus  licet  catechu- 

menis  nihilominus  gehenna  impendet ,  nimium  pe- 

liculosa  mora  est,  quorum  de  vita  ambigere  infan- 

tiae  comes  languor  cogit.  Unde  eos  quantociusbapti- 

zari  apud  prudentiores  mos  est.  Majores  autem  natu 

facli  prius  catechumeni ,  tempore  suo  regenerantur 

abrenimtiantcs  diabolo  (237).  Ideo  namque  sacer- 

doles  interrogant ,  ut  ipsi  abrenunliando  respon- 

puero  nihil  intelligenli  sermonem  dirigerel ,  et  isle  B  deant ,  nec   solum   locutione,  verum  multo  magis 


i(ui  nondum  fidei  capax  est,  fidelem  responderct, 
157  CAPUT  XX. 

QHomodo  patrinis  dirigitur  sermo,  et  de  patrinis. 

(2^)  Patrinis  ergo  dirigitur  sermo.  Yerum  quia 
pro  puero  fit,  ita  pronuntiatur  quasi  puero  dicere- 
lur.  Quare  dum  a  presbytero  hujusmodi  interroga- 
tio  aiidilur :  Pupr^  credis  in  Deum?  Abrenuntias  dia^ 
bolo  ?  hoc  profecto  intelligitur  :  Palrini ,  num  pro 
puero  spondetiSt  quod  vita  comite  sit  diabolo  abrenunr 
tiaturus?  Augustinus  tamen  ita  responsionem  patri- 
iiorum  exponit  :  Credo ,  id  est  sacramentum  cre^ 
dendi  percipio,  Quare  dum  audis  interrogationem  : 
Puer^  credis  in  Deum  ?  et  respousionem  :  Credo ;  id 
profecto  intelligis  :  Patrini,  quorum  officio  puer  prcS'  p 
sentatur  Deo ,  num  sacramentum  credendi  percipiet  ? 
Percipiet. 

Stc  ei^o  cavechizatio  pernecessaria  est  magnis, 
potest  quoque  deesse  parvulis ;  ita  patrinorum  of- 
licio,  quo  egent  parvi,  carere  possunt  magni.  Patri- 
nis  eget  infantia  ea  causa,  ut  plerique  autumant,  ut 
salventur  fide  aliena  quibus  deesl  propria.  Prodest 
quidem  aliena  fides  puero  :  quippe  sine  ea  non  in- 
duceretur  sacraroenlo.  Sed  tametsi  nullus  adesset 
patrinus,  imo  nuUus  omnino  foret  in  mundo  qui 
crederct,  tantuni  vel  paganissimus  morem  Ecclesiae 
tenens  baptizaret,  nihilominus  virtute  sacramenti 
servatUs,  apud  Christum,  qui  solus  baptizat,  miseri- 
cordiam  inveniret.  Non  enim  ad  eum  qui  ore  ac 


voluntale;  nam  ad  idtendit :  Interrogatio  bonmcon- 
scientio!  in  Deum  (/  Peir,  iii,  22).  Nam  si  aut  forni- 
catores,  aut  ebriosi,  aut  alio  quovis  in  flagitio  per- 
severare  malunt,  indigni  lavacro  refutantur :  quam- 
vis  enim  admittantur  lavacro ,  admittuntur  absque 
commodo ;  quippe  ilUs  in  culpa  merito  denegatur 
venia ,  quos  vitio  obligatos  indurat  impoeniteutia. 
Ergo  percipiunt  sacramentum  nec  percipiunt  sacra- 
menti  fructum  :  percipient  autem  cum  moilita  ment« 
abscedet  impoenitentia,  nunquam  tamen  iterato  sa- 
cramento.  Nam  sicut  mors  ,  sepultura ,  resurrectio 
Christi ,  una  est;  unum  quoque  esse  decet  sacra- 
mcntum ,  quod  harum  rcrum  in  similltudinem  su- 
mitur. 

CAPUT  xxn. 

De  bapttsmo  et  confirmatione  non  iteranda. 
(238)  Una  quippe  niors  Christi  cum  sepultura,  ac 
resurrectione  simiiiter  una ,  unum  per  baptismum 
quod  in  nobis  ipsa  designat,  etiam  operatur  quoties 
aroore  roaU  nonresislitur  operationi.  Cum  ergo  una 
158  ^^^^  morte  Christi  uniusque  solius  cfiicacia 
baptismatis,  venia  libi  praesto  est,  quotiescunque 
poenitentia  haud  abest;  sicut  roors  Christi  nunquam 
repetilur  nec  mortis  siroilitudo  baptisroa ,  unquam 
repetatur.  Quippe  una  fides^  unum  baptisma  praedi* 
catur  (Ephes.  iv,  5).  Quaroobrem,  quoniam  baptisma 
nunquam  repetitur  (quod  quidem  solis  roodo  debe- 
tur  presbyteris,  nisi  curo  ex  necessitate  quilibet  ac- 


inanu  sacramenturo  conficit  intucndum  est  quaUs-  d  citur,  ne  sine  sacramento  ex  hac  vita  exeatur.  Modo 


cunque  sit,  quoniaro  nec  a  bono  meUus,  nec  a  roalo 
pejus  peragilur.  Yerum  iUum  inspiciamus  cujus  est 
solius  siio  vim  conferresacramento.  Undecum  fictus 
aut  immundus  accedit ,  quod  hominis  est  sacramen- 
tiini  ab  homine  percipit;  quod  Dei  est,  purgationem 
a  i>eo  non  percipit.  Quam  cum  magnus  est  fide 
pncsumit  ante  sacramentum ,  parvus  quoniam  fidei 
expers  est,  in  sacramento  eam  recipil  (236).  Itaque 
res  sacramentum  suum  comitatur  in  pueris  ante- 
ee«Iit  in  adultis. 

('•2oi)  Leo  Pap.,  epist,  ad  Rusi.  Narb.  Idem  Leoni 
Bnvenii.  ^p.  57,  et  concil.  Carlh.,  De  cons.  dist.  4. 
(235)  Magister,  iii,  d.  r>,  §  7. 


preshyteris  sacramenturo  hoc  Ecclesia  cororoendat, 
quoniaro  tempore  apostolorum  indifferenter  fiebat) ; 
quoniam,  inquam,  baptisma  nunquam  repetitur« 
nec  confirroatio,quoniametipsa  semel  sumpta  sqfficit, 
repelatur.  Quse  recte  confirmatio  dicitur ,  quoniam 
super  hoc  quod  peccata  ipsa  quoque  dimittit ,  in 
bono  etiam  confirmat ,  et  quasi  athletam  contra 
spiritualia  nequitiae  prasarmat.  Et  [melius,  sed]  est 
sacramentum  baptismalis  magis  necessarium«  sine 
quo  non  est  salus  parvulis.  Unde  curo  necessitas 

(236)  Consule  notas  ad  cap.  i3  hujus  partis. 
mi)  Magist.,  IV,  dist.  6,  §  uit. 
(23S)Magist.   IV,  d.  7,  {  ult. 


847 


cogit,  potestas  baptiEandi  nulli  interdicitur.  Sacra-  A 
mento  autem  coniirniationis  non  tantopere  opus  est 
parvulis ;  quippe  quo  carere  possunt  absque  periculo 
salutis.  Confirmari  tamen  debent  et  ipsi ,  maxime 
ad  opus  futurl.  Unde  cum  parvuli  ad  Dominum  de- 
ferrentur  ut  eos  tangeret,  imponebat  iUis  manus 
{Marc.  X,  13).  Ipse  quoque  de  confirmatione  parvu- 
lorum  decretum  ponens  ail  :  Sinite  parvulos  ad  me 
venire, 

CAPUT  XXIIl. 
Qiiando  et  cur  parvuli  $int  con/irmandi. 

Debent  ergo  parvuli  in  parvitate  sua  conGrmari. 
Quamobrem  negligentiae  reatus  judicatur ,  qn^^ties 
his ,  qui  interim  mori  possunt ,  sacramentum  istud 
per  desidiam  diflertur. 

Sed  quta  opns  est  manus  cito  imponi  aut  nostro  ^ 
tenipore  baptizatis ,  aut  prmterito  circumcisis ,  cum 
sacramentum  jam  perceptum  usque  ad  annos  discre- 
tionis  ad  salutem  oblinendam  sufficiat?  Nam  exinde 
contra  laborem  iuctoe  opus  est  confirmatione.  Sed 
impositione  manuum  Domini  aut  ejus  ministri,  cre»- 
dibile  est,  gloriam  vits  setemse  prius  concessam 
poslmodum  auctam.  Et  est  confirmalio  dignior 
baptismo  ,  quanto  dignius  est  atbletam  fieri ,  quam 
a  morbo  curari.  Hoc  namque  sanat,  illud  sanatum 
vegetat.  Unde  soli  episcopo  conflrmatio  nunc  con* 
ceditur,  sicut  tempore  apostolorum  quoque  concede* 
batui.  Confirmatio  igitur  impositione  manuum 
episcopi  data,  sicut  et  eucbaristia  consecrante  pre- 
ftbytero  confecta,  quanto  difficilius  oblinetur,  tanto  ^ 
pretiosioraestimatur,  quippe  inter  sacramenta  quod 
difficultate  quadam  adipiscimur ,  magis  est  dignum 
minusque  necessarium;  quanto  enim  minus  quod- 
que  difficuUatis  habet,  tanto  utique  plus  necessitatis 
obtinet.  Provida  instilutio  ,  ut  id  sine  quo  non  est 
saliis  ubique  sit  praesto ;  id  unde  certior  fiat  aut  cu- 
mnlatior,  tanto  sitrarius,  quanto  ab  acquisitione 
salutis  remotius. 

CAPUT  XXIV. 
De  sacramentis  iterandis ,  et  virtute  baptismi. 

Sed  licet  noii  liceat  sacramenta  quaedam  iterari, 
quoniam  semel  sumpta  ad  omne  sufficiunt  lempus, 
sunt  tamen  alia  quse  nisi  sxpius  percepta,  non  suf- 
Aciunt  illi  qui  supervivit.  Unde  confessionem  et 
eucharisliam  crebro  repellmus.  Quotie^  enim  pecca-  D 
mus,  emendationis  gratia  confessione  egemus ;  quo- 
«liam  autem  infirmitas  carnis  infirmare  spiritum  non 
eessat ,  ulrumque  confirmare  subsidio  eucbaristiae 
fion  cessarous;  ea  nimirum  jure  habita,  etpeccatum 
dimittit  et  robur  infundit.  Sicut  e  contra  male  sum- 
pta  culpam  augmeniat,  reumque  debilitat. 

Ergo  Christianae  legis  auctoritatem  amplectamur, 
dum  quodque  sancit  aut  serael  fieri  aut  repeti. 
Tectum  paries  et  fundamentum  tria  haec  in  robur 
sunt  domui ;  quod  pingitur,  quod  sculpitur,  in  or- 
natuni.  Illa  reddunt  159  aedificium,  ista  conspi- 
cuuro.  Spirituali  quoquc  in  templo  trina  ex  roer- 
•ione,  Trinitatisque  invocatione,  virtus  constat  aedi- 
licli,  caelcra  autem  decorem  faciunt  sacramenli. 


ROBERTl  PULLI  S.  R.  E.  CARD1NALI3  S48 

Yirtus  enim  Trinitatis  adest  sacramento  bapiisiDa- 


tis,  quod  dum  Christus  baptizaretur  nobis  est  inst- 
nuatum.  Ei  namque  baptizato  :  Aperti  snnt  cdE/t,  d 
vidit  Spirilum  Dei  de$cendentem  sicut  columbam ,  et 
venientem  super  se.  Et  ecce  vox  de  ccelo  dicens  :  Big 
estFilius  meus  dilectus  in  quo  mihi  complacui  (Maltk. 
III,  16).  Filius  baptizatur,  Spiritus  Dei  sicut  colamba 
super  baptizatum  descendit,  dignitatem  baptizaii  pa- 
tema  vox  innotuit. 

CAPUT  XXV. 
Quales  baptizati ,  et  cur  Cfzli  sint  iUis  aperti. 

Ecce  baptismo  beata  adest  Trinitas,  lotos  efficieiis 
coluDibinos,  ac  per  hoc  filios  Dei  dilectos,  Unu> 
nunc  placentes,  quanto  prius  displicentes,  qualib«s 
roerito  cceli  reserantur.  Et  quamvis  ista  adultis  per 
fidem  prius  adsunt,  tamen  dum  obedientes  laTacro 
se  humiliant ,  cumulalius  eadem  se  infundunt.  Sed 
propterea  haec  ad  nos  pcr  baptismum  retorqueo, 
quoniam  ea  nec  nata  sunt ,  nec  crevemnt  per  b^ 
tistnum  in  Cbristo.  Yerum  insinuatur  in  bapLisoid 
capitis,  quid  ex  baptismo  debeatur  membris. 

Sed  quid  est  quod  baptizatis  coeii  aperiaiitart 
num  quod  jam  sunt  digni  visione  Dei,  adeo  al  qvan- 
tumlibet  antea  foedi  fuerint ,  nihilominus  bapUsM 
mundati,  si  forte  mori  mox  c<mtigerit,  iadilaic 
ccelo  invebantur.  Sed  de  his  minime  intellifi  po- 
test ,  qui  suscepto  lavacro  ante  passionem  DoniBi 
morte  praeventi  sunt :  nam  coelum  antea  claasaai , 
Ascensio  Domini  reclusit.  Ad  inferos  ergo  desoeo* 
derunt.  Quale  ergo  baptisma  est ,  qnod  Tirtuie  ssa 
cassum  coclos  non  aperit?  aut  qaomodo  ciranMt- 
sioni  praevalet ,  dum  qui  baptizatur,  sicut  qoi  dr- 
cumciditur  ad  inferos  descendit  ? 

Sed  tempora  divisa  sunt  cireumcisionis  atqoe  ba- 
ptismatis.  Tempus  namque  circumcisionis  sicvt  ei 
legis  usque  ad  passionem  Domini ,  qaoniam  imou- 
nente  passione  ait:  lion  bibam  amodo  de  hoegemk- 
mine  vitis  (Matth.  xxiii,  35).  Yitis  popalusest  Ja> 
daeonim,  quoniam  vinea  Domini  Sabaotk  domm 
Israel  est  (Isa.  v,  7) ;  genimen  fructus  est  obser^ 
vationam.  Hic  ergo  sensus  est,  de  hoc  § enimiiiie  ni- 
hil  bibam ,  sed  totum  respuam  amodo,  id  est  ex 
tempore  passionis.  Ex  modo  autem  bii>am «  id  esc 
jucunde  accipiam  genimen  non  hoc,  sed  novum. 
nec  solus  sed  vobiscum.  Nemo  ergo ex  quo passusesft 
Dominus  Judaicis  se  subdatinslilutis,  quaeomnia  Apo- 
stolus  reputat  ut  stercora  {Philip.  iii,  8),qnoniam  qoi 
ea  traclante  fedi,  fetidique  fiunt.  Tantum  ea  qme 
per  figuras  signantur,  tanquam  nova  novus  qitisqne 
reverenter  arripiat,  nullum  nov»  legis  reensans 
decretum.  Tempusergo  circumcisionis,  qaoniam  ve^ 
teri  homini  proponitur,  in  morte  Domiui  termina- 
tur,  baptisroa  autem  sicut  novo  bomini  destisatnm, 
fihita  circumcisione  proprium  obtinet  locom  * 
Dominus  post  resurrectionem  discipulis  ait: 
ergo  docete  omnes  gentes^  baptisantc$  eos  iu  i 
PatriSy  et  Ft7tt,  et  Spiritus  sancti^  docentesi 
vare  omnia  qucecunaue  mandati  vobis  (Mattk,  xzyui» 
19). 


««  SENTENTIARUM  UBRI  OCTO.  —  LIB.  Y.  gra 

CAPUT  XXVI.  j^  ptizatos  descendit  el  condonat  pQcnam  ,  calechizauo 

Uttde  sU  ttuctoritas  baptismo  et  catecnizattom.  namque  mcretur  veniam,  sed  nondum  evacuat  pa- 


Dominus,  post  rcsurrectionem,  universale  de  ba- 
plismo  decretum  sanciens,  post  resurrectionem  ba- 
plismo  proprium  tradit  locum.  Sed  quoniam  cate- 
cbizatio  pracparat  locum  baptismo,  prius  dicit ,  Do- 
cete  omnes  gentes  (it>id,).  Post ,  paucis  verbis,  quid 
sit  opus  baptismo,  coraprehendit ,  dicens  :  Bapti- 
zantes  eos  in  nomine  Patris,  et  Fi/it,  etc.  Sed  quo- 
niam  post  sacramenta  bona  vita  requiritur,  terlio 
gradu  subjungllur:  Docentes  eos  servareomnia  qufS' 
cunque  mandavi  vobis. 

160  Yerum  ne  lantum  opus  diflidenllam  pareret 
intinnis,  certitudine  promissorum  incertitudinem 
fulcit  titubantium ,  inquiens :  Ecce  ego  vobiscum  sum 


nam ;  sicut  confessio  pura  culpam  quidem  toilit , 
sed  satisfactionem  requirit.  Baptisma  vero,  qnoniam 
venia  peccali  jam  antea  habeliir,  satisfactionem  de 
peccaio  condonat,  sicut  martyrium,  dimissis  omni-' 
bus  peccatis,  omnem  eliam  moiestiara  post  se  de 
habilacuio  suo  eliminat.  Unde  cum  tricesimus  sexa- 
gesimusqne  fructus  obtineat  isevam ,  centesimus  qui 
martyriumest,  transitum  facit  ad  dexteram.  Quare? 
quoniam  merces  martyrum  non  differtur  post 
uortem. 

CAPUT  XXVIIU 
Quibus  et  quando  calum  aperiatur 
Baptizatis  igitur,  et  non  ante  ,  merilo  coehim  pa-^ 


usquead  consummationem  swculi  {ibid.).  Sed  ut  au-  B  tere  pronuntiatur;  quoniam  noxarum  per  cateciii- 

zaiionem  dimissarum  s^tisfactio  nondum  expleta 
a  visione  Dei  prius  seciuderet.  Yerum  rite  baptizatos 
solum  mortalis  status  a  gloria  semovet.  Fiammam 
vero  versatilem,  quae  nos  ab  ingressu  paradisi  reos 
detinuit  (Gen.  iii,  24),  unda  plene  reconciiians  Deo, 
ut  introitus  pateat ,  exstinguit 

Notandum  tamen  quod  si  quem  fidelium  inter 
Eesurrectionem  et  Ascensionem  ex  hac  vita  conti- 
gerit  decessisse ,  "eum  Domino  Jesu  interim  asso- 
ciatum  exspectasse  Ascensionem  ,  antequam  janua 
ccclestis  reserari  non  debuit.  Unde  apparet  quod 
161  ^^i^  ^is  <iui  ante,  sed  solum  his  qui  post  as- 
censionem  baptizati  sunt,  patet  janua  coelestis.  Nisi 


ctoritas  baptismi  post  resurrectionem  privatim  in- 
/uncta  claresceret,  ante  resurrectionem  sacramentum 
lavacrl  coram  Domino  pubiice  ceiebratur.  Nihil 
igilur  mirum,  si  quid  defuerit  baplismo  tempore 
non  suo  suscepto.  Et  praevalebat  etiam  tunc  ckr- 
cumcisioni ,  quoniam,  cum  circumcisio  non  suffice- 
ret  nisi  post  resurrectionem  baptisma  sequeretur, 
baptisma  ante  sumptum  non  postmodum  erat  ite- 
raudumy  quippe  nihil  minus  post  resurrectionem 
vigebat,  propterea  quod  ante  resurrectionem  sume- 
batur.  Item  baptisma  tanquam  propositum  adultis 
actuaiia  etiam  contra  peccata  (praeterita  tantum) 
sumitur  i^medio,  in  tantum  fortasse  ut  nullam  ex- 


piationis  gratia  requirant  poinami  post  lavacrum.      forte  quis  ponat  coelos  renatis  apertos,  non  quod 


Circumcisio  vero  tauquam  r)ueri$  oblata  solum  ori- 
glnalem  excusat  noxam. 

CAPUT  XXYII. 
Quasritur  quid  sit  oaptixatis  coslos  aperiri, 
Scd  digrcssi  redeamus,  et  inquii-amus  quid  sit , 
quod  baptizatis  aperiuntur  coeli.  Nonne  ea  ratione 
coelum  reseratur,  ut  baptizatis  patereintroilum  loci 
ilUns  inteiligatur?  Sed  ad  quid  patet,  si  intrarenon 
licel?  si  quis  baptizatur  et  propler  anteactam  foedi- 
t2teui,  <^uoad  pcenitentialem  compkverit  satisfa- 
ctionem ,  ab  ingressu  coeli  delinelur,  nonne  ei  ja- 
iiua  est  clausa  dum  arcetur  ab  ea?  quod  si  virtute 
t>aptismi  statim  coelos  introeunt  ii  qui  paulo  ante  in 
came  commemorantes  flagitiosissimi  exstiterunt, 


mox  liceat,  verum  quod  illuc  tempore  congruo 
Bcandere  licebit.  Sed  ea  ratione  :  Justis  ab  origina 
mundi  sunt  aperti,  quando  potius  leguntur  clausi. 
sceleralissimis  quoque  sed  convertendis,  poenitenti- 
busque,  sed  nondum  condignos  per  fructus  emen- 
datis,  quia  omnibus  coelum  aperit  non  perspicuitas 
providentise,  verum  Redemptoris  morte  comparata 
dignitas  vitae.  Neque  enim  Deus  intuilus  providen- 
tiam  suam  coelum  claudit  aut  aperit,  sed  vitam 
nostram.  Neque  dum  hoc  facit,  futura  conlempla- 
tur,  sed  praesentia ;  neque  enim  id  modo  attendi- 
mus  quid  de  singulis  providentia  sentiat,  verum 
quid  sententia  Dei,  merita  non  ut  erunt,  verum  ut 
sunt  discutiens,  de  uno  quoque  discernat.  Nam  si 


quomodo  nuUum  peccatum  impunitum  ?  Audi  Apo-  D  providentiam  spectas,  quse  exitum  rei  metitur,  infer 


stolum :  Sine  pxnitentia  enim  sunt  dona  Dei(Aom.xi, 
S9).  Quod  expositor  ita  explanat  (259)  :  Gratia  Dei 
in  baptismate  non  requirit  gemitum  vel  planctum , 
▼el  cpus  aliquod ,  nisi  solum  fidem ,  et  omnia  gratis 
eondonat.  Dona  ergo  Dei ,  id  est  remissio  peccato- 
rum  in  baptismo  facta,  non  requirit  poenitentiam , 
id  est  purgatoriam  poenam  post  remissionem.  Ni- 
oiirum  cor  contritum  quod  baptisma  praevenit ,  et 
humiliatum  quod  sacramento  obedientem  submittit, 
ila  reuni  purgat ,  ut  pro  poena  sufliciat.  Tanti  apud 
Deum  est  compunctio  cum  humilitate  per  obedien- 
tiam.  Spirittis  ergo  sanctus  super  catechumenos  de- 
scendit,  et  condonat  culpam  (240).  Item  super  ba- 
(250)  In  Giossa. 


baptizatos  pauci  sunt,  quibus  coeli  aperti  sunt.  Sen- 
tentiam  ergo  contempleris,  quae  oinnem  baptisma 
rite  suscipientem,  quoniam  in  praesenti  dignum  coelo 
considerat,  coolo  adjudicat;  alioquin  quos  providen* 
tia  excludendos  judicat,  si  nec  sententia  Dei  licet 
lavacro  sanctificatos,  quoniam  restat  adhuc  satis- 
factio,  dignos  vel  in  baptismo  coelis  putat,  quomodo. 
talibus  coelum  apcritur,  qui  nec  modo  intrare  digni 
snnt,  nec  unquam  erunt.  Nam  de  illis  modo  agimus 
qui  per  baptisma  boni  fiunt,  sed  cito  ad  vomflum 
redeunt.  Num  ideo  coeli  aperti  asseruntur,  quoi 
eam  ia  baptismo,  illi  qui  ante  scelerate  vixerant ; 
gratiam  consequantur,  quam  si  ad  finem  usque 
(240)  Yide  nolas  ad  cap.  .13. 


X5l  .  ROBERTI  PULLl  S. 

prosequantur,  proplcr  ipsam  coelo  donabunlur  ta-  A 
iiien,  a  fdedilate  gcnlilitalis,  pocnilentiali  emenda- 
tionc  prius  cxpiali,  aul  in  hoc  sxculo  aut  in  fuluro  ? 
sed  seeundum  hoc  non  jam  cccli  supradiclis  assc- 
runtur  apcrti,  scd  crcduntur  sub  conditione  quadam 
aperiendi.  Simili  quoque  ratione  in  confcssione 
ctcli  aperiunlur. 

CAPUT  XXIX. 

Cur  in  covfessiotte  cccli  non  dicuntur  aperti^  et  de 
eorum  apertione. 
Cum  igiCur  cocli  dicantur  aperti  in  baptismate, 
eur  etiam  id  non  dicitur  in  confessione,  nisi  ideo 
quod  pust  confcssioiicm  restant  fructus  poenitcntiae, 
post  baplisnium  non  rcslant  ?  Mcrito  igitur  coeli 
dicunlur  apcrti  in  baplismo,  quod  ipsum,  Scriptura  -. 
duce,  ficri  crcdilur  in  marlyrio ;  quippe  in  utroque 
pncsto  cst  rcgnum  coclorum.  £t  quamvis  apertos 
ca^Ios  mysticc  iiitclliganius,  non  tamen  a  vero  dis- 
sentlt,  qiiod  ita  cos  corporalcs  oculi  dissiiuisse 
coiispcxcrint,  sicut  inde  Spiritum  sanctum  corpo- 
raii  spccie  dcsccndcre  conspexeruut.  Uiidc  apiid 
Marcum  Dominus  statim  :  Ascendens  de  aqua  vidit 
uperlos  CGtlos  et  Spiritum  tanquam  columbam  desccn" 
dentem^  et  mattetitetn  inipso  (J/arc,  i»  40).  £t  apiid 
Joannem  :  Tesiimoniutti  perlnbuit  Joannes^  dicetis^ 
guia :  Vidi  Spirilum  descettdentetn  quasi  coiumbatH 
de  cxlo  et  mansit  super  eum  {Joan. ,  i,  32).  Quid  est 
quod  ascendens  de  aqua  vidit  apcrtos  coclos,  nisi 
quod  corporeis  ocuiis  apertio  corporalis  se  tunc 
ingerebat,  nam  spiritalis  apertio  spiritualibus  ocu-  q 
lis  et  capitis,  et  membrorum  pncsto  scroper  est. 
Quid  item  est  quod  ascendens  de  aqua  vidit  apcrtos 
godIos?  quid  hoc  insinuat,  quod  ascendens  apcrtos 
cernit,  nisi  quod  existenti  in  aqua  apertio  ficbat, 
qr.jd  ascendenti  de  aqua  jam  facta  apparebat?Quid 
sibi  vuit  quod  postquam  coeli  visi  aperti  pronun- 
tlantur,  post  Spiritum  de  coclo  visiim  desceudere 
KUpponilur,  nisi  quod  apertionem  desccnsio  cst 
siiliseciita?  ordo  decens,  utantecedat  apertio,  unde 
visalur  columba^  dcscensio  :  quam  cnim  de  cocio 
constat  dcscciidisse,  unde  potius  descendcret,  quam 
ex  apciiione,  cum  id  luaxime  conveniat  mysterio? 
Id  iiimirum  coclum  est  apciiri,  iudcqiie  columbam 
vcnire,  de  supernis  gratiam  liominibus  162  <lis- 
ponsari,  propicr  quam  post  lioinincm  liceat  cocle-  ^ 
stibus  iutcrcssc  civibus.  Coeli  crgo  aperiuntur  ,  ut 
Aixc  columba  sui^c  baptizatos  dcsceiidat ,  reduxque 
€0S  januam  pcr  apcrtam  in  aita  transvebat. 

CAPUT  XXX. 

De  eonfessiotie. 
(24i)  Quoniam  pactum  baptismi  subditi  adhuc 
▼anitati  non  servainus,  secundum  post  naufragium 
nobis  rcftigium  constituitur  confcssio.  Unde  Pro- 
plieu  de  Deo  loqucns  ad  nos  sermonem  dirigit  in- 
tlniendos :  Effundite  coratn  ilio  corda  vestra  {Psal. 
lAi,  9),  id  est  confitemini  peccala.  Et  sub  codein 


R.  E.  CARDLNALIS 
sensu   item :   Revela 


vtam   tum  (P»a/. 


Domino 

xxxTi,  5).  Sed  ante  confessionem ,  ubi  vinis  evo- 
mitur  ore,  necesse  est  virus  ipsum  scparari  a  confe, 
Quid  est  enim  e/fundite  corda  vestra^  nisi  eitn  tos 
fundite  quac  latitant  in  conscientia?  et  quidest  nira 
vos  fundite,  nisi  ab  intrinsecus  ejecta  extrinsecus 
annunliate,  juxta  illud  :  Quoniam  iniquitatem  mem 
annuntiabo  f  (PsaL  xxxvii,  19.)  Nihii  ergo  vilet 
confessio  oris,  nisi  pretium  sumat  ex  aflectirme 
mentis.  Ante  omnia  ergo  opus  est  ut  maleracia 
confessurus  ex  malefactis  ingemiscat,  quoniam  cor 
contritum  et  bumiliatum  Deus  non  despicit  (Pm/. 
L,  49).  Quod  si  cordis  contritio  origo  est  correclio- 
nis,  qui  de  noxa  nondum  dolet,  aut,  quod  nequius 
est)  de  commissa  gaiidet ;  nondum  quod  nondum 
odit  confitendo  accusat;  proprio  de  judicio  se  con- 
demnat.  Non  enim  confitetur  adversum  se  injusti- 
tiam  suam  Domiiio,  quod  faceret  si  quam  conGt^ 
tur,  adversam  voluntati  sentirel.  Sed  qui  vere  g^ 
niit,  ab  bis  undc  denuo  gemat  cessare  dispcnitf 
juxta  illud  :  Peccasti^  quiesce  {Eccli.  xxi,  1).  Nini- 
ruui  gemitus  ille  sordct  ante  Deum,  qui  foeditaiein 
aiitcactam  dcplorat,  futuram  exoptat.  Non  quod 
dcploratio  pcr  sc  displiceat,  sed  quod  ex  adjuncto 
vigere  non  qiieat.  Sic  Judam  satis  superqne  p(sni- 
tnit,  scd  pocnilentiam  desperatio  comes  inquiii2vit, 
utrinque  enim  quod  bonum  esse  poterat  in  proprio, 
contaminatur  ex  alieno;  unde  magnopere  caveDdan 
est,  ne  quis  vitam  corrcctunis,  dum  conscientian 
fida  discussione  evertit,  aliqnid  tale  post  se  deserat, 
undc  conscientiam  perniciose  premat.  Nam  qui  in 
uno  ofTcndit  {Jac, ,  ii,  40),  nolens  inde  emendari, 
reus  est  oinnium,  unde  cordc  contrito  se  putabat 
liberalum :  reus  cst  omnium,  qiiia  propter  unun 
quod  rctiiiet,  cxtcra  oinnia  quae  ipsc  dimiuii,  ipsi 
Deus  non  dimitlil.  Medico  omne  unde  vull  cunii 
delictum  suum  cognitum  facit,  «inam  in  qua  xgro- 
tare  mavult,  injustitiam  abscondit,  contra  Propb^ 
tam  :  Deliclutn  meutn  cognitum  tibi  feci^  et  injw^ 
tiam  meam  non  abscondi  {Psal.  xxxi,  5).  Jluncpn 
peccatis  rogaturum,  iniquitatem  si  aspexit  in  corde 
sue,  non  exaudiet  Deus  {Psal.  lxv,  48  ),  ipseema 
in  Quacunqne  hora  ingemuerit  peccator^  ommm 
iniquitatum  ejus  non  recordatur  {Ezech. ,  XTHif  ^. 
CAPUT  XXXI. 
Qualiter  ei  quibus  peccata  condonentur 

Cum  ei^o  sceleriim  veniam  dat,  noo  aliqua,  m 
omnia  condonat,  nam  quem  omnium  pffioitet,  p- 
cato  jain  sibi  Deo»  omnium  veniam  obtiiiel :  qiii»- 
tem  vel  in  uno  impoeniteDS  perseverat,  tbiratow- 
nera  Deo,  rcconciliatis  potius  danda,  non  impeint 

Scd  poenilentiam  plenimque  parit  timor  ia  '^ 
qiii  tiinct  ardere,  non  peccare.  Vir  (Ui)  ceite  ma- 
lus,  quoniam  vir  bonus  plus  borret  colpaBi  qnafl 
gchcnnam.  Ule  praevidens  pomaro  reprimitcuipaB; 
si  (245)  impune  liceret,  repressam  exerccret.  .V^ 


(7A\)  Magist.,  iv,  disl.  M.  (2i5)  Qiii  limcu'io  non  facit  malc,  mallct  facem 

1242)  V.  Aug.>  ser.  10  Dc  vcrb.  Aprst.  circa  rmero.     si  liccrct. 


S53 


SENTtNTlARlIM  LlBRl  OCTO. 


LIB.  V. 


834 


poiest  bonus  esse,  quisquis  illicita  vellet  bi  auderct.  A  non  etiam  constet  virum  iniquum  in  muitis  bene 


(:244).  Quodam  enim  modo  id  cujusque  TOlnntas 
afiectat,  quidquid  solum  ex  neccssitale  rccusat.  Nam 
<|U3d  coaclus  facis,  id  le  facere  verum  est,  id  te 
%'eUc  falsum  est.  Voluntas  nimirum  univcrsum  su- 
pergressa  violentiam,  jus  propriae  libertalis  iutactum 
derendcus,  scrvitulem  X63  ^orporis  grassator 
Iforte^  grassatorls]  oppoiiit  injuriis.  Qui  ergo  ex 
timore  poenitet,  adiuic  est  servus,  quouiani  flagra 
farmidat;  nondum  fllius  qui  patrem  amans  spcrat 
hscredilatem.  Servus  aulem  de  habitaculo  Sai-ae  eji- 
citur,  quippe  haeres  non  futurus  (Gen.  xxi,  19). 
Quamobrem  quisquis  dum  poenitet,  soium  timore 
angitur,  nondum  pcr  poenitentiam  veniam  meretur. 
Yerum  qui  largitur  timorem  ut  ex  timore  pcenitendi 


agere?  Quare  ubi  unum  est  maiuro,  non  ideo  omuia 
ibi  sunt  mala,  sicut  nec  ubi  unum  esi  bonum,  om^ 
nia  statim  sunt  bona.  Sed  plerumque  sunt  et  bona 
inserta  malis,  et  mala  bonis. 

Bona  tamen  et  mala  aiiter  et  aliter  pensantur, 
dum  attendimus  quid  in  natura  sunt,  aut  quid  iu 
efiicacia  possunt.  Virlus  et  vitium,  si  utriusque  na- 
turam  consideras,  nec  illa  unqiiam  esse  bona  desi* 
nit,  et  istud  semper  maUim  existit.  Sin  vero  utriu»- 
que  rei  vires  metiris,  tunc  vera  ratione  unuroquod- 
que  bonum  est,  cum  iilum  in  quo  est  virum  aut 
bonum,  aut  meliorem  eflkit,  dignum  jam  gloria. 
Econtra  illud  rite  malum  putes  uiide  quisquis  ma- 
liis  fit,  aut  in  malo  crescit,  mcrito  multandus  poe 


necessitatem  incutiat,  is  cum  poenitentia  largietur  ^  n^-  ^um  vero  virtus  quaelibet  seu  vitium  proprietalo 

aroorem,  ut  sit  poenitcns  venia    dignus;   tantum 

iiiitio  sapientiae  praeventus  largitori  suo  prout  decet 

gratus  existat.  Lt  quid  eiiim  timor  Domini  initium 

sapientiae  nuncupatur,  nisi  quia  quisquis  debitis  of- 

ficiis  timorem   Domini  amplexatus,  consequenter 

sapientia ,  quam   incomitatam  charitas  non  de- 

serit,  pristinam  triumphaturus  conversationem,  di« 

vina   miseratione  praearmabitur ,  nimirum  et  la- 

inenta  poenitentiae,  et  openun  claritas,  lanquam 

insipida  respuuntur,  nisi  chariias  utrique  rei  condi* 

mentum  beneplaciti  administret.  Uiide  Aposiolus 

charitatem  non  babenti  nibil  putat  si  praeceliat 

scientia,  si  corpus  suum  anxietati  iradat,  si  facul- 

tates  suas  m  usus  pauperum  distribuat  (i  Cor,^  xiii. 


virium  destituitur,  jam  ilia  nec  bona  est,  quoniam 

nibii  prodest ;  ncc  mala,  quoniam  nihii  oDest.  Istud 

vero  pari  ralionc,  nec  nalura  utilur  ul  noceat;  nec 

contra  naluram  id  ficri  potest  ut  valeat. 

CAP13T  \XXIL 

Ut  bona  nuUa  nccent,  sic  mala  nulla  juvant, 

Notandum  tamen  quod  videntur  nocere  bona, 

cum  quis  inde  extollitur,  et  prodesse  mala  cum  quis 

inde  humiliatur :  nunquam  tamen  vera  ratione  nocet 

bonum,  nocet  aut^  semper  vitium,  vitio  homiuis 

ex  bono  natum.  Sic  econtraiio  qttod  iniquum  est, 

nunquam  prodesse  potest ;  verum  Spiritus  Domini 

qui  oronia  cooperatur  in  bonum,  1G4  ^^  ^^^^ 

bonum  educit.  Sola  charitas  ea  virtus  est  quae  vinim 


3),  Unde  nobis  innotuisse  voluit  omne  illud  fore     honuni  creat.  Charilaiis  pro  initio,  aliarum  quoque 


Deo  ingratuin,  qiiod  quantumlibet  fulgere  visatur, 
ideo  sordet  quoniam  charitate  non  conditur. 

Sed  qitt  diligit  iniquitatem  odit  animam  $uam 
{Pial.  X,  9),  qui  vero  animam  suam  odit,  is  profeclo 
charitatem  ncn  habet,  quam  si  baberet,animam  suam 
amaret  utique.  Niminim  recte  diligere,  id  demum  eo 
animam  suam  amaret.  Qui  ergo  diligit  iniquitalem, 
jam  noc  habet  charitatem,  sed  quod  extra  charitatem 
fit,  prodesse  nequit ;  quare,  dum  quis  diligit  iniqui- 
iatem,  noii  id  agit  unde  praemium  ferat.  Nimirum  ini* 
quitatem  diligere,  id  utique  est  maiam  ari)orem  esse : 
mala  autem  arbor  non  potest  facere  bonos  fructus, 
siciit  nec  bona  malos,  quid  ergo?  qui  vel  unam  ini- 
quitatein  diligit,  nullum  interim  bonum  facit. 

At  ipse  est  in  oratione  devotus,  in  jejunio  sedu- 
lus,  severissime  apprehcndit  disciplinam;  .magno 
cum  afiectu  impeiidit  misericordiam,  solam  libidine 
vexatus  maculam  trahit.  Quoniam  ergo  propter 
unum  vitium  quis  mala  arbor  est,  nec  mala  arbor 
bonos  frucius  facere  potest.  Quid  diccmus?  Num 
iibi  est  unum  vitium  nuilum  est  lionum  ?  Quis  hoc 
asiruere  conelur,  cum  alitcr  esse  et  ratio  consulta 
discemat,  ei  expejrimenti  declaratio  conviiicat?  Coii- 
ttaivinimjusium  saltem  venialiter  delinquere ;  cur 


virtutum  accessio  [for/e,  accessu],  jam  natam  bo- 
nitatem  accumulat,  scientia  Scripturarum  pcr  om- 
nia  prsstante  ducatum.  Dum  regnat  charilas,  vi* 
tium  quidem  in  horoine  est,  sed  sine  viribus  esi; 
illud  quippe  soluin  interim  admittitur,  qtiod  aut  ex 
fomite  peccati  invincibile  gcrmen  erumpit,  quam 
propassionem  aiunt  (conlra  hujusmodi  remediatur 
baptisma,  juxta  illud  :  Beatus  vir^  eui  non  imfmtavit 
Dominus  peccatum)  (P$al.  xxxi,  2),  aut  veniale  est, 
sine  quo  non  vivitur.  Contra  hujusmodi  quotidiana 
mala,  quotidiana  sunt  bona,  ut  eleemosyna,  oratio, 
confessio,  juxta  illud :  Confitemini  atterutrum  peecata 
vestra  ut  salvemini  (Jac.  v,  i6).  Invisibilia  ininus 
sunt  mala,  quoniam  caverl  et  vinci  in  hac  viia  nen 
possunt  (345).  Hfl^c  omnia  cum  fomiie,  unde  quasi 
ex  mala  radice  pullulant,  ante  lavacrum,  sicui  de 
concupisceniia  perhibei  Augustinus,  ad  damnatio  • 
nem  trahunt,  in  bapiismo  a  reatu  solvunturt  post 
iKipiismum  ad  agonem  relinquuntur. 
CAPUT  XXXHI. 

De  concupiscentia^  veniali  peccato^  ei  invin^tbitt. 

Concupiscentia  ergo  quoniam  ipsa  invinctbiUst 
est,  cum  tota  germinatione  sua,  quoniam  ea  quoque 
vinci  non  potest,  post  baplismum  derelicta  la  ba^ 


(244)  Au^ust. ,  in  psal.  xxxii ,  medio.  Aug. 
la  De  verbis  Apostoli 


scr. 


c.  4;  \ib.  \  Ba. 


ntipt 


(245)  Lib.  II  Dc  pcccat.  mentis,  c.  ♦»  to.  \  jm 
ipt.ct conc, cap. 25;  Ub.  vi,  coulra ^uUau. ,  cav- Vi- 


SS5 


ROBERTl   PULLl  S.  R.  E.  CARDLNALIS 


SS6 


tismo  e^^cusatur.  Venialia  autem  quoniam  quodani-  A  voluplate,  aut  amaricatione  incitali,  tnre  per  ddi- 


modo  vitari  possunt,  non  (jnore  invincibiiium)  cum 
fiunt  absque  reatu  sunt;  sed  veniam  satisfactionc, 
levi  tamen,  exspectant.  Venialia  autem,  sive  invin- 
cibilia  sicut  et  criminalia,  ortum  sortiuntur  in  men- 
te.  Singula  aulem  irium  nominibus  suis  servatis 
Jncrescunt,  quotiescunque  prout  suadet  natura,  cor- 
poris  sibi  membra  inflectunt.  Uumana  nimirum 
corruptio  varios  menli  ingerit  motus ;  mens  mola 
eadem  varietate  tabefacit  corpus.  Singulis  in  pecca- 
lis  quiddam  invincibile  est,  primus  videlicet  motus» 
quem  aut  suggestio  diaboli,  aut  fomes  peccati  oc- 
casione  oblata  suscilat  quiddam  veniale,  idem  vide- 
licet  motus,  quem  jam  quadam  cum  mora  delectatio 
tractat  et  amplexatur.  Delectalio  cui  ratio  dissen- 
tiat,  nec  tamen  exstinguat ,  delectationis  modum  B 
excedit,  flagitioque  proxima  est,  quoties  eo  usque 
vagatur,  ut  an  agendum  sit  quod  suggerit  delibere- 
tur.  Discussio  inquirens  quid  sit  bonum,  quid  vero 
malum  probalur.  Juxta  illud  :  Omnia  probate  ( l 
Tfms.  V,  31).  Sed  quod  discussione  pravum  cerni- 
tur,  inde  deliberare  fietne  necne,  merito  accusatur, 
propter  illud :  Quod  bonum  est  tenete  (ibid,),  Qui 
Ua  deliberat,  jam  non  vivit,  necdum  mortuus  est]; 
quippe  dum  de  utroque  disceptat,  utrum  veiit  igno- 
rat;  neulrum  enim  adlmc  vult:  Nam  si  altcrutri 
conscntirel,  deliberatio  jam  non  foret,  is  animum 
nec  averlit  malo,  nec  advertit  bono.  Et  quoniam 
utruroque  novlt,  dubius  tamen  utrum  duorum  eli- 
gai>  non  mox  malo  pra^erl  bonum ,  non  slatim 
spemit  malum,  veneratus  bonum;  sinc  dubio  inju-  ^ 
stus  est.  Quamvis  enim  ei  vitto  unde  deliberat,  ra* 
tio  nondum  consenserit ;  attamen  bujusmodi  delibe- 
rationem  statim  non  abominari,  hujusmodi  in  deli- 
I  eratione  immorari,  eique  favere,  plane  est  pravitati 
(onsenlire.  Nec  putes  iltum  quem  afiectus  mali  un* 
dique  pertentant,  licet  quodammodo  aflectum,  ideo 
afiectlbus  praebere  assensum  :  nam  vir  bonus  afiec- 
lionum  procacitatem  toleral  invitus,  quod  non  vult 
illud  agens  :  qui  enim  pravo  motui  favet,  ac  per  hoc 
fovet»  is  quamvis  dissenliat  aclioni,  ejus  pravae 
jam  consentit  radici,  factus  utique  malus,  quoniam 
amat  malum.  Is  si  pravi  motus  impetum  mox  op- 
pressisset,  sine  vulnere  de  hoste  triumphasset.  Nam 


berationem,  sive  per  impetum,  pravitati  acquiesd- 
mus,  non  jam  iibidinem  animi  reprimenles,  sed 
frena  laxanles,  ut  voluntas  jam  nihil  desit  mali;ix, 
licel  aliquando  frustretur  eflectione ;  idque  est  quod 
vinim  aut  malum  creat,  aut  in  malo  cumulat.  Homo 
dum  talis  est,  mala  arbor  est,  qux  bonos  fnictus 
non  facit.  Interim  tamen  plenimque  multa  agjl* 
quae  si  secundum  naturam  attendas,  bona  atique 
sunt;  si  secundum  efiectum,  jam  non  sunt.  Nimi- 
rum  vicinia  mali  bona  enervantur :  Quippe  modicHm 
fermenti  totam  matsam  corrumpit  (I  Cor,  v,  7),  do- 
nec  poenitentia  succurrat,  ut  ea  quas  mortua  foe- 
rant,  reviviscant. 

CAPUT  XXXIV. 
De  boni$  mortuis,  et  malis  mortuis, 

(24G)  Bona  ergo  dum  sunt  corrupta,  imo  mortoa, 
quid  prosunt  ?  profecto  jam  nec  vere  bona,  nec  boni 
fructus  dicenda  sunt ;  quoniam  virum  bonum,  bo- 
namve  arborem,  nec  creant,  nec  cumulan  t,  nec  praemio 
digna  sunt,  quoniam  juxta  Apostolum  nihil  prosant 
(/  Cor,  XIII,  5).  Homo  ergo  nec  malus,  prppler  booa 
sua  estbonns;  nec  bonus  propter  mala  sua  esl  ma* 
lus :  atque  ideo  expressae  loculionis  secutor,  nec 
illa  dignabitur  nuncupare  bona,  nec  ista  maia« 
quoniam  moribus  suis  cassa  a  nativo  Tigore  degene- 
rant.  Nimirum  quae  per  se  regnarent ,  forliori  sa- 
perveniente,  torpentia  subjaccnt.  Recte  Domiiras 
quibusdam  ait :  Quomodo  pote$ti»  bona  Uxfiu  cmm 
sitis  mali  f  (Maith,  xii,  54),  nam  qui  mali  sunt,  nec 
bona  loqui  possunt.  Sic  mala  arbor  non  potea  fa- 
cere  bonos  fruclus,quoniam  non  e$t  qui  fadai  bonum^ 
non  e$i  u$que  ad  unum  (P$aL  xiii,  i).  Nemo  enifli 
facit  bonum,  donec  accesserit  ad  unura,  id  est 
Deum ;  sic  bona  arbor  non  potest  facere  malos  fm- 
clus.  Potest  fortasse  arbor  bona  lieri  mala,  quoniam 
econtra  mala  arbor  fit  bona ;  sed  neulra  artior  abe- 
rius  usurpat  fructus. 

Humano  forsan  sensui  aliter  videalur;  venia  qai 
non  fallitur  Deus ,  iniquitatem  si  aspexit  in  corde, 
ipsum  cor  corruptum  judicat,  atque  ideo  quidqnid 
in  depravato  corde  continetur,  aut  inde  exlriDsecas 
profunditur,  id  quoque  quantumlibet  in  natura  sna 
excellat,  divinum  examen  vel  unam  propter  macubm 


quoties  quisque  assultus  patitur  vitiorum,  toties  nu-  ^  cordi  hasrentem  corruptum  decernit.  Sic  quolies  Pi- 


mero  si  viriliter  resislit  triumphator  existit,  tot  ac- 
quirens  coronas  quot  victorias.  Econtra  pravum  ad- 
versus  motum  quanto  quisque  mollius  se  habet, 
tantumdem  confusionis  obtinet.  Verumtamen  quis- 
quis  Deo  defensus  ab  amore  vitii  voluntateque  165 
peccandi  se  abstinet,  dicens  cum  Apostolo :  Quod 
nolo  id  ago  (Rom.  vii,  20),  suisque  demum  a  flni- 
bus,  gratia  confortante  adjutus,  invisum  propulsat 
languorem,  tropaeum  diu  optatum  vix  quidem,  at 
tandem  adipiscitur.  Et  hae  quidem  sunt  propassio- 
nes  quaB,  dum  citra  consensum  sunt,  veniales  sunt. 
£x  quo  enim  assensus  adbibetur,  damnabile  fit 
quod  admitlitur.  Est  autem  consensus,  quoties  aut 
(^46)  Magister,  iv,  d.  15,  §  5. 


latus  sanguinem  Galilaeorum  niiscet  cum  sacrificiis 
eorum  (Luc,  xiii,  i),  eorum  Dominus  reprobal  lib^ 
men.  Quid  est  hoc?  Pilatus,  qui  o$  malteatorit  intcr- 
pretatur,  diabolus  est ,  qui  est  malleus  universae 
terra;',  vesa  flguU  probans.  GalikBi  Iransmignlorei 
exponuntur,  bi  sunt  Christiani ,  quorum  esl  prope- 
situm  ab  incolatu  hujus  vitae  in  regnum  folvn 
transmigrare.  Sangois,  qui  quasi  ex  lalibnlis  enm- 
pens  inquinat  et  debilitat ,  concupiscentia  esl,  qme, 
dum  ad  usque  consensum  prosilit ,  &piritiua  fcedat 
et  labefacit.  Sacrificium  opus  est  bonum. 

Sed  si  bona  quae  a  malis  fiunt »  mortua  snnl ,  ^ 
quoniam  charltas  decst,  nihil  prosunt,  quid  est 


857  SENTENTIARUM  LIBIU   OCTO.  —  LIB.  Y.  8S8 

qiioi.   nullum  bonum  irremuneratam    perhibetur,  A  manuum,  imo  recLius  contractio,  sordidis  actionibus 
unde  diviii  jam  damnato  dicitur  :  Recephti  bona  in     yidetur  assignanda. 


vita  tua?  (Luc.  xvi,  25.)  Sed  iniquus  et  deliciosus 
diTes,  quid  tale  in  viia  facere  potuit ,  cui  compen- 
satio  pRBmii  deberetur?  quomodo  bona  pravorum 
mortua,  nihilque  proficientia  asseruntur,  si  vel  hac 
in  vita  remunerantur?num  dicemus  ea  mortua,  ni- 
hilque  prodesse  post  hanc  vitam,  eadem  vivere  atque 
prodesse  in  hac  vita  ?  unde  :  Recepisti  bona  in  mta 
Ifia.  Ad  quod  fortasse  pertinet ,  quod  obstetricibus 
iEgypliis  quae  timore  Dei  contra  praeceptum  Pha- 
raonis  mares  servaverunt,  quse  etiam  postea  timore 
mortis  Regi  mentitae  sunt,  benefecit  Deus  (247).  Et 
quia  timuerunt  Deum  aediOcavit  illis  domos  (Exod. 
I,  24),  id  est  aliquas  rei  familiaris  idoneas  facui- 
tates 

IGG  CAPUT  XXXV. 

Unde  quadam  mala,  el  utrum  vere  mortua  prosint 
bona. 

(248)  Exilia  ergo  atque  corrupta  bona,  num  brevi 
aique  mala  in  vita  dicemus  vaiere,  vera  autem  bona 
vera  in  vita?  Nulia  tamen  ratione  boua  sunt ,  qus 
nulla  auimaladeinlentione  prodeunt :  bona  fortasse 
apparent,  sed  aut  absque  inientione  bona  non  suni, 
aut  malam  per  inteniionem  mala  fiunt :  aflectus  enim 
tuus  operi  tuo  nomen  imponii.  Unde  Dominus  :  Si 
ocuIh$  tuus  fuerit  simplex,totum  eorptts  tuum  lucidum 
erit.  Si  autem  nequam  (uerit,  etiam  corpus  tuum  tene* 
brosum  erit  (Matth.  vi,  22).  Quare  quoiies  intenlio 


Dicemusne  igitur  divitem  illum  et  finaliier  nralum 
(unde  sepulius  est  in  infemum)  et  ad  tempus  antea 
exstiiisse  bonum ;  onde  :  Recepisti  bona  in  tfita  tua 
{Luc.  XVI,  25),  et  ita  justorum  non  solum  in  bono 
perseverantium ,  veruito  et  eomm  quorum  charitas 
refrigescit  nullum  bonum  irrerouneratum  esse?  Per- 
severantise  fit  reeompensatio  et  nunc  et  in  futuro, 
quoniam,  Apostok)  tesie :  Pietas  promissionem  habet 
vHce  quof  nunc,est^  et  futurce  (I  7tm.  iv,  8).  Unde 
Salomon  :  Lasta  ejus  sub  capite  meo,  et  dextera  ilHus 
amptexabitur  me  {Cant.  ii,  6) ;  quasi  diceret :  Tem- 
poralia  Dei  beneficia  supernis  intentam  mentem 
confortaiii,  seterna  autem  iotum  hominem  undique 
^  munitum  reddent.  Qui  auiem  ad  tempus  bene  agit, 
ad  teinpus  et  donatur,  is  nihil  speret  in  fuiuro ;  nam 
infemus  quo  properat ,  nulli  pensat  praemiura ,  nec 
coslestis  mansio  suppUcium  ,  unde  cmciandu^  cer- 
mii  diabolus.  Nimirum  dives  flamma  cruciatus^ 
stilla  saltem  exopians  refrigerari,  audit  apud  inferos 
non  solum  munera  negari ,  vemm  nec  poenas  per 
meriia  miiigari ,  dum  dicitur :  Recepisti  bona  in  tila 
tua,  Nam  si  quominus  ex  anteactis  bonis  apud  in- 
feros  torqueretur,  quodammodo  recepissei  bona  post 
vitain  suam.  Sed  mandatis  resistentem  ab  inferis 
negnt  Dominus  exilurum,  donec  reddat  novtssimum 
niinutum,  id  est  minimum  peccaium;  quasi  dice- 
ret :  Tunc  de  inferno  exilis,  qfiando  poenas  vel  mi- 
mala  est,  opus  ejus ,  licei  bonum  videatur,  ipsum  ^  nimo  peccato  debitas  persolveris.  Quare  quem  con- 


quoque  malum  est.  Similiter  ex  luce  intentionis,  lux 
procreatur  operationis.  Nam  quod  revera  male  flt, 
id  non  intentio  bona,  sed  boni  similitudine  delusa, 
nonnunuuam  parturit.  Est  plerumque  intenti«>  bona, 
sed  adjacente  malo  corrupta  producit  fructum  uii- 
que  non  malum,  quoniam  ipsa  est  bona,  sed  nec  qul* 
dem  bonum,  quoniam  est  comipta.  Tali  de  inten- 
tlone  aii  Domiiius :  Vide  ergo  ne  iumen  quod  in  te  est 
lenebrce  sint  (ibid,) :  scilicet  ne  intentio  ex  natura 
lucens  per  accidens  ienebrescal. 

Sed  nec  prodesse  nihil,  nec  vere  moriua  videntur 
quae  iniqui  faciunt  bona ,  si  irremunerala  qtioquo 
modo  relinqui  non  debent.  Sed  fugitivus  cruce  di« 
gnus  reducem  dura  non  habel  aniraum,  quid  graium 


stat  nunquam  exiturum ,  consiet  quoque  nunquam 
debita  persoluturum.  Gulpis  ergo  quas  hinc  secuni 
impoeniiens  portat ,  nec  minimis  apud  infcros  pcr 
vitse  kona  veniam  sperat,  nimirum  impoRniicntia 
sicut  veniam  toliit,  ila  pcenam  lemperari  haud  sinit. 
Unde  dicitur  in  Ezcchiele :  Si  conversus  167i>*<'*<  ^ 
justilia  sua  fuerit,  et  fecerit  iniquitalem^  in  peccato  suo 
morietur^  et  non  erunt  in  memoria  justitice  ejus  quas 
fecit  (Ezech.  iii,  20).  Cur  postquam  dixit  inpeceato 
suo  morietur,  mox  subjecit,  et  non  erunt  in  memoria 
justitioe  ejus  quas  fecit,  nisi  quia  ei  qui  justus  aii^ 
quando  exstiterat ,  si  in  peccato  roori  contigerit» 
nihil  postea  prodemnt  jusiitiae  quae  ante  exstiterunt^ 
Ergo  si  q-uid  prosunt,  in  vita  prosunt.  Quomodo 


Domiiio  suo  aget?  quis  pro  eo  quod  non  habci  gra-  D  lamen  in  vita  prosunt?  Nam  si  sequentia  raala  ante 


tura  rependit  donum?  Nam  victimoB  impiorum  abomi- 
nabiies  Domino  (Prov.  xv,  8).  Unde  Isaias  Dorainum 
iropiis  inducit  Io<[ueniem  ila  :  Si  extenderilis  manus 
testras^  avertam  oculos  meos  a  vobis ;  si  muUiplicave" 
ritis  orationem,  non  exaudiam  :  manus  enim  vestroe 
sanguine  plence  sunt  (Isa,  i,  15),  quippe  quoniam 
manus  sunt  sanguineae,  id  est  operationes  flagitiosae, 
etiam  extentae  manus,  id  est  opera  per  intentionem 
directa,  displicent.  Nisi  quis  asserere  malii  inanus 
extenias  ob  hoc  dispIicere,quoniam  suni  sanguineae, 
easque  victimas  impiomm  fore  abominabiles  Do« 
inino.  Sed  nec  victimarura  nuncupatio,  nec  extensio 

/247)  August.,  conlra  Mend.,  c.  Ij. 


rioribus  bonis  infecundiiaiera  iinporlant ,  ut  niliii 
prosint  post  mortem,  quomodo  juvnbuni  viventem  ? 
iesie  enim  Gregorio ,  postquam  justus  a  justitia  dc- 
ficit,  et  iniquitatem  facit,  siatim  justitia  ejus  verti- 
tur  in  oblivionem,  nec  difiertur  usque  post  mortem. 
Unde  tota  cujusque  justitia  tunc  videtur  fieri  in- 
fructuosa,  quando  bene  gestis  scelera  supervenlunt, 
ut  extunc  non  sint  in  memoria  justitiae  ejus  quas 
fecit,  neque  in  hoc  saK^ulo ,  neque  in  fuiuro ,  nisi 
forte  mortua  per  poenitentiam  reviviscani. 

Quidiiuid  ergo  respicientibus  retro,  ac  deinde  in 
malitia  pcrseverantibus  prosunt,  dum  boni  suntf 

(218)  Magislcr,  ubi  svp. 


3$9 


R03ERTi  PILLI  9.  R.  E.  CARDLNALIS 


Ki 


protttot.  Potest  enim  fieri  ut  intenm  vel  tempora-  A  Unde  in  Ezecliiele  duo  jusii  repenuntur,  unus  qui, 


liter  munerentur  qui  perseveramtes  et  seternaliter 

diimnantur.  Quod  si  justitiam  jusii,  sed  deficientes, 

oliUvioni  judex  post  mortem  tradit;  quanto  ma- 

gis  bona  injustorum?  Gregorius  super  illum  iocum 

.(249)  :  Noneruntin  memoriaju$liliije  ejut^  ita  ait : 

Boc  nobis  maxime  con$iderandum  esU  quiacum  mala 

committimuSf  smecauta  ad  memoriam  bonatraneacta 

r^ocamiK,  quoniam  in  perpetratione  malorum,  nuUa 

debet  es$e  fiducia  prmteritorum    bonorum,  Quam- 

obrem  supervenientia  mala  praeterita   exstinguunt 

t>oiia.  Nimia  ergo  vis  mali,  quoniam  tanquam  pes- 

«imum  fermenlum  non  solum  qu»  fiunt,  sed  et  qu» 

antea  praecedunt  bona  corrumpit,  ac  mortua  reddit, 

nec  reviviscent,  nisi  per  poBnitenliam   fermentum 

ipsum,  hjnde  origomali  est,  diluatur.   Dives  ergo 

qualiscunque  aliquando  praecessisset,  in  Gde  tan- 

dem  malus,  qua  ratione  bona  in  vila  recepit?  Sed 

fortasse  dum  lonus  exslitit,  pro  l)onis  suis  bene  sibi 

fuit,  aut  si  malus  seroper  mansit,  docetur  apud  infe- 

ros  malis  nunquam  beue  esse,  in  hoc  saeculo  plerum- 

^ue;  sicut  econlra  bonis  nunc  maie  est  ut  Lazaro, 

bene  autem  crit  in  futuro.  Obsteirices  quoque  for- 

san  ante  mendacium  receperunt  pnemium  {Exod. 

1,  20),  aut  si,  ut  litter»  series  exigit,  id  post/acluni 

est ;  dispensatio  divina  malis  supervenienlibus  inte- 

rini  nequaquam  respondere  curavit,  polius  beneficio 

iectoresad  opera  misericordix  provocare  studuit. 

Nullum  ergo  bonum  (vero  tantum  nomine  sit  bo- 

num,  id  est  quod  nec  dum  Gt  per  prxsentcm,  nec  r 

postquam  factum  est  per  subsequenlcm  contamine- 

tur  nialitiam,  aut  si  ila  contigit  fcedari,  contigerit 

quoque  pcr  satlsfactioncm  nuindari)  nullum,   in- 

quam,    bonum  si  bujusmodi  cst,   irrcmunevatum 

est 

CAPUT  XXXYI. 
De  remtinerationibus  et  meritis, 
Sunt  autem  qu.^edam  bona  qua^  soluui  remunera- 
tiones  sunl,  ut  aelerna  non  parvulis,  scd  adultis  ex- 
biblta;  sunt  alia  quae  solum  munera  sunt,  ut  divi- 
tiac  cum  reliquis  corporum  commodis,  quando  exbi- 
bentur  irameritis.  Tiuiorquoque  gehennae  cum  cae- 
teris,  quse  ut  a  malitia  exeatur  ideo  a  Deo  donantur. 
Inter  haec  duo  graliarum  genera  medium  teAentme- 


quia  doctorem  non  audivit,  periil;  alter  qui,  quia 
audivit,  vivensvixit  {Exech.  iii,  18).  Sed  nemo  jns- 
tusestnisipercharitatem.  Gharitatem  ergobabe&s 
cadit;  aliquando  autemperit;  quomodo?  quoniam 
charitatem  amittit.  Unde  Dominus  :  Refri^elcko' 
ritae  multorum  (Matth.  xxiv,  12).  Sed  qui  cbarita- 
tem  habuit  si  perit?  omnis  autem  periens  a  condi- 
tione  supernae  Jerusalem  alienus  est.  Quomodo 
charius  fons  ett  in  quo  alienus  non  commxBkatr 
(Prov.  v,17.)  Sed  qui  perit,  charitatem  perdii.  Qikh 
modo  ait  Apostolus  :  Charitas  nunquam  excidit  J  [l 
Cor.  XIII,  8)  (2SI).  Sed  alia  habere,  et  malus  nibilo- 
roinus  esse  potes.  Cbaritatero  autem  habere  et  ma- 
lus  esse  non  potes.  Itaque  Fons  e$t  in  quo  a/ieii» 
non  communicat  :  dum  enimcharitatequisillustra- 
tur,  concivis  Jerusalem  non  negalur. 

Sed  quid  iilud  sibi  vult  apostolicuro  :  Ex  no^ti 
prodierunty  $ed  non  erantex  nobis  ?  (I  Joan.  u,  19.) 
Sed  si  providentiam  cujus  est  exitus  rerum  pensare 
consideras,  mali  perditique  homines  nec  de  consor- 
tio  sanctorum  unquam  fuerunt,  nec  iude,  nimirum 
ubi  nunquam  fuerunt,  unquam  exierunt.  Quod  si 
quid  judicium  sentiat  attendis,  cujus  discussio  prx- 
sentiatantum  examinat;  unde  :  ubiuintemo,  ibi 
te  judicabo.  Jain  profecto  de  bonis  esse,  et  a  bonis 
exire  mali  nonnunquam  cernuntur,  modo  inscripii, 
modo  de  iibro  viventium  deleti. 

CAPUT  XXXVIII. 
De  providentia,  judicio  et  charUate. 
(252)  Ergo  quem  alienum  provideiitia  judirat, 
eum  plerumque  non  alienum  sententia  judicii  pro- 
bat.  Aposiolus  fortasse,  quoniam  fides  atque  spes, 
aiiaque  complura  boc  in  saeculo  pretlosa,  pcslhaiic 
vitam  evacuantur,  in  praeconium  charitalis  aa: 
Charita$  nunquam  excidit  (1  Cor.  xui,8);  quippe 
nunc  inchoatur,  in  futuro  consumroatur.  Nonemin 
id  ita  intelligi  voluit,  ut  semel  habita  nunquamrece- 
dat,  sed  ut  hic  nata  in  futurum  usque  sseculum  se 
eitendat.  Licet  tamen  non  absurde intelligi  quod  cba- 
ritas  circa  bene  vivendi  primordia  quamdaui  soleal 
obtinere  tcneritatem,  jam  quidein  digna  coclo,  gra>i 
tamen  nondum  idonea  bello,  aut  tentationis,  aut  per- 
secutionis  :  haec  est  de  qua  Dominus  ait :  iitfrijjf- 


ritalocum.  \U\\\e.  haec  quidem  ea  bonu  sunt,  unde  j^  $cet  charita$  multorum  (Jla«/<.  xxiv,  42).  Q}\\  per 


dicitur  :   Nullum   bonum  irremuneratum,  Quaedam 

eniifi  prima   dat  Deus  bona,  quibus  quasi  suppli- 

cando  ad  id  reus  asccndat  ut  Deo  reconcilietur,  re- 

conciliatus,  Deo  cooperante,  id  agit,  unde  dcbeat 

praemio  donari.  Meriia  ergo  recte  intor  utraque  coi- 

locantur,  quoniaui  muneribus  ad  meritum,  merito 

venitur  ad  prxiuium ;  meritum  quoquc  Dei  seinpcr 

est  donum,  nonunquam  autem  ct  pi-aemium.   Sed 

oculus  rationis  inter  Lcneficia  distmguat  auctoris. 

168  CAPLT  XXXY.I. 

Quod  justu$   possit  cndere 

(250)  Notandum  autem  quod  possit  jtistus  cadero. 

(e49)Hom.  II.inE/.Mi. 
^SoOjMajjislcr,  i>c.7(.,I.  Iii,di5l.  51. 


hanc  ductus  est,  plerumque  cadit  et  perit.  IIlc  cat 
qui  a  bonis  exit  a  regno  alicnus. 

Ex  quo  aulem  charitas  maturitalem  nacta  esl,  cJ 
sive  serius,  sive  oclus  robur  solidilaiis  adcpU  est, 
jam  fon$  €$t  in  quo  alienu$  non  communicat  (Ualtk. 
VII,  25).  Qui  hanc  habet  fundatusest  supra  firnwffl 
petram :  irruant  ergo  venti,  irruant  flumina,  non 
luovebitar  domus  illa  :  quare?  quoniam  muniuir 
charitate  quac  nunquam  excidit.  Unde  charitas  boc 
etiam  in  sajculo  illum  vidctur  emereri  gradum,  qflem 
quisquis  vd  semel  attigerit,  uunquam  poslca  cri- 
minaliter  delinquit,  nciiuc   perit :  quoniam  coiw 

r25i)  August.,  tracl.  6  in  E/».  Joan. 
(252j  Magr^ter  snpra. 


Set  SCNTENTIARUtf  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  V.  $61 

Charila$  non  a^it  perperam  (1  Cor.  xni,  4),  qul  sem-  A,  bilia  atque  Tenialia,  lertio  gradu  appellavimus  dam- 


per  perseverat  in  cbariiate,  nunquam  male  agit 

Quippe  si  sponte  peccaret,  charitatem ,  cujus  non  est 

excidere,  fugaret.  Quis  ergo  est  qui  chariiatem  in- 

terdum  non  vulneret,  autpotius  enecet,  quoniam 

aut  nullus  est,  aut  nimis  ranis,  ratio  cujus  semper 

pravitati  resistat,  et  non  persspe  consentiat. 

CAPUT  XXXIX. 

De  perfecta  eharitate, 

(253)  Quamobrem  charitas  illa  quse  nunquam  exci- 

dit,  qux  non  agit  perperam,  noii  est  ambitiosa,  non 

quaerit  qu»  sua  sunt  {ibid,  ),  et  csetera  quae  Apo- 

stolus  annumerat,  perpaucorum  est,  et  fortasse  in- 

ter  religiosiores  religiosissimorum.  Nisi  forte  1G9 

quis  tenere  malit,  quod  charitas  etiam  matura   ple- 


nabilia.  Horum  quaedam  clauduntur  in  mente,  im- 
putabilia  propter  consensum.  Consensus  autem 
majoris  est  culpse,  quam  negligentia,  quoniam  con* 
sensus  id  vult  quod  est  malum,  negligentia  autem 
non  providet  malum.  Et  est  longe  corruplius  mala 
velle,  quam  per  incuriam  ignorare.  NegUgentia  ta 
meo  quae  per  consensum  subaudiri  solet,  quasi  cen- 
sensus  fieret,  et  in  malum  opus  prodiret,  redargui- 
tur,  quoties  per  eam  in  id  noxa  incidimus,  quod 
adhiblta  diligentia  pnecavissepoteramus  (255).  Sed* 
sicut  in  vitio  minor  est  negligentia,  quam  consen- 
sus ;  ita  consensionis  operibus  merito  minus  accu- 
saiur  negligentiae  opus  (256).  Sed  consensio  et  incu- 
ria  dum  in  opus  pravum  non  prorumpont,  haec  mora 


nimque  quidem  cadat,  non  tameu  excidat.  Cadit  "  est  in  domo ;  quando  vero  feras  ad  actum  usque 


quoniam  plerumque  abscedit,  non  excidit,  quoniam 
aemper  reditura  abit.  Ex  quo  autem  abiit,  jam  non 
ipsa ;  verum  al:itus  ejus  perperam  agit,  quaerit  quae 
sua  sunt,  similiaque  admittit.  Unde  David,  atque 
Salomonem,  Peirum  quoque,  quos  jam  illum  chari- 
tat:s  gradum  apprebendisse  nefas  credere  non  est, 
sed  nec  fas  indubitanter  affirmare,  conslat  viros 
oplimos  pessime  deliqnisse. 

Sed  charitateui  Quae  vitio  piilsata  fugit ,  quoniam 
ea  erat  qoae  vel  semel  habita,  postea  hominem  per- 
ire  non  sinit,  quamdam  post  se  sui  credibile  esl  de- 
liquisse  radicem ,  unde  reorum  conscientia  puncta 
alqiie  repuncta,  quietem  haud  unquam  permittat. 


ebuHiunt ,  haec  est  mors  in  porta ;  quando  vero  ab 
actu  usque  ad  consuetndinem  quae  exemplo  nocent 
protenduntur ,  fil  mortuus  jara  more  Lazari  fe- 
tidus. 

CAPUT  XLL 
De  negligentia^  et  vi  mortis, 
(257)  Dixi  negligentiam  mortem  esse  etiam  ciim 
aclum  noxium  non  parit;  quoniam  quisquis  intelll- 
gentius  se  habens  commitiit  unde  scandalum  quan- 
tum  in  se  est  oritur,  licet  in  actu  non  oriatur,  is 
merito  reus  convineitur.  Mortuum  primum  susci- 
tat  Jesus  in  privato  et  sine  difficultale  :  secund:im 
in  porta,  id  est  in  publico,  quantulacunque  cum 


donec  sua  de  radicc  charitas  per  gratiam  pullulans  ^  mora,  quasi  aliqua  cum  difficultate.  Tertium  multis 


inquietum  refoverit.  Quisquis  ergo  charitatis  asse- 
cutus  est  firmitatem,  licet  ab  ea  plerumque  dissi- 
Hat,  quoniam  ad  eamdem  semper  resilit,  alienus 
non  est ;  quippe  super  firroam  petram  fundatus, 
nec  afflatu  ventorum,  nec  ab  incursu  fluminum  de- 
licietur :  impellitur  qiiidem  pers^pe,  et  vento  tenta- 
tionum,  et  numine  obleciamentoruro,  ut  tltul)et,  sed 
Dunquam  roovetur  ut  corruat,  quoniaro  portce  inferi 
fton  pra:valebunt  adversus  eam  (Matth,  xvi,  48).  Ya- 
lent  quidem  in  multis  ut  noslram  recognoscainus 
fragilitalem,  sed  non  prsevalent  ut  Dei  magniricemus 
bonitatem.  Praevalerent,  si  qui  cecidil  non  resurge- 
rct.  De  hujusmoii  charitate  iia  habetur  iu  Canticis : 
Aquis  multw  non  poluerunt  exstingnere  charitatem^ 


astantibus  magna  cum  mora,  roagna  quoque  quasl 
difficultate,  de  scpu^cro  redivivum  vocat. 

170  ^oca  observat  Dominus  modos(|ue  distln- 
guit,  certumque  numerum  non  transit,  videns  hu- 
jusmodi  noii  ingrata  significationi.  Nimirum  primus 
mortuus  in  privato  leviler  a  Christo  snscltatur.  A 
Christo,  quoniam  per  te  potes  invincibilibus  infir- 
mari,  venlalibns  morbo  aggravari,  tandem  pcr  con-' 
sensum  mori.  Non  perte,  sed  per  suscitatorera  ad 
vitam  potes  redire.  In  privato  fit  suscitatio,  quia 
privata  non  sunt  publicanda,  sed  privatis  remcdiis 
curanda,  facileque  remitlitiir  quod  in  sola  mcnie 
versatur.  Secunduro  suscitat  Doroinus  mortuum  in 
porta  coraro  mullis  nonnulla  cum  mora,  quoniam 


nec  fiumina  obruent  illam  (Cant.  viii,  7).  (254)  No-  D  scehis  a  domo  cordis  in  portam  exsiliens  opcris,  fe- 


raine  charilatis,  non  de  tenera  agitur,  sed  matura, 

quam  tentatio  major  vel  minor  debilitare  potest, 

omnino  eradicare  non  potest.  I3sque  eo  tamen  non- 

nunquam  debilitari  videtur,  ut  si  interiro  queropiam 

rontigerit  mori,  conlingat  quoque  damiiari.  Veruin 

charilatis  illud  aiuut  esse  meritum  ex  maturitate,  ut 

6U0S  mori  non  sinat  in  crimine. 

CAPLT  XL. 

De  damnabilibui,  et  consentu^  et  negligemia 

Sed  ad  illa  redcarous  peccala,  qus  post  invinci 

(255)Magistersnpra. 
(2rii)  Ma^^ist.  111,  Sent.,  dist.5I. 
<  (255^  Magisl.,  ut  infra. 
•2*6)  Ang.  scr.  I>om.  in  monte  I  i.,  c.  12,  ct  scr. 


riendum  est  pcena  certe  gravi,  tanquam  patrnium  in 
porta,  graviori  si  coram  muUis.  Tertio  pr<£statur 
vita  jam  fetido,  iibi  mora,  tabor,  atque  lacrymsc  ex- 
hibentur  (258).  Nam  ubi  fetore  consuetudinis  mor* 
bus  trabitur  pravae  imitationis,  dupliciter  in  reuhi 
vindicandum  est,  et  quoniam  in  se  scelerate  egit,  et 
quoniam  pusillos  diutina  fedaque  conversatione, 
quaiitum  in  se  est  scandalizavit.  Quoniam  ergo  gra- 
vissimam  non  praecavit  ofTensam,  gravissima  anis- 
adversione,  mora,  labore,  lacrymlsque  euiendelur, 

li.  De  verhis  Domini. 
(257)  llag.  I.  IV,  dist.  11». 
(2/>8)  AugrstM  scr.  II.  Pc  verbis  Doniai. 


8G3  ROBERTI  PlLLl  S. 

Et  sicut  qiii  occuUam  ailAiUit  offeusam,  occulto  cu-  \ 
raftnr  rcmedio,  ne  medicina  publica  depubiicel  vul- 
nus  fllii  iu  dolorem  matris  Ecclesiae,  dum  alios  in- 
sultare  cernat ,  alios  applaudere  sibi ,  id  in  alio 
divinanles  quod  reperiunl  in  se;  ita  qui  publice  pec- 
cat,  non  privatim,  sed  publice  poenileat.  Ut  qui  san- 
ctam  Ecclesiam  aperto  reatu  vulneraverit,  aperta 
iatisfaclione  medeatur  vulneratae. 

Gradus  autem  satisfactionum  gradum  requirit 
Gulparum :  unde  mors  prima  tanquam  reiiquis  le- 
vior  levius  curatur  ;  secunda  autem  quoniam  magis 
imputari  debet  quam  prima,  longe  vero  minus  quam 
extrema,  dinicilius  curatur  quam  prima,  longe  fa- 
cilius  quam  extrema.  Ille  qui  omnipotens  est  nullam 
omnino  patiebatur  difiicuilatem,  ut  aiiter  et  aliter 
mortuos  suscitaret,  sed  noslrorum  volebat  exprimere  n 
naturam  defectuum ,  qui  juxta  gradus  progressio- 
num,  duo  snscipiunt,  ut  in  reatu  crescSnt,  ut  magis 
raagisquc  nobis  hsereant.  Unde  circa  primordia  pec- 
cati,  facilius  est  resipiscere,  sed  consuetudo  dum 
Ot,  dillicilius  resipiscitur. 

CAPUT  XLIL 

Cur  quanum  non  suscitavit^  et  unde  omnis  culpa 
judicatur  ? 

(259)  Quartum  mortuum  suscitare  Dominus  no- 
luit,  quoniam  servus  quartum  graduro  peccandi  non 
admiltit.  Nimirum  culpa  omnis  post  baptismum 
damnatione  digna  judicalur ,  aut  consensu ,  aut 
opere,  aut  demum  consuetudine.  Culpa  in  consensu 
incipit,  in  processu  vires  acquirit,  unde  in  testimo- 
nio  Domini  :  Qui  irascitur  fratri  s«o,  quod  est  ex  C 
commotione  fratri  male  velie,  reus  est  judicio  ;  iqui 
autem  dixerit  raca^  quod  est  ex  ira  malae  voluntatis 
In  Tocem  indignationis  prorumpcre,  reus  erit  concHio 
{Matth,  V,  22),  quod  est  gravius  judicio  :  quippe 
judicium  est  cum  ad  causam  agcndani  concio  coit ; 
conciiium  est,  cum  jam  accusatione  probata,  de 
pcena  daronati  disputatur.  Qui  autem  dixerit  fatue 

^259)  A.ugust.,  ser.  44.  Deverb.  Domiui. 


R.  E.  CARDINALIS 


lU 


(ibid,),  quod  aperU  eftt  conturoelia,  reiiserit|e. 
heniue;  quandojamdiftcussamsuscipitpoenam.  L». 
tens  ei^o  odium  malum  est ;  efTrenalio  indignalioDig 
inde  nata,  deterior;  cum  non  parcitur  probris  id 
pessimum  est;  quod  iiquet,  quoniam  latens  odion 
multatur  judicio ;  indignatio  pocna  graviori,  scilicet 
concilio;  probrum,  gravissima,  scilicet  gehenna. 

Sed  qui  animum  delinquendi  habet,  nec  onmlDO 
babet,  atque  ideo  ab  actu  pravo  retardaUir,  plane 
minus  offendit,  quam  qui  ab  animo  prorum|»i  in 
opus.  Yerum  qui  totus  hxret  delicto,  solaque  Reces- 
sitate  pracpeditur  ab  actu,  quoniam  quod  plenocorde 
optat,  solum  ideo  non  facit,  aut  quia  non  potest,  aut 
quia  pocnam  formidat ,  quomodo  apud  Deum  quem 
nullatenus  reverelur  (horret  fortasse  poenam;  sed 
dum  171  justitiam  odit,  inlionorat  judicem)  minus 
reus  est  contumacis  pertinacia  voluntatis,  quam  es- 
set  facto,  quod  ipsa  proponit,  ordinat,  demDm, 
quantum  in  se  est,  totum  peragit?  Jesus  in  uno  pa- 
tefecit,  quid  de  omnibus  intelligi  vetit,  dicens:  Qn 
wderit  mulierem  ad  concupiscendum  eam^  mxckatu 
est  eam  in  corde  (Matth,  v,  28). 

Hac  edocti  sentencia  astruimus  perfectam  voIod- 
tatem  faciendi,  reputari  pro  opere.  Sed  dum  Domimis 
concupiscentem,  affectuque  in  rooechiam  prono,  to- 
lenteroobligatrooechiaecordis,  quis  decretuni  Domini 
transgressus  illum  astringet  moDcbiae  operis!  Nan 
perfecta  voluntas  faciendi  reputaturproopere,ideo 
fortasse  quod  rea  est  tartari  sicut  opus,  non  tanUin 
quantum  opus.  Yera  Domini  sententia  est,  quod  ex 
corde  exeunt  furta,  adulteria,  homicidia,  Uaspke- 
miae,  caeteraque  flagitia  (Matth,  xv,  19).  Nam  juxla 
naturam  affectuuro,  qualitas  pensatur  actionum; 
quippe  bonus  homo  de  bono  thesauro  proferthomm; 
sicut  ocontra  malus  homo  de  malo  thesauro  profert 
malum  (Matth,  xii,  36).  Ergo  extrinsecus  bene  ei 
male  agitur,  sed  de  interiori  bono  aut  malo  Doaie& 
utrumque  sibi  sortitur. 


LIBER   SEXTUS. 


C\PLT  PRIMUM. 
De  consideratione  anle  baptismum,  et  post. 
(260)  Notandum  autein  considerationem  alieram 
et  alteram  esse  ante  baptismum,  et  post.  Nam  anie, 
delictum  damnabile  judicatur  fomes  ipse  peccati 
cum  suis  sordidis  fetibus  :  damnatur  enim  parvu- 
Ins,  quoniam  naturalem  habct  concupisceiitiam , 
quanto  magis  adultus,  quoniain  et  concupiscenliam 
habet  et  concupiscit?  Quare  ante  lavacruip  fomes 
ipse  peccati  imputatur,  imputantur  quoque  inotiis 
roali  ex  fomite  iiati,  qui  cum  sint  vaide  valdeque 
roulti,  multum  roulturoque  daronandis  coacervant 
cruciatum.  Sed  post  baptisroum :  Beatus  vir  cui  non 

{.   (200)  Aug. ,  Ub.  II.  De  pccrat.  merilis,  c.  4  ,  ci 


D  imputavit  Dominus  peccatum  (Psal.  xxxi,  ^) :  babe 
utique  peccatum  concupiscentix  et  motsium,  s«d 
non  iroputatur,  nisi  ad  consensum  usqiie  devia- 
tur;  virtus  enim  baptismi  id  eflicit,  ut  bujusmodi 
solum  jam  sint  ud  infirmitatem ,  quoniam  prius 
erant  et  ad  moitem.  Hoc  ergo  non  imputat  Dciis 
baptizatis  ad  damnationem,  et  imputal  fortasse  ad 
pcenam.  £t  merito  quse  nomme  morlis  censentiir. 
pcena  daronatlonis  mullantur,  et  quae  noniine  ian- 
guoris,  pocna  anxlelatis;  unde  Apostolus  poslquaB 
ait  :  Mente  servio  leqi  Dei,  carne  autem  le^i  pecf^* 
(Rom.  VII.  23),  172-182  i<*e»t  tanluiB  vcfliali* 
ago;  subdidit  :   i\t7i}(  nunc  dnmnationis  este  ttis^ 

alilii.  .        .  .    ^ 


mS  SEMTENTIAIIUM  LIBRIOCTO.  ^  Llfi.  TI.  SW 

iioR   ueundum  eamem  annMaHt  {Rom.  viii ,  1) ;  A  geniti  infanles  Yidentur,  quos  certa  salus  qu&]«in 


quoniam  caventes  crimina,  commiltunt  solum  in- 
evitabilia,  a  quibus  dum  damnationem  solam  toUit, 
picnam  forte  concedit,  damnationem  nunc  a  levi- 
bns  ampntat ,  quoniam  ea  in  paganismo  damnabilia 
aestiraat. 

CAPUT  11. 
De  prava  voluntate ,  et  ejus  effectu^  et  ignorantia. 
(261)  Sed ,  sicut  paulo  ante  dixi,  bina  se  nobis 
bona  aut  mala  ingerunt.  Prima  radicantur  in  cogi- 
tatione,  altera  ut  opera  fiant  puilulant  ex  radice. 
Merito  unum  et  alterum  appelio,  quoniam  idem 
esse  non  potest,  id  quot  latel  in  cogitatione,  quod- 
que  apparet  in  actione.  Plane  ergo  peccatum  unum 
est  volnntas  prava;  est  peccatum  alterum,  affec- 


baptisma  exigit,  exspectat,  neque  augmentala  per 
meritum,  neqne  diminuenda  per  vitium,  licet  niort 
pecorum  multa  utique  foeda,  n^Ita  quoque  crudeiia 
ira  concupiscenliaque  stimulali  committant.  Hi  sl 
bapiizati  non  fuissent,  et  hujusmodi  culpam  habe- 
rent,  verum  mali  eorum  motus  et  aclus  non  impu- 
tarenlur,  quoniam  ut  bestiae  sensu  carent. 

Bed  si  concupiscentia  nocet  et  innatis^  cur  nonpo^ 
tius  natis  et  aduUis^  licet  male  sanis  ?  quoa  si  amen- 
tes  ante  lavacrum  gehenna:  addicit  concupiscentia , 
quanto  magis  ejus  motus  ipsa  pejores,  actus  quoque 
nequiores.  Sed  hujusraodi  licet  grandiusculi  aetate, 
taraen  quoniam  parvuli  sensibus  permanent»  fere 
parvulorum  subeunt  judicium  :  in  ejusmodi  eiink 


tus  ejus  operatio  inordinata  :  hae  enim  sunt  duae  .  si^e  lotis,  sive  eliam  iliolis,  alterius  aut  beneficiuni 


raortes. 

(362)  Sed  utnim  culpabilius?  Macula  utique  se- 
cunda;  quippe  cum  prima  sit  plerumque  semper 
cum  altera,  nam  cum  prima  noxia  sitexse,  se- 
cunda  niliil  nocet  nisi  ex  altera :  operatio  enim  quas 
secundo  succedit  loco,  quanturacunque  horrenda 
videatur,  sine  culpa  est,  si  animus  insons  est :  nam 
si  cor  est  mundum,  beati  mundoeorde^Matth.y^^)^  • 
qvoniam  tali  ex  corde  flagitia  non  exeunt.  Utique 
quse  foris  apparent ,  plerumque  Hagitia  videntur , 
non  tamen  simt,  quoniam  ex  corde  non  exeunt.  Si 
enim  vere  scelera  essent,  juxta  sententiam  Domini 
ex  corde  exissent. 


attendo,  aut  maleficium,  quoniam  actualia  ac  pro- 
pria  bona  sive  mala  apud  eos  invenire  nescio; 
quippe  thesaurum  conscientiae  non  habent,  unde 
bonus  homo  profert  183  bonum,  malus  malum. 
Hi  nimirum  nec  boni  nec  mali  sunt  ex  sese,  et  ta«. 
men  id  sunt  aiiunde. 

CAPUT  IIL 
Vtrum  minus  perilis  minus  imputetur, 
Post  lavacrum  ergo  si  hominibus  omnino  brutis. 
nihil  imputatur,  quoniam  nihil  utuntur  ratione» 
nonne  miuus  peritis  minus  susp  imputantur  noxa». 
quoniam  minus  utuntur  ratione  ?  Et,  sicut  natura- 
lis  ignorantia  brutos  per  omnia  excusat,  quoniam 


Animus  raaculam  trahit,  quoties  aut  contra  con-  q  omnia  ignorant ;  nonne  eadem  alios  quoque  excusat 


scientiam  illicitae  rei  consentit,  aut  per  incuriara 
nescius  roinime  resistit,  de  hoc  dicitur  :  Ignorans 
ignorabitur  (I  Cor.  xiv,  38).  Qui  enim  ita  ignorat, 
ut  ex  ignorantia  non  sit  reus,  quoniam  eam  nec 
negiigentia  procreavit,  nec  pravitas  vitae  prome- 
ruit.  Is  ex  eo  quod  ignorans,  aut  facit,  aut  dimittit, 
rbatum  nequaquam  trahit.  Sicut  econtra  qui  bene 
faoit  et  nescit,  prxmio  indignus  a^stimatur.  Homi- 
nes  atque  bestiae  pieraque  admittunt  eadem,  quae  in 
horainibus  crirainalia,  in  bestiis  naturalia  nominan- 
tur.  Quare?  ira,  et  concupiscentia ;  has  absque  du- 
catu  rationis  iu  praeceps  trabunl;  nec  culpantur, 
quoniam  discretione  carent.  lili  accusandi  sunt, 
quoniam  contra  conscientiam  agunt,  aut  si  ita  non 


ubicunque  naturaliter  ignorant,  ut  quidquid  in  quo- 
cunque  naturalis  ignorantia  occuUat,  id  factum 
aut  infectura,  nec  prosit  nec  noceat.  Ignorantia 
enira  quara  incuria  aut  culpa  infundit,  in  eo  quod 
agitur  veniara  petat,  dicens  Deo  :  Ignorantias  meaa 
ne  memineris  (PsaL  xxiv,  7),  nimirum  ignoraniia 
nostra,  effectusque  ejus  uterque  culpandus  est.  Igno* 
rantia  naturae  effectusque  ejus  uterque  dolendus 
est ;  ipsa  enim  quaedam  in  fide  moribusque  subtilia, 
Dominicse  videlicet  passionis  fragmenta  celat  sim- 
plicibus,  grossiori  alimento  pascendis,  reservanda 
perfectis ;  unde  simplicior  turba  minus  valet  in 
fide,  laxius  se  hal>ct  in  opere :  sed  dum  viribus  sibi 
daiis  fideliter  utitur,  si  quod  nescit  non  praecavet» 


est,  pcr  culpam  nesciunt,  quod  scisse  potueruut.  D  espers  culpae  videtur ;  in  eo  utique  faclo  in  quo  ab 

Unde  Dominus  :  lUe  servus  qui  cognovit  voluntatem 

Dominif  et  non  fecit  ucundum  voluntatem  ejus^  vapti- 

iabit  mutlis ;  qui  autem  non  cognovU  et  fecit  digna 

pUgiSf  vapulabit  paucis  (Luc,  xii,  47).  Quid  est  au* 

ieui  quod  non  cognovit ,  tamen  fecit  digna  pligis, 

nisi  quia  ex  culpa  ignoravit,  et  ideo  ignorans  iecit 

dlgna  plagis  ?  nam  qui  ex  natura  et  creatione  igno- 

rat,  sine  culpa  atque  gratia  videtur  esse,  in  eo  quod 

i|pnoranter  patrat.  Unde  homines  Christi  gratia  rer* 

goierati,  quos  natura  sensu  intelligentiae  privavit 

(aliter  enira  sese  res  habet  in  eo  qui  sensum  alt- 

quando  habuil,  sed  vitio  suo  amisit),  quasi  modo 


intelligente  criminaliter  delinqueretur.  Domirus 
enim  ait :  Omni  cui  multum  dalum  est,  muUnm  ^uof» 
retur  ab  eo  (Luc.  xii,  48).  Generale  sine  dubio 
mandatum,  non  solum  de  scientia  :  verum  etiam 
de  virtutibus  atque  pecunia,  oroni  demum  de 
commodo  hominis,  tam  inlerioris  quam  exte- 
rioris. 

Sedsi  cui  rauUura  datura  est,  multura  quaeretur 
ab  eo,  nonne  cui  rainus  datura  est,  rainus  quoque^ 
quaeretur  ab  eo?  Nonne  tandem  cui  aliqua  in  re  ni- 
hil  datum  est,  eadem  de  re  uihil  quaeretur  ab  eo  7 
Si  tameu  sua  culoa  non  est.  ''uod  sibi  nihil  datujn 


(2( 


!61)  Magist.,  n,  dist.  42. 
%^t)  Confer  caput  49  hujus  partis,  et  notas  ad  ipsum* 


•fi7 


RODERTI  PULLl  S.  R.  E.  CARDiNALlS 


esi?  lutque  certa  res  videtur  eum  rainime  accusan-  A  aflirmaverit,  iion  tam  ab  liumano  sensu,  qnaaa 


dum  cui  pecunia  dala  non  est,  quod  eam  non  dede- 
rit ;  cui  salus  virtusque  corporis  eiliibita  non  est, 
quod  more  sani  robustique  viri  in  agone  non  con- 
tenderit.  Gui  ergo  auctor  per  omnia  sensum  nega* 
Tit,  num  requiret  quod  morem  sensati  etcessit  ? 
aut  qui  aliquo  in  negotio,  consilio  providentiae  na- 
turaiiter  destiluitur,  num  quoniam  sibi  minime  prse^ 
cavet ,  praecipue  Christianus ,  tanquam  noxius  ar- 
guetur? 

CAPUT  IV. 

Quod  Judtei  et  geniiles  non  excusantur, 

ludaei  excusationem  non  habent  in  peccato  suo, 

qno  in  Christum  non  credunt,  quia  ad  eos  venit : 

ergo  gentiles  habcnt,  quibus  de  eo  nibil  annuntia- 


sententia  consuela  disrordabit,  quam  si  quis  teaere 
maluerit,  aul  dicet  aliter  se  habere  ignoraBtiam, 
qua  nec  Christus  creditur,  nec  debitis  modis  hooo- 
ratur.  Aliler  illam  qua  criniina  admittuntur,  ut  aiten 
n(m  credenlem  dercndat,  altera  delinquentem  deci« 
piat. 

Sed  qui  ita  dicit,  cur  ita  dicat  ratione  ostendaC, 
aut  bac  aut  alia.  Sensum  buuianum  si  depraTari 
non  contigisset,  id  omnino  caperet  quod  rellgtoiii 
conveniret,  atque  ideo  viribus  destitulas,  dum  sor- 
des  coacervat ,  meriio  redarguitur.  VeruiQtaoei 
ctsi  primariain  proponas  revertl  piiriUitein,  m 
tamen  mysterium  absconditum  a  smcuUs  (Colou.  i, 
absque  revelalione   valebit  comprehendere; 


tum  est.  Sed  quomodo  excusalionem  habent?  Num  ?  atque  ideo  fides  incarnationis  sine  culpa  ignorator, 


quod  hi  Cbristum  non  crediint  peccatum  est  eis, 
quomodo  et  Judaeis,  sed  in  peccato  suo  eicusatio- 
nem  habent,  et  Judaei  non  habeni?  Sed  levia  pec- 
cata,  verbi  gratia,  baplizatis  el  conjugatis  praece- 
dentium  virtute  sacramenlorum  excusari  soleut,  ut 
non  imputentur.  Sed  ubi  nullum  est  remedium, 
pnesertim  in  tenebiis  g(;ntium,  quod  vere  delinqui- 
tur,  quomodo  excusatur  ?  num  apud  fldetes  reme- 
dia  culpam  excusant,  apud  infideles  id  excusatur 
quod  cuipa  non  est,  sed  puiatur?  Verum  quia  sine 
pde  impossibHe  est  ptacere  Deo  (Hebr,  ii,  6),  anne 
inde  gentes  Deo  displicent  quoniam  fldem  non  ha- 
bent?  uliquenon  placent,  quoniam  justi  non  sunt, 
nimirum  sine  flde  justi  esse  non  possiint.  lino  dis-  q 
plicent,  quoniam  qm  sine  lege  peccaverunt^  sine 
tege  peribunt  (Rom.  ii,  12).  Non  possunt  non  pec- 
cnre  quia  muninien  non  habent  ex  fide,  quippe  hcec 
est  victoria  qu<B  tincit  mnndum  fides  nostra  (I  Joan, 
IV,  5).  Igitnr  non  placent  quia  justi  non  sunt,  et 
dispiicent  quia  peccaverunt ;  non  fortasse  qiiia  in 
Christum  non  credunt.  Nimirum  licet  sinc  fide 
contingat  dispiicere,  potest  tamen  id  non  inde  fieri, 
sed  aUunde.  Ergo  si  iuconjugatus,  dum  generat 
filium,  offcndit  Deum,  non  tamen  quoniam  generat, 
vernm  quoniam  stuprat ;  num  similiter  quispiam 
qui  est  sine  fide,  I>eo  minime  placet ;  et  tamen  non 
quia  non  credit,  verum  quoniam  \SI^^^^  credendo 
contra  conscientiam  male  vivit.  Quod  si  in  Chri- 


dum  nihil  inde  auditur.  Autdemum  parematrio- 
que  statuet  rationem,  ut  binc  ignorans  ignoretar, 
inde  qui  non  credit,  jam  judicatus  sit. 

Sed  quomodo  tunc  prae  Judaeis  excnsatur  geDti- 
lis  ?  num  id  est  cxcusari  quod  culpam  miiius  im|n- 
tari,  ut  quia  non  credit  damnetur  pag90DS,amp(iiH 
vero  Judseus,  iisque  adeo  ut,  coilatione  facia  inter 
ambo^  gentilis  pec<>&tum  non  babeat,  et  pecatsiD 
Judaeus  habeat  ? 

Sed  quod  malum  sciri  nequit,  atque  ideo  eoolia 
conscientiam  non  fit  cum  ex  corde  exeant  roita, 
homicidia,  caeteraque  punienda,  qua  rationear^i- 
tur  ?  num  et  hoc  ratio  habet,  sed  inter  occuUa  Fitii 
latet  ?  num  sicut  omni  tempore  alias  ex  audita, 
aiias  ex  instinctu  misericorditer  illustrat  fide,  fidet- 
que  merito  data  notitia  valenlium  ad  saloleB, 
valentium  ad  damnationem,  spoiiat  pravo,oniatlio- 
nesto,  in  omnibus  gratia  praeveniente,  libero  arix- 
trio  cooperante ;  ita  quoque  occulto  utens  judieio, 
prava  propter  merita,  mentem  eicaecat,  aut  utoot 
credat,  aut  etiamsi  crediderit,  ut  indiscretioneboii 
malive  desipiat,  modo  autem  in  discnssis  viruiiea 
bene  agendi  negat?  quaro  autem  buic  miseretnr, 
illum  vero  indurat  (Rom,  ix,  15),  non  prins  sperei 
nosse  quam  beatus  esse. 

CAPUT  V. 
De  ignorantim* 

Constat  ergo  ignorantiam  quam  culpa  facit,  lec 


stum  non  credere  nulia  culpa  est,  quibus  de  eo  nihii  D  defensionemhabere,necpraDcipitanteracudefendert 


intimatum  est,  quoniam  id  per  se  intelligi  nullate- 
nus  potest,  nonne  quidquid  similiter  iatet  absque 
culpa  esse  deliet  ?  Si  qua  ergo  culpa  eo  modo  igno- 
ratur,  ac  per  boc  minime  evitatur,  num  reatus  fa- 
ciendo  contrahitur?  Sic  qui  Christum  absque  culpa 
ignorat,  quae  culpaest  si  debitis  obsequiis  non  ho- 
nornt  ? 

Siccine  igitur  hujusmodi  imperitos,  et  apnd  gen- 
les  ab  idololatria,  et  apud  omnes  quantaevis  a  reatu 
maculae  absolvimus,  ut  quibuscunque  quantacun- 
que  flagitia  nequaquam  imputentur,  quoties  ea,  iiec 
alio  intimante  norunt,  nec  per  se  (quippe  sensu  pu- 
siin)  novisse  queant ;  ex  aliis  tamen  quibus  con  • 
scientia  rca  tenetur  *udicium  subituri  ?  IIoc  si  qais 


Sed  etignorantiae  cognoscendorum,  etoUivioniseO' 
gnitorum  causa  est,  trangressio  prima  utraqneeoin 
noxam  comitatur,  et  cum  adveniente  adveait,cC 
cum  abeunte  abibit. 

Quid  ergo  ?  Nihilne  est  quod  excusetur  per  igium 
tiam,quandoeahabetes9epercuipamfyevmTpm^ 
differentia  est,  utriim  ignores  ex  alieno,  an  ei  pio- 
prio  vitio.  Nam  ignorantia,  sicnt  et  raacala  qvxcf 
parentibus  est,  minus  utique  rea  est,  qnam  qaca 
te  esi.  Igitur  sicut  utraque  culpa  impotaiir  ario 
baptisma,  post  tantummodo  propria;  ita  fortasse 
ignorantia  neutra  apud  gentes  excusatioiiem  faeit« 
alteraapud  Clmstianos  facit ;  illa  videiicetqusiil)! 
ita  est,  quod  ex  culpa  tua  non  est,  noo  etiam  siut^ 


W«  SENTE>iTIARUM  LIBRl  OCTO,  —  LIB.  V!.  876 

qu»  ex  tzia  tibi  est  wilpa,  quain,  ut  dictum  est,  A  parentes  peccaverent,  quiddenique  nntm,  nondieo 
eonslat  ncc  defensionem  habere,  nec  praecipitanter     negligens,  sed  diKgentiae  studens? 


acta  defcndere. 

185  ^  sicut  ratio  est  ut  quem  culpa  excoicat, 
iguorantianondefendat^itaquaestioest.-CttrvWpa^ani, 
seu  parentali  ex  hcRveditate^  $en  corporea  aggravatione^ 
*uo  absque  commis$o  quolibet  in  negotio  nescii^  de 
nescienter  gesds  recte  debeant  accusari?  Sed  sicut 
gratia  hujusmodi  insciliae  succurrit ,  ita  fortasse  et 
ita  praTum  proptcr  opus  dereiinquit.  Nisi  magis  opor- 
teat  arbitrari  originalem  maculam  et  ejus  coniitem 
ignoraniiam  naturalem,  pariter  se  habere,  ambasque, 
occuUo  Dei  judicio ,  modo  incusari  per  iram ,  modo 
excusari  per  graliam.  Accusalur  imperitia  quam 
culpa  parit  aclualis,  sed  ampUus ;  cur  non  accusetur 
et  illa  quam  paril  originalis ,  at  minus  ilia  quae  ex  ^ 
mole  carnis  nascitur,  medium  nacla  locum? 
CAPUT  VL 
Unde  nascatur  ignorantia  et  aggravetur. 

Jare  hasredilario  ignoramus,  ignorantiam  terrena 
inliabitatione  aggravamus,  aggravatam  interminatis 
excessibus  cumulamus.  Est  differentia  inter  haeredi- 
tarinm  atque  propriuro.  Item  inter  propria  aliter  se 
habet  quod  ex  corporis  complexione  est,  quodnatune, 
sed  vitiata;  deputalur;  et  aiiter  quod  ex  mentis 
deviatione,  quod  arbitrio  datur.  Afiicimur  nimium 
quidemhaerediiatis  infirmitate,  magisverocomplexio- 
nis  comiptione,  maxime  autem  animi  dissoiutione. 
Est  combinatio  originalis  maculaesua  cum  ignorantia. 
£st  allera  motuum  carnis,  ilem  fortasse  cum  sua.  Est  ^ 
tandem,  absque  forsan  tertia,qua  maiefacimus,  et  male 
faciendoprave  intelligimus.  Omnes  tres  imputat  Deus 
ante  conversionem ,  duas  quidem  occulto  judicio , 
tertiam  vero  manifesto :  ultimoautem,  soli,  rege- 
neratione  suscepu,  intendere  videtur,  nisi  per  apo- 
susiam  praevaricato  foedere  foederis,  gratia  subtra* 
hatur. 

CAPP.  Yll,  Vllf,  IX,  X,  XL 
VarU  catus  referuntur,  • 

Vallum,  fures  timens  atque  hostes,  domui  mee 
circamdo ,  aquam  in  necessarium  molendini  usum , 
cavata  terra,  deduco.  Hic  paler,  iilic  mater  de  longe 
filium  visentes  incauti  incidunt ;  num  ego  parentum 
ignorans  adventum  rite  arguor  parricidii  ? 


Vir  suo  secum  in  stratu  uxoreni  habens,  de  nocte 
consurjjit,  ventrem  purgaturus  prodit.  Ipsa  interim 
(qua  malarum  artium  sunl  muiieres)  ad  aJu  terium 
festinat.  Et  nc  id  viro  compertum  fiat,  consciam  sibi 
famulam  suo  supponit  loco.  Ille  nihil  minus  ralus 
quam  hujusmodi  submissionem,  post  reditum  sociani 
lecti  amplexatur,  et  quoniam  nulla  lalis  rei  suspicio» 
nullain  tactu  distinctio  se  ingcrebat,  res  incompcrta 
manet.  Viro  somnolentia  gravalo ,  domina  diluculo 
regreditur,  f;imula  elabitur.  Quid  ergo  ?  num  virum 
dicemuslSGaduiterasse?  autsi  propinqua  genere 
illa  fuit,  etiam  cognationem  incestasse,  an  potiiu 
quantum  in  se  erat  conjuge  sua  uftum? 

Puerum  in  cunis  furtim  pnedones  subripiunt, 
moriuntur  ipsi,  puero  superstite.  Is  adolescens  efle^ 
ctus ,  nulla  invenit  patriae  suse  indicia ,  sed  neque 
mater  fatis  quid  de  nato  actum  sit  investiganSf 
quidpiam  vel  suspicionis  audit.  Forte  ambo  in  unum 
conveniunt,  pari  tandem  consensu  ex  auctoritate 
Ecciesi^  conjugium  ineunt,  nuplias  celebrant  mater 
atque  filius,  scilicet  sibi  incogniti.  Sed  fortasse  nec 
illam  cuipiam  nubere ,  nec  illum  quamlibel  ducere 
oportuit,  unde  dubitare  potuissent,  aut  hic  de  malre» 
aut  illa  sobole,  fiat.  Sed  jam  factam  coiijugii  copulain 
quis  rumpet,  cum  id  nunquam  agat  suspicio,  sed 
solum  cerla  atque  probala  cognilio.* 

Sed  quem  mater  a  se  projcctum  latenter  exposuit, 
vir  lam  factusquM  aget?continensesse  nonpotest: 
Metiusque  est  nubere  quam  uri  (/  Ccr.  vii,  9) :  (ni* 
mirum  omnes  non  capiunt  hoc  verbum,  quod  conti- 
nentiam  pnedicat,  sed  tautum  qui  potest  capere  capiatJ) 
Quid  igitur?  nullamne  ejus  astatis  ducet,  unde  mater 
ne  sua  sit  dubitet?  Sed  ea  ratione  omnem  caveat  aeta- 
tem,  majorem  natu  aetalem  ne  ducat,  ne  sua  mater 
vel  matertera  sit :  par  sibi.,  sive  minor  ipsa  sibi » 
soror  esse  potest.  Sic  nullam  denique  ducat ,  nam 
saltem ,  ne  de  sua  cognatione  sit ,  esse  potest  omnis 
suspiciosa  sibi. 

Quid,  ergo  quoniam  ilie  raptus,  isteque  derellctus» 
uterque  incertus  est,  quis  aut  unde  ipse  sit ,  num 
neutri  licebit  consortem  tori  undeeunque  sibi  pro- 
curare,  hac  de  causa  ne  ex  copula  sordescat  incestut 


Manducaturus  cultello  in  usum  vescendi ,  ut  fit,  D  Sed  jam  nemo  conjugem  accipiat,  potest  enim  fieri 


cibos  praeparo,  dominus  interim  adseceleri  gradu 
servum  properare,  item  itemqae  proclamando, 
iffoperat.  At  ille  facto  impetu  ut  via  erat,  per  juxta 
rae  transit,  casu  in  ferrum,  quod  escaelntendensmanu 
tenebam ,  cx>rruit ,  obil.  Quis  trium  homicida  est, 
iionne  uuusquisque  se  a  reatu  defendere  polest? 

Mater  causis  praepedita  idoneis,  curam  nati  gerere 
non  sufficit,  nulricem  procurat;  satis,  ut  ipsa  expc- 
riri  potest ,  accommodam ;  altricis  negligentia  par- 
Tulumnecat,  aut  diligenter  agenti  infortunium  obstat; 
eicempli  gralia,  dum  alumno  prsebet  obsequium,  aut 
ipsi  lymphaticus  canis  ex  insperato  irruens,  morti- 
lerum  vulnus  infligit ,  aut  rcpente  orta  tempestate 
pars  corruciis  babitaculi  infantcm  obruii.  QM  bic 


ut  quam  genere  piitat  alienam,  habeat  propinquamy 
idque  frequenter  experimentis  compertum  emenda- 
tur,  nihiiominus  tamen  solita  conjugiorum  frequen- 
tantur.Sanctio  namque  divina  coelibatum  nuUi  pnece- 
pit,  nisi  tantummodo  illi  qui  sponte  elegit.  Qui  ergo 
novit  cujus  generis  sit,  is  sibi  talem  provideat,  quam 
cognatio  sua  consanguineam  nesciat.  Qui  autem  de 
tribu  sua  nihil  scit  (omnes  enim  aut  ignorant ,  aut 
sibi  celant)  is  quam  petat,  quamve  fugiat  minime 
novit ;  quid  aget?  libere  agat :  quam  sibi  opportunam 
invenerit,  eam  absqne  dubitatione  sitne  bonum  an 
malum,  ducat.  Quem  enim  in  actu  suo  quantumlibet 
bono  conscientia  accusat,  is  reus  est,  non  proplcr 
malum  quod  faciat,verum  proptcrca  quod  opus  suum 


8Tf 


ROBLln  I  PliLLi  S.  R.   E.  GAHDLIALIS 


s:s 


iBftluiB  putatTdicit  enini  Apostolus :  Omne  quod  non  a.  ipsemet  testatur,  si  ludseis  locutus  non  foisset  pee* 


est  ex  fide  peccaium  ett  {Rom.  xiv,  StS) ,  nimirum 

quidquid  facis,  si  maie  lieri  eredis,  culpa  est. 

CAPUT  XIL 

Ex  corde  ofm$  judicatur. 

(265)  Si  quos  ergo  slatuta  Ecciesiae  jugo  conjugii 

copularunt,  licet  consanguinei  convenerint,  dum  id 

ignoratur ,  prorsus  non  imputatur ,  exempli  causa 

quaedam  prsemisK  Sed  simiiia  reperiuntur  innumera« 

quibus  in  omnibus  quiddam  solet  contingere,  quod  in 

86  attentum  dura  animadversione  dignum  videatur. 

Sed  qunniam  animus ,  penes  auem  omnium  quse 

aguntur  laus  et  vituperium  continelur ,  ipse  nullius 

sibi  mallgnitatis  est  conscius,  si  deceptus  non  est,  nec 

opus  ipsum  malignum  esl ;  nimirum  nisi  morte  deso- 


catum  non  baberent  (Joan.  xv,  22);  ejus  uminim 
venerabilis  sermo,  admirandaque  vita,  versa  sm 
contemptoribus  in  reatum,  8icutet(265)Tesuneaio 
traditori  in  suspendium.  Omnes  ergo  sagaci  perqN- 
cacitate  rem  uti  est  rimati,  oderint  mala  propter  si, 
suspecta  habeant  bona,  imo  vitent  ea,  ne  propier 
bona  contingant  mala.  Odibiie  decretom,  necni&ia 
male  sano  servandum ;  quonlam  cum  quis  ratione 
consultus,  providet  non  solum  bona  coram  omnibos 
bominibus  (//  Cor.  viii,  1),  ut  hinc  honoretur  Dens, 
inde  aedilicetur  proximus;  si  tamen  sc«inf(Mizatur 
stolidus,  non  est  in  culpa  vir  providus.  Hic  qood 
debet  facit,  et  prodest :  ilie  alterius  inbono  offendit, 
el  nocet.  Nam  si  tu  bene  ac  discrete  agis,  quidqoid 


lelur  domus,  unde  in  porta  appareat  mortuus  ?  (2G4)  H  jnde  proveniat,  tu  reus  non  teneria, 

Si  mortem  primam  toliis  a  corde,  quomodo  secun- 

dam  invenies  in  opere,  quomodo  tertiam,  in  consue- 

tudine?  Sicut  autcm  cum  purus  est  animus,  nuUa  ez 

parte  impurum  est  opus,  ita  mens  quando  est  im* 

munda,  est  quoquc  aclio  ex  necessitate  sordida.Trahit 

ergo  opus  ex  corde  qualitatem,  trahit  el  quaiititatem. 

Nam  quia  simplei  est  oculus ,  lucidum  est  corpus , 

et  quam  simplex  est  oculus,  tam  lucidnm  est  corpus 

(Matth,  VI,  23 ;  Luc.  xi,  54).  Unde  paupercuia  mulier 

plus  diviiibus  misit  (Luc.  xxi,  3),  quia  quod  minus 

erat  in  re ,  pensabatur  ex  voluntate  par  ratio  ei 

opposito :  sspissime  enim  actio  juxta  naturam  suarn, 

aut  parum  est  mala,  autest  etiam  boiia,  sed  quoniam 


CAPUT  XIV. 

MuUii  eventibui  nemo  tenetur. 
Eventus  ergo  nec  proprio  decolorantur  fuco,  eate- 
nus  ut  omnes  macula  afiiciant,  uade  originem  inh 
hunt ;  nec  quasi  ex  ignorantium  negligentia  pesten 
suscipiunt,  ut  ipsis  pestireri  fiani :  nam  si  non  poi- 
nunt  hujusmodi  contingere  sine  crimine  iUonuD, 
quos  absolutos  nos  arbitramur,  quoniam  ignorantii 
ingerat  negligentiam;  negligenl!a  vero  efentibis 
culpam,  dupla  utique  inclinatio  hominem  coDUoi- 
nat :  prima  per  vilium  cordis,  secunda  per  TitlQi& 
eventus.  Unde  patet  quod  quicunque  id  agit,  «Dde 
supradicti  eveutus  nasci  possunt,  bis  foniatur  li 


pessimo  de  corde  prodit ,  pessimam  187  examen  ^  contingunt,  semel  si  non  accidunt ;  quippe  qna- 


divinum  decernit.  Interdum  quoque  quod  apiid  nos 

nimis  crudele,  ut  cum  iilius  pestilens  duro,  sed  cor- 

rectorio  patris  verbere  turbatu»  sese  in  necem  prae- 

cipitat ;  nimiumve  flagitiosum  aestimatus ,  ut  quod 

mater  improvida  immoderate  incumbens  operi  pr»- 

mortuum  abortit,  aul  legitime  natum,  nihil  tale  me- 

ditata  dormieiido  opprimit,  apud  Deum  quoniam 

alTectuum  ipse  inspector  est,  alterum  imputatur  justi- 

tiae,  alterum  ad  plus  negligcntiae. 

CAPUT  XIU. 

Juxta  opfiris  eventum  non  est  judicandum. 

Si  quis  tamen  id  astruere  conatur,  quod  supra- 

dictis  ex  eventibus,  eorumque  simillbus,  quolies 

contingunt,  fontes  ii  flunt,  quos  cgo  exsortes  cuipee 


tum  in  se  ipso  est  eveniunt,  qui  id  admiltit  uode 
evenire  queunt.  Utique  rens,  quoniam  ex  ignor»- 
tia  tanquam  negligens  delusus,  iaie  quid  non  pa- 
cavet,  unde  malum  nasci  non  potuerit.  Ampliusergo 
nemo  manducet,  ne  id  sumat  unde  sibi  morteiD  in- 
ferat :  nemo  non  manducet,  ne  abstinendo  certan 
mortem  inveniat;  insipiens  est  qui  dormit,  qooaiaii 
et  somnus  periculis  occasionem  praestat.  Insipien- 
tior  est  si  id  evitat,  quod  evitari  natura  iioo  sinit. 
Stolidus  ruricola  quoniam  parat  in  agro  latibulinD 
insidialori,  in  domo  sufficientiam  iiiglaviei;  ioiige 
stolidior  si  desidia  torpet,  quoniam  famem  on 
letho  non  praecavet.  Denique  stuUus  erit  quisqiii 
quidquid    agat,    quoniam   nihil   fiat  unde  peri- 


supra  aestimabam;  sc*re  velim  quare :  ideo  ne  quod  0  culum  timere  non  debeat.   Stultus  et  insanns  si 


ex  ignorantiae  negKgentia  hujusmodi  accidant,  pro- 
ptereaque  ex  vitio  afiectus  imputentur  eventus?  an 
quod  animi  puritate  intacta  casus  ipsi  tales  sint  ex 
se,  ut  merito  non  impune  ferantur?  Sed  si  fortuita 
propter  se  requiruntur  ab  eo,  unde  qualemcunque 
sumunt  existendi  occasi^Hiem,  certe  nec  viri  boni 
etiam  dom  bene  agunt,  quoniam  et  de  bene  gestis 
mala  plerumque  oriuntur,  extra  culpam  sunt.  Quippe 
et  apostoli  dum  mundum  coclesli  doctrina  instruunt, 
salutaribus  exemplis  informant,  aliis  sunt  odor  vitae 
in  vitam,  aliis  odor  mortis  tnmortem,  et  in  utroque 
bonus  odor  f>eo  3esus  Ghristus  (//  Cor.  ii,  13),  ut 


(263)  Magist.,  ii,  dist.  40  cl  42. 

(i(>4)  Aug.  ser.  Domini  in  Moia.  lib.  i|  c. 


12. 


desidiae  se  dederit,  quoniam  sic  et  \9S  qus^f^ 
sunt  dimittit :  imo  is  demum  sapere  videtur,  qnis* 
quis  quod  ratio  suadet  et  usus,  id  non  sohun  ifr 
choare,  venim  et  consummare  satagit;  non  'mn- 
num  curiosus,  qnid  infortunii  possit  eontittsere 
praedivinat,  tantum  quid  fieri  dd)eat,  etfiatattentos. 
Nemo  enim  cura  sua,  aut  eventuum  diversitales  suis 
in  aetibus  providere,  aut  provisas,  ex  parte  saUe*« 
ullo  poterit  modo  evitare. 

Qu;e  est  ergo  negligentia  mea,  si  dum  coomie»- 
ter  me  habeo,  aut  id  ignoro,  quod  a  naivra  siaef* 
non  sinor,  aut  id  non  praecavero,  qiiod  aestinare  fl 

(265)  Auctor  lib.  qusest.  Veieris  et  NoTi  Terts* 
meiiti;  qusest.  94,  apud  August« 


873  &ENtENmRUM  LIBftt  OCtO.  -  Lte.  Tt.  «74 

datur»  tthigM  ndn  daturt  inuUa  eoiRi  sunt  qu»  A  abusus  !n  malo  viribus,  hi  bono  egt  AeblHtatttt. 


nec  fttndiosis  occumint,  quibus  indagandis  animum 
occupare  superfluum  est.  Quod  si  quando  animd 
penragante,  quis,  quid,  qua  de  re  conlingere  qucat, 
fuerit  praRnieditalus,  nihil  tamen  videns  quare  id 
erenturum  credere  debeat,  num  id  quo  opus  est  re^ 
formidans,  inania  quaedam  quasi  somnia  captabit? 
8in  autem  illud  quod  agcndum  xslimat  hujusmodi 
cemit,  quare  scandalum  in  futurum  timeat,  imo  ti* 
mere  debeat,  quoniam  vos  homini  per  quem  seanda' 
ium  venit  (Malth.  xviii,  7),  damnum  allerius  totis 
viribus  fugiat.  Yerum  interim  dum  propriae  salutis 
damna  non  incurrat,  ne  enim  alter  scandalizetur 
ipse  benefacere  debet,  maiefacere  non  debet. 
CAPUT  XY. 
De  negiigentia^  ignorantia  et  infirmitate. 
Quamobrem  nulla  negligentia  est,  nisi  dum  desi- 
dia  tua,  aut  quod  oportet  nescis,  aut  quod  nosti  non 
sequeris.  Potest  quidem  esse  ut  per  culpam  nescias, 
cum  tamen  labores  ut  scias.  Hanc  nou  ego  proprie 
negligentiam,  im«i  pocnalem  puto  ignorantiam.  Po- 
testquoque  contingere,  ut  cum  sententia  tua  non 
concordet  vita  tua,  non  tantum  quia  nolis,  sed  qiiia 
id  efficere  non  possis.  Nec  banc  puto  ncgligentiam, 
sed  infirmitatem.  Infirmitas  autem  haec,  si  ex  mali 
consuetudine  est,  sive  ei  ira  Dei,  rea  est,  sed  ut  cu- 
retur  clamel :  Miserere  mei,  Domine,  quoniam  infir- 
mu$'sum  {Psal.  vi,  3).  Si  ei  natura  est,  absoluta 
est,  ut  cum  vis  non  concupiscere,  non  irasci,  et  si- 


Homo  ergo  quod  non  oportuit  ipse  peccavit.  Judcx 
quod  oportuit  poenam  irrogavit.  Culpa  noonisi  %x 
homine,  poena  nonnisi  ex  judice. 

188  CAPOT  XYL 
De  ignorantia  et  infirmitata^ 
Quoniam  ergo  constat  munditiem  Dd  immMiadi- 
tiam  peccati  nulli  inferre;  si  siaiiiter  constai  irarm 
Dei,  reo  homini  indidisse  ignorantiam  atqueinir- 
milatem »  constet  quoque  necesse  est  duas  bas  mI 
esse  poenas,  nullo  modo  culpas.  Cnlpa  nimtnBim 
reddit  sordidum,  inirmilas  cum  reliqua ,  miserum : 
quas  ex  Adae  enlpa  tam  sibl  quam  snceessioni  irro- 
galas  scio,  ipsas  tamen,  si  judicis  mainiB  reo  infini- 
B  dit,  peccata  nego  (2C7).  Sed  si  propter  idobeifieneiam 
ponivil  Deus  Adara,  ita  ut  foret  quam  priu»  impe*- 
litior  atque  infirmior ,  nonne  pari  ratione,  quisiiul* 
incidii  in  peccata,  incidit  quoque,  puniente  Deo,  in 
Ignorantiam  atque  inftrmitatem ,  ita  ut,  praeter  natu- 
rales  honim  nominum  defectus  cum  originali  peco^ 
to  ab  Adara  traductos,  suscipiat  proprio  cum  pecr 
cato  accidentales,  gravatat  ex  origine,  pessondaiua 
ex  sese? 

Nimirum  sicut  factor  legis  in  Ix^no  confortatur, 
ita  transgressor  illius  in  ilio  inllrmatur.  Item  sictit 
temptum  Spiritus  sancti  tanto  inhabitatore  corrus- 
cat ,  ita  cum  Sprritus  effbgit  flctum ,  mente  cattgat. 
Dicis  Deo  in  Fsalme  :  A  mandatU  tuh  inreltexi 


milia,  nec  potes :  de  his  Apostolus  conqueritur,  c  (^*"'-  cvnu,  104).  Quippe  si  vis  intelligcre  legem. 


quia  quod  non  vult  id  agFt,  quae  jam  non  ipse  ope- 
ratur,  sed  peccaium  quod  in  se  est,  in  quibus  nihil 
damnationis  est,  his  qui  nou  secundum  camem  am- 
bulant  (Rom.  vii,  15).  Hanc  autem  natura  secum 
fert  simul  cum  ignorantia  infirmitatem,  cum  insu- 
perabili  insuperabilem.  Quas  non  aio  naturam  sequi, 
eo  quod  eas  induxerit  creatio,  verum  quod  eis  ex 
prima  inobedientia  natis,  nostra  nunquam  careat 
conv>*rsatio.  Ignorantia  quod  scitu  dignum  est  oc« 
cultat;  iiifirmilas  etiam  ab  eo  quod  scitar  separat. 
Sed  quid  inde?  occnlta  detegit,  infirma  reficit  gra- 
tia  Redemptoris,  magna  ex  parte,  etiam  post  fidem, 
remaneiit,  sed  jam  nihil  nocent,  imo  et  paganismo 
quld  nocerent?  Scio  quidem  quod  nocent  ut  poense, 


serva  mandata.  tJnde  ex  opposito  afpparet,  quod  qui 
legem  non  custodit ,  legem  non  intelligit.  Contingit 
tamen  plerumque  transgressorem  in  multis  intelli- 
gere  legem.  Sed  quasi  nihil  est  intelfigentia  pnevari- 
cantis  comparatione  ejusdem  obedientis. 

Ignorantiam  ergo  sicut  et  infirmitatem,  quam  ex 
Adam  suscepimus ,  in  quantum  delinquimna,  in  tan- 
tum  et  cumulamus.  Quas  si  in  Adara  non  peccata, 
sed  poenas  judicamus,  cur  non  eamdem  et  in  nol^s 
rationem  teneamus?!it  sine  Deo  quisque  sordM^ 
tam  originaliter  quam  actualiter,  ex  Deo  qiils>- 
que  propter  sordes  exuratur  tam  originaliter  qnarn 
accidentaliter  (209)  Nimirum  ex  Ptiirum  tradl- 
tione  didicimus ,  et  experti  seblimus ,  qfiod^  sldrt 


sed  inquiro  noceantne  ut  culpa  :  culpa  autem  om-  D  Deiis  ad  retnndendam  hominnm  elationem,  i|tto» 


nis  aut  originaHs  aut  actualis  est.  Originalem  Irahit 
boiDO  primo  de  prsevaricatore ,  actualem  ex  se.  Sed 
*giiorantia  sive  infirmitas,  unde  modb  agimus,  non 
fil  bomini  exse,  verum  ex  necessitate  naturae: 
quare  aut  culpa  non  est,  aut  originalis  est  (^). 
Sed  81  culpa  originalis  est,  imputatur  pagano,  con- 
donatur  Christiano.  Tere  quod  sit  originalis  satis 
scio»  sed  an  etiam  sit  culpa,  vestigo.  Homo  prudens, 
utilium  cognitor,  fortls  eorumdem  exsecntor  crea- 
Iu8,  praevaricatus  est.  Qui  peccavit  ex  se,  punitus 
esl  in  se,  In  auctorem  intumuit,  ab  auctore  data 
anoisit,   abnsns  est  scientia,  muKatur  ignorantia, 

f966)  August.,  lib.  ii  De  peccat.  meritc.  4. 
(967)  Angust.  1.  iii  Be  lib.  arbHrio,  cap.  4>  10.  . 

PATnoL.  CLXXXVl. 


post  lapsum  et  hefoerudine  repressit »  et  sgrito- 
dine  (adhuc  enim  ex  tantlUo  commodi  qnod  rs- 
stabat,  vano  twnor»  erecios,  atqn^  ide<r  iemsdu 
persecntione  bnniiltando»)  ita  pest  dilnviiim  oAaiis 
atque  statura  quantitatem  immimiif,  vire^qno^ 
qne  tam  aninii  quam  corpoiis  in  dies  conlrivli. 
Dom  ergo  oorpos  aggravat  animain  plvs  minusvs^ 
sive  secnmftim  natafam  siis&  complexionis,  stv^, 
qnod  dsierlnsest ,sedundom  qnod ejus  desidertts 
Ipsa  se  knplicar,  a  bnjnsmodi  oorporis  ^fgravs* 
tione,  idsceiDeo  iAftnidl  inimas,  atiteraiquesliisr 
bebetudlnem  aiqis  langnorei»,  nisl  eum  grstia 
(266)    Aug.,  I.  XV  Df  chrit,  cap.  6. 

98 


tl^  ROBERTl  PULLI   S. 

Creatoris  interiorem  conforUt  homineDi,  contra  ex- 
terioris  invectionem. 

Sed  si  hebetudo  universa  uniyerso  cum  languore, 
nonpeccalum,  sed  solummodo  poena  est,  quid  di- 
cemus?  num  ignorare  bonum  quod  opus  est  fieri, 
atque  malum  quod  opus  est  dimilti?  num  tandem 
ignorareChristum,  non  solum  ex  vilio  vel  indigen- 
tia  naturae,  verum  etiara  ex  malitia  vitae,  id  peccatum 
atque  culpa  non  est  ?  absolvemus  a  reatu  Judaeos» 
a  reatu  paganos ,  qui  vetustate  inebriati ,  novitatis 
poculum  fastidiuiit?  absit!  Sunt  enim  quaedam  apud 
sesatis  buna,  aut  nihil  mala,  quae  tameM  quibusdam 
adjeetionibus  mala  fmnt.  Orare,  eleemosynasque 
dare,  omnes  laudant,  comedereatquedormirenemo 
accusat ;  attamen  dum  opus  esset  vigilia ,  dormire, 
id  desidia  est:  humanas  vorare  carues,  id  inhuma- 
num  est ;  erogatio  vanam  gloriam  captans  facinus 
est;  idola  adorare,  nefas  est.  Sic  ergo  ignorare 
«grumque  esse  non  incusamus ,  sed  dolemus.  Ex 
eulpa  autem  aut  ignorare  quod  nou  oporteat, 
aut  non  resistere  cum  oporteat  ea  utique  gravis 
est  cuipa.  Sic  ergo  ignorantia  ex  Deo  est,  ut  exse- 
erabilis  ignorantia  ex  Deo  non  sit;  sicut  largi- 
tio  eleemosynarum  ex  Deo  est,  exhibita  autem 
provana  gloria,  ex  malignoest.  Exsecrabilis  autem 
ignoraiitia  non  est,  190  quae  aut  naturalis  est,  aut 
si  qua  ex  culpa  provenit ,  culpa  non  est ;  aut  si  ve- 
rius  est  ex  corporis  aggravatione  naturaiiter  quo- 
que  innatas,  ignorantiam,  atque  infirmitatem,  non 
solum  peccati  poenas ,  verum  etiam  culpas ,  non 
quidem  proprias  sed  originales  nuncupari ;  nonne 
eas  provenire  dicemus  nullatenus  ex  Deo ,  verum 
sicut  quae  accidunt  per  proprium ,  ita  naturales  per 
originis  vitium?  Quod  si  ita  est,  ante  lavacrum  ad 
damnationem  animae  pertinent  ipsae  procul  dubio; 
ea  quoque  forsitan  quae  ex  ipsis  prodeunt.  Sed  si 
etiam  ea  habentem  reum  reddunt,  aut  inter  origina- 
lia  computabuntur,  et  erit  apud  quemque  nimia  ori- 
ginalium  copia;  ant  inter  propria  peccata ,  et  erit 
homo  in  multis  peccator  absque  actu  peccati ,  aut 
eum  actu  absque  peccato  rationis,  ut  sit  malus  ho- 
mo,  nec  de  malo  thesauro  proferens  malum.  Utrum- 
lihet  duorum  sit,  ipsa  suis  cum  causis  ante  baptis- 
mum  imputantur,  per  baptismum  condonantur. 
Semper  quidem  remaneut,  et  nunquam  nocent. 
CAPUT  JXVII. 
Qttw  mala  a  Deo  sinL 

(S69)  Sed  prophetanobis  insinuare  volens  omnege* 
nns  afflictionis  ex  Deo  prodire,  docuit  non  esse  malum 
in  ci^itate  quod  Dominusnon  fecerit.  Non  ait:  Non 
e$$e  peeealum  xn  dvitate  quod  Dominus  non  feceritf  sed 
maium  {Amoi  iii ,  6),  intelligens  quidquid  non  est 
peoeaitum,  et  est  mahim,  a  Domino  essefactum.  In  qua 
;  sententia  forsitan  comprehendit  ignorantiam  atque 
infimiitatem,  quae  nomine  alque  re  distant  forsan  a 
peocatis,  et  mala  suni;  baee  Dominum  fecisse  forsi- 
lan  prophetainteliexil,  dwn  ait:  Formam  lueem^  et 
ereane  tenebras  (ha,  xlv,  7),  Lux  quippe  a  Deo  fit,  et 

nm    Magiit.,  II,  diftt.  37,  el  i,  dist.  40. 


R.  E.  CARDINALIS  %% 

A  tenebras  ignorantiae ,  si  credi  debet,  et  ipse  racit. 
Nam  et  de  cxteris  quae  mala  sunt,  et  peccaUDm 
sunt,  propheia  subjunxit :  Faciens  paeem  etcrem 
malum  (Ibid,).  Quod  per  malum  intelligeie debes 
inquietationem ,  insinuatum  tibi  est  praemissam  per 
pacem.  Inducit  Deus  bellum ,  inducit  et  homo,  aiter 
bene ,  alter  male.  Homo  bellum  plerumque  parat, 
nunquam  tamen  conlingit  nisi  cum  Dominus  vult, 
cujus  velle  est  efficere.  Fit  bellum,  quod  uiiqoe 
justilia  Dei  facit,  rabies  hominis  commiUit.  Ipsum 
ergo  belligerare,  si  Deum  intueris,  justitiaest;  si 
hominem ,  rabies ;  atque  ideo  culpa  est. 

Scio  conflictus  certantiuni  nonnunquam  joste, 
sancteque  ab  hominibus  fieri,  verum  eo  mihi  modo 
opus  esl  qui  prave  subitur.  In  dextera  Dei  longitudo 

B  dierum  est ,  in  sinistra  vero  divitiae  et  honor  (Prcr. 
III,  2).  Homounus  et  alter  furlo,  rapmis^fraade, 
itein  perjuriis ,  sacrilegiis,  superslitionibus,  omni* 
bus  denique  actibus  ,  quibus  aut  avaritia,  aut  t^ 
xat  ambitio,  divitias,  honores ,  sive  potestates, 
ambo  pares ,  mala  arte ,  jugi  labore  secianiur. 
Unus  apprehendit,  alter  nequit.  Quare?  iscujosio 
sinistra  divitiae  et  honor,  is  a  quo,  juxtaAposlolam: 
Omnispotestas  est  (Rom,  xiii,  1),  alleri  donare, alteri 

*  piacet  negare :  homo  male  sequilur,  male  apprebes- 
dit,  Deus  bene  tribuit. 

CAPUT  XVIU. 

An  ignorantia  et  infirmitas  in  nobis  a  Deo  ttut, 
Mundana  ergo  inlerdum  prave  prosequimur ;  sed 
assequendis  bene  Deus  viam  pandit :  assecuta  pave 
possidemus,  sed  possidere  facit  Deus,  utique  noi 
prave.  Ipsum  ergo  possidere  ex  Deo  est,  sdlicet  k- 
ne ,  ex  nobis  est,  scilicet  male :  quoniam  nobis  etf 
peccatum,  Deo  autem  sanctum.  Nonne  simili  ralione 
fieri  polest ,  ut  ignorautiam  sive  infirmitatem  Deos 
in  nobis  faciat,  quantum  ad  ipsum  qui  reum  piuiit, 
justam.;  quantum  ad  nos  qui  eam  male  vivendo  ne- 
remur,  culpam.  Dum  male  vivimus «  ad  ignorantian 
infirmitatemque  festuiamus,  ul  illud  ignoremusqvod 
non  oportet,  illud  non  possimus,  quod  oportet.  Fe 
stinamus  quidem  hosad  defectus,  191  eosqoe  sobis 
objiciens  tradit  Deus,  nisi  cum  sua  usus  misericor- 
dia,  nostrae  dementiae  impetum  retundit.  Hos  ergo 
defectus  a  nobis  habemus,  et  a  Domino  suscipimQs; 
0  a  Domino  poenas,  a  nobis  culpas.  Quidquid  aotea 
horum  excursu  defectuum  delinquimus,  non  pff 
ignorantiam  infirmitatemque  defenditur,  qoonian 
ad  utramque  vitio  nostro  venitur.  Quam  qoonian 
ex  Deo  habes,  poena  est ;  si  non  meruisti  ut  )ak- 
res,  jam  tibi  culpa  non  est.  Dum  ergo  naturaliter 
ioest,  et  poena  est  et  culpa  non  est  (270).  QuidqoU 
autem  naturaliler,  aut  per  ignorantiam  ncscis,  art 
per  infirmitatem  nequis,  si  omnino  nescis  H  ne- 
quis,  omnino  in  hujnsmodi  non  delinquis,  qnoaiaa 
regenerationis  expiatio  invincibilia  excusat.  Anie 
Uvacrum  autem,  quoniam  originalis  culpa  exigitfl^ 
merito  quoque  supradictorum,  quos  parit  ips^*  ^ 
fectuum  pullulationes  requinintur.  Unde  prop»»*" 
(270)  August.  1.  lu,  De  lib.  arb..  ca.  ei 


877  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  -  LIB.  TI  m 

nales  animi  motus  quos  evincere  nemo  potest,  tnte  A  quod  tribulat ;  non  quod  agentis  est ,  sed  quod  ab 


baptismum  puniuntur;  quod  patet»  quoniam  per 
bapiismum  remittuntur. 

Sed  bujusmodi  mitissima  omnium  puniri  poena 
puio.  In  eo  autem  quod  inordinate  agis,  quantum 
DOtitis  bal)es,  quantumque  resistere  potes,  tantum 
procul  dubio  nocentior  es.  llnde  primus  boroo  ex 
praevaricatione ,  saevissima  increpatur  animadver- 
sione,  quoniam  eo  plane  erat  prxditus  ingenio, 
eisque  dotibus ,  ut  absque  diflicultate  veritatem 
agnosceret,  agnitxque  bsereret. 

Quanquam  nonnulli  faciliorem  amantes  senten- 
liam,  asserant  in  sinistra  Dei  divitias  esse  et  hono- 
rem,  ad  dandum  sive  permitlendum,  prout  bomines 
digni  sunt,  sive  indigni.  Malas  ergo  per  partes  ad 
culmen  aspirantes,  sive  cuilibet  voluntati  pravae  ° 
satisfacere  conantes,  iratus  nonnunquam  non  im- 
pendit  Deus ;  quod  cum  fit,  didtur  Deus  id  facere » 
quoniam  non  fieret,  nisi  ipse  permisisset.  Sic  nam* 
que  Deus  convertit  corda  malorum  ut  odirent  popu-- 
tum  ejus^  et  dolos  facerent  in  servos  ejus  {PsaL 
civ,  25). 

CAPUT  XIX. 
In  belUs  quid  Deo,  quid  homini  sit  imputandum. 
Quoniam  autem  Deum  bella  inducere  diximus  ; 
per  eum  namque  fiunt  inter  bomines,  sicut  fames 
atque  pestes.  \ideamus  quid  in  bellis  Deo,  quid 
homini  sit  imputandum.  Romanos  indignatio  plena 
elatione,  atque  avaritia  movit  contra  Judaeos  tributa 


agente  infertur.  Quod  enim  tu  facis,  id  plane  actio 
est,  et  fortasse  iniqua ;  quod  autem  inde  fit,  id 
plerumque  afilictio  est,  et  nunquam  iniqua  :  nam 
dum  tu  in  quempiam  aui  crudeliter,  aut  quia  ita 
fieri  oportet,  insurgis,  tu  ulique  afiligis,  ille  affli- 
gitur  :  afiligere  ergo  tuum  est,  afiligi  illius.  Ille  ex 
8U0  suscipit  cruciatum»  tu  non  ex  tuo  nisi  forte 
torquentem  faligari  contingat.  Sed  aliud  est  alium 
torquere,  aliud  ipsum  faligari  ex  torsione,  qoia 
nonnunquam  accidit  ex  una  actione  duas  ingeri 
molestias ,  alteram  tribulanti ,  tribulato  alleram. 
Sed  rerum  permistiones  ratio  distinguit,  atque  uni- 
cuique  quod  suum  est  distribuit.  Afiligere  ergo, 
causa  poenae  est,  non  poena. 

Haec  sunt  mala  quae  Dominus  semper  facit,  cau- 
sas  autem  eorum  nonnisi  cum  justae  sunt  :  illa 
enim  quae  bominibus  mala  duraque  videntur,  a  Deo 
semper,  ab  homine  nonnunquam  prodeunt,  ad  quae 
irroganda  niti  semper  potes,  sed  non  erit  quod 
cupis,  nisi  cum  Deus  volet.  Et  sicut  nunquam  es 
sanctus  nisi  cum  sancto  Deo ;  non  enim  per  te  tu 
ipse  benefacis,  sed  gratia  Dei  tecum,  ut  bonum  tu 
edas  opus,  sed  primo  Deus  :  ita  tu  malum  poenale 
putas  inferre,  sed  infert  Deus  per  te.  Malum  autem 
di^lectabile  quod  est  peccatum,  tu  per  te  facis,  non 
tamen  faceres,  nisi  Deus,  non  dicam  vellet,  imo 
sineret.  Poenale  autem  in  bomine  creans  malum 
Deus,  aut  per  se,  aut  per  ministrum  flagello  caedit 


iiegantes,  quorum  destnictionem,  atque  captivita-  ^  filiali,  aut  pocna  crudeli ;  oesio  autem  cum  a  Ju- 


tem  pravitati  morum  non  indebitam  Justus  volebat 
Judex.  Quod  autem  bene  volebat  ipse,  idem  velle 
nequiter  videbat  Romanos.  Uterque  enim  Judaeam 
destrui  atque  captivari,  alter  ex  justitia,  alter  ex 
insolentia  parabat.  Unde  placuit  Deo  voluntatem 
suam  bonam,  [per  illorum  impleri  voluntatem  pra- 
Tam.  Scd  nequc  voluntas  prava,  neque  pravae  ex- 
secutio  actionis ,  quoniam  utraque  injusta  erat* 
justo  placere  potuit.  Yerum  quod  eorum  pravam 
per  macbinationem ,  bene  evenit ,  id  Deo  gratum 
exstitit.  Mens  ergo  furibunda  Judaeam  delere  ge- 
stiens,  mentis  quoque  furibuudae  apparatus,  appa- 
ratum  etiam  prosecuta  diroicatio  ;  illud  tandem 
quod  positam  vastant,  quod  vastatam  caplivant, 
universum  ulique  boc  exsecrabile  est  Deo,  quoniam  d 
prava  actio  placere  non  potest  Deo  bono.  Nimirum 
ipsum  ignorare  atque  infirmari,  denique  rem  possi* 
dere,  in  potestate  esse ,  non  operari  est,  et  velle 
Dei  est ;  verum  passio  placet  Deo  nata  ex  actione 
Deo  non  placente,  ut  nequaquam  placeat  Deo  quod 
Romanus  vasut,  quod  captivat;  et  tamen  ei  placeat 
qiiod  Judaeus  vincitur  et  captivatur.  Non  enim  est 
malum  quod  Deus  non  feeit  (Amos  iii,  6). 
192  CAPUT  XX. 
Aetio  injnsta,  cum  malum  sit,  a  Deo  non  est, 

(271)  Sed  dices,  actio  injusta  malum  est,  et  ta- 
men  ex  Deo  non  est,  Verum  utique  dicis.  Sed  de 
alio  malo  agitur,  eo  scilicet  non  quod  inquinat,  sed 

(271)  Mag.,  II,  d.  37. 


dice  infertur,  ipse  semper  aut  pius  est,  aut  justus 
ex  illatione.  Homo  caesionem  suscipiens,  iniquus 
interdura  est  ex  susceplione.  v.  g.  cultor  Dei  ofii- 
cio,  piger  obsequio,  fiagitiis  aggressus  succumbit, 
gravissima  fiagelii  animadversione  increpatur;  stu- 
pefactus  nec  curam  subdito,  nec  cultum  exbibel 
Deo.  Et  quoniam  cx  culpa  languet,  ex  languore  au* 
tem  non  solvit  quod  debet,  languor  quoque  non 
immerito  in  culpa  est.  Nam  quoties  vitio  tuo  flt  ut 
in  id  incidas  unde  pedem  absque  ofiensa  Dei  retra- 
bere  nequeas,  ipsum  quoque  incidere  offiendere  est. 
Moleslia  ergo  bujusmodi  ex  Judice  est  poena,  ex 
reo  culpa. 

CAPUT  XXI. 

QuoTum  ministerio  utatur  Deus  eum  cmdit  el 

quomodo. 

Dum  autem  caedit  Deus,  ministerio  utitur  modo 

angelorum,  modo  bominum  :  nec  uUi  dubium  est 

id  modo  tieri  animalia  per  irrationalia,  modo  ina- 

tiimata  per  elementa  :  contingit  quoque  hominem 

caedi  penes  se.  Sed  an  bujusmodi  quoque  per  an- 

gelos  faciat  Deus,  an  etiam  per  se,  fortasse  non 

satis  notum  est.    Operatur  Deus  tam  per  bonos 

quam  per  malos  ministros,  angelos  et  homines.  Per 

bonos  angelos  Sodomam  subvertit,  per  exlermina- 

torem  iniqnum,  iniquonim  primogenita  judex  Deus 

occidit.  Sic  plerumque  apud  nos  judex  pcr  camlfi- 

ees,  bonus  per  malosi  nonnunquam  qnoque  per 


879 


ROBERTI  PULLl  S. 


bonQft  agU  ib  re«i,  bent  agens  etiam  per  male  A 
agenUa  Exifrminator  iniquus  apfnruii,  dum  suos 
Deug  transiens  libcraylt,  docens  ex  sanguine  agni , 
figuram  Tau,  postibus  illiniri  (Exod.  xji,  24;  Ezech. 
IX,  4).  Utique  spiritus  malignus  erat,  qui  cujusque 
familiae  primogenita  fldei  cbaritatisque  designativa, 
txstinguere  conabatur,  quaro  a  conatu  arcet  forma, 
cruQis  semula,  Tau,  fronU  impressa.  Torquet  ergo 
Deus  bomines  malos  per  angelos  malos,  similiter- 
ifue  p^  bonos.  Ipsi  enim  in  fine  mundi  messores 
lizania  de  tritico  coliigentes,  193  auferent  de 
regno  ejus  omnia  scandala,  alliganles  ea  in  fasci- 
culos  ad  comburendum  (Matth.  xiii,  30). 

Spiritus  autem  maligni  quotidie  animas  ad  infcT 
Tts  trabunt  quas  et  a  corporibus  invilas  extrahunt. 
Unde  Dominus  :  StuUe^  liac  uBcte  animam  tuam  re-  ^ 
peteKl  (L«c.  11 ,  20) ;  qui  utique  exactores  qui  pec- 
eatum  committunl,  et  sine  intermissione  pro  peccato 
fKenam  exigunt,  iianimam  nocte  hiijus  ssculi  repe- 
tunt,  quo  perducturi  nisi  ad  infernum  ?  Nam  si  ani- 
roa  Lazari  ab  angelis  portatur  in  Finum  Abrabs, 
nonne  decet  ut  anima  divitis  per  dsemunes  sepulta 
sit  ininferno?  (Lttc.  xvi ,  22.)  Utique  ministerio  an- 
gelorum  semper  sanctse  animae  transferuntur  in  quie- 
tem,  ministerio  daemonuin  iniquae  ad  gehennam,  qui 
■cas  et  ad  inferos  trabunt,  et  a  corporibus  repetunt, 
Hdem  easdem  in  corporibus  vexant,  unde  putanlur 
curare  cum  cessant  a  laesione  :  vere  enim  curareni 
si  non  solum  a  se  illatum,  sed  et  in  homine  inven- 
iom  languorem  curarent.  Nec  solum  in  malos,  verum 
eiiara  in  bonos  impetum  faciunt,  damiia  rerum, 
laesiones  corporum,  roortem  ipsam  secum  ferentes. 
(272)  Unde  Saian ,  concusso  triclinio,  filiis  sanctis 
sanctiorem  Job  orbavit  (Job  i).  Sancti  utique  erant 
qttos  longe  melius,  quia  multo  securius  in  sinu 
Abrabae  mortuos,  quam  in  mundo  vivos  possidebat, 
ae  per  boc  pari  numero  sibi  natis  denuo  filiis  omnia 
duplo  recuperat  (Job  xlii  ,  10). 

CAPUT  xxn. 

QuaU^  tint  diemones  bonis  et  malis. 
(273)  Sed  in  malos  ianquam  pecus  in  suum,  suo 
Jure  daemones  ut  libet  utuntur,  nisi  cum  misera- 
tione  ejus  retrabuntur  qai  ponit  in  tbesauris  abys- 
sos ,  sciens  apud  se  quid  boni  apud  nos  sit  futurum  |^ 
per  malos ;  bonis  autem  semper  nocere  volunt  et 
nunquam  possunt ,  nisi  cum  ad  probationem  san- 
ctorum  id  fieri  sinii  Deus ,  aui  ut  suas  agnoscant 
vtres,  et  Deo  grati  fiani,  aui  infirmilatem,  ui  robo- 
rar i  qoaerani.  Unde  Saian  Dominum  )ob  cum  suis 
vaHasse  conqveritur  (/o6|iv,  iO);  sed  cuma  Deo 
iNHfftaQdii,mi88usiiiJobraox  impelum  facii:Peus 
vade  dicii,  qui,  liocimalos  nalociimfi(^silus  «xs^fe- 
lur,  ianen  bonos  malorum  Gonaluuro  efenli^s  am- 
plexaiar.  Malimale  agoni,  sed  spirilus  Domiiii  om- 

mi)  Greg.,  ad  hunc  iQcum  Job  ultimo. 
(275)  Mag.,  1.  II,  disl.  6. 
(S74)  Magist.,  sup. 


II   E.  CAROINALIS  a|0 

nia  cooperatur  in  bonum,  dum  el  male  sets  boios 
convertit  in  exitus.  Ideonamque  sinit  fieri  mtb, 
quia  de  malis  cogitat  educere  bona. 

CAPUT  xxin. 

De  misiione  malcrum  sptrtiiwM. 

(274)  Princeps  dxmoniorum  satellites  suoi  Diuit, 
Uude  et  angeli  Dei  nuncupantur,  juxta  illud  :  Ei 
angelus  Domini  peuequeni  eo$  (Ptal,  xxxit,  6).  Ilti 
ad  subversionem  cunctorum ,  Dominus  ad  proia- 
tionem  suorum.  Conveniunl  in  missione,  difleruDt 
in  causa  missionis;  ac  sic  non  plene  convenium, 
quoniam  aliter  atque  aliter  mittunt.  Mittit  oter- 
que  ut  torqueantur  mali  pariterque  boni.  Ad  iden 
lendunt,  idemque  volunt,  sed  longe  difierunt.  AlteniB 
consulit  ratio  ,  alterum  impeliit  turbata  effrei» 
tio.  Unde  egressus  Satan  a  facie  Domini  memo- 
ratur  :  qui  dum  Job  suos  suaque  toUit,  ipsuDqne 
gravissime  afQigit,  quod  lethum  quoque  uon  irro- 
gat,  Domini  prohibitio  obstat :  nibii  enim  dilBcilin 
erat  occidere  quam  torquere,  nisi  divina  volunla 
restitisset.  Cur  enim  a  morte  Dominus  profaibem, 
si  mortem  inferre,  autnon  posset  aut  nollet?Q8i 
ergo  mortem  per  membra  sua  sanctis  quoUdie  io- 
fert,  is  eam  per  se  quoque  inferre  potest,  imoet 
eam  nonnunquam  infert.  Nam  dum  plaga  nuliis 
irroAatur  inter  malos,  sicut  contigit  iribulari  booos, 
cur  non  etiam  contiiigai  interire  eos,  plagam  iut« 
naufragii  sicutet  belLi,  pestium  quoque  queniadn»- 
dum  ei  famis  atque  similium,  si  non  semper,  a      ' 
frequenter  per  malignos  fleri  spiritus  credibile  cL      ' 
Hae  nimirum  sunt  immissiones  per  angelus  nulos.      ' 
quas  194  I^ominus  mittit  iram  indignationii  soa.      I 
Unde  super  illum  locum  :  (275)  Et  wcmt  (mm      i 
tuper  terram  (Peal.  civ ,  16) ;  cum  sit  et  altera,  bn      i 
quoque  sententia  inveuitur  :  Vocavit  qua$ipa$nm     l 
anima$am.  Forte  quia  per  angelos  immiuit  oiaki     I 
qui  ialibus  prxpositi  siint.  Vocavit  ergo  famem,  U     I 
est  angelum  fami  pnepositum.  Sednequantumi»- 
lunt  noceant,  crebro  audiuni  :  Nolite  nocere  uns 
et  mari  (Apoc.  vu,  5).  Diciturenim  iniob  iiludiSt- 
tanae  abangelis  Dei,  qui  sunt  praepositi  superseritf 
potestates,  ne  noceanl  nobis.  Qiiae  senlentia  ibi  h- 
betur  (276) :  Draco  isu  quem  formasli  ed  t//iia- 
dum  ei  (P$aL  ciii,  27).  Spirituales  ergo  tortores 
sicut  et  corporales,  id  est,  daemones  sicut  et  iKMBi- 
nes,  ambo  indiffercnter,  tam  bonos  aflligunt  qmi 
malos.  Sed  quod  sancti  angeli  malos  homines  lor- 
quant ,  nonnunquam  Scriptura  dicit,etcrebfotett 
variisque  modis  contingit.  Noniamen  cogit  ralioiA 
quolies ,  vel  quoqno  modo  percntiatur  homo,  i^ 
oporteat  fieri  extrinsecus,  aulabangeio,  antabho- 
mine.  Potfst  enim   homo  aul  nalurali  morlMi,  «^ 
casu  illato  tabesccre,  aiiis  qiiuf^  modii 
ministri  oflicio  deperire. 


(275)  In  Glossa  ex  Aug.  ad  hmic 

(276)  Iii  Glossa. 


8SI 


StHTENTIARUM  LIBRI  OGTO.  —  LIB.  TI.  m 

CAPUT  XXIY.  A  nuIU  angelos  genlibus  malos  malii  principei  coiiati- 


Dt  llag$lto  Dei  et  angelh  ammabui  et  regnis 

ffnesidentihus. 
(ni)  Sed  quoquomodo  flagellum  Dei  veniat,  aut 
corrigendum  quaerit  cxdere,  aut  impoenitentem  cni- 
ciare;  aut  eum  bonum  Tirum  iiiTenerit,  in  bono 
prcMuovere.  Vinim  tamen  bonum  bono  ab  angelo 
caedi  baudoccurrit,  nisi  forte  ratione  bac.  Ccrla  res 
est,  diim  animae  peregrinantur  in  corpore,  singuias 
singulis  angelisdeputatas.  Unde  Dominus  prohibens 
scandalizare  unum  ex  pusillis  suis,  subjungit  ange- 
los  eonim  semper  videre  faciem  Dei  (Matth,  xvin , 
iO)  :  9ui  dum  commissos  sibi  custodiunt,  ipsos  et 
a  malis  defendunt,  et  in  bonis  adjuvant ;  liberi  tamen 
arbitrii  jure  per  omnia  salvo,  semitaque  rectitudinis 
nusquam  derelieta.  Neque  enim  aliter  adesse  voluit,  B 
msi  ut  decet. 

Sieut  autem  omnis  anima ,  ita  et  omnia  re^a 

cusiodiis  angelomm  mancipata   creduntur.  Unde 

If oyses  juxta  aliam  translationem  ait ,  statuit  termi- 

nos  gentium  juxta  numerum  angelorum  Dei  {Deut. 

XXXII,  8).  Quod  ita  exponunt :  sicut  unicuique  bo- 

foini  custodem  angelum  deputatum  legirous,  sic 

Angelos  principes  gentium  credamns  constitutos. 

NaiD  in  Daniele  iegimus,  Micbaelem  principem  po« 

pali»  scilicet  Judaeonim ,  et  angelum  Persarum  vel 

Graecorum  (Dan,  x,  13).  Sed  et  post  et  per  crucem 

Domini,  dux  populo  Dei  suo  com  exercitu  de  non 

gente  ad  gentera  Dei,  de  perddia  Judaeorum  ad  con- 

▼ersionem  gentium  migrasse  creditur. 

CAPUT  XXV.  ^ 

Quod  Hichael,  relictis  Judmie,  nos  custodit. 

(278)  Nec  est  dubilandum  de  ipso,  quoniam  qul 

M ichael,  id  est,  Qui  ut  Deus  nuncupatur,  merito  ad 

illos  pertinet,  qui  ut    Deus  reforniato    per   gra- 

tiam  ad  vultum  Dei  interiori  homine,  ac  per  hoc  dii 

et  filii  e\ce1si  effecti  sunt.  Nec  absurdum  est  credi 

illos,  quos  in  custodia  Judaici  populi  sibi  siibdilos 

Michael  obtinuit,  secuni  migrasse.  Tradidit  namque 

Joseplms  iingelos  templi  pra?sides  conclamasse  (279). 

Fugiamui  exhis  sedibus,  Siciit  Michael  ad  custodiam 

regni  Dei  sibi  famulantem  habet  exercitum,  ita  sin- 

gulos  angelos  singulis  niundi  regnis  prsefectos  pri- 

matum  obtinere  credibile  est  super  eos  omnes ,  qui 


tui,  qui  uiter  gentes  prxlia  moveant.  Unde  angelus 
bonus  loquens  cum  Daniele,  ait :  itiiRC  revertar  ut 
pralier  adversus  principem  Persarum  (Dan,  x,  20). 
Neque  enim  inter  bonos  prxlia  fieri ,  convenienter 
videtur  dici. 

CAPUT  XXVI. 
De  officio  Raphactis. 

(2Si)  Sicut  autem  maligni  spiritus  incommoda, 
ita  et  benevoli  nobis  procuranl  bona.  Rapbael  qiti 
medicina  Dei  dicilur,  morbos  curat.  Unde  ad  Tobiam 
missus  visum  restituit.  Ad  idem  spectat  fides  ccntu* 
rionis  a  Domino  probata  ;  'nam  dum  se  fatetur  sub 
allerius  potestate  constiiutum  habere  sub  so  milites, 
et  dicere :  Vade^  et  vadit ;  et  alii :  Vent,  et  venit ;  et 
servo  meo :  Fac  hoc,  et  facit  (Matth.  viii,  9) :  multo 
magis  credit  eum  qui  sumraa  prseeminet  potestate 
militantibus  sibi  angelis  posse  imperare,  eoruroque 
miiristerio  puerum  suum  absentem  curare,  mandando 
languori  ut  eat,  saniiali  ut  veniat.  Decet  enim  illunu 
qui  cum  reiiquis  duobus  solus  prjeter  caeteros  spiri- 
tus  propter  oflicia  usibus  nostris  accommoda  proprio 
nomine  konoralur,  cuni  reliqiiis  quoque  duobus  ar- 
cbangefis  archangelum  esse,  ut  quoniam  inniimera 
est  multitudo  languentium,  abundet  quOque  suh 
principe  medico  copia  medicorura.  Ad  providentiant 
borum  fortassc  pertinet  sicut  morbos  avertere,  ita 
salutcm  conser^are. 

CAPUTXXMI. 
De  officio  Gabrielis. 

(282)  Gabriel,  fortitudo  Dci  interpreUiur,  quo- 
niam  negoliis  quae  viribus  egent,  qualia  sunt  bella». 
praefertur.  Unde  Virgini  matri  ejus  incamationent 
annuntiat,  qui  aerias  potestates  debellare  veniebat- 
Huic  archangelo  angelorum  exercitus  famulatur.  C^ 
quis  nisi  is  qui  sub  tanto  principe  arduis  gercndi* 
cooperetur?  Horum  videnlur  TOinisteriobeUajusta 
incboari,  injusta  praepediri,  male  autem  coepta  J^^ 
niri,  bene  cocpia  administrari,  et  roodo  ad  vittoria**^ 
modo  ad  pacem  perduci.  Quorum  quoniafl^  -virvu» 
sediiiones  dispellere  videtur,  merito  quoqU^  Ccedera 
pacis  astringere  xstimatnr. 

CAPUT  XXVlll. 
De  legatione  Michaells. 


sub  sua  potestate  singulis  habent  providere.  ^     -»---, ^ .^„.  cauiumv- 

Sed  cum  inter  virum  et  virum  sive  gentem  et  gentem     hoc  propiliationum  commissam  legimu^-  ^  .  . 


eertatUTy  eH  inire  confiictum  pravum  adversus  bonum. 

Sed  angelusDominiastatsuOynonne  obstat  adversario? 

Sed  forte  sux  parti  conatur  prodcsse,  non  alteri  no- 

cere  :  iil  namque  oflicii  habet,  non  quidem  ut  virum 

bonum  offendat ,  verum  ut  ei  quem  tutandum  sus- 

cepit,  prout  oportet  subveniat :  tanta  enim  afleclione 

silii  commississancli  angeli  195  astringunlur,  ut 

in  Daniele  venerabilis  qusedam  contentio  inter  eos 

legatur,  dum  quisque  stat  pro  sua  parte  nondum 

coguila  Dei  voluntate.  Sentiunt  (280)  lamcn  non- 

(277]Mattist.,ii,  dist.  11. 

l|78jlsi(!.,v,orig. 

(^70)  Ub.  VI»  c.  51  et  s. ;  vii,  c.  12.  De  bello  Jud. 


Michacl  quoque  legaiionem  explatio*^J^\  *^5^XTi 


Eccle3iae,  apud  quam  expialionis  ac  P*"^**  ^cWi*^ 
locus  est,  rite  principatur.    Micbaelis  ^^^    .  ^i  f* 
intuenles  admirando  dicamus :  Quis  Ht  -^^"  ^C^^^^' 
altis  habitat,  el  humHia  respicit?  Immunis  /^^^   est» 
est,  et  peccatit  expiare  propitius  est.   Exp»^  ye»^*- 
dum  fit  peccali  remissio,  propitius  dum  P^*^ 
^ionem  datur  rcconciliatio. 

CAP13T  XXIX. 
Michael  animas  et  preces  suorvm  offert   *^^     *   — ^^ 
Michaelergo  unu«deprindpt6t««  prfiii**^  ^**  *^ 
(280)Cassiai^us,<JolIal.,Tni,c.  13.  Vfd«  ««  »«ofi« 
(281)  isia:,  V,  otig. 


tS^  BOBERTI  PILLI  S 

niele  legitur  {Dan.  x,  15)»  princeps  militise  angelo-  A 
l-uiii,  suis  cum  copiis  id  agit,  ut  homines  idonei  fiant 
teniporali  in  vila,  post  eam  migrare  ad  coelestem. 
Ipsi  enim  data  est  potestas  super  animas  sanctorum, 
iit  eas  perducat  in  paradisum  exsultationis.  Ipsum 
quoque  cum  suis,  ac  pi*aecipue  proprium  cujusque 
angelum,  proprias  cujusque  preces  puto  perferre 
ante  tribunal  judicis ;  non  quod  ab$que  eorum  mini- 
«terio  sanctorum  desideria  ignoraret;  verum  quod 
obsequi  gaudent  auctori,  prodesse  bomini,  dum 
preces  196  nostras  coelicolis  annuntiant,  ac  pro 
iiobis  apudDeum  interpellant  (285).Undeorationem 
quam  pro  caplivitate  populi  sni  Daniel  oravit,  ange- 
lus  ejus  utriusque  ad  Dominum  pertuiit,  adjuto- 
rcmque  Micbaetem  inibi  babuit ,  sed  angelum,  idest, 
principem  regni  Persarum  sibi  obstitisse  questu^  ^ 
est,  qui  dum  pro  sibi  commissis  facit,  ab  eonim 
servitute  nondum  Israelem  solvendum  putat,  cujus 
peccata,  quare  sub  jugo  captivitatis  detineatur,  apud 
judicem  accusat.  Sed  vincit  pars  Danielis. 

CAPUTXXX. 
Omnes  angeli  prohominibus  Deo  terviunt. 
(284)  Sicut  autem  tres  praefatos  suis  cum  subditis 
Iiumanis  rebus  agendis  Scriptura  docente,  oflicia 
tuscepisse  cognovimus,  ita  et  reliquos,  imo  commu- 
niter  omnes,  in  bominum  negotiis  Deo  deservire 
u:stimamus.  Unde  de  eis  ioquens  Apostolus  ait : 
yonne  omnes  iunt  administratorii  spiritus  in  mini' 
sterium  missi proptereos  qui  tuereditatem  capiunt  sa- 
lutis  (Hebr,  ii,  14).  Adminislratorii  ex  officio,  missi 
actualiter  semper  assistunt  ei  qui  obique  est.  Unde 
in  Daniele  dicitur :  Millia  millium  minittrabant  ei, 
€l  deciet  millies  eentena  millia  assfstebant  ei  (Dan. 
vii,  10).  Nam  qui  ministrando  discurrunt,  semper 
ei  cui  ministrant,  contemplando  assistunt.  Unde. 
Raphael  Tobiae  missiis  ait :  Ego  sum  angelus  unus  ex 
ieptem  qui  astamus  in  conspectu  Dei  semper  (Tob, 
\ii,  \6),  Quanquam  nonnulii  autumaut  alios  circum- 
ire  miuist^rando,  alios  a^sistere  contemplando. 

CAPUT  XXXI, 
De  clierubim  et  seraphim. 
Sed  cherubim  et  seraphim,  quos  duos  ordines  as- 
sistere  aiunt,  memorat  Scriptura  roinislrarc.  Unde 
ad  tsaiam  unus  de  seraphim  volat,  lapideque  ignito 
dum  os  t^ngit,  a  vitio  purgat,  et  ad  loquendum  q 
aptat  (Isai.  vi,  6).  Seraphim  namque,  qui  tgnis  ar- 
dens  interpretatur,  in  igne  operari  merito  xstima-; 
tur.  Quamobrein  absurdum  non  est  autumare , 
quamvis  forte  pnesumptio  foretaffirmare,  ministerio 
illorum  et  rubum  incombustum  arsisse,  et  Sodomam 
Gomorrhamque  igne  atque  sulphure  funditus  pe- 
rlisse.  Sed  qui  civitates  succendunt,  iidem  duo  se- 
rapbim  prius  Lotb'a  pcriculo  eduxerunt  (Gen.  xix, 
16).  Quos  fuisse  bonos  apparet,  dum  malos  'juste 
perdunt,  justum  antem  a  perditione  pic  educunt. 
Unde  arbitror,  quod  penes  quos  est  auctoritas  ulci- 

0285)  Magist.,  iv,  dist.  45,  §  6  et  7. 

<iSi)  Magist.,  II,  dist.  10. 

(^-»Sf»}  Cap.  xni,ro'lcsl  hicr.,  elalihl. 


R.  £.  CARDINALIS  y^ 

scendi,  est  quoque  ab  ultione  liberandi.  Propheu 
quoque  postquam  praemisit,  ^t  fadt  onjiloi  «ot 
spiritus^  subjuniit,  et  ministros  suosiqnmwradem 
(Psal.  ciii,  4).  Jtgnis  urens  interpretatio  estseraphin. 
Quare  et  seraphim  minis^rant  Deo. 
CAPUTXXXU. 
Pe  cherubim  et  set:aplum. 
In  Ezechiele  leguntur  cherubim  elevas^e  alassoa 
^ialtata  a  terra  (Ezech.  x,  16) :  alia  quoque  ojide 
conjectura  sumitur,  quod  e^  ipsa  cberubim  olliciis 
mancipentur.  Sed  veQerabilis  viri  traditio  est,  vt 
aiu^t,  Dionysii  (285),  superiores  splritus  sob  fni 
contemplatione;  mii^orea  autem  legatione,  a%uuDpu 
qualilate  npminum  juxta  naturam  offlcionini.  Sed 
apud  Ezechielem  cherub  extendit  manum  ad  ipen 
(Ezech.  XIX,  7) ;  apud  Isaiam  seraph  deiet  iniquiu* 
tem  ( Isai.  vi,  6!) ;  cum  nomen  seraph  coDTeDiat 
igniy  eipiatio  autem  Michaeli.  Solus  nimiroiB  est 
Dominus  qui  delet  iniquitatem ;  et  p^  quem,  nisi 
p<er  eum  qui  ex  vocabuli  interpretatione  pomimolh 
tinet  yicem  ?  Sed  seraph  carbone,  ut  ait  Hieronj- 
mus,  (286)  os  prophetae  tetigit,  dicens :  Ecce  teiifU 
hoc  labia  tua  ut  auferatur  iniquitas  tua  (ibid.).  Quod 
sui  oQicii  e^t,  se  in  igne  operaium  fatetur;  auferes- 
dam  iniquitatem  dicit,  sed  ablationem  banc  sihi  ma 
ascribit ;  forte  quoniam  suo  ministerio  ignis  appli- 
cabatur,  alterius  expiatio  tradebatur.  Velministerio 
seraphim  non  solum  extet;ior  ignis  succenditur,  \e- 
runi  et  |97  interior  qu»  est  cb^ritas,  forUsse  iA- 
flanmatur,  de  qua  dicitur :  Vhwersa  delicla  eperii 
charitas  (l  Petr.  iv,  8).  Unus  ergo  de  seraphim  igne 
labia  oropheta;  tangit ;  per  ignem  Deus  cbariuidi 
accendit ;  chariias  autem  peccataexurit,utpropbeu 
non  jain  pollutus  labiis  iddneus  fiat  verbo  praedica- 
tionis.  Unde  fortasse  ministerip  seraphim,  per  cbi- 
ritatem  corda  mundantur ;  ministerio  Micbaelis  mili- 
tumque  suorum,  eipiatio  per  fructus  poeniteDiis 
procurata,  plenam  restaurat  propitiationem.  Sed  ia 
Ezechiele  jam  forsan  cherub  igni  accommodatur,  it 
in  tali  negotio  quasi  scientia  pleno,  ipsam  intrio- 
secus  rimemur :  cherubim  namquep/tfiit/tt(/o  tcieniie 
interpretatur. 

CAPUT  XXXIII. 

Unde  dicatur  angelus  et  spiritus. 
Communia  autem  omnium  nomina  sunt  angeios 
atque  spirilus  :  sed  spiriius  sunt  ex  nalura,  an^ 
autem  ex.ofGcio.  Unde  Propheta  :  Qui  fadt  a^dn 
suos  spiritus  (Psal.  ciii,  4)  (287).  Nam  qui  oatura 
spiritus  sunt,  cum  opus  est,  angeli  fiunt.  .^n|eli 
namque  interpretantur  nunlH;  et  puto  omnes  ap- 
pellari  angelos',  qiioniam  nenio  inter  eos  est  (piem 
mitti  non  contingat.  Unde  apostolus  orones  spiriio» 
ait  administratorios,  in  ministeriumque  missos  in 
praeconium  Christi  qui  pmnes  mitlit,  propt^r  eos 
qui  haereditatem  capient  salotis  (Hebr.  i,  14).0uu:i'. 

(286)  Hieron.,  161. 

(287)  Magisl.,  ii,  dist.  10 


S85  SENTENTlARlJiM  LIBRl  OCTO.  —  LIB.  VI.  SSiT 

bui  euim  prseccllit  qui  ojnnes  mitlit,  Camulanles  A  erat,  qui  prophetam  instruebat,  quippe  ia  propbeta 


Patri  dum  filios  formant  bxreditati. 

CAPUT  XXXIY. 

Quot  siht  ordines  et  quibus  adiHcli. 
Providus  namqiie  Deus,  antequam  bomo  nieret, 
lueditatus  reparationem  ,  reparationi  necessarios 
novem  distinxit  angelorum  ordines.  Nam  qui  cot^ 
kstes  spiritus  nostram  suffuiturus  inflrmiiatero 
niittere  disposuit,  is  mittendos  variis  addixit  offi'- 
eiis,  nostrae  procul  dubio  restitutioni  accommo<lis. 
Quid  est  enim  quod  Aposlolus  omnes  spiritus  ait 
administratorios,  nisi  quod  omnes  ministeriis  offi* 
ciorum  inteilexit  addictos?  Quid  est  quod  omnes  ir 
ministeri^um  missos  perbibet,  nisi  quia  quod  injun 


loquebatur.  Omnes  ergo  illos  arcbangelos  arbitror, 
penes  quos  auctoritas  est  nuntiantibus  imperare,  et 
per  se  summa  nuntiare.  Et  quamvis  tria  solum  ar- 
cbangelorum  nomina  legimus,  non  lamen  et  aiios 
illo  in  ordine  quamplurimos  contineri  ahsque  no« 
mine  negamus. 

CAPUT  XXXVIi. 
Archangelis  angeli  sunt  subjecti. 
Ordini  ergo  archangelorum  subdi  puto  ordinem. 
aogelorum,  sicut  sacerdotibus  caeteros  videmus  esse 
subjectos,  habentque  ii  duo  ordines  (licet  nonniuir 
quam  sicut  et  alii  omnes,  agant  separatim  tamen)» 
officia  sibi  propria  nunliaudi ,  bi  suh  aliis,  bi  super 


ctum  est  officio,  id  jugiter  complent  exercitio  ?  quid  ,>  ^!»°«-.  ^*^^"  ^«^^  <>^^|»«»  P^^^^l  fieri  ut  aflatu  «ua 


est  quod  post  dicta  duo,  tertium  boc  mox  subjun- 
git :  Propter  eos  qui  hiereditatem  capient  salutis , 
nisi  quod  tam  officia,  quam  exercitia  ofliciorum » 
ad  id  tendunt,  ut  praedestinati  baereditatem  capiant 
ttalutis  ?  Officia  ergo  cum  actibus  suis  instiluta  pro- 
pter  salvaodos,  ratio  est  cessare  posl  salvatos,quo- 
iiiam  juxta  Scripluram,  tunc  toHclur  omnis  pote- 
stas  (/  Cor.  xv,  14). 

CAPBT  XXXV. 

Quod  sunt  oficia^  et  quot  eorum  nomina, 

Novem  sunt  ofllcia  angelorum,  quorum  nomina 

sunt  hsec  :  Angeli„  archangeli,  virtutes,  potestates, 

principatus,  dominationes,  throni,  cherubin  atque 

serapfain.  Horum  nomina  ordinum,  pluraliter  expri- 

init  usus,  quoniam  plures  sunt  qui  his  figuranlur  ^ 

iioroinibus.  Cura  ergo  plurale  audis,  plures  illius 

ordinis,  cujus  nomen  est  inteiligis.  Cum  vero  sin- 

gulornm  ordinum  singulariter  vocabula  proferuntur, 

eorumdem  ordinum  propriae   singulares  person» 

manifestantur.''.Quippe  quoniam  quorumdam  nun- 

4'upationes  ordinum ,  utroque  in  numero  reperio, 

idem  reliquis  in  ordinibus,  nec  absurdum  puto,  et 

cujusque,  ordinis  aio  appellationem  proprie  aut  sin- 

gulariter  singulos,  aut  pluraliter  designare  multos. 

CAPIJT  XXXVI. 

Quid  nuntient  et  quid  agant  et  quomodo. 

Angeli  et  archangeli  de  loco  ad  locum  meaat  ad 


divinis  de  rebus  homines  insiruantt  verum  id  ne* 
gotii  proprie  sibi  sortiti  videntur  ut  agant. 

CAPUT  XXXVIII. 

Qui  virtutes  et  eorum  ministeria. 
Virtutes  sunt  quarum  ministerio  miracula  flunt: 
Aiunt  sancti  sacramento  missae  angelos  adesse.  Hos 
de  numero  virtutum  arbitror,  quoniam  non  ad  na- 
turam,  sed  ad  Dei  miram  potentiam  bujusmodt 
opus  pertinel.  Sic  qiiae  a  Moyse  in  ducatu  Judseo- 
nim,  ab  apostolis  in  conversionem  gentium  sigoa 
mirabiliter  facta  legimus,  ministerio  yirtutum  faetsi: 
sestimamus. 

CAPUT  XXXIX. 
Cur  sint  polestates, 
Potestates  ad  hoc  Deus  instituit,  ut  maUgni  spi- 
ritus  per  eas  repressi,  non  quantum  volunt  manda 
noceant. 

CAPUT  XL. 
Cur  dicuntur  principatus. 
Principatus  dicuntur,  qui  inter  alios  principatum. 
tenent. 

CAPUT  XLL 
De  dominationibus. 
Dominationes,  quibus  et  principatus  subjacent.'; 
Et  fortasse  sicut  inter  nuntiantes  prsesunt  archan- 
geli,  ita  inter  agentes,  si  non  universis,  saltem  ali- 
quibus  principatus  prxferunlur»  et  dominationes 
ordinibus.  Polest  quoque  videri  quod  bomines  prin- 


annuntiandum  198)  c^teri  vero  spiritus  ad  agen 

dum.  Illi  tamen  ita  annuntianl,  ut  nonnunquam  et  j)  cipaiibus  subjaceant,  principatus  dominationibus. 

agant.  Isti  autem  Ua  aguni,  ut  plerumque  annuntient.      Quare ?  Non  est  enim  potestas  nisi  a  Deo  (Rom.  xiii, 


i  agunt,  ut  plerumque 
Scd  utrique  cum  mittuntur,  ita  quandoque  quod 
alteri  est  proprium,  mutuantur,  ut  aut  nunquam, 
aut  rarius  proprio  decedant  ab  negotio.  Angeli  mi- 
norum,  archangeli  summorum  creduntur  nuntiato- 
res.  Archangeli  forte  dicti,  non  solum  quod  annun- 
tiant  principalia,  verum  ftiam  quod  principantur 
nuntianlibus  minora.  Unde  Zacharias  ait  :  Ecce 
angelus  qui  loquebatur  in  me  egrediebatur ,  et 
aiius  angelus  egrediebatur  in  occursum  ejus  ;  et  dixit 
ad  eum  :  Curre  et  loquere  ad  puerum  istum  dicens  ad 
enm,  absque muro  habitabitur  Jerusalem  (Zach.  ii,  5). 
^Mperior  angelus  inferiorcm  edocet  quid  ipse  doceat 
prophefam.  El  forle  proprios  angelus  prophetae  is 


i),  ut  quaelibet  potestas  hominum  sit  obnoxia,  aut 
summa  dominationi,  aut  inferior  principatui. 

199  CAPUT  XLII. 

De  thronis  et  eorum  ofpcio. 
Troni  sunt  super  quos  Deus  sedet ,  ut  per  eos. 
judicia  sua  decernat.  Et  lorte  horum  ad  ofiicium 
pertinet  decreta  Dei  insinuare.  Unde  Danieli  vi- 
sionem  videnti  et  intelligentiam  quaereuti  apparuit 
spiritus  viri  dicentis :  Gabriel,  fac  intelligere  istam 
visionem  {Dan.  viii,  16).  Species  viri  apparuit,. 
quianon  vir,  sed  in  specie  viri,  angelus  cerneba- 
tur :  qui  fortasse  de  thronis  unus  erat,  Gabrie1e.ni 
docens  id  Deum  judicasse,  ul  ipse  prophetam  da 


m 


ROBERTI  P13LU  S.  R.  E.  CARDINALFS 


Tisione  iustrueret.'  Quanquam  Iradant  Jfudaei  (2S8),  A  scribens,  Christum  constituit  supra  omikein  pria. 

cipatum,  et  potestatem,  et  virtulem ,  cl  dommatlo. 
nes  {Ephes.  i,  121).  Apud  Coloss .  item  gQQ  iUi 
subduntur ,  sive  thronit  sive  dominatione$ ,  me  prni. 
cipatus ,  tive  potestates  (Colois.  |i,  10).  Quod  hos 
ordines  pluraliter  singulariterque  addiU)  univemG- 
tatis  signo  expressit,  liquido  manifes^t  quod  sopn 
quoque  di&i,  scilicet  et  pluraliter  plurimos,  eisin- 
l^ulariter  declarari  singulos.  Nam  quoties  uoiTeru- 
litas  apponituir,  singulari  voce  «inguls^,  pUirali  plun 
de^ignantur.  Noyem  ergo  eonstat  diyersiutes  spiri- 
tuum ,  quoniam  augelos  et  arcbangelos,  cbenibiai 
^t  serapbim  ^rebra  Scriptura  memora^.  His  autcn 
quatuor  reliquos  quinque  adjunge  prdines  quos  Ia 
Apostolo  pauiQ  ante  inTenimus. 
CAPUT  XLYI, 
Quomotio  mali  spiritus  princifn  stio.  iem«ai. 

(291)  Principi  ergo  dsemoniorum  maligiii  spiriias 
singuli  suis  in  ordinibus  viden^ur  deservire;  alii 
angeli,  siye  archangeli,  duiq  nunliando  plus  mi- 
nusve  decipiunt ;  alii  yirtutes  dum  miracula  ddai 
dunt.  Harum  praesidio  magi  contra  Pharao&em  ini- 
raculis  miraciila  objicientes ,  vi^entur  concertasse. 
Antichristus  quoque  virtulibus  depravatis  olmoxiis, 
signis  incautos  videtur  delusurus. 
Quid  potestates  t 

Potestates  fortasse  spiritus  mii^us  in  malo  pen* 
tos  reprimunt,  ne  tunc  prosint  cum  nocere  inteB- 
dunt.  Nam  e«dem  quanlum  possunf  studiis,  si  sum 
boua ,  obsistunt ;  si  vero  mala,  adsunt. 

Quid  principat^s  et  dominaiiowsf 

Principatus  quoque  et  dominationes^jinferiori]») 
praesunt.  Aut  fortasse  ii  principibus ,  ilii  n^ 
molesti  sunt.  Horum  studip  hi  promoyentttr,  iiii 
hiuniliantur. 

Quid  thronit 

Throni  vera  judicia  imminuunt ,  el  fdu  di- 
niunt ,  et  Qmnino  judicibus  deyia  qusdim  oble&- 
dunt. 

Quid  cherubim  ? 

Qherubim ,  quantum  scientia  yigent»  tantam  vi* 
rulentia  nocent ;  ea  paganis,  ea  ipsa  hsereticii,  falsi 
nominis  scientia  adesse :  ca  demum  ipsi  videnlir 
Antichristo  ad  fulura. 

Quid  seraphim  f 

Seraphim  ^icut  in  bono  bene,  ita  [in  malo  nak 
fervere  arbitror.  Ea  forte  incendierum  ministn 
sunt ,  rancoris  quoque  et  irae,  invidiae,  atqoe  Bl»- 
dinis.  Et  cum  novem  ordines  sive  in  bono,  sive 
in  malo  bis  studiis  videaatur  deservire ;  pol^ 
eliam  ut  aliis  quoque  uiodts  et  boni  pro6iDt,et 
mali  obsint.  Nam  cum  tres  quibus  solis  propria 
conceduntur  nomina ,  <^ommuni  officio  puleniiir 
archangeli,  noscuntur  quoque  prbprlis  quibusdui 
negotiis  depulari  :  dxmoues  quoque  tot  Umqie 
variis  modis  tentant,  ut  tentalionum  genera  m<n 

(290)  Mag.,  l.  II,  dist.  (i. 
(^91)  Magis^,  I.  II,  d.  6,  §  4. 


et  in  hoc  consentiant  plurimi  hunc  Michaelem  fuisse< 
Sed  quomodo  arohangelus  archangelo  quid  agen- 
dum  sit  mandat  ?  f  ortasse  princeps  Judaeorum  , 
atque  ideo  faufor  Danielis  illum  qui  praeest  praeliis 
rogat  ut  eventum  bellorum ,  quem  scire  decebat 
prophetam,  edoceal.  JBt  fortasse  thronis  judices 
Hubjecti  sunt ,  eorumque  suffragio  judicia  incor-* 
1  upte  decernunt. 

CAPUT  XLH». 
De  cherubim  et  seTaphim, 
Cbembim  atque  Seraphim,  quorum  alter  ordo 
vliiraus ,  alter  exstat  penultimus ,  ita  Deo  assisterfi 
oulumant,  ut  eiteriora  ad  explenda  negotia  minime 
recedant,  minoresque  $piritus  angelos  videlicet  et 
archangelos  hujusmodi  rebus  deputandos ,  duosque  ^ 
bos  ordines  reliquorum  mutuari  noniina ,  quoties 
quod  agunt  illi^  competit  nominibus ;  aiuntque  hane 
•ententiam  sancti  Dionysii  Areopagiue  fuisse.  Sed 
In  Daniele  unun  de  primis  principibus  Michael  di- 
citur  (Dait.,  x,  13).  Apostolus  quoque  generatem 
volena  in  Christo  probare  pr?eIationem ,  generalem 
in  angelis  debuit  ostendere  subjectionem.  Unde  et 
generali  usus  locutione  ait.  Nonne  omnes  sunt  ad- 
mmttratotii  spiritus  in  ministerium  missi  (Hebr. 
14»  ii).  £t  quoniam  juxta  Apostolum  novem  ordi- 
nom  Yocabula,  ministeriis  videntur  accoipmoda, 
duorum  qui  restant  administrationibu^  nonaina  aj^* 
temiis. 

CAPUT  XLIY. 

Juxta  nominum  interpretationem  hominibus        ^ 
serviunt. 

(S89)  Cherubim  namquc  plenitudo  scientice  inter- 

pretatur.  $eraphimj  ignis  urens.  Num  quia  amoris 

aestu  ardere  perhibenlur,  qiioniam  yicinius  caeteris 

^ivinam  gloriam  contemplantur,  pleni  scientia  non 

^unt  ?  cum  potius  quanto  sunt  veritati  propiores  , 

tanto  quoque  oportet   veriiatis   fieri   capaciores? 

Nonne  qui  scientia  abundant,   tantum   excellunt 

charitate,  quantum  capiunt  cognitione?  Sed  ii  for- 

tusse  pieni  scientia  perhibentur,  quoniam  eorum 

ininisterio  apud  nos  scientia  comparatur.  llli  arr 

denies  forsan  non  solum  quod  praesunt  incendiis , 

\erum  etiam  quod  charitatem  infundunt  sanctis. 

Et  angeli  quidem  his  ministrorum  divisionibus , 

iiumanis  inyigilant  commodis,  et  est  credibile  illos 

qui  ex  illo  apostataverunt  numero,  totidem  modis 

Lominum  insistere  periculis. 

CAPUT  XLV. 
A  novem  ordinibus  dcemones  corruisse, 
(290)  Arbitramur  enim  daemonum  numerosilat^m 
novem  ex  ordinibus  corruisse.  Nec  absurde  quidem„ 
quoniam^  memorante  Apo^tolo,  ordines  tres  id 
videntur  quaerere  ut  gancti  separarentur  a  chari- 
tate  D^.  Intelligens  fortasse  more  suo  per  partem 
tuium ;  qui  alibi  nec  semel  sanctorum  ordinem  per 
partem  ponit,  omnesque  intelligit.  Ad  Ephes.  enim 

(i88)  V.  Hieronvm.  ad  cap.  viii  Dauielis. 
1^9)  Uh\.,  V.  orig. 


m  SENTENTURLM  LIBRI  OCTO.  —  ^HS.  M.  890 

includere  dislinctionibus  aut  nimis  diPlcile »  aut  A  insinuat,  multa  magnaque  beneficia  fai  usu&  ttini* 


oiunino  sit  iuipossibiie. 

CAPUT  XLYH. 
De  kominum  adjuvamine  et  delusione, 
(292)  Cum  ergo  novem  sint  ordines ,  quid  pro- 
bibet  ex  officiis  notioribus  sumpsisse  vocabula  ? 
hihilominus  tamen,  quot  aliis  modis  homines  au^ 
adjuvantur ,  {lut  deluduptur ,  totidem  fere  modis 
aut  adjuvare,  aut  deiudere?  Fere  dicp,  quonian) 
unmquisque  tentatur  a  concupiscentia  sua  (Jacob. 
I,  li).  Ei  sicut  hominl  ex  se  nocetur  spiritualiter, 
cur  non  etiam  corporaVi^er  noceatur,  ut  absqua 
dxmonum  cooperatione,  conscientia  quoque  homir 
nes,  utriusque  generis  damno  unumquemque  alBT 
ciant?  Uude  auteio  crucifigerent  perfidi  Salyatorem, 


sterii  accommoda  a  Deo  suscepisse.  Apud  euindem 

quoque,  virgam  furoris  sui  Assur  in  Judxos  Do- 

niinus  armat,  muniens  fortitudine  et  intelligentia 

{ibid.},  Ipse  tamen  non  sic  a;stimat,  verum  viribus 

propriis  ascribens,  multatis  in  eo  prius  Judasis,  et 

ipse  i;Deo  feriente  multalur  :  non  quod  unquam 

Deus  nequitiae  raachinamentis   adgaudeat,  verum 

quia  consuitus  justitise,  ulcisci  impios  exoptat. 

CAPUT  XLVIII. 

De  qua  muUitudine  sit  princeps  damoniorum. 

(293)  Sed  quoniam  juxta  novem  angelorum  or- 

dines,  novem  quoque  daemonum  arbitramur  mul- 

Utudines,  quarum  nomina  a  nominibus  sanctorum 

non  discrepant  ordinum.  Unde  Apostolus  :  Non  est 


licel  ante,  ^ed  aon  jam,  diabolum  habebant  adju-  ^  nobis  coUuctatio  adversus  carnem  et  sanguinem,  sed 


torem  ? 

Quae  autem  sine  diabolica  suggestione  ab  homir 
nibus  perverse  flunt ,  sine  daBmonum  notitia  inter- 
dum  201  contingun(.  Sicut  enim  semper  cogi- 
lutus  ignorant,  nisi  cum  signis  eos  conjiciunt,  ita 
et  actus  aliquando  noji  comprehendunt,  (unc  vide- 
licet,  quando  absentes  ad  alia  intendunt.  Unde 
quod  viro  desponsata  erat  \irgo,  deceptis  virgi- 
netim  celavit  partum.  David  oculum  prophetiae  non 
ut  alii  per  figuras,  aut  angelica  administratione , 
sed  intrinsecus  aspectu  illustra(us  suscepit,  dicens  : 
Audiam  quid  loquatur  in  me  Dominus  Deus  (Psal, 
t XXXIV,  9) ;  atque  in  libro  Regum  ita  legitur :  Di- 


adversus  principes  et  potestates  (Ephes,  vi,  12) ;  qua 
de  multitudine  princcps  dsemoniorum  intelligetur? 
Utique  aut  summus,  aut  inter  summos  potius  an- 
gclos  videtur  plerisque  creatus;  ad  eum  quippe 
illud  pertinet  :  Tu  signaculum  similitudinis,  plenus 
sapientia,  perfectus  decore  (Ezech.  xxvni,  12).  Et 
post  [pauca,  eadem  Scriptura  subjunxit  :  Omnis 
lapis  pretiosus  operimentum  tuum  (ibid) ,  pretioso- 
rum  novem  disponens  genera  lapidum.  Quid  autem 
hoc  est,  nisi  quod  cum  sint  novem  angelorum  or- 
dines,  omnis  ordo  illum  ornabat,  qui  omnibus  be- 
peficio  creationis  praelatus,  quasi  quis  gemmis,  ilai 
ipse  novem rutilabat  ordinibus.  Si  eigo,  quemadmo- 


rectus  est  spiritus  Domini  in  David  (J  Reg.  xvi,  iZ),  q  dum  asseverant  complures,  gradus  ipsos  computa- 


Unde  Patrum  traditio  est,  quod  non  per  subje- 
ctaro  creaturam,  sed  per  seipsam  divina  bonitas 
graiiam  prophetiae  regi  David  infuderit.  Quod  si 
spirituale  beneflcium ,  non  quidem  per  ministrum , 
irerum  aliquando  per  se  majestas  adoranda  largi- 
tur,  credi  quoque  potest,  nec  absurde,  aetemam 
per  se  liberalitalem,  corporalia  nonnunquam  con- 
ierre  beneficia,  ipsa  enim  coelos  extendit,  terram 
coelis  inclusit,  aridam  quoque  Oceani  circumfluo 
cinxit  :  incarnata  tandem  declarando  quid  esset, 
dum  homines  intus  et  extra  curat,  non  pauca  suse 
contulit  argumenta  majestatis. 

Angelorum  ergo  studio  bonorum  atque^roalorumi 
bona  atque  mala  hominibus  aliquando  procuran- 


(ionis  ipsa  comitatur  cujusque  dignitas  ordinis 
procul  dubio,  quoniam  seraphim  nonus  ordo  nu-. 
meratur,  is  de  quo  nostra  inquisitio  est,  intra  se- 
raphira  comprehenditur ;  nisi  quia  apud  Ezechie-. 
lem,  qui  et  supradictis  auctoritatibus  hoc  quoque,^ 
adjecit  habetur  :  Tu  cherub  extentus :  ubi  non  sen. 
mel  princeps  hujus  mundi  cherub  appeilatur.  Und& 
rectius  jux^a  (%94)  cherub  computabitur.  Nisi  forte> 
si(  ordine  seraph,  interpretatione  cherub. 

Sed  si  cujusque  ordinis  personas  paritas  ad  invi-^ 
cemcoijequat^quomodo Satanas  etiam dum  erat bonus^ 
cateris  202  ^^  <«^  ordine  praeminebat  ?  aut  si  unuM^ 
ordo  disparitat^  gaudet  meritorum,  quomodo  est 
unus  ?  Sed  saepe  quae  unius  ordinis  sunt,  aequa  sibi 


lur ,  atque  aliquando  aliis  modis  habentur.  Nam,  D  non  sunt.  ^t  quae  ordine  noscuntur  inferiora,  me- 


iit  homines  hominibus  utroque  raodo  aut  adsin^ 
aui  obsint  non  raro  contingit.  Sed  ut  homo  per 
iritium  laedalur,  absque  Deo  est.  Quisquis  autem  i(| 
agit,  ut  homo  adjuvetur,  aut  corporaliter  vexetur, 
ininister  Dei  est,  cujus  etiam  Assur  virga  Airoris 
est  (Isai.  x,  5).  Huic  virgae  ad  tempus  parcit,  imo 
et  in  multis  bene  faclt,  utrumque  in  tantum  con- 
fert  in  quantum  expcdit  caesioni  ;  qua  exacta,  vir- 
gam  frangit,  igni  fomenta  daturus.  Und^  Romanos 
peiditloni  certissime  obnoxios,  captivandis  tamon 
^udaeis  reservatos,  Isaias  sub  prophetica  caligine 

(292)  Magist.,  ii,  dlst.  6,  etc. 
*    (293)  Mag.,  I.  II,  d.  2,  §  ultimo,  ot  dist.  6. 
(294)  V.  Aihanas.,  in  q).  ad  Scrap.,  et  Cyrill., 


rito  nonnunquam  comprobantur  exceUentiora.  Po- 
(est  orgo  esse  ut  inter  seraphim  sive  cherulim  sint 
minores,  sint  et  majores,  et  de  majorlbus  princ^^a 
daemoniorum  fuerit  unus.  Bleiius  eniin  sedere  ra- 
tioni  videtur,  quod  Deus  inter  perscveratui^os  ca- 
suro  creaverit  pares,  iino  non  paucos  ^t  majores,^ 
ut  et  pares  et  majores  perstiterint,  nec  &it  (295)  ma- 
ximus  qui  corruit.  Tameu  quoniam  elationis  pnK 
prium  est,  omnibus  te  ^rsferre,  maxjmtim  se  exi- 
stimavit  qui  et  Deo  se  contalit;  magnus  utique  fuiii^ 
sed  plus  de  se  quara  esset,  sensil.  Magnus  crgot 

I.  I,  Glaph. 
(205)  Qmos  auclorcs  srquaiur  vide  in  notiSf 


891 


ROBERTi  PLLLI  S.  R.  E.  CARDINALIS 


m 


corniit,  ne  de  niaguitudine  tua  glorieris,  iie  assen-  ^  rero,  recte  cor  pravum  accuM,  oput  malum  Ibff^ 


siim  pravo  praebeas  consilio.  Qui  supeibo  conscn- 
serunt,  cuni  superbo  corrueruut;  qui  ha^sere  Deo, 
Deum  principeni  habere  meruerunt,  daemones  con- 
sentientes  adversario,  principem  daemoniorum  crea- 
verunt.  Quibus  omnibus  quoniam  nocendi  homini^ 
bus  una  est  protervilas,  ilii  qui  in  eo  pius  valet, 
o))edire,  una  quoque  est  voluntas ;  nimirum  tanto 
quisquis  in  malo  efBcacius  debacchatur,  quanto 
alios  virtute  creationis  transgredilur. 

Sed  naturam  spirituum  tantum  vitiatam  arbitror 
debilitari,  quantum  coniirmaiam  augeri  :  ut  qui 
minor  est  in  regno  coelorum,  ipsum  principem  d»- 
roonum,  visione  Dei  gubUm^tus  transcendat :  et  sic 
factum  est  ut  is  qui  se  prseferendum  arbitratur,  aut 


lat.  Est  autem  malum  opus,  malaqiie  vita,  qIm  \ 
dique  sibi  miser  complaceat.  Hic  si  qi»  bew  igit 
parum  aut  nihil  proGcit. 

Est  autem  alter  qui  nihilominus  203  inquinaias 
degit  vitam,  sM  raiione  consulta,  anxiatur  ex  soitle, 
desiderat  beuefacere,  consueti  tamen  dulcediae  maB 
revocatus ,  quod  liene  cupit ,  implere  nquit.  C». 
lice  ergo  Babylonis  potus ,  dnm  inextricabili  saBcoli 
hujus  tempestate  jactatur,  licet  quodamfflodo  por- 
tum  optet,  naufragio  tamen  haeret.  In  bujus  eniB 
mente  sibi  invicem  repugnant  voluntates,  bona  ttDt, 
mala  aitera,  sed  mala  vincit  et  bona  gemit :  daoet 
ergo  ad  illum  qui  solus  exaudit  in  al»coDdUo  ten- 
pestatis.  Ad  Dombum  cum  tribuletur,  dameict 


fortasse  beneficio  creationis  yere  prseferebatur;  et  0  «xaudietur,  dicat :  Miserere  mei,  Domine, 


maiimis  irreparabiliter,  pessundatus  subsidat  et 
uiinimis.  Unde  in  eodeni  Ezechiele  ita  ad  illum  ser<» 
mo  dirigitur  :  Elevatum  est  cpr  tuum  in  decore  tno^ 
perdidisti  sapientiam  in  decore  tuo  {Ezech^  xxviii, 
17).  Quasi  diceret :  Quoniam  ex  decore  elationem 
suscepisli,  ex  decqre  saplentiain  perdidisti. 

(29G)  Alii  vero  diabolum  nequaquam  tantae  ei(cel- 
icntiae  exsiitisse  credunt,  niniirum  statim  a  veritate 
se  avertit,  propria  potestate  delectatus.  Beal^  ergo 
vitae  dulcedinem  non  gustavit,  quam  non  acceptam 
fastidivit,  sed  nolendo  accipere  amisit.  Sui  ergo  ca- 
sus  praescius  esse  non  potuit,  quia  sapientia,  pie- 
tatis  est  fructus.  Continuo  autem  cecidit,  non  ab  eo 
quod  accepit,  sed  ab  eo  quod  acciperet  si  subdi  vo- 


infirnm  sum ;  sana  me,  Domine  (Psal,  vi,  5).  SeBten- 
tia  Salvatoris  est  :  Omnis  qui  petit  acdpit  (Mattk. 
VII,  8).  i^elat  ergo  assidue,  petat  devote,  ad  open 
mlsericordiae  refugiat ,  discipliiiam  apprehendat,  e( 
qui  dedit  ut  exire  ardeat ,  dabit  tandem  ut  exen. 
lloino  ergo  malus,  &ed  voiens  fleri  bonus,  propler 
quaedam  sua,  imo  et  Dci  bona,  respicitur  a  I^  et 
iiberatur  a  malo  :  Deus  enim  bona  boc  in  ssecnlo 
largitur ,  aut  terrena  qux  abundantius  cootiiiguM 
perdilis ;  aut  altera ,  inter  quae  est  timor  geheoiue, 
quibus  peccator  commulatur  a  via  sua  pnn;  aul 
tertia  quibus  vir  jam  justus  dignus  fiat  corooa. 
Prima  dantur  ut  inde  in  terra  vivatur,  secunda  snp- 
plicatjones,  et  quaedam  via  sunt,  ut  ad  illa  qus  r» 


Ijisset.  Quod  autem  ait  Isaias  :  Quomodo  cecidistiC  muiierabilia  sunt  pertingatur.  Hujusmodi  ergo  bou 


Incifer  qui  mane  oriebaris  \{Isa.  xiv,  1%),  etc,  Et 
Ezechiel  :  Tu  signaculum  similitudinis  ( Ezech^ 
xxvui,  ISt),  etc,  quaedam  in  eum,  plura  in  corpus 
ejus  couveniuut. 

CAPUT  XLIX. 
Quod  diabolus  maculatt  et  de  maculatis, 

(297)  Qui  humani  generis  inimicus  suis  cum  sa- 
tellitibus,  dum  omnibus  insidias  parat,  eemina  foe- 
difate  maculat,  prius  cogitationis,  postea  aclionis. 
Nam  nisi  mens  peccaret,  lex  concupiscentiam  non 
prohiberet :  si  sola  peccaret,  non  furtum,  non  ho- 
micidium,  non  csctcra  prohiberet ;  suffecissei  enim 
solam  prohibuisse  concupiscentiam. 

Sed  dices  quod  extrinsecus  fit,  prohibetur^  non  qui- 
dem  quod  aut  alterum  a  prava  voluntate  sit  pecca- 
tum,  aut  ex  ipso  interior  fcsditas  sumat  incremeiitum ; 
verum  ne  qtiis  id  velit  quod  sine  culpa  velle  non  pos' 
sit.  Quid  est  ergo  quod  judicium  sanct»  matris  Ec- 
clesicie,  excessus  filiorum  actuales,  si  in  culpa  non 
sunt,  tam  dura  animadversione  casligat,  ipsam  vero 
voluntatem,  quae  sola  rea  est ;  aut  nulla,  aut  nimis 
faciii  satisfactione  condonai?  Ergo  si  male  vis,  no- 
cens  es ;  si  male  volens  opus  superaddis  malum, 
nocentior  es.  Unde  primi  parentes  praevaricari  vo- 
lentes,  mali  facti  sunt;  praevaricantes  morte  caesi 
sunt.  Nimirum  ante  ruinam  exaltatur  cor  {Prov. 
XVI,  18).  Mater  ergo  Ecclesia  suum  imitata  facto- 

(296)  Aiigust.,  1.  XI,  De  Gcnesi,  c.  xxni  et  xxiv. 


quodammodo  vigent  vivuntque  :  quamviseuimixMi* 
dum  bonus  fit  is  a  quo  fiunt,  tamen  ideo  fecitatper 
minora «  bonis  majoribus  atque  relribuendis  iocos 
praeparetur ;  et  sic  l)onus  fiat.  Qui  enim  Dondan 
maculam  suam  odit,  mavultque  in  ea  vel  adtem- 
pus  detineri,  is  nondum  bona  agit  viventia.  Sed  quo- 
niam  vitium  amat  unde  interim  exire  non  curat, 
quidquid  l)oni  agit ,  mortuum  reddit  :  qoippe  bxc 
mala  arbor  est ,  quae  non  potest  fructus  bouos  fa- 
cere  {Jbid.).  IUa  autem  quae  suo  anxia  de  gerBioe 
noxio  tristatur,  atque  deexstirpandomeditatur,  jsm 
roala  arbor  non  est  quouiam  niaiuro  gernien  sina 
detestatur;  bona  nondum  est  quoniam,  licetinTJta, 
malo  geimine  oneratur.  Mediuro  ergo  tenenssUtoB, 
quud  est,  cxsecrabile  pulat;  quod  non  est,  ardeDler 
optat ;  sed  valetudine  morbi  tardatur.  Quae  ergo  iJh 
terim  recte  quodammodo  aguntur ,  ea  agenli  wt 
pcenam  nec  prxmimn  ingerunt,  id  tamen  meriiosu 
dignilatis,  nisi  a  proposito  defecerint,  certa  niiooe 
acquiruut  ul  vitiis  devictis»  ea  tandem  oUiDeas 
unde  niercedem  speres.]  Sed  qui  praemiis  est  indif- 
nus,  adhuc  a  charitate  est  alienus ;  qui  aateD  du- 
rilatem  non  habet,  nihii  illi  prodesse  poiest  (/  Cv. 
xiii,  13).  Qui  ergo  turpiter  vivit,  quamvis  introrsA 
dolcat,  chariiate  quae  non  agit  perperam  prinUis» 
quomodo  illi,  non  dico  in  aliis,  imo  et  spiritualifcc& 
consequendis  propter  gesla  bene  cedet? 
(297)Mag.,l.  II,  dist.  42. 


m  aENTENTlARlM  LtBRI  OCTO.  --  LIB.  YL  894 

Scd  noxi  omiiBid  alitfuaur  a  chariute  qui  sibi  A  Unde  Aposlolus  :  veile  mihi  adjacetf  perfieere  auUtn 


displicet  bonusque  fieri  satagit.  Unde  qaoniam  qui- 
busdam  cbaritatis  praeveiitus  est  prinii^iis,  primitiva 
qiiqque  quxdam  opera^ur  boi^a ,  q^o  charitale  ipsa 
laudem  iufla^mmatus,  condigna  cliarita(e  meliora 
alque  veriora  superaddat  boua.  Nam  ubi  nibii  cba- 
ritatis  adest ,  quod  coiitingit  quoiies  s^cien^er  una 
macula  amalur,  ibi  nihii  boni  vivenlis  alque  valen* 
tis  esse  potest ,  sed  juxta  chariiatis  augmef\ta  au- 
genlur  et  operum  merita.  Quisquis  autem  vita^  sus^. 
sordes  ad  purum  eyin<!ere  contendit,  si  non  statim 
omnimode  se  exoiierare  potest »  parlepi  deponere 
prodesEt,  ut  foDda  scelenim  sarcina  particulatim  s^- 
tem  diminuatur ,  sieque  tandem  annulietur.  Sicut 
enim  illequi  inquinamenia  sua  partimoditet  dimitUt, 


non  invento,  Adjacet  quoniam  juxta  est  et  jacet : 
cei  quoniam  quod  volo  elllcerenequeo.  SedTolunlas 
quse  ex  gratia  Dei  inspiratur ,  tantae  virtutis  est ,  ut 
nunquam  absque  effectu  sit ,  nisi  cum  ipse  bonio 
(298)  gratiae  defuerit.  De  hac  voluntate  sic  ait  Apo- 
stolus  :  Dew  enim  qui  operatur  in  nobis  telle 
et  perficere  pro  bona  voluntate  (Philipp.  ii ,  i3). 
Quisquis  autem  bujusmodi  voluntate  pneditum 
se  sentit,  dono  Dei  aggratuletur ,  obniie  gra- 
tias  agens  ,  promoveri  peteus.  Quare  si  in  malitia 
degens  adbuc,  bene  velle  saltem  desideret,  bene 
Telle  petat.  Si  autem  jam  bene  vult,  ad  effectum  pro- 
perans  de  malitia  exire  contendat ;  ex  quo  peccata 
dimiseril  mox  veniam  poslulaturus ;  qua  a  judicQ 


quoniam  ex  alia  parte  aroplexatur,  ex  ante  actis  ve^  B  pio    absque   diiiicultate  accepta ,  jam  tempus  est 


niani  non  aestimo  dandam,  quamvis  nonnihil  is  pro- 
.  ficiat  qui  dum  culpam  statuit,  poenam  sibi  non  ex- 
tendit ;  ita  illi,  qui  sibi  totus  displicet ,  conaturque 
melioradt  quamvis  uon  idcirco  possit  quod  optat, 
at^imeQ  yeuiam  interim  dari  puto,  si  quae  odit  et 
d^rit  :  appropinquat  enim  Deo  et  appropinquabit 
ei  (Jae,  IV,  8). 

Sed,  eutn  modicum  fermenttun^  totqm  matjiam  cor^. 
rumput  (/  Cor,  v,  6),  fermentum  auten{  $it  peccatum^ 
niatta  vero  bene  gesta ;  quomodo  $imut  cum  peccato 
bene  gesta  204  ^9^^^  ^  ^^  ^^tn  fermenti  deficit 
acrcdo,  deficit  et  corruptio.  Sic  qupque  cum  amor 
peccati  abigitur,  fel  etiam  venenandi  bona  forte 
propulsatur.  Nemo  tamen  in  facinoribus  quae  odit 
torpeat,  ne  morte  pra^v^ntus  ante  pereat  quam  sce-  ^ 
lera  $ua,  quae  non  satis  odit,  deponal :  nain  si  per- 
fecte  odisset,  utique  quasi  s.ub  pede  calcata  trium- 
phasset.  !Nuneautem  etoditetdiligit:diIigit  illectus 
sensualitate ,  ratione  autem  consuUus  et  quod  male 
a^it,  et  quod  raale  diligit,  odit.  ^(ec  sic  quidem  jugo 
servitutis  oppressus  oeryicem  expedire  valet ,  sentit, 
enim  legem  in  membris  suis  repugnantem  legi  men- 
tis^  siue,  et  captivitaiem.  Quis  ergo  miserum  libera- 
Lit  de  corpore  mortis  hujus ,  nisi  solus  Christus  ? 
(Rom,  vii,  24.)  Cbristus  utique  liberabit,  sed  illum 
qni  perseveraverit  pulsans  clamansque  :  Libera  nof 
amato  (Mattk.  vi,  15).  In  quo  aut  uno,  aut  quod 
nequius ,  est  multp ,  quulam  adeo  involvuntur ,  ut 


sanctam  vilam  sanctitatisque  praemium  expr^scere* 
£t  rectus  ordo  bic  est. .  Neque  enim  dum  malus  es 
veniam  sperare  potes,  aut  aute  veniam,  quod  justo* 
rum  est,  recte  exspectes.  Iniquitatum  ergo  de  pro- 
fundis.  claroantes ,  quia  apud  Deum  propitialio  est 
(Psai.  cxxix,  4),  abstracii  propter  legem  misericor- 
di^e,  de  venia  coufidimus,  per  veniam  autem  tpera* 
bit  aiiima  nostra  in  Domino, 

CAPUT  L. 

(Acet  bona  9  Deo  sint,  nonnihil  esse  hominis^ 

(299)  Notandum  autem  quod  cum  omnem  volun- 

tatem  bonam,  sermonein  quoque  purum,  insuper 

autem  et  castam  operationem  divina  munificeutia 

,  largiatur ,  in  priniis  tamen  tribus  nonnibil  esl  bo- 

'  minis.  Unde  postquam  Apostolus  de  coapostolis 

agens,  dixerat :  Abundaniius  illis  iaboravi^  mox  sub* 

junxit,  non  autem  ego^  sed  gralia  Dei  mecum  (I  Cor. 

xv^  10).  Non  tnim  ipse  solus,  sed  gratia  Dei  adjutu» 

laboravit  :  qux  angelis  omuibus,  primis  quoque  ho- 

minibus  pariler  bene  creatis  proposita ,  ab  aiio  re- 

pulsa,  ab  alio  libertaie  arbitrii  suscepta  est ;  sed  vi^ 

tii  proprii  erat,  quod  paratum  sibi  auctoris  adjuto- 

rium ,  ille  refutavit  :  quod  autem  is  cobaesit»  et  ex. 

propria  prodiit  voluntate,  et  priino  ex  datoris  hirgi- 

tate.  Quod  enim  beneficus  porrexit ,  bic  gratanter 

acceplt,  ingratus,  ille  ueglexit :  liLertas  euim  arbitrii 

semper  per  sc  torpet ,  atque  sopita  jacet ,  nisi  cum 

gratia  Dei  adveniens  excitat  insuflicientem.  Ipsa 


npn  exeant ,  nec  exire  cupiant :  aut  noiidum,  aut,  «^  alios  flagitiis  impUcitos,  prout  illis  dignum  est» 

sibi  derelinquit ;  aliosautem,  quoniam  digna  est  ipsa» 
visitare  disponil,  id  in  homine  actura,  ut  quiperse 
nullius  est  potens  boni,  jam  id  libere  eflicere  possit, 
nisi  deesse  gratiae  ipse  malit.  Quippe  quoties  gra* 
tiae  205  ^^  placet  ut  se  cuipiam  oflerat,  is  utruin- 
libet  aut  gratiae  cooperans  agit,  aut  ea  spreta  male. 
agere  non  desistit.  Cum  autem  gratia  suscepta  l>ene. 
vivitur ;  alius  felici  in  proposito  perseverat ,  aiiu» 
pravitate  consueta  resorptus ,  pedem  revocat.  Seii 
quod  iste  recidit,  ideo  fit  quod  gratiae  sinequa  iiun- 
quam  bene  vivitur,  non  consentit :  quod  auiem  iU& 
iii  bono  persevrrat,  gralia  opcraiur,  cum  c^ua  coiw 

bonum,  ita  perliciet,  etc.  > 
{m]  Mag,,  11  ,  disl.  ili. 


quod  pessiroym  est,  nunquam  emendari  curantes. 
Pessiuii  bomines  cum  descenderint  iu  profuAduia 
vltiorum,  contemnunt  exire  (Prov.  xviii,  3).  De  hu- 
jusmodi  nuila  superest  spes,  nisi  forte  respectua^ 
Dei  voluntatem  infondat,  ut  aut  meliores  .fieri  desi- 
derent,  aut  desiderare  saltem  concupiscant ,  juxU^ 
jllud  :  Concupivit  anima  jnea  duiderare  iuetificatuh-, 
nes  (Psai.  cxviiu  20). 

Inest  unicuique  naturse  beneficio  hujuscemodi 
voiuntas,  qua  quodammodo  quod  iniquum  est  al)o-. 
Hiinetur;quod  justum,  amplexetur;  adeo  infirma^ 
vt  per  eaui  nemo  promoveatury  quisque  accusetur» 

1298)  Conc.  Trident.,  sess,  6,  c.  13 :  t  Dcutt  cnim, 
ni^i  ipsi  illius  gratiu;  (lcfucrint ,  sicut  coppit  opus 


«35  AOD£ftTl  PULU  S.  R.  E.  CARDINALIS 

cordat.  Unde  putei  quod  omnium  bene  gestorum  pri-  A  suis  utiqtie  modis,  magitque  tibi  u<  Itt ,  < 


!(ha  praecipaaque  causa  gratia  est ;  quippe  quae  bona 
tf-cepta  praevenit  ut  snbsistant,  subsequitur  ut  mane^ 
ant.  Nostrum  autem  apud  arbitriuro,  nonnulla,  ve-t 
rum  secundaria  recte  agendorum  auctoritas  conver- 
satur.  Nimirum  facultatis  nostrae  est  ut  praeventi 
gratia  per  ipsam  bene  agamus  ;  subseculieam,  a  bo« 
Bo  neqaaquam  desistamus.  Quare  liberi  arbitrii  me- 
ritum  aliquod  est,  dum  mandatis  Dei  obsislere  ab* 
horrens,  Deum  jam  colere  incboat,  atque  in  inchoa- 
10,  Deo  placere  cupiens  in  postmodum  perseverat. 
Nam  qi*amvis  gratia  revocat  errantem,  perducatobe- 
dientem  ;  trahit  tamen  voluiitarium,  nec  cogit  invi* 
tnm,  adeo  valeits,  adeoque  vigens,  ut  quamlibet  per* 
versi  vohiniatem,  vitamque  in  quantumlibet  emen 


iqood 


Deus  docet,  homo  credit ;  quod  Deut  inspinit,  Iwno 
diligit ;  tandem  quidquid  benefacis,  cumDeoliiciate 
facis.  Ipse  enim  cum  $aneto  sanctut  erii^  ei  ctm  m 
innocente  innocens  erit  {Psal,  xvii,  i) :  quippe  can 
sancto  est  sanctus,  qui  viventem  sancte  adjuTat  ia 
sanctitate.  Et  hoc  est  quod  Apostoluspostqaam  quaa* 
tum  egerat  intimavit,  mox  quod  non  per  te  labon- 
verat,  sed  per  Deum,  subintulit,  diceut :  Son  eyo,  ui 
gratia  Dei  mecum  (/  Cor,  xv,  10). 
206  GAPUT  Ll. 
Quit  mereatur  cceli  eim$  este, 
Per  quam  [supp,  gratiam]  si  quis  vttam  corrigeii 
satagit,  ante  omnia  inspicere  debet,  utrum  de  pttn- 
tione  vitiorum,  non  quorumdam,  sed  oinnium,  ti- 


daeionisgradum,absqueomnidifiicultateetcoactione,  ^  mere  Dei,  non  mundi,  ingemiscat ;  adeo  utnuUtn- 


quolies  libuerit  immutet.  Is  quoniam  conversioni, 
eui  restiiisse  polerat,  maluit  acquiescere ;  quoniam- 
que  in  via  Dei  constitutus  deviare  potens  id  noliiit, 
quoniam  demum  non,  ut  plerique  faciunt,  cooperari 
gratiae  negiexit ;  verum  illam  amplexus  per  omnia 
tfequi  siuduit,  praunio  dignus  aestimatur ;  nam  juxta 
Skripturam  :  Regnum  Dei  non  est  dantis  sed  accipien" 
114,  id  est,  non  solum  provenit  ex  dono  largitoris,  ve- 
rum  etiain  ex  labore  servieniis. 

Quamobrem  si  Deum  conteinplaris,  ad  quem  quo- 
nFam  torpDrera  liberi  arbitrii  ipse  excitat,  promovct- 
que,  rile  utiqne  rerertur,  quidquid  laudabiie  nostram 
penes  facultaiem  invenitur ;  merito  omne  bonum  no- 


lione  velit  fecisse  aut  facturus  esse,  iila  tut  tlia. 
Quisquis  autem  se  hujusmodi  perspexerit,  fideino- 
rumque  normam  sincera  rerum  notitia  comprefaeD- 
dens,  quia  in  his  ignorans  ignoralur  (I  Cor.  xit,  39), 
(quippe  cum  in  fide  erroneam,  aut  in  moribas  Ut- 
dam  sententiam  quemadmodum  et  vitam  tenens  jon 
damnetur)  is  si  veniam  s|»erat,  et  orat ,  cbaritateqoe 
poileat,  poenitentia  contritus,  coguitione  salulirinn 
perspicuus  ;  is ,  inquam ,  et  non  alius,  jam  et  not 
prius,  gaudeat  concivis  regni  coelestis  ascriptassat- 
ctis.  Diide  Dominus  :  In  hoc  aulem  gaudete  ^odM- 
mina  vestra  scripta  sunt  in  cmlo  (Luc,  x,  20).  Iliue 
si  anle  confessionem  praeveniri  morte  contigerit,  taa- 


stnim  gratitilum  jtidicaiur  donum.  Sin  autem  vires  q  tum  confessionem  non  repudiaverit ,  quaiituuililicl 


Kberi  arbiirii  attcndis,  quod  nulla  necessitate  iin- 
pulsum  ,  sponte  tantum  oblatae  gratiae  se  coaptat ; 
jam  bonum  nostrum  quodammodo  debitum  xstima* 
tur,  ut juxta  opera  quisque  sua  rite  judicetur.  Unde 
nostrarum  eleganlia  actionum,  et  gratia  est  et  meri* 
tiim ;  gratia  tamen  tanquam  duce  per  omnia  sibi  vin- 
dicante  primatum.  Unde  quidquid  meriti  est,  rile 
gratiae  accommodatur,  quae  illud  et  ul  sit  promovct, 
ei  ut  maneat  comitatur  :  nam  omne  datumoptimum^ 
et  omne  donum  perfectum  de  sursum  est  descendens  a 
Patre  luminum  {Jac.  i,  17).  Unde  non  solum  gratia 
qiiae  a  Deo  missa  nostram  pungit  pigritiam,  veruin 
quoque  ipsum  assentire  cooperarique  gratise ,  quod 
tttique  ex  nobis  est ,  verum  eo  modo  quod  nonnisi 


spirilu  piirgatorie  multandus ,  tandem  tamen  pulsi 
ambiguitate  cognoscitur  salvandus.  Quisquis  eoiB 
facinora  sua  sacerdoii  pandere  noluerit,  aut  tiiDOTe 
mundi  perterritus,  aut  inhonestaie  rei  verecundatds, 
is  nulla  ratione  veniam  impetrat ;  aut  si  prios  cob- 
fiteri  optabat,  jam  id  agit  ut  impetratam  perdat.  Sie 
quisquis  cordis  compunctione  Gt  contritus,  sea  coi- 
fessionis  patefactione  purgatus,  si  reversus  ad  to- 
mitum  pactum  refutat,  is  dimissis  jam  flagitiisdeDoi 
sie  obligat  (300).  Ita  enim  facta  pacti  dissipatiooeio- 
dto  dimissa  repetuntur,  sicut  plura  servo  Dequaa* 
quoniam  veniam  rogarat,  debita  priusdimissa  post* 
modum  exiguntur ;  quoniamquod  oportuit  coosem 
pauciora  debenti  commisereri  respuit.  Utiqne  Ten 


grat'9e  praevenientis  auxilio  fierel ,  nec  factum  nisi  ^  ratione  interim  drmittebantur,  quod  patet  quooiao 


gratise  subsequcntis  subsidio  maneret,  opus  quodam- 
\noiIo  Dei  est.  Opus  ergo  bonum  omne  quod  agimus, 
non  soU  nos,  hno  cuni  Deo  facimns.  Unde  Domi- 
UQS  cum  viro  fideli  loquens  ait :  Opera  quce  ego  fa- 
cio  et  ipse  faciet  {Joan.  xiv,  24),  fidem  enim  castam, 
Toluntatemque  puram  et  quidquid  ex  his  quasi  ja- 
ctis  seminibos  germinal  viitus  divina  in  homioe,  non- 
^ameii  nisi  cum  boniine  operatur  ;  spiritus  enim  in->' 
visibiHter  et  occulte,  quoniam  neseis  unde  neniat  et 
quo  vadat  {Joan.  iii,  8),  animum  nostrum  ad  volun- 
(atem  atque  fidem  cu»  operibus  trabit,  suisque  mo- 
dis  et  fere  ineognitis  nobis ,  omiie  bonum  quod  in 
boinme  est  operatur.  Operatnr  et  bomo  bona  sua, 
(500)  Mag.  I.  iT.  d.  2i.  Aug.  1.  i.  Debapt.  c.  li. 


ab  interim  defunctis  minime  requirerentur  Sed  di- 
missio  vires  non  habet,  nisi  dum  centra  ejns  tefn 
non  agiiur.  Unde  patet  quod  confessioiie  peccato- 
rum  valde  est  opus. 

Sed  nemo  pmeceps  qnod  sui  juris  non  est,  sibii^ 
roget,  arbitrans  id  facultaii  suae  liberum,  ot  pro  ri- 
bitu  confiteatur ;  donnm  enim  Dei  est.  Unde  ho- 
pheta :  Confessio  et  magnificentia  opus  ^us  (Psslti, 
3).  Potes  quidem  peccata  tua  sicut  Sodoma  glorian-iii 
praedicare  (Isa,  iii,  9).  Potes  itcm  foediuieni  toiB 
foedo  cum  corde  annontiaTe.  Sed  ol  saiubriter  an- 
nunties,  non  ex  te,  verum  munere  Dei  provcnit.  S^c 
quodlibct  b<mum  opus  ut  male  flal  penes  te  esliui 


m  SENTENTIARUM  UBRI  OCTO.  — XID.  VI  ff« 

auCem  bene,  non  est  penes  le.  Quod  si  confefisio  oris  A  deprebensa  in  adulterio  Uberata  esi  {lotm^  iriii ,  iO)^ 


ex  te  non  est,  quantominus  poenitentia  cordis  ex  te 
est,  unde  confessio  vires  habet  et  sine  qua  non  valet  ? 

(501)  Sed  confessionura  unam  licet  iieri  cosequa- 
libus ;  altera,  nisi  extrema  tirget  necessitas/  debe- 
tur  sacerdotibus.  Si  quotidianis,  et  his  sine  quibus 
non  vivitur  urgeris,  sufficithujusmodi  confiteri  com- 
paribus,  imo  noiinunquam  et  roinoribus :  quo  more 
presbyteri  usitale  et  qnotidie  indifferenter  circum*- 
stantibus  confitentur. 

(302)  Sed  confessionem  si  non  singulatim ,  quo- 
niam  id  prae  multitndine  raro  fieri  potest,  nec  sem«- 
per  cui,  dicerent  fiat  [forte  dicenda  sit] ,  pnesens 
est ;  at  saltem  generatim,  et  id  saepiuscule  fieri  uti« 
lissinium  est.  Nam  sedulitas  confessionis,  maxime 


nullus  reus  amplius  cruciabitur;  latro  de  cruce 
translatus  est  ad  requiem ,  nibilominus  alii  salvan^ 
tur  :  Sic  tamen  quasi  per  ignem  {I  Cor,  iii,  45). 
(307)  Nam  privilegia  paucoruni  communem  iion  f»- 
ciont  legero.  Revela  Domino  viam  tuam  ei  tpera  j» 
eo ,  et  ipse  faciet  ( PsaL  xxxvi ,  5 ) ,  revelas  DoroinOt 
dum  revelas  vicario,  Si  apud  Dominum  aecedei^ 
posses ,  apud  Dominum  te  accusares.  Yerum  quo* 
niam  id  interim  non  licet  fieri ,  Domini  leco  uterif 
vicario.  Et  slant  atqne  vigent  apud  Dominum  qu9 
consulte  fiunt  decrela  ministrorum.  Teste  namque 
Domino ,  quorum  remiserint  peccata  remissa  erunt^ 
et  quorum  retinuerint  retenta  sunt  (Joan.  xx,  25). 
Et  quoniam  quasi  Deo  ita  confiieris  presbytero,  ideo 


sacerdoti  facta,  nominaiimque  expressa ,  id  virium  ^  occulu  tua  iu  celet  quasi  non  sibi,  sod  Deo  soK 
obtinet,  non  solum  ut  reus  expietur,  verum  quoqiie     detecta  fuissent, 


ut  vitioritm  crebra  impugnatio  retundatur,  protervir 
tas  inquietntHmis  hebetetur :  iliiu^que  passim  con- 
fessio«UsJacobusmeminit,inquiens :  Confiteminialr 
terutrum  peceata  vestra  et  orate  pro  invicem  ut  salve- 
mini  {Jac.  v,  46)  (505).  De  illis  juxta  hujus  exposi- 
tionem,  peccatis,  mandatum  tradens,  sine  qui* 
bus  non  vivitur ;  quae  videlicet  per  ignorantiaro, 
sive  infirmitatem  bomanam  committuntur,  quorum 
omniam ,  ideo  est  facilis  venia  quoniam  non  est 
consensio  in  culpa.  (304)  Nam  ut  eadem  tesUtur 
expositio,  quae  ad  deliberationem  fiunt,  nonnisi 
per  poenitentiam  indulgentiam  aceipioot.    Aueto^ 


Unde  cujuslibet  flagUii  malefactores  malefactiquf 
conscios,  tam  sibi  per  confessionem  notos  quam 
aliis  incognitos,  quasi  solusDeus  cor  illorum  pravum 
atque  impceniiens  sciret ,  ipseque  nescirel ;  iU  pu^ 
blicis  conventibus  ad  altaris  refectionem »  eucbarir 
stiaeque  participationem  accedentcs,  simul  cum  aliia 
fecipil.  Non  enim  quos  per  confessionem  novit  in- 
dignos,  detegere  publica  accusalione  Heet,  nec  o 
communione  comnuniter  cunctis  scandalo  inflicto» 
iHos  quos  aestimat  sontes  repeilere  decet.  Unde  Dor 
minus  Judae,  dignus  inter  dignost  indigno  sacrar 
menta  eorporis  sui  distribuit,  subdolum  pQrnei«> 


riutem  ergo  sequentes  graviori^  kpraB  iroraundi*  q  damqiie  sciena ,  sed  detegere  cavens »  eiemplun» 


tiam  207  Bdcerdoti  pandamus ,  et  quanto  jusseril 
tempore  purgare  curemus. 

Petrus  et  Maria  veniam  iiterque  obtinuit  culpae, 
neuter  tamen  confessione  {Lue.  vii ,  47 ;  Luo.  xxii , 
61 ) ,  verum  illa  quoniam  dilexit  multum ,  ille  re« 
spectus  a  Domino  amaritudine  fletuum  (505).  Quo<- 
rum  nonnuUi  exemplo  arbitrantur  poenitcntis  suffi* 
cere  anxietatem ,  etiamsi  recuset  confessionem ,  cui 
rei  aestimant  conveuire,  iacrymm  deient  delictum 
quod  pudor  est  con^teri.  Utique  quod  te  pudet  et 
taedet  confiteri  delictum,  est  lacrymis  delendum. 
Veromque  est  quod  non  risus  delent  delictum  quo(| 
impodens  confitetur,  imo  econtra,  si  quis  cum  ru-^ 
bore  confitetur  o>ttS  delictum  non  deliciis ,  sed  la^ 


ministris  suis  proposoit.  Qui  momli  atque  rogati 
quempiam  maleficum,  atque  maleftcii  conseium, 
utrumque  sibi  eonfessione  cognituw ,  cffteris  vero 
incognitum,  ideo  anatbemale  ferire,  quoniam  a4 
flagiiii ,  nec  ilie  a  se  commissi  satisfiictioneir«  t  nee 
is  a  se  noti  publicationem  licet  eeclesiasticm  con* 
svetudinis  admonitiono  vocati  approfMre  cnranl « 
nibil  verentur  efficere  qvod  rogantur,  id  est« 
excommunicatione  indeterminata,  nee  nomimbiift 
propriis  definita,  malediclioni  obiigare  scelero* 
tum^  obligare  et  conscium.  Neque  enim  daeroo* 
nes  quorum  conatu ,  neque  angelos  Dei ,  quoruiii 
sub  scientia,  imo  neque  Deum  ipsum,  in  ciijus 
perspicaci  intnitu  omnia  fiunt;  tandem  neque  se 


crymis  deletur.  Cunfessiouem  autem  obnixe  et  Scri^  D  quorum  etiam  sub  conscientia  delinquitur ,  ana- 


ptura  niandat ,  et  Ecclesia  statuit.  Quis  nisi  nimis 
aodax  roiitat,  nisi  nimis  praesumptuosus  invertit» 
abutens  exemplo  Mariae  et  Petri  ?  Nam  cum  homine 
necessario  agas  loctitione ,  accusatio  conscientiae 
sufficit  apud  eum  qui  omnia  novit. 

(306)  Petri  et  Maria:  iacrymas  lego ,  aUam  quam 
kanc  satisfactionem  invenisse  non  recolo.  Quid  inde? 
Num  omnia  quaecoi|tigerunt  scripta  comprehendunt? 
qnid  81  praes^tia  Domini  miserante  unse  lacrymae 
saflecerunt »  num  idem  omnes  exspecubunt  ?  Miilier 

(301)  d.  47,  §5. 

(302)  Mag.  1.  IV,  d.  27,  |  5. 
(305)  1.  IV,  Sent.^.  47.  In  G.08sa, 
(504)  hx  Glossa  ex  Beda. 


thematizare  intendunt.  Tantum  in  homincs  roale* 
dictio  efi^unditup,  quorum  culpae  noxia  actio  iinpu-' 
tatur.  Cui  ergo  imputatur  nisi  ei  qtii  fecit,  ant 
facienti  adfuit ,  aut  cum  posset ,  a  facto  baud  de- 
terruit,  aut  Undem  qui  consciit,  cumque  jure  de* 
beret,  noo  vigilavit  [fort^  vulgavit.  ] 

Anathematum  unum  sub  propriis  norainibns  eer» 
tificatur,  quod  aucloriUs  Scripturae  commendat. 
Unde  Dominus  eum  qui  uec  te  solum ,  nec  coram 
testibus  arguentmn ,  imo  tandem  si  nee  sie  Ecele' 

(305)  IV,  Sent.  d.  H,  S  3.  Ambros,.  lib.  x,  in  Lu* 
cam  ad  cap.  xxii ,  edit.  Paris.,  col.  210. 

(306)  Ambr.  supra. 

(307)  In  regulis  juris. 


m  nOBERTI  PULLI  s. 

•iam  audierit ,  jubet  habere  siciit  ethnicum  et  po-  A 
blicanum.  Apostolus  {Matth.  xviii,  48)  quoque 
quemdam  208  ^^)^^  &ordes  patebant ,  imo  quoque 
putebant  ^  jubet  tradere  Satanae  ( /  Cor.  v,  5).  Quid 
«8t  tradere  Satanae,  nisi  excommunicare?  Nimirum 
Yir  malus ,  licet  sit  putridum  in  corpore  Ecdesiae 
membrum,  arttamen  dum  quolibet  modo  Ecclesiae 
inembrum  est,  quedam  modo  bene  gestis  Ecclesiae 
impetus  Satanae  rcitardatur.  Yerum  ex  quo  evange- 
lica  anathematis  falce  a  sinu  matris  Ecclestae  prae- 
ciditur,  illud  tdntilhim  vilae  quod  obtinuit  in  cor- 
pore ,  separnlnm  perdit ,  ac  per  boc  dum  ^xcom- 
nunicalur,  Salanae  traditur,  quoniam  libera  jam 
potestate  proprio  jam  jure  ab  adversario  fatigatur, 
aut  corporali  caesione  vexandus :  quod  fiebat  ubi 
Pauhis  Satanae  iradebaf;  aut  spirituali  plaga  foe-  ^ 
dandus ,  quod  quotidie  fit  dum  Ecclesia  excommn- 
nicat.  Excommunicatio  antem  hujusmodt  quae  in 
tertam  fit  personam,  non  prius  fieri  debet  quam 
difflnite,  et  non  suspicione,  is  qui  sceleris  argui- 
tor,  anathemate  dignus  perpendatur  :  imo  quam 
ecclesiastico  more  vocatus  ecclesiasticum  subterfu- 
gerit  jus :  unde  Dominus  eum  qui  ie  nec  solum 
primo,  nec  coram  testibus  secundo,  imo  nec  ipsam 
Ecclesiam  teriio  arguentem  audierit,  jubet  habere 
6icut  ethnicum  et  publicanum.  Merito  ergo  qui  to- 
ttcs  Tocatus,  matri  sattsfaciendo  non  autcuHaty 
genitricis  gremio,  obstinatiae  culpa  se  abalienat. 
Abalienato  antem  usque  ad  reconciliationem  aucto- 
ritate  excommunicationis  communicatio  omnis  flde-  ^ 
liumque  negatur  consortium ,  ratione  hujuscemodi , 
ut  binc  collegio  sanctorum  expulsus ,  inde  vi  Dae- 
monum  crebra  plus  soUto  vexatus  erubescat  sibique 
limeat ,  atque  ita  n^ssitate  quadam  compulsus » 
ad  pacem  confugtat,  descendens  Babyloniam,  ibi 
liberandus.  Neque  enim  presbyter  Ecclesiae,  mini- 
6ter  et  organum  quemquam  ab  Ecclesia  tegregat , 
nisi  intentione  tali,  ut  meliorem  reducat,  moie 
Apostoli  sceleratMm  virum  tradens  Satanae ,  ut  spi- 
ritus  salvus  sit  In  die  judicii.  Alioquin  si  ideo  ana- 
thematizat,  ul  anathematizato  male  cedat,  prius 
nocet  sibi  quam  alii.  Analhemate  tamen  nuUatenus 
obligantur,  qui  ita  anaihematizatis  communicant, 
ut  ab  illis  jure  conditionis  disgregari  non  debeant. 

Alterum  quoqite  genus  excommunicandi  est ,  non  D 
adeo  divinse  paginx  notum,  verumtamen  ecclesia- 
sticae  consuetudini  ( cui  refragari  fas  non  est )  notis- 
simum ,  quo  injuria  latenler  illata ,  tacitis ,  quoniam 
nesciuntur,  nominibus ,  voce  praecoiiis  feritur.  Haec 
analhematis  species  tam  a  prima  estdiversa,  quam 
ab  illius  proprietate  cognoscitur  altena.  Haec  enim 
quoniam  nomen  non  exprimit,  cui  communionem 
lollat ,  nescit,  Imo  nulli  toHit.  Tales  eorumque  com- 
plices  post  comminationes  anathematis  anathemati- 
xantur  ad  correctionem.  Si  corrigi  negligunt ,  ipsi 
augmentant  «ibi  damnationem ,  nisi  forte  priusquam 
hinc  ahe&nt ,  Domino  yiam  suam  revelent. 
(}pera  bona  via  «uitr,  ^tita  ad  Deum  dirigunt. 

Haee  via,  ut  superbia  vitetur,  raro  est  praedicanda. 


R.  E.  CARDINALIS  900 

Unde  Dominus  non  tam  aibi  cavens,  quam  nobis 
providens,  magnifica  sua  sileri  mandal.  Paulvs 
autem  quae  sibi  gloriose  contigeranl,  ignorantibos 
caeteris  ipse  propalabat ,  non  ab  hominibus  gloriara 
quaerens ,  verum  quod  de  apostolatu  suo ,  ftuam  ad 
perniciem  minus  bene  sentiebant.  Quantum  ergo  tn 
te  est,  tua  bene  gesta  celari  optes;  cum  veTO,nisi  pa* 
tefiant,  scandalum  in  tefuturumest^quasprinstaoeri 
^olebas,  invitus  jam  reseres.  Invitu$  vanam  gloriam 
formidans,  reieres  tamen,  fralrum  salutem  desiderans. 

^Mala  quoque  vita  vocatur  via,  quoniam  qui  eam 
persequuntur  gebennae ;  incendiis  intrudentur,  quam 
cum  possis,  nisi  manitestes,  Deo  utique  placari  non 
potes;  Quare  revela  Domino  viam  tuam  {P$al.  xxxvi, 
5),  nonex  parte,  sed  toiam.  Totam,  ut  nibil  memo- 
riae  snggestum  abscondas.  Tapta  enim  se  non  modo 
Tenialium.  verum  eiiam  damtiabilium  ingeril  Iniba 
vulparum,  illis  qui  desidiae  socordiaeque  usu  facino- 
Tum  manciparunt  {minisleriis,  ut  aut  nimis  209 
ilirficile,  aut  prorsus  reddatur  imposslbile,  singuh^ 
rum  confitendo  prosequi  vitionim  nomina  el  nume- 
Tos.  Offensamergo  omnem  animo  occurreniem  s^ 
Y^rdoti  detege,  eum  moerore  fatens  tuam  per  neglf- 
gentiam  quam  plura  tacere  non  lacenda,  roganfl 
Deum  ignof antias  tuas  ne  meminerit.  Nimirum  gene» 
ralem  esse  oportet  cordisque  compunclionem,  oria- 
que  confessionem.  Unde  Propheu :  Delietum  mms 
cognitum  tibi  feci^  et  injuttitias  nteas  non  absccndi 
{Psal,  XXXI,  5).  Quare  delictum  tnum  adeo  confiie&do 
cognitum  facias,  'ut  injustitiam  tuam  in  nuilo  ab»» 
condas.  Si  enim  vulnus  vel  unum ,  ejus  reformi- 
dans  cruditatem  celas  medico,  licet  caetera  plenis- 
sime  sanari  contingeret,  nonne  quod  superest  sia 
in  curatione  perniciosum  foret  \fort.  sine  coratioBe, 
ye\  incuratione,  unico  verbo]?  sed  quaunijs  eorde 
prius  «onirito  Tirus  interiora  premens  oris  postno^ 
dum  confessione  evomueris,  evomitum  nuten  taiis- 
faciendo,  a  tui  vicinia  propulsavms,  moilH  jaa 
consnetudine  qiiodammodo  levigatus,  nihilominos 
lamen  reus  teneris,  quoniam  a  culpa,  licel  eamdi- 
miseris,  nondum  es  absolutus,  donec  si  quani  adhnc 
amplecteris,  et  illam  deponere  coeperis.  Plane  sciens 
pceniientiam  cordis  absque  confessione  oris  ntui- 
quam  valere ;  confessionem  autem  absque  poeniien- 
tia  semper  infructuosam  esse. 

Qui  vere  utiliterque  confitetnr,  is,  proui  res  gesta 
est,  persequatur,nec  ultra  quam  res  se  habel,  lurpi- 
tudinem  suam  exaggeret,  nec  ipsam  abborrens  ver- 
borum  appositione  excuset.  Contemptus  supra  id 
quod  aequum  est,  in  altero  expetitur,  in  allero  tuae- 
tur,  in  utroque  autem  veritas  periclitalur.  Qoare 
quidquid  deliquisti  annunties,  et  pront  deliquisii  ita 
annunties ;  hanc  melam  nec  prsetereas,  nec  ciira  re- 
maneas  magls  niinusque  cave,  quod  est,  et  cnjus- 
modi  est,  exsequere.  Plerumque  enim  quod  in  ges- 
tione  negotii  contingit,  gesto  negotio  aut  pnevakt* 
aut  reatum  adjungit.  Ratione  ergo  tali :  Bevelm  Do- 
mino  viam  tuam^  et  tpera  in  eo,  et  tpse   faeiet  (Pm/. 

xxxvi,  6).  Nam  qui  lali  modo  Tiam  revtbl, 


901  SENTENTIARUM  LIDRI  OCTO.  -  LIB.  M.  S02 

spcrare  debet,  facictque  Deusquod  speral.  Opusest  a  recusent,quidculpxjuredebeatur,utitareu8bumilie- 

tur,  osteiidal;  quod  tamen  tolerari  possit,  iraponat. 


sperare,  quia  sine  spe  non  est  impel)rare.  Verum- 
tamen  si  quis  vitam  non  corrigit,  et  veniam  speral, 
is  frustra  sperat,  quoniara  speratum  non  impetrat. 
Nimirura  maledictns  hotno  quipeccat  inspe  (Jer.  xvii, 
S)  ;  quoniam  secure  peccat,ut  curo  potius  gehennam 
timere  deberet,  veniam  exspectat,  inquiens  :  Mise- 
ricordia  Dei  magnaest{Psal.  lxixv,  13).  Magna  uti- 
que  est;  sed  converso,  quoniam  ira  debetur  averso. 
Post  compunctionem  cordis,  et  spem  veni»,  post 
denique  confessionem,  opus  est  supertisti  poenilen- 
lise  fructibus.  Sicut  enim  compunctio  nihil  est  sine 
spe,  nec  utrumque  sine  confessione ;  ita  tria  simul 
inefGcacia  sunt,  si  cum  tempus  suppetit  et  possis, 
aut  a  presbytero  poenilentiae  lamenta  non  recipis» 
aut  recepta  peragere  parvipendis.  Licet  enim  con- 
fessionis  puritate  acceperis  veniam,  si  postmodum 
negligis  satisfacere»  perdis  acceptam.  Sicutqui  con- 
fratrum  delictanondimittit,  dimissionem  sibi  a  Deo 
factani  manere  facit.  Quisquis  tamen  caveat  onus 
importabile  sibi  assomere,  ne  necessitas  cogat  sub 
fasce  a  presbylero  non  recte  imposita  succumbere. 
Dum  enim  qui  onera  innportabilia  in  bumeros  ho- 
minam  imponunt,  a  Domino  redarguuntur  {Matth, 
XXIII,  4);  hi  qui  imposita  suscipiunt»  minime  lau- 
dandi  insinuantur :  quod  enim  importabileest,  usque- 
quaque  recusari  debet.  Quare  quod  vires  ferre  pos- 
sunt  et  debenl,  ei  quo  susceperis  nou  deponas,  imo 
suscipe  (308),  nec  deponas :  Apprehende  diciplinamt 
nequando  irascatur  Dominus  (PsaL  ii,  12).  Quisquls 


Alius  jejunium,  alius  virgam,  alius  frigora,  alius 
labores,  tandem  alius  hoc,  alius  illud  [>erferre  po- 
lest.  Medicus  aegrolo  id  genus  curationis  providcat, 
quod  possit  esse  remedio,  non  languoris  augmento. 
Nimirum  quoniam  dulcedine  peccati  Deum  ofleiidi'- 
mus,  necesse  est  ut  aliqua  satisractione  nobis  anxia 
ipsum  placemus.  Uude  primi  paientes,  quoniam  of- 
fensam  in  amoenis  contraxerunt,  eam  dura  animad- 
versione  expiaverunt.  Unde  praeler  opera  niisericor- 
diae,  quae  nostra  de  sufficieiilia  nostro  sine  labore 
ministramus  egenis,  opus  est  ardore  fornacis,  undc 
rubigo  consumatur  pravitatis.  Hic  autem  ardor  aut 
in  pnesenti  suscipilur,  aut  in  futuro  non  efTugietur. 
B  Sacerdos  ergo  his  de  quibus  rationem  est  reddi- 
turus,  praesentem  provideat  poenam,  ut  evitent  futu- 
fam.  Nihil  ad  eum  pertinent  alienae  oves,  imo  nec 
eas  liget  necsolvat,  nisi  cum  ratio  cogitatque  neces- 
sitas.  Gonsueverunt  enim  quidam  suam  abhorrentes 
maculam,  nOn  suos,  sed  ignotos  elpetere,  apudquos, 
aut  levius  onerentur,  aut  minus  confundantur.  Hu- 
jusmodi  poenitenles  tantum  scelera  sua  deponaut, 
damnationi  non  obligo ;  quoniam  vero  non,  ut  opor- 
tet,  id  agunt,  durissimis  non  eos  ftagellis  absolvo. 
Sin  vero  minus  consilii  apud  suos  sacerdotes  in^ 
veniunt,  atque  ideo  ab  eis,  aiit  accepta  licentia,  aut 
satisfactione  poenitentiali  injuncta  ad  alios  melioris 
consilii  viros  confugeriut,  quorum  nulu  vitam  cor- 
rigant,  aut  injuncta  castigaresatagant;  hos  non  so« 


ofTendit,  supplicii  reus  est ;  si  supplicium  refugit,      lum  non  accuso,  verum  prudenliae  vivacitatem  com 


oOeusa  crescit.  Unde  iratus  Deus  et  qui  eam,  quae 

ultro  fit,  reformidat  anxielatem,  illam  infligit  quam 

toleres  invitus.looge  graviorem.  Nam,  ut  Scriptura 

perbibet :  Qui  timet  pruinamy  irruet  super  eum  nix 

{Job  VI,  16) ,  id  est,  quisquis  male  agens  a  pcena 

humanitus  inferenda  praecavendo  defenditur,  ib  ab 

illa  quae  c<Bli4us  debetur,  incauius  praeoccuimbitur, 

«▼itans  facilem,  incidens  in  gravem. 

210CAPUT  LU. 

Quomodo  sit  consulendum  reo, 

Et  quidem  qui  peccato  praepeditur,  ita  sibi  provi- 

deat.  Qui  autem  consulere  debet  praepedito,  is  ag- 

gTessorus  opus,  quod  vix  a  quoquam  satis  diligen- 


mendo.  Qualiscunque  tamen  sacerdos  sit,  etqualiter- 
cunque  consulueric,  tantum  pocnilens  de  commissis 
doleat,  sacerdotique  pandat,  et  quidquid  religiose 
ille  edixerit,  hic  suscipiat.  Quod  si  deviat  ille,  viam 
teneat  iste,  ne  caeco  caecus  ducatum  praebeat,  et  in 
foveam  uterquecadat;  pcenitenti,  inquam,  ralioiiein 
sectanti  nocere  non  poterit  error  presbyteri.  Presby- 
ter  fortasse  indiligentius  acerbitat^  flagelli  vulnus 
curat  peccati,  sed  periculum  salutis  ibi  nullum  est 
poenitenti.  Caveat  sacerdos  sibi ;  quippe  quidquid 
minus  fit  a  presbytero,  suppletur  a  Deo.  Sicut,  st 
medicus  modum  excedit  secando,  totuin  suo  rex  mi^ 
liti  rependit  in  ccelo.  Si  non,   ut  opoi-tet,  sacerdos 


ter  beneque  peragitur,  invocata  divina  opitulatione  vv  punit,  pcenam  Deus  superaddit,  aut  in  futuro  igni- 

bus  purgatoriis,  aut  in  boc  saeculovariis  modis  poe- 
nitentem  nunc  confusione  afficiens,  nunc  cruciaiu 
caMlens,  nonnunquam  quae  chara  habebat  toliens.  Ne- 


se  praerouniat ;  deinde  attendens ; 

Quis^  quid,  «61,  quibus  auxUiis^  cur^  quomvdo^  quando 


lecerit.  Nam  juxta  harum  qualitatem  circumstantia- 
rum,  qualitas  ipsa  negotii  perpenditur,  et  vel  levior, 
vel  gravior  culpa  aestimatur.  Gognita  causa  quoniam 
nuUum  peccatum  impunitum  (Deus  enim  non  mise- 
retur  omnibus  qui  operantur  iniquitatero,  ulciscens  in 
omnes  adinventioues  eorvna)  (PsaL  xcviii,8),  sacer- 
dos  poenam  condignain  reo  impositurus  excogitet, 
juxta  illud  :  Facitedignos  (ructusp<enitenticB(Luc.  111, 
S);  considerans  qutdcujusquevires  valeant,  quid  ferre 

(308)  Yideat  Deut  devotionem  tuam  etiamsi  bomo 
Don  condigne  moderetor  afllictionem  tuam.   Hiigo 


que  enim  si  sacerdos  inscienter  solvit  aut  ligat,  judex 
justus  imprudens  decretum  servare  curat;  aut  si 
servat,  quomodoille  juxta  (509)  auctoritalem  propria 
se  potestate  privat?  Nimirum  tunc  privaret,  si  judi- 
cium  non  staret :  Facite  igitur  dignos  fructus  pcent- 
tenti<B  (Luc,  ii,  8) ;  apprehendile  disciplinam,  ne- 
quando  irascatur  Dominus  (Psal.  11,  12) ;  durum  est 
enim  incidere  in  manus  Dei  vivenlis  (Hebr,  x,  32). 
Sed  si  usque  adeo  opus  est  disciplina  poenali,  quid 

Tict.,  De  sacram.  part.,  I.  iv,  c.  3. 
(309)  Greg.,  hom.  i6  in  Evang. 


905  ROBERt!  PULLI  S. 

est  qiiod  Charitas  cpirit  muUitudinem  peeeatcrum 
{I  Petr.  iT,  8);  211  <luod  eleemosyna  exslinguil 
peccatum  ?  {Dan.  iv,  Sti.)  Sed  fortasse,  imo  certe^ 
charilas  id  efficit  ut  peccata  ad  pcenam  aetemam 
non  sint,  et  id  non  facit  ut  non  sint  ad  purgatoriam. 
Eleempsynae  autem  ea  forlasse  virtus  est,  ut  incen-^ 
tiva  viiiorum  exslinguat.  Unde  et  praemiltitur :  Sicut 
aqua  exstinguit  ignemt  ita  eleemosyna  exstinguit  pec^ 
calum  {EccL  iii,  55).  Quid  est,  sicut  et  tto, 
nisi  quod  quemadmodum  aqua  exstinguit  ignis  in- 
cendium ,  ita  eleemosyna  culpae  incentivum  ?J  at 
incentivo  remoto  restat  adhuc  pccna  debita  pec- 
cato.  Potest  tamen  esse,  imo  fas  est  ita  credere,  per 
epera  misericordiae  poenam  temperari.  Nam  beati 
misericotdes,  quoniam  misericordiam  consequentur 
{Matth.  V,  7),  non  solum  in  futuro,  verum  quoque 
et  modo.  Gharitatem  ergo  et  opera  misericordi»,  quae 
ex  ipsa  cbaritate,  tanquam  de  bona  radice  se  suble* 
vant,  parvipendenda  non  puto ;  cum  ex  illa  pecca- 
lorum  silremissio;  ex  bis,  remissorum  solitae  iji- 
quietationis  mitigatio :  ex  utrisque  autem  et  poena 
peccato  debita,  in  praesenti  temperetur,  et  in  futuro 
gloria  sine  termino  debeatur. 

CAPUt  Lin. 
Quomod0  sit  agendum  cum  osgro,  quomodo  cum  sano. 
Sacerdos  quoties  consulendum  est  reo,  aliter 
sciat  agendum  cum  eo  qui  est  corpore  aeger,  et  quasi 
desuper  terram  iturus;  aliter  quoque  curo  sano. 
Inter  sanos  autem  aliter  is  instruendus  est,  qui  de 
crimine  accusatus,  aut  timet  mortem  aut  membro- 
rum  incisionem ;  alilcr  qni  Deum  timet,  mundum 
autem  non  veretur.  Nam  qui  accusatus  mundum 
limet,  monendus  est  ne  plus  temporalem  poenam 
expavescat  quam  aeternam ;  nionendus  est  ne  adeo 
bominem  timeat  ut  Deum  ofTendat ;  raonendus  est 
ne  divini  examinis  discussionem  subiturus,  illura 
prius  exasperet  perjurio,  quo  post  in  examine  eget 
patrono,  Nam  qui  pejerando  summum  judicem 
despicit,  quomodo  postea  in  judicio  ipsius  conQdit? 
Nihil  ergo  aliud  reo  consulendum,  nisi  ut  abhorrens 
perjurium,  pocnam  potius  a  judice  temporali  teiiipo- 
ralera  suscipiat,  quam  ea  paullsper  dilata,  ab  aeterno 
mereatur  aeiernam,  sciens  quod  non  judicabit  Deus 
bis  in  idipsum  (Nahum  i,  9,  juxta  LXX).  Quippe  qni 
inspiciens  anleactam  vitam  suam  corde  conteritur 
et  huroiliatur,  is  si  pcenam  qualibet  pro  culpa  sibi 
oblatam  patienter  suscipil,  fuluram  eadem  de  culpa 
eSugii  (309*).  Sic  Sodomitas,  sicmari  Rubro  sub- 
mersos ;  sic  denique  in  deserto  prostratos  punivit 
»n  praesenti,  ne  (310)  puniret  in  acternum.  Sin  an- 
lem  rcus  convenienter  a  presbytero  instructus, 
camt  consentiens,  id  pottus  eligat  ut  perjurio  pa- 
Irato  in  ambiguum  periculi,  atque  salutis  praeceps 
rual ;  sacerdoti  (qui  bujusmodi  jadicia  ab  Bcclesia 
Chrisli  putent  [fort  procuref]  exterminanda)  nibil 
^liud  reslat,  iiisi  ul  omnibos  more  ecclesiastico  ce- 


.  R.  E.  CARDINALIS  ^ 

A  lebratis ,  id  permiltal  flerf ,  qaod  per  confesdoMii 
culpa  cognita  minime  potuit  castigarl. 
■  Quod  si  eum  qui  ex  confessione  esl  reug,  renni 
quoque  divina  pandanl  judicia  (jlidicia  enim  M 
abyssus  roulta)  non  videtur  ad  &acerdoiein  pertioere 
ad  hujusmodi  accedere  debere.  ExquoenimOeijih 
dicio  convictus,  aul  ipso  in  maleficio  deprehensos, 
judici  mundano  traditur,  judicem  pro  sacerdole  (311) 
habet,  quoniam  ipsi  occulta  scelerum  pandereopor- 
let,  a  quo  pro  ipsis  poenam  recipiet.  Namsiulei 
visitet  sacerdos,  pravorum  flagiiia  roborantar  spe 
confessionis  et  eucharistiae, 

Sed  si  Christus  a  poenilenle  et  confesso  suscipi- 
lur,  quo  ausu,  praiserlim  a  Christiauis,  lemplom 
Dei  probro  cruciatuum  violatur?  aut  sipitsbyter 

°  sacrarium  Christi  ab  injuria  se  dcfendere  nonposse 
novit,  quare  in  dedecus  inhabilantis,  habitaculom 
consecravit  ?  Reus  si  ad  tempiuai  saxis  constractom 
confugerit ,  liber  est  :  si  vero  ipse  pcenilentia  k 
confessione  construitur,  perceplione  eacharisdz  Ia 
vivum,  el  verum  templuin  dedicatur,  libernonesi? 
Jiidices  ergo  aut  sacerdotes  arceant,  aut  reosrt 
convictos,  quoniam  patronum  siiscepere  Jcsnro2X2 
ne  sacrilegi  sint,  absolvant.  Nam  qui  post  ^rpu 
Domini  sumptum  crimina  admittunt,  non  de  sumpto 
iutelam  promerentur,  sed  poenam;  non  bonoren 
sed  damnationem.  Id  nimirum  agunt  ut  Deum  qoem 
sacramenito  susceperant,  inhabilalorem  ipsa  re  hi- 
bere  non  debeanl.  Qui  vero  prius  ignominiose  ^ 

^  ventes,  laelum  gralia  Dei  veniunt  ad  exitnm,coD 
fessione  mundali,  Dominico  corpore  conforuti,qao- 
modo  a  fidelibuB  quasi  perfidi  (quod  jaro  videri  noo 
debent)  ad  palibulum  trahunlur?  Nonne  qnitem- 
plum  Dei  violaverint  disperdet  eos  Deos?  (/Cor.ni, 
IT.)  Quod  si  fideles  nomine,  infideles  antem  le,  ei 
in  quo  Dominum  suum  sciunt,  honoremdererreae- 
gligunl,  nomine  satius  erat  ul  convictos  oonfessos- 
que  sacerdos  vitaret ,  cum  nec  ipsis  (tantwnmodo 
rite  poeniterenl)  ullum  omnino  periculnm  sahtis 
imminerel,  et  judices  a  violatu  templi  Domini  liberi 
fierenl,  maleficium  autem  cogitanles  desperatioi^ 
niae  a  conalu  inordinalo  detineret,  dicentes  apodse: 
Si  id  fiagttii  egero^  et  deprehendi  contigeritt  Mbf 
periclitatur,  quoniam  ut;salver^  presbgternM edmi- 

0  tetur.  Nonne,  inquam,  satius  id  erat,  quam  siifijnia 
servi  incuterelur  auctori  ? 

Sed  qui  martyrio  torquendi  sunl,  a  sacnmeilt 
corporis  el  sanguinis  non  probibenlur,  nec  qni  eos 
viatico  confortat,  Christum  se  infaonorasse  arlMtn' 
tur.  Sed  aliud  est  pro  flagitiis  suis,  aliud  pr$  RMnv 
Jesu  contumeliam  pati  (Act.  v,  9).  Rlud  proimsiim, 
istud  probum.  lioc  causa  conli,  iHud  figiira  mfeni- 
Digne  ergo  et  huic  tanquam  dif;oe  unpendihir*  ^ 
illi  tanquam  lanli  sacramenli  indigBO  e«dtfmli> 
negatur.  Digrius  fovtasse  est  vilm  propter  ptBto- 
tiae  compuncti(mem ,  indigmis  inlitkmBiaiif  enrki- 


(S09')  Magist.,  iv,  dist.  15,  §  1  ett: 
1310)  Consule  notnt. 


(511)  Consule  notas. 


aC5-  SENTEiNTIARUM  LlDRl  OCTO.  —  LIB.  VI.  m 

ristia  propler  ignominiae  pQenalitatem.  Nam  quo-  A  exercetur.  Unde :  Nemo  mititttns  Deo  implicat  u  $(g* 


modo  habilalore  Jesu  rite  donatur,  qui  a  catliolica 
ccemetcrii  sepultura  repi^iiatur  ?  Cui  corpus  Donuni 
confers,  quoniodo  honorem  sepuUurx  invidcs?  Quem 
uierito  confessionis  el  communionis  Domiuo  asso- 
ctas,  qua  fronte  a  servoruni  consortio  alienas?  Ta- 
lera  aniinam  aiiimx  sanctorum  exspectant  in  codIo 
coesoitem,  et  tu  aniina;  sanctx  corpus  a  sociarum 
corporiliis  reddis  in  lerra  extorrem?  In  sanctum 
Domini ,  iuto  ct  in  ipsum  Dominum  graviter  delin- 
qiiis. 

CAPUT  LI7. 
De  reatu  reum  ex  odio  prosequentit. 
Ille  auteiu  qui  injurix  sibi  oblatx  caiisa,  reum  ad 
pernicicm  iis.^ue  prosequltur  et  acciisat ;  quoniam 


cularibus  negotiis  (II  Tim.  ii,  4)  (313).  Nam  Pelri  s 
uno  aurem  Malcbi  abscindens,  alterum  ad  se  nihil 
xstimavit  pertinere.  Sacerdotalis  ergo  dignitas,  sx- 
cularisque  potestas,  hos  inter  se  duos  dividanl  g!a- 
dios.  Hsec  sibi  corpus,  illa  spiritum  propria!  ditjoni 
subjugari  arbitrelur.  Reum  ergo  feriat  altera ,  cor« 
porali  cxsione,  altera  corrigi  nolenlem,  spirituali. 
Utraque  ad  hunc  ct  non  ad  alium  tendant  fuiem  » 
ut  sui  subditi,  correctione  facta,  pacein  ad  inviceui 
conser^ent.  Nemo  in  potestate  conslltulus  injurias 
sibi  aut  charis  suis  illatas,  eo  niodo  coi.siderct  ut 
vindictam,  quod  solius  Dei  est,  rctribuat ,  ju.vta 
illud :  Mihi  vindicta  el  ego  retribuam  dicit  Dominus 
(Rom,  XII ,  22).  Verum  quidquiJ  in  se  et  in  suos 


in  (ide  Christi  non  inaluin  pro  malo  rependerc  licet,  ^  delinquitur,  quasi  in  alienos  actum  arbitrctur,  i:t 

non  quxrat  cx  (urorc  ultionem ,  scd  ex  charitate 
ccrrecti(}nein.  Nolit  reo  malum ,  sed  quicrat  ipsi  pcp 
tormeiitiim  emendationcm ;  Ecclesise  per  exempluin, 
castigationein.  Et  sic  non  malum  pro  malo,  veriuu 
pro  malo  bonum  reddal.  Nec  sua  repetat ,  nec  se 
defendat,  quoniam  Christianus  est.  Et  utrumnv.e 
nonnunquam  agat,  quoniam  judex  est:  tur.c  vide- 
licetcum  subditis  suis  violentia  ab  hoetibus  aul  in- 
fertur,  aut  jam  illata  est,  quod  cerlare  est  pAhis 
pro  suis,  quam  pro  se.  Sic  reriim  suanim  furcs  ct 
raptores  convictos  atque  confesso5,  cum  ratio  cor- 
reclionis  postulal,  punit;  non  vindictsc  servier.les, 
scd  jusliti;i2.  Sic  nia^qslri  discipnlos,  parenles  c;c* 


rcus  est  in'pro%iinum,  quo  plus  amat  rem  aut  ultio- 
ncni  hoinicidii.  Uiefortasse  non  moritur,  ct  hic  fao- 
micida  lenetur. 

Qui  aiilein  ut  accusatio  verisimilis  hal^eatur  super 
rcuin  jural,  si  divino  examine  is  postca  absolvitur, 
ille  plane  perjiirat.  £t  quoniam  capitis  arcessil,  do- 
lensque  non  porfioit ;  prxter  perjurium  qiiod  patrat 
ipsa  re,  ho.iiicida  est  conatu  ct  voluntate.  Is  aut 
qiioniam  publice  peccavit ,  publice,  porniteat ;  aut 
si  id  Rcglcxerit,  ut  dignuin  est,  ccclesiasticse  disci- 
plinx  fiuccumbat. 

CAPUT  LV. 
Quomcdo  agendum  judici^  ejusque  ministre. 


Judex  ministerque  ejus  innocentium  persecutori-  p  dunl  filios,  dominique  servos;  non  tantum  dum  in 


bus  non  consentiant,  ncc  sedeat  ciim  consilio  vant- 
tatis,  cl  cum  iniqua  agcnlibus  non  introeat  (Psal, 
XXIV,  5)  :  potiiis  eripiat  paiiperem,  el  egcniim  de 
Ktanu  peccatoris  liberct  (Psal.  lxxxi,  4).Nihilomi« 
nus  tainen  impium  hominem  ne  sinat  vivere :  Nsn 
enim  eine  eausa  gladium  portat  (Rom.  xiii,  H),  Si 
tamen  innoccntem  trucidat,  aut  tnicidantem  juvat, 
diaLohis  est,  gladio  abutitur ;  sin  autem  quem  ratio 
reuin  evicit  (neque  enim  indemnatum  damnare  licet) 
gladio  percellit,  minister  Dei  est ;  tantum  caveat  ne 
aut  privalo  odio,  aiit  alterius  gratia,  aul  213  ^^^^ 
derniim  terrena  impulsione  id  agat,  quod  solo  intuitu 
jnst.tiae  divina^qu2evoIontatis,hominnmque  correctlo- 
nts  agendum  fuerat ;  alioquin  non  judex  a^stimabr 


alios,  veruin  ctiam  dum  in  se  delinquunt ;  quisriue, 
ut  sua  requirit  poteslas,  subditoriim  satagens  resc- 
carevitia,nunquam  tamen,  nisi  cum  errat,  propiia9 
quxrens  uloisci  injurias.  Unde  consensii  Abra  as 
Sara  sibi  relellem  aflligebat  ancillam  (Cen.  xvi ,  6). 
Sic  Joseph  dum  fratribiis  irrogat  discipUnam ,  de« 
linquenlium  quxrit  delere  noxam. 

Neino  se  associet  Judse,  ut  vcritatem  et  jusii!iam, 
quse  est  Christus,  in  polestate  sua  non  pro  Clirislo 
suo  transigat,  sed  pro  pretio  vendat,  Neutra  pote- 
stas  aut  quod  sui  juris  est,  spernat»  aut  quod  al- 
terius  est»  usurpet.  Utraque  proprios  non  excedens 
fines  injuriis  alteriiis  insistat  ciirripiendis.  Dum 
altera  justitiae  inimicum  persequitur,  nec  pnevalet ; 


tur  rcorum,  sed  atrocis<%imus  persecutor  horainum.  D  aliera  ei  qu»  minus  per  se  pclwt ,  toto  nisu  subvc- 


CAPLT  LYL 

"^  Dc  duobus  Ecctesio!  gladiis, 

Diios  suo  in  conflictu  gladios  satis  esse  jiidicavit 
Dominiis  noster  Jesus.  Nimirum  sancta  Ecclcsiaqiix 
inius  capitiscorpus  ebt,quxctiam  conlra  miindum 
cerlaincu  siiscepit,  gladiis  eget(3l2)  duobus  incon- 
g:  essii ,  utroque.  signuoi  crucis  exprimenlc.  Quippe 
niliil  aliud  aut  defendere,  aut  oppugnare  licet,  nisi 
iniid  quo  salva  crncis  reverentia  fieri  conveniat. 
Giadiorum  alter  deputatur  Clencis»  aiter  iaicis.  Si 
eniiu  uteroue  uni  commiltitur,  neuter  ut  oporlet 

(?I2)  V.  HiWcbcrt.,  Cccnoman.  Ep.  in  cp.  ad 
H.  Sugiens.  ep.  Uug.  Vict.,  l.  i  Misc,  i\i,  49,circa 
ined. 

Pathol,  CLXXXVI, 


niat.  iljee  proutratio  exigit,  in  carceremdctrudat, 
aut  prxscindat  memlra  aul  tandem,  si  ita  opus  cst, 
letho  mullet.  lila  gladio  Petri ,  ei  qui  in  Christum 
insurgil,  sivc  agendo  contra  capiit,  sive  coutra 
menibra,  pra^idit  auriculam  dextram,  diim  ab  au- 
ditu  verbi  Dei  arcet,  aut  siispensum  aut  anathema- 
tizatiim.  Et  hi  quidem  duo  sunt  gladii  ecclesiasticao 
discipUnx  deputati. 

CAPUT  LVII. 
Quomoao  sit  agendum  cum  agro  Deum  timente, 
Et  quoniain  dictum  est ,  quemadmodum  agi  opor* 

(313.)  Ita  Edgarus  rex  AngUje  in  oral.  ad  prxsi> 
ics  regni  sui  congrcgatos. 

2d 


007  ROBEflTl  PULLI  S.    R. 

teat  cum  eo  qui  ex  culpa  tcrrenum  judicem  timet*,  A 
nunc  dc  eo  adjicianius  qui  pi^ccatis  lerritus  illum 
ttinet:  Qni  potest  el  corput  et  animam  mitierein^e^ 
tiimiam  (Mattlt,  v,  30).  214^^  quidem  de  eoquem 
corporc  sanuni  pocnilcl ,  non  opus  supradicta  re- 
texcre ;  tantum  quid  xgro  sit  consulendum ,  supra- 
diclis  adjungere  conYcnit :  hoc  tamen  priorihus  ad- 
jecto,  nc  sacerdos  cum ,  qui  ad  se  vitam  correctu- 
rtis  accedit,  quodam  quasi  aucupio  dcludat.  Quis- 
quis  enim  illos  qui  vel  unum  aut  in  sc  aut  in  aliis 
fovent  amantque  peccatum ,  ncque  indc  cessarc  vo- 
lunt,  sccuros  facit ;  aut  niliil  nociturum  asseverans 
aut  quanllibet  satisfactionis  rcconipensationem  pro 
delirto  non  dimisso-  sufficere  alHrmans ;  is  est  qui 
viviflcat  animas  quie  non  vivunt,  imo  qui  iniquitate 


CARDLNALIS  ics 

CAPIT  LVIU. 

Quomodo  cum  moriturit^  quomodo  cum  comaltntiht 
$it  agendum. 

(315)  Sed  inflrmatis,jamjamquedeinternoitbi- 
turis,  onus  viventibus  deLitum  nequaquam  impo- 
natur.  Nam  ligare  supcr  terram  et  solvere,  nlniB- 
que  novimus;  quomodo  autem  onerare,  autquaodo 
solvere  sub  terra  oporteat,  Deo  non  nobis  DOtomest. 
Dum  super  terram  sunt,  suos  presbyleri  noTeniia 
parochianos;  cum  sub  terram  vadunt,  in  sdmmi  sa- 
cerdotis  dioBcesim  transeunt.  In  aUenum  jus  maaiuD 
non  porrigas. 

Si  morte  stupefactos  vitiorumque  qualttate  d 
quantitate  perterritos  debilo  culpis  pondere  prxiDii, 
desperarc  cogis.  Discessurum  ergo  allocuturus,  ea 


— I  -'  ■         I R 

mortuos,  securitnte,  quasi  post  mortcin  mole  se-     et  dicas  ct  agas  quje  ilium  ad  lioc  trabant,  uide 


pultos,  obriilt.  Nihil  crgo  aliud  iinpoenilenti  proinit- 
talinr  nisi  certa  damnalio,  qitcc  imptcniieuli  dcbctur. 
Tali  tamcn  potes  consulcrc  ut  per  misericordix  di- 
vinique  cultus  opcra  a  Dco  poenitentiain  iinploret. 
Kt  si  quo  i.iteriin  de  pcccato  pocnilcrc  contingat , 
..satisracicndi  veniam  non  dcnegcs :  non  taincn  prae- 
postere,  vcrum  tunc  quando  illius  peccati  impocni- 
tentia  a  corde  recesscrit ;  quod  dum  remancbat,nui- 
liiis  satisfactionem  pcccati  vigere  sincbat. 

Numerosa  ergo  scclerum  congcrics,  paulaiiin  dis- 
sipanda  doccatur,  muUusquc  spinaruin  cxortus ,  si 
id  simui  fleri  nequit,  vicario  saltcm  labore,  qiio 
facilius  negotiiim  transigatur,  ab  ngro  viUc  nostrx 
eistirpctnr.  Raro  namque  fit  quispiam  repcntc  tur-  p 
pissimus,  verum  mtilto  rarios  contingit  ut  fiat  quis 
cito  plcne  bonus.  llumana  enim  fragilttas  ad  illieita 
se  cxhibct  proclivioreni ,  nisi  qiiod  nonnunquain 
virlule  Dci  accidere  solct  ut  quis,  consummaius  in 
tren  compleverit  tempora  multa  {Sap,  iv,  13),  id  cst, 
»t  iliitin  rcligionis  gradiim  in  brevi  consccnderit , 
quo  longa  niora  solcat  pertingi. 

S.int  crimina  privata,  sunt  publica:  aitint  (314) 
quidain  ntraque  prscstili  resecanda ,  cjusquc  niitu 
oasliganda.  Sed  quoniam  publica  pccnitentia  cpi- 
scopis  cognoscitur  attributa,  merito  peccatum  quod 
iliain  exigit,  ad  praisidein  porlinebit.  Porro  qtio- 
nLtm  latens  culpa  patulain  rcfugit  emendationcm , 
inerito  utraque  saccrdolalcin  periinebit  ad  curam  ; 
alioquin  ncc  prxsul  tantx  potcrit  consulendic  mul-  ^ 
t'ii«dini  snflReere ,  nec  ipsa  se  dotegere  volet,  aiit 
amdebit  iuls,  qui  bac  pra;cipue  lcmpcstate ,  mun- 
do  dediii  sunt.  Sicut  ergo  prxsul  manifesta  ma- 
nifestis  curat  flagitia  flagellis ;  ita  lalcntes  prcsbyter 
oflcnsas  latcntibiis  salagat  sanare  remediis.  Ilis  sa- 
lisfactio  absconditiir,  ne  vulgata  poenitentia  inflrmi- 
laa  iScciesix  scandalizetur;  ibi  pcr  puldicam  poe- 
nitcnliam  scandalum  publica  dc  culpa  natum  dctcr- 
gitur. 


patratis  doleat  culpis,  atque  ita  doleat  ut  nihilft- 
minus  dc  venia  conlidat.  Si  contingat  segrum  cob- 
valescerc,  lunc  tandom  poenam  citlpis  debitam  do* 
ceas  et  imponas,  ita  tamen ,  ut  ex  neutro  cccasio 
suggcratur ,  aut  piisillanimo  desperandi ,  aiit  pra- 
gravato  subfasce  succumbendi.  Sacerdotisei^in- 
dustria  id  maximeprocuret  ut  reum  ad  boc  indacat, 
quatenus  indolcat  dc  culpa,  neqiie  desperet  de  t^ 
■ia.  Ilic  cnitn  lola  vis  rei  continciur,  qitoniam  sal» 
non  est  siiie  his,  ct  est  cum  his.  Nam  si  flageUoa 
215  niinus  quam  merita  requirant  suscipitur,  see 
satisfactio  contcmnatur ;  utique  tali  ex  caosa  i» 
quies  anim»  diflertur,  sed  non  aufertur. 
CAPUT  LIX. 
Quid  confessione ,  quid  oput  tit  pcsniteHtia, 
Sed  si  cordis  ex  con:pHnctioney  et  exspetsnttp' 
tett  esse  saius^  qnid  postea  opus  est  confetsiaulii^ 
denique  fructu  paniitentia:  (516)?  Quoniam  secundon 
siatula  Ecclcsia;,  quisquis  ad  illa  duo  attingcre  p> 
lest  et  contcmnit,   ei   salus   dcperit.  Est  quoque 
opus  illis  quoniatn    pncsens  pa^na  diligenter  sa»- 
cepta,  a  futura  longe  graviori  defcndit  purgatoria, 
opus  est  ergo  confcssione,  non  solum  qtioniam  ob^ 
dcentige  supcrscdendum  non  est,  verum  qooqueit 
quid  debeat  fleri  agnoscas  opus  est  post  agniiionm 
exsecutione,  ne  fruslra  quod  (icri  cporluit  agnoTe- 
ris.  Opus  quoque  est  confcssione,  quooiam  in  ipsa 
digne  celebrata  pcccatorum  est  absolutio. 
CAPLT  LX. 
De  ligatione  peccati  et  absolutione, 
(317)  Scd  ut  absolutionis  ratio  manifestius  d^ 
ciarclur,  prius  quid  sit  ligaii,  ut  solvi  necesse  s't 
prsevideatur.  Ligantur  bomincs  vinculis  spiritioli- 
bus  aut  peccati  aiit  poenae  pcccati.  Poena  auianpec- 
cati,  sieut  modo  accepimus,  aut  lamenta  sunl  psni- 
tentium,  aul  scquestratio  cxcommunicatoniin  :sed 
qtti  extra  Ecclesram,  imo  et  Ecclesix  bmeftda,  li- 
ganiinc  anallieniatis  detinetnr.  is  recnod&ikfi^ 


(514)  Videtnr  indigUarc  pnelcr  alios  Pttrnra 
Dainiani  eo  praectpuo  iibro  <iui  dicitur,  Comor* 
rhicnm. 


^515)  Magist..  iv,d.20,  §  i 
(5IG)  Mag.,  IV,  dist.  18. 
(317)  Mag.,  IV,  dist.  18. 


903 


SBNTEXTlAaiM  LiaUI  O^TO.  -  LIB.  VI. 


910 


fcederata  absolvilur.  Vinculo  peccali  constrlngilur  A  quoaJ  prolelari  opoiteat,  quandove  fcnninari,  i!!e 


quisquis  aut  dnm  amal  culpam  a  recto  ilinere  pra> 
peditus,  aut  si  vitiura  jam  deposuit,  quasi  a  langore 
qui  recenter  convaluerit,  ita  a  vitio  noviler  curatus, 
consuetudinc  mala  libere  quid  agat  retardatur. 

(318)  Qui  vero  fructibus  poenitenlise  nondum  ei- 
pletis  poenae  obnoxius  tenctur,  is  ea  peracta,  ut  jani 
dignus  sit  requie,  absolvitur.  Ex  proprio  contrahit 
liomo  ut  morte  praevaricationis  gravatus,  e  loco  ad 
vitam  per  se  moveri  non  possit.  Hic  est  Lazarus 
immobilis  in  tumulo.  Virtuteautem  divina  fit  ut  fla- 
giliis  pressus,  onere  mortirero  se  subtrabat.  Hic 
est  Lazarus  a  tumulo  ciamore  Domini  evocafis,  qui 
Deo  suflTraganta  a  niorte  ad  vitam  redit  (Joan.  ii-, 
45).  Is,  vita  reddita,  quadam  quasi  ex  anie  babita 


novil  cni  satisfit  per  poenam.  Quisquis  ergo  scelc- 
nmi  oMigationes  satisfaciendo  evasisse  existimat  rt 
gaudet,  is  prx  oculis  semper  habeat  quam  difiicu!- 
ter  et  quam  vix  liberatioucm  emeruerit,  et  relabi  ct 
ad  voniilum  reverti  exhorrcat 

CAPUT  LXL 
De  potestate  ligandi  et  $olvendi. 
(320)  In  omnibus  supradictis  malum  bominis  me- 
ritum  obligationem,  pia  Dei  ratio  absolutionem  pa- 
rit.  Sacramentum  tamen  ligandi  atque  solvendi  pe- 
nes  ipsos  Dei  vicarios,  id  est,  sacerdotes  Ecclesiae 
est.  Unde  Dominus  :  Quorvm  remiserliis  peccata,  re- 
missa  erunt;  el  qtwrum  retinueritis^  retanta  sunt 
(Joan,  XX,  23).  Et  item  :  Quodcunque  Ugaveris  super 


roorte  vestigia  aliquandiu  resenans,  quodammodo  B  terram,  erit  ligatum  et  in  coelis  (Matth.  xvi,  19),  etc. 


torpet  et  hebet,  dum  humanae  Tragilitatis  inopia, 
qua;  agenda  sunt  discutiens,  minus  videt ,  et  utcun- 
que  discussa  et  cognita  ut  oporteret  minime  exse- 
qui  valet.  Hic  est  Lazarus  resuscitatus,  facie  vela- 
tus,  institisque  circumligatus.  Quisquis  vero  ju- 
Btitiae  restilutus,  prasteritse  ignominiae  molestia, 
quasi  quibusdam  institis  a  reclo  gressu  retardatur, 
is  sacerdotali  confessione,  ad  viam  veritatis  tenen- 
dam  prscparatur;  sicque  diflicultas  bene  agcndi, 
quse  prius  inerat,  paulatim  consuetudine  boni  alle- 
viatur.  Ilic  est  Lazarus  discipulorum  o£Qcio  solutus 
et  abire  permissus. 
Talde  ergo  opus  est  ut  nemo  ad  conlessionem  sit 


Illud  communiter  omnibus,  istud  Pctro,  et  per  Pe> 
trum  proponitur  omnibus.  Quamobrem  auctoritato 
Domini,  apostoli  eorumque  successores  peccata  ho- 
nunum  rctinent,  ac  per  hoc  ipsos  solvunt. 

Sed  quis  polest  dimitlere  peccata  nisi  solus  Deus  ? 
(Marc.  II,  8.)  Is  nimirum  peccata  dimiltit,  qui  vir- 
tutes  dimissioni  superponit;  qui  utrisque  vitanii 
aelernam  relribuit  (321).  Quid  ergo  apud  homines 
cst  peccata  remittere,  aut  a  peccalo  absolverc,  nisi 
saciamentum  remissionis  et  absolutionis  celebrare? 
Ex  quo  quis  poenitet,  Deus  remitiit,  peccata  post- 
modum  confitenti  minister  Dei  absolvendo  remittit. 
Et  quid  est  absolvendo  remittit;  nisi  quod  sacra- 


piger;  quoniam  licet  quisque  corde  contrito  et  hu-  q  mentum  remissionis  et  absolulionis  facit  ?  Absolutio 

miliato  a  morte  animae  revivisoat ,  attamen  torpore 

quodam  post  recessum  mortis  residuo  et  ad  ca  qnx 

morlis  sunt  tametsi  invitus  incessanter  retorquetur, 

ct  ab  officiis  vitae  cum  mccstitia  detinetur ;  donec  per 

confessionem  absolutio  id  efllciat,  et  ut  facies  men- 

tis  sudario  peccati,  non  jam  ut  prius  quasi  per  suda- 

rium,  sed  aplius  magis  ac  modo  magisque  verura 

cernat,  et  ut  c;ptera  membra  constricta  prius  qui- 

busdam  languoruin  quasi   ligamcnlis,  et  per  hoc 

qnamvis  rediviva,  vix  umen  ad  vitam  palpitantia , 

jara  gradu  libero,  liberiore  in  progressu  futuro, 

acic  rationis  per  omnia  ducalum  praebente,  inoflen- 

6iim  vit£  callem  suo  quaeque  modo  incedant.  Impe- 

dimenta  hujusmodi  iiifert  interilus,  quisque  suo  in 


quae  peracta  confessione  super  poenilentem  a  sacer- 
dotc  fit,  sacramentum  est,  quoniam  sacnc  rei  si- 
gnum  est  (322).  Et  cujus  sacrae  rei  est  signum,  nisi 
remissionis  ct  absololionis?  Nimirum  confitentibus 
a  sacerdote  facta  a  peccatis  absolulio  remissionem 
peccatorum,  quani  antea  peperit  cordis  contritio, 
designat.  .4  peccatis  ergo  presbyler  solvit,  non  uti- 
qiie  (323)  quod  peccata  dimittal ;  sed  quod  diraissa 
sacramenlo  pandat.  Et  quid  est  opus  pandi  nisi  ut 
consolatio  fiat  poenitcnli  ? 

Alio  quoque  modo  a  peccatis  sacerdos  absolvit, 
dum  molestam  praeteritse  ac  dimissse  noxae  inquieta- 
tionem,  item  itemque  intoleranter  recusantem,  sa- 
cramento  absolutionis  ipse,  imo  per  ipsum  Deus , 


genere  praeiipuus ;  vUa  rediens  dum  illa  luctatur  0  lenlt,  ac  cum  fieri  oportet,  promotionis  accessu 


evincere,  proficit  quidem,  scd  parum,  216  ^«nec 
adjuta  confessionc  confessionisque  opere,  vires  re- 
ci^iat  et  augeat ,  quibus  se  expediat  et  crcscat.  Stl 
ergo  omni*  homo  vehx  ad  confitendum  (Luc.  i,  19), 
quoniam  sic  promptus  fiet  ad  bene  agendum. 

(319)  Quisquis  vero  per  confessionem  poenitentiae 
fiuctlbus  intendit  (quod  jam  potcst  ea  quae  in  con- 
fcssione  fit  absolutione  roboratus)  is  usquc  ad  pc- 
raclos,  obligatur   poenae.    Pocnam   auiera  peccaii 

(SI8)  Greg.,  hom.  20,  1.  il,  in  Evang.  Aug., 
scrm.  B  et  W.  De  verb.  Dom.  et  alibi.  Isaac,  Lm- 
Mncns.  can.  11,  etc. 

(319)  Vide  notas. 

(320)  Mag.,  sup.  $  6.  ^,  clc. 


pnescindit  (324).  Istud  crebrae  impugnalionis  ob- 
staculum  jugiter  contra  nitendo,  paulatim  sedatur 
atque  sopitur,  ct  dum  in  aliis  superalur,  in  aliis 
rcstat  superand;iin.  Quippc  nunquam  ad  unguem 
evincitur,  nisi  cum  de  medio  rcmovemur. 

Peiacta  aulem  poBniienlia  (ncn  scirper  qiiim 
homo  imponit  sed  quam  Dcus  pncnovit ;  quippe  si 
homo  miiius  quam  decet  facit ,  Deus  purgatorlis  id 
supplel  poenis,  aut  in  hoc  sacculo ;  nec  nostra  supcF- 

(321)  Hicc  eadem  D.  Tho:n. 

(322)  Mag.,  l.  IV,  d.  1. 

(323)  Consule  noUs. 

(324)  D.  Tb.  Ul,  p.  86,  art.  5. 


l^n  ROBERTI  PULLl  S 

fluit  satisfactio,  qnoniam  sl  plena  est,  omnino  toi- 
I;l ;  sin  vero  diminuta,  p;mim  imrainuit  flagellum 
Dei  nostrse  pnBvaricalioni  debitum).  Peracta,  in- 
qtiau),  pasniteiitia ,  reus  per  Deum  absolvitur ;  non 
soittru  ut  non  amplius  pro  peccalo  puniri  oporteat, 
v:r'«tm  ctiam  ul  purgatione  facta  coeio  fiat  idoneus. 
Ilujusraodi  absolutlonera  homo  non  facit,  quia 
quaudo  eam  fieri  conveniat ,  nerao  novit.  Unde  sta* 
tuia  Ecclesiae  id  miiiime  decreverunt,  quod  sicut 
completam  confessionem ,  ita  quoque  peractam  sa- 
tisfaciioncm  consequatur.  Novit  enim  ex  ore  confi- 
tentis  et  cx  modo  se  habcndi,  utrum  a  culpa  absol- 
vat.  Sed  nuHa  experimenli  ratio  comperla  est,  unde 
ceitum  sit  qiiando  a  po^na  culpa;  solvi  oporteat, 
nisi  fot  te  ab  illa  quam  impusuil  ipse. 

217  ^^^'^'^  autem  sacerdos  solvi',  ita  et  ligat, 
dum  utiiusque rci  Sacramentum  celeLrat.  Sacerdos 
erg9  ligat  pocnsQ,  ligat  culpse,  dum  illum  pro  delictis 
usque  ad  lempus  post  confessionem  onerat.  Istum 
diitem  a  malo  cessare  nolcntem,  non  posse  veniam 
conseqtii  denuntiat,  et  sic  rctinet  peccaia,  retenla 
qiiuqtte  aptid  Dettm.  Sicut  econlra  ccssanti  et  con- 
litenti  al;so'.vendo  remittit  peccala,  remissa  quoque 
npu  J  Deiim.  Alt  cnim  vicario  suo  Pctrus  :  Quod 
cscpcdit  ligabii^  quvd  expedis  solies;  cxponens  vide- 
licct  Dominici  scnlcntiam  decreti,  eo  ustiiie  sciiicet 
apostolicam  pert.ngere  potestatem,  ut  liget  vinciilis 
constringendum ,  abso  vat  alsolvi  dignum  (325). 
Niin  qui  iiidebile  solvit  aut  ligat,  propria  polestute 
se  privat.  Non  enim  quod  ipse  agt,  iCa  fieri  Deus 
CGRsentlt.  Ligat  anathemate  sitper  terram  imme- 
rltum,  el  non  ligatur  apiid  Deiim;  anathemate 
super  lerram  iudignum  absolvit,  ct  non  erit  solu- 

(525)  Gregor.,  hom,  26,  interiO.  Aug.,  in  psal. 
xxxvi,  flier.,  sup.  Matth.,  c.  xvi,  ct  ex  proiesso 
Grattanus  xi,  q.  3. 

(32())  Uieron.,  apud  Grat.  xxiv,  q.  3,  c.  Si  quis. 


R.  E.   CARDLXALIS  9» 

A  tus  in  ccelis.  lilum  ab  Ecclesla  saceidos  eul«* 
dit,  (326)  sed  exclusum  Deus  suscipit.  Huic  uctr« 
dos  Ecclesiae  pandit  introitum,  quod  hoc  prodest  ei 
quem  examcn  reprolat  divinum?  Nemo  ergo  insti- 
tis  conslringat  Tivum,  nec  aLsoIvat  mortuum ;  oe 
aut  iiiferat  constringendo  necem,  aut  eliciat  al>. 
solvendo  fetorem.  Inde  desperatio  timetur,  hioc  de- 
linqiiendi  seciiritas  speratur,  et  exanplo  reliqui 
corripiuntur.  V»  his  qui  mortifirant  ammassen- 
teritia,  quae  non  inoriuntur  vita.  Vae  ileni  bis  qui 
vivifirant  animas  jutjicio,  qitae  non  viviim  me* 
rito(327).  Quantum  ergoin  te  est,  prius  scias  mor- 
tuum  peccato,  qiiam  mortis  impedias  vinculo :  prius 
clamore  Jesu  cx  tumulo  evocetur,  quam  officii  loi 
ministerio  ligatura  lollatur. 

B  Id  quoque  verba  Domini  consulens  attende  id  so- 
lum  ad  curain  tuam  pertinere  quamvis  super  ter« 
rain  judices  coinmorantem,  non  eliam  sub  terra(328) 
putrescentem.  Sacerdos  tempore  legis  si  qiiem  in- 
tra  castra  leprosum  comperisset,  prodilum  ejicie- 
bat;  ejectum,  si  quando  saiium  vidisset,  in  casln 
revocabat  :  nec  leprosum  nec  munduin  efficiens 
tantiim  utromqiie  discernens  (329).  Pari  ratiou 
piitant  Ecclesix  pnelatos  id  ex  potestate  halere,  tU 
Ecclesia;  mcinbra  integra  a  putridis  dijudicent,  ^ 
jitdicatione  facla  ab  aliis  alia  disparare  satagacl. 
Sed  quanivis  nec  mundos,  nec  iuimundos  stti  s.t 
elBcere  ministerii,  quoniam  alterum  virtus  Dei,  al- 
terum  facit  deforutitas  rei ,  altamcn  dum  soWoct 
atit  ligaut,  id  iude  contigit,  aiit  ut  melior,  aut  ut  d^ 

^  terior  reus  fiat ;  dum  aut  si  quasl  leprosns  exlra 
dejicitur,  aut  ille  quonlam  sanus  inventcs  esl,  i> 
tra  castra  excipitur. 

(327)  Greg.,  sup. 

(328)  Gralian.,  xxiv,  q.2. 

(329)  Mag.,  IV  Sent.,  d.  18,  S  ^- 


LIBER  SEPTIMUS. 


218CAPUT  PRIMUM. 
De  dimiisione  peccatorum, 
(330)  Post  confessionem  et  alsoIu:ionem,  opus 
est  (causa  satisfactionis,  imo  et  religionis)  d^sci- 
plina,  orationc,  eleemosyna.  His  tribus  impetratur 
^isio  Dei,  ^'tpnus  venia  peccati.  Nimirum  duplici- 
ler  ciilpa  dimiuttur,  aut  ne  sit  ullerius  ad  damna- 
tioneui,  aut  ncc  saltem  ad  poeuam  (551).  Primo  ge- 
nere  vitia  condonai:tur,  quam  cito  cor  compun- 
ctione  coiiteritur,  juxta  iltud  :  /n  quacunque  hora 
ingemuerii  peccatcr,omnium  iniquUatum  ejus  nonre- 
cordabor  (Ezech.  xxxiii,  12).  Et  illud  :  Dixi:  Con- 
fitebor  adversum  me  injustiiiam  meam  Domino  :  et  iu 
remisisii  impietatem  pecca:i  nipi  (Psa/.  xxxi,  5). 
Dcus  ergo  nostias  obliviscltur  oflensas,  dum  com- 

(330)  Mag.,  II,  d.  18. 

(331)  Mag.,  IV,  d.  i7,  §1. 


punctione  conversos  non  reputal  pertinoit  ad  g^ 
hennam.  Idem  illi  qui  se  apiid  sacerdotem  accusan 
proponit,  remiltltnonsolum  peccatum,  veruniciiaffl 
peccati  impietatem,  id  esl,  ei  quod  peccavU,€t 
quod  toties  lalique  tempore,  talique  loco,  uli  itan 
modo,  et  si  qiiae  similia  sunt  aliis  quotquot  geueri- 
bus  deliquit. 

Cuicunque  hsec  remissio  fit,  in  hac  viu  Ct;nain 
frustra  in  futuro  delicli  venia  speretur,  si  qols  ab 
hiiic  absque  venia  tollattir.  Scd  a  delicti  ponaqui- 
dam  inodo,  qiiidam  solvuntur  in  futnro;  iioiodo,qd 
satisractioncra  perficiunt  ante  mortem;  ili  ^ 
mortein,  quorum  expiatio  non  cohsummatnr  nisi 
post  mortem  (332).  Ad  hanc  popnae  absolutioneai 
ilitid  nec  absurde  sptari  potest  qi:od  iu  Evaiigello  ia 

(332)  Aug.,  epist.  50,serro.  11,  De  verbisDoflt; 


0!3  SENTENTURrS  UBRI  OCTO  —  UB.  vn.  %U 

\llnm  Ikwaras  all,  q^  peecaTerit  in  Ssklrilaiii  sui-  A  dea  datsir,  eC  psst  voUw  Tenia,  post  \eiilaai  auteui 


ctaoi,  qvia  wt{se  ia  hoc  sxciilo,  Beqne  resiitletar 
ei  in  taaro  {Mmiik^  xn,  S2-;  pona  qvippe  hnjos 
percati,  aBqriBdo  ni  bac  T;ta  diSertnr,  nanqiiam 
tamen  dinutiLtnr;  qnoniaai  posSea  perpetnis  exi^e- 
t:ir  torxeclis.  Qaare?Qaoniain  inepocnltens  in  rita 
pennanslU  Cr^  sicnt  pcRiitenles  aot  in  fct  :ro  a 
peccatis,  id  est  a  peccatdmin  Tincclis  atsolmiitir; 
ita  ecoDtra  impanitentes,  neqoe  faic,  neqiie  in  fn* 
ioro  absoheotiir. 

Sed  Ibitasse  connMidias  IVMnini  sententia  ipso 
de  peccato,  qnani  de  ejns  picna  intelligatar.  Nimi- 
niffl  o9ens9  qsBda»  Teniam  meicntar  in  prcsenti, 
qnod  de  omnilws  in  qailws  graTiter  crratnr,  si  ad 
wniam  Tcniant,  inteSligendam  pnto.  Nam  qaae  tc- 


mendtcitas  illa  qna  anxium  est  bomini  ct  cocs^ieta 
rdinqiiere,  ct  noTa  incboare,  ets Jem  tribas  pax:!a:Im 
imuinnitsr,  salcs  repar^tnr.  Eadem  pro  pcccctls 
satisfacinLt :  pcslreico  anlcm  vitam  bccc  moalus 
omast,  futuram  Tero  laipnrlrr  et  an;pUfic£i:t. 
C4PLT  IJ. 
De  diuiplina  el  jVjKsio. 

IKscIplina  ergo  opus  est  quoBiam  teste  Aposto!o, 
qui  eitra  disciplinam  srct ,  ii  adcllcri  ei  iH^n  filii 
siut  [Bekr,  xii,  8).  &n1  disi^ipUna  alla  uiierlor,  alia 
cxterior  est.  Ctnmqnc  autem  modo  bomo  per  se, 
modo  susctplt  alinnde.  El  taiccn  si  ctraquc  qno- 
damiDodo  prx  anxieUte  displiceat  infirmitcti,  tamea 

. -^ ^ , si  booio  Tim  si!»  conlemplato  cmto  infcrecs,  qno- 

Bialiler  adsiu-mtar,  ca  Ibrlassc,  non  etiam  alia,  ^  niam  rio/enf i  dirfpisaf  t/M  (MMUk.  xi,  12),  r£t:o<-^ 

arriplt  quod  camc  aLbornet,  tacto  ctiqiie  prsdari  u 
a^  qnanto  graTias  fert. 

Disciptju  interior  est  raultiforcis  aiiixi  anxicDs» 
ct  caramm  exerciutio ,  Taria  atqcc  frequcBS  ctri- 
qne,  cum  ratiocc  suscepU.  Curamm  edacitr.teiti, 
soUiciludo  omiiium  Ecdesianim  in  Apostolo  parie- 
bat.  Cum  Tcra  diccret :  Quu  imfrmmimr  et  ep  nzn 
imfrmiOT ;  qmit  tcamdalismlmr  eie§m  iion  «ror  /  (//  Cor. 
XI,  28) ;  anxieUte  animi  cpus  esse  insinual  at.  Dii- 
dplinam  cxterios  babcmns  ciim  molcstlam  at:t  cr* 
traiieis  de  rebus,  aul  de  cbaris  nostris,  aut  postre jio 
nostro  dc  corporc  naUm  patlcnter  taleramus.  Ea  ab 
cxterioribus  progressa  iuterioris  boininis  secreU- 


post  mortem  Tcniam  conseqnactTir.  Acddit  (S35) 
enim  noonanqoam  nt  rir  justns  Tenialitcr  delin- 
quat  et  pneoccnpatas  moHe,  spaiinm  inde  coj^tandi 
non  babeat :  is  post  cnlpam,  qnoniam  nnllam  de 
errato  cordis  poenitcntia  accipit  moestitiam,  noa 
nbsurde  creditur  nnllam  S19  '^^  ddicto  babere  tc- 
iiiam,  donec  p>st  moncm  ad  se  rediens,  aut  com* 
muuiler,  ant  qnod  Tcrins  csse  arbitror,  singulariter 
consideratis  excessiLus  iniremiscat.  Unde  nostro- 
nini  traditio  est  doctoram  (334),  quod  praetcr  illam 
qax  in  praesesti  fit  psccatoram  remissionem,  alien 
detur  in  altera  sxcnlo  sed  nonnisi  de  leribas.  Nam 
qux  graria  sact  nisi  in  boc  saecnlo  condonantar. 


frustra  in  postmodnm  Tcniam  exspecutnr.  Si  cnim  q  rium  irrampeiis  fit  interior  :  nam  qux  ipsam  cordis 


de  ill3  qnod  peccalis  dcbetur  O^llo  ageretur,  fra- 
Blra  inter  graria  lcTiaqac  distinctio  fieret,  cum  in- 
diflercnter,  et  in  boc  srcnlo  et  in  futuro  expiaUone 
conipleu  amboram  poena  relaxctnr. 

Sancla  ergo  ef  salmkris  esf  cogiialio  pro  iefmmciit 
exorare  mi  a  feeeaiis  solwamtmr  (II  Maeh.  xii ,  46). 
Dupuciter,  aut  ut  si  quas  bnmanae  fragiliUlis 
maculas  conlraxerit  ddeantnr,  aut  si  jam  uniTcrsa 
delicu  in  riu  dimissa  sunt,  ut  a  poenis  qiue  debeii- 
tur  dimissis  liberenlor.  Trifaria  namque  participa- 
tione  qnilibet  a  peccatis  absolTitiur :  aul  dnm  ipsa 
corde  conlrito  indulj^entur ;  aut  duni  moles  ex  pec- 
caiis  MaU,et  post  peccati  afcscessum  Tinctis  in  men- 
diciute  et  Cerro  moSesU,  succurrente  Domino ,  se- 


penetrale  impetu  suo  plus  minnsTC  non  afllig:t,quo* 
modo  aut  molcstla  aut  discipUiia  est?  NeccEse  cst 
euim  iit  qnod  TolupUle  deUquiiiius,  castipt'onis 
amaritudine  detergamus ,  nibilque  conTcnicniias  tI* 
detnr,  quam  ot  contrariis  contraria  opponamns  re- 
niedia.  Quos  fornicatio  feedaTit,  continentia,  quo- 
niam  foraicationis  est  adTersa,  cmundct;  qnibos 
guU  nocuit.  subveniat  alst:nenlia ;  gamiUUtem  si- 
lentium  compenset :  raptor  flal  munificus  ;  qui  con« 
tumeUis  aut  quibusUbct  injuriis  alios  aflecit,  pact 
quantum  220  »»  sc  esl  rc-jtiliiia,  non  moretur  so- 
sdperc  quod  intuUt.  Postremo  quacunque  corporis 
parte  abusus  es  in  malo ,  eadem  tantumdem  si  fieri 
potest,  uuris  in  bono.  Et  sic  juxu  Aposlolnm :  Sic* 


datur;  aut  tertio  dum  quam  merait  cn!pa ,  cessat  D  nf  eikibmisiii  membra  resfra  sertire  ta/Mfi.i^,  tr« 


discipUna.  Sed  prima  dimissio  id  eflidt ,  ut  non  sit 
nd  damnationem  cnlpa ,  secunda  Tcro  cum  tertia  nt 
B  peccati  discedat  pcrna. 

CAPUT  n. 
Qmid  discipHna  cmm  oraiiome  ef  eleemosyna  mereaimr, 
Dimissionem  autera  trinam ,  tcraa  qux  superpo- 
sui  mererktur  bona,  disciplina  curo  oratione  et  elec* 
mosyiia ;  nec  inimerilo.  Quippe  oratio  Deum  placat; 
disciplina  pocnitenlem  castigat ;  elcemosyna  fratram 
commodis  insudat.  Merito  igilur  tribus  liis  roodls 
cxire  a  peccatis  diligenter  conanti  faculUs  Toti  Un- 

1.  I  De  serm.  in  monie,  c.  22;  Encbir.,  lxxxui,  et 
De  corrept.  et  grat.,  c.  12'.  eic. 
(333)  H»:  eadeoi  babetHag.,  tT,  d.  21.  $  ^ 


qmoqme  exkibemda  tmni  serr  j:af  i  jnsfif  t:r  (Rom.  tk  19)« 
Si  Umen  Unta  est  fragilitas  pncTaricatoris,  nt  s«ea 
qnaUUtem  ncc  qnantlutem  ferrc  queat  satIsfactio« 
n:s,  allqiiid  lale  inqnirendum  est,  quod  nec  Tiresfc* 
cusent,  et  reuro  excmciel.  Est  ergo  satlsfectioqnae* 
dam  qiiam  cujnsMbct  natura  tolerare  fere  Talett, 
aspcra  Umen  et  Unto  Deo  gratior,  quacto  bnmiUor» 
cum  quiUbct  sacerdotls  prostratus  ad  pcdes,  $e  cA- 
dendum  rirgis  exbibet  nudum. 

Scper  omnia  tamen  poMiarom  gcnrTa  quibas  ma- 
ter  Ecclesia  fiUos  suos  casiigat,  jejunium  qnasi  om- 

(554)  Giegor.,  poUssimnm  adqom  aUttdit,  L  ,tt 
Dtoios.,  c.  Sd;  w.d*  c  Qn^  *»«• 


013  ROBEUTI  PULLI  S. 

nU)i!a  praererendum  gcnerali  vciicraiione  cclcbratur ; 
hoc  enim  exenipla  prophetanim  aslruxcrujil,  boc 
Domiui  nostri  abstinentia  sanxil;  hoc  sniiclonim 
Nori  Testamenti  conversatio  religiosa  contradidil. 
Niniirnni  nbivis  gentlum,  ubivis  locorum  coineJendi 
et  bihendi  teniperantia  decenter  et  apte  obseiTatur. 
Et  si  frcquens  et  conlinens  cxstiterit,  ea  prsecipiic 
interiori  homini  exteriorein  subjicit  et  conciliat.  (353) 
Licetcnim  prolcmpore  et  loco  superscdere  jejunio 
raiio  nonnunqiiam  nos  moveat ;  attainen  niodestia 
(sine  qua  pretio  carent  jejunia  ipsa)  jiigis  el  perpetua 
essepoteslet  debet.  Jejunia  enim  qua;  ingurgitando 
se  pr^rgravant ,  aut  jure  suo  naturam  fraudando  la- 
befacLnnt,  ex  altera  parte  ingluvici ,  ex  altcra  addi« 
ccnda  sunt  superslitioni.  Maceratlone  ergo  assidua 
corpus  cst  castigandum  (/  Cor,  ix  ,  27)  et  refectione 
quotidiana  refovendum ;  ut  et  maceratio  corpus  in 
fiervitutcm  redigat ,  et  refectio  servituti  vires  exhi* 
keat.  l!oc  estquod  Apostolus  castigare  corpus  ct  in 
serviiutcm  redigere  docci.  Hoc  cst  quod  iiein  nenii- 
jiem  carnem  suam  odisse,  sed  nutrire  et  fovere  monet. 
Hinc  est  quod  juxia  Palrum  (35G)  traditionem  quo- 
tidie  esurirc,  qiiotidie  prandcre,  triduanis  pi^asfertur 
jejuniis.  Prandere  oportet  ut  pondus  et  a^stum  diei 
rjstinerc  sufficins,  verum  cum  modo ,  ut  aliquid 
duri  feras;  alioquin  cujusmodi  est  jejunium  ubi  con- 
tra  voluptatem  culpse  nulla  sit  rccoinpensatio  poc- 
nx?  Est  quaedam  optanda  recompensatio ,  eo  usque 
jejunare  ui  esurias,  est  altera  et  nonnulla  etiam 
prseter  jejunium,  ut  in  prxceps  ruentcm  compriroas 
appetitum,  frenunique  imponas  libidini.  Postremo 
quidquid  pro  disciplina  suscipitur,  si  nihil  admitlit 
acredinis,  merito  reprobatur. 

CAPLT  IV. 
De  cratlone. 
Orationem  corde  contrito  et  huiniliato  prodirc  ne- 
cesse  est :  Superbis  enim  Deut  resistit  (Jac.  iv,  9), 
aflTcctumque  pjtentis,  cum  friget,  parvipendit.  Indi- 
get  quoque  oratio  ut  prolationem  oris  aitentio  co* 
mitetur  cordis ;  alioquin  invaiidus  nimium  est  afle- 
ctus,  si  vagantem  non  stabilit  animum.  Uuod  si  de- 
di!a  vanis  mens  sponte  vagatur,  quid  prodest  labia 
eoncutere  ?  utique  parum  aut  potius  nihil.  Gum  enim 
cuipiam  loqueris  et  alio  mentem  vertis,  nonne  si 
distractio  tui  anitnadversa  fuerit ,  locutio  tua  con- 
temptibiiis  erit?  Verum  si  conatu  cum  toto  constrin- 
gis  animum  cum  verbis ,  unde  tamen  invinclbili  in- 
firmitate  distraharis ,  nonne  id  non  tibi ,  sed  tuae 
impulabitur  fragilitati,  utjam  tu  non  opereris  iilud, 
sed  peccatum  i]uod  in  teest?  Quod  si  assiduitatein 
precum  devotionis  attcntio  prosecuta  sese  illi 
a^quaret,  felix  utlque  e/ises.  Nunc  vero  dum  attentus 
s.«^e  devotus  fteri  laboras,  contraque  tuum  luctaris 
morbum,  ipso  certamine  beatus  es ,  laurea  tandem 
dimicationis  triumphante  douandus.  Idem  qnoque 
rn  omni  contra  languorein  lucta  intelligendum  au- 

(535)  Vide  Hieron.  dictata  de  Jcjunio  in  Regul. 
fuonach.,  t.  IX. 
(SM)  Apud  Cassian.  I.  v  /nj/i/.,  c.  scu  {  9,  se- 


a.  E.    CARDINALIS  m 

A  tuiiio  :  Virlus  euim  in  infirmitate  perficitur  (II  Cor* 
XII,  9). 

Is  qiioque  qui  pctit.  talis  esse  debet,  Uleqoe 
quod  petitur  esse  oportet ,  ut  biijusmodi  petitori  pe- 
titionein  hiijusmodi  non  conveniat  negari.  221 
Plerumque  enim  petimus  et  non  accipimus,  quo- 
niam  male  petimus.  Fit  quoque  ut  cum  preces  mal- 
tipUcamus ,  Deus  non  exaudiat ,  ideo  quod  manat 
nostrse  sanguine  sunt  plenx.  Verbis  opus  non  est, 
ut  intimemus  Deo,  qni  cordis  inspector  est,  quid 
velimus.  Nam  cum  devota  cordis  meditalio  jiidicit 
exsuscitct  pietatem ;  utimur  lamen  verbis  tum  ot 
proximum  exemplis  instruamus,  tum  ut  nativx  gn- 
vitatis  torporem,  verbis  quasi  quibusdam  stimnlis, 

ad  sanctum  studium  excitemus.  Tandem  ideo  ot 
B 
sicut  ca^teris  membris  ita  quoque  et  ore  toti  ser- 

viamus  Deo,  qui  prius  similiter  toti  servieramnt 

peccato, 

CAPUT  V. 

Quomodo  corpori  et  anim<B  debemu$  prodeste. 

Cum  eleemosynam  proximo  erogamus,  aut  ani' 
nix,  aut  corpori  necessaria  providemus.  Quoties 
cnim  id  unde  opus  non  est  datur,  si  adeo  invalidum 
est  ut  omninc  nihil  proAciat,  nonnedator  stolidusest 
aut  avarus?  Verum  si  tantura  est  ut  modumexcciiat, 
nonne  qui  dederit  alterutrum  est,  aut  iuipro^idns 
aut  prodigus?  Sed  quod  anima&  prodest,  niajoriseit 
meriti  quani  quod  utile  est  corpori,  quantodominas 
superior  est  quam  ancilla.  Ita  ergo  insistcnduro  cst 
Q  ut  valeat  corpus,  quatenus  id  quisiiue  niagis  qus- 
rat  ut  valeat  spiritus. 

Anim»  proximi  nostri  ulilcs  esse  possumus  etdcn 
in  carne  commmoratur,  et  postea.  Enitaniur  ergo 
proximo  adliuc  vivcnti  prodesse,  supplicantes  Deo, 
induslrii  proximo,  ut  si  malus  est  ab  errato  revoc^ 
tur;  siii  bonus,  in  proposito  provehatur.  Post  vi- 
tam  vero,  si  certum  nobis  cst  aut  coclos  penetrasse, 
ut  sanctos  el  parvulos  baptismo  lotos ;  aut  ad  inrer- 
na  descendisse,  ut  parvulos  illotos,  aut  quoslilet 
flagitioso  in  negotio  subila  perniciepraeientos^qnid 
industrisc  nostrx  studiuin  requiret  ?  num  ut  ab  ifl- 
ferno  decenti  eruanlur,  aut  ininus  sallem  inibi  tor- 
queantur  ?  sed,  in  inferno  nuUa  eit  redemptio,  Naia 
qui  ibi  sunt,  adeo  depravati  pulantur,  ut  nec  minos 
D  m<ile  debeal  esse  illis.  Uuamvis  quidam  (357)  noo 
assertive,  verum  opinanter  aiunt,  beneOcia  pro  faQ- 
jusmodi  facta,  si  quid  prosunt,  ad  haec  Utique  pro- 
desse  ut  ii  vel  levius  puniantur.  Quid  item  coelo  r^ 
ccptis  postulabimus  ?  num  ut  bene  habeant?  S»libi 
male  nulli  esse  potest.  Num  ut  melius,  babeant?Sed 
ut  nobis  melius  sit,  opus  est  illoruro  intervenii. 
Noune  ridtculum  le  exhibes,  quoties  tu  in  exsilioad- 
huc  denioratus  pro  iilo  iniercedere  pnesumisqni 
jam  in  patria  constilutus  de  pnesentia  Domiai  et  l> 
miliaritate  gloriatur  ? 

Quid  ergo  est  quod  pro  defunctisoramus:A^ 

cund.  Dionys.  Carthus. 
(337)  Aug.,  iu  Encbir.,  c.  110,  elc. 


QI7  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VIL  M 

qui^m  wtemam  dona  ef«,  ctc.  V  Sed  id  precibus  po-  A  more  Zachxi  quadruplum,  at  saltem  simpluro,  etul 
fttiilare,  aut  qui  jam  habcnt,  aut  qui  nunquam  ha- 


bere  debent,  cum  id  plane  sciamus,  quid  prodest 
Non  soium  nibil  prodest,  sed  et  slultum  est;  quippe 
nec  ii  habituri,  nec  iili  unquam  carituri  regno  co- 
gnoscuntur.  Pro  quibus  ergo  hujusmodi  oratio  fun- 
ditur?  Pro  his  utique  qui  nondum  habere  putantur, 
▼erum  babituri  speranlur.  Et  ii  qui  sunt?  nisi  quos 
In  Yita  .negligentius  egisse  novimus ;  bonum  tamen 
ad  exitum  pervenisse  suis  signis  spcramus.  Id  ergo 
Industria  nostra  quaerimus,ut  quos  purgaloriis  afiligi 
aestimamus  ad  requiem  nostra  intercessione  trans- 
feraitur.  In  Agendis  tamen  parvulorum  mortuorum 
reqmem  oramus,  et  pcenitentibus  ne  cadanl  in  obscu- 
ra  tenebrarum  ioca,  sed  a  porta  inferi  erutos,  signi- 


de  proprio  jure  indigentibus,  sicut  res  tua  patitur 

et  ipsis  esl  opus,  subvenias.  Redemptio  enim  viripro^ 

pria:  diviticc,  Unde  patet  quod  de  his  qu»  nobis  ne- 

cessaria  sunt,  redimere  animam  erogando  non  ad- 

nionemur.  \erum  de  hisquae  haberousetcarerepof- 

sumus,  haec  enini  abundantia  diviiia^  nuncupantur. 

Hoc  est  quod  Dominus  habenti  unam  tunicam  non 

mandatdareeam,seddeduabusalleram(Ltic.iii,  11). 

CAPLT  \I. 

Cur  decimam  offerimus,  et  de  quibus,  et  quibu^f 

Decimam  oflerimus  ut  simul  cum  novem  or.!ini- 

bus,  quasi  decimus  ordo,  ioco  corruentium  compu- 

temur.  Dccimam  Deo  oflcrimus,  et  novero  nobis  le- 

tinemus,  ut  in  nobis  qu»  sunt  perfecta,  licet  p£U- 


fer  sanctus  Michael  repraesentet  in  lucem  sanctam :  ^  c>ora,  Deo ;  qnas  veroplura,  sed  invaiida,  nobis  at- 


quasi  infans  regeneratus  possit  a  requie  detineri ; 
aut  poenitens  in  inferni  obscura  detrudi,  aut  quis- 
piam  ab  inferni  faucibus  erui.  Sed  Ecclesiam,  quo- 
niam  poenitentes  damnandos  non  eispectal,  et  hos 
et  regeneratos  parlter  salvandos  sperat,  puto  jucun- 
dalam  sub  iocutione  debita  preci  aggratulationequa- 
dam,  non  ingratam  auctori. 

Sed  si  in  his  quae  corpori  prodesse  possunt  pro- 
ximis  subTenire  volumus  222  pericuiis  corporum, 
damnis  rerum  quoad  iicet  opponamus  succurrentes 
quolibet  modo  oppressis  juxta  illud:  Alter  alterius 
onera  portate  {Galat,  vi,  2).  Si  ergo  languore  aut 
carcere  devinctos  visitare  disponimus  (quoniam  si 
quid  plus  possumus,  solum  videre  quid  meriti  ba-  G 
bet  ?)  si  etiam  nudos,  sitientes,  famelicos  viatores 
aut  qualibet  necessitate  praegravatos  videmus,  bo- 
mines  esse  considerantes,  atque  ideo  carnem  no- 
stram  in  fratre  non  despicientes,  aut  consilio  deso- 
latos  confortemus,  aut  quoties  illis  opus  est ,  nobis- 
que  facultas  noii  deest,  reipsa  subveniamus.  Nam 
ti  fratres  nostros  necessitalem  novimus  babere,  pos- 
sumusque  sufficientia  nostra  (ut  nos  non  egej^mus) 
illorum  inopiam  supplere ;  cum  duas  tunicas  baben- 
tes,  non  habenti,  alteram  tollimus  ;  neque  desuper- 
fluis  saltem  noslris  more  Magdalenae  pedes  Domini 
detergimus,  quomodo  charitatero  praeter  quam  mors 
animse  semper  est,  habemus  ?  Namque  qui  id  so- 


tribuarous.  Decima  autem  omniuro  quae  possidemus 
tam  in  terrae  fructibus,  quaro  in  aniroanlium  fetibus» 
sivc  quorumlibet  (558)  lucrorum  generibus,  persol- 
venda  est  Deo,  ad  opus  clericoruro.  Hi  enim  quo- 
niam  sa^cularia  negolia  postponunt,  juxta  illud: 
Nemo  militans  Deo  implicat  se  scecularibut  negotiii 
{II  Tim.  I,  4),  tanto  magis  labore  egent  alicno, 
quanto  desistunt  a  proprio.  Nam  divinis  roancipati 
obsequiis  dum  studio  orationis,  ct  diligentiae  corre- 
ctionis  pro  grege  Ghristi  invigilant,  roinus  sibl  ad 
carnis  necessaria  iniendunt,  quae  quoniam  comnju- 
ni  omnium  comniodo  insudant,  comrouniter  ab  oro- 
nibus  procurari  aequum  est  aut  dcbito  oblationis  et 
decimae ;  aut  si  id  minus  suflicit,  muneruro  largitio- 
ne,  dicenle  Apostolo :  Si  not  vobi$  spiriiualia  semi^ 
narimtts,  magnum  est  $i  vestra  camalia  metamusj 
(/  Cor,  IX,  11.)  Ideo  (539)  eniro  cedros.  Libani  plap* 
tavit  Deus,  ut  illic  passeres  nidiflcent  (Psal,  cni^  17). 
Niroirum  alti  in  candore  saeculi,  ideo  radicantuc.ul 
pauperes  Cbristi  ultra  terrena  omnia  pennis  vii-tii- 
tum  sublcvati,  habeant  ubi  (quanturo  ad  del^ita  na- 
tui*ae  pertinet)  pausent. 

Sacerdoloni  autem  viia  cujqsmodi  sit,  nostra  ni- 
hil  interest,  tantum  illis  debita  (540)  roinistris  Gbri- 
sti  providearous.  Yerum  cujusniodi  sint,  Domino 
reservemus.  Nam  iu  qni^  es  alienum  servum  ut  judi^ 
ces ;  domino  suo  stat  antsadit  (Rom.  xiv,  4).  Semp^r 
meminerimus  quam  roale  cessil  Gharo  fllio  Noe  quo4 


Iiiro  quo  sibi,  seu  familiaj  suae  opus  est,  et  quo  ca-  ^  pudenda  patris  roaluit  deridere  quaro  tegere  (C«p. 


rcre  non  oportet  habuerit,  ab  eo  n«m  exigiiur  ut  iii- 
opia  sua  opem  ferat.  Sicut  enim  ordo  quidam  aiten- 
dendus  es*  .*n  charitate,  juxta  illud :  Ordinavit  in  me 
eharitatem  (Cant.  ii,  4),  ita  quoque  et  in  his  quos 
parit  cbaritas  eflectibus,  ut  primo  providcas  tibi, 
postmodum  aliis,  unicuique  prout  tibi  magis  minus- 
ve  est  coiijunctus.  Sed  quoniam,  redempiio  animce 
viri,  propriai  diviticB  (Prov,  xiii,  8);  et,  victimo!  iw- 
piorum  abominabiies  Domino  sunt  (Prov.  x\^  8) ; 
utrumque,  neccsse  est  agere,  ut  quod  de  iiijuria  ha- 
bes,  recto  possessori  modo  aliquo  restltuas  ;  si  non 

(538)  Vide  Gonst.  Angl.,  I.  iii,  tit.  De  decimis. 
(359)  Spectavit  pro  more  August,  in  conc.  lu, 
Psal.  ciii  ad  bunc  vers. 


IX,  22).  Glerum  ergoetjam  se  negligentius  habeQ* 
tem,  causa  dignitatis  revereamur,.neet  ipsi  ex  in^ 
culiu  vilae,  223  ^^  ^^^  ^^  immoderatione  linguaa 
perearous» 

Quisquis  auteiu  operibus  misericordiae  estl  in- 
teiit.us,  non  decimaro  tollat .  roinistris  Ecclesite,  sed 
de  novem  quae  remauenl  provideat  suorum  indigen- 
iiae  et.aliorum.  Ucet^enim  sibi  sufliciant  clerici.non 
ideo  tamcn  re  debita,  laicorum  direptionesuntspoU» 
andi.Quamobrem  decima,  sinonintei;decemoptiina, 
at:  saltem  qualem  ipse  ordo  aut  nascendi  (^54V) 

(340)  XVI,  q.  e,  c.  Si  epise. 

(541)  Vide  Gonstit.  An^Uc.  ut  supra<. 


S^^  KObEHTI  PULLI  S 

a«t  nu :  crandi  adduxerlt ;  ita  dc  parocLia  ad 
qurnn  perlinct  persoivenda  est,  ut  non  ad  aite- 
*rius  (Si2)  parocbiae  minislruni ,  licel  indigentein  , 
mcliusquc  dignum,  a  laicis  transferalur.  Quolies 
cnim  eam,  aut  illis  quibus  jure  non  debctur  con- 
ferunt,  aut  in  couferendo  eliam  his  quorum  est, 
fraudulenti  fiunt,  ipsi  utiquc  sacrilegii  (343)  cri- 
mine  occupali ,  non  in  res  bominum  invasionem 
faciunt,  verum  in  Deam  impeluosi  aut  latenli  furto, 
aut  raplna  manifesta  servi  jura  Domini  subripiuut. 
KihW  ergo  aliud  ad  laicos  pertlnebit,  oisi  ut  quod 
<!ebent,  ilii  fideliter  reslituant,  qulbus  institutum 

€St. 

(5*4)  Rorum  autem  ecclesiasiicarum  ordinatio 
curae  est  eplscopalis.  Poiitifici  enim  providendum 
est  u:  qiii  sub  manu  sua  sunt  prcsbyleri,  singuli  in 
sua  parocbla  tantum  redditus  accipiant,  quatenus 
ex  egeolale  turpe  lucrum  seclari  non  oporteiit ;  et 
ex  sufficienlia  possint,  secum  in  Ecclcsia  scrviluros, 
ct  domi  babere  famulaturos.  Unde  forma  facti  grc- 
gis,  ut  exempla  sanctne  coriversaiionis  suis  subditis 
osl3ndant,  hospites  debent  accurate  recipere,  et  de- 
solalis  misericordiler,  ul  facultas  datur,  sulnenire. 

Si  auiem  ulterius  res  Ecclesiae  exlendi  valent,  hoc 
cpiscopi  dlspensalio  procuret,  ul  in  bonos  usus  ccn- 
sumanlur,  ejusdem  Ecclesia»  (si  ita  opus  est)  aut 
ornamentis,  aiit  pnEcipue  cgenis.  Quod  si  lanta  est 
rerum  Ecclesiae  affluentia  v.t  el  ipsi  sulTicere  el  aliis 
queat  prodesse,  rationabililer  fieri  potest,  (nulla 
tamcn  sacerdotibus  sua  in  possessione  violentia 
facla)  ut  de  eo  quod  exuberat ,  aliquorum  (345) 
convcntui  fratrum  suffragetur ;  aut  ad  tcnipus,  aut 
ad  perpctuum  jus,  tali  tamen  discretione  ,  ut  si 
quando  ea  qu»  beneficiiim  impendit  alii,  haud  suf- 
ficiat  sibi,  libere  id  sua  necessitati  relineat,  quo  sine 
aut  omniiio  nequeat  esse,  aut  male  esse  nccessc  s!l. 
Sed  ut  bencficia  Ecclesia;  fi rmo  jure  eant  aut  re- 
deant.  Pixe&ulis  opus  est  censura. 

CAPUT  Yll. 

Cnr  potestates  a  Deo  sint  constilutiVt  et  qualiier, 
(346)  Ideo  namque  poiestates  constiiut;e  sunl,  ut 
earum  nutu  sibi  quae  subjecta  sunt  ordine  ccrto 
transigantur.  Sed,  omnis  potcstas  a  Deo  est :  qui  ergo 
resistit  potestati,  Dei  crdinationi  resistit  {Rom.  xiii, 
i),  Utique  omnis  potestas  a  Deo  est,  sed  dlfferenter. 
Blodo  namque  imponit  eam  iratus  ;  quippc,  qui  fa^ 
cit  rejnare  hominem  hypocritam  propter  ditersitatem 
[Viilgata  prop:er  peccata]  populi  (Job  xxxiv,  30) : 
modo  iranqiiillus.  Iratus  ei  qui  dignitaiem  male  ac- 
cedendo  us-.irpat ;  iratus  nonnumiuam  et  populo,  cui 
potius  miltit  tyrannum,  quam  quo  indignus  cst,  rc- 

(Ty\l)  Conc.  Vormat.,  c.  6  ;  Aurel.  i,  c.  19;  Mel- 
deriii,  c.  46  ;  conc.  Confiuentix  habituin,  c.  8 

(*43)  xvi,q.  7,  c.  i. 

(344    XVI,  q.  i,c.  55-57. 
•     (5*5)  .^vi,  q.  4,  c.  Quoniam  q,  6,  Cunctis  de  hi$. 
in  fine. 

(34C|  Uag.  ii,d.iiU. 

(547)  Vide  cap.  Suiita  extra  dc  majorit.et  obed. 
ex  lunoc.  III.  ad  imper.  Conslanl.;  Chrvs.  l.  in  l>c 
sacerd.  et  hofi).   4  in  c.  vi.  Isaire  el  lxxxiii,  io 


.  R.  E.    CARDINALIS  f»o 

A  ctoreiu.  Et  tamen,  qui  resittit  potestati,  Dd  ordm- 
tioni  resistit.  Quamobrem  obedienduni  esl  potcstaU, 
ita  tamen  ut  nunquam  errori  quem  is  illicite  se  In- 
gerens  admiltlt,  assensus  fiat.  Error  plerumqiic  se 
immiscet  polestati  tanquain  i»ialum  bano.  Sedjadi- 
cio  mentis  ab  invicem  secernenda  sunt,  quaienos 
potcstati  te  suppoiias,  ct  errorem  a  le  repellas.  Si 
titncus  Deum  te  subjicis  potestati,  uliqiie  ex  timore« 
polentiumte  subtrahas  pravitaii.  Potestns  una  baibct 
providere  corpori,  altera  menli.  Utraque  a  Deo  coo- 
slituta  est,  ut  totus  homo  integram  sibi  senct  salu- 
tem,  pnecipue  tamen  exlerioris  hominis  paiet  salui 
inquiritur,  ut  interiori  homini  qiiies  coniparelur. 

Ergo  poteslas  una  alteri  (347)  constitailur  sai. 
fraganea.  Niininim  quoniam  sacerdolalis  dignilas 

"  gladio  Petri  inorbos  Ecclesiae  incessanter  reiwsren- 
tes  minime  pnevalet  resecare  ;  ideo  altero  Chrisi' 
gladio  regix  polestati  commendato,  opus  224  ^ 
Nam  si  gladio  suo  spirituali  correciionem  et  pacea 
Ecclcsiae,  sacerdos  comparare  siifficeret  et  co!)ser- 
vare,  corporalem  regum  gladium  in  Ecclesia  admiu 
tere  necessitas  nulla  exigeret.  Quippe  si  nec  ciin 
Ecclesiam  quis  esset  quo  turbaretur  catbolica  qnies, 
quid  opus  esset  fertente?  Niine  autem  constitnit^r 
ut  Ecclesiaro  prxsumat  nemo  de  exlemiscppa^iare, 
aut  de  indigenis  scandalizando  iuquictare.  Vel  si  id 
coeptum  fiierit,  tormentis  corporum,  damnisqaecor* 
rigalur  ;  nisi  forte  ea  cuipa  sit  quae  potius  sacerdo- 
tum  justitiae  obnoxia  sit,  quibus  nec  fundere  Hcet 

^  sanguinem,  nec  regibus  spirituali  gladio  ferire.  Ra 
'  ergo  quoniam  ex  ordine  minisierii  sui  id  debet  £c- 
clesiae  ut  ejus  alumnos,  stans  cum  aequilatc,  foveat, 
bostes  vero  in  justitia  prorsus  dejiciat;  si  itaseba- 
bety  utique  rex  cst ;  aiioquin  falso  Doaiijie  tyramii- 
dem  exercet. 

(348)  Quouiam  ergo  vulneribus  auima!  me»ka£s, 
ut  inlerior  valeat  bomo  pncsulis  officium  est  inlen- 
dere,  regis  auiem  cura  ut  injurix  extrinsecns  ilUtx 
rescindantur,  penltus  insudat;nisi  quod  p!erunu]ce 
(et  hoc  quando  ita  opus  est)  altcr  alterius  ofiiciua 
suo  adjuvat  officio ;  procul  dubio  couslat  tanlum  po- 
testa;em  hanc  illi  pRcferendaro,  quantum  corpes 
anima  est  inferius.  Imo  sicut  corpus  errat  nisi  re- 
gimine  animae  dirigatur,  ita  in  pRPceps  propemlecl 

D  regna  nisi  moderamine  sacerdotum  fulciantar.  Su- 
tit  Saul  iii  regno  dum  Saroueli  obedivit  (/% 
XXVIII, 7);  statim  veroex  quo  pytliouissamaliit^cur- 
ruit.  Rcx  David  graviler  ceciderat,  sed  Nathan  cor- 
ripieiite  humiliter  sc  accusans  resurgebat  (11 H'^. 
XII,  13).  Sacerdotium  ergo  pnccst  regno  in  liis  qt 
ad  Deum,  pnrest  et  regnum  sacerdutio  in  bis  qi^z 

Matth.  Ambros.,  1.  De  dign.  Sacer.,  c.  2;  Gelas.ad 
Anast.  imper.  Pelnim  Cluniac.  ep.29, 1.  vi :  «Q.iaBi- 
vis  Ecclesla  non  hai;eat  imperatoris  gladium,  habct 
tamen  super  ipso.<;  imperalurcs  imperium ,  ande  ei 
sub  figura  piophetici  nominis  dicitur:  C^nsutuiit 
super  gentes  et  regna,  ut  eceUas^  destruas^  ^sperist^ 
dissipes,  (pdifices  et  plantes.  i 

(348)  Damian.,  Ep.  l.  vii,  ep.  3,  ad  Henric.  R$* 
Roman. 


SE?«TENTIAHLM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Tn. 


m 


peitincnl  ad  mundum.  Igitur  sibi  debUa  alterutnim  A  intestina  bella  reprimendo;  ut  enim  reges  huic  suf- 


salvant.  OlMtdiat  rex  sacerdoti  iu  mandalis  Dci ;  no- 
Iverlt  prjcsul  se  subjectum  regi  in  negotiis  soeculi ; 
atqie ita redJautur,  qnx sunt  Ccesaris  Ca^sari, et quo! 
iUKl  Dei  Deo  (Matth,  xxii,  21). 

CAPUT  VIII. 
De  tcrrenis  potestatibus, 

(349)  Rex  potestalibus  terrenis  prxeipue  curam 
ioipendere  dei)Ct  qualenus  legitinie  constitutas,  re* 
cius  ordo  agendi  consequatur.  Nam  qui  graduni  cu- 
jus:)ia)n  dignitatis  ambltiose  conscend.l,  ipse  in 
grailu  aut  semper,  aut  so^piuscule  cupide  sc  ag't. 
Unde  qui  niuncribus  datis  honorem  captaiU ,  in 
aJepto  munere  venautur.  £t  quoniam  non  gratis 
.  acceperunt,  nec  grutis  dant.  lii  dum  pccuniam  si- 
tiunt,  justitiam  nec  vendere,  nec  pcrimere  formi- 
dant.  Tales  duni  eliam  bene  agere  a^stimantur,  Deo 
non  serviunt ;  quoniain  et  in  bene  gestls  non  quid 
Deus  praecipiat,  attend!*.nt :  quippe  solummodo  ad- 
miranlur  pecimiam,  aut  famam  seu  favorem ;  tandem 
la!e  aliquid  quod  Deo  gratum  non  sit.  Ant  si  pro  Deo 
faciunt,  qtioniam  alienam  causam  admiscent,  iiilen- 
tioncm  corrumpunt,  simul  volcntes  duobus  Dominis 
serv.re.  Dum  enim  Deo  placerequserunt,  ideo  displi- 
cent  quoniam  in  eo  quod  propler  Deurn  faciunt,  non 
sincere  se  bal>ent,  qua^renlcs  cum  Deo  quod  nc^^as 
est  appeti  in  eo  quod  fit  pro  ipso.  Yerum  quando 
quidagitur  amore  Doaiini,  merces  ulique  crescit,  si 
id  qaoquc  fiat  ut  prosit  fratri.  Illud  nainque  perfecte 
fitqiiodcliarilas  iutegra  proinit.  Sicut  quod  excba- 
rttatc  non  oritur,dignum  pra:mio  negatur.Quamob- 
rem  npud  Daum  op:is  mercedem  non  habet,  nisi 
prodeat  ab  amore  alterutro,  aut  Dci  aut  proxinii. 

Rex  ergo  industria  sua  tales  sibi  ministros  piovi- 
deat,  qui  legitime  ad  oITicium  ministerii  accedanl. 
In  ministerio  autem  conslitutos  ita  instruat,  ut  ju- 
siltiani  premcre  aut  nolint,  aut  saltem  non  audeant, 
jiixta  apostolicam  sententiam  :  A  rege  missi  ad  vin-' 
dictam  malefactorum^  laudem  vero  bonorum  (/  Petr. 
iw  14)-  QuanioLrem  rex  bujusniodi  niiltai  duces  qui 
puniant  malos :  honorent  autem  bonos ;  225  it^nique 
recoglians  quod  Scriptura  testante:  Rex  iniquus  omnes 
minisiros  habet  impios  (Prov,  xxix,  12).  Unde  palet 
quod  imperalor  aeguus  is  esse  non  potest,  qui  mini- 
stros  impios  suo  slare  sinit  in  imperio.  Quare  cum 
rege  David  dicat :  OcuU  mei  ad  fideles  terrce  ut  se- 
deanl  mecum,  cmbulans  in  via  immaculata  hic  mihi 
miiiistrabat  {PsaL  c,  6).  Judices  bujiismodi  si  a  rege 
eligantur,  cum  judice  David  singuli  dicent  reipsa  : 
JVoK  sedi  cum  concHio  vanitatis,  ei  cum  iniqua  geren- 
tibus  non  introibo  (Psai.  x\v,  4). 
CAPUT  IX, 
De  militibus  et  tribulis. 

Sub  rege  milites  sunt,  ut  si  opus  fuerit  pro  patria 
decerient,  aut  exteras  nationes  propulsando,  aui 

(349)  Mag.  supra. 
.   &m  Leo  PP.,  ep. 
conc.  Aurel.  i,  c.  40; 


1,  c.  4;  Gelas.  ep.  9,  c.  16; 
Toiet.  IV,  c.  75.  Rbem. -c.  i. 


ficiant  negotio,  communiier  ab  omnibus  tribuia  ^ 

solvuntur.  Debent  ergo  subditi  dominis  suis  tribuCa; 

domini   vcro   subditis    hostium   contra   incursum 

tutelam.  Ilie  enim  injuriose  tributa  exigit,  qui  ab 

injuria  tribuiarios  pro  possc  non  defendit.  Qui  tri- 

butis  serviunt,  iiuo  et  omnes  qui  sub  domino  sunt,  ' 

salva  flde  Cbristi,  fideles  se  dominis  suis  exhibeant. 

Pari  quoque  modo  domini  subdilis  se  obnoxios  no- 

yerint.  Nam  el  qui  alii,  quod  jure  conditionis  de- 

bet,  sublrahit ;  et  qui   propter  conditionem,  quod 

Deo  debet ,  derellnqiiit,  uien|iie  abominabilis  est 

apud  Deuni.  Quare  homo  ita  homini  faveat,  ut  ex 

favore  Deum  miniinc  oflendat.  Agricola  insatiabili- 

tatem,  mercator  caveal  fraudem. 
D 

CAPUT  X. 

De  eo  qui  ad  clerum  transire  cupil, 

Qui  de  laico  transire  cupit  ad  clerum  (hoc  enim 
in  optione  et  arlitrio  cujusque  est)  eum  Uberum 
esse  oportet ;  ne  si  ser\'us  est,  aut  injuria  doniino 
suo  toUatur ;  aut  cum  rubore  cleri  (550)  ad  servi- 
tutem  retrahatur.  Qiiod  si  liber  est,  et  litieratus 
non  est,  nondum  clero  idoneus  est.  Hujusmodi 
quoque  voto  supersedcnduui  est,  mililia  ct  nego- 
tiatione  judiciisqiie  sxcularilms,  quoniam  negctia- 
tor  clericus  turpe  lucrum  sel:tatur.  Clerico  ncc  san- 
guiiiem  fundere  ,  nec  ut  fundatur  judicare  licet : 
quoniam  nemo  militans  Deo  implicat  se  negotiis  sct- 

^  cularibus  (II  Tim.  ii,  4).  Quisquis  autem  liLer  e: 
litteratus  eis  renuntiafis  negotiis  qux  solis  con- 
gruunt  laicis,  tunc  tandcm  clero  litc  admiltitur, 
quaiido  nihil  lale  vila  contiuet,  quare  meriio  repel- 
latur  (551).  Clericus  eniin  laico  pr%celierc  debet, 
ita  merito  sicut  et  gradu,  ut  juie  slt  clericus,  id 
est  vel  Deum  vel  a  Deo  sorlltus.  nujuftniodi  aptus 
est  clero,  sed  non  statim  admovendus  esl  choro, 
si  fortc  visu  inlolerabilis  sit;  non  quod  lali  de 
causa  a  Deu  fiat  remotior,  propter  quam  in  so- 
cietatis  communicationc  solumexstet  deformior. 

Qui  ad  clerum  ultro  appropiat  non  ideo  per  se 
ad  cleri  gradus  acccdere  praesumat;  ad  te  enim  per- 
tinet,  si  ita  libet,  clerum  tibi  eligere;  in  clero  autem 
gradum  te  conscendere,  non  tui  est  oiricii,  sed  alio- 

0  rum :  ordinem  quippe  viven^li  sive  in  clero,  sive 
extra,  tui  juris  est  postulare ;  in  clero  autem  posi- 
tum,  bonorem  sibi  arripere  graduum,  prohililum 
est,  dicente  Apostolo  :  Nemo  sibi  sumit  lionorem,  sed 
qui  vocatur  a  Deo  tanquam  Aaron  (Hebr.  v,  4).  Undc 
a  Deo  per  episcopum  archidiaconi  inst.tuti  siint,  t:t 
a  Deo  per  ipsos  tales  in  clero  eligantur  qui  litc 
vocati  accedant  ordinandi,  quisque  prout  sibi  com 
petit  et  ministerio  Ecdcsiae  opus  est.  N<)m  qui 
se  intrudunt  (Quoniam  nemo  sibi  sumit  honoremji 
repellendi  sunt  tanquam  pnesuroptuosi ,  aut  pu 
pidi. 

be  i^ervis  non  ordin.  extra  1. 1,  tit.  18. 
(351)  Hier.,  ep.  ad  NepoUan,  Ivo,  v,  p.  DccTdf, 


M3 


nOBERTl  PULLl  8.   R.  E.  CARDlNiULlS 


ni 


(552)  Sed  qui  siib  tilulo  cujusplam  Ecclesix  ad  A  tanl  ainplexus  eliani  meretricum.  Aputf  noi  eBin       i 


ordlnes  vocantur,  eidem  Ecclesix  ministraturi,  nec 
inde  nisi  rorte  ralio  cogat,  alio  transituri,  ordinen- 
tur.  Nani  qui  absque  titulo  ordinantur,  quouio<Io 
gradum  miiiisterii  prsesumunt,  qui  locum  mini- 
fitrandi  non  susceperunt?Ministri  domus  226  ^^^ 
sunt,  sed  cujus?  nesciunt.  £t  quoniam  minislros 
Ecclesise  se  proiitcntur,  Ecclesia  auteni  nulla  eos 
suis  inscriblt  minislris,  non  utique  sunt  niinisiri, 
sed  usurpatores  ininistcrii.  Ministri  vere  forent,  si 
cos  Ecclesia  novissct.  Tales  ministri  Ecclcsix  nun- 
quam  fuerunt,  et  lamen  ministerium  susceperunt. 
Undc  patet  quod  absque  titulo  ordinari  non  licet ; 
sed  tituloinscribict  aliud  macbinari  quid  prodest? 
I:no  qiiam  plurimum  obest :  titulum  namque  in  dolo 
8i2s:'ipiunt,  quoniam  sub  titulo  scrvire  nolunt. 
Nonne  dolum  facis  dum  titulum  ore  suscipis,  corde 
abjicis?  Nonne,  quantum  in  te  est,  absque  tttulo 
ordinaris,  dum  inscriptum  recusas,  et  alterum  non 
habes?  Nonne,  duni  publica  audientia  titulo  cujus- 
piani  Ecclesia!  lecto  assentis,  minislrum  in  ordine 
suscepto  ejusdem  Ecclesia;  qiiasi  sub  voce  pneco- 
Dis  futurum  te  profiteris  ?  Sed  cum  tanti  promissi 
pollicititlo  a  ncgligente  posiponitur,  quid  aliud 
<)uam  apostasiu;  crimeu  meute  sacrilega  perpe- 
iratur. 

CAPUT  XI. 

Cixr  citra  snbdiaconalum  remanet  conjugium. 
Citra  suldi:iconi  graiuin  nuptias  celebrare  licet: 
poslea  auiem  id  lleri  censura  ecclesisislica  probibet. 
Idco  namquc  postremi  iressacri  ordines  nuncupnn- 
tur,  quia  quanto  altari  propinquant,  t:uito  conli- 
nentiori  vit:e  se  obligant.  Undc  eis  dicitur :  Mun- 
damini  qui  fertis  vasa  Domiui  {hai.  lii,  41).  Qui 
ergo  calicem  Douiini  ex  oflitio  bajulant ,  calicem 
dajmoniorum  postponaiit ,  imo  ct  ab  amplexibus, 
alii»  permiss  s,  quiescant.  Iii  veteri  lcge  quoniam 
«olam  lev.ticain  tribiim  ministrarc  in  lempio  decre- 
lum  erat,  ministris  allaris  cclcbrare  counubia  con- 
reniebat.  Singuli  tamen  ministerit  siii  vlce  CTlibem 
yilam  agebant,  quateni:s  libcrius,  imo  et  dignius 
figuris  et  caremoniarum  umbris  deservirent.  Lex 
vetiis  qiioniam  metam  suam  contigit,  auctoritate 
finita,  sacerdotibus  gratix  non  rediicat  conjugium. 


sacerdotinulla  copulatur  conjugiOfquoniimquaade. 
libet  cam  dimittere  llcet.  Prxierea  copula  bujuimod 
praevaricatrix  «sl;quoniani  generali  sanctioneii. 
terdi'^ta  est.  Honacbus  ipso  vit«  suae  liabilu,  ct 
clericus  sacri  ordinis  gradu,  uterque  absque  voi« 
continentiam  reipsa  profitetur.  Clerici  ui  cboro , 
laici  siint  eitra.  Presbyterium  sacros  ordinescor.ti< 
net;  singuli  quantum  ab  aliis  loco  et  kabiiu  difie- 
runt,  tantum  morum  honestate  pnefulgent.  Pnere- 
gativa  loci,  et  babitus,  quiddam  magnificuin  polli- 
ceri  videtur.  Sibi  quisque  caveat,  ne  penes  se  falsi 
pollicitatio  flat. 

CAPIJT  XII. 

Quid  agendum  ut  in  suo  gradu  bene  quis  rtrcl? 
Quamobrem  qtiicunque  in  suo  gradu  conTeni- 
tionem  inter  bomines  quxrit  habere  bonan,  ii 
primo  invigilet  ne  contra  Deuin  asceudat  in  gndun. 
Nam  :  Qui  non  iulrat  per  ostium  in  otitesed  ucoh 
dit  aliunde,  fur  est  et  latro  {Joan.  x,  4).  Oslium  cst 
Christus ,  quoniain  ipse  dicit :  Ego  sum  osiitu 
{ibid.).  Ovile  oviuni,  conventiis  cst  Cliristianorjiii. 
Blinistraturuscrgo  in  Ecclesia,  iiitroeatperChristBoi 
et  bcne  ministrabit ;  male  autcni,  si  aliunde  ascea* 
dit.  Qui  legitime  accedit,  per  Christum  iutral.hic 
227  c^  introitii  jani  acccpit  unde,  nisi  deTitefe 
inavult,  in  pcrsccutione  beiie  agat.  Qui  autcmiligu- 
talis  su%  gradum  usurpat,  utique  nibil  aruid  niere* 
tur,  iiisi  ut  in  ea  inique  se  habeat,  etsialllereoBli- 
git,  gratia  fat.it.  Quare  qui  intrat  per  osliiim,  paslor 
est  ovium ;  qiii  ascendit  aliunde,  fur  est  ct  latro.Si 
considcras  et  binc  per  hiimilem  portain  iiilroeci- 
tem,  et  inde  per  superbam  ascendenteni,  qdiJ  Si.d 
rite  de  iilroqiie  sentiendiim  est,  isisi  ut  alterdealti 
corniat,  alter  ad  alta  conscendat :  hic  in  grege  Dd 
laudandus,  ille  perniciosus.  £  converso  nonnm- 
quain  flt,  sed  ab  initii  natura  dissentil.  Locutioai- 
tem  iiostra  qua  et  Doininus  est  usus,  quod  nalan 
est,  tanqiiam  r.otuin  coinplectitur;  qnod  vero  coi- 
tra  cst,  qiiasi  insolitum  recusatur.  Qiiapropter  t,ii* 
cunque  ordinatur,  aut  benelicium  quodlibet  ai.ti|ril 
in  E<  clcsla,  vcl  ctiam  pracficitur  in  ea;  cavcai  sibi 
ne  ipse,  aut  per  se,  aut  per  alium  roacbiDaliaie 
quadam  boc  adipiscatur  (355).  Quod  si  prece  actes- 


nisi  reducat  figuras    cxremoniarum.  Qua  ratione  D  ^*^»  »««»««  «'  «  lingua  :si  qnopiam  gencresennia 


sacerdotcs  sibi  jura  connubii  intorqueant,  cum  lex 
nostra  laicoriim  libere,  sacerdotuin  nonnisi  (553) 
cum  mora  Illios  ad  ordines  promovcat?  Antiqiii 
qttando  a  ministerio  lempli  cessabant,  ad  nxores 
acccdebant :  nostros,  qiicniam  s?ppe  pncsto  esse 
oportel,  nunquam  amplexibus  vacare  licet  (354). 
llli,  dum  animalium  cnrnein  etsanguinem  bajulant, 
tactum  abliorrent  conjugum ;  nostri  vel  ad  siiura 
Tcl  a  I  op*is  aliorum,  ex  oflicio  habent  carnem  Do- 
mini  elsaiiguinem  qiiolidie  iractare,  licitosque  pu* 

(352)  Conr.  Calchutiens.,can.  6,  tom.  I;conc. 
Aiii;l.  Isaac  Ling.  in  canon.  tit.  ad  id  speciali. 
<553)  Ettra  I.  I,  til.  i7.  De  Aliis  praesbvt. 
(3C4)  Hicron.,  I.  i  contra  Jov.;  Chrys.'!.  \i   De 


adnisus  est,  manus  est  ab  officto.  Si  vero  pecufti 
eo  spcctans  inlcrccssit,  muNtca  est  a  inatrv.  &i 
lieatus  est  qui  excutit  manus  suas  tb  cmni  msitn 
(Isa.  xxxiii,  15).  Quare  acceptor  pariter  et  Aiwr 
caveant  ne  dextra  eorum  repleta  sit  rounerilNs; 
alter  videat  ne  ita  ascendat  honore,  ut  comiat  aa- 
bitione,  secundum  illitd  :  Dejecisti  eos  dum  ellns' 
rentur  {Psal.  lxxii,  48) :  si  pcr  se,  aut  per  aUcnin 
rogando,  aut  obsequendo  id  inoliliir  ut  sublioieUr, 
graviter  ofleiisurus;  si  vero  per  pecuniaoi  id  oUi- 

sac^rd.;  Siricius  ad  llimer.,  c.  7  et  i^;  Imioc.N 
Viclri.,  c.  9,  ctc. 
(555)  Creg.  ho.  4  in  Evang.;  i,  q.  I,  c.  S«rf»» 


W!J  SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LfB.  VII.  626 

neat.  gravlssime  mulctandus;  quoniaro,  Nemo  sibi  A  opns  :  nimiruni  plcraque  mundl  negotia  exerceri  li- 


sumit  honorem  {Bebr.  v,  4),  et  gratis  accipiendum 
est.  Alter  iterum  illud  procuret,  ut  eum  qui  se  in- 
trudit,  quasi  iudignum  recuset. 

Quod  si  cujuspiam  meritis  admonitus,  aut  ipsius 
amicis  persuasus,  illam  in  clero  proniovet,  utique 
non  peccat;  tantum  ineptum  ne  promoveat,  ilem 
itcnique  diltgenti  indiigatione  vestigans  utrum  per- 
sona  git  provelii  digna,  quam  cum  probaverit  ido- 
neam,  tamen  si  itla  de  causa  libentius  admovet  1:0- 
nori,  quoniam  ai:t  pro  ea  est  rogatus,  aut  iUi  ratio- 
nabili  ex  causa  est  astrictus,  non  puto  id  male  fieri. 
Vtrum  bonum,  quoniam  illi  obligatus  es,  aut  quo- 
niam  de  eo  tibi  siiasum  est  ab  honore  sibi  compe- 
tcnte  rcpelles?  Hinc  nimtum  te  eihibebis  durum, 
Inde  beneficii  ingralum. 

Sed  dicis  :  Ementes  et  vendentes  de  templo  Domi' 
nns  ej£cit  (Malth.  xxi,  li),  imo  eC  adhuc  dejicit. 
N(»li  niiuis  esse  justus,  ut  nullum  in  Ecclesia  pro- 
vehas,  qui  tibi  commodus  exstiterit,  ne  provectio- 
ncm  vendas.  Nam  qiioniodo  tu  vendis,  cum  nec  ille, 
ul  tu  conjic^re  potes,  tibi  sit  obsecutus,  nec  tu 
i<leo  obsequium  susceperis,  ut  illi  id  conferres  quod 
gratis  dandum  est?  Fortassc  quod  benc  penes  te; 
promernit,  tali  modo  rependis  :  attamen  gratis  das, 
quoniam  ut  dares,  munus  non  acccpisti;  tanlum 
personam  negotio  bonestam  propler  Deum  promo- 
visti.  Neque  euim  debes  promovere  ineptum,  neque 
aptuin  ita  quod  non  propter  Deum.  Quod  a  plurimis 


cet,  ut  substantia  biijus  mundi  aflluat,  tantiim  id 
videlur,  ne  inique  res  mundi  qiiscratur,  aut  quxsita 
servetiir,  vel  dispendlatur.  Juuicis  tamen  oflicium 
cuin  sit  quodammodo  siEcuIare  negotium,  nonnisi 
':!um  periculo  animae  propter  Utcra  aduiinistratur. 
]Sam  districlio  justitia;  pro  correptione  malitiae,  pro 
pace  Ecclesix  inferenda  est ;  in  boc  enim  quasi  vi- 
cein  Dei  supplens,  minister  Dei  est ;  \n  hoc  non  sine 
causa  gladlum  portat  (Rom,  xiii,  ii),  Clericus  ergo 
alia  ea  iiitentione  agat  ut  sibi  suisqtie  necessaria 
vitae  provideat,  ofilcium  aiitcm  in  clero  nec  susci- 
piat,  ncc  exerceat,  nisi  ut  animae  commoda  inqui- 
ranlur.  Utique  juxta  Scripturam,  qiii  altari  deser- 
viunt,  de  altari  vivant  (/  Cor,  ix,  13).  Sed  aliud  cst 
"  quidpiam  agere  ideo  ut  inde  viva»,  aliud  quidpiam 
agerc  unde  vivas.  Yerum  aliud  intende  quam  ut 
inde  vivas.  Quamobrem  in  Ecclesia  ministrare  in- 
gressurus,  non  aliunde  ascendat;  per  ostium  in« 
trocst,  caven^  praecipue  aut  inter  pi*xcipua,  Simo- 
niam. 

CAPIJT  XIII. 

Quod  spiritualis  potestas  non  sit  emenda  vel  venden^ 
da^  vel  ejus  possessio. 

(55G)  Simon  Magus  Petro  pecuniam  obtiilit  (Act. 
viii,  18),  ut  polestate  accepla,  et  Tamam  sibi  com- 
pararet  et  censuin.  Quantum  ergo  in  se  erat,  pote- 
statem  emebat  ut  venderet.  Unde  oporlet  ut  spiri- 


rogaris,  quod  ipsi  obligaris,  te  incitat  ad  promo-  n  '"^*^™  potestatem  neque  emas,  neque  vendas,  no 
vendum  ;  non  tamen  ideo  facias,  nisi  id  prius  pla-      "  «Irolibet  Simoniacus  fias. 


cere  Deo  cognoscas  :  quod  ut  noveris  non  divinam 
eam  tiiac,  verum  tuam  ut  satisfacias  divinse,  volun- 
tate:ii  imple,  quatcnus  divinam  tua  voluntas  sequa- 
t  tr,  et  non  praecedat. 

Omnt  cttstodia  serva  cor  tuum  {Prov,  iv,  22),  ne 
C!t1pa  dejiciaris  dura  allevaris  bonore.  Uiide  tibi 
acutius  intuendum  est  ne  prava  intentio  inlerim 
rcgiiet  in  corde,  dum  tu  extra  sublimaris  bonore, 
quem  jam  etsi  coram  hominibos  bene  obtineas,  po- 
(est  tamen  fieri  ut  ante  Deum  corde  pravo  accedas. 
Sicut  plerumque  fit  ul  antistcs  quempiam  bene  et 
rite  videatur  promovere,  inale  tamen  et  non  rccte 
ipsa  re  agat,  dum  in  actu  suo  terrenum  quodlibet 
considerat. 

Pnesul  ergo  duro  -diversa  oflicia  cum  possessione 
ad  oOicia  pertinente,  ministerio  Eccle^ise  distribuit, 
diim  ordines  et  dedicationes,  dum  deniqtie  quidpiam 
spiritualis  industriae  celebrat,  nibil  aliud  meditetur, 
nisi  ut  illiid  pcromnia  transigatur  quod  inter  proxi- 
mos  fieri  debeat,  et  unde  gralus  Deo  existat,  ut 
nihil  avaritia,  nibil  vana  gloria  aut  aliud  hujusmodi 
228  usurpet.  Pari  quoque  modo  qui  promovetur, 
nibil  aliud  meditelur  nisi  ut  quod  sibi  commissum 
cst,  diligenti  circumspedione  exsequatur,  usque 
adeo  ut  ad  animae  salutem  et  intentio  spectet  ct 


Sed  dices  :  Dignitatem  quas  munere  sa:icti  Spi» 
ritus  provenit  non  quwro^  tantum  possessionem  eccie* 
siasticam  adipisci  laboro.  Si  quam  in  rebus  Ecclesi» 
possessioiiein,  quam  sine  ministerio  spiritualt  ha- 
bere  non  liceal,  per  pecuniam  venaris,  solo  conatu 
Simoniacus  es;  non  quia  possessionem  emi.<«,  verum 
quod  cum  possessione  ad  id  quod  Uli  via  haberi 
non  licet,  accedis  (357).  Nam  juxU  antiquam  tradi- 
lioncm,  quisquis  eorum  quae  separattm  habere  non 
est,  alterum  emil ;  neutntm  inemptum  derelinquit. 
Quamobrem  quidquid  apud  lc  cogilaveris,  absquc 
dubio  Simoniacus  es,  quoties  illud  emptione  obti- 
iics,  quod  ecclesiastica  qualibet  absqne  dignitate 
D  obtinere  non  vales.  Quod  si  Simon  Magus  male- 
dictionc  damnatur  solam  propter  voIunUtem;  tu 
evades  Simoniacam  inquinatus  per  operationem? 
Petrus  namque  Mago  respondit :  Peeunia  tua  lecum 
sit  in  perditionem  {Act.  viii,  20);  quasi  diceret :  Si 
eam  recepissem,  mecum  et  tecum  in  perdilione  esset. 
Nunc  autem  absque  me  solo,  teciim  sit  ba  perditio- 
nem ;  nec  perditionem  tuam  exopto,  verum  meritis 
tuis  condigna  denunlio,  ut  non  me  tecum,  imo  tc 
soltim  pecunia  a  te  roale  oblata,  a  me  autem  benc 
repudiala  detnidat  in  infemuro.  Ergo  cave,  dator; 
imo  cave,  et  acceptor,  ne  pecunia  una  ntnoDqna 


(356)  Mag.,  I.  IV,  d.  4;  Ivo,  v  p.  Dccrct.,  c.  85,91,  95,  lii,  208. 

(357)  Ivo,  II  Decret.,  c.  84. 


957  ROBERTl  PULLI  S.  R.  E.  CARDLNALIS  jy 

ad  gehcnnam  pcrtraliat;  infcrius  autem  te,  qucm  A  iter  reciitudinis  cccpisse,  et  ante  consmmnatnm  de- 


oporiuerat  ambubus  providere. 

Si  autem  in  ovile  Christi  minister  male  ingressus 
fi\  age  pocnileniiara,  et  ministra ;  nisi  forle  dele- 
etabilis  introitiis  scandalum  fecerit  liaud  aiiter  sa- 
pienduin,  nisi  quod  niale  ceperas  dimiltcre  vclis; 
ciiius.noJi  ( s  gradizs  act:i  S:monige  l.abitus.  Scan- 
dalj  a:;tem  Sat.sra.tione  correeto,  minlstrare  lice- 
bit,  nisi  foite  res  adeo  s'.t  exsecraLilis  ut  aut  vix, 
aut  nunquam  ministerio  admilti  oporteat ;  quale  cst 
hoHiic.d.iiin,  aiit  prodltio,  maxiine  causa  dignitatis 
haLendie,  patrata.  Non  enim  Ht  ut  bomicida  aut 
dig.iinus ;  raro  autem  fit  ut  publice  flagitiosus  in 
Ecciesia  promoveatur,  aut  in  promotione  dimitta- 
tur;  non  quod  post  veniam  peccati,  aut  digamiam 


(icere?  Quamobrem  sacerdotii  ad  dignitatem  pme- 
ctus,  sive  curam  labeniaculi,  sive  tenipli  libi  hakeas 
impositam,  morem  buni  pastoris  age.  Et  qnidesiu- 
bernaculum,  nisi  mobile  habitaciiluui,  quales  mi 
curia:?  Quid  item  templuin,  n  si  qiiod  esi  onu  oi 
loco  lixum ,  quales  stii.t  paroihia:?  F>go,  sictilaLii- 
quiius  rpud  Jiidaos  eraitt  qui  iiiJiistiarenliaLeni:- 
culo,  ct  poslinodum  qui  deservireLt  in  teii  plo,  a 
in  Ecclesia  quae  veleris  uniLne  ver  tatciii  (ouunei, 
cur  non  pra?suluni  cura,  sacerdiilalis  p  o.i;.)Qr 
custodia,  nihilominus  cunS  quani  parochlis;  iii 
tamen  ut  quoquo  se  ciiria  vei  tat,  niinquani  pnteo- 
tis  parcchis  jura  iinininuat.  Capellanus  fruilusca- 
rixsiLi  commissx  nxtal;  quidquid  autero  iurapft. 


coiijiigii,  niinus  peitineatad  saluleui,  veruni  sacra-  R  rochia;  fiiics  tlauditur,  parochiano  dcrelinqusu. 


menli  dignitatem.  David  prohibitus  est  ne  tenipium 
Domino  xd.licaret,  quoniam  vir  sanguiniim  crat 
(///  Reg.  V,  3);  Saloinon  est  admissus,  quonia;n 
pacidcus  crat.  Bonus  ulcrque  fuil,  melior  tanien 
est  229  rcp!i!sus  :  cur,  n  si  giatia  suciaiieiui? 
Nimiruin  vir  quielus,  et  paci  concilianda:  aptus  is 
rite  spiriluali  ieJifi.cio  quod  cst  Ecclesia,  est  prasfl- 
ciendus.  Q  li  auteni  liomicida  exsl  1 1,  aut  d.gamiam 
coi.t.ax.t,  itteique  tauto  negoiio  indignus  reiusalur, 
q!'.oniam  aller  teinpli  Dei  vii>laloreiu,  alter  s.mplex 
C  ^risti  et  Eccles.as  conjiiginm  non  declarut.  Qui 
autcin  anteactac  vita>  inramia  sorduit,  is  ditlicu  ter 
promoveiur,  aut  post  destltutioncui  lestitnitur;  nisl 
Si  quando  relgiosa  aique  omnibus  grata  conversa- 
lio  id  persuaserit.  Et  licet  persecutio  Ejclesiae,  et  ^ 
S:cp!:ani  occisio,  ut  aposlolus  fierct,  Paulo  nihil 
obfuerii.t;  tamen  districtio  catholicse  inst.tutionis 
negli^enda  uon  est,  qua  cum  saiuti  uibil  depereat, 
cautelx  multum  accrescat. 

CAPUT  XIV. 

De  sacramento  semel  impDsito^  el  suspensione^  et  cfe- 
yraduLtii;ne, 
Notand.im  aulem  quod  sacramenlum  semel  impo- 
s!tum,  cum  viu  permaneat  bono  utiqiie  bonuin, 
malo  autam  ad  nialum.  tnde  reLaplizari  au(  reor- 
dinari  noii  licet.  Fit  tamen  ordinatis  suspeiisio,  fit 
tliam,  cuin  Qimia  cst  culpa,  degradatlo.  Sed  ilia 
meiamnon  figit,  istafait;  r.eutra  pitestalc  sacra- 


CAPLT  XVI. 

Qualis  sacerdcs  debeat  este  et  cur  taliif 
Sacerdos  d.  ctrina  et  vita  |M)ilere  deiet,  ul  soLdi- 
tos  et  verLo  erudlal,  et  ad  id  quod  docueril,  eieiupk) 
trahat.  Nam  qiti  dicit  et  coi.tra  agil,  aut  non  credi- 
lur  aiit  conteninilur.  llujusuicdi  nec  doceie,cee 
peccantem  casligare  licct.  AngusticC  sui.l  ui.(ii<|i:e; 
vx  ilii  si  ces!iat,  quoniam  cfli<.iuiu  hatiet  nl>gil: 
V3e  si  non  cessal,  quoniain  imLgiius  cst  ul  agsl.L»- 
qui  opoiiet  ex  oilicio,  et  mini..  e  id  dCiCt  prope^ 
cato  :  Peccatori  namqve  dlcil  Deus:  Quareiiiew' 
rasjustilias  meas  etassumis  testamentum  mnm  pr 
os  tuum?  (Psal,  xlix,  i6.)  Nuta  230  iniq^^o  o^t 
lectionem  nec  oratioiiem  prolhLeri;  sed  taU:iuBc 
aliis  legeiii  Dei  cnarret :  uiide  a  niinisterlo  Eaipsje 
aiventur  qui  criminum  rei  couvincui;tur.  Qui  inUo 
in  oculo  suo  habet,  ex  oculo  frairis  festucaiu  ejicere 
non  valet  (Luc,  vi,  42).Domiiius  nauiqiie,cuui,Bis- 
liere  in  adulterio  deprebensa,  iii  incdlo  slarei,  lr{e 
circuiiistantium  lapidanda,  senlcntiain  rogatus,  aA: 
Qui  sine  peccato  est,  primus  in  eam  lapidem  miiia 
(Joan,  viii,  7).  Qua  senlentia  luisericors  mi^raB 
liLeraret,  mentesque  lldelium  perstrueret,  quakOBS 
isqui  reum  judicai,  i*eatuin  apud  se  uesciat.  Qtt 
ergo  iniquus  est  et  iniqiios  senientia  judicii  leriL  i» 
et  institutum  Christi  iransgrediiur,  et  «lelericr  Jb- 
dieis,  qui  illud  exborrueruht,  eflicilur.  Dockor  ci|o 
sivejudex,  aut  justus,  si  id  nondimi  e^t,  tia(,e< 


menti  privat,  ulraqiie  ab  cffidi  exer.iti.  alienat,  sed  d  negotium  suum  agat ;  aut  si  talis  esse  non  tuIi,  «■ 


ab  usu  semovet;  altera  minus,  altera  diutiiis.  Quem 

cnm  resfimi  satisrattio  atque  ratio  pctt,  iion  ideo 

sacramentum  ord:nationis  iteratur;  tantuin  aulcm 

intcrmissa  potestatls   operatio,  favente  prxlalo , 

exercelur.  Dum  autem  siM^^i.ila  suspeiisionis  aul 

dejradaiionis  inanet,  qn.d  si  iiiterim  cirutiuin  iiiter- 

diclum  agatui?  utiquc  propter  pcte  tateni  qiiac  non 

aufertur,  sicut  boni  ita  quoque  ct  proliiLiii  vidciilur 

sua  iiti  posse,  verum  malo  suo  omKiunKiue  qui  in- 

tus  ita  sunl  ut  prohibitionem  conieiiinant, 

CAPLT  XV. 

De  capettano  et  sacerdote  parochiano, 

Quisquis  autem  bontim  introitum  habel,  magno- 

pere  praTSim  exsecutionem  viiet»  Qnid  enim  prodest 


gotium  dcponiit :  accumulat  enim  sibi  gebcBoa 
quisquis  judicem  se  profitetur,  si  gladium  boo  ei^ 
ril,  aut  exerto  indlgnus  ferit. 

CAPUT  XVII. 
De  doctrina  saeerdotis^  studio  et  bapti$m9, 
Doclrina  sacerdotis  continelur  in  duobusJdcstJB 
fidei  puritale,  et  dcinde  moruin  Lonesiate.  Sacerdo- 
tis  ergo  sludium  in  eo  primum  invigilct,  ot  pare- 
chiam  suain  (non  enim  de  illo  num:  agitur  qi:i  iskx 
fratrcs  privato  utilur  sacerdotio)  mysteriuoi  TriMi- 
tatis  ct  sacramentum  IiicarBatioBis  edoceat.  EM 
q.Moque  quoniam  sine  lavacro  salusnon  est,  etptf* 
Yulorura  stas  uimium  caduca  est»  quateiutf  d  Ec- 


^IO  SEiNTSNTlARUil  LIBRI  OCTO.  — .  LIB.  Vll.  930 

cie!iianibaptixandiqiiantocius(Iererantur.(35S)Quod  A  aiul  ordinatione  sive  dedicatlone ,  nisi  coluii.bas 

Yendere?Quid  missarum  soiemnia  coiituitu  tempo- 


hi  de  vaa  desperatur,  et  adeo  ut  dilatione  nulia  opus 
s'.i\  si  clericus  deest,  laicus  subv&niat;  si  alius  nuilus 
:{desl,  paler  succurrat;  si  nec  ipse  pru^^sto  est,  nemo 
assistens  dubitet,  quin  polius  sacramentum  imponat 
livun  bomo  pereat.  Nec  parentes  cum  necessitas 
'ixtre  )ia  cogit,  ea  causa  a  succurrendo  retardentur, 
quasi  societatem  tori  ex  hoc  iilicitam  dissociari 
opDrteat.  Nam,  sicut  quisquis  dissidium  conjugii 
quserens.  nialo  dolo  ad  prolissuxappropiat  regene- 
rationein,  frustralur  proposito,  quoniam  non  sepa- 
rat  conjunctio;  ita  qui  saluti,  quac  aliter  deperiret 
consulens,  pio  animu  baplisnia  natis  suis  celebrat» 
is  p!*o  tali  causa  a  conjiige  separari  non  debet  ne 
parvuluni  malit  perire  quam  conjugcm  amittere. 


ralis  commodi  celebrare,  nisi  ciiro  Juda  Clirislum 
vendere,  tanto  iieqiijus,  qiianto  resurgendo  csl  su- 
blimatus?  Qiiid  itcm  est  iocum  mortnis  debitum 
venditare,  nisi  rein  aliciiam  usurpando,  de  nioite 
fratrum,  unde  polius  lugendum  crat,  exsu!tare? 
Quid  landem  est,  quod  jure  ministerii,  causa  salu- 
tis  el  cliarilatis  a  clero  laicis  debelur,  pro  rc  ler- 
rena  exercere,  iiisi  in  temp!o  Dei  vendere  illuJ 
quod  rectiiis  debetur  quam  venditur?  Sed  vendea- 
tes  et  ementes  in  templo,  Dominus  ejicere  non 
cessat. 

Veruntamen  si  illud  sine  quo  aut  salus  abcst, 
aut  scandalum  adest,  mihi  atque  meis  per  pecuniam 


(559)  Lex  charitati  deserviens   id  saiixit  ut  neino  ^  comparo,  quod  ctlam  niorte  einendum  foret  si  ali- 


cam  ducat,  nec  cum  ea  dormiat  cujiis  filium  aul  11- 
liam  de  fonte  baptismi  suscepit,  rcputans  hujusmodi 
6asccptionein,  qucmadmodum  et  cognationem  simul 
cuni  aflinitate  sutticere  posse,  ad  bocut  ii  qui  taliter 
suut  cunjuncti,  sese  iiivicein  diligant.  linde  dccre- 
tum  est  ut  quos  hujusmodi  con.unclio  non  social, 
eos  connubii  copula  ad  Invicem  vinciat.  Quod  crgo 
charitas  adinvenit,  contra  eam  ron  in!litet,  dum  ne 
contra  bujusmodi  instituta  qiiid  agitur,  salus  homi- 
nis  negligatur.  Itaqiie  cum  aliter  succurri  non  pos- 
&:t,  ipse  tuam  sobolem  baptizes,  aut  ad  baptistain, 
si  ita  fieri  potest,  dejeras.  Sed,  ne  mors  acerLa  par- 
Tulum  praeripiat,  aqua  regenerandum  coa  iletur.  Et 


ter  baberi  non  possct ;  non  iitiqiie  in  teniplo  quid 
emo,  sed  templum  ipsiim  mihi  ineisve  procuro.  Ve- 
nim  quoties  salut.s  nostr»  sacramenla  more  eccle- 
siastico  adipisci  valenms,  ea  ulique  inhonoramus, 
si  institorum  r!tu  ad  oblinenda  laboramus,  nos 
quiem  male,  sed  quid  vendunt  pessime.  Clerici  ergo 
nihil  venalitatis  in  oftieio  sibi  commisso  exerceaut, 
cum  ctiani  juribns  sicculi  neg<»t!alio  forensis  tiirpe 
lucrum  in  clero  repiitetur.  Sed  etsi  clericus  jiira 
S!ii  gradus  venditaverit ,  laicus,  ne  sinnil  pereat, 
emere  non  prxsumat ;  ni.si  forle  'd  cogat  ralio  ne- 
cessitalis.  Nani  si  sacerdotis  avaritia,  quod  al  sit ! 
nonnisi  re  data  id  tibi  velit  conferre  quod  rpr.s  est 


sl  nons:t  aliiis,  ipse,  dum  baptizattir,  sacerdoti  as.  pin  religlone,  ipse  poiiiis  cuni  pacunia  tua  pereat» 
sistas;necin  tanta  necessilate  usum  Ecclesine  quo      quam  tua  viia  sine  opere  sordescat. 


parentes  a  templo  semoventur,  dum  inibi  Laptizan- 
t  jc,  expavescas.  Non  enim  hic  ustis  quod  necesse 
est  (leri,  prohibet,  verum  quodain,  ut  arbitror,  con- 
sil  o  errorcm  pra;cavet,  nedum  more  antiquo,  ma- 
xime  soleo^iiitate  paschali,  parvuli  undique  ad  Ec- 
clesiam  baptizandi  deportantur,  quisquam  deceptus 
suuin  quasi  alienum  de  lavacro  suscipiat.  Parentes 
ergo  universi  excluduntur,  bt  a  nullo  error  susce- 
ptionis  incurratur.  Sedcum  nullus  crror  esse  potest, 
ad  quid  opus  est  foras  cogi  parentes,  nisi  forte  ut 
consuetudo  vetus  ad  memoriam  rediicatur;  prseser- 
tim  curo  illo  flt  in  loco  ubi  nulla  jam  bapiizandornro 
iniiUltudo  convcnire  solet;  quod  cum  antiquitus 
ninre  fierct,  maxlme  in  adultis  iiuibus  diiatlo  pericu- 
losa  non  erat  (quippe  in  fide  catechizatis,  et  ad  ma- 
Jus  KccIesiiC  231  gsmdium  Deique prseconiiim  crat, 
quippe  simul  baptizandis)  modo  fieri  non  solct,  qiio- 
niam  soli  fere  parvuli  baptizantnr,  quorum  corpo- 
ris  vita,  nimlum  incerla;  anirosevero  mors  sine  la- 
vacro  certissima,  cogit  baptlsma  maturari,  siiigiila- 
timque  regenerari. 

Regeneratione  autem  peracta,  sicut  post  confes- 
sionein,  oblatio  solet  fieri  Deo  ut  lien&  coepta  pei^* 
clantiir.  Hujusniodi  a  fidelibus  decet.ficri,  non  la- 
men  a  sacerdotibus  extorqiieri,  Quid  enim  est  pe- 
^uniam  exigere  pro  regeneratibne,  aut  confcssiohe, 

XXX,  q,  l,pertotum. 
Ead.  q.  c  Ad  limtnd. 


operc 
C.4FIJT  XVill. 

Iiiciph  de  doctrinc  morum. 
Edocta  fide,  rcstat  morrs  doccrc.  In  doctrina 
morum  anteced.t  resecatio  vitiorum,  suLsequitur 
informatio  virtuliim.  Diim  eniin  vitiis  quisquis  in- 
•  tendit,  nonduin  virtutibus  aptiis  est.  Vilioruni  atque 
virtutum  vicissim  prosequendaest  natura,  progres* 
sio,  atque  finis.  Doclop  ex  scient!a  verbiim  pnedi- 
cet,  ex  potestate  transgrei^sum  flagel!et.  Doctrina 
namque  sine  flagello,  el  flagellum  sine  doctrina 
idem  fere  est;  nimirum  alterum  sine  allero  prndess^ 
raro  potest.  Pleruinque  tamcn  tania  pniivaricat>- 
rum  multituda  aut  potentia  est.  vt  sola  opi»  sit 
D  exhortatione,  quoniam  httjusmodi  ferire  non  opor- 
tet,  nc  in  sed^tionem  (560)  versis  et  correaio  in« 
cassum  fiat  ct  quies  Ecclesis  tuibeUir.  Qrare  r&lio 
utilitatis  magislra  s!t  disripiino^ ,  qiia  d:(  tar.te,  alia 
oportet  animadverti ,  alia  dissimulari.  Apostolus 
cum  eo  qiii  frater  noniinaliir,  si  criminosus  est  et 
incorrigibilis  (/  Cor,  vi,  11),  proiiibel  nec  (ILum 
sumere,  judicare  pnecipiens  illos  qul  intus  sunt, 
prohibcns  eos  judicare  qui  foris  sitnt.  Quasi  foris 
et  extra  Ecclesiamr  siunt,  iii  ifitifS  art  potenlia  ssecu^ 
lari,  aut  favore  mtiltitiidinis  fretos  animadyersio 
eccleslastica  fieri  nequit.Hos  iiiore  gentium  attrahi» 
non  cxaspcrari  oportet,  ilLos  ^utem  qui  inordio^to 

(360)  Aug.,  ep.  ^O.  ante  fincm.  Et  c<Hitrj|  ep. 
Pormen.,  I.  ni,  c.  2;  Innoc,  cp  ^>  c.  6. 


f^l  ROBERTl  PlLLl  S. 

•e  ^J^int,  caedi  convenit,  si  intus,  id  est,  si  ad  Ec- 
desiam  pertinentes«  aut  nolunt,  aut  etiamsi  volue- 
rint,  non  possunt  decretis  obsistere  ecclesiasticis. 

CAPtiT  XIX. 

De  prfflatis,  continenlibus ,  et  conjugatis. 

(361)  Tres  Ecclesioi  sunt  partes,  praelati,  conti- 
nentes,  conjugati.  232  ^'i  sunt  Noe,  Daniel,  Job, 
in  agro,  lecto,  et  molendino.  Noe  arcam  regens  in 
diluvio,  hi  sunt  prxlati  Ecclesiam  gul)ernautes  in 
sscculo.  Qui  etiam  in  agro  sunt,  dum  tcrram  men- 
tis  nostrae  aratro  doctrinae  suae  proscindunt,  et  pro- 
scindendo,  apte  scmcn  verbi  Dei,  unde  proferat 
fructum  bonorum  operum ,  credunt.  Continentes 
continens  Daniel  designat.  Hi  in  leclo  sunt,  quo- 
niam  talilus  coirpetit  quiela  vita  et  a  sollicitudine 
mundi  semota.  Job  quoniam  uxorem  habuit,  uxo- 
ratos  insinuat.  (38i)  His  quoniam  sollicitudo  do* 
mus  laborque  incumbit,  clamosa  molendini,  et  in- 
quieta  inhabitatio  convenit.  Sno  igiiur  studio  sin- 
guli  insistant.  Noe  agrum  excolat  arcamque  regat , 
fugiatque  mulierum  aniplexus ;  qui  extra  femina- 
rum  conluberuia  in  agro  aut  in  arca  mensionem 
suscepit.  Unde  Noe  non  cum  uxore  in  arcam  (303) 
introiit,  nec  uxorem,  arcam  regens  cognovit. 

Quid  est  ergo  quod  Apostolus  ait  :  Propter  forni" 
eationem  unuiquisque  habeat  uxorem  suam  (I  Cor, 
vii,  2).  Si  generale  decretum  est,  nonne  temerario 
ausu  quisquam  castlmoniam  amplectitur?  cur  ipse 
dlxit  et  non  fecit,  qui  testimonium  continentix  suse 
ponens  ait':  Volo  omnes  ene  sicut  ego  sum  ?  (ibid.) 
(3(U)  Quomodo  vult  omnes  esse  castos  si  quemque 
niandat  suam  habere?  Sed  ne  de  Ecclesia  continen- 
tium  ordo  apostolico  depereat  decreto,  intelligamus 
Apoclolum,  ut  quisque  habeat  suam  non  praece- 
pisse,  sed  consuluisse ;  nec  consilium  hoc  propo- 
suisse  cuique  simpliciter ;  sed  cuique  cui  opus  sit , 
liceat  conjugio  cavere  fornicationem.  Ut  enim  ii 
quibus  divina  le\  connubium  tollit  semoveantur, 
non  ait,  concubinam,  sed  uxorem  suam  unusquisque 
habeal,  Ut  autem  ii  qui  continere  valent  potius 
contineint,  propter  fornicationem  videlicct  vitan- 
dam,  incontinentes  uxorari  decrevit.  Nam  (365)  si 
sacerdotcs  legis,  tempore  vicis  su.x,  ad  uxonim 
suanim  contubernia  minime  rcdibant,  quus  conju- 
gari  oportebat,  quoniam  de  sacerdotali  tribu  mini- 
stros  sacrificiorum,  et  figune  sumere  necesse  erat ; 
quomodo  sacerdotes  gratiae,  tempore  ministerii  sui, 
quoniro  semper  est  ut  aut  baptizent,  aut  inHrmos 
eum  cucharistia  visitent,  aiit  aliqtiid  tale  agant, 
ttxores  habebunt,  non  jam  umbram  figurae»  imo 
corpus  rei  designatae,  camemque  Christi  atque 
sanguinem  tractaturi,  et  de  qualibet  conditione  ho- 
minum  suroendi,  praesertim,  cuin  apud  nos  presby- 
teri  atque  feminae  nulla  sit  copula ,  nisi  alterutrum 


R.   E.   CARD:NALIS  C31 

A  cum  libuerlt  separanda,  vel  quando  aliter  fiat,  Ec- 

clesia  irritum  pulat?  Praedicator  ergo  continenttae 

foriiicationem  caveai,  mulierumque  abominetur  am- 

plexus  :  apud  nos  enim,  sacerdotes,  si  contiiienies 

non  sunt,  fornicatores  pulsa  ambiguitate  sant.  For* 

nicaton^s  et  adulteros  judicabit  Deus  unto  utique 

districtiiis  quanto  cujusque  superior  est  gradus. 

CAPUT  XX. 

De  eontinentibus,  et  conjugatis, 

(3G6)  Daniel  sxculi  curas  pcrosus  in  lecto  quie- 

scat,  castitatemque  conatu  totu  custodiat.  Castitas 

enim  in  sacculo  prctiosa,  et  exutis  a  saeciilo  peme- 

cessaria ;  tales  enim  nec  fornicatores  esse  possucl 

ne  gravius  pereant ;  nec  conjuges,  ne  aut  conlra 

votum  faciant  cum  conjugio,  aut  contra  conjugiura 

"  cum  voto.  Connubium  enim  ad  saocularia  uegfttii 
trahit,  sed  illa  propositum  voti  interdicit.  Unde 
Dominicum  consilium  illud  :  Si  vis  esse  perfecius. 
vade  et  tende  omnia  qute  habes  et  da  pauperibus 
iMatih,  XIX,  21) ;  nequaqnam  ad  conjugatos  dirigi- 
tur.  Veriim  :  Qui  potest  capere  capiat  (ibid,),  NanM]oe 
ii  neque  possunt  sua  relinqucre,  neque  propter  re- 
gnum  bei  se  castrare.  AUigatns  es  uxori  f  noli  ^wr- 
rere  solutionem  (I  Cor,  vii ,  27) ;  quoniam  autem 
uxorem  non  dcbcs  dimittere,  nec  re  tua  poteris  ca- 
rere.  Ex  necessitate  ergo  divisus  es.  Niminim  dgh 
te  potes  totum  impendere  Deo,  quoniam  ex  parte 
alligatus  es  mundo.  Ad  te  ipsum  anima  tua  contur- 
bata  est,  proplerca  memor  esto  Dci  de  terra  Jor^ 

Q  nis  (Psal.  xli,  8) ;  videns  acrumnas  qtias  tibi  cura 
conjugii  et  labor  mundi  ingcrunt,  233  conturta- 
ris,  respira  ptiululum :  memor  esto  Dei,  qnoniani 
conjugium  ex  Deo  est,  et  cura  familix  contra  Derrm 
non  est :  Qui  enim  non  habet  curam  suorum  et  no- 
time  domesticorum,  amisit  fidem^  et  infideli  deterisf 
est  (Matth.  x,  37).  Qtiare,  ne  frustra  credideris, 
curam  impende  tuis,  nisi  forte  aut  tua  cura  dos 
egucrint,  aut  de  cura  mors  anima;  certa  tibi  Imai* 
neat.  Unde  Domintis :  Qui  ditigit  patrem^  axt  kc- 
trem^  aut  catera  plusquam  me,  non  est  me  digns 
(I  Tim,  V,  8).  Unde  oportet  ut  dum  in  niiiido 
aflligeris,  memor  Dei,  consoleris.  Solatiam  tilii 
nequaquam  deerit,  si  memor  es  Dei  de  terra  Jonia- 
nis  ct  Hermoniim  a  monte  modico ;  si  afflictns  vii 

D  consolari  in  Deo,  esto  mons  eminentia  vitx ;  raocfi- 
cus,  contra  tumorem  superbt9e;  mons  esse  poteris 
de  terra  Jordanis,  id  est  de  friictificatione  bmnOis 
descensiis ;  quippe  fructu  bonorum  openim  surgis, 
si  per  humilitatem  prius  descendis.  Descendere  ex 
Ilermoniim  potes,  si  anatbema  vito  tiue  pretracies. 
(567)  Anathema  ergo  te  reddat  raodicuiii,  indeqse 
surgas  per  fructuin :  atque  ita  factus  mons,  a  nooie 
modico  memor  esto  Dei.  Unde  reliquum  est,  ot  fci 
sunt  inter  inores ,  sint  tanquaro  iiOii 


(561)  Aug.,  I.  II  De  pec.  mer.  el  remiss.»  c. 
in  psal.  cxxxii,  et  alibi. 

(562)  Aug.,  in  psal.  cxxxii. 
(503)  Consule  notas. 

(364)  Li«cus  insignts  pro  ceeUbalu  D.  Pauli. 


10,         (363)  Vide  sup.  ad  c  li,  ubi  citavimus  qiii  PvO» 
videntiir  hic  piTcIuxisse. 

(366)  .Aitg.,  in  psal.  cxxxii. 

(367)  Atig. ,  Inpsal.  xu,  vers.-8. 


W5  SE^TENTIARIM  LILRI  OCTO.  -  LIB.  Vtt.  05i 

(i  Cor.  Tii.iOJ^nonulnullaiiicuramillisiiupendani,  A  meriii  Gat  co  qui  in  poleslale  consliluliis  infimum 


sed  ne  ullra  quam  oportet  intendant ;  quippe  (empus 
resolutionis  nostne  propeest  (II  Tim.  iv,  G). 
CAPLT  XXL 
De  exeellentia  prwlalorum, 

Sub  cura  prxlatorum  reliqui  duo  ordines  Ecclcsiac 
conlinentur,  conjugali  scilicet  el  conlinentes ,  iadc 
sortientes  quisque  su»  congrua  vilae ;  inde  doclri- 
uara  habentes,  et  exempla  vivendi,  diluvio  saecuia- 
rilatis  occupante  mundum.  Ubi  vila  Danieli  atque 
Job  nisi  in  arca  Ecclesise  ?  Quomodo  in  arca  sunt, 
nisi  rectori  arcae,  ipsi  scilicet  Noe ,  subjecti  suiit, 
principaliter  Christo;  secundo  uti^iue  vicario?  lla 
namque ;  Dominus  iideles  suos  diluvium  inhabitare 
facit  et  sedebit  Dominus  rex  in  aetcrnum  (P$al. 
xxviii,  9). 

Quicunque  ergo  regi  usque  ad  visionem  Dci  dcsi- 
derat  a  Deo,  is  niinime  dedigaelur  subdi  vicario. 
Unde  namque  in  lecto  aul  in  molendino  vivctur  nisi 
a  cultore  agri  siiscipiatur  ?  Qualiscunque  agricola 
sit  quid  ad  te,  cum  ab  cjus  manu  (nisi  accipere 
neglexeris)  vila  libi  sit  proventura  ?  si  pravus  fue- 
rit,  sibi  utique  erit.  Quid  aulem  iiide  tibi  uocumcnli 
surgit,  cum  adeo,  si  bonus  fueris,  ctiain  per  mini- 
slrum  malum  tibi ,  quod  opus  animx  tuae  esl,  pro- 
cnretur  ?  Tu  quis  es  alienum  servum,  imo  prailatum 
tuum  ut  judices  ?  Dotnino  stat  aut  cadit  (Rom.  xiv, 
i).  Ad  quem  nimirum  pertinet,  aut  stantem  niune- 
rare,  ai  t  cadentem  perdere  ?  Vide  autein  ne  eadem 


bene  regenlium  obtinet  locum.  Facilius  taiuen 
234  ^^^  ^^  saepius  fit,  ut  qui  bene  regit,  bene  recto 
inelior  sit,  sicut  qui  lcne  intclligil ,  si  charitatem 
habet,  plus  diligcre  solet;  quanquam  minus  sciens, 
opilulaute  gralia,  plerumque  superiores  amando 
ex(edat. 

CAPLT  XXII. 

De  transitu  horum  locorum  ab  uno  ad  alterum. 

De  niolendino  ad  lectuni,  de  ulroque  ad  agrum 
transitus  essc  polcst ;  non  aulem  de  agro  ad  ie- 
ctum,  imo  de  neulro  ad  niolendinum  redire  licet. 
Cultores  eniin  Dei  juxta  gradus  professionem  as^  en- 
dere  decet,  dcsceaderc  non  licet.  Nimiiuin  conti* 
nens  conjugalo  superior  cst,  alque  merito ;  uterqiie 
^  autem  in  utroquc  inrerior  est  pra^lato.  Dcleruiinan- 
dum  lauien  cst,  pcr  hanc  quulilcr  scalam  aut  opor- 
t»u)t  asccnderc,  aut  noii  liceat  redirc. 

(363)  Qui  lege  coujugii  copulaiitur  sibi,  legera 
continealise  subirc  noa  valer.t,  nisi  prius  assensu 
coininuni  ab  usu  ntiptiarum  uterqne  ccssare  velit: 
quippe  a  redditione  dcbiti,  si  ita  altcruirum  [forte. 
alterutri]  placcat,  absolvi  possunt,  et  a  conjugio  noii 
possunt.  (560)  Coatinentia  suscepta  possunt  aul 
adhuc  domum  regcre,  aut  lcctum  ialrare.  Quod  si 
prxpropere  quis  coasortia  subiatroierit  continen* 
tium  atque  lectum  quiesceutium,  quid  fiet?  Nisi 
uterque  contincntiae  assensuin  pnebucrrt,  aut  latcn* 
ter  fccerit,  si  rciiianens  in  sseculo  qucrimoniam 


ejiis  malitia,  et  te  et  ipsum  ad  inferos  trahat;  ipsum  q  ^^^^^>  parem  de  claustro,  ut  sibi  dcbiluin  rcddat, 


quoniam  eam  admisit,  te  quoniam  admittenlem 
elatior  Pbarisxo  contemnis.  Memor  esto  Cliam  ma- 
ledictione  reprobatum,  quoniam  pudenda  Noe  patris 
8ui  detecta  pubiicavit  (Gen.  ix,  22) ;  Sem  et  Japhet 
Lenedictos,  ignominiosa  patris  nuditate  cooperla. 
Dortorum  ergo  tuorum,  nec  rcpreheusibilis  vita  liat 
tibi  naiTatio  irrisoria. 

Tu  vero,  doctor,  id  intellige  quoniam  bene  agendi 
duplex  tibi  incumbit  necessitas  ;  tuam  enim  vitain 
et  iu  te  opus  est  esse  sanctam,  et  ad  subjectos  clr- 
cuuispectam ;  quatenus  inobedienles  corripias ,  in- 
sipientes  erudias,  sapientes  coufirmes.  Sapieutibus 
ei  insipientibus  debitor  es  :  in  te  uno  modum  viue, 
ct  exempla  sanctimonise  omnes  pariler  inveniant.  Iii 
te  universi  agnoscanr,  quid  in  se  bene  sedeat ,  quid  D 
Tero  male ;  habitum  oris  et  oculorum,  omnium  dc- 
nique  membrorum  tanta  venustas  disponat,  ut  (e 
inspecto  quisque  agnoscat,  quid  in  se  probet,  quid 
vero  reprehendat.  Si  te  ita  ^uae  professionis  a^mula- 
tor  boQus  babueris,  laurea  diiplici  coronaberis, 
quCDiam  nec  es  oblitus  tui,  ct  bene  intendis  alii. 
Privalus  coronam  speret  unam,  quoniam  soli  in- 
ienilit  sibi.  Esse  tamen  potest,  imo  rionnunquam 
est,  ut  privatus  multa  devotione  pneditus  majoris 

(568)  XXVII,  q.  2,  Agnth. 

(3G9)  Aug. ,  ep.  499  ad  Edic.  et  45:  in  psal. 
cxMx,  et  sunerNum.  q.  59;  1. 1  De  adult.  conjug. , 
c.  2;  Greg,,l.  v,ep.  49.  Hieron.,  in  Apol.  contra 
Joviu.  •  etc. 


recipiet;  landcm  vota  completurum,  si  posl  com- 
parem  superstcs  fuerit.  Scrviis  aiit  ad  ordines,  aut 
in  conventu  fratrum  (570)  niinus  provide  susccptus, 
an  in  incoepio  absque  Domiai  sui  clamore  manebit; 
aut  si  clamoso  silenlium  jiire  aon  impoailur,  inju- 
riam  iicn  non  oportct  ?  quid  ergo  ?  illuiane  cx  gradu 
licpositum,  hiinc  liabitu  religionis  spolialum,  do- 
mino  suo,  cui  fraudiilenter  iDaliim  cst  damnuni, 
dccet  rcstitui  ?  Hujusniodi  enim  ciim  licentia  de 
molendino  in  ictlum  transire  oporluerat,  aut  in 
agruin.  Unde  qui,  iuscia  uxore,  sacros  ad  ordiucs 
applicatur,  postquam  rescitum  fuerit,  uxori,  ut 
opinor,  non  propter  ordinem  aufcrctiir,  ordo  potius 
qiiasi  non  esscl,  sopprimctur. 

Qui  auleni  occupalus  est  cura  suorum  et  maxiine 
domesticoruin,  ne  amittat  fidein  et  infideli  detcrior 
sit  (/  Tim.  v,  8),  quicta^  vit;e  cupidus,  suos  tamen 
non  deserat,  nisi  si  quando  eo  carcre  possint,  aut 
ejus  contra  salutem  sint.  Sin  autcm  id  alilcr  conti* 
gerit,  quid  fiet  ?  Num  rediicetnr  ?  At  id  insolilum 
est.  Perituris  auferclur  ?  Id  vero  diirum  cst.  Quid 
igitur  hic  et  supra  dicendum  ?  Ignoro.  (371)  Nuui 
islud  :  Fratres  aut  provisoreni  reddant,  aut  polius 
inopi  familise  providcant.  Servus  quoquc  reddatur 

(570)  Aiig.  ,cp.  adConirac.  Comit.;  Conc.  Chal. , 
a.  15;  Arelat.,  c.  5,  ci  apud  Ivon.  vii  p.  Decrel.,  c. 
44.  Gclas. ,  ep.  1,  c.  16,  etc. 

(571)  xxvii,  q.  2;  Mag.,  iv,  d.  27,  §  8.  Yide  f.d 
tlt.  De  conver.  conjugat. ,  extra  i.  iii. 


8S5 


ROBERTl  PTJLLI   S.  R.  E.  CARDfNALIS 


9SS 


domino    aut  polius  redemptio :  nam  si  uxor  viro,  A  alque   peregrini,    in    qwacunque   parochia  sim, 


B 


cixr  non  servus  doinino  similiter  reslilualur?  Qji 
enim  uxorem  a  viro  non  discedere  slaluil,  idera 
quae  sunl  Cxsaris  Caisari  reddere  mandavlt. 

Molendinum  inhab.tantes  et  pcr  se  et  moniti  le- 
ctu!«  subire  possunt.  De  neutro  in  agrum  est  per 
le  exeundum ;  Ecclesia  tamen  vocante  es  cogendus, 
neque  cojentem  auJias  (372)  n*.si  fueris  idoneus. 
Sublimatus  dignitate,  ad  privalum  non  redcas ,  nisi 
ca  incumbat  necessitas,  quia  aut  contra  Deum  in- 
gr  ssus  fueris,  aut  post  ingressnm  esse  noqueas 
utilis.  Neque  enim  lucerna  super  candelabrum  ac- 
censa,  sub  modio  est  occullanda,  neque  sal  \nU\- 
tuatum  ad  aliud  ultra  valet  nisi  nl  foras  ejitia- 
tur. 

(373)  Tres  tantum  viri  nosciintur  salvandi,  Noe, 
jJaniel  et  Job.  Hostressimul  cum  perdendis,  Iribus 
in  locis  Domlnus  essc  oslendil,  in  'agro,  lecto  ct 
roolendino  :  namque  liorum  in  unoquoque  duo 
invenientur,  unus  assumelur  el  alter  relinquetur 
(Mallh,  XXIV,  41).  Lnde  quisquis  es,  ex  tui  securi- 
tate  loci  ne  torpeas ,  inde  alter  assumetur,  et  a!tcr 
rdinquetur.  Provide  libi  potesl  esse  ut  assumaris, 
potcst  essc,  quod  tibi  vicinius  cst,  ut  relinquaris. 
Sed  quomodo  perituri,  atque  beandi,  :cque  omnes, 
nonnisi  supradict.s  in  loris  commanenl?  Qttippe 
non  sidum  conjugati,  verum  onmes  curis  mundi 
intendentes  sive  Loni,  sive  235  "^^^*  molendinum 
inhabitant.  Qui  laljores  saeculi  et  voluptates  inquie- 
tas  mundi  ant  poslponit,  aul  faciem  postponentis  q 
suscipit,  isest  in  lecto.  El  quisinlcr  subdilos,'imo 
ct  inter  universos,  qui  non  aut  quicscat,  aul  operi 
ihtendat,  prajter  parvulos,  quorum  teneriludo  ne- 
scia,  utrique  interim  ineptaest?Inter  opcrosos  a!ii 
sunt  super  alios.  Quis  ergo  est  qui  non  quietam  aut 
laboriosam  agat  vitam?  Etiam  inler  gentes  philoso- 
pbi  otlum  maliierunt.  Quis  inter  activos,  nisi  aut 
ut  superiori  obediat,  aut  inreriori  provideat,  quod 
ct  inlsr  gentes. 

Qitare  aut  pnclatum  essc  oportet,  aut  subditum: 
nam  qui  pnclatiis  non  est ,  si  nec  snbditus  est,  ace- 
phalus  est.  Pnclatus  in  ngro  constituitur;  subditus 
autin  lecto,  autin  molendino.  Quanquam  et  in  mo- 
lcndino  alii  aliis,  sed  polcsiate  munJana,pncferan 


illius  magisterio  obsequantur.  Bonmn  tamcR  est,  et 
usns  Ecclcsia;  halct ,  iit  qui  peregre  proGJsci  dls- 
ponunt,  consilio  illius  de  cujiis  parochia  suitt,  pe- 
regrinentur,  nc  forlequod  debel  placare  Dmiiinira. 
exasperct.  Qui  eiiim  uxorem  haitct,  i>eregrinan.ion 
licel,  si  aut  illa  contradixerit ,  aiil  pi-a:propere  oa- 
senlxens.  debHo  carcre  iiequit.  Illaniergoservct.oii 
fidem  debet.  Similiter,  nec  servus  dominum,  nisi, 
co  fjwente;  ncc  prxrogatus  subjectum,  si  fial  pc- 
riculose,  peregrinaturus  ant  aliquid  aliuJ  ractunis, 
derelinquat.  Mercatoies  quoque  atque  discipiili  va- 
gantur,  qui  diim  proprio  in  loco  sunt,propnos  ba* 
benl  animx  suse  consuitores;  dum  extra  sual,sor- 
tlantur  temporales. 

CAPLT  xxm. 

De  contemplativa  et  actna  vila, 
Tres  Eccleslx  ordines  duas  profitentur  viias: 
primam  activam;  secundam,  conleniplutivam ;  b 
suo  modo  et  apud  gcntcs.  Tbeorica  apud  phi!cso- 
pbos ,  pracrica  apud  cscteros  (37i).  Activa  esl  ia  la- 
bore ,  contemplativa  in  quiete.  Acliva  in  bonis  ope- 
ribus  insistit ;  contemplatio  ut  fldem  et  operanoscal 
inlendil.  Actio  colendo  Deum,  jufando  prosiimiiii 
promeretur  beal.tudinem :  contcmplatio  suprriix 
vitx  statum  rimando,  illius  prxgnstat  s:atus  dol- 
cedinem.  Ifaec  docet,  illa  excrcet;  i.la  fatigal.isu 
recrcat.  Ibi  tristltia  cum  taedio,  hic  conluila  Dei 
bonitate  respiralio.  Undc  delectab.lis  est  coLleai- 
platio,  et  instltutionis  sanctx  pcrita.  Uitc  esti57u) 
Rachel  aspectu  decora ,  visu  clara ,  quani  ampleis- 
lur  Jacob  (376).  Aclio  autem  ipsa  est  faslidicsa;  ft 
quoniam  mullis  turbatur,  minus  iililiiun  piara:  Lz:^ 
est  Lia  (377)  quam  fastidil  Jacob,  oculis  lippa.Lia 
priiut  nubit  qtiam  Richel,  quia  actio  anteiri  debet 
contemplationem.  Nimirum  actio  novitium  m.vit- 
facit  Lono  ct  promovet ,  promotum  aulem  coDleni- 
platio  quadam  dulcedine  recreando  confoiial.  Nam 
qui  anle  quicscit  quam  agat ,  piU.iis  cx  clio  lorpel 
animoque  vagalur  ei  perit ,  qiiam  conlcnp'anJo" 
quippe  quod  nondiim  quid  sit  comperlmn  haket^se- 
creta  inspiciat  et  dulcore  captiis  hilaresral.  R»bd 
chara  est  ex  se;  placcl  quoque  Lia ,  s^d  cx  feciindi- 
tale:  nam  conten.plalio  sni  meiilo  Israelcm  de!^ 


tur.  Nam  qui  spiritualiter  pncest,  is  potins  in  agro  D  ctat;  Jacob  autem  l;odia  actionum  non  ferrei.nisi 


esl;  sed  si  acephalus  in  viliocsl,  multicepsiioncst. 
Uno  in  loco  commorantes  unins  capitis,  id  esl  prje  • 
lati ,  esse  possunl.  Vcrum  qiiorum  vita  in  tiansitu 
est  constiluta,  quod  caput  liabcnt  nisi  ciijiisque 
loci  ubi  sunt ,  caput  suscipiunt?  Nec  absurdiim, 
imo  necessarinm  est  hoc  modo  multa  inutare  capita. 
Quis  entm  cst  qui  non  sub  unocapite  Christo  multa 
habeat  cap.la,  presbyteruro,  cpiscopum,  superiures 
qnoque  dignitates? 
Curiales  (nisi  in  curia  sorllti  sunt  pnelatum) 

(372)  Chrysost.,  L  iv  De  sacer.  c.  1,  etc.  Vide 
la  nolis. 

(373)  Aug. ,  in  pwL  cxvxii. 

(374j    Aug.,  iract.  124  in  Joon.  post  med. 


laborum  utilitas  confortarct;  h;rc  eniin  csl  .Martba, 
qua;  sollicila  est ,  et  tiirbaiur  crga  pliirima  (3TS; 
ftomino  convivium  in  incmlris  parsl,  ct  quoqo) 
modo  aut  reficiat  homincm ,  ant  hoininis  meiaeai. 
236  Paral  utique,  quoniam  spirit!is  prompl-is  est, 
sed  cum  soIlicitud«ne,  quonlam  caro  infinna  es:: 
de  apparatu  sollicilitur  ,  imoet  de  exhibitu  iJtrla- 
lur;  bene  vull  ,  nesiil  qiiomodo;  nestit  unde,ct 
sollicitatur.  Quod  l)cnc  voluit,  tandem  efliril;  sr.d 
voltiniati  minus  respondet  effectio.  ci  lurbatur.  J'»- 

Isid..  1.  III  Sent.  c.  45,  el  L  i  Diff.,  c». 
Ivo,  ep.  i7  et  25,  adUrbaiu  PP. 
Ibid.  *^  ^  ^ 

Aug..,  scrm.  27.  Deverb.  Dom.,  H  9Sf-9> 


•57  SENTENTIARUM  LIQRI  OCTO.  —  LIB.  VII.  WS 

ria  auim  ndeni  ad  pedes   Oomini  audiebat  verbum  X  teiidls,  et  alicunde  nonnlbil  molestix  se  inlerserit, 

scias  Martham  qiiietem  Marias  intemipisse,  ut  quid- 


Ulius  (Luc.  X,  59).  Il£  duae  illa  in  domo  sunt,  ubi 
Dominus  conviyatur ;  et  contemplalio  et  actio  in 
Ecclesia  sunt  ubi  Dominus  spiritali  convivio  exhila- 
ratur. 

Peerat  aliquandiu  Lazarus  in  sepulcro  mortuus, 
sed  ambarum  intercessione  reviviscens,  inter  soro- 
res  manet  sanus;  hic  est  quem  peccalum  occidit, 
sed  sanctorum  ifiterventu  inler  fratres  prius  relictos 
jam  vivit.  Mortuus  nullam  sui  curam  agebat ,  revi- 
xit  tamen,  sedviventium  prece:  Multum  enim  valet 
oratiojusti  {Jac,  v,  IG).  (379)  Marlha  laborat  ul  Do- 
minum  pascat,  Maria  quiescit  ut  a  Domino  pasca- 
tur.  Verum  quoniam  nemo  pasci  est  dignus  nisi  ve- 
stigia  Domini  fuerit  imitatus ,  ideo  Maria  ad  pcdes 


quid  in  sollicitudine  Marihoi  te  secundum  Dcum  de* 
lectat,  cooperatrix  Maria  largiatur.  Quidquid  vero  te 
in  quiete  Marias  interturbat ,  de  vicinitate  Marthx 
ingeritur;  nimirum  quoniam  serenitas  nondum  esC 
plena,  irrumpunt  uubila  nonnunquam,  imo  persaepe. 
Item  quoniam  molestia  praesens  nonnihil  boni  ad- 
junctum  habet,  ideo  inter  dura  consolantur  amoena. 
Acliva  viia  ipsi  Job  in  molendino ,  contemplativa 
Danieli  inlecto,  deputatur. 

CAPLT  XXIV. 
Qualis  prwlatus  debeat  esse 
(380)  Quto  esl  ergo  pars  ipsius  Noe  in  agro ,  qcl 
ad  boc  laborat  ut  utnimque  pasciU?  Quomodo  con- 


Domini  sedet,  dum  fidelis  quisque  a  curis  sxculi  ^  teiiiplalivos   pascet  contemplationis  ignarus?  quo- 

niodo  activos  reficiet  237  ^c^Jonis  inconsuelus  ? . 
Ergo  qui  prtee§sa  dcbet,  debet  quoque  utriusque  vitie 
cxperimcnla  baiiere,  ne  ab  insultanlibus,  his  vcrbU 
illudatiir :  Hic  homo  ctjopit  adificare  ct  non  potuii  con- 
summare  {Luc,  xiv ,  30)?  Quamobreni  ^raesumat. 
nemo  dc  niolcndino  ad  agrum  transmeare,  nisi  forte 
si  non  habilu  vel  professione,  ipsa  vivendi  maturi- 
tate,  amoena  lecti  gustaverit.  De  lecto  auiem  ad  prae- 
lalionem  assumi  vix  psi  aliquis  idoneus,  nisi  prius 
volutabilitate  molae  fuerit  rotatus.  Non  enim  nos 
decet  habere  ponlificem  ,  qui  non  possit  compati  in- 
firmitatibus  nostris;sed  tentatumper  omnia,  qui  con- 
dolerepossit  iis  qui  ignorant  et  errant:  quoniam  et  ipse 
circumdatus  est  infirmitate  (Hebr.  iv,  i5).  Qui  enim 


cessat ,  quatenus  Dominicis  mandatis  intcndal  ini- 
plendis ,  atque  verbum  Domini  audit ,  duin  quid 
vclit  Dorainus  intelligit.  Vis  intelligere  lcgcm?  Serva 
mandata  {Matth.  xix,  i7);  et  item  :  Vacate  et  vi- 
dete  qnoniam  ego  sum.  (Psal.  XLv,  11,)  etc.  Actio  ct 
rontemplatio ,  tanquam  sororcs  ct  amicai ,  vicince 
sibi  sunt  seseque  comitantur  modo.  Verum  prior 
natu  cum  miindo  est  desitura ;  minor  autem  post 
mundum  regnatura.  Nam  Maria  optimam  parlcm 
etegit  qua;  non  au[eretur  ab  ea  (Luc.  x,  ^3);  quasi 
diceret :  Pars  Marthae  quai  soUicita  est  et  turbatur, 
toilenda  est ,  et  ideo  se  Martha  in  inquictudine  con- 
soletur ;  pars  autem  Marise  quae  Domino  subjecta, 
illius  doctrina  fruitur,  hic  utcunque  est,  vere  au* 


tem  in  futuro  manet.  Ibi  namque  erunt  omnes  doci"  ^  experimento  tentationum  molestias  apud 


biles  Dei  {Joan,  vi,  45) :  modo  autem  contemplatio 
juncta  est  actioni.  Unde  Jacob  simul  cum  Rachel 
Liam  babet;  actio  autem  fastidio  sui  diu  stare  non 
potcst ,  nisi  si  quid  ad  confortandum  ex  dulcedine 
coniemplationis  praegustet.  Unde  post  Liam  Racbel 
est  introducta,  sed  dulcedo  haec  diu  durare  non  so- 
lcl;  quoniam,  sicut  serenitas,  causa  retributionis, 
futuro  debetur  sseculo,  ita  praesenti  molestia,  meriti 
gratia:  Judicium  enim  incipit  a  domo  Dei  {I  Petr. 
IV,  17),  tum  ut  vitiis  expurgetur ,  tum  ut  merita 
runuilentur,  tandem  ne  exsiiii  peregrinatione  deie- 
ctctur. 

Sed  ne  medicina  modum  excedat,  inter  densa 
acrium ,  vel  sparsim  dulcia  carpuntur.  Lnde  Apo-  j^  uxorcm,  subditam  regat  plebem. 


se  persen- 
sit,  et  spiritu  fortitudinis  evicit ;  qui  ignorantiam 
perpendens  humanam,  sxptus  desudavit  ut  inveni- 
ret  verum;  inArmitati  nostrae,  ad  cadcndum  pronae, 
sspenumero  obluclatus ;  is  tandem  inopiae  nostrae 
consulere  sciet,  et  ex  compassiotie  volet.  Qui  hoe 
ignorat,  flt  ex  imperitia  errabundus,  ex  duritia  in. 
subditos  siiie  affectu  et  immansuetus.  Quare  qui 
circa  molam  didicit  quietem,  el  in  lecto  expertus 
est  laborem,  is  utroque  in  statu  poterit  proficere. 
Unde  qiii  erat  Jacob  in  labore.  factus  est  Israel  ex . 
visione  :  habet  Liam  et  Rachel.  Ilic  est  qui  mcrito 
vitae  bon.Te  contemplativus  in  tanlum  cacteris  praemi* 
net  tam  activis  quam  contemplativis,  ut  quasi  vir 


stoliis  assiduo  maiorum  usu  attritus,  secundo  coeiis 
iiivehi  roeruit  causa  solatii.  Quare  sicut  in  fuluro 
sniicla  voluptas  invenietur  perpetua  ,  ita  inodo  bre- 
Tis  est  et  boraria ;  moleslia  vero  iila  continua  est, 
et  interrupta  raro.  Hoc  est,  Lia  cito  nata,  mori  tarda 
est ;  Rachel  autem  tardat  uasci ,  cito  recessura.  Ra- 
chel  enim  posterius  natam  historia  memorat ,  cujus 
ad  mortem  narrandam  festinat;  Liam  vero  majorem 
natu  refert,  sed  referre  mortem  differt ,  vel  potius 
non  refert. 

Quoties  autem  dum  agendo  laboratur,  sapor  qui- 
dani  sanctus  in  labore  sentitiir ,  contemplatio  actio- 
nem  confortat;  quando  autem  contemplationi  in- 

(379)    Aug.,  serm.  47  De  verb.  Dom. 
Patrol.  CLXXXVL 


CAPUT  XXV. 

Contemplatio  et  actio  quoe  cui  sit  prceferenda. 

Sed  qnse  cui  prxferenda  est :  utrum  actio  contem* 
plationi  an  econtra?  Et  quidem  si  attendimus  hinc 
Liaiu  ct  Martham,  inde  Rachelera  et  Mariam,  utra- 
que  apparebit  bona,  melior  tamen  contempiativa. 
Unde  bono  Jacob  melior  Israel  est.  Ad  hoc  etiam 
spectat,  quod  Maria  optimam  partem  elegitj  quw  non 
auferetur  ab  ea  (Luc.  x,  45). 

Sed  Christus  imo  et  apostoli  ejus  in  labore  ct 
anxietate  actionum  maluerunt  exerceri,  nec  inter 
agendnm  fructus  dcfuerant  contemplaliviryerum- 
tamen  ex  actione  exstlterunt  et  numdo  utiliores  ct 

(380)    Conc.  Aurcl.,  c.  5. 

30 


SJD 


BOBERTI  PULLl  5.  R.  E/  CARDINALIS. 


m 


Dco  gratiorfs.  Contcmplando  solis  ferc  prodcsscnl  A  foracnta  confiigial  contcmpUlioniB ;  sieqiie  itier. 


sibi ;  agcndo,  onmibus  profiicrunt,  ct  sibi.  Et  qui 
proximum  diligit,  legem  implevit,  Probatio  autem  di- 
lcclicm$exhibitioestoperi8(Rjm.\lii,  8).  Domiiius 
noster  Jestisquia  factus  est  obediensusque  ad  mortem^ 
mortem  autem  crucis,  proplerea  daluin  esl  ei  nomcn 
quod  est  super  omne  nomcn  {Philip.  ii,  8).  Utique 
Dominus  noster  Jcsus  super  (H&nes  homines  coa- 
tcmplat.Yus  cisiilit,  non  tamcn  inde,  imo  excrcitatus 
lalorc,  Salvator  inundi  meruit  appellari.  Eadcm  de 
causa  ad  dexteram  Patris  sublimatus,  omnibus  sub 
pcdibus  cjus  subjectis,  donatus  cst  nominc  quod  cst 
supcr  omne  noinen.  Endcm  causa  martyres,  praeci- 
pue  aulem  apostolos  et  Deo  arctius  conjunxit,  ct 
sanctis  ctiam  contemplalivis  superposuit.  Nimiruin 


nando  modo»  Lise  tolcrct  taedia,  modo  Rachel  ampie- 
ctatur  ammiia:  nunquam  imrocmor  siue  se  profei- 
sionis  dcbito  cxcellcntissimis  activae  vilx  cnrig 
obligatum.  Provideat  crgo  saluti  animarum;  nec 
corporalem  taincn  ncgligat  adminis.tiattOBeiii  via. 
rius  Christi.  Ipse  cnim  missus  est  ad  otes  quet  piTie» 
runLd(>mus  Israel  (Matth.  xv,  24),  el  monlta  ulQtis 
cdocuit,  ct  ncccssaria  carnis  cxhibuit :  iilad  Cft 
primuro,  boc  sccundum. 

CAPUT  XX  VL 
De  duabus  dilectionibus. 
Ergo  duic  sunt   vitae:   dilectiones  qnoquedtis 
suut.  Sed  hse  ad  illas  quomodo  sc  habcnt?Noneniiu 
bona  potcst  cssc  vita  quse  charitalc  omala  dod  esi. 


passioncs  Christi  circumfeientes,  ctindoctrina  pro  ^  Utraquc  operari  vidctur  in  utraquc.  Dilcclio  namqae 

proximi,  plcrumquc  dilectio  Dci ;  pi-aecipueestcansa 
contcmplationis  :  nimirum  quia  proximos  diligimus, 
dulcedine  quadaro  cxhilaramur,  dum  pro  ipsis  dcsa- 
damus.  Quoniam  autcni  Dominam  diiigimus,  et  ser- 
vis  benefaccre  laetamur,  et  ipsumorarc  cique  graiias 
agerc  obsequcndo  quoquc  illum  jugiter  meditari jn- 
cundamtir ;  jucunditas  aulem  ista  utroque  ei  amore 
apud  nos  nata,  quid  cst  nisi  quaedam  futuraccoA- 
tcmplationis,  atquc  felicitatis  contra  hujuseisUii 
dura  praelibatio  valens  ad  rccrcandum  ?  Et  quiden 
volupias  haec,  quae  cum  opcribus  habetur,  ei  cbsri- 
tatc  nascitur  ct  contcmplationi  dcputatur.  Open 
aulcm  ipsa  quoque  ex  dilcctione  ut  bona  stot  prod- 


Chrislo  legationc  fungentes,  boni  semulatorcs,  quan- 
tum  in  tc  similitudinc,  tantum  Domino  ac  Magistro 
appropinq>kant  ct  merito.  Ipse  cujus  regnum  non 
er»t  dc  boc  mundo,  bcnc  fecitet  docuit;  et  inde  cst 
ftublimatus :  ct  tu  licet  privatus,  si  sanclc  vivis«  ct 
cum  di^r.ct,  proutque  decct  doccs,  non  cs  subli- 
mandus? 

Dum  haec  pensantur,  activa  praccellcrc  videtur. 
LHiquc  contemplatio  scmper  cst  gratior,  ct  si  futura 
6pcctamus,  longe  invenitur  mclior,  activa  namque 
lcrminata  tunc  tandem  se  eriget  contemplativa,  nec 
ultcrius  cessabit,  atque  ideo,  vptimam  partem  elegit 
Maria,  quippe  quoniam  non  auferetur  ab  ca.  Verum 


quantum  ad  nostrum  statum,  sicut  activa  saspissime     cuntia,  sivc  ut  colatur  Dcus,  sivc  ut  juvetur  proii- 


superatur,  ita  quoque  nonnunquam  superat  conlcm 
plativam :  activa  namque  bonis  privatae  vitae  moribus 
hujus  saeculi  locum  praeparat  contemplationi,  ct  hoc 
quidem  commune  cst  sanctis.  Sunt  autein  aliqui,  li- 
cet  pauci,  qui  in  acliva  praetcr  cactcra  laborant,  ut 
238  sanctas  Scripturas  addiscant,  quasdum  me- 
inorio!  commcndant,  quasi  sancta  animalia  pabula  in 
Tcntrem  rccondunt :  undc  post  in  contcmplationc, 
quae  labore  comparaveraut  oblectando  ruminant; 
sicque  aptantur,  praelalioni  ct  activae  gencrali  profi- 
cui.  Actio  igitur  privata  mcrilo  et  dignitate  subest 
contemplationi ;  contemplatio  autem  nostrae  mortali- 
taiis,  mcritis  est  infcrior  fructibus  aciuosae  pncla- 
itonis,  quae  summum  a  Deo  speret  gradiim  in  coelo. 


mus.  dubium  non  cst  activam  pertincre  ad  vitan. 
Charitas  ergo  tota  sicr.t  in  vita,  quid  agat,  inTenit 
coniemplativa ;  ita  quoque  ct  in  activa. 
CAPIJT  XXVII. 
De  diversis  hominum  generibns, 
Non  cst  vita  nisi  harum  diiarum  altcra  qua  possit 
homo  in  co  quod  facit,  placcre  Deo.  Quisqois  er^ 
quicscit  a  saeculo,  nisi  cx  amore  rcficitur  dulcediiic, 
quomodo  coniemplativae  est  professionis?Quiaatem 
in  saeculo  dcgit,  nisi  charitate  t:actusberiefacitet 
inalc  facere  rcfugit,  quomoito  est  activus?  Ubi  spe 
retsa!utem?Qiiamobrem  qui  malitiam,quaromundas 
in  publico  habet,  rcformidans,  solitudiniseindudi, 
quamvis  non   statim  coepta  cuin  religione  deliciii 


Nam  super  omnia  bona  suaconstituet  eos  (Matth.  xxiv,  d  pcrfrualur ;  nimirum  circa  exordium :  Arcta  e$t  rii 


42),  ut  auctoritas  tradit,  non  quod  soli,  scd  quod 
prae  caeteris  habituri.  Talis  est  progressio  Jacob  de 
Lia  ad  Uacbcl,  ut  inveniat  jucunditatem ;  de  Rachel 
item  ad  Liam,  ut  faciat  fecundltatem;  de  Lia  tandem, 
ut  terminet  vicissitudinem  ad  Rachcl,  jam  vcre 
krael. 

Exutis  saH^ulo  commodacstcontcmplatio;  involn- 
tts,  concordat  actlo;  pnclato  autem  ulraqtic  incum- 
bit,  quatenus  contcmptando  addiscat  ititid  in  subdi- 
tos  agat,  agcndo  fatigatus  atque  ideo  recrcandus,  ad 

(?^8i)  Ita  Bern.  ad  hccc  verba:  Ecce  reiiquimns 
cmniay  ctc.  Ad  inimorlalcui  sponsiim  a  flniLus 
tcrrae  clamat  Ecclcsia :  Prapter  verba  labiorum  tno- 
rum  ego  custodivi  vius  duras.  Ujcc  nempe  suut  verba 


qutc  ducit  ad  vitam  (Matth,  xiv,  7),  in  progressti  as- 
iem,Jugum  Chrisli  suave  eshtt  onus  ieve  {Mattk.n, 
50) ;  attamen  quia  propter  implenda  verba  (581)  b- 
bionim  Dei,  custodit  Tias  diiras,^  dam  spirtsi 
prompttts  est,  caro  autem  infirma  (Matth,  xin.4)); 
utique  is  non  longe  est  a  cont^mplatlone,  qnoniaa 
et  locum  quietis  adiit,  ct  bonis  actibus  insislit.  Bb- 
jusniodi  autein  magnopere  caveant  ne  in  vestioieBtis 
ovium  apparcntes,  intrinsccusslntinpi  rapaees;oF^ 
cxtra  obtendcntes  bonum,  cor  intra  celanlespraw 

quae  contemptnm  mitndi  in  univcrso  roimdo,  etw- 
Itiittnriain  pcrsuaserc  hoininiijus  paupertaieni.  H^ 
sttnt  qux  inonachis  clauslrareplent,  deserlaaMt^ 
rais. 


Oli  SEMTENTURUM  LiniU 

S39  vel^qttod  praecipue  vitandum  est)  in  publico  A 


justissiuii,  in  secreto  autem  quoque  actu  nefandi 
Quidam  enim  quxrentes  quae  sua  sunt  non  quas  Je- 
su  Ciiristi ;  usurpative  aul  solitariam  vitaw  ingre- 
diuntur,  aut  ingrcssam  servant;  fessi  plerumque 
sacculo,  carni  satisfacere  quserunt  in  claustro.  Qui 
in  conversalione  saeculi  dilfidit  exallari,  religionis 
habitum  nonnunquam  invadit,  supcrsliliose  agens 
ut  possit  sublimari.  Alius   neque  frigidus,    neque 
calidus,    pecudum  more  consuetudinem   sequens, 
omnia  nejsligenter  facit.  Alii  superbia  laborantes, 
aut  invidia  sestuantes,   orones  prxter  se,  pariter 
contemnunt;  bene  eliam  gesta  sinistre  acciplunt» 
Quidam  pietatis  specie  dccepti,  excessus  fratrum 
reprehendere  non  audcnl ;  sed  quod  longe  intolera- 
blliUs  est,  aliquando  et  fovent  iguorantes,  quos  qui  ^ 
cum  possit  corripere  non  corripit,  ipse  quoque  con- 
sentit.  Et  Apostolus  non   solum  facientibus,  sed 
ctiani  consentientibus  reatum  ascribit  {Rom,  i,  32). 
Sunl  aliqui  praepositis  suis  inobedientes,  contra 
Apostolum  dicenteni :  Omnis  anima  polestalibus  su- 
hlimioribus  subdita  sil  (Rom.  xv,  1 ).   Anima  ita  non 
solum    corpore,  sed  etiam  voluntate  supponatur, 
iion  in  bis  quae  contra   rectum,  sed  tantum  in  Do^ 
mino.  Nosse  enim  homo  debet  nulli  se  debere  obedien'» 
tiam  contra  Deum :  Deus  enim  potestates  instituit 
noD  contra  se,  sed  ad  se.  Itaque  omnis  anima  subdita 
Bit  potestatibus,  non  quolibet  modo,  sed  sublimiori- 
bus,  id  est,  in  his  in  quibus  eas  superpositas  sibi 
faabet. 

Dum  potcstas  quaeritur,  qnantum  juste  potes,  ^ 
rnitere  ne  inala  statuatur  :  postquam  autem  statula 
fst,  qualis  qualis  est,  ne  blasphemes,  ne  maledicas 
prineipi  {Exod,  xxii,  28) ;  tu  tantum  subditos  esto, 
non  solumboniset  modestis.  sed  etiam  discolis.  Et 
boc  ex  animo.  Quare?Quia   Non  e$t  polestas  nisi  a 
Pco,  quare  ideo?  Quia   Qui  resistit  potestati,  Dei 
<trdinationi  resistit,  Quid  inde  damni?  Audiquid  se- 
quitur  :  Quiautem  resistunt,  ipsi  sibi  damnationem 
acqutrunt  (Rom,  xiii,  I).  Sed  quid  boni  beiie  subje- 
clis  erit,  et  qui  sunt  bene  subjecti  ?  Id  nos  doceat 
Apostolus  ita  servis  loquens  :  Servi,  obedite  dominis 
camalibus  cum  timore  et  tremore,  in  simplicitate  cor^ 
dis  vestri,  sicuti  Christo  :  non  ad  oculum  servientes 
quasi  hominibus  placentes,  sed  ut servi  Christi  facien-  d 
t€$  voluntatem  Dei  ex  animo,  eum  bona  voluntate  ser* 
vientes  sicut  Domino  et  non  hominibus :  scientes  quo- 
mam  unusquisque  quodcunque  fecerit  bonum,  hoc  re- 
ripiet  a  Domino,  siveservus  sive  liber  (Ephes,  vi,  8). 
Obediendum  ergo  est  superioribus  etiam  malis,  in 
shnplicitate,  ut  sicut  oslenditur  extra,  sic  sit  in  vo- 
lontaie  intra.  Obediendum  dioo  sicut  Ghristo,  non 
quidem  ut  hominibus  placeamus,  verum  ut  volunta* 
lem  Dei  faciamus.  Esi  enim  voluntas  Dei,  ut  cum 
Teluntate    bona    pneposilis   nostris     serviamus., 
ipsumqiic  obseqnium  esse  Dei  cultum  iudicem»is. 
Quamobrem  poieslatibus  is  sccure  serviat,  quisquis 
eo  in  servitio  servire  se  Deo  non  ignorat,  sciens  : 
(382)  Aug»  1.  XXI  De  civit.,  c.  26,  etc. 


ocTO.  ^  Lin.  vn.  ^ 

Quoniam  unusquisque  quodcunque  fecerU  bcnum,  hoa 
recipiet  a  Deo.  Quil)us  juxta  ApostoUim,  taiiquam 
subjecti  tributa  prajslatis  quasi  reddituris.  Dum  pu- 
gnanl,  pro  patria  agunt,  judicia,  n.erito  praeslatis. 
Ministri  enimDei  suntinhoe  ipsum  servientes  vobis 
(Rom.  XIII,  6),  scilicet  proptcr  tributa.  Reddite  erga 
omnibus  debita :  cui  tribuium,  tributum ;  cui  vecligal^ 
vectigal  (ibid,),  Tributum  est  quod  potestatibus  re- 
giones  solvunt :  vectigal,  qood  datur  quando  per 
palrias  vehunlur  :  Reddite  ergo  quw  sunt  Ccesari$ 
Ccesari  (Matth.  xxii,  17),  etc,  alterum  enim  sine  al* 
tero  non  sufiicit» 

Sint  autem  potestalcs  sollicitse ,  tanquam  Deo  pro 
commississibi  rationera  redditurae,  vel  damnanda 
^  vel  salvandae,  pro  offlcio  vel  bene  vel  male  admini- 
stralo.  Insipientesergoedoceaiit,  maleasentes  corw 
ripiant,  corrigi  negligentes  non  impune  ferant :  Non 
enim  sinecausa  gladiumportant(Rom.\in,  4),  Caesar 
corporalem,  Petrus  spiriialem.  Utrique  necessilas 
incumbit,  Caesari  ut  feriat,  Petro  ut  doceat.  Docei 
el  C«sar,sed  jura  mundi;  ferlt  quoque  Petrus,  sed 
ense  spirituali.  Itaque  ubique  bene  vivit  qui  obe- 
dientiam  cuslodil,  a  saecuiarium  separatus  conver- 
satione.  Bonus  quidem  est  si  juxu  professio- 
nem  240  suam  benefacil,  perfici  autem  lunc  incipit 
cum  ipsum  juste  vivere  dulcescit. 

Quem  saeculi  cnrcumagit  mola.niiles  sive  agricoia» 
mercator  seucujuslibetconditionis,  legilimajtameni 
professor;  aliter  salvari  non  potest  (ciim  vilam  non 
teneat  contemplativam)  nisi  habuerit  aclivam.  Uli 
enim  jam  dictum  est,  tertia  vita  nonest,  qua  is  qul 
utitur  ratione,  vitam  debeat  sperare. 

Sed  quomodo  diversa  mundi  officia  seclantes  sub 
viiadegunt  activa?  Siqucerunt  quce  sua  sunt,  non 
qum  Jesu  Chrtsti  (Philip,  ii,  21)  ?  Si  quaerunt  in 
mundo  praevalere,  noii  autem  Chrislo  placereT,  Hn- 
jusmodi  ergo  aut  aclivi  nullatenus  sunt,  autmo- 
lam  rotantes,  non  quod  ita  velint,  veruro   proptcr 
eum  qui  eos  subjecit  in  spe»  vanitati  subjecii  sunt, 
ut  non  vanilas  mundanae  conversalionis,  aut  cir- 
cumvolutatio  molaris  sitgrata ;  verum  ut  suo  quis- 
quis  in  officio  a  Deo  sibi  praeordinalo,  ideo  demum 
liberandus  laboret,  quatenus  interim  suo  pro  staltt 
Domino    obsequiuni  praeslet.   Quamobrem  cujut- 
cunque  negotii  es,  in  ipso  te  pro  modo  tuo  proptet 
Deum  exerce,  quatenus  legitime  acquiras  unde  le- 
gitime  vivas.  Unde  obJationem  Deo,  proximo  pra»- 
stes  juvamen.  (382)  Res  mundi  sihabes  propter  nc- 
cessitatem  el  non  propter  voluptatem,  in  numero 
es  illorum,  quL  super  fidei  fundamentum  sedificani 
aurum  et  argentum,  lapides  pretiosos  (/  Cor,  iii,  12); 
qiii  in  igne  aul  nihii  ut  parum  paliuntur.  Hi  sudI 
omnia  possidientes,  tanquam  nihil  habentes(ii  Cor, 
VI,  iO).  Verum  si  rem  tuam  cum  nonnulio  possides 
amore;  quod  probatur,  quando  eam  perdis  ciim  ali- 
quo  dolore,  in  re  tamen  tua  Deum  oOendere  nulla 
vis  ratione ;  nondum  destruis  f^ndamentum,  quo^ 
niamrem  minQSdiligisquajn  Deum,  imo  lignuiHt 


m 


ROBERTl  PULLl  S.  B.  E.  CARDINALIS 


SU 


fenum,  stipulam  superaedificas  qu»  in  ignc  lanlum  A  Agricola  coacervat    stercora,  custodit.  per  agnin 


])atiuntur  laesionis,  quantuni  tu  in  rebus  oblinuisli 
amoris.  Fundamentum  aliud  nemo  potesl  ponere,  pro!' 
ter  id  quod  positum  est,  quod  e$t  Jesus  Chrisiu* 
ilCor.uuil) 

Deus  onieio  doctorum  fundamentum  jacit ;  unus- 
qnisque  videat  quomodo  superaedificet.  Quidquid 
agis  quanlumcunque  splendide  vivis,  si  devias  a 
fide,  vanuni  csl  quodfacis;  quiaDeo  leraplum  con- 
struere  non  poles  extra  fundamentum.  Super  fun- 
damentum  ergo  aediftcandum  cst,  aut  in  auro,  ar- 
gcuto,  lapidibus  preliosis ;  aut  in  ligno,  feno,  stipuia. 
Aurum  quod  pretiosius  est  inter  metalla,  super  fun- 
damentuni  collocns,  si  dilectione  Dei,  praeeminente 
inter  dona ,  in  fide  coruscas.  In  argente,  quod  sc- 
cundam  obtinuit  dignitatem,  opcraris,  si  diligis  1 
proximuni,  quod  secundum  est  mandatum.  Quan- 
tum  auruni  superest  argento,  tanto,  iino  amplius 
diligendus  est  Dcus  plusquam  proximus.  Ordinc 
firaecedil  aurum,  seqtiitur  argentum ;  quia  prius 
diiigitur  Deus;  sed  non  sufiicit,  nisi  diligatur 
proximus.  Anior  Dei  causa  debet  esse  ut  et  l.omo 
amelur;  ex  amore  proxiini  crescit  amorDei;  si  amas 
proximum  aliter  quam  propter  mandatum  Dei,  aut 
naturalis  est  affectus,  quem  habentetjumenta,  pro- 
pter  quem  sxpe  fiunt  et  mala ;  aut  plane  vitium  est, 
quod  in  his  qu£  non  conveniunt  fccderantur  inter 
sebomiues  scelerati.  Sed  quia  charitas  sine  fructu 
non  potest,  sequuntur  lapides  pretiosi.  Si  ea 


dissipat,  patitur  fetorem,  tolerat  laborcm,  contem- 
p^atur  turpitudinem.  Omnia  sustinet  non  propl«r 
ipsa,  scd  ut  agrum  fecundet :  amat  non  propter  sa 
amanda,  sed  propter  utilitalem.  Circa  res  mundi,ta 
te  similiter  habe ;  ama  rcs  non  pro  se,  sed  pro  usq, 
atque  ita  usum  amas  rei  non  reni.  Reruin  ergo 
usum  quasre,  in  forma  reriim  non  delectare;  imo 
delectare  in  .Vomino  {P$aL  xxxvs,  4).  Dnm  decorem 
mundi  admiraris,admiratiocreatur;e  ad  auctoris  in« 
fleclatur  venerationem.  Unde  :  Benedicite  omm 
opera  Domini  Domino ;  laudate  et  superexallaU  nm 
in  scecula  {Dan.  i!i,  57).  Inanimata  et  irrationabilia 
Deum  laudant,  dum  rationales,  inlerius  considm- 
ta,  ad  laudcm  suscitant.  Unde  *  Omnis  spiritus  fw- 
det  Dominum  (Psal.  cl,  6). 

Carnales  ad  aliud  intendunt :  spirltuales  crjo  qui 
ad  id  digni  sunt,  ipsi  Deum  laudcnt :  nihil  enim  in- 
ter  opera  Dci  adeo  parvum,  adeo  videtur  negiecluni, 
quin  inde  glorificari  debeat  sine  fine.  Magna  entji 
opera  Domini ;  exquisita  in  omnes  voluntales  eju$ 
(Psal.  cx,2).  Quamobrcm  dum  de  creatls  Creator 
praedicatur,  aut  de  bonis,  datori  grati^  refeniDtur, 
de  rebus  inundi  confers  et  tibi  ulilitatemet  Domino 
hoRorem.  Quare  tu  rebus  mundi  utere  et  gratuiare, 
quas  si  contingat  amlttere,  non  de  amissione  earom, 
quippe  quas  non  amasti,  sed  de  suLtrartioQe  ustis 
quo  indiguisli,  fortasse  :ontristaberis ;  sed  nec  mde. 
nisi  cimi  modo,  reminiscens  ita  placuisse  Deo.  Cir' 


quae  ad  cultum  Dei,  aiit  ad  utilitatem  proximi  per-  ^  ca  hujusmodi  sollicite,  non  tanicn   inique  se  haJKl 
linent,  absque  charitate  exeris,  lapides  preiiosos     Martha;  Mariaaiitcmmelioribusstudiumiinpendens 

magis  quicta.  Ila^  solae  simul  sunl  cum  Cbristo,  ai- 


habes,  sed  post  aurum,  imo  in  auro  et  argento  uon 
babes.  Lapides  ergo  pretiosos,  ut  valeant  et  deceant, 
in  auro  collocabis,  atque  in  argento  ordinabis.  Vir 
contemplalivus  iii  auro,  activus  in  argento  gemmas 
sistit.  Qui  taliier  vivunt,  aut  parum  aut  nihil  in  igne 
purgatorio  patientur. 

Sirnt  nonnuUi  qui  Denm  videre  quaenint,  Deum 
super  omnia  diligunt,  spiritu  quidemprompti,  came 
tamen  infirmi,  dum  in  rebus  saeculi  (  contra  illud  : 
Deleetarein  Domino  (Psal,  xxxvi,  4);  el  illud  :  Mihi 
autem  absit  gloriari  nisi  in  eruce  Domini  nostri  Jesu 
Christi  (Galat,  vi,  14) ;  quodammodo  delectantur 
et  nonnihil  gloriastur.  Tales  quantum  mundo  amore 
inhaerescunt,  tantum  inhxrendo  inordinate  agunt : 
amor  enim  sive  bonus  sive  malus,  celare  se  non 
241  ▼aiicns,  qualis  quantusve  sit  certis  declarat 
argumentis.  Sed,  sicut  amor  sanctus,  ita  et  incom- 
positus,  sui  suxque  procreationis  recompensatio- 
nem  sperare  debet,  plus  minusve.  Unde  super  fiin' 
damentum  aliua  construit  stipulam,  quia  parum; 
alias  fenum,  quia  plus ;  alius  lignum  qui  plurimum 
in  posna  patietur.  li  boni  utique  sunt,  verum  simul 
cum  bono  aut  ante,  nonnulla  commiserunt  illicita. 
Hi  juxta  Apostolum  :  Sahi  quidem  erunt,  si  tamen 
^nau  per  tjrn^m  (i  Cor.  iii,  15),  qui  si  non  tn  hoc 
MKiiIo,  exumniur  in  futuro. 

liiratur  forsan  aliquis  qiiomodo  rcs  mundi  debi- 
tai  necessiuti  quaerat,  servet  utatur»  si  non  araat. 


tera  ab  ipso  pascenda,  altera  ipsum  pastura.  Miser 
Interim  Lazarus  extra  torpet,  et  fetct  in  sepulcro; 
sed  satagunt  sorores  apud  Dominura  ut  vilx  red- 
datur  qui  erat  mortuus.  Vita  ergo  Gbristiana  liK 
est,  ut  secus  pedes  Domini  sedeas,  ejus  vestigia  s^ 
cuturus,  et  ne  oberres,  doctrinx  illius  aureoi  pnB- 
beas,  et  prout  didiceris,  non  solum  libi  et  Ctmslo 
in  se  sollicituseris,  sed  et  Christoin  membris  be- 
neficus  esse  laborabis. 

Eos  autem  qui  membra  Chrisli  non  sonl,  siudio 
tuo  quantum  in  te  est,  ad  hoc  niti  debes  ut  in  cof 
pore  Cbristi  coaptes ;  ita  mortuos,  Deo  cooperante, 
0  ad  vitam  reduccns,  vei  certe  mortuos  corpore,  atqoe 
ut  arbitramur,  detentos  pro  noxis  in  igne,  edoci  ad 
requiem  enitamur,  nisi  forte  ad  inferos  descendisse 
sciamus.  Nam  de  his  decretum  Dei  est,  ut  inde 
liberari  nostra  tempestate  nemo  queat.  Tales, 
id  est,  eos  quos  impoenitentia  ad  inferiora  lerrx, 
nostra  de  conversatione  trahit,  Dominus  nosur 
factus  frater  non  redimit,  redimet  bomo?  Pio  bo- 
jusmodi  nulla  placatio,  nulla  prsetii  redeinptiol>eo 
dabitur,  laborabunt  in  aetemum  (Psai,  xltiu,  9), 
vivent  nec  habebunt  remedium. 

Divini  decreta  examinis  natnralilms  remin  pro- 
gressibus  suura  distribuunt  cursum,  smgolis  honi- 
num  meritis  debitam  provident  mercedem :  TereB- 
lamen  consuetudinem  quandoqiie  matant,  ul  cm 


SENTENTLIRUH  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  TII.  945 

aUud  agat Denf,  tontsi  rerum  sequens,  aliud  quoque  A  stoiura,  Caput  mulieris  e*t  vir  (I  Cor,  xi,  5).  Molieri 


probetur  posse,  iusolita  plerumque  interserens 
Inde  est,  quod  miranda  quaedam  mentibus  se  no- 
stTis  objichint ;  et  inter  praecipua  est  quod  mortui 
resurgunt.  Operante  mirabili  Deo  in  sanctis  suis 
multi  mortui  resurrexerunt ;  inter  quos  esse  potest, 
imo  et  credibile  est,  nonnulios  reddilos  Titse  et  an* 
teacta.  malitia  obnoxios  gehennae;  non  enim  qui 
sancte  yixissent  mortui  quaesiti  242  sunt,  verum 
indiflerenter,  et  quoties  et  quotquot  opus  erat,  su- 
scitati  sunt.  Eos  autem  qui  in  peccalo  suo  mortui 
sunl.  post  mortem  redivivos  quis  audeat  negare,  si 
non  omnes,  saltem  aliqoos,  experlo  circa  se  tanto 
Dei  beneficio  correclos,  alque  eos  divina  prose- 
quente  gratia,  ad  finem  usque  conservatos.  Duplex 


ergo  peccatum  e^t,  ut  non  bit  subdita  viro  suo ;  im^ 
postura  est  ut  superponatur  scn^us  Domino,  uxor 
viro. 

(385)  Temporepatriarcharum  ellegis,  viro  uxo- 
res  uni  plures  :  nam  et  Abrabam  vir  sanclissimus 
Saram  habuit  uxorem ,  Agar  concubinam,  Sed  jussu 
dominae  liaesit  ancillae,  unde  illam  a  se  eadem  ju- 
bente  amovit.  Nepos  quoque  ejiis  Jacob  doas  soui- 
tus  est  uxores,  Liam  alque  Racbelem;  duas  quoque 
concubinas  uxorum  pedissequas,  utens  famulabus 
ut  conscntiret  dominabus.  Tolus  mundus  idolola- 
triae  deditus  tunc  erat,  sola  familia  Abrahoe  uni  et 
veroDeo  cultum  exibebat;  Judaeos  atqne  gentilcs 
religio  atque  superstitio  disjungebat  usque  adeo, 


ei^o  factum  est  miraculum,  ut  et  caro  restituatur  ^  ut  ii  illos  ferre  jugi  discordia  bclloque  infinito  in- 


vitae,  et  anima,  contra  solitum,  tollatur  gehennae. 

(383)  Nemo  opponat  quod  arbor  ad  quamcunque 
partem  ceciderit,  ibi  jacebit,  id  est,  sive  bonus,  sive 
malus  qLis  moritur,  taiis  permanebit :  et  quod  in  infer- 
no  nuUa  est  redemptio :  non  enim  exspectabunt  qui  de- 
scenduntinlacum  illum,ulterius  Deum  propitiandum 
sibi  :  nemo  hujusmodi  objiciat :  quae  utique  ita  di- 
cta  sunt,  non  utquid  Deus  aliquando  potenter  agat, 
determinent ;  verum  quid  ut  Deus  faccre  consueve- 
rit,  dcclarent.  Sanctae  enim  Scripturae,  quid  in  sin- 
gulis  usu  contingat  prosequuntur;  quae  autem  raro 
et  contra  usum  fiant,  illa  quasi  infecta  prxtereunt, 
nisi  quia  nonnulla  nonnunquam  speciali  interse- 


sectari  non  cessarent ;  illi  zelo  Dei  leges  paternas  de- 
fendentes,  Deo  suos  milites  protegente,  invincibiles, 
imo  quoque  victores  perseverabant,  nisi  quod  ple- 
runique  cum  Deo  suo  cultum  debitum  detraxerunt, 
ab  hostibus  superari  contingebat,  quatenus  proba- 
rent  tam  quid  Deo  deberent,  quam  qtiid  ex  se  vale- 
rent.  Strages  ergo  plurima  atque  S9;pissima  de  Ju* 
daeis  facta  ita  exigebat  et  in  reliquis,  sicut  signifi- 
catio  mysterii  (386)  in  patriarchis,  nxorum  multi- 
plicitatem  propter  filiorum  fecunditatem.  Fiebat  er- 
go  penes  unum  virum  multiplicatio  uxorum,  ut  mul- 
tiplicato  conceptu,  hominum  consequeretur  restau- 
ratio.  Unde  uni  uxori  simul  plures  habere  viros  non 


runtsermone.  Nam  quod  generaliter  dicitur,  dici  q  licuit;  quoniamnon  ipsade  (387)  multispotest  con- 


secundum  usum  solet. 

CAPUT  XXTIII. 
Incipit  de  conjugio. 
(384)  Deus  viro  uxorem,  primo  primam,uniunam 
condidit  atque  dedit:  Quod  re  constituit,  verbo  fir. 
inavit :  ait  enim  :  Erunt  duo  in  came  una  (Gen,  11, 
24).  Conjugium  una  est  caro,  non  solum  quod  de 
Tiro  muiier  sumpia  est,  verum  ideo  potissimum 
quod  opere  nuptiarum  et  commislione  genitaliom 
qoaedam  utriusque  corporis  naturalis  fit  unitio. 
Unde  Apostolus  :  Qui  adhceret  meretrici  unum  cor» 
pus  efficitur  (/  Cor,  vi,  16).  Homines  si  non  peccas- 
sent,  et  in  paradiso  multiplicandi  perstitissent,  lex 
ista  conjugii  bmos  solum  sibi  indissolubiii  nexu 


cipere,  sicut  vir  unus  in  multis  potest  mulieribus 
gcnerare.  Uni  ergo  viro  tunc  licebat  uxores  habere 
plures,  nec  crimen  esse  poterat,  243  ^^^^  ^^  P^" 
pulo  suo  fieri  Deus  permittebat. 

Uxorem  vir  maxime  de  cognatione  sua,  ne  coik 
fusio  ulla  tribuum  foret,  accipere  debebat;  alieni* 
genas  tamenetidololatrasnec  ducere,  nec  ductas  r^ 
tinere  licebat,  ne  consortia  gentilitatis  causa  fierent 
Infidelitatis.  Lege  conjunctos,  lege  quoque  disjungi 
opus  erat.  Hic  est  iibellus  repudii,  quo  vir  uxorem 
repudiatam  dimittebat  ravltis  quidem  de  causis; 
quoties  videlicet  propter  ahqvam  foeditatem  dispU- 
eebat.  Ob  duritiem  cer\'icis  in  illa  gente  concessum 
esl,  ne  si  odiosas  cogerentur  tenere,  mallent  inter* 


copularet.  Non  enim,  sicut  modo,  rupta,  morte,  D  ficere.  Anle  legem  concubinis  utebantur  palriarcha 


copula,  necesse  foret  post  primain«  in  eadem  came 
secundam  aut  tertiam  duorumfieri  unionem :  neque 
unquam,  sicut  nunc  contingit,  nonnunquam  succe- 
denter  essent  tres  aut  plures  in  una  carne 

Eva  non  per  se  est  facta,  verum  de  Adam  sum- 
pCa,  nt  viro  mulier  subdenda  sciatur  conjugio.  Unde 
mulieri  dictum  est :  Sub  potestate  viri  eris  et  ipse  do- 
fninabitur  tui  (Gen,  111,  6).  Ita  Abrahae  se  subjectam 
Sara  novit,  dominum  eum  vocans.  Nam  juxta  Apo- 

(3^3)  Consule  notas. 

(384)  Mag.,  1.  IV,  d.26. 

(385)  Mag.,  I.  IV.  d.  33. 

(586)  Aug.,  contra  Fauslum  et  tract.  11  in  Joan; 
€tc.  Ambr.»1. 1  De  Abrab.,  c.  4.  Chrjs.,  hom.  56 


qoae  in  lege  prohibitae  sunt  ita  :  Non  machaberU. 
(Exod,  XX,  14;  Deut,  v,  18) :  per  partem  enim 
totum  insinuatur,  dum  per  moechiam  omnis  carnalis. 
commistio,  excepto  fcedere  matrimonii,  probibe- 
tdi  (388).  Hunc  usum  loquendi  Dominus  quoque 
habuit  ita  :  Qui  viderit  mulierem  ad  concupiseenduns 
eam,  nuBchatusest  jn  eorde  suo  (Matth.  v,  S8).  Pd- 
lices  ergo  ante  legem  patriarchis  quacunque  41. 
causa  sunt  concessae ;  posiea  autem  prohibitae.  Und«* 

in  c.  XXX  Gen.  ^ 

(387)  Aug.,  De  bono  conjug.,  c.  17,  ct  1. 111  » 

doct.  Christ.,c.  12.  ,,       .^ 

(388^  Vide  Aug.  De  bono  coigug.,  c.  14  et  15. 


M7  aOBERTI  PULLI  S.  R.  E.  CAEDLNAUS  M8 

Ux  Deaterono:iiio  prohibetur  ne  qua  sit  meretrix  in  A  gem  a  conjuge  244  ''^^  discedere  nisi  cauu  for- 


populo  Israel,  ne  quis  scortalor  (5S9) :  More  igitur 

iinliiitto  uuliam  habere  coneubinam  sub  iege  licebat, 

uxores  autem  pius  una  iic^bat. 

CAPUT  XXIX. 

De  matrimonio  gentium. 

(390)  Apud  gentes  erant  pellices,  erant  et  con- 

jug2$,  scd  qua;  lege  gentium  poterant  dimitti.  Ilac 

in  copula  coujugii  quosdam  pra^dicatio  Christi  inve- 

nit,  nec  ab  ea,  sed  in  ea  ad  Odem  vocavit.  Matthaeus 

a  telonio,  Pelrus  in  piscandi  oflicio  vocaius  est, 

unde  ad  plscalionem  qux  absque  malo  agi,  ad  telo- 

nium,  quod  legilime  traclari  nunquam  aut  \iiL  valet, 

redire  pcrmissus  aller  est,  et  aiter  non  est.  Sic  a 

fornicatione  omnique  inquinamento.  In   conjugio 


nicationis,  propter  quam  si  discesserit,  maneie  in 
continentia,  aut  conjugi  reconciliari :  viveate  eaiui 
uno  ligatus  est  alter.  Naro  quandiu  «nbo  vivuot, 
conjugium  dissolvl  non  potest,  cohabitaiio  potest, 
Quod  si  alter  dormierit,  superstes  aut  contineat,  m 
si  maluerit,  cui  vuU  nubat  tanlum  in  Domino  (/  Cor. 
VII,  39). 

Dum  cohabitant  conjuges ,  vir  mulieri,  tanquam 
caput  ejus,  necessaria  tam  animx  provideat  quam 
corpori,  ne  caro  deficiat  inedia,  spiritus  culsa; 
quippe  peccatum  fuit  Adae  Evam  non  correiisse. 
Muiier  viro  suo  sit  subdita,  cooperatrix  in  omnibus 
quae  muliebri  competunt  personae.  In  aliis  vir  praeest, 
in  reddendo  debito  uterque  (392)  par  est.  Aiierutrun 


autem  omnique  quaD  recte  administretur  vivendi     ergo  sibi  debitum  reddant,  nisi  forte  ad  tempus  [nri 


condilione,  fides  Christi  homines  vocat.  Infidelitatem 
namque,  non  condilionem,  vitium  non  eliam  ofli- 
cium,  tollere  advenit.  Unde  Apostolus  illos  qui  ad 
fldem  Christi  in  conjugio  vocati  sunt,  monet  a  con- 
jugibus  non  discedere,  nisi  iniideles  nolueriut  coba- 
bitare.  Nam  si  inftdelis  discedit,  fidelis  quoque  disce^ 
dat,  qui  ab  infideli  etiam  cohabitare  volenti,  pro- 
pter  spiritualem  idotolatri»  fornicationem  liberc 
poterat  discedere ;  sed  habitare  consulilur,  ut  jugi 
•dmonitione  sanctificetiir  infidelis  per  fidelem.  Quod 
si  contigerit,  lex  matrimonii  ab  infidelibus  coutracta 
ct  inchoata,  in  fide  Christiana  consummatur,  con- 
jugiumquQ  fit  secundum  Christum,  quod  inilum  erat 


consensu  continere  maluerint.  Debitum  enim  tori 
reddere  exigenti.  peccatum  nunquam  est;  negare 
aulem  inquirenli  bonum  esse  non  potest.  Maadal 
namque  Apostolus  uxorem  viro  virumque  uxori  de> 
bita  reddere  propter  incontinentiam  (1  Cor,  vu,  5), 
ne  forte  tentet  eos  Satanas,  niantoue  in  laaueam 
diaboli  fornicatione. 

Grgo  nisi  incontinenlia  aliud  cogeret,  ab  opere 
nupliarum  cessare  pari  cum  consensu,  longemelitti 
foret ;  quoniam  et  ipsa  castitatis  puritas  retritm* 
lionem  habet,  et  opus  nuptiarum  culpa  omnino  non 
caret.  (393)  Unde  Apostolus,  volens  omnes  esse 
sicut  se,  propter  infirmitatem  tamen,  nuptiarum 


moregentium.Fideli  autem,  si  aut  infidelem  dimit-  c  indulget  usum ;  permittit  malum  (394)  condonabile. 


t:i  aut  2h  eo  dimiltitur,  peccatum  non  est,  si  se  alii 
copulaverit :  ratum  euim  non  potest  esse  conjugium, 
81  pneter  Ecclesiae  traditionem  fuerit  susceptum; 
pariter  enim  et  genles  et  Jud»i  contracta  dissolvunt 
coiyugia.  Impedimentum  quoque  fieret  fidei,  et  tar- 
ditas  quaedam  ingereretur  conversioni,  si  conjux 
conversus,  a  non  converso  dimissus,  continentiae 
cogeretur. 

Sed,  4ptid  est  quod  lex  mandat  matrimonio  infideles 
nee  susoipi  nec  teneri?  Utique  lex  vitare  mandat  ido- 
lolatram,  ne  idololatria  incurratur ;  Apostohis  monet 
tenere  idololatram  ut  idololatria  destruatur.  Nun- 
quam  fideli  licet  idololatram  ducere,  ductam  autem 
tenere,  Juxta  Apostoli  dispensationem  licet ;  nimi« 


ne  fiat  damnabile ;  coitum  matrimonii,  ne  coetut 
fiat  stupri.  Coitus  autem  matrimonii  fere  culpa  non 
putatur,  quoniam  non  imputatur.  Quod  cum  causa 
sobolis  coitur,  aut  ut  dabitum  reddalur,  aut  Undem 
ut  fornicatio  evitetur  2  &.  cum  nec  his  modis  coth 
nubii  usus  culpam  prorsus  evadat ;  longe  tamen 
melius  est  ita  culpam  incurrere,  quam  se  ab  uioro 
subtrahere,  ita  quidem  ne  libidine  exuratur,  aat 
uxordebitofraudetur,  aut  ne  soboles  non  nascatur. 
Melius  est  ergo  illud  in  malum,  cum  a  Deo  non  ioh 
putatur,  incidere,  utadjuncta  nondimittanlurboDa 
atque  necessaria,  quam  leveilludefiugere.gravesqoo 
invenire  ofiensas. 
Qui  vero  propter  exsaturandam  libidinem  mutuis 


rum  de  illis  lex  non  agit  qui  infideles  matrimonio  ^  se  fovent    amplexrbus,  aut  invincibili  camaUtato 


conveniuntt  oed  qui  fideles  ante  exislunt.  Aliud  ergo 
lex  prohibet,  aliud  Apostolus  monet. 

CAPUTXXX.) 

Vnde  divortium  et  quomodo  vir  se  habeat  cum  uxore  ? 

(381)  Decreto  Christi  lex  prima  conjugii  quo- 

dammodo  redit,  ut  una  sit  unius.  Praecepto  narnque 

Cbristi  et  expositione  Apostoli  liquido  patet  conju- 

(589)  Consule  notas. 

(590)  Mag.,  1.  IV,  d.  39. 

(39i)  Mag.,  I.  IV ,  d.  35.  An  ,«  1.  1  De  adult. 
CQnioff.,c.  8  et9. 

(392)  Aug.,  De  bono  conjug.,  c.  6,  et  1.  xxxii 
(ontra  Faost. 

iS93)  Mag.,  d.  26. 


trahuntur,  et  est  longe  gravius  quam  illud  prijs, 
veniale  tamen  ^  aut  foedo  appetitu  contaminantur,  et 
est  opus  lamentis  poenitentiae  abstergendum. 
CAPUT  XXXI. 
De  eoncubitUy  et  naluraiibus  aliis  actibus, 
(395)  Sicut  comestio,  dormitio,  ambulatio,  iu 
quoque  concubitus,  actus  naturales  sunt,  nee  qotd- 

(594)  Aiig.,  I.  1  De  nupt.,  c.  U.  Debonocoi^og.. 
c.  tf,  7  et  10.  Enchir.  78.  L.  v,  cont.  Jul.,  c.  8,  et£. 
Greg.  item  ad  Augusl.  Angl.,  ep.  Hier.,  1. 1  conl. 
Jovin.,  etc. 

(395)  Mag.,  l  IV,  d.  26,  §  4  et  4.  Vide  Aog.  De 
bono  conjug.,  c.  16. 


949  RENTENTIARUM  LlBRI  OCTO  —  LIB.  VII.  m 

qu&m  maU  habent  ex  se,  sed  ex  adjunctis  depravan-  A  ab  invicem  dissociari  eiigant,  virl  est  idoneum  lo- 


tur;  sicut  bomo  et  angelus  ex  natura  boni  sunt,  sed 
.  ex  accidenti  mali  flunt.  Unde  si  primi  homincs 
perstitissent  quales  facti  sunt ;  nec  ipsi  unquam  mali 
fuissent,  nec  actiis  eorum  pravi.  Hodo  autem  cor- 
roptibilequiddam  et  hominibus  et  hominum  actibus 
se  ingerit,  unde  et  utraque  corrumpuntur.  Sunt 
autem  quidam  actus  quos  sine  culpa  transigi  facile 
cst,  ut  sessio,  ambulatio;  quidam  autem  difTicuUcr 
a  rcatu  defendunlur,  ut  comestio,  locutio ;  quidam 
autcm  nullatenus  absque  culpa  Gunt,  ut  concubitus. 
Uujttsmodi  in  natura  sua  bona  sunt,  aliunde  veiiit 
ut  decolorentur.  IJnde  velle  irasci,  et  concupisccrc 
licet ;  bsec  autem  illis  applicare  quibiis  non  dccet, 
minime  convenit.  Fit  autem  ssepe  ut  verbi  cujus- 


cum  uxori  providere,  ubi  quod  opus  cst,  necanima! 
desit,  nec  corpori.  Quoniam  enim  cam  a  sua  ab- 
alicnat  cura,  ita  agendum  cst  ut  possit  ipsa  esse  pcr 
se.  Vir  semper,  quoniam  caput  est  uxoris,  quamvis 
malitipse  continentiam,  quid  valcantvires  mulieris^ 
cui  fldcin  dcljet,  item  itemque  altendat,  ncc  alltcr 
eam  a  jure  tori,  aut  a  cura  sui  trahat,  nisi  id  ita 
fieri  possc  liquido  perpendat.  Nam  si,  tradcnte  Do- 
mino,  Relinquet  homo  patrem  et  matrem  et  adlmTe- 
bit  uxori  sno!  {Mattti,  xix,  5) ;  quanta  diligcnlia  de- 
bet  esse  inter  conjuges,  proptcrquam  relinquendi 
sunt  et  parentes?  Quod  ergo  Deus  coiijunxit  liomo 
non  separet  {ibid.).  Sed  Deus  separatcum  alterutnini 
ipse  occidit,  aut  cum  utrumqiie  continentia  insi- 


libet  prolatione  actio,  non  ut  in  natura  sua  se  habet,  ^  gnil.  Sed  cum  mors  intervenil,  superstcs  cui  tmlt 


sed  ut  in  vitio  male  se  habet,  designetur,  ut  cum 
quis  adulterasse  aut  rapuisse,  aut  blasphemasse 
pronuntiatur.  Quid  enim  est  adulterasse^  nisi  con<i 
Juge  curo  alterius  concubuisse?  Ipsum  autem  con-' 
eumbere,  hoc  in  loco  non  accusatur,  nisi  quia  alte- 
rius  conjugi  applicatur.  Blasphemia  est  de  Deo  mala 
dicere,  mala  dicere  malum  non  est ;  verum  ubi  non 
oportet,  malum  est.  De  Deo  autem  nefas  est.  Nec 
facile  Invenies  aclum  qui  aliter  accusetur  quam 
propter  adjunctum.  Nihil  ergo  245  <^ulpse  est  hu* 
Jusmodi  actus  facere  aut  mandare,  nisi  si  ea  quae 
iroportune  comitantur  nequaquam  repellantur.  Fac 
remy  toUe  comitem,  non  peccasti. 
CAPUT  XXXII 
De  voto  continentio!  conjugii 
{ 396 )  Qui  lege  nuptiarum  convivunt  aut  ad  tem- 
pus,  aut  semper  ut  melius  agant  (nisiforte  inconti- 
nentia  prohibeat)  continere  possunt.  Quod  si  per- 
petem  eligunt  conlinentiam ,  id  aut  apud  se ,  aut 
leslimonio  Ecclesix  constiiuenl  :  quod  ubi  firma 
ratione  fixaque  sententia  slatulum  est ,  mutari  nisi 
€um  periculo  animse  non  potest.  Vovete  et  reddite 
(  PsaL  Lxxv,  12).  Verum  quod  occulte  decretum  cst, 
siaul  ab  utfoque  aut  ab  altero  violeniiam  infercnte 
Innoxio  infringatur,  Deus  qui  id  novit  non  Ecclesia 
quae  nihil  scil ,  contemptorem  voti  judicabit.  Vota 
aulem  ante  Ecciesiam  facta ,  et  more  Ecclesiae  fir- 
inata ,  iiia  quac  distinxerunt  labia  viri ,  si  frangun- 


copuletur,  tantu*n  in  Domino  (/  Cor.  vii,  59);  cum 
autem  continentia  id  concessiim  non  est. 
CAPIT  XXXIII. 
Quod  possit  diverti  propter  fornicationem. 

(597)  Homo  quoque  quod  Deus  conjunxit  sepa- 
rat,  quoties  id  foniicando  cfncit,  quare  ii  qui,  ut 
cernere  est,  legitime  convcnerunt,  jure  discedere 
a  se  possunt.  Nimirum  proptcr  fnrnicationem,  con- 
jugem  dimitti  Dominus  permittit,  non  prsccipii.  Ita- 
que  fornicantt^m,  ct  tenere  ct  dimiticrc  licct.  Aii 
tamcn  Scriptura :  Qut  tenet  aduUeram,  stultus  et  im- 
piusest  {Prov,  xviii,  25).  Et  quidem  de  adultero  id 
planum  est :  sed  virum  in  hoc  loco  tenere  adulteram 
p  est,  aut  cum  possit,  corripere  nolle,  aut  quod  pejus 
est,  in  peccato  fovere;  homo  talis  in  altero  esl 
stultus,  iii  alterp  impius.  Verum  si  quis  adulterio 
non  conscntit,  tenere  licet;  si  amplexu  opus  esl, 
dimittere  consilium  non  est;  potest  tamen,  nisi 
forte  et  ipsc  eodcm  contaminatur  crimine.  Nam  sl 
uterque  adulter  est,  neuter  accusare  polest;  sin 
autem  alter  est  mundus,  ipse  adultcrantem  libere,  sl 
vult  dimiltet ;  noii  tamen  ex  suspicione,  ne  tnties 
conjux  dimittatur  quoties  displicuerit  :  Judicia 
enim  Ecclcsise  (auctoritate  quorum  hujusmodi  tran 
siguntur)  neminem  ex  caluinnia  damnant,  nisi  priut 
convictus  fiat  aut  confessus. 

Qui  dimiserit,  sicut  et  dimissa,  continenter  vivat;* 
aut  si  id  nolit  aut  non  possit,  juxta  Apostolum,. 


lur ,  ab  Ecciesia  judicantur.  Nam  quae  aiit  levitate  D  uxori  reconcibetur  246  ^t  (598)  reducat  dimissam. 


quadam,  aut  contra  rationcm  proponuntur,  Ecclcsia 
improvidenti;»  accusat,  nec  tenere  mandat;  et  uti* 
que  de  omni  voto  generaliter  id  est  tenendum ,  ut 
qaod  recte  et  firmata  mente  statutum  est,  nemo 
prxtennittal ,  ne  fiat  reus  voli  aut  coram  Deo  ,  si 
id  ialeuler  faclum  esl ;  aul  si  patenter ,  etiaro  coram 
Ecclesia. 

Conjuges  ergo  si  continere  malunt,  id  aut  cohabi- 
laDdo,  quod  pericuiosius  est ;  aut  a  se  discedendo, 
quod  utique  securius  est,  exsequi  possunl.  Si  com- 
manent,  sola  carnalis  commistio  fugiatur,  reliqua 
conjugio  dcbita  utrobique  observenlur.  Sin  autero 

(598)Mag.,l.  iv.,d.27. 
(3S^7)  Wag.,  d,  55. 


Quod  cum  Apostolus  coiisulal,  plane  liquel  stulti 
et  impii  non  esse  quolibet  modo  adultermn  tenere. 
Dimissam  reducat,  nisi  forte  aliquid  tale  inlerim 
contigerit»  quare  redud  non  debeat.  Ut  si  inlerim 
sxcularem  deposuerit  habilum  :  quod  potius  puto, 
quam  affirmo.  In  arbitrio  dimittentis  esl  dimissam 
reducere,  quod  Apostoius  sensit,  dum  in  cjus  op« 
lione  reconciliationem  constituit;  nam  qui  cst  di^ 
missus,  nisi  auctorilate  dimittentis  redire  non  po« 
lest ;  nimirum  qui  cum  nollel  coactus  esl  abirei 
quomodo  etiam  cum  voletpolerit  redire? 
Sicul  vir  uxorem,  ita  quoque  uxor  .virum  proptec 

( 598 )  Aug.  I.  11  De    adulter.  CQnjvg.]  fere  pcr 
totum.  1 


^l  ROBERTI  PULLt  S. 

fornicalionem  dimillere  potesl;  alieri  copu*»  dum 
conipar  vivit  haerere  nullatenus  potest.  Nam  con- 
jugum  cohabitatione  separata,  conjugium  ipsum 
minime  separatur.  Dominus  dissidium  propter  for- 
nicationem  permillit,  quoniam  fornicatio,  iilum  qui 
cum  conju$;e  una  caro  esse  debet,  inde  scparavit 
aKique  copulavit.  Fornicatio  antem  si  desit,  cselerae 
niolestise  (quod  utiqne  in  lege  Moysi  non  erat)  tole- 
randae  sunt :  si  sit  leprosa,  si  steriiis,  si  fetida,  si 
ihale  morigerata^ 

.CAPLT  XXXIV. 

PropUf  infideliitttem,  et  etiam  morum  iniolerantiam 

diverti  potest. 

(399)  Notandum  tamen  quod  si  alteruter  con- 
Jngatonim  usque  adeo  flagitiosam  agit  vitam,  aut 
cultu  daemonum,  aiit  abominatione  morum,  ut 
alterius  convictum  ferre  nolit  nisi  sibi  suaeque  tur- 
pitudini  consentiat,  aut  si  id  minime  requirit  ille, 
Don  tamen  iste  talem  potest  pati  conversationem» 
nisi  simulcumhomine  nequam  nequitiam  incurrat, 
libere  vtnculum  omne  disrumpat,  ne  se  a  Deo  dis- 
jungat ;  tanto  namque  in  periculo  qui  non  dimiltit 
patrem  etmatrem  atque  uxorem,  etc,  pro  ChristOy 
Bon  est  dignuB  eo.  Nam  si  carnalis  fornicatio  se- 
pavare  conjugatos  potest,  utique  propter  apirita- 
lem,  dissidium  fieri  necesse  est,  continenlia  hic 
quoque  servata.  Nam  quoniam  lege  Christi  conve- 
nerunt,  nunquam  conjugiuro  aliquando  conclusum 
dissipare  possunt,  Tu  proptcr  fomicationem  corpo- 
ris,  alter  propter  fornicationem  mentis,  uxorem  di- 
inittere  disponis;  tu  retinere  potes,  iile  dimittere 
debet.  Tibi  uxorem  dimittere  licebit,  quamvis  illa 
corrigi  velit;  ille  uxorem  retinere  debet,  illa  si  er- 
rorem  reliuquere  volet.  Nam  fornicatio  carnis,  quae 
in  te  malum  actum  est,  ipsa  facla  est  propter  quam 
dimittere  concessum  est ;  fornicatio  autem  mentis, 
qnae  in  Deum  peccatum  est,  ipsa  abscessit,  quae  fu- 
giebat  dum  uxorem  dimittere  disponebat. 

Sed  guid  eit  quod  Dominus  unam  solam  cauiom 
formeationie  excefnt,  et  iioi  duas,  ueque  adeo  diversae 
fomieationes ;  comeneum  qu^ftpie  eontinentia  commu- 
fiem ,  unumquemque  caueam  asurimut  quare  matri" 
monium  separeturf^ed  nomine  fomicationis  utram- 
que  forsan  intelligi  oportel ;  vel  potius  exceptio  Do- 
inini  soiam  carnis  exclusit  foroicationem,  declarare 
Tolens  non  qnae  causa  propter  Deum,  verum  quae 
propler  oonjugem  separare  possit  oonjunctos.  Aliis 
in  locift  docetur  ab  omni  illa  conversatione  esse  re- 
cedendum,  ubi  periculum  salutis  cognoscitur ;  hic 
nulem  nihil  aliud  dicitur  nisi  propter  quam  conjugif 
foedilalem  dimilii  rite  Novo  in  Testamento  queat. 
Yeteri  namque  in  Testamento  multas  propter  foedi- 
latum  causas  dimitti  poterat :  utique  non  ideone  si 
non  dimilteretur,  in  Deum  peccaretur ;  verum  ideo 
quia  illa  quae  dimittenda  erat,  dimissurodisplicebat. 
Sedinlege  reservatur  fomicationis  turpitudo,  pro- 
pterquam  iudifferenter,  ct  uxor  virum  et  vir  uxorem 
dimiitere  potest,  si  cohabitatio  non  placet.  Nam 
I    (599)liag.,l.iv,d.  59 


.  K.   E.   CARDINALIS  951 

A  propter  Deum,  nec  in  lege  motestiarum  aggniYiiio, 

nec  apud  nos  fornicationis  inquinatio,  societaleBi 

tori  tollit  accusanti.  Propter  Deum  ergo  dimitlen 

conjugem  non  jubetur  aut  Judaeus  foedam,  aut  Clin- 

stianus  fornicariam.  Verumquisque  utrum  247  ^ 

lit,  videat  et  pro  libitu  agat.  Naui  quia  tibi  moe- 

chando  conjux  injuriam  fecit,  inio  suam  a  tua  car> 

nem  contra  fidem  coiijugii  disjunxit,  el  (quodiguo- 

miniosum  est)  illiciia  copula  deturpavit,  tu  taan 

ab  iila  recte  potes  semovere  conversationem,  quai 

a  sua  tuam  perlide  semovit  carnem. 

CAPUT  XXXV, 

De  quibusdam  eonjugii  impedinmHs, 

(400)  Notandum  autem  quod  post  conjugiummulu, 

de  qiiibus  jam  mentio  factaest,  continguDt,utcoih 

B  jugii  usus  stare  non  valeat,  conjugium  tamen  ipsui 
esse  minime  desistat.  Multa  quoque  in  coDJugio^aoi 
ante,  esse  possunt,  quare  aut  conjugium  non  sit, 
aut  aliquando  esse  destiterit.  Cum  enim  utriusqiie 
consensus  ut  conjugium  fial  necessarius  esl,  si  au( 
alter  aut  ambo  matrimonio  contradicunt,  sut  pra 
aetatis  teneriludine  consensum  adhibere  noDduffl 
sciunt,  hic  tandiu  connubium  deest,  quandiu  par 
consensus  abest.  Sed  etsi  utrinque  consemio  fial, 
et  pcrsonse  talcs  sintqualcs  convenire  nuUateuvs 
oporteat,  conjugium  ex  neutra  parte  est  si  utriqoe 
id  notum  est;  aut  si  altcr  solus  id  novit,  ex  aiten 
solum  parte  matrimonium  fit.  Sin  autem  ueutn  pin 
id  novit  neque  ex  culpa  est  ut  ignoraverit ,  conju- 

p  gium  plane  est ;  aut  semper,  si  semper  incognitam 
est,  aut  tandiu  quandiu  id  occultum  est.  Ei  qoo 
enim  vitium  se  detexerit,  si  lege  ecclesiastica  foerit 
comprobatum,  uihil  aliud  restat  nisi  ut  ii  quos  cod- 
jungi  (si  id  rescitum  minime  fuisset)  oportueni; 
postquam  res  nota  est,  ab  invicem  separentur,  usqoe 
adeo  ut  uterque  aiteri  possit  adbaerere,  nisi  quaodo 
dispensatio  Ecclesiae  sua  utitur  districtione.  Nan 
qui  ita  conveniunt  ut  nulla  omnino  intercedatcaD&a 
quare  utroque  vivente  copula  [conjugii  ddieat  ai- 
nuUariy  ii  soiam  propter  fomicationem  societaien 
tori  separare  possunt;  quippe  Dominica  de  coqjo^ 
sententia  ad  ita  toro  sociatos  lata  est. 

Verumtamen  Dominus,  cujiismodi  persoox  con- 
nubio  forent  apUe  aut  non  aptae,  minimedelermiBa' 

D  vit ;  determinandum  autem  Eccleaiae  soae  commisit; 
qusdam  docuit  ipse,  caetera  docenda  reserraTit 
sponsae  suae.  Ipse  docuilquae  aut  veteri  aut  novalege, 
id  esl  Evangelio ,  servanda  mandavil.  Bi  suat  dna 
denarii  quos  proferensstabulario  tradidit,  inquiens* 
Et  si  quid  supra  erogaveris^  eum  rediero  reddm  tik 
{Luc,  X,  55).  Stabulario  namque,  id  est,  Ecckst 
praelato  (cui  jumenta  Domini,  juxCa  illnd :  Vt  jumn 
tum  factus  sum  apud  te  {Psal,  lxxii,  23),  simpiicii 
animaiia  oncribus  Christi  tou  devotione  subsjecta, 
ad  custodiendum  credita  sunt;  qualenus  stabvlis 
Domini  jugi  ciira  satagat  piirgarc,  pastione  verbi  et 
exempli  reflcere)  duos  denarios,  id  esl  duo  tesla* 
menta.  in  quibus  regis  imago  relucet,  ceouninti 
(100)  Mag.,  I.  IV,  dist.  S9  et  seqq. 


9S5 


SENTENTIARUM  LIBRl 


qtiatenus  amboram  per  noiitiam  curam  in  'anima  A 
vulnerati  ageret;  et  sicubi  curando  Scriplura  minus 
fiufficeret  ipse  studii  industria  suppleret(40i).  Ergo 
gratia  Saninritani  duos  denarios  habet:  yerum  si 
quid  supra  erogandum  est,  exercitio  ingenii  elabo- 
ret.  Inlcr  ea  supereroganda  est  fere  quidquid  Eccle- 
8ia  in  conjugio  contrahendo  disponit.  Unde  juxta 
auctoritatem  legis  quae  nonnisi  sua;  religionis  conjugi 
sinit  copulari,  Apostolus,  mortuo  \iro,  aitde  uxore, 
Ciit  tult  nubat  lantum  in  Domino  (11  Cor.  vii,  59). 
Ut  ergo  in  Domino  nubat,  virum  Christian»  religio- 
nis  eligat ;  non  Judaeum,  non  gentilem.  Quod  si  flat, 
damnatio  anima^  est;  quoniam  connubium  nulla  ra- 
tione  est.  Intcr  illos  autem  qui  Chrisliano  censentur 
Domine,  conjugio  isassumendus  est,  cujus  consortio 
Tita  animae  non  periclitctur.  Id  tamen  negligentius  ^ 
fii  fiat,  non  ideo  copula  matrimonii  annihiiabitur, 
ficd  si  ita  esl  opus,  cohabitatio  dissolvetur. 
248  CAPUT  XXXVI. 
Quo9  statula  Eccleiim  a  conjugio  arceant. 

(402)  Statnta  Ecclesiae  eos  a  conjugio  arccnt,  quo- 
rum  aut  habitus,  ut  monacbi ;  aut  gradus,  ut  sub- 
diaconi ;  aut  votum  castimoniaD  lcstimonio  ac  judi- 
oio  Ecclesiae  counrmatum  continentiam  exigit.  Item 
virum  atque  reminnm,  eos  videlicct  quos  Ecclesia 
judicet  inter  se  cognatos  aut  affines :  illos  quoque 
quos  hujusmodi  connexio  ligat,  ut  ejus  qui  baptismo 
regeneratur,  alter  fit  sccundum  caniem  parens,  al- 
ter  baptista,  aut  baptizati  prolocutor,  seu  sponsor. 
Endem  quoque  conncxio,  imo  major,  inter  illum  qui  q 
niergit,  sive  de  mersione  suscipit,  et  eum  est  qui 
regenerando  jugum  Christi  subit.  Niniirum  arctius 
fiibi  ratio  est  coha^rerc  ministros  baptismi  ipsumque 
Laptizatum,  quam  bnptizati  parentes  Lnplismatisque 
ininistros :  illa  namque  cohaesio  prima  est,  quoniam 
ista  nonnisi  ex  illa  nata  est.  Baptizato  parentibus- 
que  suis  uterque  obligatur,  et  qui  in  bnptismo  inter- 
rogat,  ct  qui  inlerrogantl  respondct;  maxime  autem 
qui  interrogiit.  Ipse  namque  sacramentum  lavacri 
conficit  dum  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritns 
sancti  tertio  mergit,  mersum  quoque  tertio  retrahit. 
Si  enim  non  mergeret,  mortem  sepulturamque  Do- 
mini  negaret.  Si  quid  iiumero  detraheret,  triduanae 
sepulturae  contradiceret ,  sin  vero  mersum  minime 
tertio  retraheret,  ct  resurrectioni  quae  triduum  se-  D 
cuta  est,  el  Trinitati  derogaret.  Sacerdos  ergo  quo- 
niam  plene  sacramentura  consummat,  plus  utiqoe 
confert  loto  quam  qui  tantum  assistit,  et  illum  pro 
qiio  spondet  contingit :  illeenim  pater  est,  iste  pa- 
trinus  nominatur. 

Yir  et  femina,  tametsi  non  sunt  cognati,  tamen 
possunt  affinitate  quodammodo  sibi  connecti :  quod 
est  quotics  aut  ille  cuin  aliqua  hujus  cognata,  aut 
liaec  cum  aliquo  cjus  cognato  dormierit.  Et  quidem 
affinitas  recte  est  iuter  conjugem  et  uxoris  suae,  et 

(401)  CoDcilium  Trid..sess.xxi,c.2;etses8.  xxiv, 
c.  3et4. 

(402)  Mag.,  1.  IV,  dist.  5S,  57  et  seq. 
(405)  Ecclesia  superquibusdam  impcdimentis  tna- 


OCTO.   —    LIB.  VII.  9M 

inler  uxorem  et  conjugis  sul  cognationem.  Abusiva 
tamen  et  in  stupro  noinen  aflinitatis  assuroi  potest. 
Ergo  qui  divinis  inancipati  obsequiis  arctiorem  ele* 
gerint  vitam ,  ipsi  se  connubio  applicare  non  pote- 
runt. 

Qui  aulem  trium  aliquo  supradictarum  sibi  co-* 
haerent  vinculo  connexionum ,  ii  quidem  conjugari 
possunt ;  verum  non  inter  se,  nisi  sicubi  in  aliquo 
aliter  sensus  (405)  Ecclesiae  habuerit.  £t  has'  quidem 
t-ausse  sunt  quare  personaB  qiiaedam  matrimonio 
convenire  nequeant,  et  si  conveniunt,  judicatur 
omne  irritum  postquam  fuerit  comper^um. 

(404)  Sin  autem  causae  hae  quae  prasveniendo  con- 
jugium  fieri  non  sinunl,  post  factum  accidunt,  quid 
fiet?  num  licebit  utrique  conjugi  ab  invicem  sfpa- 
rari,  et  cui  libuerit  postmodum  copulari?  Quod  &i 
licet,  qifid  aliud  restat  nisi  iit  quoties  displicuerit 
conjux,  hujusmodi  causa  obtcndatur?  scd  sive  occa- 
sione  dissidii,  sive  fortnilu  talia  fiant  ut  conjugium 
annullatum  judicclnr,  omnino  absit  ut  cohaLitatto 
disjungatur;  et  boc  absit,  nisi  forle  causa  corre- 
ptionis  ct  cautclse  rigor  dispensallonis  ita  providerlt, 
non  tan^en  aliter  nisi  ut  fiat  iitiliter. 

Id  tainen  in  commune  adjiciendum  puto,  rata  et 

inconcussa  veteris  et  novac  lcgis  aucloritalc  in  his 

quaematri  Ecclcsiic  supereroganda  mandt.ntur^  a  filiis 

nihil  aliud  fieri  oporlere  nisi  quod  sacrosancto  ma- 

ter  usu  venerandaquc  sanxcrit  traditione. 

CAPLT  XXXVIl. 

De  sponswne  fide  fulta,  ei  matrvnonio  aliunde 

contracto," 

(405)  Asserunt  etiam  nonnuUi  quod  si  quis  media 
flde  alicul  conjugium  proiniserit,  idque  probari  pos- 
sit,  matrimonium  cum  alia  post  fidem  datain  con- 
tractum  miniroe  servari  debere,  sed  ad  priorciu  re- 
deundum  esse.  Alii  autem  autumaut  conscusuni 
utriusque,  quoniam  is  est  conjugii  efiector,  pracva- 
lere  sponsioni,  quamvis  juramento  confirmatae.  24d 
Utique  sponsio  talis  compleri  debuit,  si  forte  iegi-^ 
time  potuit ;  alioquin  pejerandum  poSius  erat  quam 
contra  legem  quid  fieret :  pejerare  nanique  id  quod 
contra  Deum  juratum  est,  id  utique  bonum  est :  sic- 
ut  enim  Hcita  jurare,  cum  ita  opus  est,  bonum  cst. 
(qaoniam  absque  necessitate  jurandum  non  est,  tunc 
potius  sint  verba  nostra  est  est^  non  non  [Matih.  v» 
57];  pejerare  vero  nefas  est);  ita  quod  aliter  fieri 
non  potest  nisi  injuste,  id  jurare  immane  facinus  est; 
Juratum  dimittere  (  et  quod  utique  perjurare  est)  id 
judicium  declinare  est,  quod  utiquc  bonum  est.  In- 
de  ergo  poeniteat  te  nonquod  jurasti,  sed  quod  ju- 
ramentum  non  servasti;  binc  autem  dolcas  qiiod 
jurasti,  nonquod  jusjurandum  inexpletum  dimi- 
fiisti. 

Tamen  si  id  quod  juraturo  est  et  agere  est  culpa 
et  dimittere  scandalum,  diiigenli  inquisitione  cxa« 

trimonii  potest  dispensare. 

(404)  V.  Conc.  Trid.,  scss.  24,  De  matrim.,  can. 
5et4. 

(40r.)Uag.,1.  iT,  dist.SS,  $1 


15^ 


hOBERTI  PULLl  S.  R.  £.  CARDIIIALIS 


m 


minaiiduiD  esl  airam  ColenDilias  fieri  poicst.  Nisi  A  Jugium,  quando  quidem  id  lleri  ounqiiini  Aiii  pi^ 


(brie  sit  verius  neminem  dcbere  suo  deliclo  aiterius 
cavere  scandaluip ;  neqiie  enim  debes  male  agere,  ut 
aiteri  sit  bene.  Quare  quoties  ex  te  aliis  scandaium 
nascitur,  bene  fac  ul  scandaium  tuliattir.  Nam  :  Vw 
homim  propterquein$candalumvenil(MaUh.  xviii,  7) 
Sin  autein  aliter  scandalo  mederi  non  potes,  nisi  le 
sorde  peccati  contamines ,  damno  fratrum  ita  con- 
doleas,quatenu8  interim  tibi  provideas ;  neque  enim 
•candalisla  es,  si  te  innoxio  alter  scandalizatur.  Ye- 
rum  dum  quod  non  oportuit  jurasti  |)er  te  id  effe- 
ctum  est ,  unde  si  male  juratum  dinuseris ,  iniirmi 
fortasse  scandalizentur  :  ergo,  ut  dictum  est,  si  quod 
jurasti,  facis,  utique  pcccas,  quoniam  id  malum  est; 
fiinautemdimiitis,  item  peccas,  quoniam  dimittendo 
Ecclesiam  scandalizas.  Quiire  et  facere,  peccare  est ; 
et  dimitlcre,  scandalizare ;  dimittere  tamen  malum, 
iion  est  aliud  quam  bonum  :  sed  ex  bono  tuo  malum 
oritur  aitcrius ,  nec  tu  absc|ue  culpa  es ;  non  quia 
dimittis  malum,  verum  quia  juraveras  te  non  dimis- 
•urum.  Quamobrem  ad  ipsam  stuUiliam  juramenii 
tota  redit  macula  peccati.  Piane  ergo  tiLi  dolcndum 
est,  tum  quia  stolidum  prapcessit  jusjurandum,  tum 
quia  scandalum  vides  inde  secuturum.  Non  eiiim 
potes  adaugere  dolorem  male  jurati  mala  exsecu- 
Uone  rei.  Unde  quotiescunque  agis  unde  scandalum 
facls,  si  aliler  scandalo  mederi  non  potes,  nisi  prius 
agcndo  contra  Deum,  animain  propriam  vubieres  : 
quod  fralribus  nocuisti ,  dole ;  nocumentum  autcm 
nvj(\  ita  iii  alio  rcsecare  studeas,  ut  tibi  ipsi  vulnus 


hibitum  ? 

CAPUT  XXXVIIL 
Qttw  per$on<e  po$$int  $imttl  e$$e  ee«  ^eparant 

(407)  £t  baec  quidem  sunt  persome  quas  toro  mi. 
nime  oportet  convenire,  aut  postquaoi  conveneniii, 
250  simul  remanere.  Sunt  aliae  qua»  post  cooji- 
gium ,  et  simul  esse  non  nocet ,  et  separari  coipi 
non  est.  Nam  si  quae  servo  quasi  libero  nupserit, 
postquam  rescierit,  aut,  si  cohabitare  maiit,  maln- 
monium  confirmat;  aut,  si  pneel(^erit  dissidium 
quod  dolo  factum  est,  emendat  Ecclesia ;  et  li  iu 
institutum  est,  solvit.  Soluta  ergo  a  lege  viri:  C«t 
vttU  nubat  tantum  in  Domino, 

(408)  Si  aller  alteri  aut  maleficio  sortiarianin, 
B  autdefeclu  gcnitalium  nullo  valetmodoredderede- 

bitum ,  ubi  istud  diu  diligenterqiie  (ne  qua  finadu- 
lcniia  fiat  connubio)  fuerit  exainiiiatum ,  in  optiom 
illorum  poiiitur  (si  taraen  nunquain  debitom  reddi- 
derunt),  aut  simul  continenter  vivcre,  aut  separatoi 
novis  se  toris  copuiare  ;  ita  tamen  ut  ii  quibii&Ti^ 
reddendi  dcbiti  naturae  defectu  prorsus  est  suidaliis, 
a  conjugio  arceantur. 

(409)  Sed  si  inter  hujusmodi  personas  coajagiam 
exstitit ,  hoc  pnesertim  tempore ,  quomodo  conjv* 
gium  vctus  dissolvitur  novumque  superinduciUirt 
Sin  autem  conjugium  nullum  fuic,  cur  non  taoquan 
de  fomicatione  jiidicantur,  cum  simul  remanen 
iionnunquam  sinuntur?  Sed,  sicut  Judaei  atque  gea- 
tes  connubia  habebant,  etdissolvi  poterant ;  et  sie- 


aiiiinsinnigas.  Memento  tamen  ut  scandalizatis  ma-  ^  "^  >«  Ecclesiae  primordio  inter  conversara  et  not 


nifestes,  idco  te  propositum,  licet  scandalizati  sint, 
inutasse ,  quoniam  perseVerare  in  eo  id  erat  Deum 
offcndcre,  nec  te  Deum  offendere  posse  ut  placeas 
honiinibus. 

S2d  reJeamusad  id  quod  aiunt,  sponsionem  con- 
fugii  fide  aut  juramento'  fultam  oportere  ad  effectum 
duci.  Si  tamen  interim  aliunde  matrimonium  con- 
trahatur,  injuriam  sponsioni  faciendam  arbitrantur; 
lex  conjugii  injiiste  est  suscepta ,  et  tamen  non  de* 
struenda.  Niminim  niulta  utique  fiunt ,  et  tamen 
facta  iininutari  nequeunt.  Et  ne  de  eadem  re  exea- 
mus,  si  coram  Ecclesia,  quae  ante  conjugium  fieri 
debent,  transigantur  omnia,  conjugio  autem  assen- 
sus  non  prasbeatur,  nonne  injuria  est  qitod  pactio  J) 
nuptiarum  contemnitur,  major  autem  si  aliunde  nu- 
ptiae  contrahantur?  Et  taraen  copulam  matrtmonii 
nemo  dissolvit. 

Inter  has  partium  contentiones,  id  mihi  tenendura 
videtur  quod  ecclesiasticis  non  obviat  decretis.  Ga  • 
Ibolicae  ergo  consuleiida  puloEcclesiae  decrcta,  quae 
si  responderint  nec  cognalos  debere  sociari ,  nec 
fide  media  obligatos  posse  disjungi ,  mos  Ecclesiae 
non  practereatur.  (406)  Sin  autem  res  aliter  se  ha- 
beat ,  qiiis  audeat  quod  factum  esl  iinmutare  con- 

(406)  Aii;;ust.,  m  habriiir  xxvii,  qur^t.  2,  cap 
Duohttn  modi$. 
•;i07)  Mag.,  I.  IV,  dist   Ti. 


conversum  matrimonium  in  paganismo  initum  suii 
non  prohibetur,  sed  neque  perseverare  cogiior 
(ulnumque  enim  cum  ita  opus  est  et  esse  licei,  ct 
non  esse  oportet) ;  ita  apud  nos  genera  qusdamcoB- 
jugiorum  suiit,  quae  et  conjugia  aliquandiu  eiisUial 
et  quibusdam  supervenientibus  causis  conjugia  essc 
desistunt.  Quidaro  tamen  hujusmodi  fscai  rovjifM 
potius  aiunt :  nam  vera,  nostro  praesertiin  tempore, 
viventibus  conjugalis  insolubilia  manent,  viTcatt 
enim  viro  ligata  est  mulier. 

Et  quidem  quas  personas  conjugari  opofteal 
quidve  conjugio  facto  consequi  possit  qood  copola* 
tionem  disjungat,  perstrinximus.  Namplenedecoft* 
jugio  agere  sicut  nec  fere  de  uUa  re,  ininiffleDOi 
sufiicere  arbitramur ,  ubi  una  quaestione  absotuta, 
innumerae  usu  ipso  novae  suboriuntur. 
CAPUT  XXXIX. 
Quid  boni  maiive  afferant  nttptue. 

(410)  Nunc  autem  id  propalare  nitor  quo  ocbIq 
nuptias  aeslimem  subeundas ;  quidve  secum  fenat 
boni,  quid  item  mali ;  id  quoque  ex  parte.  Teer|D 
conjugem  fieri  oporlet  aut  ut  filiorum  generatiooi 
cultum  Dei  multiplices ;  aut  ut  carnis  tiiae  incooti- 
nentiam  modificcs.  Nam  si  rcrum  tuarum  haeredca 


(408)  xxxiii,  q.  I,  et  xxxii,  q.  7,  c.  Hit  qm. 

(409)  Magister.  dist.  54. 
(4i0)  Mag.,  I.  ly  dist.  lU 


987  SEiNTENTlAilDM  LlfiRl  OCTO    ^  LIB.  TIL  95S 

qoaeris,  quid  ilhid  ad  Deom?  si  voluplaiibus  satis-  A     (4{2)Esliklesconjugiisinesacraiiiento;samnieiH 

tum  item  nonnunquam  est  absque  fide ;  quod  acddit 
quoties  conjugandi,  aut  torum  inter  se  immiacuia- 


facere  cupis ,  nonne  id  eri4  contra  Deum  ?  Possunt 
et  aliab  caussp.  rationablles  occurrere  :  item  quoque 
alis  nequaquam  approbands,  et  quse  aut  Deo  nii)ii 
placeant,  aut  per  valde  displiceant.  Venim  hx  quae 
dictse  sunt  sxpiuscule  contingunt. 

Conjugium  ex  Deo  est ;  ouod  autem  est  ex  Deo, 
fieri  debet  propter  Deum.  Tu  vero  uxorem  ducis  ad- 
mirans  nobilitatem  generis,  afiectans  tutelam  pote- 
statis,  nimia  illectus  pecunia,  propler  flammam  in- 
flammatus  lascivia ;  Deum  aut  omnino  oblivisceris, 
aut,  quod  fere  idem  est,  post  omnia  meditaris. 
Quare  mirandum  nullatenus  est,  si  qui  ita  conve- 
niunt ,  misere  convivunt.  Quamobrem  oculos  tuos 
erige  ad  Deum,  ejusque  inspectu  subito  conjugium. 


tum  servare  disponunt,  sese  tamen  reiinquere  me* 
ditantur ;  aut  conversari  simul  more  conjugii  vo- 
lunt ,  nisi  quod  undique  fornicari  desiderant.  Qui 
animo  lali  conveniunt ,  quoniam  a  se  bonum  con- 
jugii  repellunt,  si  ambo  sunt  tales,  ambo  stmt  inter 
se  scortatores.  Si  unus  solus  est  ta)is,  aUer  solus 
est  coujui.  Hujusmodi  conjuges  nunquam  erunt 
donec  vitiis  quae  conjugium  fieri  non  sinuni  elimi- 
natis^  bona  conjugii  amplectantur.  Sed  si  inler 
hujusmodi  personas  conjugium  non  est ,  cur  n(R 
ab  invicem  dividuntur,  et  novis  copulis  libei*e  con- 
junguntur?  Quidquid  enim  in  animo  lalcat,  dum- 


Neque  nocet ;  imo  fieri  opnrtet,  ut  post  prtmam  con-  ^  modo  coram  Ecclesia  quod  dignum  est  conjugio 


siderationem  minime  prsetermittas  sequentem ;  qua- 
tenus  tibi  sponsam  bujusmodi  provideas  cujus  for* 
mae  intento  minime  sit  opus  aliis  provocari.  Ratio 
quoque  est  talera  tibi  procurare  affinitaiem  unde  in 
sxculo  habeas  defensioneni.  Dnae ,  prout  opus  fue- 
rit  suscipias  rem ;  et  ne  minus  nobilis  ignobilitate 
anxieris ,  unde  sumas  honorem ;  honorem  non  ut 
elalione  intumescas,  verum  ut  ipdignationem  ex  af- 
fmitate  non  incurras.  Cum  autem  duse  sint  praecipuae 
inatrimonii  causa^,  susceptio  prolis,  et  vitatio  fomi- 
cationis;  fomicatio  tamen  251  praecipue  viget, 
propter  quam  fugiendam  Apostoius  mandat  untim- 
qoemque  suam  babere  uxorem  (/  Cor,  vii,  2).  Uude 


fiat,  utique  conjugium  reputatur.  Licet  enim  conju-« 
gium  nondum  sit  utilitate,  est  tamen  sacramentuin 
veritate.  Quod  contra  conjugium  est ,  cubat  in 
corde ;  quod  cum  conjugio  est ,  sonat  in  ore.  Co- 
ram  Ecclesia,  quia  more  Ecclesise  uxorem  ducit» 
quidquid  ineptiaram  corde  premat,  nihil  inde  con* 
jugio  derogabit.  Potest  utique  esse  ut  nihil  aui 
parum  prosit ,  non  tamen  id  potest  esse  ut  conju- 
gium  non  sit. 

Sunt  et  alia  pfurima  propter  quae  si  coiijugium 
suscipiatur,  conjugium  vere  sit,  et  nihil  aul  parum 
prosit.  In  conjugio  tamen  pranlicta  mala  sunt  ma^ 
xiine  vitanda,  quoram  conlraria  summopere  tan* 


steriles  atque  senes  conveniunt  absque  spe  sobolis,  ^  quam  bona  conjugii  sunl  appetenda.  Si  en<m  serm^ 


causa  repellenda)  fomicationis. 

(41  i)  Convenientes  autem,  simul  cum  connubio 
bona  connubii  suscipiunt  tria  haec,  fidem,  prolem, 
sacramentum.  Fidem  ut  adulterino  amplexu  nuptia- 
rum  puritas  non  fcedetur ;  prolem,  ut  religio  Chri- 
sliana  augeatur ;  sacramentum ,  ne  quo  divortio 
copula  disrumpatur.  Absque  fide  et  sacramento 
conjugium  non  est ;  absque  prole  esse  saepius  po- 
test.  Nam ,  ut  dictum  est ,  inter  senes  ac  steriles 
procreatio  nulla  speratur.  Qui  enim  filiorum  gene- 
rationem  nolentes  maleficio  quolibet  id  machinari 
intendunt  ne  nascantur,  hi  neque  conjuges  conve- 
niunt,  neque  postmodum  subsistunt,  nisi  forie  con- 
tingat  ut  parricidium  hoc  ab  animo  excludant. 


conjungendorum  haec  bona  abdicaverit ,  dispensatio 
Ecclesiae  conjunctioni  fomicarise  contradicit.  Sicul 
baptizandum  vetustati  nolentem  renuntiare  non  re- 
cipit,  sacraniento  tamen  quoquo  modo  hinc  indo 
dato  debita  requirit.  Si  vero  in  conjugio  nihil  nisi 
divitias  aut  voluptatem  aut  hujusmodi  aliquid  qita> 
ras,  idque  etiam  loquendo  prodas,  error  tuus  erii 
ab  E4.clesia  arguendus  ,  sed  non  ideo  videris  mihi 
a  nupliis  arcendus ;  melius  nanique  est  vel  sic  con-» 
venire,  quam  scandalo  Ecclesiae  passini  stupro  in-t 
servire. 

Sed  qui  ita  conveniunt ,  nttm  bono  conJHgii  d  VO" 
luptate  tori  excusantur  ?  Ulique  qui  statutum  Christi 
sequens  uxorem  ducit ,  ne  contra  Dei  prohibiium 


Conjux  vero ,  si  id  vere  vult  esse  quod  dicitur ,  D  fomicetttr ;  aut  (si  ita  acciderit)  ut  soboles  proptcr 


quannvis  filios  suscipere  non  sestimet ,  minime  ta* 
men  id  agat  quare  non  suscipiat ;  alioquin  quem- 
admodum  qui  fictus  baptizatur ,  habet  utique  ba* 
piismum  perceptione ,  sed  nou  utilitate  ;  ita  hsec 
sacramento  conjux  non  etiam  re.  Hujusmodi  ergo 
conjux  ex  bono  conjugii  minime  sibi  speret  excu- 
sationem  in  opere  nuptiali.  Tales  uxoribus  damna- 
biliter  haerent,  et  tamen  inter  se  conjugium  habent. 
Quis  enim  cos  quasi  non  conjuges  ab  invicem  se- 
paret)  et  non  potius  ab  erratu  corripiendo  revoca- 
j-et?  hujus  maleficii  conjux  si  praecognita  fuisset, 
nuUatenus  sano  a  capite  ducenda  foret. 


Deum  educetur  tali  mente,  ut  nullam  proptcr  mo- 
lestiam,  quod  Deus  coniunxit  homo  ipse  separet,  is 
per  bonum  conjugii  a  malo  tori  liberalur : .  imo 
quoniam  ne  oflendat  Deum,  et  uxorem  252  ducit, 
et  dimitlere  non  quaerit ,  non  consulens  carnem , 
sed  Dei  voluntatem,  procul  dubio  pnemium  adipi- 
scitur .  Fs,  si  cum  uxore  dormit  ut  filios  procreet , 
ut  fomicationem  evitet,  'aut  ut  socioe  debitum  red- 
dat ;  vere  Domini  pro  nutu  se  habet ,  malum  ardo- 
ris  qtii  bonum  propositi  proseqnitur  omnino  con- 
donatur.  Sin  vero  vir  talis  (ut  nostra  est  fragilitas) 
ad  aniplexus  nonnunquaro  voluntate  devius  fertur. 


Uli)  Aug.,  L  I  Dc  iiupt.  et  con.,  c.  10,  II,  21;  c!  1.  vn  De  Gcnes.,  cap.  7: 
(419)  Augustinus  supra. 


959  ROBERTI  PULLI  S. 

hic  ut>qu6  Salw$  erit ,  ft<  tamen  qua$t  per  ignem 
(1  Cor,  III,  15).  Neque  enim  qui  secundum  Deum 
uxorem  teuet  et  suscipit ,  propter  vohiptatem  tori 
perit :  Forniraiore$  enim  et  aduHeroi  judicabit  Deus 
{Hebr,  \iii,  4).  Nam  vir  etiam  bonus  fragilitate 
praeventus,  volu«>tate  nonnunquam  trahitur,  sicut 
ad  cibum ,  ita  quoque  ad  coitum  ;  sed  nolit  Deus 
ut  propter  invincibilia  damnetur  peccata  vir  toto 
proposito  bonus. 

Yerum  qui  bonis  conjugii  propter  sua  desideria, 
Dei  prsetermissa  voluntate  ,  consentit  ;  quoniam 
vere  bona  non  suni,  quo  modo  effectus  suos  ha- 
bere  possunt,  ut  apud  Deum  prxmium  acquirant 
ex  se,  aut  veniam  de  ardore  ?  Veniam  aut  omnlno 
condonet ,  aui  (ne  ideo  anima  damnetur)  quomodo 
id  falsa  bona  efficerent,  aut,  quod  verius  est,  mala  ? 
Nonne  mala,  sunt  qua:  non  ideo  (iunt  ut  satisfiat 
rationi,  scd  libidini  ?  Maiima  Ecclesiae  bona ,  sicut 
est  fides,  bapijsmus,  confe^sio,  jejuniura  alque 
dcemosyna ,  si  aliter  quam  ratio  exigit  se  habent , 
parum  vigcnt,  et  nonnunquam  pervalde  nocent. 
Undc  videtur  quod  quacunque  causa  uiorem  duxe- 
ris,  dom  ad  id  quod  Deo  placeat  non  intendis,  bona 
conjugii  suis  facias  carere  efifeclibus.  Nam  non 
proptcr  Deum ,  sed  proptcr  tuum  aflectum  bona 
conjugii  suscipis  ,  quse ,  ut  dictum  est ,  nec  |recte 
bona  dici  possunt ,  tum  quia  propler  Deum  non 
amantur,  lum  quia  propler  libidinem  aut  tolerantur 
aut  appetunlur.  Qujb  autein  ta!ia  sunt  quomodo 
prodessc ,  ct  non  potius  nocere  possunt  ?  Nam  et 

(41.*^)  Aug.,  super  ps.  lxxi,  et  1.  xxi  De  civ,, 
cap.  2S. 


R.  E.  •CAADINAL1S  •€• 

A  bona  propter  malum,  ctmala  propter  bonnm  facia, 
utraque  etiam  nocere  certum  est.  Quoties  erg» 
bona  conjugii  evancscunt,  voluptas  tori  auliitenQt 
excusalur,  nisi  quod  levior  damnatio  subsequilur; 
quoniam  ita  peccatur,  ut  Ecclesia  iton  flcamU- 
lizctur. 

Sed  de  iilo  *dicam  conjugio,  ubi  equidem  lex  Dd 
altenditur,  sed  nihilominus  (subsequeater  laroen) 
carnalis  impletio  Yoluntatis  affectatur;  hujusmodi 
nec  damnandum  judicare,  nec  a  poona  audeo  ab- 
solvere  (415),  sedificantem  super  fuDdameBtnm , 
lignum,  fenum,  stipulam.  Qua  enim  ratione  illum 
damnabo,  qui  quantum  potest,  Deum  quierit,  lamctsi 
fragilitas  trabit,  non  ut  aliquatenus  fornicari,  scd 
ut  conjugio  delectari  desideret ;  quod  eiiam  abhor- 

^  reret ,  nisi  Deus  inQrmis  permisisset ;  trahil  lum 
ut  mundi  reni  aut  lionorem,  contempto  Deo;  sed 
sicut  concessum  est  infirmis  exoptet.  Yenim  bcmis 
mala  vicina  sunt,  ut,  opitulante  Deo ,  solom  in  in- 
quisitione  rerum  falli  nequeas.  Dum  conjux  Tivit 
quantumcimque  molestiai  ex  convictu  consurgil, 
ferendum  (444)  utique  est ;  verum  pos<  2r«fljogis 
decessum ,  supersliti  liberum  sit  cui  volueril  coo- 
jug^ari  tantum  in  Domino.  Apostolus  nullam  Ace- 
plionem  fccit ,  nec  Ecclesia  facit :  Terura  cu|asqisi 
in  libitu  situm  est  quoties  a  conjugio  solvitttr ,  ani 
continentem  manere ,  aut  interim  nupliis  inhx- 
rcre  :  Beatiut  tamen  erit  si  sie  permanserii  (/  Cor. 
vii.  40). 


(414)  Hieron.  in  Matth.  xix,  ad  illud :  SiiUeU 

causa  Iwminiy  etc. 


LIBER  OCTAVUS- 


CAPUT  PRIMUM.  C 

(415)  Domino,  ut  per  stultitiam  fidei  salvos  face- 
ret  credentes  superbosque  cuufutaret,  placuit,  sicul 
per  lavacri  regenerationem,  ita  quoque  per  corporis 
el  sanguinis  sui  refectionem  mundum  Patri  suo  re- 
conciliare.  Id  utique  aliter  fecisse  noverat,  verum 
ita  suis  bumilitatem  inducere  malebat,  quatenus  id 
quod  humana  mens  fatuum  aestimat,  fides  nihil  Deo 
impossibi*e  sciens,  veram  salutis  viam  asserat. 

Manducationem  corporis  Christi,  manducatio 
mannae  pnefigurabat.  Hic  panis  de  coelo,  hic  panis 
angelorum  merito  dicatur ;  quoniam  illum  designat 
qui  cnm  sit  refectio  et  gaudium  angelorum,  de  ccclo 
descendit  ut  came  assumpta  fierel  et  hominum  pa« 
nis.  (416)  Quem  ergo  angeli,  utpote  fortiores,  man- 
ducant  in  diyinitate,  homo  infirmus  eumdem  man-  ^ 
ducal  in  cariie.  Moyses  ligno  petram  percussit,  ipsa 
aquam  fudit,  aqua  populum  sitientem  recreavil 
{Exod,  XVII,  6) ;  sic  Judxi  Christum  cruci  vulnera- 

(415)  Mag.,  1.  IV,  dist,  8  et  seqq. 

(416)  .\iig.,  serm.  05.  de  tcmp.  et  tract.  2G  in 


tum  affixerunt ;  hoc  esl  petram  (qu»  audore  i^ 
stoio  est  Christus)  (/  Cor,  x,  4)  ligno  a  Moyse  pcr* 
cuti ;  petra  autem  aquam  fudit,  dum  ex  vulne?itMis 
Christi  cruor  fideles  potaturus  defluxit.  (417)  Sa- 
cramenla  igilur  corporis  et  sanguinrs  Domini  ve- 
leri  in  populo  praecesserunl,  et  idera  credenlibai, 
ut  auctores  fatentur,  valuerunt ;  non  quod  figvn 
rei  vires  habere  possit,  sed  quoniara  Deus  qul  niikii 
non  potest,  quod  modo  conferre  placel  per  veritj- 
tem,  tunc  dare  volebal  per  umbram»  et  faoc  esi  qa«i 
Apostolus  ail  :  Omne$  in  Moyee  baptizati  smmi  is 
nube  et  in  mari ;  et  omnes  eamdem  eecam  ^riiu- 
lem  manducaverunt^  et  omnee  eumdem  pdum  epiTh- 
talem  biberunt  (t6td.),  significantibus  significatoru 
notis  impositis.  Ergone  ^iilgi  decrelum  bujns  reicoa- 
sideratione  confirmalur,  scilicel  panem  bcBedktiui 
die  Dominica  libantibus ;  vel  praeoccuiialis  faerbas 
saltem  quasi  eucharisliam  sumentibus,  iden  valcft 
el  pro  eucharistia  esse  ?  Quis  hoc  absqoe  aactoritau 

(417)  August.,  tract.  W  In  Joan.,  el  masime  aer. 
93  Detemp. 


961  SEIfTENTlAHUM  UBRl  OCTO.  —  LIB.  Ym.  961 

inducere  aud^ai  Y  PrsMertim  cum  postquam  res  est,  A  gui?  quo  anima  nonnunqnam  oeclaratur,  ea  refo* 


ipsam  ratio  slt  esse  per  se ;  ante  autem  quam  sit, 
liguram  valerc.  Nam  postquam  veritas  rei  accessit 
et  viget,  umbra  et  figura  cessare  debet.  Supra  dicta 
ergo  cum  nec  sint  res  ipsa  nec  rei  figura,  quomodo 
possunt  eflicere,  quod  res  ipsa  cognoscitur  posse  ? 
Sed  et  figura  sive  baptismi  ut  nubes  et  mare,  sive 
eorporis  et  sanguinis  ut  manna  et  aqua,  quomodo 
idem  a^tlmatur  valuisse  quod  res,  cum  Apostolo 
auctore,  impossibile  sit  sanguine  bircorum  aut  tau- 
rorum  peccata  dimitli?  254  Nimirum  sacrificio 
veteris  bostix,  sacrificium  figurabatur  novse.  Quod 
61  hsec  figura  minime  id  valuit  quod  res  sua,  quo- 
modo  cxterce  figurse  id  possnnt  quod  res  suae?  flgur», 
ut  dictum  esl,  efficaciam  non  habent  figuratanim 
rerum,  sed  qnod  figurae  est  impossibile, 
fig!]  ra  est  possibile. 

Sed  verius  arbilror  id  officii  figuras  habe re,  ut  res 
sua»  \iisinuent,  fidem  autem  in  figurislateutem  figu- 
ras  suscipientibus,  revelante  Deo,  delectam  id  con- 
tuUsse  per  spem,  quod  modo  flJelibus  ex  significa- 
tis  conferlur  per  rem.  Quod  utique  videtur  voluisse 
k  qui  de  Hguris  id  sensit,  quod  idem  cum  re  value- 
rint  credentibus.  Nam  quomodo  idem  valuerunt 
credentibus?  Quid  est  idem  valent  credentibus? 
nisi  quod  futurae  rei  fides  idem  vahiit  antiquis  quod 
conlemporaneis  valet  fides  rei  praiseniis  ?  Et  quo- 
roodo  idem,  nisi  quod  uterque  populus,  ei  fide  su- 
scepit  idem  alter  indilate,  aller  post  dilationem? 
Nam  neque  figura  neque  res  quidquam  prodest  aba- 


ctione  animam  indicat  recreandam;  corpus  vero 
carne,  ut,  quoniam  corpore  et  anima  constamus,  in 
utroque  virtute  ccelestis  cibi  perficiamnr ;  et  sicul 
corporali  cibo  corporaliter,  ita  spirituali  spirituali- 
ter  confortemur.  IUum  sumimus  ut  vivamus  ia 
mundo,  istum  autero  ut  in  Deo.  Et  sicut  ille  id  efii* 
cere  non  potest,  ui  vivamus  secundum  Deum ;  ita 
iste  non  facit  ut  vivatur  secundnm  mundum.  Uter* 
que  suam  et  diversam  tenet  viam ;  alter  dum  ven« 
trem  onerat,  ventris  violentiam  deficit ;  alter  dtim 
naturam  solidat  in  integriiate  sui  persistit.  Cibu9 
iste  aliis  in  vitam,  aliis  sumitur  in  mortcm.  Nam, 
qui  mandttcat  et  bibii  indignCf  judicium  sibi  mandu^ 
cat  el  bibit  {I  Cor.  ii,  29).  Etquid  est  judicium  man- 
Dco  in  B  ducare,  nisiex  manducationedamnabilemexistere? 
Quantum  autem  ?  Quantum  is  qui  reus  est  corporis 
et  sanguinis  Domini.  Ct  quid  est :  Jleus  est  corporis 
et  sanguinis  Domini  (ibid.) ,  nisi  qui  morlis  Christi 
poenas  dabit?  Mortis  autem  Christi  poenas  dare  quid 
est,  nisi  crucifixorum  in  tormento  poenas  habere? 
lili  quem  nescierunt  Deuro,  mortaiem  conlempse* 
runt ;  ii  et  Deum  noverunt,  et  immortalem  contem* 
nunt.  Nonne  contemnunt  quoties  indigne  accedunt. 
Sed  dicis  :  Contemnere  se  nesciunt.  Quid  inde  ? 
Idne  scire  non  debent  ?  Ignorans  enim  ignorabitur 
(1  Cor.  XIV,  58).  Id  ignorasse  qiiod  Christus  fuis- 
set  Deus,  ulique  Judaeis  culpa  fuit;  quoniam 
id  inter  eos  conversatus  efiecit  ut  ignorasse  non 
oportuerit.    Id   Ignorare   quod    nb  indignis    non 


que  fide,   fides  autem  fructu  carere  non  potest,  ^  ^st  communicandum ,  intolerabilis  negligentia  est , 


quoniam  Justus  ex  fide  vivit  (Rom.  i     il;  Ha 
bac.  II,  4). 

CAPUT  II. 

De  pane  et  vino  saerificii. 

(418)  Alius  panis  quam  frumenti,  alinsve  liquor 
qnam  vini  ad  mensam  Domtni  non  admittitur ;  forte 
ideo  quoniam  ipse  sese  vitem  nuncupavit,  grano- 
qnc  frumenti  comparavit  :  praecipue  quoniam  hu- 
jusmodi  panem  atque  liquorcm  in  corpus  et  sangui* 
nem  consecravlt,  quatenus  ralionalium  cibus  hoc 
intelligatur  atque  potus,  iion  autcm  jumenti  more 
viventium.  Sacrificium  aulem  hoc  coriwre  et  san- 


praesertim  Cbristianis,  qui  id  ofllcii  haLent  ut 
tanta  saltero  sacramenta  indiscussa  non  dimit- 
tant.  255  ^  4^>^  Ecclesia  est,  ubi  corpus  Christi 
non  praedicetur,  et  quod  prseparati  debout  esse 
accepturi  :  Unde  Apostolus  :  Probet  autem  se  ipsum 
homo  et  sic  de  pane  illo  edat  et  de  catice  bibat  (/  Cor^ 
XI,  28).  Probet  igitur  se  homo  erratus  suos  discii- 
tiendo,  et  inventos  corrigendo,  et  quantum  pro 
qualitale  sceleris,  et  reverentia  roensse  Saivatoris 
decet,  a  tanto  cibo  abstineat ;  ita  taroen  ut  si  roor» 
occurrerit,  viattcum  praesumat :  lioc  namque  pran*^ 
dio  opus  est  ad  coelestcm  migraturis  cocuam.  Ta« 
men  :  Sijustus  morte  prcroccupatus  fueril,  in  refri" 


guine  celcbratur,  ut  eo  participans  tolus  vcgetetur.  D  gerio  erit  (Sap.  iv,  7).  Nam  qui  cibum  hunc  habert 


Ad  hoc  sacrificium  divcrsa  (419)  grana  conveniunt, 
quoniam  diversis  Ecclesise  personis  pneparatur ; 
inulta  grana  unum  panem  conficiunt,  ct  mullae  per- 
Bonae  quibus  refectio  haec  debetur,  una  Ecclesia 
sunt.  Alii  namque  mors  esl,  nisi  qui  verum  Eccle- 
siae  est  membrum.  Huic  pani  manducando  conjun- 
gifliur,  quoniam  mysterio  digne  sumpto,  Domino 
iiostro  conjungi  debemus.  Unde  Apcstolus  :  Panis 
qnem  frangimus ,  nonne  participatio  corporis  Domini 
est  (1  Cor.  X,  16)  ?  Id  est,  quamdam  nos  facit  habere 
cum  vita  Domini  per  corpus  communionem. 
Eadero  significatio  in  calice  est,  nisi  quod  snn- 

(418)  Magist.,  1.  iv,  dist.  10« 
U19^  Cvprianu». 


potuit  et  neglexit  male  hac  de  vita  abit  :  Nisi  enim 
manducaveritis  carnem  Fitii  hominis  et  bibtritis  ejus 
sanguinem^  non  habebitis  vitam  inj>obis  (Joan.  vi» 
bA).  Qui  ergo  non  manducat,  vilaro  non  hal>et;  qul 
autem  indigne  roanducat,  mortem  habet.  Malum  ett 
ut  vita  careas,  pessimum  autem  ut  roortero  incur^ 
ras.  Quid  est  ergo  consulendum  ?  ut  vitam  corrigas, 
et  communices.  Sin  autem  nonduro  vis  bonns 
esse,  roinus  roali  est  non  communicare.  Bonos 
autem  es  (420)  mala  si  non  babes  mortifera,  la- 
metsi  habes  quolidiana,  id  est  si  roens  in  affecia 

pcccandi  non  sit. 

■«• 

(420)  Illlarius  apud  Grat.  De  cons.,  distinct.  % 


90$  ROBEETI  PULU  S. 

\it{)  Secure  ergo  ad  mensam  Domini  recumbe,  A 
c|uatenH8  refectus,  el  contra  vUia  fias  robustior,  et 
ad  bona  validior,  et  ad  utriusque  rei  notitiam  per- 
S{»ica€ior.  Unde  vivit  magniis,  strangulalur  parvus* 
Cibus  iste  magnorum  est  quem  usurpantes  parvi, 
quoniam  minus  capaccs  sunl,  capiendo  deHciunt; 
quantum  enim  prodest  dignis,  tanlum  nocet  indignis. 
Nimirum  inde  redeunt  boni  meliores,  mali  pejores, 
ei  in  signum  interioris  morbi,  qui  nunquam  indigne 
accedentibus  deest,  extcrior  nonnunquam  morbus 
adjicitur,  ut  qui  in  sacriGcium  et  saiutem  Ecclesis 
peccat,  de  bono  male  sumplo,  carnis  aut  xgritudi- 
nem,  aut  morlcm  excipiat,  non  dijudicans  corpus 
Domiui,  dum  irreverenler  quasi  ad  corporalem  ci* 
bum,  ruit  reus ,  quamvis  non  propter  viUe  malitiam, 
ei  boc  solo  quod  tantae  rei  .dcbitam  non  eibibel  di-  B 
Itgcntiam.  Ideo,  ut  ait  Aposlolus  :  Inler  vo$  muUi 
infirmi  et  imbeciUcs^  el  dormiunt  muUi,  Quod  si  nos^ 
melipsos  dijudicaremus  non  utique  judicaremur  (I 
Cor.  II,  50).  Nam  si  pravilatcm  eaiendavissemus, 
utique  punili  non  fuissemus.  Sed  nec  pcena  infertur 
nisi  ut  viia  corrigatur.  Unde  Apostolus  :  Dum  ju- 
dicamur^  a  Domino  corripimur,  ut  non  cu:n  hoc  mundo 
damnemur  {ibid,). 

CAPUT  III. 
Cur  aqua  immisceatur^  et  quomodj  participandum  ? 

(4iS)  Calici  aquam  tradil  Ecclesia.  immiscendam, 
i|Uoniam  sanguis  cum  aqua  Domintco  profluxit  ex 
iatere.  Aqua  more  Scriptune  populum  designat 
{Apoc,  xvii,  1) ;  sanguis  ergo  sine  aqua  non  est» 
quoniam  passio  propter  bomines  esi.  Dum  caro 
niauducalur  (423),  et  ori  sanguis  infunditur,  passio 
Doinini  et  corporc  aiHicli  et  sanguine  perfusi  insi- 
luiatur.  Unde  Dominus  discipulis  suis,  et  per  eos 
aliis  ait :  Hcc  facietis  in  meam  commemorationem 
{Luc.  xxii,  \9).\  Quamobrem  quoties  sacramento 
pariicipamus,  significatx  rei  memores  esse  debe- 
inus ;  quare  enim  memores,  nisi  ut  quid  pro  nobis 
tulerit  attendamus,  quidve  rependi  oporteat,  mini- 
uiepraetermittamus?  Quid  boc  sit  audiamus.  Ckri- 
stus  pasius  e$t  pro  nobis^  vobis  relinqtiens  exemplum 
ut  sequamini  vestigia  ejus  (I  Petr.  ii,  31).  Elquidem 
Chrislus  discipulis,  et  per  discipulos  sacerdolibus 
rcliquis,  qualiicr  ab  ipsis  mensa  Domini  sit  parlici- 
panda  declaravit,  diccns  :  Accipile  et  comediie :  lloc  ^ 
est  corpus  meum  {Blattk  xxvi,  26) ;  et  post :  Bibite 
ex  hoc  omnes;  hic  est  sanguis  meus  (ibid.)  (424). 
haque  primo  corpus,  post  sanguis  a  presbyleris  est 
saniendus.  Institulio  Christi  mutanda  non  est, 
quippe.decreti  sanctione  hoc  modo  lirniata  :  Hoc 
facietis  in  meam  commemorationem,  Ilaque  non 
iliud,  sed  boc  fiat, 

Vcrum  qualiter  a  iaicis  eucharistla  sumi  deberet. 


R.   E.  CARDDiAL»  m 

sponss  suae  oommisit  (42S^  Judicio,  eujos  comiiio 
et  usu  putcbre  fit  ut  caro  Chrisli  laicis  distribuamr 
Nimirum  periculose  tieret  256  ut  sanguis  sub  li- 
quida  specie  multitndini  fidelium  in  Ecdesia  divide« 
retur ;  longe  periculosius  infirmatis  per  parochiam 
deferretur.  Nam  quia  caro  absque  sanguine  noo  est, 
nec  sanguis  alibi  est,  nisi  in  carne ;  qnisquis  alier- 
utrum  suiuit,  neulrum  insumptum  dereIinquit.Qaod 
si  bene  credit,  non  tamen  se  bene  credere  ostendii, 
quisquis  dum  carnem  tribuit,  sanguine  intingil, 
quasi  aut  caro  sanguine  careat,  aut  sanguis  eiln 
camem  existat.  Libere  utique  et  secure  falendDei 
est,  alterum  absque  altero  sumi  nou  posse,  dubion- 
que  non  esl  quin  si  cui,  ut  facilius  insum;ttur,  per- 
valde  infirmato  sanguis  infunditur,  satisfacuim  sit 
communioni.  Nam  panem  intiiictum  quis  audu 
porrigere,  cum  Dominus  per  se  panem  (426),  pern 
calicem  porrexerit?  Quis  audeat  conjungerequxDo- 
minus  maluit  separata  ministrare? 

Sed  dices  :  Absque  exemplo  Domini  cur  non  prr- 
beam  intinctumt  cum  tu  prwbere  non  dubiles  alterm 
sine  aUero  ?  Dispensatio  Ecclesiae,  ne  quid  incoAT^ 
nientis  suburiatur  utrumque  circumferre  aon  coo- 
suevit,  eademque  ratione  vitans  eiTusionein,  iniiii- 
gere  pertimescic.  Intinctus  panis  intiiictac  inqoina- 
taeque  menlis  viro  tradebatur  Judae.  Nibil  tale  ta- 
literque  fidelibus  exbibeatur.  Tamen  pleraque  per 
loca  panis  intinctus  porrigitur,  quatenus  ut  aimii, 
et  juxta  Evangelium  utrumque  distribuator,  e(  res 
ita  securius  atque  expeditius  transigatur.  Yeromei 
Christus  aliter  fecit,  et  id  mutari  auctoritas  (427) 
Homana  obnixe  interdicit. 

CAPUT  IV. 

Quale  corpus  Christus  discipulis  tradldit  tdhil  isit 
passurum. 
(428)  Dominus  discipulis  suis  mortale  corpus, 
et  quod  plus  est  moriturum  ( unde  ait :  Quod  p 
vobis  tradetur;  sicut  et  de  sanguine,  ^tct  pn  mairii 
effundetur  (Matth,  xxvi,  28),  manducanduin  exbibQJt. 
Nam  quomodo  immortale  quod  nondum  erat,  e(  naa 
potius  quale  erat,  tradiderit?  Mortale  utique  el  pis- 
slbile  exhibuit  comedendum.  Sed  neque  moriluroa 
ex  comcstione,  neque  passurum ;  sicul  enini  modo, 
iia  etiam  tunc  videbatur  et  frangi  et  conieri  ciboi 
ilie,  sed  neutrum  fiebat.  Sed  impassibile  corpoi 
nibil  pati  nec  confrlngi  ratio  est.  Verom  passibils 
manducari  nec  conteri  quae  ratio  est^Rationemba* 
manam  iatet  quomodo  contingat  mandufsri  caniem 
absque  contritione,  sive  raortalem  sive  tmmortaleai. 
Sed  Deus  id  facere  potest  quod  homo  intdl^ 
non  potest.  Christus  immortalis  ad  discipalos  cbn- 
sis  introivit  januis ,  mortalis  idem  clauso  pnMliit 
matris  utcro.  Et  qui  quantiutem  infantikm  jam  hi- 


(421)  Augiist.,  tract.  26  in  Joan.  post  locd.  De 
cccles.  dog.,  c.  53. 

(422)  Mag.,  I.  IV,  dist.  II,  §  7. 

(423)  Crepor.,  liomil.  22,  in  Eu.  Grat.,  Dc  cons., 
d.  2,  can.  Cum  frangiiur, 

(424)V!gs!er.,  d:sl.  11,6. 


(425)  Conc.  Trio.,  scss.  21,  c.  2,  etcaaoa». 
ibid.  Conc.  Constant.,  sess.  13. 
(42G»  Concii.  ikarh.  iii,  canon.  I.VideKoUs. 

(427)  Jisl.  papa,  De  cons.,  d.  2,  c.  Cum  ojkw.» 
Pasch.  II,  in  ep.  ad  Ciuniac. 

(428)  Mag.,  d.  H,  §uIUmo. 


m  SfiNTENTlARUM  LlBbl  OCTO.   —  LIB.  Tni  0^6 

Lcbat,  nttllam  Umen  Apsrturam  exigebat.  Eadem  A  ait :  Hoe  est  corpttsmenm  {Btatth,  xtTi,  tt);  Skmill- 


virCute  fartum  esl  ut  adultus  quanlitate,  fidelium 
contineatur  ni  ore,  nt  mauducetur  et  tamen  non 
confringstur,  ut  totus  simul  diversis  sit  iu  locis, 
idque  mirabiliter  (it  tam  ante  mortera  quam  post 
resurreclionem  suam.  Neutrum  vidcmus,  utrumque 
Teneramur,  quoniam  fides  non  habet  meriium,  cui 
humana  ratio  prxbet  experimentum  (429).  Quod  in 
Cbrisli  mortali  corpore  gerebatur  sacramenti  per- 
ccptioue,  id  in  ipsius  consequenter  passione  com- 
pletum  est ;  quod  autem  modo  in  mensa  Cbristi  re- 
pnesentatur,  iu  praelerita  ejus  passione  agebatur. 
Illa  ergo  quod  adhuc  erat  futurum,  ista  autem  re- 
fectio  quod  jam  est  prxteritiun  designat.  Ibi  in 
roorlali  carne  passio  futura,  bic  in  immorlaii  pra^ter- 


teracceptocalice  post  gratiantm  actiunem  su)  junxit : 
Hieest  san^ismeui  (ibid),  qiiasi  diceret :  Quod 
sub  specie  vini  eernitis,  sangninem  esse  meum  sciatis  ; 
quodqueadhuc  panis  apparet,  nemo  corpus  meum  esse 
dubitet,  Et  quoniam  sicut  ante  Lenedictionefn  panis 
fuerat,  ila  post  bencdictionem  corpus  suum  aiebat ; 
et  sicut  vinum  ante  exstitit,  ita  post  gratias,  ».ingui- 
nem  snum  dixit.  Ncnio  audeat  aliud  astruere,  quam 
quod  Dominum,  vcrba  indicant,  voluisse.  (^are  nec 
panom  fieri  caniem  neges,  nec  al.ud  lieri  putes. 
Vinum  post  gratias  sanguinem  faclum  credas;  nec 
in  aliud  niulari  coniendas. 

Itaque  ncque  paneni  in  sanguinem ,  neque  vinuni 
in  carnem,  imo  neuirum  in  animam  aut  in  divinani 


ita  insinuatur;  unio  perceptionis  unionem  signifi- B  naturam  arbilreris  benedicendo  vertcudum.  Homo 


cat  mentis ;  quippe  dum  carnem  Giiristi  in  nobis 
suscipimus,  quid  aliud  quam  templum  Gbristi  nos 
insinuamus  ?  Tunc  autem  Gbristi  templum  surous» 
cum  tauto  inhabitatore  moribus  atque  flde  pol- 
lemus. 

Quod  si  tales  ad  mensam  Dominl  sedemus,  Do- 
mino  utique  noslro  adhaeremus  :  Et  qui  adkceret 
Deo  uttus  Spiritus  est  (I  Cor,  vi,  17).  Sin  autem  a 
Deo  spiritu  disjungimur,  coram  astantibus  257 
comrounicando  mentimur ;  cum  non  simus  tempbim 
Dei,  idque  nos  esse  perceptione  sacramenti  polli- 
ceamur.  Mensa  ergo  Domini  non  solum  ipsius  pas* 
sionem,  imo  et  conformitatem,  et,  ut  dictum  est. 


natus  cx  Yirgine  in  corpore  substantiae  inm  creatrici 
quam  creatae  personaliter  est  conjui.ctus,  et  in 
neutram  versus.  Quod  ergo  de  homine  nefas  cst  ( re- 
dere,  in  pane  etvino  neuio  prxsumst  aistimare.Vinuni 
tamen  efllcitur  sanguis ,  is  quidein  qui  pcr  carnf  m 
est  diffusus .  quia  alium  non  babct  Gbristus.  £t 
quoniam  sanguis  non  est  nisi  in  carne,  sunii  nulla^ 
tenus  polest  nisi  in  came.  Itaque  cum  acceperis 
sanguinem ,  accipis  etiam  earnem ,  sed  nonnisi  per 
sanguinem;  qui  absque  carne  non  est  *.  nam  si  esset, 
caro  simul  niinime  sumerctuf . 

Et  cum,  ut  cerncre  est ,  minimum  sumitur,  nlbil 
tamen  sumendum  relinquitur.  Nam  absit,  ut  slctH  fn 


Ecclesiae  designat  unitatem;  habe  c|iaritatem  eteris  ^  maceilo  carncs  frustatim  laniantur;  ita  communi 

»  .  1  .    .  1     •     «  1      •  ^  •  •  •      •  i-M       •        •  •         I        • 


hoc  vinculo  tam  capiti  conslrictus  quam  membris. 
Jure  ergo  praecipoum  Ecclesiae  judicatur  sacramen- 
lum,  quod  tam  sacra  babet  insinuare,  imo  et  rite 
pariicipantibus  conferre. 

APUT  V. 

De  conversione  panis  et  vini  in  corpus  et  sangutnem 
Christi. 

(430)  Dominus  virtute  benedictionis  suse,  et  por  se 

et  per  ministros  panem  in  corpus  suum,  vinumque 

in  sanguiiiem  suum  convertit,  ita  ut  neque  panis 

neque  vinum,  id  quod  ante  erat  rcmaneat,  verum  in 

alteram  transeat  naturam ;  panis  in  carnem,  vioum 

10  sanguiiiem.Nonutiquein  aliam,  iiisi  in  illam  quam 

pro  nobis  coelis  invexit.  Neque  alius  est  sanguis  in 


catio  corporis  et  sanguinis  Gbristi  partlculaiini 
diminuaiur ,  prxsertim  inodo  cum  resurrcxerit 
Ghristus  immortalis  et  impassabilis ;  Christus  enim 
resurgens  ex  mortuisjam  non  morilur;  mors  iHi  ultra 
non  dominabitur  (Rom,  vi,  9).  Hujusmodi  manduca- 
tlonem  abborrucrunt  Illi  qui  dixerunt :  Durus  est  hie 
sermo.quis  potest  eum  audire  {Joan,  vi,  6i)?  Huie 
errori  Dominus  respondit,  dicens  :  Siergo  videritis 
Filium  iwminis  atcendentem  ubi  erat  priusf  Qtiasi 
diceret :  Cnm  Filius  hominis  integer  in  catos^  ubi  et 
prius  secundum  divinitatem  fuit^,  sit  ascensurus ;  liquet 
qued  non  sicut  fatlimiui,  caro  mea  buccellatim  sit  coT" 
poratium  more  ciborum  fidetibus  distribuenda,  258 
Gorpus  ergo  Ghristi  videtur  frangl,  et  non  frangitur; 
qaem  vinum  transit,  nisi  ilie  qui  manavit  de  latere ,  d  videtur  conteri  dentibus,  et  non  conteritur ;  niminini 


quiqueadhucGbristi  manet  in  cariie.  Deparvo  dicitur 
quod  fiet ,  et  erit  senex ;  ergo  et  de  scnc  facto  jure 
prontmtiatur  quod  fuit  puer.  Gonsecrando  quoque  de 
pane  recte  dices,  quod  vertetur,  transibit  in  corpus 
Cbristi  quodqiieiict  corpus  Ghristi.  Num  tamen  ideo 
postquam  ita  erit ,  concludam  corpus  Ghristi  fuisse 
panem,  pastam,  faiinam?  Non  enim  id  ante  conse- 
cratioriem  fuit ;  quippe  quod  nuna  omnino  et  tunc 
exstitit,  nisi  quis  ridicule,  imo  ct  periciilose  dicere 
audeat ,  quod  idem  corpus ,  sit  simul  caro  in  coelo , 
pasta  in  alveolo.  triticum  iu  horreo?  Panistranslt 
in  corpus,  unde  Dominus  accepto  pane  ct  benedicto 

(429)  Greg.,  hom.26  in  Evang. 
(450)  Mag.,  d.  1I,M  <:^3^ 


contritio  et  fractura  speciem  coinilantiir  non  etiaB 
rem. 

■  (431)  Gum  autem  panls  in  camem,  vinum  quoqiie 
virtute  Ghristi  vertatur  in  sangiiinem ,  substantia 
ntique  vini  et  panis  desinii  esse  qnod  fuerat ,  idqne 
flt  quod  prius  non  erat  :  proprietates  tamen  ambo« 
rum  transeuntium  manent ,  unde  flt  ut  id  quinque 
sensus  nostri  post  consecrationem  inveniant ,  quod 
ante  consecrationem  inveniel>ant.  Nam  visus  speciem 
panis  vinique  colorem  cerait;  auditusin  pane  fra- 
ctionem ,  in  vino  fusionem  aure  discernit;  narei 
olfactO,  palatum  gustu ,  utriusque  naturam  porpenp 
(43I)Mag.,  di5t.!2,  5i-5. 


M7 


ROBERTl  PULLl   8.  B.  E.  CARDINALIft 


dnnt;  Ungendo  autem  asperitas  sive  lenilas»  duritia  \  apecie  permanent  et  forma.  Elique  snbutraipieip^ 


aiTemoIlitiesnoncolatur.  Transit  iiaque  substantia« 
aed  remanet  forma;  neutrum  miraris,  sed  omnipo- 
tentem  contemplaris.  Quamobrem  non  est  sensuum 
delusio,  sed  vera  rei  comprebensio,  quod  cum  Domi- 
nica  iii  mensasitsolum  caro  etsanguis,  nihiloroinus 
tamen  yini  natura  percipiaiur  et  panis.  Non  tamen 
quod  caro  et  sanguis  imjusmodi  sint  qualitalis, 
verum  quod,  post  mutationcm  utriusque  subslanlise, 
non  mutaiur  qualitas  nalurae.  Ilaec  qualilas  tamen 
frangendo  et  conlerendo  aliter  alUerque  variatur , 
res  ipsa  quae  sub  specie  latet  nuUo  modo  alteratur. 
Cum  enim  spcciem  panis  varii  divisiomim  modi  dis- 
sipant,  ita  Chrisliri^  sub  unaquaquc  speciei  porlionc 
integer  suscipitur,  sicut  sub  integra  spccie  sumeba- 


cie  totus  Christus  suscipitur  si^  speciem ,  spedd 
amica  verba  prosequuiitur. 

259  CAPUT  YI. 

Qui  possint  conficere,  etquomodo  debeant  dittributnf 

(432)  Non  ab  aliis  quam  sacerdotibus ,  neque  ali 
ipsis  contra  staiutum  £cclcsiac  accedentibus,  altarii 
aacramenta  conQciuntur.  Possunt  equidem  indigni 
vita  conficere;  sednecesse  est  ritum  ecclesiasticQoi 
servare.  Indigni  namque,  licet  damno  suo,  allamen 
couficiunt,  sed  nunquam  aliter  nisi  .couficiendi  di- 
sciplinam  semulentur.  Et  quidem  ita  mibi  videlur. 

(433)  Sacerdotum  autem  estcurarequibuseucija- 
ristia  debeat  dari ,  quibus  vero  negari.  Omnibus 


tur.  Niroirum  sicut  in  altera  specie,  et  nondum  sua,  ^  publice  iniquam  et  foedam  vitam  agentiLus  negan- 

dum  est  (si  cum  pace  fieri  potest)  pro  sua  revereQ- 
tia  tantum  sacramentum ,  ne  si  talibus  tribualur, 
tanquam  de  indigne  dato  iniirmi  scandalizeLtnr. 
ipsi  quoque  scelerali  tanquam  coelesti  pane  bonorMi 
faisa  spc  deludantur ;  sacerdos  autem  sicul  de  ioh 
providentia  dispeiisationis  reus  habeatur.  Eiquomo* 
do,  iiiquam  rcus?  sicut  qui  sanctum  dat  camkus, 
imo  Sanctum  sanclorum.  Unde  apud  Judaeos  secon* 
dum  pascba  erat  institutum ,  quando  qui  propl<T 
immunditiam,  primum  pascha  celebrare  non  pote- 
rant  secundum  pascha  purificati  ceiebrabant;  s:c 
quoque  nos  si  propler  peccata  cum  allis  Doslnim 
pascha  celebrare  non  possumus,  opus  est  ditatione, 
quousque  purgati,  secundo  celebrare  possimus. 

Qui  autem  flagitiosusquantumlibet,  sed  occuKus, 
occulte  prsemoneatur,  ne  quod  debet  esse  saluti, 
praesumat  perdiiioni.  Si  tamen  super  boc  mstai,ai* 
bique  fieri  quod  fidclibus  fit,  expostubt;  necesse 
est  dare  communionem,  ne  negando  prodas  iniqoi- 
tatem,  aut  ne  videaris  illom  odisse,  coi  vitalem  6- 
bum  nolis  conferre.  Itaque,  ne  aut  illum  deie|is 
indignum,  aut  te  reddas  suspectum ;  morlem  saaBi 
certissime  illi  dabis,  et  hac  sola  yia  Ecclesix  scao- 
dalum  vitabis;  si  negares,  utique  graviter  oflende- 
res ;  dum  da«,  nihil  omnino  peccas  :  Judicium  ema 
sibimanducat  et  bibit  (/  Cor.  ii,  29),  utiquesibi, 
non  etiam  tibi  (434) :  si  tibi  solatium  quando  siffiol 
cum  bonis  distribuis  et  malis,  quod  Dominns  iesus 


se  vidcndum  exhibuit ,  assurapta  ad  tenipus  resur- 
rectionis  gloria  ,  adhuc  in  Transfiguratione  vetus 
homo  (sccunduro  passibilitatcm  dico) ,  vetustate 
quoque  post  mortem  deposila  jam  glorificatus,  sicut 
in  veteri  forma  discipulis  to1eralili,ct nota  ad  horam 
apparuit;  ita  modo  species  panis  oculis  objicitur, 
sed  sub  specie  Salvator  mundi  tenetur.  Utrique  dua- 
rum  visionum  alia  species  quam  Christus  tunc 
habuit  ostendebatur  (nisi  forte  ad  horam  talis  exi- 
Btebat,  qualem  se  vidcndum  objicicbat?)  tertia  autem 
'visio  quod  [  aut  quam  ]  comprchendit ,  nunquam 
Christus  in  forma  habuit.  Tres  aulem  hse  species 
nibil  aliud  sub  se  videndum  ,  nihil  aliud  exibent 
tractandum,  nisi  corpus  Christi,  imo  et  Christum. 
Nam  ut  in  eo,  unde  nobis  sermo  inchoatus  est,  im- 
rooremur,  pauis  transit  in  corpus  vcrum;  non 
exsangue  sed  plenum  sanguine ;  non  mortuum,  sed 
anima  vivificatum  Deoque  unitum. 

In  hujusmodi  corpus  panem  verti  oportet,  quo- 
niam  alierius  modi  [fort.  alterum  modum]  Chri- 
stus  non  habet.  In  ipsum  corpus  panem  verti  asseri- 
mus,  quoniam  corporis  verti  in  partem  dicere  non 
audemus  :  non  enim  ait  Dominus :  Accipite,  iioc  est 
porlio  corporis  mei;  verum  accipite  :  IIoc  est  corpus 
neum  (Matth.  xxvi,  26).  Si  enim  sicut  vinum  in  san- 
guinem,  licet  in  homine  comprehensum,  ita  paiiis 
in  portionem,  licet  ambitu  corporis  inclusam  ver- 
teretur,  utique  oporteret  dici :  IIwc  est  pars  corporis 


mei.  sicut  dicilur  :  Hic  est  sanguis  meus  (ibid.),  po-  j^  tibi  exemplo  idem  fecit,  cum  inter  apostolos  svm 


tius  quam  partem  nomine  corporis  censeri ;  quo- 
niam  nec  sanguis  nomine  bominis  censetur.  Itaque 
sicut  sanguis  nomine  suo  et  non  contiiientis  dicitar ; 
Ita  quoque  si  in  parlcm  corporis  fieret  panis  conver- 
siOy  nomine  suo  et  non  continentis  diceretur.  Ita- 
que  quantulamcunque  qualemcunque  se  oculis  no* 
sCris  species  post  benedictionem  objecerit ,  fldes 
sub  speciei  integumento  non  solum  camem  et  san- 
gainem ;  sed  Christi  integritatem  sine  qua  nec  caro 
Cbristi,  nec  sanguis  est,  debtto  honore  veneretur  : 
nihil  mnrans,  si  manducandi  et  bibendi  verba  cum 

im)  Mag..  d.  45. 

(435)  August.,  contra  Donatist.,  ct  1.  v,  c.  iO.. 

(454)  Aug.,  ser.  2i  De  vcrbis  apost. 


Judara  a  coena  sua  minime  fugavit  (435).  Cm 
enim  haec  radio  solis  purior,  sordida  percurrit,  nec 
percurrendo  sordes  contrahit ;  decora  iilustrat,  foda 
propalat ;  quippe  vir  bonus  post  ccenam  iit  mdior, 
malus  autem  a  ccena  redit  deformior. 

CAPUT  YH. 

Qttoties  ad  minus  eommutiicandum, 
(456)  Aliis  saepius,  aliis  rarius  mos  est  conmiBh 
cari.  Statuta  tamen  Patrnm  sanciunt  ter  ia  lu^ 
communicandum,  dieNatalis,  Paschaeet  Penleoo* 

(455)  Augustinus,  U  iii  De  bapt.,c.  10. 
(456\  Concil.  iCDham.  in  Anglia. 


969  SENTENTIARUM  LIBRI 

6tes  (457).  Sacerdotes  tamen  frequentius  opas  est  A 
confortari ;  laicos  autem  ter  sallem.  Familiares  re- 
gis  ad  roensam  sedent ,  et  ii  crebrius,  quia  propius 
(438).  \erum  quisque  more  fidelium  quos  inter  con- 
versatur,  sive  sa^pius  sive  rarius  id  obnixe  videat , 
quatenus  digne  accedat. 

CAPUT  VIII. 

Quod  Dominu$  non  titavit  hominum   cibos;  negue 
malorum  consortia  sunt  vitanda. 

Dominus  Jesus  quoniam  inter  homines  conversari 
inalebat ,  humanse  conversationis  cibos  minime  re- 
nuebat,  id  apud  se  agens  quod  a  suis  actum  iri  de« 
creveral :  qui  juxta  Magistri  sui  mandatum  sicubi 
hospitabantur,  edebant,  et  bibebant  qu»  apud  illos 
erant  (Luc,  x,  7).  Nam  quipnuno  et  privato  com- 
morantur  loco,  ii  solitariam,  et,  ut  libet  (pro  ratione  B 
tamen)  austeram,  Joannis  Baptist»,  et  eremi  secta- 
tores,  abstinenli»  260  vitam  airant.  Qui  autem  de 
loco  in  locum  proficiscuntur,  aut  inter  multos  con- 
vcrsantur,  apostolic^  hilaritatisetmodestia&mensam 
semulentur,  si  nec  scandalizari ,  nec  scandalizare 
Tolunt,  scientes  quoniam  esca  et  poius  non  est  reg- 
num  Dei  [Rom.  xiv,  17),  et  quod  majoris  meriti  est 
Ubidinem  frenare  in  abundaniia,  quam  abstinere  ex 
inedia  (439).  Si  cui  tamen  gula  infesta  est,  copiam 
foBfeFe  securius  est. 

Dommus  nuptiis  interf  ult,  convivas  non  abhomiit ; 
insinuans  cupiditatem,  non  obsonium  timendum  es- 
se,  nullum  hominum  genus  cohabitanti,  et  sancte  se 
babenti  nocere.  Quod  minime  murmurantium  delra-  ^ 
etio  pensabat,  dum  Dominum  quod  potum  cibumque 
indifierenter  sumebat ;  quod  medicus  aegros  visita- 
bat,  vini  accusabat  potatorem,  publicanorum  quo- 
que  et  mereiricum  commessatorem  (Matth,  xi,  19). 
Sed  quando  melius  est  cnm  Domino  vesci  favo  et 
pisce  (Luc.  xx*v,  42),  quam  simul  cum  Esau  rufa 
lente  ?  (Gen.  xxv,  34.)  Exemplum  Domini  sequamur, 
neque  inter  malos  conversari,  tanquam  ab  ipsis  in- 
quinandi  indignemur.  Nam,  si  inter  malos  legitime 
?e  habes,  et  verbo  et  exemplo  attendentibus  tibi  va- 
les;  non  te  fermentinn  malorum  in  suam  vertit 
acredinem ,  verum  tu  iilam  ab  illis  paulatim  extra- 
Lis. 

Qui  ergo  consortia  malorum  fugis  cum  ex  te  ipsi 
meliores  fiant,  tu  ex  ipsis  deterior  non  sis?  Grudelis  d 
utique  es ;  non  vis,  et  prodessepotes.  Ad  bonos  prope- 
ras  qui  te  minimeegent ;  malos  derelinquis,  qui  tecum 
pericuio  carent.  Nimirum  te  stolide  habesaut  insolen- 
ter,  si  aut  peccatores  nimium  justus  abominaris,  aut 
cum  bene  te  habes  de  vicinia  matorum  inquinari  te 
credis.  Quod  si  id  le  contristat  quod  inter  culpabiles 
culpa  non  cares,  discute  vitam  tuam,  et  inquire 
utrum  inter  quotidiana  sint  illa  unde  quereris,  an 
inter  damnabilia.  Si  quotidiana  sunt,  ubi  terrarum 
evitari  possunt?  Ilujusniodi  quoniam  assidua  sunt , 
assidue  geraas;  quoniam  vero  nihil  inde  est  dam- 
nationis  sanctis,  imo  consolationis,  maxime  si  Ec- 

(437)  Aug.,  ep.  cxviii,  ad  Jan.  De  Eccles.  dogm., 

Patrol.  CLXXXVL 


OCTO.  —  LIB.  Vm.  970 

clesiae  proficuis  intendens,  quasi  ex  itinere  oppor- 
tune  pulverem  trahis.  Quidquid  enim  ex  operibus 
charicatis  fyagilitate  humana  invincibiliter  contrahi- 
tur;  quoniam  universadelictaoperit  charitas  (1  Petr. 
iT,  8);  fructu  operum  ejus  excusatur.  Ergo  propter 
maculam  pulveris,  itineris  bona  vitabis?  propter 
parva,  et  venialia  mala,  magna  et  coelestia  bona? 
Ergo  nihil  boni  est  quod  aggredi  valeas ,  quoniam 
semper  bonum  mala  sequuntur  quae  expavescas?  ^; 

Sicubi  autem  es ,  aut  quid  agis,  unde  tibi  intole- 
rabitia  insurgunt  peccata;  si  nulla  ratione  eo  in 
loco  aut  actu  mortem  animae  efi^ugere  poles ,  quan- 
tumcunque  locus  actusve  probetur,  periculum  tui 
omnino  devita,  et  quidquid  scandalizat  te,  id  ab- 
scid3  et  projice  abs  te  (Matth.  v,  29).  Yerumtamcn 
acutius  pensandum  puto ,  ne,  dum[per  speculnm  in 
ffinigmate  ambulamus,  species  nos  rerum  deludat, 
angeio  Satanae  transfigurato  in  angelum  iucis  (// 
Cor.  XI,  14).  Contra  quod  gratia  Dei  est  opns ;  nec 
in  tuis  confidas  viribus ,  sed  jacta  in  Domino  curam 
tuam  (Psal.  liv,  23).  Ut  autem  tibi  adsit,  vita  tua 
promereatur,  juxla  illud :  Appropinquate  Deo^  et  ap- 
proprinquabit  vobis  (Jac.  iv,  8). 
CAPUT  IX. 
De  ecena  Donuni  el  aliis  veteribus  non  reducendis, 

Dominus  natus  ex  muliere,  factus  homo  sub  lege, 
veterem  ccenam,  quae  agno  azymisque  panibus  cele- 
brari  solebat  et  ^vino,  suis  sumpsit  cum  discipulis. 
Snmpsit  ut  finem  veteri  imponeret,  novam  autem  in- 
duceret.  Postquam  enim  discipuli  paraveruntpascha 
et  Dominus  discubuit ,  ait  :  Desiderio  desideravi  hoc 
pascha  manducare  vobiscum,  antequam  patiar  (Lue. 
XXII ,  15).  Desiderat  namque  juxta  auctoritatem 
primo  typicum  manducare  pascha ,  et  sic  passionis 
suae  mundo  mysteria  declarare,  ut  et  antiqui  paschae 
probator  existat,  et  jam  adveniente  veritate  umbram 
261  cessare  doceat.  Unde  subjungitur :  Dico  enim 
vobis  quia  ex  hoc  non  manducabo  illud  donec  implea" 
tur  in  regno  Dei.  Quasi  diceret :  Non  uUra  Mosaicum 
pascha  ceUbrabo,  donec  in  Ecctesia,  quce  est  regnum 
Deif  spiritualiter  intellectum  compleatur.  In  hoc  rcgno 
usque  hodie  manducat  Christus,  cum  ea  quae  Moy- 
ses  rudi  populo  carnaliter  observanda  prsecepit,  in 
membris  suis  spiritualiter  exercet.  Cesset  ergo  uui- 
bra,  quoniam  advenit  veritas :  sicut  defecit  manna 
postquam  comederunt  fiiii  Israel  de  frugibus  terrae, 
nec  usi  sunt  ultra  illo  cibo.  Sequitur :  Et  accepto  ca- 
tice  gratias  egit^  dicens :  Accipiteet  dividiteintervos. 
Hic  calix  ad  vetus  pascba  cui  finem  imponebat,  per- 
tinet;  quo  accepto,  gratias  agit.  Ideo  scilicet  quia 
vetera  transitura,  et  nova  omnia  erant  ventura.  Se- 
quitur  :  Dico  enim  vobis  quod  non  bibam  de  genera- 
tione  vitiSf  donec  regnum  Dei  veniat.  Sicut  lypicum 
esum  agni  panisque  azymi ,  sic  etiam  typicum  pa- 
schse  potum  se  negat  bibiturum,  donec  ostensa  re- 
surrectionis  gloria  regnum  Dei ,  id  est  fides  [lege 
finis]  mundi,  adveniat,  ut  per  horum  duorum  immu- 

(438)  Ambr.,  iv  De  sacr.,  c.  (f. 

(439)  y.  Ilieronvm.  Dictata  in  Reg.  monac,  t.  IX. 

31 


971  ROBEBTI   PULLI    S 

tationem  sacramenloruoi,  quse  praecipua  judicantur 
cseteris,  legis  sacramenla  ad  spirituailim  observan- 
tiam  doceat  transferenda.  Antiqui  ergo  paschae,  tam 
cibo  nieta  ponitur  quam  polui,  in  coDua  Domini. 

Coenam  ergoDomini,  neque  in  vino  neque  in  azy- 
mis,  sicut  neque  in  esu  agni,  quoniam  hsec  Domi- 
nus  tern.inavit,  nemo  reducat ;  alioquin  judaizat. 
Extreroa  pars  coense  quae  ita  novo  debetur  homini 
quemadmodum  prima  veteri,  qua  Dominus  suis  sa- 
cramenta  corporis  et  sanguinis  distribuit,  ipsa  sae- 
pius  est  repetenda,  auctore  Domino  qui  post  novae 
coenae,  novique  pasch^e  dislribulionem  ait  aposlolis, 
et  per  eos  aliis  :  Hec  facite  in  tneam  commemoratiO' 
nem  (Luc.  xxii,  19).  Duminus  ergo  flnitis  veteris  pa- 
schse  solemniis  transit  ad  novum,  quod  in  suae  re- 
demptionis  memoriam  Ecclesiam  frequentare  desi- 
derat,  ut  pro  carne  et  sanguine  Agni,  suse  carnis  et 
sanguinis  sacramentum  in  panis  et  vini  figura  sub- 
stituat.  Surgit  quoque  Dominus  a  coena  et  lavit  pedes 
uiscipulorumy  et  cum  recubuisset  iterum^  dixit  eis : 
Si  eijo  lavi  pedes  vestros  Dominus  et  Magister,  et  ijos 
debetis  alter  alterius  lavare  pedes ;  exemplum  enim 
dedi  vobis,  ut  quemadmodum  feci  vobis  itaet  vos  facia' 
tis  (Joan,  xiii,  15).  Manu  videlicet  pedes  lavando, 
vel  corde  alter  alleri  peccata  dimiitendo,  et  pro  in- 
vicem  orando,  nullus  error  esse  potest  inteliigenti. 
Quid  fugiamus,  quidve  sequamur,  Dominus  edocet: 
tigura  enim  legis  paulatim  imminuit.  Unde  et  lepro- 
sos  tangit,  Sabbata  infringit :  Lex  enim  et  prophetce 
usque  adJoannem  (Luc,  xvi,  IG) ;  landem  vero  uni- 
versas  in  coena  terminat,  quid  sibi  displiceat,  quid 
vero  placeat  pulsa  ambiguilate  declarans,  dum  hinc 
ait :  Ex  hoc  non  manducabo  illud ;  non  bibam  de  ge- 
neratione  vitis ;  inde  addit :  Hoc  facitein  meam  com- 
memorationem ;  exemplum  dedi  vobis,  Pharisseis  apo« 
stoles  accusantibus  quod  Sabbatis  spicas  vulserant 
et  ad  manducandum  confrieaverant,  (Matth,  xii,  1 ; 
Luc,  VI,  1 ;  Marc.  ii,  95),  Dominus  ita  respondil : 
Si  sciretis  quid  esl  ?  Misericordiam  volo  et  non  sacri- 
ficiumy  nwiquam  condemnavissetis  innocentes  {Maith. 
XII,  7).  Nimirum  disposuit  Deus  per  suae  gratiam 
miserieordise,  non  autem  per  legis  observantias  mun* 
dum  salvare.  item,  ideo  non  sunt  arguendi  quasi 
diceret  Dominus  :  Discipuli  niei,  Dominus  est  enim 
Filius  hominis  etiam  Sabbati  (Luc,  vi,  5).  Nimirum 
qui  Dominus  est  sicut  aliorum,  ita  quoque  et  caere- 
iBoniarum ;  merito  cum  vult  stare,  cum  vuU  facit 
cessare.  Si  instituiio  Ghristi  tibi  non  sufficit,  nimium 
justus  es ;  si  praeteris,  praevaricator  es. 

Post  Dominum  consule  Apostolura :  ipseenim  ait : 
Si  spiritu  ducimini^  non  estis  sub  lege  (Galat,  v,  18). 
Unde  sequitur,  quod  qui  sub  lege  est,  duce  Aposto- 
]o  caret.  Sub  lege  aulem  est  qui  in  legalibus  confidit. 
Paulus  Colossenses  redarguil  quod,  more  Judaeo- 
nim,  ita  se  commonerent :  Ne  leligeritis^  ne  gusta- 
veritiSf  qucs  sunt  omnia  in  interitu  ipso  usu  (Coloss. 
II,  21).  DispUcet  enim  Apostolo  more  Judaeorum  ta* 
ctum  ut  cadaveris  vitare,  gustum  ut  porci  abhor- 

(U0)  Bemard.,  ser.  66  in  Cantica. 


R.  E.  CARDINALI9 


m 


A  rere.  Quoniam  non  solum  268  taec,  verumeioui- 
nia  hujusmodi  valent  ad  interitum,  si  quisabhisib- 
slineat,  iliis  utatur ;  credens  inde  juslili::n.  Idem, 
inquit :  Si  circumcidamini,  Christus  vobis  mfni  pr^ 
dcrit  (Galat,  v,  2).  In  una  et  inter  magnas  pneci- 
pua  obsen'antia.  Circumcisio  enim  et  pascha  inver 
figuralia  primatum  obtinent,  manifeslans  illum  ni- 
hil  utilitatis  acciptire  ex  redemptione,quisquisspem 
ponit  in  legis  observatione. 

Apostolus  item  Christum  commendaos,  et  legiU 
vituperans  dicit :  Propter  quem  omnia  detrimentum 
feci,  et  arbitror  ut  stercora,  ut  Chrittum  lucri(acitm 
(Philip.  III,  8).  Non  dlcit  aliqua^  sed  ornma  detri- 
mento  esse,  et  arbitranda  ut  stercora;  quoDiani 
omnia  si  qua  in  faomine  bona  inveniuotur,  ilii. 

B  00  deerunt  et  annnihilando  corrumpunl,  et  contr^ 
ctantem  fetore  proprio  inficiunt.  Hoc  ApostolosTi- 
tat ut  Christum  lucrifaciat.  Quare?  Nisi  quod in ejos- 
modi  non  est  salus?  Atque  ideo  vir  zelodoiniisDei 
ardens,  toties  contra  legem  disputat,  quatenus  qia 
nociva  sunt  radicitus  evellat,  insinuens  a  cuUuido- 
lolalriae  cultum  legis  parum  distare.  Unde  Galatis 
ait :  Nolite  iterum  jugo  servitutis  contineri  (Gaioi. 
V,  1).  Cum  Galatae  nunquam  antea  sub  I<^e  ftierioi 
(eam  enim  jugum  servitutis  appellal),  quomodoin- 
quit :  Nolite  iterum  jugo  servitutis  contineri?  Sed 
prius  sub  jugo  servitutis  exstiterunt  dum  subonere 
deprimerentur  idololatriae ;  ad  quod  quodammodo 
recurrunt  dum  legi  quae  jam  e«.  comparatur,  sesab- 
dunt.  Nimirum  sacramenta  caeremoniaruinadhocoV 

^  servata  quoniam  veritatem  gratiae,  quae jam  venitad- 
huc  futuram  promittuiit,  falsitati  jam  desenionL 
Vmbra  namque  futurorum  lex  (Hebr.  x,  1),  si  adhoe 
tenelur,  illud  mentiens  promiltit  futurum,  quodacta 
rei  novimus  praeteritum.  Sed  quid  a  cultu  faisonoi 
distat  deorum  falsa  colere  sacramenta,  imo  in  sacn- 
mentis  nescio  quem  nasciturum  venerariCliristoof 
Sed  Paulus  humiliat  se  legi  circumciso  Timotbeo, 
ut  dolus  et  scandalum  Judaeorum  cessaret,  qai  p- 
rati  erant  commovere  tumulturo  et  seditioneo),  siil- 
lum  filium  Judeae  incircumcisum  susciperet.ot  epi- 
scopum  ordinaret  (Act.  xvi,  5).  Et  ipse  qui  comamei 
voio  nutrivit,ut  Nazarei,  in  Cenchris  ex  lege  capot 
totondit  (Act.  xviii,  18).  Post  roulta  etiam  in  ieni- 

O  salem  consilio  Jacobi  et  presbyterorum  pnrificato», 
secundum  legem  intravit  in  templum,  el  hostiamob- 
inWi  (Act,  XXI,  26).  Legem,  Christus  finis  i^s,  im 
et  ipsa  lex,  cessare  instituit,  et  Paulus  firoaodin 
perdocuit,  inter  caetera  inquiens  :  Ego  enim  per  k- 
gem  legi  mortuus  sum^  ut  Iho  vivam  (Galat.  u,  19<; 
quasi  diceret:  auctoritate  legis  legetn  dimitto  i»  tt»- 
tumut  ad  eamy  sicut  mortuus  essemj  minime  accei»- 
Quare?  ut  Deo  vivam,  Quippe  solum  mortous  kp« 
vivit  Deo  etad  honorem  Dei.  Num  igitur  vas  elecci^ 
nis  adeo  desipuit,  ut  et  contra  se  e(  coatra  kfoit 
imo  quoque  et  contra  Deum  et  Dominum  suoa  j«* 
daizaret,  legemque  introduceret  ?  aLsit ! 
(440)  Judaeus  a  muitis  cibls  *udaizando  abstioet. 


973  SENTENTIARIM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  Vm.  074 

abslinet  ab  eisdem  aliquando  Chrislianus,  sed  aul  A     Sed  in  tali  manes  Ecclesiaubi  fuluruses  tcandalo^ 
propler  continentiam,  aut  quia  sunt  contra  corporis 


saluteni,  etbene  facit:  Jud£us,dum  Sabbato  feria- 
tur ,  judaizat :  Christianus  eodem  die  nonnunquam 
quiescit,  sed  solemnitiitem  suam  Sabbato  vcnienlem 
servat,  et  Christiano  more  se  liabet :  sic  mulla  cum 
JudaeJs  agimus  ,  verum  non  ut  eorum  legem  scrve- 
mus;  ita  Apostolus,dum  legalibus  assensum  pra^buit, 
nullam  legalibus  reverentiam  exhibuit  sed,  utens  di- 
spensatione,  confra  scandalum  invenit  remedium. 
{Hi)  \i\  hujusmodi  ergo  sicut  neque  dimissis,  ita 
neqne  factis  uilum  onmiiio  est  periculum,  si  in  eis 
quae  fiunt,  nec  ulla  spes  habetur,  nec  usus  assidui- 
tate  error  Judaismi  inducitur  :  sed  id  fit  quod  ficri 
ratio  poscit.  Nisi  enim  necessitas  nimia  cogat,  nihil 


nisi  more  Pauli  consenlis  Jndaismol  Ad  horam,  ut 
periculum  propulsctur,  legale  quid  suscipere  ratio 
videtur ,  verum  id  sine  intermissione  quotannis  re- 
petere,  nonne  potius  est  errorem  inducere  ,  quani 
scandalum  sedare?  Num  pro  scandalo  insipientium 
sine  fiue  est  judaizandum?  Non  ita  nos  Christus  do- 
cuit ,  non  ita  Apostolus  instruxit ,  quorum  utcrque 
mortem,  uterque  suscepit  persecutionem  ut  lex 
vetus  cessaret,  nova  autem  vigeret.  Id  ergo  tu  au- 
des  in  usum  ducere,  propter  quod  fmiendum ,  vitam 
finire  Dorainus  non  dubilavit  in  cruce?  Si  quce  er^o 
in  Cliristo  nova  creatura  est,  vetera  transierunt^  et 
ecce  facta  sunt  omnia  nova  (II  Cor,  v,  47).  Ubi 
omnia  facta  sunt  nova  ,  nihil  vetustatis  remanere 


cum  Judaeis  agendum  est  tale  aut  tandiu,  utde  no-  B  potest:  In  Christo  enim  Jesu  neque  circumcisio  ali- 
stra  quasi  Judaizatione  gloriari  queant.  Cavearous 
ergo  ne,  ut  aiunt,  coenam  Domini  us.que  adeo  imite- 
mur,  ut  judaizemus. 

Quae  ergo  ratio  exigit  ut  more,  Quadragesima  in- 
solito  die  passionem  Domini  anteeedent,  post  pran- 
diuni  quasi  Dominum  seciiti ,  2G3  coenemus,  et 
azyroos  panes ,  si  facultas  datur,  siroul  curo  vino 
insumamus.  Quse  necessilas  compellit  (nam  absque 
fiecessilate  id  nefas  esl)  jcjunium  quadragesiroale 
quadraginla  refeclionibus  pro  noslra  fragilitale 
transigendum ,  eo  prjesertim  tempore  quo  vivacius 
(.U2)erat  abstinendum,  infringere?  Morem  Ecclesice 
servandum  respondes,  hic  autem  mos  laicorum  aut 


quid  valet,  neque  pra'putium  ,  sed  fides  quce  per  dile^ 
ciionem  operatur  (Gaiat,  v,  6). 

CAPLT  X. 

De  libertate  ciborum  sine  offendiculo  sumendorum» 
Dominus  dum  mundum  a  lege  liberavit ,  liberta- 
tem  quoque  ciborum  in  lege  prohibitorum  restituit; 
ut  nihil  aroplius  foret  immundum  quod  jure  gen- 
tium  esset  sumendum.  Unde  Dominus:  Non  quod 
itttrat  in  os  coinquinat  hominem  (Matth,  xv,  11 ; 
Marc.  VII  ,15).  Nihil  enim  est  extra  bominero,  quod 
intrans  inquinet.  Unde  Apostolus  ad  Bomanos :  Scio 
et  confido  in  Domino  Jesu,  quia  nihil  commune 
per  ipsum  •  nisi  ei  qui  ojstimat  quid  commune  essSf 


uullorum  est  apud  nos ,  aut  paucorum ;  clericorBm  q  ilU  commw^e  est  (Rom,  xiv,  H).  Ilaec  enim  est  fidu- 


pars maxiroa  morem  hunc  non  ser^ant ,  conventus- 
quereligiosissimi  evitant.  Quarenecessitudoconsue- 
tudinis  nulla  videtur  propter  quammosisteservetur, 
nisi  forte  coenam  Domini  hujusmodi  celebratione  re- 
praesentari  oporteal.  Cur  enim  hanc  cocnam  Domini 
appcllant,  nisi  ea  Dominicam  coenam  repi^sesentant? 
Sed  eoena  Doroini,  utprredictum  cst,  partim  vetus 
exstitit,  pariim  autem  nova ;  sed  novitatem  quis  ali- 
ter  repnesentare  audeblt  nisiquomodo  Doroinus  ipse 
conlradidit ,  inquiens :  Hoc  facite  in  meam  comme" 
moralionem  ?  (Ltu.  xxii ,  19.)  Si  ergo  ve^^ustas  repe- 
titur,  cur  non  perfecte,  ut  et  agnus  azymis  oxjs^m 
vino  socielur?  Sed  esum  carnium  in  je^uniis  sumi 
horres*!   Et  ego  jejunaturus,  bis  in  die  (dere  ratio- 


cia  in  Jesu  quod  nihil  est  commune,  id  est  immun- 
dum  per  ipsum,  qui  postquam  venit,  absolvit  a 
lege.  Undc  Apostolus  paulo  post  ait:  Omnia  quidem 
munda  sunt  ^  sed  maium  esl  homini  qui  per  offendi^ 
culum  mauducat,  Bonum  est  homini  non  manducare 
carnem  et  non  bibere  riwMin,  neque  in  quo  frater  tuus 
offenditur  (Ibid.).  Unde  paulo  anle  praemisit :  Nolipro- 
pter  escam  destruere  opus  Dei  (ibid,) .  Iteiu  Noli  cibe  tuo 
illum  perdere  pro  quo  Christus  mortuus  est  (ibid.), 
Itaque  quidquid  manducari  potest ,  manducari  licct ; 
nisi  inde  scandalizenlur  infirmi ;  et  qui  niandut'.at 
contra  conscientiam  2G4  ^^^^*  Cibos  enim  alias 
mundos,  teste  Apostolo,  qui  discernit,  si  manduca- 
verit,  damnatus  est,  quia  non  est  ex  fide:  Omne 


nem  non  puto.  Sedquod  carnem  non  con-edis^usum  D  autem  quod  non  est  ex  fide,  peccatum  est  (Rom,  xiv. 


&eqneris;  quod  Dominicam  celebras  coenam,  a 
reatu  soluti  le  defendit ,  ut  putas,  jejunil.  Dominus 
qui  ultimam  et  novam  cocnae  partem  tenendam 
inandavit,  ipse  primam  et  antiquam  coense  ejusdem 
parlem  terminavit;^quam  ei  apostolica  prohibuit 
institutio  omnibus  cum  legalibus.  Quod  ergo  et  a 
Domino  finitum ,  et  a  servo  ex  Domini  parle  prohi- 
l>itum,  quomodo  tu  reducis?  quod  autem  per  inju- 
riam  est  reductum ,  quomodo  a  reatu  te  soluti  ab- 
solrit  jejunii  ?  Dupliciter  itaque  praevaricatorem  te 
eonstituis,  dum  nec  pnecipuum  jejimii  genus  obser- 
vas,  Domini  imilator  injurius  judaizas. 


25),  id  est  quod  fit  contra  fidem  ut  credatur  malum 
esse. 

Quod  autem  cibos  etiam  idolo  immolatos  suroere 
liccat',  ita  tamen  ut  inde  fralres  scandalizari  non 
oporteat,  Paulus  ad  Corinlhios  scribens  indicavit, 
ait  enim:  Deescis  autem  quce  idolis  immolantiir ,  &ch 
mus  (I  Cor.  viii,  1)  ;'quid?  nisi  quod  licet  comedere, 
quia  noB  ab  idolo  contaminata :  tamen  :  Videte  ne 
forle  hccc  iicentia  vestra  ofTendiculum  fiat  infirmis:  si 
enim  quis  eum  viderit,  qui  habet  scientiam  ,  in  idoiio 
recumbentem,  nonne  conscientia  ejus  cum  sit  infirma 
osdificabitur  ad  manaucandum  idoiothytaj  etperibit 


(441)  Y.  Petrum  Abxlard.,  I.  v  in  Ep.  ad  Rom. 

(442)  V.  De  consecration.,  dist.  3,  cap.  Non  iiceat.  eiczp.  Non  oportet. 


975  ROBERTI  PULLl   S. 

in/irmus  in  tua  scientia  fraler  propter  quem  Chriitus 
mortuusest?  (ibid.)  Itaque  idolothyta  in  prsesentia 
idoU ,  quanto  niagis  quoslibet  alibi  cibos  sumi  Ucet, 
nisi  scandalum  prohibet  ?  Idem  ad  eosdem :  Omnia 
viihi  licent  sed  non  omnia  asdificant  (I  Cor,  x,  25); 
^uoniam  juxta  ejusdem  loci  expositionem ,  (443) 
omnia  secundum  legem  naturae  Ucent ,  quia  omnia 
munda ;  de  cibis  agitur ;  licent ,  id  est  nuilo  Domini 
pneceplo  prohibenlur,  sed  non  omnia  aedificant  pro- 
ximos.  Et  quia  licita  sunt,  et  tamen  non  est  uten- 
dum  semper  eis ;  determinal  quomodo  liceat  cdere 
Tcl  non  ederc,  inquiens :  Omne  quod  in  macello  vcb- 
nit  manducate  ,  nihit  interrogantes  propter  conscien- 
ftam  (ibid,),  Gujus?  Astantis  infirmi.  Manducate, 
quia  Domini  est  terra  et  plenitudo  ejus  (Psal,  xxiii,  1). 
Non  enim  polest  esse  immundum  quod  Domini  est. 
Item :  Si  quis  vocat  vos  infidelium  ad  coenam  et  vut- 
tis  ire,  omne  quod  vobis  apponitur  manducate:  Si 
quis  autem  dixerit,  hoc  immolatum  est  idoliSy  noUle 
manducare  propter  illum  qui  indicavit  et  propter  con^ 
scientiam ;  conscientiam  autem  dico  non  tuam,  sed  al- 
ierius  (I  Cor,  x ,  28). 

Itaque  morticina,  pnecipitio,  aquis,  bestiis  inte- 
rempta,  maceUo  vaeneuntia  aut  mens»  apposita,  su- 
ini  possunt  nihilominus,  imo  potius  quam  idolo- 
Ihyta.  Nam  si  alterutrum  esset  vitandum ,  vitaretur 
iitique  daemoniis  sacrificatum.  Itaque  nec  ea  quae 
comedi,  nec  quae  possunt  bibi  omnino  uUa  dimilti 
lex  Ghristiana  mandat ,  nisi  forte  si  quid  hujusmodi 
soboriatur  quare  quod  Ucitum  est  tanquam  ilUci- 
tura  fugere  conveniat.  Sicut  sexta  feria;,  cum  Jeju- 
nii  diebus,  carnes  edere  minime  jam  Ucet,  quoniam 
id  abstinentia  Ecclesiae  prohibet.i 

(444)  Egt  quoque  cibus  ex  accidenti  aut  incon- 
sueto  contemptibilis :  potum  etiam ,  si  quae  contra 
decus  incidunt,  nauseatores  non  ferunt;  hujusmodi 
sumere  culpa  non  est ,  nisi  inluentibus  id  seandalo 
est  propter  quod  minime  comedas  aut  inler  Fran- 
cos  butyrum  aut  inter  alios  quosdam  aUium.  Unde 
Apostolus :  Si  esca  scandalizat  fratrem  meum ,  non 
manducabo  carnem  in  (eternum,  ne  fratrem  meum 
seandalizem  (I  Cor,  viii  ,13).  Est  quoque  esca  insa- 
lubris  edenti  aique  ideo  cavenda ;  unde  et  caseus 
jure  gentium  esui  concessus,  a  nonnuUis  fere  quasi 
])esti8  vitatur;  hujusmodi  praecepto  medici  et  non 
magistri  observantur. 

Sed  si  contrahimus  ofiensam ,  dum  comedentes 
aut  bibentes  aut  abstinentiae  contraimus ,  aut  apud 
infirmos  scandalura  generamus ,  aut  demum  gastri- 
margiae  nimium  servientes,  nobis  pestem  uigeramus, 
quid  est,  quod  intrat  in  os,  hominem  non  coinqui- 
nare?  utique  non  quod  in  os  intrat  bominem  in- 
quinat  ?  sed  juxta  sententiam  Domini ,  quod  ex  corde 
procedU  (Matth,  xv,  \i;  Marc.  vii,  15).  Dum  enim 
supradictis  modis  ofiendimus,  aut  contra  congcien- 
tiam  agimus,  aut  per  negligentiam  deUnquimus. 

(443)  Glossa  ordin.  in  hunc  locuro. 
^444)  Y.  Petrum  Abaelard.,  1.  v  in  Ep.  ad  Rom. 
p^.  105,  ubi  citiit  B.  Ambr. 


R,  E,  CARDINALIS  :t 

A  Quod  si  cor  neutro  modo  contaminatur,  nihil  p^- 
cati  committitur;  nimirum  quando  nihil  maii  r: 
corde  prodit,  quod  intrat  in  os  coinquinare  imyk' 
terit.  Imo  nihil  fit  male  extrinsecus,  nisi  forte  a^. 
iUos  de  quibus  scriptum  est :  Qui  sine  Uge  pem- 
verunty  sine  lege  peribunt  (Rom.  ii,  42).  Quod  u  L- 
centiam  ciborum  a  Domino  restitutam  con&sck 
Ecclesiae  prohU)uissent ,  ususque  ab  eai  ita  sust?- 
pisset,  negUgi  minime  oporteret  quod  Ecclesia  ^ 
creto  sanxerit,  ususque  susceptione  roboravcTii 
Multo  tamen  meUus  se  habei  265  ^^  4^^^  lic*>- 
tia  ore  Domini  statuta,  ApostoU  sanctione  finnata  a 
perpetuum  perseveret ,  quam  a  quoquam  qnasi  ccr- 
rigendo  fiat  illicita,  et  cum  judaeis  in  discretiose  ri- 
borum  et  poluum  habeamus  religionem  ,  cura  tatt 

B  Apostolo :  Non  sit  regnum  Dei  potus  et  esca ,  et  aa 
non  nos  commendet  Deo,  Neque  si  non  mandmcm' 
rimus  deficimus,  neque  si  manducarerimus  abnd*- 
bimus  (Rom,  xiv,  \  7).  Nemo  apostolos  Aposioio  qiias 
contrarioe  oljiciat,  qui  dum  cactera  concessenni, 
suffocatura  cum  sanguine  prohibuerunt,  non  decn- 
tum  (445)  sancientes,  verum  ut  opinor  adiquorc: 
imbecilUtati  condescendentes. 

Quidara  tamen  quibus  Moyses  potius  notus  cs: 
quam  Christus,  qui  magis  sectantur  Utteram  qv 
occidit,  quam  Soiritum  qui  vivificat;  quos  y^txm 
Moysis  obumbrat,  et  non  clara  facies  sub  telaiBitf 
latens  illustrat,  ac  per  hoc  nec  Hoysen  inleUiguit, 
necChristum  sincere  suscipiunt.  Unde  Dominis: 

g  Si  enim^  crederetis  Moysi  forsitan  crederetiz  et  b*, 
de  me  enim  ille  scripsit  (Joan,  v,  46) ;  superficiai 
legis  inspicientes  illiciu  (446)  nostro  tempore  mQJb 
excipiunt,  et  suo  sensu  nova  quadam  slmilitDdiae 
delusi  adjungunt,  et  ea  quasi  sacrosancta,  rei  u^ 
men  veritate  vana  tradunt.  Hujusmodi  Apostoi» 
novit  intendentes  spiritibus  erroris;  quia  in  iilis  m- 
Ugni  spiritus  loquuntur,  et  doctrinis  deemoniorum,  U 
est  daemonia  habentium,  in  hypocrisi  laqmeniiuL 
mendacium,  id  est  simulata  religione,  ut  magis  d^ 
cipiant ;  et  cauteriatam^  id  est  adusUm  et  signo  i» 
dacii  operti  notabilem;  habentium  suam  conidc*- 
tiam^  prohibentium  nubere  et  pnccipientium  abstmtn 
a  cibis  quasi  immundis,  non  causa  corporaUs  casb- 
gationis,  quos   Deus  creavit  ad  percipiendmm  am 

])  gratiarum  actione^  fidelibus  et  his  qui  cognaeemt 
veritatem;  hanc  sciUcet,  quia  omnis  creaiura  Da 
bona  est^  et  nifiil  recipiendum  quod  cum  graliam 
actione  percipitur :  sanctificatur  enim  per  verbmm  Dd 
orationem  (I  Tim.  iv,  i),  ne  diabolus  qui  per  dt«iii 
tentat,  per  cibum  noceat.  Haec  Apostolus  ad  Ti- 
moth.  scripsit. 

Itaque  cum  sit  virtus  abstinentiae  caosa,  a  ciiiis 
temperare,  quae  doctrina  est  sanctorum,  vide  si  m 
immanis  est  vecordia  abstinere  a  cibis  quast  im* 
mundis  quae  utique  doclrina  est  daeroonionim.  Ou- 
nia  enim  munda  mundis^  coinquinatis  autem  et  infdt' 

(445)  V.  Aug.  1.  xxxii!  cont.  Faust.,  c.  13. 

(446)  Y.  Beniard.,  ser.  66in  Canl. 


'COQboig, 


977 


SENTENTIAKUM  LIBIU  OCTO. 


LIB.  VIIL 


978 


^  ijoift;,  ^**«*  "*^*^  **^  mttndum,  sed  coinquinatce  [aL  inqui-  A  i»  nomine  Patrig  mei  et  non  accepistis  me;  $i  aliu$ 


iiioj^-  nala;]  sunt  etmens  eorum  et  conscientia  (Tit,  i,  15) 
Ufia^  Ulique  omnia  munda  secundum  naturas.  Unde :  Et 
^.  ^  erant  valde  bona  (Gen.  ly  51).  Secnndum  signiflea- 


!Vd, 


tiones  suut  qnsedam  inimunda  Judxis ;  nec  nobis 


i,Q^  omnia  apla  sunt,  vel  proptcr  salutem  corporum, 
isiisito  ^^^  prople'*  consuetudinem  Immanse  socielaiis.  Om- 
T^  ^'  nia  munda,  sed  quibus?  Utique  mundis  qui  bona 
^^*  fide  sumuiit  et  justi  sunt;  coinquinalis  autem  per 
'^*^'  peccatum,  et  infidelibus  qui  non  credunt,  nihil 
•8'^  mundum  {Tit,  r,  15);  quia  non  sunt  digni  donis 
'  ^  Dei.  Non  lamen  ex  cibo  esl  inquinatio,  sed  ex  raalo 
°^^'i<^  inleliectu  et  con^cieutia  peccatorum.  Unde  sequi- 
i"'iiui  iQf .  Sed  coinquinatw  sunt  et  mens  eorum  et  consden" 
'^^r"  tia.  ViB  itlis  qui  dicunt  bonum  matumet  malumbo» 


venerit  in  nomine  suo  illum  accipietis  (Joan,  v,  45). 
Quod  autem  etiani  gentes  Antichristus  occupa- 
bit,  et  quo  merito,  Prophetam  non  latuit.  Dicit 
enim  :  Constitue^  Dominey  leqislalorem  super  eos,  ut 
sciant  gentes  quoniam  homines  sunt  (Psal,  ix,  21). 
Ideo  enim  latorem  pravae  legis  (448)  Antichristum 
suscipiunt,  quouiam  more  hominum  stolide  se  ha- 
buerunt.  Quemcunque  Antichristus  sibi  seduxerit, 
Christus  ut  aiunt  revocare  ngn  curabit :  nam,  cum 
plenitudo  gentium  introieritj  tunc  omnis  Israel  salvus 
erit  (Rom.  xi,  26) ;  quasi  diceret  :  Post  vocationem 
gentium  et  non  prius,  vocatio  erit  communiter  Ju^ 
dosorum,  Et  quid  esl  cum  plenitudo  qentium  introierit^ 
tunc  omnis  Israel  salvus  erit,  nisi  quod  non  prius 


nttm,  ebrietatem,  fornicalionem,  et  alia  qusedam  ^  igrael  plenarie  salvus  erit;  sed  tunc  quando 


P « tv  exsecrabilia,  aul  quasi  naturae  debita  laudant,  aut 
^^^-"^  fragilitate  humana  excusant;  aut  quod  non  sunt 
damnabilia  prssdicant,  hi  subditos  suos  hujusmodi 
noiis  irretitos  aut  nulla  aut  minima  quasi  propter 
minimos  excessus  animadversione  feriunt.  Si  quid 
autem  contra  suas,  et  non  Dei  traditiones  fiat,  id 
intolerabile  malum  gravissimeque  multandum  ex- 
clamant,  mortificantes  animas  quae  non  moriuntur, 
vivificaiites  iilas  qu»  non  vWunt.  Hi  propter  tradi- 
tionessuas  irrita  fecerunt  macdata  Dei. 
CAPUT  XI. 
De  altematione  pdei  Judceorum  et  gentium, 
Cum  gentilitas  torpebat  in  idololatria,  iu  cultu 
Pei  vigebat  Judaea.  Ex  quo  Judsea  desipuit,  f];enti-  G 
litas  ad  fidem  surrexit  :  cum  demum  gentilitas  de- 
ficiet,  Judsea  fide  reviviscet.  0  altitudo  sapientiiB  et 
uienti(e  Dei,  quam  incomprehensibiles  vim  ejus! 
(Rom,  xu  53.)  Ita  in  his  sicut  in  aliis,  263  9"^^^ 
simul  utramque  ijfentem  salvare  non  posset,  salvat 
per  vices.  Foeditate  idololatriae  satis  humiliatas 
gentes  ad  se  vocat,  Judaeos  autem  cultu  Dei  in  na- 
tiones  elatos,  observatione  legis  in  Christum  su- 
perbos  recusat;  tandem  diutina  captivilatis  attri- 
tione,  et  male  vivendi  continuatione  satis  convicti, 
vocatione  Eliae  et  Enoch  convertentur«  Gentes  au- 
tem  taro  fid'3i  quam  morum  erroribus  in  dies  de- 
pravatae,  Antichristo  dignae  duce,  circumcisione 
vocata  subvertentur.  Nisi  quod  et  de  gentibus  qui 


1  Dl  p 

mr 

lDt.(|. 
Ik  ■ 


com- 

pleta  erit  vocalio  gentium  ?  Ilaque  post  vocationem 
plenariam  Judaeorum  nulla  restat  assumptio  gen- 
tium ;  assumptio  quippe  gentium  suutn  tempus  ha- 
het  ante  assuntptionem  Judaeorum.  Quod  si  nemo 
gentium  assumitur  post  communem  vocationem  Ju<- 
daeorum,  cum  resnum  Antichrisli  Judaeorum  voca- 
tionem  sit  secuturum,  nemo  eorum  quos  regnum 
Antiehristi,  de  gentibus  occupaverit  salutem  habe- 
bit.  Quod  sisanctam  Scripturam,  ubi  de  hujusmodi. 
rebus  agitur,  consulimus,  neminem  omnino  d&- 
ceplum  ab  Antichristo,  reditunim  inveniemus. 

CAPUT  XIL 

De  Elia  et  Enoeh, 
(449)  Elias  et  Enoch,  alter  post  diluvium,  alter 
ante,  in  paradisum  assuropti  sunt,  exspectantes» 
ut  qaemadmodum  Joannes  Salvatoris  antecessit 
adventum  et  demonstravit ;  ita  et  ipsi  Judicis  adven- 
tum  suo  praeconatu  ante  finem  mundi  annuntient; 
quatenus  omnes  primo  contra  Antichristi  confli- 
ctum ,  postmodum,  contra  judicium  praeparari  fe- 
stinent.  Hi  duo  quoniam  absque  cibi  et  potus  su« 
stentatione  (cntn  tamen  neque  esuriunt  neque  si- 
tiuRt)  imo  quoniam  eos  nulla  omnino  molestia  at* 
tingit,  multo  melius  creduntur  habere  quam  nos, 
multoque  minus  quam  habituri  sunt.  Habent  nimi- 
rum  felicitatem  tanto  loco  condignam,  sed  sperant 
in  ccelo  longe  pretiosiorem  (450).  Hi  juxta  praedica- 


dam  praeclari  Antichristo  resistent,  et  de  Judaeis  ^  tionem  Christi  triennio  pauloque  amplius,  verbo 


nonnulii  ignobiles  obedient ;  utrique  pauci,  quia, 
cum  plenitudo  gentium  introierit,  tunc  omnis  Israel 
salvus  erit  (Rom,  ii,  21).  Cum  enim  ad  fidem  fuerint 
assuropli  ex  gentibus  quot  praeordiuati  sunt  ad  sa- 
hitem,  tunc  per  fidem,  qu(je  per  dilectionem  opera^ 
tur,  et  plenitudo  Judaeorum  ad  salulem  assumetur, 
et  tamen  aliqui  eorum  adhaerebunt  (447)  Antichri- 
iAo,  Unde  Dominus  Judaeis  loquens  ait :  Ego  veni 

(447)  Ita  Arobrosius,  Chrys.  et  ipse  Hieronym., 
q.  11  ad  Algasiam. 

M48J  Aug.,  ad  hunc  psal.  versum. 

(449)  Aug.,  XX  De  civ.,  c.  29;  I.  ix  De  Genes., 
c.  6;  II  De  pecc.  orig.,  c.  23;  i  De  pecc.  rocrit., 
c.  3. 


Dei  insistentes,  creduntur  reducturi  corda  filionun 
ad  patres,  id  est  Judaeorum  ad  fidem  patriarcha- 
rum ;  et  confirmaturi,  et  praemunituri  Ecclesiam 
Dei  contra  jam  janique  venturam  mundi  immula- 
tionem.  Nimirum  tunc  Judaeos  pu»t  (ongam  captivita- 
tem  ab  undique  ad  terram  suam  traditio  (451)  est  re- 
dituros ;  ubi  verbum  fidei  audient,  atque  suscipient, 
ubi  ab  Antichristo  ibidem  sedem  regni  usurpaturo 

(450)  Aug.,  XX  De  civ.,  c.  pen.  83,  q.  58 ;  ix,  De 
Genes.,  c.  6,  etc;  1.  ii  Q.  Evang.,  q.  33;  ad  Dui- 
cit.,  q.  ult. 

(451)  V.  Tertul.  De  anima.,  lib.  De  Antichr.  apud 
Aug.,  etc^  Aug.,  XX  De  civ.,  c.  29. 


«79  ROBERTl  PULLl  S.  R.  E.  CARDLNAL!S  ^ 

tormentatanquam  boni  aihlelae  Christi  fortiler  sus-  A  cessio  primuro,  ul  gentes  a  Romanonun  discedaDt 

principum  imperio ;  post  a  fidc,  atque  ita  aspiri- 


tinebunt.  Interim  autem  mala  habebit  gens  illa 
misericordiam  tandem  consecutura.  Unde  Domi- 
nus  :  Erit  enim  pressura  magna  super  terram^  et  ira 
huic  populo^  et  cadent  in  ore  gladii,  et  captivi  ducen- 
tur  in  omnes  gentes,  et  Jerusalem  2G7  calcabitur  a 
genlibus,  donee  impleantur  tempora  nationum  (Luc. 
XXI,  21).  Hxc  utique  pressura  el  ira  usque  hodie 
populo  illi  per  omnes  gentes  disperso  durat ;  non 
tamen  in  aelernum  durabit.  Unde  post  ordinem 
pressurx,  de  misericordia  subjungitur,  Donec  imt 
pleantur  lempora  nationum ,  id  est  donec  plenitudo 
gentium  intraverit,  ut  sic  omnis  Israel  salvus  fiat, 
et  quasi  ad  solium  propria;  nativitalis  gavisurus 
redeat. 

Quid  est  ergo  qiiod  in  Propheta  Judsci  de  Deo 
aiunt :  Et  non  nos  cognoscet  amplius  ?  (Psal.  lxxiii, 
9.)  Utique  non  Judseos  regno  anliquo  restituct,  sed 
ut  Christiani  fiant,  reducet  (452).  luter  primos  au- 
tcm  EliaselEnoch,  peracto  oflicii  sui  curriculo  ab 
Antichristo  tanquam  ralionibus  suis  incommodi, 
interficientur  et  in  plateis  jacentes  sepeliri  prohi- 
bebuntur,  ne  qua  iiducia  sit  resurreclionis  quara 
praedicaverant,  neque  illorum  imitatio  sit  aut  in 
doctrina  aut  in  vita,  quos  miseros  universi  cernsnt. 
Post  mortem  autem  illorum  (quse  futura  circa  ini- 
tium  existimatur  regni  Antichrisli)  in  sua  pace 
circatres  annos  et  dimidium,  subjugato  sibi  prius 
variis  modis  mundo,  regnaturus  putalur.  Quo  ergo 


B 


tuali  Romanae  Ecclesise  iinperio.  Usec  diseessio  si- 
giium  erit  diei  Domiiii,  scd  praeveniet  Antichnslt 
tempus.  Unde  Apostolus,  iliis  qui  timebant  qaod 
dies  Domiui  instaret ,  tali  ordine  locuius  est :  Ae 
quis  vos  seducat  uUo  modo ,  quoniam  nisi  tenerit 
discessio  prtmttm,  et  revelatus  fuerit  homo  peccatt, 
filius  perditionis  qui  adversatur  et  extollitur  tupra 
omne  quod  dicitur  Deus,  aut  quod  coUturj  ita  ut  n 
templo  Dei  sedeat  ostendens  se  tanquam  $it  Deui 
(ibid. ,  3,4) .  Nimirum  antequam  dies  Domini  adveaiat, 
suo  tempore  completa  accessione,  aderitdiscessio; 
qua  impleta,  aderit  ille  iniqtius  homo,  totus  peccati, 
niius  porditionis  vel  diaboli,  qui  perdit  bomines, 
vol  quod  ipse  perdendus,  et  alios  perdens ;  qui  ad- 
versatur,  imo  Antichrislus  dicitur  et  extollilur  effe- 
rendo  se  super  omne  quod  dicitur  Dcus,  ut  dii 
gentium   vel  sancli,  aut  quod  colilur  sicut  Deus 
Trinitas  ;  ita  ut  ostendens  se  tanquam  sit  Dens,  Dei 
sedeat  in  tcmplo,  id  cst  in  (455)  Ecclesia,  Tel  io 
teniplo  a  Romanis  (456)  destructo,  quod  tunc  Jud^i 
resedificabunt.  Et  qui  Judaei,  nisi  illi  qui  circa  illud 
teinpus  Jerosolymam  de  diversis  mundi  panibus 
sunt  confluxuri  ? 

(457)  Hoc  ergo  restat  tantum,  ut  qui  tenet,  nm 
teneaty  donec  de  medio  fiat :  et  tune  revelabitw  ilie 
iniquus,  id  est  qui  tenet  nunc  fidem,  teueat,  doKc 
refrigescat ;  quod  erii  eam  de  medio  fieri,  id  est  de 


numero  Christus  prsedicavit,  eo  adventus  sui  prse-  q^  medio  mundi   tolli.  Yel,  qui  detinet  iUum,  id  est 


eones  prsedicare  voliiit,  eodem  Antichristum  tyran- 
nidem  exercere  permittet,  ut  quod  Chrislus  trien- 
nio  adstnixit,  triennio  authenlicos  per  viros  aifir- 
met ;  triennio  quoque  pravitas  Antichrisli ,  sed 
frustra,  impugnet  (455).  Cribratio  namque  illa  du- 
plex,  quae  et  persequendo  el  falsis  miraculis,  sive 
mundi  bonis  biandiendo  atlrahit,  qualis  ab  origine 
nulla  fuit  (atque  ideo  qui  resistent  maxime  inter 
sanctos  futuri  sunt),  purgamenta  foras  usque  excu- 
tiet;  triticum  autem  inlus  tantum  conculiet.  Sed  (luo- 
niam,  nisi  breviarentur  dies  t7/i,  nonsalva  fi^ret  omnis 
cnro  (Matth.  xxiv,  -22)  ;  persecutionis  onus  br«yi- 
tate  temperatur.  Cito  enim  post  regnum,  illum  Do- 
minus  Jesus  interficiet  spiritu  oris  sui  (II  Thess.  ii, 


potestas  Romas  ad  quam  adhuc  omnes  undique  q*(ui 
€d  caput  confiuunt ;  sive,  accessio  qux  nonduoi 
compiela  est,  detineat,  donec  268  u^raque  tolla- 
tur  de  medio,  vel  donec  iniquitas,  qux  inodoesi 
roystica  et  occulta  (nam  Mysterium  jam  opers- 
tur  iniquitatis  [ibid.,  7])  fiat  de  medio,  id  est, 
quasi  aliquid  de  communibus,  ut  non  erubescat 
homo  adulterari,  sicut  nec  ainbulare;  ct  tunc  pa- 
rata  sibi  sede,  digno  se  mundo  revelaUtur  il!e  ioi- 
quus ;  cujus,  teste  Aposlolo :  Est  adventus  secundM 
operationem  Satano!  (ibid.) ;  quia  diabolo  iusligante 
totum  faciet ;  non  tamen  sine  sensu  ut  phrenelici, 
qui,  ut  Doctores  aiunt,  culpani  non  babent  de  malis 
(458).  Secundtfm  quam  operationem  Satanw^inowd 


8),  id  est  potentia  jussionis  &use ,  sive  per  se,  sive  d  virtute  et  signis,  et  prodigiis  mendacibus,  et  tn  onni 


per  Michaelem  (454).  Occidetur  autem,  ul  doctores 

tradunt,  in  monte  Olivetiin  papilione  et  solio  suo , 

iUo  in  loco  contra  quem  Dominus  ascendit  in  coe- 

lum. 

CAPUT  XIII. 

Qua  preecedent  ChrisU  adventum^  et  de  doctrina 
ApostoU. 

Ante  bujas  nequissimi  adventum  prsecedet  dis- 

f452]  Tertul.,  supra,  c.  50. 
(455)  Y.  librum  De  Antichristo  apud  Aug.  inter 
Spuria,  t.  IX. 

(454)  Augustin.,  supra 

(455)  Iia^Tbeedoret.  II  Thess.  ii,  et  Hieron  ad 
Agas.,  q.  11. 


seductionc  iniquitatis,  his  qui  pereunty  in  omni  tir- 
lute,  humanae  potestatis  et  divitiarum,  Unde :  On- 
nium  inimicornm  suorum  dominabitur  {Psal.  xjlv. 
Signis  et  prodigiis,  majoribus  et  ininoribus ;  meadi- 
ctbus,  quia  nou  vera,  ut  videtur,  sed  per  magicaii 
artem  phantastica,  vel  si  vera,  Dei  permissioae  aJ 
mendacium  trahunt,  quia  mendacium  confinnaDt^iJ 
est  eum  esse  Deum. ;  in  omni  seductione,  qooniaa 

(456)  Ita  Iren.  Hippol.  et  Cyrill.  merosol.  Pa- 
masc.  l.  IV,  c.  28,  etc. 

(457)  Utrumque  proponit  Aug.,   xx   De  cir.t.. 
c.  49. 

(458)  Aug.,  \x  De  civit.,  cap.  i9. 


Wi  SENTExNTIARUM  LlBRl  OCTO.  —  LIB.  VIII. 

ininis,  blanditiis  et  omnibiis  modis  ad  iniquitatem  A 


9E% 


seducel :  Dixit  enim  in  corde  suo^  non  movebor  a  ge- 
neratione  in  generationem  sine  malo  (459).  Quasi 
diceret :  Nonnisi  malas  per  artes  sublimari  possum 
^uper  omnes.  Secure  male  agii,  quoniam  :  Non  est 
Deus  inconspectu  ejus  [Psal.  x,  4).  Quare  non  est 
in  conspeclu  ejus  ?  Secundum  multitudinem  irce  su(c 
non  quceret.  Usque  adeo  turbati  eril  sfnimi,  ut  non 
quserat  in  quantis  exacerbavit  Dominum  peccator  ? 
inquinaUe  sunt  vias  illius  in  omni  tempore^  vitsc  sci- 
lieel  suaB :  In  omni  tempore^  id  est  coroparati«ne 
oninium  temporum,  nullum  unquam  est  tempus  in 
tantum  inquinatum,  ut  Anticbristi  vilam  bene  per- 
spectam  non  arbitreturfoediorem.  £t  taraen  :  Aufe- 
rentur  judicia  Dei  a  facie;  aut  enim  non  attendet,  aut 
iion  credet.  Varils  in  eodem  psalmo  modis  varia  ^ 
iliius  nequissimi  malitia  dctegitur,  illos  comprehen- 
sura,  et  sibi  iliectura  solos  qui  pereunt ;  salvandos 
modo  lenibus,  modo  asperis  aggressura.  In  neutro 
tameu  proficiet,  virtus  enim  divini  consilii  suos 
mavuU  ab  illius  iniqui  faucibus  defendere,  quam 
delusos  inde  abslrahere. 

CAPUT  XIV. 
De  electis,  et  ministris  Antichristi. 
lllo  interfecto  non  statim  veniet  Christus;  sed, 
ul  ex  Danieie  intelligitur,  concedentur  electis  qui 
lilubaverunt,  non  autem  ceciderunt  iu  persecutione 
illa,  dies  quadraginta  quinque  ad  poenilentiam  ; 
qmntum  post,  penitus  ignoralur.  Quod  si  omnis 
seductio  Antichristi  his  fit  qui  pereunt,  patet  quod  ^ 
nulla  his  futura  est  qui  salvabuntur.  Item  si  solis 
electis  poenitendi  spatium  conceditur,  nulla  mini- 
slris  Antichristi  venia  sperelur,  qui  potius  in  vanis 
illis  gaudebuut  diebus,  ducentes  uxores  et  convi- 
vantes :  Cumque  dixerint  pax  et  securitas,  tunc  re- 
pentinus  eis  superveniei  interitus  (I  Thess.  v,  5).  Et 
quis  nisi  ille  undeProphela  de  Domino  ioquens,  ait : 
Ignis  ante  ipsum  pra:cedet?  (Psal.  xcvi,  5).  £t«ite- 
Tum :  Ignis  in  conspectu  ejus  exardescet  (Psal.  xlix, 
3),  qui  devorabit  terram  cum  germine  suo,  montium 
quoque  fundamenta  comhuret  (Deut.  xxxii,  27.)  Ni- 
niirum  et  antequam  Judex  appareat.  Quanquam 
nonnuUi  locuin  bunc  aliter  explicant.  Ignis  Judicii, 
litputatur,  prsecedet;  et  postquam  apparuerit  in 
conspectu  prsesenliaque  ejus,  idem  ignis  exarde-  ^ 
8cet,  quo  universum  mundi  germen  et  universa 
terrae  aedificia  cum  animalibus  in  cinerem  conver- 
tentur.  Tunc  fluenta  aquarum,  qux  diversis  mundi 
partibus,  sive  hominum  usui,  sive  telluris  irriga- 
gationi  discurrunt ,  quiescent ;  unde  ilhid  :  Mare 
jamnon  est  (Apoc.  xxi,  i).  {i60)Tunc  quoque  ignis 
iste  noster^nostris  subserviens  necessilatibus,  nullus 
erit,  unde  et  illud  :  Lux  lucernm  non  tucebit  tibi 
ampUus  (.i  id  xviii,  23).  Revera  tamen  ignis  re- 
manebit,  verum  non  hoc  in  loco,  neque  hoc  in  officio. 
Ita  et  aqua  alibi,  et  ob  aliud. 

(i59)  V.  Aug.  ad  huno  psal.  ix. 
(m)  AnK.,  XX  De  civit.,  c.  10. 
(461)  Augist.,  XX  De  ciYil.,  c.  16  el  18. 


Constat  aulero,  exceptione  Iiac  habita,  ignem  ae- 
que  aquam  extremo  ardore  omnino,  juxta  Scriptu- 
ras,  2C|9  dissolvendos;  reliqua  autem  in  meliorem 
esse  mutanda  formam,  dicente  Scriptura  ore  Petri: 
Elementa  calore  solventur  (II  Petr.  iii,  10)';  duo  ut 
roelius  sint,  unde  :  Vidi  coslum  novum  et  terram  no^ 
vam  (Apoc.  xxi,  1);  duo  ut  omnino  uon  sint,  ut 
ignis  et  aqua.  Quod  aqua  sit  abitura  et  ibi  aiunt 
conlineri :  Pree  confusione  sonitus  maris  et  fluctuum 
(Luc.  XXI,  25),  mare  enim  cum  fluctibus  abiturum, 
sonum  efiiciet  confusum  de  ccelo.  Unde  aves  coeli 
non  dubium  quin  diluvio  perierint,  et  igne  per- 
iturae  sint.  Unde  tantum  aiunt  (461)  ignem  in  aere 
ascensurum,  quantum  ascendit  diluvium.  De  supe- 
rioribus  autem  coeli  coclorum,  quaestio  apud  (262) 
quosdam  est  an  igne  perituri?  sed  sive  igne  sive 
aliter,  perituri  videntur,  quoniam  de  ipsis  dixisse 
Propheta  videtur,  Ipsi  peribunt;  prsecedit  enim,  el 
in  principio,  Domine,  terram  fundasti,  et  opera  ma- 
nuum  tuarum  sunt  cosli  (465).  Qui  terram  immotam 
fundavit,  ipse  suis  manibus ,  quasi  dignius  quid, 
coelos  est  operatus.  £t  qui  sunt  terra  digniores, 
nisi  superiores?  de  ipsis  tamen  sequitur,  Ipsi  per- 
ibunt ;  quare  autem  peribunt  ?  Fortasse  quoniam  e^ 
ibi  iniquitas  fuit,  et  totum  in  melius  mundum  im- 
mutari  oportebat.  Mutabilis  orbis  mutabilem  pro- 
pter  hominem  creatus  est;  immutationem  quoque 
hominis  immutatio  sequitur  orbis ;  usque  adeo  ut 
lerra  et  ;ier,  sive  solus,  sive  cum  coelo  pereat :  id 
est  formam  nobis  notam  amitlat,  juxta  illud  :  Initie 
{»,  Dominey  terram  fundastiy  et  opera  manuum  tua^ 
rum  sunt  coeli;  ipsi  peribunt,  tandem  equidem  ;  in- 
terim  autem  omnes  sicut  vestimentum  veterascent. 
Perennt  itaque  secundum  formam,  terra  autem  iu 
xternum  stat  secundum  substantiam.  Sed  non 
tantum  secundum  vetustatem  pereunt,  verum  et  in 
novilatem  transeunt :  transeuntj  quoniam  Dominus 
ait :  Calum  et  terra  transibunt  (Matth.,  xxiv.  55) ;  m 
novitatemj  quoniam  scriptum  est :  Vidi  ctnium  no- 
vum  et  terram  novam  (Apoc.  xxi,  1).  Unde  Pro- 
phela;  et  sicut  operlorium  mutabis  eos  (Psat.  ci, 
27);  nimirum  opertorium' dum  mutatur,  innova- 
tur.  Sequitur,  Et  mutabuntur  (ibid.),  quoniam  mu- 
tata  nequaquam  denuo  mutabuntur.  Talis  autem 
erit  innovatio  mundi  qualis  innovato  congruai 
homini. 

CAPUT  XV. 

De  ultime  igne  et  mortuorum  resurrectione. 
Ultimus  autem  ignis  tandiu  durabit  quandiu 
fidelium  purgationi  opus  erit.  Hoc  in  igne  vivi 
morientur,  et  per  iilum  qui  tunc  venturus  est  judi- 
eare  vivos  et  roorluos,  mortui  resurgent,  juxta 
illud  :  Omnes  quidem  resurgemus  (I  Cor.  xv).  Qua- 
les?  audi  quod  paulo  post  sequitur :  Mortui  resur^ 
gent  incorrupti.  Omnes  quidem  resurgenwt  (ibid.), 

(462)  Hagist.,  iv,  dist.  47. 

(463)  Aug.,  ad  hunc  versum  psal.  ci :  Ipsi  peri^ 
bujitf  ctc. 


m  RODERTIPLLU  S 

quoniam  et  qui  Ytvi  reperientur  (i64),  in  igne  roo- 
rientur,  et  post  inortem  sicut  et  alii  mortui  resur- 
gent.  Resurgent  autem  iucorrupti  tam  boni  quam 
mali ;  unde  sequitur :  Et  nos  immutabimur^  quasi 
diceret:  Incorruptio  communis  e$t;  immutatio  a«- 
tem  nostra,  id  est  sanctorum  est,  Sancti  ergo  per 
se  immulanlur  in  glorificationem ;  parltcr  cum 
malis  resurgunt,  in  corporis  integritalem  et  mem- 
brorum  plenam  resUtutionem ,  sive  enim  defectu 
naturx,  seu  qualibet  mundi  occasione,  quidpiam 
humanae  defuerit  quantitati ,  resuscitatoris  om- 
nipoteutia  totum  reslaurabit  (465). 

Duo  nimirum  faciet  resurrectio :  quse  viventibus 
defuerant,  supplebit;  quae  post  mortem  quolibet 
modo  dissipata  sunt,  restituet;  ita  ut  ocuius  ad 
oculum,  pes  ad  pedem,  singuia  denique  membra 
quai  in  hoc  mortali  statu  existunt,  ad  se  tunc  red  • 
eant,  eruntque  eodem  in^  ordine,  et  eadem  par- 
tium  suarum  absolutione.  Si  quid  tamen  vitiosum 
in  membris  hic  est,  ibi  utique  corrigetur ;  quid- 
quid  vero  uaturae  consonat,  tunc  solidabitur;  quod 
vero  deformitate  cujuspiam  membri  aut  absentia, 
natura  deficiens  nunc  decolorat ,  gratia  procul 
dubio  tunc  reformabit,  quod  deest  reparato,  aut 
ex  solitis  corporum  excrementis,  aut,  quod  stabi- 
iius  certiusque  existimo,  ex  adjnnctis ;  ut  qui  om- 
nia  creavit  ex  nihilo  (neque  enim  vult  modo  cor- 
pora  nisi  ex  aliquo),  ipse  S|70  ^^  membris  et  bis 
vicinioribus  quae  sunt,  formet  ea  quas  non  sunt ; 
ila  sapieuter  et  potenter,  ut  ex  eo  qudd  erat,  id 
fiat  quod  non  erat,  et  tamen  post  factum,  id  unde 
est  facium,  propriam  recuperet  quautitatem.  Ita 
Dominus  post  sublatam  de  latere  Ad»  costam,  re  - 
plevit  carnem  pro  ea.  Sapiens  itaque  Deus,  non 
quasi  nescius,  cadaverum  minutias  quantumlibet 
dispcrsas  confuse  ac  sine  ordine  recolligens,  alias 
aliis  applicat  corporibus  atque  membris;  poleus 
Deus,  non  quasi  invalidus,  id  quod  hic  mutilum  de- 
formeque  est ,  tale  sinet  permanere.  Lingua  divilis 
quae  hic  servierat  gvls,  coroitique  ejus  ioquacitati, 
in  inferno  crucialur  inccndio  Oaromae.  Quamobrem, 
nisi  quia  quisque  eo  prxcipue  in  membro  cru- 
ciandus  est  apud  inferos,  quo  pi^cipue  membro 
Deum  offendit  apud  superos  ?  Itaque  singula  mem- 
bra  quod  apud  nos  delinquunt,  id  eadem  in  inferno 
luunt.  E  contra  fortasse  sancti  (460)  qua  parte  sui 
magis  pro  Domino  laborant,  in  ea  a  Domino  raa- 
jorem  coronam  exspectant  (407).  Itaquc  prima 
merces  est  mentis,  secunda  corporis.  Absit  ergo  ut 
quod  modo  est  lingua,  in  futuro  sit  oculus,  ne  al- 
ter  usurpet  debitum,  neuterque  quod  suum  est  ob- 
tlneat!  Singula  igitur  membra,  aut  ad  sua  redibunt 
nomina,  aut  aiienis,  in  praemium,  persolventur  no- 


.  R.  E.  CARDINAUS  M 

A  minibus.  6'ed  membra  sua  minima  amitteiit  bo« 
mina ;  Job  namque  de  Deo  dicit :  Quem  mms  nn 
ego  ipse^  et  non  alius,  et  oculi  mei  conspecturi  snt 
{Job  XIX,  27).  Ego  ipse^  eadem  anima,  eodemcor- 
pore.  Et  non  alius^  noii  transpositione  meoibro- 
rum ,  non  confusione  diversus ;  quod  in  {Miite 
ostendit  dum  subjungit :  Et  oculi  mei  conspecturi 
sunt,  Quid  est  oculi  nui  conspecturi  nuu,  nisi  ii 
quos  nunc  faabeo  oculos,  tunc  conspicient?  lUique 
quod  est  hic  oculus,  ibi  quoque  idem,  et  non 
aliud,  erit  oculus.  Unde  simiiiludinis  argumento 
consequitur,  quod  reliqua  quoque  membra  proprla 
resumeut  nomina. 

Si  Christus  resurrexit  et  nos  resurgeiiiiis.  la 
certitudinem  nostrae  resurrectionis  ApostolusDo- 

fi  minicam  inducit  resurrectionem.  Itaque  sicut  ei 
illa  certl  sumus  de  nostra,  in  illa  scrutemur  qnalis 
erit  nostra.  Nimirum  sicut  apostolica  auctoritas 
certos  nos  facit  quod  si  ChriFtus  resurrexit,  et  nos 
resurgemus  (/  Cor,  xv),  ita  veriUs  rei  asserere 
videtur  quod,  quemadroodum  Cbristus  resuneiit, 
et  nos  resurgemus ;  ut  Christi  resurrectio  nosUx 
sit  non  causa  solum,  verum  quoque  et  exemplttm. 
Nemo  est  qui  audeat  fateri  aliud  corpus  aliave 
membra,  seu  aliter  ordinata,  quam  ante  rooitem 
Christum  suscepisse  pcr  resurrectionem.  Cruci- 
fixus  enim  obiit,  is  sepulms  est,  idem  resuRexit, 
eamdem  omnino  (quantum  ad  carnem)  resumens 
substantiam  >  alteratam  autem  quantum  ad  glo- 

Q  riam.  Quis  neget  idem  futurum  in  his  quoqoe 
quos  in  igne  ultimo  constat  morituros,  et  Ua, 
ut  (468)  aiunt,  ut,  dnm  obviam  Ghristo  inaen  ra- 
pientur,  in  ipso  actu  moriantur  et  resoiigautt 
Monne  ergo  id  niaxime  decet,  ut  quod  impletnn 
est  in  capite,  implendumque  speretur  in  non  mo- 
dica  parte  membrorum,  idem  omnibus  as&i^uelar, 
ut  omnes  pariter  resurgant  aiteraii ,  et  non  contra 
Jobalii? 

rAPLT  XVI. 

De  proereatione  et  tncrementis  fwminum  secmdum 
diversos. 

Omnium  communis  est  sententia,  quod  procrea- 

tio  filiorum  origineoi  trahat  ex  semine  parenton, 

non  alterius  sed  amborum,  ut  sint  fiiii  homiaum, 

D  non  sicut  Christus  liiius  hominis ,  sumenies  mate- 

riam  ex  utroque,  non  altero. 

Plerisque  placet,  sive  in  utero,  sive  inde  egressis, 
incrementa  aiiunde  venire.  In  utero,  ex  humoribtts 
uteri ;  natis.ex  alimonia ;  ut  tantum  sit  incresoenti- 
bus  augmenti,  quantum  ex  cibis  in  humaiiam  vertitor 
substantiam.Undein  homijie  271  toiomininiap)rii« 
est  ex  parentibus,  minima  quoque  ex  proprionims 
Quliaexremotioribus.  Nuliatenus  enim  fieripolest  u: 


(464)  Aug.,  1.  XX  De  civit.,  c.  20,  et  epist.  ao. 
Sed  ambigit  in  resp.  ad  iii  qu.  Duicitii.  Fulgent., 
De  fide,  c.  5. 

(465)  Aug.,  Enchirid.,  c.  91,  ser.  4  De  verbis 
Domini. 

(466)  Aug.,  De  civit.,  ser.  22,  c.  20.  Enchirid., 


c.  9i. 


(467)  Ambros.,  in  xxiv  Lucx. 

(468)  Aug.,  sup.  init.  cap.  Hieron.  ad  Mioer. 
et  Alex.  FuTgent.,  De  Ode  ad  Petrnm,  c.  5;  Ambr., 
super  1  Tbess.,  iv ,  Itfag.,  iv,  d.  45,  §  5. 


SENTENTIAHUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB.  VHI. 


986 


IKirticiilae  a  eorporibus  Adae  et  Evae  geoerando  sepa-  A  Meichisedech  declmas  jnxta  Apostolum  exsoWit,  ita 


ratae  admodum  paucse  ac  parv»  omnibus  distribuan- 
lur  bominibus,  ila  ut  inde  unusquisque  vel  aiomum 
oiHinuerit ;  praesertim  cum  juxla  banc  sententlam 
semen  bunianum  in  sua  parvilate  permaneat,  tan- 
lum  autem  sibi  aliena  qusedam  assumens,  ex  assum- 
ptis  quantitatem  compleat  hominibus  debitam.  Ho- 
mines  crgo  primi  de  humo  facti  sunt,  posteri  autem, 
sed  remotiores,  neque  ex  humo,  neque  ex  primis» 
sed  tantum  ex  cibis  facti  sunt. 

Alii  dicunt  (469)  quod  sLcut  costa  Adae,  res  uti- 
queparva,  formataestin  integjram  Evam,  rem  uli- 
que  longeque  majorem,  nullis  tamen  extrinsecus  ad- 
ininiculis  ,  nullis  additamentis,  unde  magnum  quid 
iieret,  assumptis ;  ita  quoque  semen  parentum  usque  ^ 
ad  virilem  adolescit  quanlitatem ,  virtute  ejus  id  ' 
agenle  qui  omnia  creavit  ex  nihilo ,  qui  paucos  pa- 
nes  atque  pisciculos  ip  millium  salietatea  multipli- 
cavit;  virtute  tamen  sola  ex  nihilo  omnia :  mulier  ex 
costa;  virtote  autem  et  natura  procreatio  fit  hu- 
mana.  Haec  senteutia  fcmen^a  pueriti;;  dicit,  ignem, 
balnea,  vesies,  cibum  quoque  alque  potum ;  baec  in- 
terius,  iila  fovent  exierius.  Verumtamen,  sicut  nec 
iiia  in  humanam  vertuntur  naturam,  ita  neque  ista ; 
iino  jttxta  Dominicam  sententiam  omne  quod  intrat 
in  os,  in  ventrem  vadit^  et  per  secessuni  emiltitur 
{Matih.  XV,  17).  lUqqe.  sicut  tota  li^va  prius  in  costa 
coarctabatur,  ita  universa  potestatis  copia  in  lumbis 
Abrahae,  in  lurobis  Adae  contin^batur.  Parsa  erat 


juxta  ipsum  in  Adam  omnes  peccaverunt.  Universi 
ergo  secundum  quemdam  modum  mortales  in  lum- 
bis  Adae  exstiterunt,  et  id  immortales  amissuri 
sunt?  Sed  Dominus  unum  hominem  fecit  et  ex  illo 
conjugem  formavit,  ut  quicunque  nascendo  succe- 
derent  iion  se  diversis,  sed  uni  lautiim  principio  ob- 
noxios  attenderent,  atque  ita,  in  sua  homines  na- 
tura  auctoritatem  unius  principii  atque  unilatem, 
scbismate  procul  pulso,  discerent  venerari  diaboli 
respuentes  exemplum,  qui  schismale  inducto,  alle- 
nim  post  Deum  inducere  conatus  cst  principium.  Si 
autei9  £va  non  ex  Adam,  verum  ex  ahera  procreata 
esset  ma'«eria,  unitas  principii  minime  posteriscom- 
mendaretur.  Si  item  sunt  nonnulli,  qui  ita  constent 
'  ex  inateria  escae,  ut  nihil  contineant  ex  Adam  atque 
Eva,  nonne  sic  qiuxiue  diversitas,  imo  272  mulli- 
pUcitas  inducetur  principiorum ,  ut  paucissimi  par- 
tiir  ex  Adam  materiam  contraxerint,  plures  omnino 
diande,  alii  ex  aliis  cibis,  alii  ex  aliis?  Neque  enim 
semen  quod  ex  primis  prodiit  parentibus,  nisi  raore 
ccsiae  augeatur,  uila  poterit  ratione  omnes  diOundi 
per  homines.  Itaque  ubi  semen  defecit,  omnino  ex 
rliena  homines  facti  sunt  niateria  •  peritque  tam 
modo  quam  iu  fuluro  unitas  priucipii  a  r/omino 
commendata. 

Multum  ergo  rationabilius  arbitror  parentum  se- 
men  ad  costae  imitationem  sua  ex  se  per  Deum  adi* 
pi^ci  augmenta,  ut  neque  partim,  neque  prorsui. 


costa,  et  tamen  lrar,sivit  in  magnitudinem ;  parvum  q  homines  constent  alia  de  materia  quam  parentum  ; 


quoque  semenparentum,ettamen  propagando  trans- 
ivit  in  multitudinem  fiiiorum.  Nihii  aliud  est  Eva, 
nisi  quod  fuit  Ad£s  costa;  neque  aliud  est  univer- 
sitas  hominum»  nisi  quod  praecessit  prhnorum  in 
liimbis  parentum.  Haec  sententia  gaudet  dicere,  ni- 
fail  nisi  humanam  substantiam  resurgere ;  altera  mi- 
nlrae  abborret  porcinam  camem  aut  ejusmodi  &li- 
moniam,  in  humanam  tamen  substantiam  conver- 
sasn.  aut  solam  resur«^ere,  aut  ex  maxima  parte. 

CAPUT  XVII. 

Unum  est  principtum^  et  de  liis  qut  remanent 
vei  recedunt. 


et  ita  fuerint  omnes  omnino  in  lumbis  parentum 
prlmorum,  constetque  unum  principium.  Sed  tcte 
ita  sit,  sive  aliter,  id  tanien  creditur  quod  quaedam 
in  homine  sunt  ad  remanendum,  quaedam  vero  ad 
recedendum.  Adani  enini  costam  liabuit  ut  indemic- 
iier  fieret,  nou  ut  iterum  resuiuerct :  Deus  enim  pf  o 
ea  carnem  collocavit.  Item  exparentibus  semenabs* 
cedit,  non  utique  ut  redeat,  veruni  ut  inde  procrea-'* 
tio  filiorum  subsistat. 

Num  caetera  omnia  restituentur  quae  a  corporibus 
sanctorum  dilabuntur,  sive  sanguinem  fundendo, 
sive  capilios  vel  ungucs  prxscidendo,  seu  crebris 
aegritudinum  exbalationibus,  quae  corpus  validum 


saepius  invadunt,  tenueque  relinquunt  ?  Sed  exha- 
(i70)  Sed  si  resurrectio  unicuique  sua  restituet  d  lando  partes  corporis  in  aera  languore  dilabuntur , 


nienibra,  num  usque  adeo,  ut  Adam  redeat  costa  ? 
Sed  jam  non  est  Eva,  ut  ad  parentes  redeat  (efTusio 
seminum,  sed  jam  nulli  existent  tilii;  et  erit  Adam 
in  resurrectione  solus ;  quod  absit !  Omne$  enim  re- 
surgemus  (ICor,  xv,  51).  Aut  secundum  alteram 
scntentiam,  nihil  habebunt  filii  in  substantia  sua, 
qiiod  ante  habueriut  parentes  in  sua  quod  item 
absit  1  Nam,  sicut  juxta  Apostolum,  in  lumbis  Abra- 
Lse  Levi  erat  quando  decimas  solvit  {Hebr,  vii,  5), 
ita  ct  in  lumbis  Ad^e  omnes  erant  quando  pcccavit. 
UnJe,  ut  ita  dictum  sit,  sicnt  Levi  in  Abrabam  ipsi 

(4-69)  Hugo  Victor.  1.  i  De  sacr. ,  parl.  vi,  cap. 
peitult.  ;  Lombardus,  ii  Sent.  dist.  50  ct  dist.  18. 
(470)  &Iag.,sup. 


si  convaiescendo  in  corpus  alimenta  convertuntur ; 
alioquin  sicut  alimenta,  cum  adsunt,  id  efiiciunt  ut 
corpus  nullo  extrinsecus  assunipto,  veium  in  seipso 
augeatur  et  maneat ;  ita  quoque  cum  fomenta  de- 
sunt,  causa  fortasse  sunt  quare  corpus  in  seipso 
tenuetur  et  deficiat,  non  autein  quod  ab  eo  pars  uUa 
expellatur  quae  alibi  existat. 

Aiunt  (471)  omnia  quae  abscedunt  reduccnda,  non 
tamen  ita  ul  necesse  sit  unumquodque  ad  illam  par- 
tem  corporis  redire  in  qua  prius  fuit,  ne  sit  nimia 
criuiuin  unguiumve  densitas  aut  prolixitas,  simili- 

(471)  Aug.  praecipiie  notat  Encb.,  c.  89  et  xxii  He 
civit.,  cap.  19. 


9S7  ROBERTI  PULLI    S. 

terque  in  cscteris  quaedam  ex  nimietate  deformilas  A 
contemplautibus  se  ingerat.  (47^)  Unde  existimant 
(^uia  quod  in  corpore  mortalium  prsecessit,  illud  to- 
tum  ad  resurrectionem  occurrat ;  ita  tamen  ut  quid- 
quid  in  suo  loco  indecenter  se  hal)eret,  aliorum  sup- 
pleat  indigentiam  membrorum.  Sed  tot  tantaque 
apud  quosdam  Hunt  excrcmenta,  ut  non  solum  id 
inde  fieri  queat,  verum  etiam  plus  toto  bomine  longe 
longeque.  Sed  si  in  consilio  Dei  est  nibil  humani 
corporis  in  terra  remtinere,  credibilius  (i73)  putave- 
rim  ad  sua  unamquamque  rem  reduci,  ut  quidquid 
hicquselibetparscorporis  continuerit,  ibi  receptura 
sit,  Deo  id  agente,  ut  niulta  et  nimia,  pauca  et  mi- 
nima  in  quemdam  reducantur  modum  resurrectioni 
commodum.  Ita  infantuii  resurgent  magni ;  nimii 
quoque  modificati.  Ita  qui  in  membris  suo  carent  ^ 
numero,  aut  modo,  requabilem  reperturi  sunt  nu- 
merum  atque  modum.  Sed  opus  esse  non  videtur  ut 
humana  substantia  quae  integra  de  nobis  abiit,  su- 
perflua  sua  et  in  vita  abjecta  resumat.  Nonne  quod 
jugi  concubitu  nocturnisqne  polluendo  illusionibus 
eflluit,  satius  est  abesse  simul  cum  iilo  semine  quod 
in  humanam  formatur  naturam?  Dentes  pueritiae 
projectos,  nonne  vanum  est  resumere  illis  qui  matu- 
ra  aetati  aptiores  sortiti  sunl?  Alia  quoque  singulos 
relinquent  viventes  quae  necessaria  his  minime  .vi- 
dentur  qui  integri  hinc  abscedunt ;  pracsertim  cum 
nemo  sit  qui  id  aflirmare  audeat,  quanquam  neque 
quisquam  sit  qui  id  ipsum  negare  prsesumat,  Domi- 
num  videlicet  Jesum  plus  sumpsisse  corporis  resur-  ^ 
gendo  quam  deposuit  in  cruce  moriendo,  nisi  forte 
illud  quod  circumcidendo  prxputatum  est.  Sed  prae- 
ler  id  credibile  est  more  bumano  multa  quoqne  alia 
Dominicoetiam  acorpore  separata.Potest  utiqueesse, 
81  ita  placel  Deo,  ut  Christo  et  suis  omnia  reslituat ; 
resurr^ctio  autem  nihil  plusquara  mortis  habuit 
tempus.  Verum  utrumlibet  sit,  nihil  resurrecturus. 
aut  minus  habebil.  quam  decet,  273  aut  plus.  Sed 
neutrum  aflirmOy  tertium  potius  credo;  videlicct 
quod  ex  omnibus  quae  mortalis  hic  slatus  humanae 
substantiae  sublraxit  necessaria  sint  resumenda,  su- 
perflua  autem  relinquenda,  quatenus  corpora  resur- 
genlium  id  lotum  resumant  quod  prosit  plcnitudinl, 
id  totum  relinquant  quod  minime  opus  sit  resumi. 

(474)  Verum  id,  quod  nec  capillus  peribil ,  exigere  j) 
fortasse  videtur  ut  nihil  omnino  relinquatur;  ubi 
sit  intelligendum  ita  sanctis  miiiime  defulura  ma- 
jora ,  quibus  nec  ininora  deerunt.  Perit  oculus  ubi 
non  perit  capillus ,  quatenus  capillos  resurreclio 
creditur  habitura,  non  tamen  capillorum  superflua  : 
eapilli  enim  omnes  numerati  sunt ,  non  tamen  con- 
servati.  Quod  de  capillis  arbitramur  et  de  caeteris 
membris. 


(472)  Mas.  IV,  d.  44,  §  2  et  seqq. 
(475)  Eadem  sentit  D.  Th.,  et  qui  post  eum  in 
SiMUeniias  scripserunt. 

(474)  Aug.,  XXII  De  civil..  cap.  19. 

(475)  Mag.  IV,  d.  44,  §  I. 

(476)  Haej  ex  Aug.  habct  Auselmus  sive  auclor 


R.  E.   CARDINALIS  ^ 

(475)  In  resurrectione ,  tit  aiunt,  tantssiatnrx 
singuli  erunt ,  quantam  quisque  natoraliter,  aot  io 
aetate  tnginta  annorum  nabiturus  erat,  si  pneveoltis 
est  morte,  aut  ea  aetate  liabuit,  si  decrepitus  m 
tuus  est.  (476)  Erunl  ergo  homines  alii  alils  aeqo^ 
les,  majores  atque  minores,  aliteratque  aliter,q\»- 
modo  mundi  eos  decursus  protulit  diiferentes.  Inde 
Apostolus  de  resurrectione  agens,  ail:  Domoccw- 
ramus  omnes  in  mrum  perfectum^  in  mensuTm  ataih 
plenitudinis  Christi  (Eplies,  iv,i3) :  omnesenim,  m 
quidam  occurrent  saivandi  Domino  in  aera;  m 
utique  pueri,  sed  in  virum  perfeetum  TenUiri,iitsit 
quisque  perfectus  numero  membrorum  et  debiu 
magniludine.  Dum  in  virum  perfectum  dicit,  mulie- 
bri  sexui  (477)  non  contradicit ;  verum  deTjrisdo- 
cet ,  quod  de  mulieribus  persimile  intelligi  oportpt. 
(478)  Venturi  sumus  in  virilem  perfectionem ,  Wm 
utique  qua;  pcrducat  usque  in  mensuram  xuiis  p:^ 
nitudinis  Christi*,  non  utique  in  mensuramCbrist, 
quoniam  erunt  eo  tam  majores  corpore  quam  miiio- 
res.  (479)  i£tas  plenitudinis  Cbristi  triginU  m 
sunt ,  tunc  enim ,  sicut  Chrislus,  ita  omnis  boa« 
plenitudinem  humanae  soriitur  naturae.  Hujas  laat- 
suram  iricenariae  xtatis  universis  resurrectio  resi.- 
tuet. 

CAPUT  XVIII. 
De  statu  hominum  post  resurrectionm 

Sed  hujusmodi  quantitas  cujusmodi  na&ciscdar 
qualitatem?  Miseram  in  perfidis,  gloriosam  iji  m- 
ctis.  Unde  Apostolus  ait :  Salvatorem  exspectam 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum ,  qui  ref&nati: 
corpus  humilitatis  nostne  configuralum  corpmdm- 
tatis  su(B  (Philip.  iii ,  20).  Quae  ergo  est  sua  ut  m- 
nolescat  nostra?  In  Transfiguratione  exemplum  fti- 
turae  claritatis  pracmonslravit,  duro  resplenduit  ftna 
ejus  sicut  soly  veslimenta  autem  ejus  facta  siisi  dH 
sicut  nix  (Matth.  xvii,  2).  Clarius  nitidiusque  eu»- 
plum  resurrectionis  inveniri  non  potuit.  VestiuMti 
sunt  sancti,  quae  facta  sunt  alba  sicut  nix,  omb- 
cies  ejus  resplenduisset  sicut  sol.  N£mquanlouit 
splendore  et  decore  transcendit  nivem ,  tanto  Cbn- 
stus  sanctis  omnibus  est  gloriosior.  Gloriosi  erat 
sancti ,  verumtamen  gloriosior  est  Cbristus ;  smh 
enim  sicut  nix,  Sanctus  sancioriim  sicut  sol.  Neiw 
tamen  sanctos  in  resiirrectione  arbitreturvestieiK^^ 
Christus  quas  in  mundo  vestes  habuit,  inmundei- 
misit.  Adam  ante  culpam  nudus  exstitit,  nu»puB 
vestiendus  si  nunquaiu  deliquisset.  Unde  appin; 
quod  qui  in  paradiso  adhuc  animalis  veste  vmsf 
indigebat,  mullo  minus  factus  spiritualis  iiidunetK 
indigeret  in  coelo.  Tanti  namque  decoris  esM^ 
servans  obedientiam,  futurus  longe  excelleniifl"» 
post  peractam,  ut  si  indutus  fuisset,  poiiosTesi^ 

Com.  in  Paul.  ad  Eph.  iv,  V.  Aug.,  xxii  DeciT..«- 
14-16,  etc. 

(477)  Aug.,  XXII  De  civit.,  c.  17. 

478)  Fulgeni.,  De  Qde,  c.  3. 


(478) 
(479) 


Aug.,  ibid.,  cap.  15. 


089  SENTENTIARLM  LIBRI  OCTO.   —  LIB.  VIII.  990 

conlexerit  cernenda ,  qnam  celaverit  turpia  ;  hone-  A  lerrenus^  tales  et  terreni.  Qualis  Adam » taies  ab  ip^^o 


stas  ergo  et  suHicienlia  resun^ectionis  indumenli 
haud  eget ,  aut  occuUatione  aut  defcnsione.  Neque 
eniin-  ideo  in  Transfiguralione  Dominica  veslimenla 
facta  sunt  aiba  sicul  nix,  ut  quidquam  tale  intelii- 
gatur  futurum  in  resurreclione ;  verum  ideo  ut  can- 
(iore  vestium  dccori  insinuaretur  resurgenlium. 

(480)  Sicut  autem  inter  Cbrislum  et  274  sanctos 
dislantia  est  in  clarilate ,  ita  quoque  inler  sanctos 
alii  aliis  erunt  in  resurreclione  pneslantiores.  Unde 
Apostolus  :  AUa  claritas  solis^  alia  daritas  lunoi ,  et 
alia  claritas  stellanum  :  stella  enim  a  stella  differt  in 
clariiate;  sic  et  resurrectio  mortuorum,  Seminaturin 
corruptione ,  surget  in  incorruptione :  scilicet  et  im- 
mortale  et  impassibile  seminatur  in  ignobilitate^  surget 


proGciscentes,  si  lamen :  Sicut  portavimus  imaginsm 
terieni,  portemus  et  imaginem  coelestis,  Ut  sicut  ve- 
teres  in  Adam  pniecessinms,  consequenter  in  Cbristo 
inn(»vemur. 

CAPUT  XIX. 
De  descensu  Domini^  et  tuba^  et  resurgentibus. 
(483)  Ignis^utcm  in  quo  omnium  resurrectio  fu- 
tura  est,  ul  dictum  est,  antc  advenlum  Judicis  vi- 
dctur  venturus  ;  cujus  ardore,  omnibus  qui  vivi  re- 
pericntur  exanimalis ,  tunc  tandem  tempus  videtur 
ul  juxta  Aposlolum  :  Jpse  Dominus  in  jus&u  et  in 
voce  arcliangeli ,  et  in  tuba  Dei  descendat  de  coslo  (I 
Thess.  IV,  15).  Quare  tuuc  tandem?  constat  quod  in 
tuba  Dei  desendet  de  cccio.  Tuba  vero  tunc  (si  la- 


in  gloria;  seminatur  in  infirmitate,  surget  in  virtute  B  men  videtur  babitura  locum)  quando  mors  omnium 


(i  Cor,  XV,  41);  sciiicet  cui  nihil  noceat.  Seminatur 
corpus  animale,  surget  spirituale  (481).  Non  dicit 
spiritus,  ut  corpus  vertatur  in  spiritum,  quod  tamen 
(482)  quidam  putant.  Contra  quod  Dominus  post  re- 
surrectionem  discipulis  ait :  Palpate  et  videte  quo- 
niam  spiritus  carnem  et  ossa  non  habet ,  sicut  me  vi- 
detis  habere.  Non,  inquam,  dicit  Apostolus  :  Surget 
spiritus^  sed  spirituale^  quia  spirilui  plene  subdctur, 
nec  jam  repugnabit.  Surgct  igitur  spirituale,  ila 
transiens  in  naturam  spiritus,  ut  fial  agile,  leve, 
cibis  aut  veste  non  egens  (Luc.  xxiv,  4).  Juxla  cx- 
terioris  gloriam  bominis,  gloria  quoque  dabitur,  cl 
iuleriori,  ut  qui  plus  babet  in  corporis  dccore,  plus 


praecesseril.  Quare  autem  tunc  ?  Quoniara  ideo  tuba 
intonabit ,  ul  mortui  resurgant.  Unde  subjungilur  : 
El  mcrtui  qui  in  Christo  sunt,  rcsurgent  primi; 
deinde  nos  qui  vivimus  qui  retinquimur  simul  rapiemur 
cuni  illis  obviam  Christo  in  aera ,  et  sic  semper  cum 
Domino  erimus  (ihid.).  Mortui  qui  interim  &ecundum 
animas  in  Cbristo  sunt,  id  est  in  Cbrislo  quiescunt, 
licet  incremati  (quoniam  de  illis  dubium  essc  pole- 
rat)  ut  mirabilior  sit  resurrectio ,  Resurgent  primi, 
quia  nos  qui  vivimus ,  ^ut  residui  sumus  in  adventu 
Domini ,  non  prwveniemus  eos  qui  dormierunt ;  sed 
potius,  ut  diclum  est :  Resurgent  primi ,  deinde  nos 
qui  vivimuSi  qui  relinquimur^  id  est  illi  de  vobis  qui 


qiioque  habeat  in  Dei  visione;  et  qui  plus  de  Deo  q  vivi  erunt,  ct  residui  omnibus  praicedcntibus  vel 

sentil,  plus  quoque  in  notilia  rerum  capiat.  Undc 

Apostolus  :  Instructi  in  charitate,  et  in  omnes  divitias 

pleniludinis  inteltectus,  in  agnitione  mysterii  Dci  Pa^ 

tris  Jesu  Christi,  in  quo  sunt  omncs  thesauri  sapientias 

ei  scientiw  absconditi  (Coloss.  ii ,  2).  Niminim  iu- 

structi  in  agnitione  Dei,  per  hoc  veniuut  in  omnes 

divitias,  id  est  copiam ;  intellectus  pleni,  ut  pcrfec*e 

de  bumanis  et  ^divinis  habeant  intclleclum  ,  ut  de 

anima  et  de  supernis  spiritibus.  In  agnitio7ie  Dtij 

non  dico  quantiim  ad  opera ,  sed  mysterii  Dei ,  ut 

scialur  quod  est  secretum  et  a  paucis  cognitum  de 

essentia  Dei  Patris  Chrisli,  ut  sciatur  quod  alia  per- 

sona  sit  a  Filio ,  quamvis  idem  in  substantia  cum 

eo.  Ad  quam  aguitionem  quisquis  tendit,  ad  Chri- 


tormentis  Anticbrisli ,  unde  sunt  dignissimi ,  et,  ut 
aiunt,  in  passionibus  similcs  apostolis  :  275^^^»^^' 
quam,  qui  vivimus^  qui  relinquimur^  simui  rapiemur 
cum  illis.  Quid  est  ilU  resurgent  primi ;  deinde  nos  si» 
mul  cum  illis  rapiemur,  nisi  quia  illorum  resurreciio 
prior,  nostram  posteriorem  exspectabit  ?  Utique 
absque diHicuItate ;  quoniam(484)  boc  erit  incendiuui 
mundi  sanctis,  quod  fuit  caminus  tribus  pueris.  £l 
demum  simul  rapiemur  cum  illis  in  nubibus. 

(485)  Quanta  resurgentium  levitas  corporum, 
quse  in  nube  asccndent  de  diversis  mundi  parti- 
bus  venicntia  inviccm  obviam  sibi,  obviani  quo- 
que  Christo  descendenti  in  aera  de  codIo!  Unde 
post  illud :  A  scendit  ad  cxios^  sedet  ad  dexteram  Patris 


stum  tantum  recurrat.  Quanto  enim  quisque  in  fide  ^  omnipotentis :  subjungitur :   Inde  venturus  judicare 


appropiat  Christo ,  tanto  magis  ex  Christi  ditatur 
lliesauro.  Quod  si  juxta  augmenta  fidei  notitia  au- 
getur,  quanto  magis  celsiores  specie ,  celsiores  fient 
rcrum  omnium  cognitionc. 

Duplex  autem  resurgentium  claritas  ,  altera  cor- 
poris,  altera  mentis,  aliorum  alia.  Hx  sunt  in  domo 
Patris  Chrisli  multae  mansiones.  Ibi  erunt ,  Quaiis 
et  cxlestiSy  tales  et  coelestes  (I  Cor.  xv ,  48^) ;  qualis 
Christus,  tales  Christiani,  sicut  jhic  sunt :  Qualis 

(480)  Mag.,  IV,  d.  49,  J  1,  4,  n.  5. 

(481)  Aug.,  De  fide  et  S^mbol.,  c.  G;  1.  xni  De 
civ.,  c,  20,  et  I.  XXII,  c.  21  *t  91 ;    Ench.,  c.  01. 

(482)  V.  Hierony.  ep.  adPammach,  contra  crro- 
rCh  Juan.  Hierosolymit.  ^ 


vivos  et  mortuos  (486).  Yivos  quos  ignis  judicii  in* 
veniat,  vel  justos  mortuos  ante  ignem  vel  injustos. 
Itaque,  ut  Apostolus  ait,  ipse  Dominus,  id  est  in 
propria  pcrsona  desccndet  de  coelo,  non  humilis  ut 
prius,  sedin  jussu;  id  est  jubens  voce  sui  ipsius 
archangeli,  videlicet  Michaelis,  quse  faciet  resurgere 
morluos ;  quae  dicitur  tuba ,  quasi  manifesta ,  vide  • 
licet  quia  sicul  tuba  in  bcllis,  ita  tunc  inimicos 
debellabit.  £t  sicut  tuba  in  feslis,  amicos  ad  solem- 

(483)  Mag.  IV,  d.  43,  §  2.  _ 

(484)  Haec  August.,  1.  xx,  cap.  18,  De  civU.,  sed 
aliis  verbis. 

(483)    Mag.,  dist.  47. 
(486)    Aug.,  Ejichir.,  c.  55. 


991 


RORERTi  PULLI  S   R.  £.  CARDINALIS 


998 


nitatem  aetcrn»  glori.T  inviUYit.  Hxc  cadem  vox  A  qitam  vivi^sed  non  prius  ascendent  (49i).Et(juo. 


polesC  ita  dici  tuba.  Tiiba  cntm  erit  magna  vox  an- 
gelorum :  qiix  eadcm  crit  luba  Dei ,  quia  Gliri- 
sti;  vel  quia  Dcus  dnbit  cnicnciam.  Quam  eflica- 
ciam  ?  (487)  Audi  Aposlolum :  Ecce  mysterium  dico 
vobis ,  omnes  quidem  resurgemus,  sed  non  omnes  tm- 
mulabimur,  In  momenlo,  in  iciu  oculi ,  in  novissima 
$i(ba ;  eanei  enim  luba,  elc.  Oames  ergo ,  ut  diclum 
est,  tam  boni  quam  mali  resurgcnt;  scd  non  omnes 
in  immortalitatis  ct  impassibililatis  gloriam  immu- 
labuntur.  Quax  ergo  mora  erit  in  resurgendo?  ulique 
parva;  ut  enim  mirabilior  sit  resurrcctio,  omnes 
rcsurgent  in  momento  ,  sed  quoniam  in  momento 
est  mora,  quasi  corrigendo  subdit ,  in  ictu  oculi,  Id 
est  quam  cilo  crit  visa,  vel  percipilur  a  palpebra, 
id  est  in  sunmia  ceieritate.  ^ 

Sed  per  quid  fict  resurreclio  adeo  festina?  Per 
tiibam  ;  id  est  voccm  magnam  et  monifestam ,  post 
qiinm  non  erii  alia.  IlaK;  (488)  tuba  ost  clamor; 
iiiidc  dicitur :  Clamor  faelus  est ,  Ecce  sponsus  venit 
{Matt/i,  XXV,  6).  Tuba;  nomine  aliquod  evidcrs  e* 
pneclarum  signum  dicitur,  quod  vos  archangcli  ct 
tuba  Dei  aiibi  dicitur ,  ct  vox  Christi  in  Evanjeiio, 
qrnim  audicnt  inorlui  ct  procedcnt  (489) :  unde  Prc- 
plieta  ad  Deum  loquens  ait:  De  caelo  auditum  fselsti 
Judicium  (Psat.  lxxv,  9);  et  alibi :  Advocatlt  caslnm 
desursumet  terram  (PsaL  xux,  5),  id  est  Justos 
qui  suiit  siipcriorcs ,  ct  pcccatorcs.  Ad  quid?  Discer- 
nere  popnlum  suum  (ibtd.,  4).  Quid  illa  discrctione 
(icl?  ExsuUabuut  Sancti  in  gloria  ( Psat,  cxlix  ,  5).  r. 
Mali  aiilcm  qiiid?  Terra  tremuit  et  quievit  (Psal. 
Lxxv,  9).  Niniirum  terrcni  pavebunt,  et  ab  his  qu» 
liic  cbara  habueruiit  quiescent. 

Sed  si  omnes  in  ictu  oculi  sunt  lesurrecturi,  quo- 
modo  aiit  priiis,  alit  resurgcnt  postcrius?  In  ictu 
ociili  siiiguloriim  rcsurrectio  fiet:  non  tamen  ideo 
Mcccssc  esl  ut  posteriorum  atque  primorum  resur- 
rcTlio  simul  fiat.  Utraquc  nimirum  in  rclu  ocuii  fu- 
liira  est  :  venim  allera  in  altcro  ,  altera  forlasse  in 
altero.  Potest  quoque  fieri  ut  priores  et  postcriores, 
prius  atque  posterius  in  uno  eodamque  ictu  oculi 
resiirgant.  Uiius  atque  idem  oculi  ictus  prius  habet 
clpostcrius.  Asseverant  tamen  nonnulli  (490),  neq 
absurde  forsan ,  primis  resuscitatis  et  sursum  ra- 


niam  teste  Apostolo :  Omnes  quidem  resBrgemu, 
( 1  Cor.  XV,  51 ) ,  omnes  quoqne  moriemor.  Noq 
enim  est  resurrectio  nisi  a  rooituis.  Vode  Aposto- 
iuSy  Sed  dicet  aliquis:  Quomodo  resurgent  nutrt^ 
quali  autemcorpore  276^''*^'''^  ('  Cor.xv,35.)Qiusi 
diceret :  Non  patitur  ratio  ut  mortuus  retinuat,  m, 
si  id  contingit ,  ratio  minine  est  ut  aliud  qnamfm 
fiat.  Alicui  respondet  Apostoius ,  et  prioriqtiaestioii 
prius.  Insipiens,  tu  quod  seminas  non  tinfcebUMr 
nisi  prius  moriatur  (t6f(/.,5G).  Quasi  dixisset :  Mor 
talcs  non  aliter  immortalitate  vivificanturnisiprias 
moriantur.  Nimirum  quasi  futurae  segdis  morUlitas 
semen  est  immortalitatis. 

Quodautem  resurrectioalterius  est  gloris^mbiio- 
minus  tamen  ejusdem  substanli»  Apostolos  d^ 
claravit  duin  subjunxit:  Et  quod  semtnas.nm nr- 
pus  quod  futurum  est  seminas ,  sed  nudum  (^am; 
Deus  autem  dat  iUi  corpus  sicut  vult ,  ei  mirti^ 
ssmini  proprinm  corpus.  (tfrirf.,  57, ,  58).  SimiiHer 
uljque  ccrpus  hujus  dejectionis  longc  dillert  ei 
quasi  nu(!um  est  a  decore  ftitura^  venustatis  quia 
unisuiqvs  dat  Deus  sicut  vult ;  nt  quoiuodo  disbi 
jpaniim  r.b  illoquod  cx  se  crescit.iladillenlliflc 
t>cr;}us  ?l  iKo  quod  resurgit;  diflerat  utiqoe  iii  gio- 
ria,  Ron  tanen  in  substantia.  Sicut  cnim  miicuiqDe 
semini  prepriiin  datur  corpus,  ut  tritico  Irilici,  hor- 
deo,  !  or(!ei;  ?a  nobis  nostra  restituentur  uitiqu. 

Si  ergo  simi:'  cum  jam  resuscitatis  iiondnm  iw 
lui  sursum  r.'^iuntur,  cum  omnes  sil  necesse  n- 
surgere,  nenue  slt  resurreclio  nisi  ex  morte;  b^- 
rilo  dicitur  i:i  ij|>so  raptu  mortem  futuraniatqiiere- 
surrcctionem.  Heqiie  eiiim  id  difTerri  decei,  usqi^ 
quo  ia  rjre  ocnsistant  jam  cum  Cbristo.  Si  aaleQ 
resurrectic  antir^uorum,  vitani  inveniet  praesentim, 
necesse  est  circa  ipsa  uitinii  ignis  exordia  ipsai 
fieri  resurrcctioncm.  Nam  siqu%  mora  ficret,pri- 
morum  resnrrectio  ulliraos  viventes  non  iiiTeiiint; 
mortaliuin  cnlm  vila  in  ignc  non  dio  sul»i5ierf 
valet.  Conslat  a  itcm  "iuod  resurrectio  non  pri» 
erit,  quant  a;l)a  resurrectioncM  factura  inlonoerit. 
Id  vero ,  qucniam  Dominus  est  in  tuba  de  ccelo  it 
scensurus,  non  prius  erit  quam  Judcx  adTewrJ. 
Dominus  ergo  neque  ante  ignem  neqiic  diu  pfl* 


ptis,  reliquos  adhuc  vivos  simul  cum  resuscilatis  in  D  ignem  videtur  de  coclo  desccnsiirus.  Ideo  non  «*' 


acra  rapiendos ,  ipsoque  in  raptu  morituros  et  re- 
surrectiiros.  Quod  fortasse  Apostolus  insinuabat  di- 
cens  :  Mortui  qui  in  Christo  sunt  resurgent  primi; 
deinde  nos  qui  vivimus  simul  rapiemur  cum  illis 
(I  Thess.  IV,  16).  Qiiid  est  enim ,  deinde  nos  qui  vi- 
vimus  simul  rapiemur  cum  iUis ,  nisi  quod  illi  resur- 
gciit  primi?  deinde,  id  esl  pcjst  illorum  resurrectio- 
ncin,  id  est  adbuc  vivciites  siinul  cuni  resuscitatis 
sublevabimur;  ut  jam  rcssuscitati  ct  adbuc  moritu- 
ri,  simul  ascendanl.  Itaque  prius  rcsurgent  mortui 

(487)  Aug.,  ep.  420.  Dc  nr.  Novi  Test.  cap.  54. 
Ilag.,  tv,d.  45,  §2. 

(488)  Atig.,  supra  codein  cap.  54. 

(489)  Aug.,  nd  hunccjusdcm  psut.  Tci*sum. 


ignem,  ne  tuba  in  qua  et  cum  qua  dcscendel,  Mf 
igncm  sonet ,  et  per  sonum  suscitatoreni  morti*- 
rum  resurreclio  fiat  (contra  omntum  opinionem)  «^ 
et  extra  ignem  ;  cum  potius  in  igne  resnrrectioiwi 
fieri  scnlianl :  quatenus  illaesi  per  ignem  transeaBi 
piirgati,  purgandi  vero,  ut  auctorestradiirtKi^. 
tandiu  in  igne  erunt,  quandiu  in  eis  qnid  par§4n- 
dum  erit.  Unde  Apostoltis  :  Vniuscujusque  cfu  mf 
nlfestum  erU,  dies  enim  Domini  declarabit  ifM  a 
igne  revelabitur;  et  unwscujusque  opus  quaie  lit  «F* 

(490)  V.  Aiictores  supra.  ^,      . 

(491)  V.  Hier.  ep.  ad  Mincrium  et  Aleia^f 
Aug.,  XX  de  Civit.  cap.  20.  , 

(492)  V.  Aug.,  XXI  dc  Civil.  c.  25,  rina  n.fJ 


SOT  SENTENTIARUM  LIBRl  OCTO.  -  LIB.  VIIL  994 

probabtt.  Si  cujtt$  opus  mansmtj  quod  superosdifica'  A  sonitu  melam  esi  habilurus,  ideorite  descensus  iii 
~      *  sonitu  pronuntiatur  futurus? 


verit  mercedem  accipiet,  Si  cujug  opus  arserit ,  delri 
rtentum  patietur,  Jpse  autem  salvus  erit ,  sic  tamen 
quasi  per  ignem{I  Cor»  iii,  15).  Qui  super  funda- 
nientiim  fidei  virtutes  sedincant,  alii  purissimi  hinc 
abeuut,  alii  cum  quibusdam  noxis  mortiferis :  sed 
ciijusque  opus  pro  nutu  suo  nunc  agentis,  dies  Do- 
mini  (quipost  mortem  incipit)  secundum  merita 
Judieantis  ,  per  ignem  purgatorium,  aut  iiiterim  aut 
ultimum,  quale  sit,  declarabit.  Qui  enim  ex  opere 
nianserit  incrematus  in  igne,  hic  piene  bonus  est, 
qiioniam  mercedem  accipiet.  Ciijus  vero  opus  est 
cremabile ,  detrimentum  patielur  in  igne :  ipse  ta- 
rnen  salvus  erit,  sed  per  ignem.  Dominus  ergo  non 
anle  ignem  videtur  descensurus. 
CAPUT  XX. 
Detubay  et  adventu  Domini^  et  igne. 

(495)  Sed  dicet  aliquis,  tubam  non  ante  ignem  s«- 
niiuram,  Dominum  vero  ante  sonitum  descensurum. 
Sed  cum  descensus  Domini  ad  hoc  tcndat,  ut  primo 
resurgant  morlui ,  poslea  judicentur;  ad  quid  ante 
vcniret?  Num  «^uia  venlurus  esi  judicare,  non  sclum 
vivos  el  morluos,  sed  et  sajculum  per  igneni?  Sed 
quomodoconstatquodinvoce  Archangeli,  et  i:i  *:uba 
Dei  descendet  de  ccelo  ,  videlur  descensus  simul 
cum  277  '"*>»•  ^^  s*  ^^^^  ^**  ^"°*  advenlu, 
utrumque  autem  post  ignem,  quomodo  venturus 
est  judicare  vivos  et  mortuos  et  saeculum  per  ignem? 
Si  ignis  ante  saeculum  invaseril,  quomodo  Christus 
post  veniens,  saeculum  per  ignem  judicabit?  Num  q 
per,  pro  w,  pi-aepositio  pro  praepositione  ponitur? 
quomodo  in  Aposlolo  his  verbifi  :  Si  entm  credimus 
quod  Jesus  mortuus  est  et  resurrexit ,  ita  et  Deus  eos 
qui  dormierunt  per  Jesum  adducet  cum  eo?  per  Je- 
sttm  (J  Thess,  iv,  15),  id  est  iu  Jesu.  Eos  namque 
qui  dormierunt  in  Jesu,  idest,  mortui  sunt  in  fide 
Jesu,  non  solum  suscitabit,  verum  eliam  adducct 
cum  eo  in  coelum,  ut  sint  cum  eo  in  eadem  bealitu- 
dine.  \el  de  coelo  corpore  nondum  descendens,  sen- 
lentia  incendii  quodammodo  praeveniet  judicare  sae- 
culuni  per  ignem. 

Placet  fortasse  cuipiam  Dominum  in  tuba  de  coelo 
descendentem,  tunc  et  non  prius  ignem  induccre 
mundo,  etin  igne  moriuos  suscitare,  et  suscitatos 
simul  cum  vivis  sublevare,  quatenus  adventus  Do- 
mini  praecedat,  et  ex  advenientis  auctoritate  mox 
incendium  succedat,  tubam  cum  incendio  strepen- 
tem  resurrectio  morluorum  repente  prosequatur, 
usque  adeo  festinanter  ut  adhuc  vivos  homines  illius 
temporis  inveniat.  Et  quod  tubam  indilate  resur- 
rectio  sequatur,  videtur  exigere  ratio  causae  quam 
eOicacissimam  ncgare  nefas  est.  Unde  Aposlolus 
postquam  praemisit  Canet  enim  tuba  (I  Cor.  xv, 
52),  indilate  subjunxit :  Et  mortui  resurgent,  Sed 
si  luba  sit  cum  igne,  ignis  autem  post  adventum, 
quomodo  per  adventum?  Ergo  Dominus  prius  de- 
scendet,  post  tubae  sonus  fiet.  Sed  quomodo  tunc  in 
lulwe  sonitu  descendet?  Num  quoniam  dcscensus  in 
(493)    Mag.,  4,  d.  43. 


CAPUT  XXI. 

De  ultimo  igne  et  animabus  purgandis. 
Sed  constat  quod  ultimus  ignis  tandiu  darabit 
quamdiu  purgatio  fidelium  postulabit.  Quod  si  ex* 
tra  corpora  aiiimae  sicut  nunc,  ita  quoque  tunc  sunt 
expurgandac,  oportet  utique  ut  aut  resurreLlio  dif- 
feralur  communiter  omntum,  quousque  et  Ijae  tan^ 
dem  expurgatae,  simul  cum  aliis  corpora  in  tuba 
Dei  diu  jam  post  inflammationem  mundi  sonante 
resumant;  aut  prius  resuscilati  moram  in  igne  la- 
ciant  exspectando  resuscitandos,  vel  praeveniant 
ascendendo  nescio  qoam  diu  post  ascensuros.  Sin 
autem  aliter  se  habuerit  satisfactio  pcBnitentium, 
B  quoniam  et  aliter  se  jam  habeb:t  staius  oinnium  re- 
nim,  scilicet  ut  in  ultimo  igne,  aniroae  in  corporil>us 
jam  suscitatorum  luant  quldquid  in  corporibus  prius 
deliquerunt  mortalibus;  illud  utiqiie  continget,  iit 
ex  resurrectione  jam  immortales,  non  diu  tamen 
sed  tandem  [fort.  nondum]  futuri  iinpassibiles,  ad 
tempus,  more  damnabiliter  iinmortalium  tormenta 
ferant.  Quod  si  erit,  qualiter  res  se  habebii?  Num 
ipsi  diu  ante  resurgent  quam  alii,  ut  in  igne  per- 
mundentur ;  quatenus  tuba  bis  sonet?  Sed  unde  hoc 
probabilur,  aut  sine  intcrmissione  a  poenitentium 
usque  ad  sanclorum  resurrectionem?  Sed  et  hoc 
ubi  invenitur?Nimirum  sibi  invicem  conjungendae 
videnlur  tuba  et  resurrectio. 

Sin  autem  resurrectio  jam  emundalorum  et  adhuc 
mundandorum,  simul  est  celebranda :  quid  potius 
est  tenendum  quam  ul  pui^ati  mox  obviam  Christo 
in  aera  rapiantur,  aliis  in  igne  usque  ad  peractam 
remanentibus  purgationem,  judice  utrique  parti 
quod  eadignumestdistribuenle?  Et  qnoniam  non 
esl  credere  Christum ,  ciim  parie  suorum  una  parte 
suorum  altera  relicta,  coelos  conscendere,  cum  po- 
tius  iluri  sunt  mali  prius  in  igntm  aeternura,  et  tan- 
dem  278  ^o"^  *"  ^'^^"^  aeteniam ;  ita  ut,  sicut 
mali  simul  omnes  in  ignem,  iia  boni  simul  omnes  in 
vitam :  fateri  oportet  ut  tandiu  cum  sanctis  suis 
Dominus  in  aere  commoretur,  donec  dux  totum  ad 
se  congregaverit  exercitum,  et  dux  fiat  coiivivator, 
miles  conviva  :  quod  utique  credi  absoiium  nequa- 

D  quam  est. 

Si  tamen  cuiquam  id  absurdum  astimatur,  ul 
judex  ante  veniat  quam  judicium  agat,  quasi  non 
sil  inchoatio  judicii,  mundum  incendere,  in  inoen- 
dio  mortuos  suscitare,  suscitalos  alios  lanquam 
reos  in  igne  cruciare,  juxta  illud  :  Inftammabit  in 
circuitu  inimicos  ejus  {Psal.  xcvi,  3),  alios  tanquam 
poenitentes  purgare.  alios  per  rogum  sai.ctitate  me- 
riti  illaesos  ad  se  sublevar^;  et  quasi  tantum  id 
contineat  judicium  ut  istahinc,  illa  inde  proferatur 
sententia  :  Ite,  maledicti,  in  ignem  wtemum;  ve- 
nite,  bcnedicti,  percipite  regnum  (Mfl«/i.  xxv,  41U 
si  cui,  inquam,  id  absurdum  videtur,  Dominmn 
scilicet  univcrsam  poenitenlium  moram  in  acre  ex- 


m  ROBEHTl  PULLl  S 

6pet5tarequasi  usquam  sit  turpe  Deo  esse,  et  quasi 
judex  oninipoteiitis  noisericordiae,  suos  nequeat,  si 
tta  fieri  conveniat,  quaatocius  expurgare,  quid  ipse 
de  adventu  judicis  dicel?  Num  qnod  ignis  ante  eum 
ffrmeedet  {Psal.  xcvi,  3),  et  post  praecedentem 
quanlum  convenit,  tuba  succ^det;  virtute  cujus 
facta  resurreclione  omnes  pariter  in  igne  commo- 
rentur,  boni  sine  Ixsione,  mali  in  lortione,  pccni- 
tentes  vero,  ut,  sicut  dictum  est,  a  labe  peccati 
excoquantur,  mundalione  facta  tunc  tandem  judex 
adveniat.  Sed  obesse  videtur  quod  Dominus  ab 
Apostolo  in  tuba  descensurus  dicitur  et  cum  omni- 
bus  sanctis  ejus  adventurus ;  ita  in  adventu  Domini 
nostri  Jesu  Ghristi  cum  omnibus  sanctis.  Nisi  forte 
ita  intelligi  debeal  quod  dictum  esl :  Jn  tuba  descen- 
dei^  ac  si  dicerctur  :  In  pra^cone  descendet.  Etquid 
est :  In  praxone  descendet,  nisi  praecoaem,  descen- 
sus  sui  praemittet  ?  (404)  Ilaque  forsan  dici  poterit 
in  tuba  descendet,  quia  tubam  descensionis  atque 
judicii  pra^nuntiam  antemitlet,  juxta  illud  :  De  ccelo 
auditum ,  fecisti  judicium  (Psal.  lxxv,  9),  et  illud  : 
Miltet  angelos  stios  cum  tuba  et  voce  magna  (Matth, 
XXIV,  51).  Forte  euim  angelos  prasmitlet  cum  tuba 
quae  audituni  fiat  judicium. 

Potest  quoque  dici  Dominus  cum  omnibus  sanctis 
adventurus,  quoniam  ad  judicium  cst  venturus  de 
coelo  cum  omnibus  sanctis,  id  est,  sicut  omnes 
sancti.  Illi  tamen  prius  ut  sonante  tuba,  sua  mox 
recipiant  corpora,  et  tandem  adveiitui  judicis  oc- 
currant.  Aut  cum  omnibus  sanctis,  id  est  sicut  ora- 
nes  sancti  ad  judicium  adveniet :  ipse  qnidem  de 
ccelo  descendens,  illi  autem  sumptis  corporibus  de 
terra  asccndcntes,  Dominoque  descendeuti  occur- 
rentcs,  nt  interim  dum  judex  erit  in  descendendo, 
sancti  neque  ante  neque  post,  sed  tunc  conlra  ve- 
nientem  ascendant :  qnod  velle  videntur  verba  illa 
Apostoli  :  Deinde  nos  qui  vivimus  simul  rapiemur 
cum  illis  obviam  Cliristo  in  aera  (I  Thess.  iv, 
46)  (495).  Non  ilixit  rapiemur  ad  Cliristum^  quasi 
alicubi  situm;  sed  obviam  Christo,  quasi  iter  fa- 
cienli.  Unde  alibi,  donec  occurramus  (Ephcs,  iv,  15) 
nos,  scilicet  de  diversis  partibus  venientes,  Christo 
venienti  de  coelo. 

CAPLT  XXIL 

De  repentino  inleritu  et  signis  judicii, 

Sed  quamvis  tempora  gencralis  incendii  atque 

judicii  quod  per  ignem  venturum  est,  lateant ;  quo* 

niam  quando  id  futurum  sil,  hieme  an  sestate,  no- 

cte  an  die  ignoratur,  et  licet  momenta  quoque  nemo 

noverit,  quoniam  qua  hora  diei  an  noctis  id  sit,  il- 

lud  quoque  nescitur  :  unde  Apostolus  :  De  tempori- 

bus  autem  et  momentis,  fratres^  non  indigetis,  ut 

^  scribam  vobis  :  ipsi  enim^  diligenter  scitis,  quia  dies 

jDomtnr,  sicut  fur^   ita  in  nocte  veniet  (I  Thess.  v, 

i,  8).  Id  iaroen  certissime  per  Aposlolum  constat, 

quod  cum  dixerint  pax  et  securitas ,  tunc  repentinus 

(494^  Augustin.,  ep.  120,  cap.  54. 
(495)  Aug.,  XX  De  civil.,  c.  20.  Yenienli  quippe 
ibitur  obviam,  nou  mancati. 


R.  E.  CARDINALIS  ^ 

A  eis  superveniet  interitusy  sieul  dohr  in  ntero  &«. 
benti,  et  non  effugient  (ibid.,  5).  Post  mortem  nam 
que  Antichristi  miuistri  ejus  pacem  sibi  promittent 
279  ct  securitatem  ;  et  teste  Domino,  Sicui  tn  di^ 
bns  Noeerit  adventus  Filii  hominis:  Sicutenimernt 
in  diebus  ante  diluvium,  comedentes  et  bibentes,  n. 
benies  et  nuptui  tradentes  usque  ad  eum  diem  qno  tR- 
travit  in  arcam  Noe,  et  non  cognoverunt  donec  tenit 
diluvium  et  tuUt  omnes ;  ita  erit  el  advenlus  Filn  ko- 
minis  (Mattli.  xxiv,  57-59;  Luc.  xvii,  26-28);  quo- 
niam  per  incendium  omnibiis  repentinom,  repen- 
tinus  eis  superveniet  interitus.  Repentinusideo^qoo- 
niam,  ut  dictum  est,  solum  guis  intendcDt  Tolupt^ 
tibus.  Non  tamen  sanctis,  quibus  Anticbristi  adven- 
tus  in  signum  erit.  Et  hoc  quoque  quod  postinchoa- 

'^  tam  aut  fortasse  fmilam,  statim  post  tribuktunem 
dierum  itlorum^  sol  obscurabitur  et  luna  non  dabii 
tumen  suum,  et  slellce  cadent  de  cmlo  (Matth.  ixit, 
29 ;  Luc.  x\i,  25  ;  Marc.  xiii,  24) ;  ut  postquamfiQJ- 
ta  erit  illa  de  qua  Doininusait  :  TribulJio  mapa 
quatis  non  fuit  ab  initio  mundi  u$que  modo,  im^u 
fiet  (cujus  enim  non  concutietur  fides  cuin  pprs«cii- 
tor  pietatis  sit  operator  virtutis?  Sed  persecutio  htc 
diu  non  stabil,  quoniam  tradente  Domino,  Siti  hn- 
viati  fuissent  diesilli,  non  fieret  falva  omniscaro.iti 
propter  eleclos  breviabuntur  dies  iUi  (Matlh.  xxit,;21, 
22).  Utique  breviabuntur,  nam  ut  traduiiti49()),UiA- 
ta  erunt  hxc  mala  tribus  annis  et  dimidio),  m  in- 
quain,  postquam  (inila  erit  illa  tanta  tribulalio  Lit- 

P  vi  subsecuta  pace  qu%  sit  malis  ad  securilateni  h\- 
laciae,  bonis  autem  ad  probationem  ;  statim  secon- 
dum  Matthxum,  sol  et  luna  et  stellsead  teirpussQO 
lumine  priventur.  Quare?  Ut  sanctis  vicinuro  Doiiti- 
ni  indicent  adveutum.  Sed  mundo  iimovato  majiis 
lumen  recipient. 

(497)  Lucas,  imo  Dominus  sccundum  Loeam  de 
eadem  re  ait :  Et  erunt  siyna  in  soie  et  luna  [Uc. 
XXI,  25),  etc.  Erunt  signa  in  sole  etluna;  naniiJ 
vertetur  in  tenebras  et  luna  in  sanguinem^  antetpiia 
veniat  d.es  Domini  magnus  el  manifestus  (Jcel.  ii,  31). 
Et  in  terris  pressnra  gentium  (Luc.  xxi,  2oj ;  furte 
tanipropter  coelestia,  quain  propter  terrestria  <igna. 
Propter  quas  terrestria  ?  Pras  confusione  sonitus  w«- 
ris  et  flucluum  (ibid.)^  forte  de  medio  abeuntium. 

D  Inde  arescentibus  hominibus  prcc  timore  (ibid.^  26;  e( 
ex  insolitisadventibus  exspectaiionc  insolilonimftf 
supervenient  universo  orbi  (ibid.). 

Sed  si  exspectatio  antecedit,  qiiomodo,  joxta  Apo* 
stolum  ,  repentinus  interitus  erit  ?  Nura  juxu  s£cii' 
larium  mobllitatem,  modo  visis  signis  expavesceiil. 
modo  securiores  voluptatibus  acquiescent  secnritaie 
insana  ad  interilum  praeoccupandi  ?  An  quibusstfa 
mens  erit  soli  tcrrebuntur  signis  (quippeproptere<>s 
factis)  aiiis  lantum  admirantibus,  ct  tamen  scelenU 
vita  excsecatis  negligenter  agentibus?  Vel  insolitiis, 
quia  horrendus,  maris  et  fluctuuin  sonitns,  appro- 

(490)  Aug.,  XX  De  civit.,  cap.  8. 
(i97)Mag.,iv,d.48,|.5. 


»7 


SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LID.  VIII. 


pinquante  jam  jaroque  termino  suo,  quasi  payentium  A  ma  ignU  dantU  vindUtam  (II  The$$,  i,  7).  Dominus 


cum  cseieris  elementis  et  nutantium,  et  in  igne  sta- 
tim  secuturo  immutandorum,  juita  illud  :  Elementa 
calore  sclvenlur  {II  Petr.  iii,  iO),  arefaciet  homines 
pnc  tiniore  ei  exspectatione,  eatenus  securos  et  di- 
centes,  pax  et  securitas  (I  Thess.  v,  3) ;  jam  vero 
snperveniente  repcntino  inleritu  arescentes  (498). 
Nec  mirum  si  in  exspectatione  districti  examinis,  qui 
iu  mundo  floruerunt  exarescent,  si  fides,  quae  sine 
operibus  viruerat,  marcescet?  Namvirtutes  ccBlerum 
movebuntur :  angelicse  enim  potestates  tremunt  aspe- 
ctum  judicis  (499).  Ideo  dicit  Job :  Columna:  ccsli 
contremiscunlet  pavent  adventum  ejus  (Job  xxvi,  li); 
Irement  angeli,  quanto  magis  homines. 
CAPUT  XXfll. 


enini  Jesus  de  coelo  A^eniet  cum  angelis  quorum  mi- 
nisterio  virtus  Dei  apparebitdum  bonoseIigent,ma- 
ios  foras  mitlent.  Yeniet  autem  qui  prius  in  c(clo 
abscondebatur  in  revelatione  in  flamma  igniSy  id  esl 
ut  reveletur  in  flamma  ignis.  Non  autem  ita  ut  sit 
ipse  circumdatus  igne,  quoniam  in  superioribus  (qiio 
flamma  non  pertinget ;  tantum  enim  credilur  (500) 
ascensura  quantum  diluvii  ascendit  unda)  aeris  par- 
tibus  cum  suis  erit.  (50i)  Verum  ita  ut  ipse  ultra 
flammas  exisiens,  in  flamma  degentibus  appareat. 
Ubi  si  vident  eum  mali :  Videbunt  enim  in  quem  trans- 
fixerunt  (ioan.  xix,  37),  quanto  magis  Loni  ?  Ignis 
iste,  ut  Apostolus  testatur,  vindictam  dabit  his  qui 
non  cognoverunt  Deum,  id  est  fidem  non  recepe- 


Quando  veniet  ignis^  et  de  resurrectione^  et  ascensu,  ^  runt ;  et  qui  non  obediunt  Evangelio,  id  est,  non 

Post  signa  autein,  parva  aut  nulla  futura  cre<Jitur 
mora  usque  ad  incendium.  llnde  apud  Matthaeum 
post  signa  indiiate  sequilur  :  Et  tunc  parebit  signum 
FHii  hominis  in  ccbIo  ;  et  tunc  ptangent  se  omnes  tri' 
bus  terrcB.  Et  videbunt  Filium  hominis  venientem  in 
nubibus  cceli  cum  virtute  magna  et  majestate  (Matth. 
mv,  30).  Lucas  autem  postquam  areseere  homines, 
virtutcsque  coelorum  moveri  comniemor»vit,  stalim 
siibjunxit :  Et  tunc  videbunt  Filium  hominis  venten- 
tem  in  nube  cum  polestate  magna  et  majestate  (Luc. 
XXI,  27).  Unde  arbitrari  280  ^^^^^  flnitis  signis, 
oontiguejudicium,  quod  in  igne  fiet,venturum.Hunc 
is^nem  Domini  potentia  inducet,  dicentis :  Ignis  suc» 
census  est.in  \urore  meo  (Deut.  xxxii,  22). 

Hoc  in  igne,  sive  maturius,  sive  pof^t  nfcram,  per 
tubam  resurreclio  fiet :  qua  facta  sive  staMm,  sive 
post  aliquantum  lemporis,  vei  sancti  per  se,  vel  si- 
mul  omnes  sancti  et  poenilentes  ascendent  ad  Do- 
minum  Jesum  in  aera,  seu  ipsis  ascendentibus  Do- 
minus  tunc  primum  descendat,  seu  ante,  ut  sanct^ 
simul  cum  ipso  descenderint,  ipso  in  aere  exspectan- 
te,  illis  usqiie  ad  corpora  transeuntibus ,  ministerio 
angelonim.  Nubes  suscipiet  innovatos,  ut  Ghristum 
suscepit :  unde  Apostolus  :  Simul  rapiemur  cum  illis 
in  nubibus  obviam  Christo  in  aera  (I  Thess,  iv,  i6). 
In  nubibus  enim  ab  angelis  simul  rapientur  immu- 
tati  et  a  consortio  malorum  separati.  Qui,  quoniam 
iniquitas  sedet  super  talentum  plumbi  (Malach.  v,  7), 


exsequuntur  quist  receperunt.  Verum  ne  tantum  ibi 
quis  puniendos  credat,  adjungitur :  Qui  pienas  da- 
bunt  ceternas  in  interitu  a  facie  Domini  et  a  gloria 
virtuiis  ejus  (II  Thess.  i,  9).  Neque  eiiim  post  judi- 
cium  faciem  Domini  sunt  visuri,  neque  gloriam  quam 
virtus  illius  sanclis  est  datura.  Quod  Apostolus  in 
flamma  ignis  Dominum  ait  revelandum,  quid  aliud 
insinuare  videtur,  nisi  quod  ante  mundi  inflamma- 
tionem  minime  sit  videndus. 

CAPUT  XXIV. 
Di  v&rbis  Domini  signa  sequentibus, 
Verum  qnandocunque  sit  revelandus,  qualem  se 
vidcndum  exhibebit  ?  Audi  verba  Domini  quae  post 
p  signa  solis,  lunae  atque  stellairum  consequuntur,  ita: 
Et  tunc  parebit  signum  Filii  hominis  in  coglOf  et 
tunc  plangent  se  omnes  tribus  lerrce ,  et  videbunt 
Filium  hominis  venientem  in  nvbibus  ccbU  cum  vir- 
tute  magna  et  majeslate.  Et  mittet  angelos  suos 
cum  tuba  et  voce  magna  et  congrcgabuntur  elecli  a 
quatuor  ventis  [Matlh.  xxiv,  30).  ISimirum  post  signa, 
non  tameu  siatim  ;  quoniam  prius  videtur  orbis  in- 
flammandus.  Tunc  parebit  signum  Filii  hominis  in 
ccelo,  id  est  in  aere  signum  (502)  crucis,  ut  videant 
in  quein  transfixerunt,  in  vexillum  victoriae  trium- 
phantis.  Et  tunc  plangeiit  se  omnes  iribus  terrx,  se- 
ro  accusante  conscientia.  Nec  mirum  si  se  plangent» 
quia  videbunt  Filium  bominis  venicntem  ad  judican- 
dum  in  nubibus  cccli :  quoniam  sic  veniet  quemadmo' 


pondere  scelerum  pra^gravati  in  ignis  tormento  re-  j)  dum  vidistis  eum  euntemin  caelum  (Act.  i,  11).  Qui 


sidebunt.  Facultas  itaque  per  se  ascendendi  neque 
defuit  Christo  neque  resurrecturo  defutura  estChri- 
stiano.  Verum  angeli  gaudent  obsequio,  sancti  ho- 
norificentia.  Nubes  adhihetur  non  in  argumentum 
necessitatis,  sed  potentiae. 

In  ipso  igoe  in  quoomnes  resurgent,  et  boni  ascen- 
dcnt,  communiter  omnis  caro  videbit  salutare  Dei 
(Luc.  III,  6).  Unde  Apostolus :  In  revelatione  Do' 
mini  Jesu  de  coelo  cum  angelis  virtutis  ejus  in  flam- 

1-198)  Mag.  IV,  d.  48,  §  5. 
(409)  Vide  ep.  80,  Aug.  ad  Hesyc.  et  ser.  130  De 
teinp.  in  Append. 

(500)  Aiig.,  XX  Decivit.,  cap.  16. 

(501)  Mag.,  IV,  d.  47,  §  4. 


primo  humilis  apparuit,  secundo  veniet  cum  virtiite 
magna  el  majestate.  Et  miltet,  sive  postquam  vene- 
rit,  sive  potius  ante  (alioquin  tuba  missorum  resur- 
recturi,  non  videntur  visuri  Dominum  in  nubibus 
281  venientem,  sed  jam  anle  venisse) ;  miltet,  in- 
quam,  augelos  suos  cum  tuba  et  voce  magna  tam 
aperta,  et  tam  intensa  quae  ubiqiie  a  mortuis  audie- 
tur,  quam  Aposlolus  (503)  tubam  Dei  et  vocem  ar- 
changeli  ait.  Cum  hac  voce  angelos  suos  niiltel,  aut 

(302)  Aug.,  ser.  40  De  SS. ;  ser.  63  ad  fralre» 
iii  crem.,  ser.  130  De  temp.  in  Append.  qui  eslChry- 
sost.,  hom.  De  cruceet  latrone. 

(503)  Vide  supra  loca  August. 


999  ROBERTI  PULLl  S.  R.  E.  CARDINALIS 

fortasse  illam  per  eos  efficiet :  unde  (504)  nonnulli  A  modo  iniquitatis  suae  unusquisque  punietor.  Tritt- 


eam  vooem  angelorum  dicunt. 

Quid  vero  ministerio  angelorum,  qui  cum  tuba 
mittendi  sunt,  fiet?  Congregabuntur  [ad  jiidicium 
electi  a  quatuor  cUmatibus  mundi,  oriente,  occi- 
dente,  aquilone,  et  austro.  Unde  Propheta  ad  an- 
gelos  ait  :  Congregate  illi  $anct08  eju$  (Psal,  xlix, 
5)  (505).  Officium  qiioquc  angelorum  in  judicio 
erit,  malos  in  infernum  ccngregare ;  unde  Dominus 
ait :  In  eonsummaUone  s<eculi  exibunt  angeli  (Matth. 
XIII,  49).  Nuin  per  se,  an  jussu  Domint?  Imo  :  Jftl- 
tet  Filitts  hominis  angelos  suos.  Ad  quid  mittet? 
CoUigent  de  regno  ejus  omnia  scandala,  Quid  est 
hoc?  Separabunt  malos  de  medio  Justorum,  Quid 
anipUus?  Quod  miltent  eos  in  caminum  ignis,  Quid 


cum  autero  congregabunt  in  horreum  Cliristi,  id 
est  in  coelestes  niansiones ;  nimirum  ministerio  aA- 
gelorum  et  mali  prius  ad  inferos ,  et  boni  posUuc- 
dum  congregabuntur  ad  coelos,  ul  suscipiam  ii  in 
domo  Palris  diversas  niansiones ;  illi  in  inrrno, 
sicut  diversi  siint  fasciculi ,  di\ersas  pcenas.  Tuqc 
justi  fulgebunt  sicut  sol  (ibid.)^  in  decoris  splendor- 
et  absque  defectione.  Ibi  ergo  speciosi  eruni  filii 
hominum.  Verumtnnieu  Filius  bominis,  spfd'4Ki 
forma  pra:  filiis  hominum  (Psal.  xliv,  5).  Filii  bo- 
ininum  ibi  erunt  potentes,  Filius  bomiuispoienl.or; 
quoniam  Dominus. 

In  judicio  omnes  aderunt  homines,  et  onicuiqo> 
reddatur  jiixta  opera  sua.  Aderunt  et  angeU  omiies. 


passuros  ?  Ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium.  Per  fle-  B  quippe  testes  humaiioriim  actuum  ,  sub  qoorun 


tum  qutdem  oculorum,  et  stridorem  dentium  nota 
veram  resurreclionem  corporum.  Deiites  strtdent 
qui  hic  de  edacitate  gaudebant.  Oculi  flent  qui  per 
concupiscentias  vagabantur.  £rgo  illis  in  membris 
quisqiie  punietur  ubi  deliquit,  ut  per  quam  sui  par- 
teiu  deliquit  ejusdem  delicti  in  eadeni  parte  peenam 
ferat.  Ergo  sic  quoque  constat  quod  membrorum 
nulla  in  resurreclione  erit  transpositio.  Fletus  de 
ardore,  stridor  dentium  de  frigore  solet  excitari, 
quia  ibi  transibunt  ab  aquis  nivium  ad  catorem  nt* 
mium  (Job  xxiv,  19). 

CAPUT  XXV. 

Qui  prius  remunerandi^  boni  an  mali,  juxta  merita  f 


custodia  bene  vel  inale  egerunt.  Lnde  Doniinusut: 
Cum  venerit  Filius  hominis  in  majestate  sua^etoikm 
angeli  cum  eo,  lunc  282  i^debit  super  sedem  m^. 
statis  suos,  et  congregabuntur  anie  eum  oimtesj/aiei, 
et  separabit  eos  ab  invicem^  et  statuet  otes  quidem  i 
dextris,  higdos  autem  a  sinistris  (Matth,  xiv,  51). 
Nimirum  qui  primo  tanquam  judicandus  humilis 
advenit,  secundo  tanquam  judicatiirus  in  majesiaie 
redibit.  Et  omnes  angeli  cuin  eo  tanquam  minisir: 
cum  judice.  Tunc  sedebit  super  sedein  majestaiis 
suae,  id  est,  regnabit  super  Ecclesiaro^  in  qua  tuiK 
apparebit  omnipotentia  ejus.  £t  prius  congrega- 
buntiir  ministerio  angelorum,  omnis  generis,  omiiis 
temporis,  omnis  conditionis,  omnis  sexus  bomincs 


Utnim  prius  erit,  an  malorum  ad  inferos  prseci-  ^  ante  eum  :  non  utique  ideo  ut  videantur  ab  eo  qui 


pitatio,  aii  bonorum  in  coelos  introductio  ?  Audi 
ordinem  :  Ibunt  tt  in  supplicium  cetemumy  justi  a«- 
tem  in  vitam  oiternam  (Matth,  xxv,  46).  Decet  enim 
ut  prius  inimicos  coram  omnibus  judex,  auctoritate 
omnium  (506)  cooperante  sanctorum,  quos  cum 
Domino  constat  judicaturos,  plaga  perpetua  feriat , 
ct  postmodum  ainicos  palatio  inducat. 

Sed  si  auctoritate  Christi  ituri  sunt  maU  in  sup- 
plicium  aetemuro,  frustra  Origenes  (507)  spondet 
liberationem  posl  multos  annos  malis  hominibus  et 
ipsis  daemonibus?  Ergo  sicut  sine  flne  damnabuntur, 
ita  ante  in  infernum  praecipiiabuntur  quam  sancti 
ctielo  invehantur,  dicente  Doinino:  In  tempore  messis 
dicam  messoribus  kCoUigite  primum  zizania  et  aUi» 
gate  ea  in  fasciculos  ad  comburendum ;  triticum  au  • 
tem  conqregate  in  horreum  meum  (Matth,  xiii,  30). 
Messis  dies  est  judicii,  quoniam  communiter  bono- 
ruin  ac  malorum  sublatio  tunc  erit  a  nostro  mundo, 
quasi  zizaniorum  ac  tritici  in  messione,  ab  agro. 
(508)  Tunc  enim  jussu  Ghristi,  angeU  (quorum  ofli- 
cium  erit  malos  a  bonis  semovere,  et  utraroque 
partem  debitis  in  incis  constituere)  colligent  pri- 
mum  zizania,  et  aUigabunt  ea  in  fasciculos  ad 
comburendiim ;  non  in  unum  fascem ,  quia  pro 

(504)  Mag.,  IV.,  d.  45,  §  2. 

(505)  Mag.,  IV,  d.  47,  U, 

(506)  Mag.,  IV,  d.  47,  |  2. 
(607)  Aug.,  XXI  De  civit.,  cap  17. 


mbit  non  videt,  verum  ut  euni  corporeis  ocolis  tj- 
deant,  quem  antea  aut  nullo  modo  aut  non  ocuLs 
mortaUbus  viderant.  (509)  Dignum  quippe  est  nt 
omnis  caro  videat  sahitare  Dei,  quatenus  qui  in 
carne  aut  contemnunt,  aut  venerantur  Salvatoreni, 
in  carne  quoque  intueantur  majestate  conspicuoiD; 
et  aut  anxientur  quod  taiem,  tantum  spre^mot, 
aut  jucundeutur,  quod  magnum  magnificc  veneraii 
sunt. 

Constat  itaque  quod  congregabuntcr  ai^leea.-B; 
sed  unde  et  quo  ?  Quisque  ab  illo,  ubi  corpore  fu«- 
rit,  loco ;  mari  suos,  terra  suos  dante  oioriuos. 
Congregabitur  ad  Christum  utique  in  aere  qBisqoe 
0  qui  dignus  erit,  ut  tunc  deinum  sedeat  super  sedem 
majestatis  sux.  De  indignis  autein  quid  dicaoi? 
Num  td  erit  eos  in  unum  congregari,  oinnes  su^ 
in  locis  pariter  judicem  videre  ?  Sed  quoniam  onines 
sanctos  ministerio  angelorum  ,  ad  iUum  locum  ui)i 
Christus  in  aere  apparebit,  constat  esse  congrepiH 
dos,  nihil  verisiroiUus  opinor  quam  quod  mali  qoo- 
que  in  unum  aduneiitur  locum,  quandoqiiideoi  oa- 
nes  gentes  sunt  congregandae,  el  maxime  illoc  obi 
Cbristum  omnibus  cum  sanctis  super  se  cerss!:! 
collocatum. 

(508)  V.  Aug.,  ser.  39  Dc  sanctls. 

(5U9)  V.  Gfcg.,  hom.  20  in  Evang.  Bed..  sup. 
III,  Luc.  Aug.,  conc.  1  in  psai.  xlviii,  cl  ser.  iw 
De  divcrs. 


fnoi  SENTENTIARUH  LIBIII  OCTO 

CAPUT  XXVI. 

De  loco  jvdicii  et  separatione  judicandorum. 
(510)  Siiper  qunm  vero  raundi  parlem  Christus 
apparere  velit,  plane  nescio;  dicit  enim  Dominus  in 
Evangelio  :  Non  venit  regnuni  Dei  cum  observatione 
neque  dicent :  Ecce  liic,  aut  ecce  illic  {Luc,  xvii,  20), 
id  e3t,  neque  certtnn  est  tempus,  neque  determina- 
tus  locus,  qiiando  vel  ubi  exlremum  debeat  agi  ju* 
dlcium.  Arbitror  lamen  quoniam  sine  dubio  sic  vc- 
niet  quemadmodum  eum  sui  viderunt  euntem  in 
cmlum,  illam  acris  regionem  quam  Ascensio  Do- 
inini  decoravit  illiistratione  adventus  honorandam  , 
iit  qui  lotiira  veniot  judicare  raundum,  medium  in 
mundo  teneatlocum,  separaturuseos  ab  invicem,  ita 
ut  statuat  oves  quidem  a  dextris,  id  est  conGrmct 


Lin.  Vnt.  4CD1 

A  imponatur,  peccatum  puniatar,  corona  firtura,  prctt 
tantillum  rei  exigil,  augeatur. 

CAPLT  XXVII. 
De  bonis  et  malis  manifestandis» 
(511)  tn  die  judicii  omnium  erunt  manifesta  mala 
et  bona,  omnibus,  quatenus  generali  omnium  judi- 
cio  omnes  judicentur ;  sancti  ad  salutem,  mali  au-* 
lem  ad  perdilionem.  l'nde  Dominus  :  Nihil  opertum 
quod  non  revelabiturf  et  occultum  qucd  non  scietut 
(Luc.  XII,  2).  Cura  ergo  Dominiis  judicabit  occulta 
hominum,  nequitise  nihil  modo  opertum  est  quod 
tunc  non  discooperiatur,  juslitioe  nihil  modo  est  oc- 
cultum  quod  tunc  non  sciatur;  sententia  enim  Do- 
mini,  nihii  quod  modo  laiet,  latere  in  futuro  sinit. 
Num  id  usque  adeo  universaliler  intelligendum  est» 


simplices  in  Leatiludine,  haidos  autem  a  sinistris,  ^  ut  sanctis  quibus  dabilur  notitia  'Trinitatis  nihil 


id  est  pelulcos  et  pravitate  olidos  in  aeterna  mise- 
ria.  Quo  merito  fiet  tanta  separatio?  Quia  ii  in 
mcmbris  Christum  esurientera  et  silienCera  refece- 
runt,  hospitem  collegerunt,  nudum  cooperuerunt, 
in  carcere  visitaverunt  (Matth,  xxv,  37).  Illi  vero 
bujusinodi  facere  neglexerunt,  id  est  alii  salvantur 
quia  opera  niiseriLordiae  fecerunt,  alii  damnantur 
quoniani  talia  non  curaverunt.  Qiiod  si  ji  pereur.t 
qui  bona  indlgeiUibus  non  fecerunt,  quid  de  illis 
fiet  qui  magna  proximis  indesinenler  inferunt  ?  Et 
qiiidero  de  his  qui  res  mundi  habent,  hujusmodi 
ratio  inquiritur,  ut  prjeler  curam  propria;  vits,  in* 
tendant  fralrum  indigentiae.  Communiter  autera  ab 
oiunibus  exigitur,  ut  juxta  spiritualium  cop^am  fa- 
cultatum,  inopiam  supplcanl  alii  aliorum,  juxta  il^ 
Iiid  :  Alter  ailerius  onera  portate  (Calat,  vi,  2).  Ma- 
gnum  est  corporaliter  oppresso  quoiibet  modo  sub- 
venire,  longe  majus  est  spiritualibus  liberalem  esse 
necessitatibus.  Ibi  charitatis  est  inchoatio  ,  hic  au- 
tem  consummatio.  Ergo  esur.ens  et  sitiens  justi'- 
tiain  pane  verbi  est  reficiendus,  potuque  sapien* 
tiae  rcfrigerandus,  283  errans  in  domum  matris 
Ecclesix  revocandus;  infirmum  in  pde  assume  (Rom, 
xiv);  tribulatione  aliquaseucarceretristitiaeoppresso 
Bubveni  compatiendo,  vel  i^onsolando;  omnibus  de* 
nium  modis  cuique  adnilendum  est  ut  pro  compe- 
tentia  personae  sux  satagat  confratribus  in  quo  valet, 
proficere.  Vnicuique  eniih  data  est  manifestatio  Spiritus 


prorsus  negetur  nosccndum  in  crealuris;  quaienus 
comprehendant  rerum  omnium  tam  naturas  quam 
evenlus?  litique  facillimum  puto  post  notiliara  Dei 
posse  notitiam  habere,  si  ita  opus  est,  cujusque  rei. 
Quanquam  enim  interim  etiani  in  coelo  dum  minus 
habent,  rainusque  sciunt,  tandera  taraea  plene  bean- 
di,  plene  quoque  eperant  doceri. 

(512)  Constat  autera  omniura  opcrum  tam  bono- 
nim  quam  malorum  omnibus,  ut  dictum  est,  futu- 
ram  essd  reserationera.  Utrum  autem  quoium  tectai 
sunt  peccala  per  pocnitenliam ,  et  quorum  bona 
opera  finali  malitia  decolorai.tur  in  judicio  deleanl 
sub  silentio,  sicut  caritura  niercede,  reliceri?po« 
test  utique  recte  videri  vitia  sanctorum,  etiam  sa* 
tisfactione  deleta,  et  ab  ipsis,  quibus  tunc  oblivio 
minime  videtur  competere,  memoriter  recolenda,  et 
ab  aliis,  quibus  tunc  non  ora  sed  conscicntia  om-> 
nium  loquatur,  intelligenda.  Ut  eniin  virlus  ct  be» 
nignitas  Liberatoris  liberatis,  imo  et  a!iis  ad  laudein 
Dei  gratiarumque  actionera  appareat,  ut  constet 
sanctos  vitia  debellasse,  illecebras  pravse  consuetu- 
dinis  dirupisse,  ipsis  ad  dignitatem ;  indignis,  quo^ 
niara  similiter  non  egerunt,  ad  accusationem  mi- 
nime  (515)  videtur  absonuiu  in  judicio  quoque  cul- 
pas  sanctorum  intelligendas ;  imo  nec  bona  malo- 
rum  gesta  in  Judicio  videntur  celanda,  ut  inexcusa* 
biles  sint  qui  in  eo  quod  bene  per  graliam  Dei  cct- 
pcrant,  per  suae  imperseverantlam  ciilp»  defece- 


ad utHiiatem (ICor,xuJ).Pietas namque ad omniauti' ^Tunt;  qm  per  bona  suscepla  non  pervenerunt  ad 


iis  esty  promissionem  habens  vitce  qua*  nunc  est,  et  futu* 
rce  (/  rfiTt.  IV,  8).  Qui  enim  saluti  oinnium  studet, 
>nde  et  hic  bonis  abundat  spiritualibus,  et  in  fuluro 
ccelestlbus;  quippe  omnis  summa  disciplinae  nostr» 
in  misericordia  Dei  est,quam  sequenssi  hibricum  pa* 
titur,  vapulabit.  Si  qiiis  autem  mc  solnm  exerci- 
tium  coiporis  babuerit,  perennes  poenas  palictur. 
Ergo  consilium  Apostoli  sequens  exet*ce  te  ipsuin  ad 
pietatem,  Nam  eorporalis  exercitatio  ad  mod  cum 
titilis  est  {ibid,),  Vigilare  enlm,  jejunare,  operari, 
aliisve  modis  se  faligare  (quae  est  corporalis  exerci-* 
tatio),  ad  hoc  valet  tantummodo  ui  £renum  libidini 


(6il)Mag.,iv.d.  i5,  S^i. 

Pateol.  CLXXXVI. 


(510)  Mag.,  IV,  d.  i8. 


ulteriora,  non  superaverunt  mala. 

Viribns  acceptii  succubuere  malis, 
rt  sancti  g«iudeant,  quod  exemplo  deficientium  mi* 
niine  defecerunt,  ut  Dominus  laudetur,  qui  dum  et 
perdendis  gratiam  salutis  confert,  plane  viro  cor- 
dato  declarat,  quod  aliunde  et  non  ab  eo  causa  per- 
ditionis  emanat.  Itaque  quae  modo  sujit  occulta, 
dies  judicii  reddet  manifesta.  Uiide  et  Apostolu» 
ait :  Nolite  ante  tempns  judicarg  quoadusque  veniat 
Dominus  qui  el  illuminabit  abscondita  tenebrarum^ 
et  manifestabit  eonsilia  eordium  (I  Cor.  iv,  5).  Tem'*^ 
pos  enim  judtcii  tempus  erit  judicandi,  quando  D(^^ 

(512)  Mag.,  tv,  d.  48. 

(£15)  Gontra  Maf^.  «bid.  oni  idftO  noUtuf* 


1003  ROBERTI  P13LLI  S 

minus  judicare  veniet.  Qui  el  illuminabit  abscon- 
dita  tenebrarum;  illuminabit,  quia  tunc  omnia  om- 
iiibus  nota,  et  per  hoc  polerunt  284  ^^  se  et  aliis 
judicare ;  fltwondi/fl  tenebrarum,  quoniam  tunc  gesta 
et  cogitata  malorum  fient  aperta.  Consilia  quoque 
cordium,  id  est.cogitationes  bonas  sanctorum  ju- 
dex  manifestabil.  El  tmc  laus  erU  unicuique  a  Deo. 
Tunc  laus  bene  cogitanti  vol  agenti.  Uic  nescilur 
quis  sit  laude  dignus. 

CAPUT  XXYin. 
Vnius  conscientia  omnium  captt  gesta. 
(514)  Sed  cum  mens  noslra  non  aliter  mnlta  ad- 
Tcrtat,  nisi  cum  mora  et  succedenler,  quomodo  in 
judicii  unius  conscientia  omnium  capiet  gesta?Num 
dies  illa  tandiu  durabit  quoad  omnia  noslro  more 
«ubeant  animo  succedenda?  Sed  innumera  anno- 
rum  luslra  vix  sufficere  videntur,  Sed  tunc  erunl 
mille^anni  sicut  dies  unus  nihil  enim  tunc  difficilius 
mens  nostra  facta  mille  annorum  Iranscurret  qiiam 
iinius  diei,  facta  omnium  quam  unius;  multa  quara 
pauca.  Wens  enim  nosira  nobiscum  mirum  in  mo- 
dum  mutanda  tantae  capacitatis  efficienda ,  ut  im- 
mensilaiem  uno  et  perpetuo  contempletur  intuitu 
tlivinam,  nihil  mirabitur  omnia,  ita  quod  integra 
singula  simul  et  interminate  complecli  posse  [/. 
possit.].  Et  quid  tantam  in  universis  animi  ampli- 
tudinem  merito   universitas  exspectet  sanctorum. 
Iniquorum  quoque  corda  eatenns  dilatari  oportet, 
ut  mala  bonave  nemo  ignoret.  Quantum  autem  ul- 
tra  sit  illis  sciendum,  dies  illa  non  sinet  iiicogni- 
tum. 

(515)  Ilujusraodi  cordium  propalatio  vlrtute  Tri- 
nitatis  proveniet,  qux  etiam  unicuique  juxla  opera 
sua  rclvibuct.  Nam  si  id  est  Filius  facturus,  ut  vere 
y  cst,  opcra  autcm  Trinitatis  sicut  et  voluntas  et  po- 
lestas  indivisa  sunt;  utique  quod  est  singulorum, 
est  communiler  trium  (516).  Pater  tamen  nonjudi- 
cat  quemquam,  sed  omnejudicium  dedit  filio  quia 
FHius  hominis  est  (Joan,  v,  22).  Paier  non  judicat, 
ut  in  judicio  appareat.  Trinitas  namque  tota  soiis 
mundis  cordibus  debelur  cernenda.  Sed  judicium 
dat  Filio,  non  quia  suo,  cum  quo  pariter  omnia 
liabet,  sed  quia  esl  Filius  hominis.  Itaquc  dat  Paler 
atictontatem,  et  poteslalem  judicandi,  et  in  judicia- 
ria  majeslute  omnibus  pariter  apparendi ;  non  Deo 
sed  servo ;  non  Filio  Patris,  sed  matris.  Non  tamen 
est  alius  et  alius,  bic  et  illc,  sed  aliud  et  aliud.  Una 
enim  est  persona,  verumtameu  una  et  altera  sub- 
fitantia. 

CAPUT  XXIX. 

Qtiomodo  boni  et  mali  Deum  videbujit? 

(517)  Sed  si  omnes  visuri  sunt  Christi  in  judicio 

Lumanitalem,  ejusdera  quid  dicendum  est  de  divini- 

tafe?  ro//arur.(5i8)  impius  ne  videat  gloriam  Dci 

'(7^(f.  XXVI,  iO).  Mali  tantura  videant  inquem  Irans- 


.  R.  E.  CARDINALIS  1004 

A  iixerunt.  Quid  de  sanctis  dicetur?  Qui  tn  cttlo 
Deum  viderunt,  descendentes  ad  judicium  non  xh 
debunt?  Animae  sanctorum  extra  corpora  videnot, 
quare.assumptis  corporibus  (quippe  glorific&tis)  doa 
videant? 

Sed  dices  :  Lccum  extra  ccelum  non  e<s«  Aomini- 

bus  ad  videndum  Deum,  Angeli  nihilominus  tam 

extra  quara  intra  coelum  Deura  vident;  cur  non  ei 

homines,  praesertim  ii  qui  jam  gloria  resurrcctionis 

videntur  angelis  parificati.  Dices  fortasse  eos  (iiii 

de  coelo  ad  judicium  vfniunt,  propterea  meritoTn- 

nitatem  in  judicio  visuros,  quoniam  ante  quoque 

eam  in  coelo  manenles  viderunt.  Yerum  alii,  licei 

boni,  exspecUbunt,  ut  aiunt,  donec  de  jodicio  ad 

coclum  transiens  ministralit  eis.  Sed  jam  omniiio 

B  purgali    et  resurrectionis    gloria   honorati ,  cqd 

Cbristo  glorificato  gloriGcati  apparebunl  in  judicio. 

Quod  designabat  glorificatio  Christi,  Moysi  et  Dii 

ad  horam  ostensa  in  Transfiguratione.  Quippe  Moj. 

sos  mortuus  jam  mortuos,  Elias  vivus  adbuc  vitm 

designant  veniente  judicio  reperiendos.  Ambo  Ti« 

sunt  cum  Domino  in  majesiaie;  quoniam,  quos  io- 

sinuant,  videndi  sunt  cum  judice  in  gloriflcaliwic 

Quibus  autem  glorificatio  cum  aliis  communicalar, 

quare  visio  Dei  simul  cum  aliis  non  datur. 

285  ^^^^^^*  Celebratamin  monte  Tram/Sgfrff» 

nem,  potius  Clirisli  et  sanctorum  designasse  gloriour. 

in  cxlo  conjunctionem  ;  fiat.  Sed  non  negabis,  paio, 

ita  oranes  salvandos  cum  D«imino  cernendos  surswr., 

sicut  damnandos  deorsum.  Nonne  cum  Donunoooi- 

^  nes  in  aereerunt,  qui  cum  Domino  in  coelum  iraiu- 

ibuilt?  Nonne  illos  decet  apparere  m  gloria,  sico: 

iniquos  in  miseria?  Nam  quomodo  inter  gioriosei 

cum  Doniinoquis  poterit  esse  inglorius?  NonRepo- 

tius:  Cum  Christus  apparuerit  vita  nostra,  tunct* 

vos  apparebilis  cum  ipso  in  gloria  ?  (Colm.  ni,  i) 

Apostoiica  autem  sentenlia  Colossensibus,elperip- 

sos  omnibus  directa  neminem  nisi  perdendQmexch* 

dere  vidctur,  qui  aut  cum  Christo  non  sit,auiabsqie 

gloria  sit.  £t  quando  id  eril?  Cum  Chrislui  tpps- 

ruerit.  Quando  autem  apparebil  nisi  cum  abociobo 

prodicns  se  in  judicio  cerncndura  omnibus  prabebit* 

Qui  ergo  erunt  in  judicio  gloriae  alionim  particip». 

quomo<tO  visionis  Dei,  qiiam  halebnnt  reliqui,  fiest 

j)  expertes ,  cum  ab  ea  solos  excludal  inipios  Scri- 

,  ptura,  dicens:  ToUatur  impiusnevideat  glorimM 

(Isa.  XXVI,  iO,  juxta  LXX.)  Ergo  commune  aik[Bi<l 

dicendum  videtur.  Et  quid  potius  quam  ut  iiqoi  ob- 

viam  Christo  in  aera  rapiendi  sunt,  ex  qnoadipsaa 

ventum  erit,  cura  ipso  pariter  clarescant  rorpoit 

splendeant  mente  habentes  camem  decoresibi^ 

bito  conspicuam,  spiritum  visione  Dei  iUostrm. 

Oculi  enim  corporei  licet  sperent  longe  ficri  pcrsi»- 

caciores  quam  sint,  intra  corporea  tamenTinstt» 

obtinebunt,  jus  suum  spiritibus  relinqiieDles,  <t 


-'  mU)  Mag.,  IV,  d.  «,  §3. 

(515)  Mag.,  IV,  d,  48. 

(5i6)  Aug.*,  I  De  Trinit.,   c.  3; 
Hasiro.,  c.  i8,  «t  tract.  21  io  Joan. 


\.  III,  contra 
ultra  med. 


(517)  Mag.,  IV.  d.  48,  §  i,  2,  etc.    ^ 
(5i8)  V.  Aug.,  I  De  Trinit.,  c.  15.  Aojr.,^»^- 
ser.  Arian,  c.  il,  et  scr.  13,  inter  17,  a  nnUi' 
ditos.  €  Tollatur  impius  ne  videat  clafiUtOD  Dei.  > 


1005 


SENTENTIARUM  LIBRI  OCTO.  —  LIB 


oculis  corporeis  solum  corporea  patescant,  spiritua-  A  statein ;  tunc  ii 

Hbusetiam  spirituaiia  manifesta  (lant.  Magni  ergo 

exteriores ;  verum  ut  nihil  ultra  fmes  suos  vaientes; 

majores  intimi,  quippe  jus  suum  integre  et  nibilo- 

minus  aiienum  occupantes.  Ergo:  VidebHomniscaro 

salutare  Dei  (Luc.  iii,  6)*  Yerum :  Beali  mundocorde^ 

qnoniam  tpst  Deum  tidebunl  {Matth,  v,  8),  non  so- 

lum  in  coelo,  verum  et  prius  in  judicio.  Cui  contra- 

riura^illud   \tdetur:  {Et  transiens  mini$trabit  ilUs 

{Luc,  XII,  57),  juxta  expositionem  quorumdam  asse- 

rentiumquod  post  judicium  Chrislusjudextransibit, 

cum  a  cognitione  bumanitatis  quae  in  judicio  vide- 

bitur^  ad  cognitiouem  divinitatis  post  judicium  suos 

clevabit;  quam  futuram,  ut  aiunt,  claritatem  vide- 

bunt  justi,  prius  sublatis  impiis.  Ergo  secundum  eos 


VIU.  lOOS 

qui  omnibus  fenctis  secutl  sunt 
Christum,  cuin  ipso  jiidices  erunt.  (520)  Pcr  diiode- 
cim  sedes  universitas  judicanlium  ;  per  duodccim 
tribus  universitas  judicandorum  inlelligitur.  Qui 
vero  substantiam  mundi  possident,  recteque,  uti  vi- 
dentur,  iisalvabuntur;  sed  salvatio  interim  occul- 
tatur.  Ergo  salutem  illorum  novimus  qui  omnia  pro 
Christo  reliquerunt,  et  illorum  non  novimus  qui  sua 
reservuveruiit.  Ita  tamen  ut  illorum  salutem  non 
semper,  sed  frequentiiis;  islorum  autem  nonnun- 
quam,  sed  rarius  iiiteHigamus :  nionrum  plures  de 
istis  non  tamen  omnes;  pauciores  ex  iliis  et  tamen 
multiplices  debentur  perditioni.  Unde  Propbeta : 
Cadent  a  latere  tuo  mille  et  decem  miUia  a  dextris 
tuis  (521).  Ad  latus  Dei  quasi  familiares  videntur 


transitus  erit  ministrantis,  quasi  a  ferculo  in  ferculi  ^  pertinere  ii  qui  omnibus  relictis,  divinis  se  manci- 


ministerium  transeuntis.  Nimirum  ferculum  piis  erit 
magnum  gloriosae  revelatio  humanitatis;  maximum, 
gloriosissimae  manifestatio  divinitatis.  Illud  iiet  in 
judicio;  istud  post  judicium  aiunt  futurum  in  coelo. 

Potesttamen,  ut  puto,  meiius  intelligi  non  mini- 
sterii  transitus,  sed  loci;  dum  de  judicio  ad  regnum 
rediens  sua  claritate  Gdeles,  quod  etiam  dici  solet, 
satiabit.  De  aereergo  in  coelum  transitus  erit,  sed 
transiens  quoque  suis  ministrare  non  cessabil.  £t  in 
quo  nisi  in  xiernae  beatitudinis  epulo?  In  judicio 
ergo  ei  postmodum^  soius  tollatur  impius,  ne  videat 
gloriaro  Dei  {Isa.  xxvi,  10,  juxlaLXX). 

Fortasse  transiens  suis  ministrabit,  dum  aliud 


paverunt  obsequiis ;  ad  dexteram  vero,  qui  aliquanto 
niinus  domestici,  illi  qui  licita  babentes  recte  viden- 
tur  uti.  Sed  et  de  bis  cadeut  mille,  et  de  illis  decem 
millia,  quoniam  et  ex  his  multi,  et  ex  iilis  plures 
defecturi  sunt. 

Sic  quoque  forsanlonge  major  numerus  ex  hik  qui  res 
mundi  habent;  quippe  longe  pluribus  debetur  saluti» 
quam  et  illis  qui  omnia  relinquunt,  quoniam  roulto 
pauciores  sunt.  In  paucioribus  taroen  certior  salutis 
sententia  est ;  in  pluribus  incertior,  quoniam  illi  se 
Deo  magis  (522)  obligare  solent;  isti  vero  minus.  Et 
propterea  eorum  qui  bene  agunt,  [qui  omnia  relki- 
quit  suo  modo  jam  judicatus  est,  videlicetadsalutem; 


alii,  unicuique  videlicet  juxta  opera  sua  dabit.  Una  ^  qui  sua  reservat,  nondum  judicatus  est,  quoniara 


utique  est  domusPatris;  verum:  In  domo  Pairis 

mansiones  muUce  smnt  {Joan.  tiv,  12),  quoniam  una 

est  omnibus  visio  Dei,  sed  juxta  singulorum  aug- 

menta  meritorum  augetur  'singulis  atque  variatur. 

CAPUT  XXX. 

De  duplici  ordine  salvandorum  et  damnandorum, 

(519)  Tam  in  salvandis  quaro  in  damnandis  duplex 

erit  ordo.  Nam  filiorum  gehennae  alii  sunt  de  quibus 

jam  dicitur  :  Qui  non  credit  jamjudicatus  est  {Joan. 

III,  18).  Alii  quorum  judicium  usque  ad  finem  dif- 

fertur,  de  quibus  dicetur :  Ite^  maledicti^  in  ignem 

asternum  {Matth.  xxv,  41).  Nimirum  alii  jam  praeco- 

giiiti  sunt  ad  perditionem,  alii  perdentur  utique;  ve^ 

rumtamen  id  ignoratur  usque  ad  examinationem. 


quod  de  illo,  ut  in  hac  vita  potest,  propter  emineB- 
tem  vitam  cognoscitur,  boc  de  altero  propter  saeculi 
multipUcationes  ignoratur ;  atque  ideo  dicitur  quod 
qui  relinquunt  omnia  et  sequuntur  Domimiro,  ii  cum 
Domino  judices  erunt;  qui  vero  licita  habentes  recte 
utuntur,  judicabuntur.  Illis  promittit  quod  cum  Do- 
mino  judicabunt,  quia  pro  eo  omnia  reliqueruAt. 
Istis  quod  regnuro  percipient,  quia  opera  miseri- 
cordiae  juxta  copiam  facultatum  impenderunt.  Pars 
ergo  utraque  magna  ;  verum  major  prima.  Prima  ju- 
dicatura  jam  scitur,  altera  judicanda  et  discutienda 
an  ad  salutem  pertineat  exspectatur.  Unde  Dominus 
his  qui  pro  eo  omnia  reliquerant,  in  praesenti  dixit 
quodsecumjudicarent.  Promisit  autem  quod  in  die 


Quod  eniro  interim  nonnullum  latet,  latere  tandem  d  judicii  aliis  diceret :   Venite,  benedicti  Patris  mei: 


omnino  nullum  patet.  Zn  sanctis  quoque  quorumdam 
jam  salus  scitur,  quorumdaro  autem  usque  ad  finem 
nescitur,  fidei  enim  Christians  professores  illorum 
salutem  jam  novimus,  qui  omnia  pro  Christo  reli- 
querunt:  286  ^^^^  Dominus  illis  qui  euro  secuti 
omnia  reliquerunt  ait :  In  regeneratione  cum  sederit 
FUius  hominis  in  sede  majestatis  sutB,  sedebitis  et  vos 
super  sedes  judicantes^  etc.  {Matth.  xix,  28.)  Quippe 
quando  ii  qyi|hic  generantur  ad  mortalitatem,  rege- 
nerabuntur  ad  immortalitatem,  cum  videlicet  forma 
servi  quse  judicata  est,  judiciariaro  exercueril  pote- 

(519)  Mag.,  IV,  d.  47,  §  5.  Y.  Atig.,  in  psal.  xlix, 
Lxxxvi  et  cxxi,  etDecivit.,  I.  xx,c.  5.  Greg.,l.'xx^i, 
MoraL^  c.  20.  Bed.  bom.  De  S.  Benedict. 


percipite  paratum  vobis  regnum  a  constilutione  mundi. 
Esurivienim,  etdedistismihimanducare  etc.,  {Matth.^ 
XXV,  55).  Certum  ergo  est  secum  judicaturos,  quibus 
dixit  quod  secum  judicarent;  de  aliis  ignoratur,  do- 
nec  venite,  benedicti  audiatur.Ergodup1ex,utdictum 
est,  ordo  bominum  omnium  est :  alter  jam  judicato- 
rum,  alter  jam  judicandorum. 

Sed  si  in  sanctis  quidam  judicabunt,  quidam  judi- 

cabuntur,  quid  est,  quod  omniuro  coromuniter  san- 

ctorum,  divina  id  insinnante  Scriptura,  extremum 

'  videtur  esse  judicium  ?  Ait  enim :  Judieabunt  sancti 

(520)  Aug.,  sup. 

(521)  Aug.,  sup.  psal.  xc,  ad  huncversum. 

(522)  Nota  votorum  monasticorum  excellentiam. ' 


iOOT 


AD  ROBERTl  PLLLl  SEiNTENTLVRUM  LIBROS 


locs 


natione*  (Sap.  iii,  8).  Eiitem:  Dominabuntur  eorum 
justiin  matutino  [Psal.  xlviii,  15).  Sancli  eniiii  qui 
iil  sunt,  quando  jusli  sunt  judicabuni  usque  adeo 
qiiod  dominabuntur  eorum  quos  judicabunt,  scilicet 
eos  qni  nationes,  id  est,  quales  nali  sunt,  imo  per* 
ta^pe  deteriores  persistunt.  Qiiando  ergo  judicabunt? 
In  matutino,  id  est  (inita  (525)  hujus  ignoranlis  et 
saiculi  ciilpabilis  nocte.  Seriptura  neminem  sanclo* 
Tsiin  excipit,  quis  ergo  cxcipiel?  praesertiin  cum 
Propbeta  bicde  judicio  generaliter  dicat:  Gloriaha*e 
est  omnibus  sanctisejus  (Psat,  cxlix,  9).  Sancti  ergo 
ti  omnes  judicahunl,  quomodo  aliqui,  imo  major 
pars  jiidicabuntur  (524)?  Num  judicabunt,  et  jiidica- 
Luniur?  Ulique  verum  allter  atque  aliter.  Judicabunt 
euiin  aiictoritale  4ominii  nationes ;  nibilominus  ta- 
men  judicabuntur,  quoniam  ad  ordinem  judicium 
[vel  judicii]  pertinere  iunc  scientur.  Nlsi  forte 
qiio«dam  coclestis  aulx  consortes  praDrogativsemeriio 
aliis  praecellentes,  nomine  sanctornm,  287  ^i^ue 
justorum  speciAliter  censeri  conveniat,  atque  bos  ei 
nou  reliquos  judices  cum  Doinino  appellare  (525); 
cui  mag  s  evangclica,  quam  supra  posuimus,  aucto- 
ritas  consentire  videiiir. 

CAPIT  XXXL 
De  judicio  Domini  et  sanctomm. 
Sed  sive  oinnes,  sive  majores  judicaturi  suni 
niundum,  ipsum  judicare  mundum  quid  est?  Ei 
quidem  inortaiium  more  judices  sunt,  quorum  offi- 
cium  est  aut  judiciariam  proferre  senlentiam ,  aut 
illi  in  quem  prolata  est,  manu  ministrorum  inferre 
pmnam.  Dominus  quoque  aeternae  erii  prolaior  sen- 
tcnti» ,  inquiens  his  :  Ite ,  maledicti ,  in  ignem  oiter- 
itNrn  ( Matth.  xxv,  41 ) ;  et  illis  :  yenite ,  benedicti 
Patris  mei ,  percipite  regnum  ( ibid. )  Non  quod  opus 
8it  (52G)  slrepitu  locutionis,  verum  quod  iia  fiei 
ex  auclorilate  judicis.  Ulique  fiet  Domini  mandato 
angelorumque  ministerio.  Dominus  igiiur  merito 
judex  vocatur  qui  ct  senieniiam  judicii  proferi,  et 
poBnam  sive  praemium  per  minisiros  infert.  Sancti 
cum  Domino,  imo  sub  Domino,  judices  erunt;  Cladii 
tnim  ancipites  in  manibus  eorum  (Psal.  cxLix,  6), 
quouiam  potestaiem  verbi  Det  accipienies,  cum  Do- 
loino  judicabunt ,  ad  [aciendam  vindictam  in  natio» 
nibus,  increpationes  in  populis  (tbid.).  Increpaliones^ 
tit  cuin  Domino  quisque  increpei  malos,  inquiens  : 
/fa,  matedicti,  in  ignem  asternum  (Matth.  xxv,  4i). 
Vindictam ,  ut  pauperes  qui  erant  derisui ,  vindiceni 
in  superbos  usque  adeo  quod  dominabuntur  eorum 
justi  in  matutino  (Psal,  xlviii,  15).  Ad  attigandos 
reges  eorum  in  compedibus ,  et  nobites  eorum  in  ma- 
nicis  ferreis.  (Psat.  cxlix  ,  8).  Quippe,  ligatis  m^ni- 
bus  ei  pedibus ,  projicientur  in  tenebras  exieriores 
{Matth.  XXII,  8).  Itaque  sancii  judicum  more  curo 
pnncipali  judice  ei  judiciariam  proferent  senten« 

(525)  Aag.,  ibid.|:  c  Mane  apparebii  idest  cum  sse^ 
culi  hiijus  incerta  iransierint.  > 

(524)  Mag.  IV,  d.  47,  §  2.  V.  Ricba.  a  S.  Victore 
•^jiialem  Poili,  I.  f)e  jiidiciaria  potest. 

{SaS.)  Ua  Vag.,  iv,  d.  47,  }  ^  8iii>  fiu. 


A  iiain  et  ministerio  angelonim  inferent  pQniin  •  n- 
cte  judices  appellandi ,  qui  ex  oQido,  quam  sciat 
et  alii,  dabont  ipsi  soli  capilaiero  senlentiam ;  qvi 
etiam  regum  ei  nobilium.  Pedes  ei  manus  qnodaa. 
moda  iigabuni ;  quodam  item  modo  projicient  i» 
tenebras  exteriores,  dum  ex  eorum  auctoriuie  d^ 
creti,  pristinos  peduni  atque  manuum,  Imoquoque 
omnium  inembrorum  usus  amissuri,  ab  angelis  ia 
ienebras  projicieniur  exteriores. 

Sed  notandum  esi  quod  Dominus  et  bonos  jiidi- 
caturus  est ,  et  nialos ,  tanquam  venturus  judicare 
vivos  ei  moriuos,  id  est,  utrique  parti  reddere 
juxia  opus  suum.  Sancti  auiem  tanlum  in  malos 
suum  exercebuni ,  juxu  Scripturas  judicium,  hoc 
esi,  jndicium  conscriptum  (527),  id  est,  a  Scripto* 

^  ris  multis  iractatum.  Unde  Apostolus  :  Aeieitit 
quod  angelos  judicabimus  ( /  Cor.  vi,  5).  Hnc  jo- 
dicium  ne  quis  solis  ailribuerei  apostolis,  subJBB. 
git  Prophcta  :  Cloria  hoic  est  omnibus  senctu  «jii 
(P«a/.  cxLix,  9). 

CAPUT  xxxn. 

De  statu  miserorum  et  beatorum  post  judicitm. 
(528)  Post  judiciiim  autem  mali  in  supplicio  liae 
fine  permanebuni ,  sicut  in  voluptate  beata  boni. 
Perspicacem  autem  sanciorum  inioiiuro  latere  uoi 
poierii  inferorum  status,  ui  doceaiur  ex  miseris 
quam  bene  factum  sit  sanctis.  Miseri  qvoque  saa- 
ciorum  gloriam  scient,  iion  iamen  ceraent,  defi- 
ciente  visu,  ut  bona  nec  videant,  manenie  seoso, 

^  ut  ex  non  habitis  doleant.  Uiraque  aulem  squb 
plene  pars  cognoscet  statum,  ut  nihil  desit  aiieri 
ad  Ixtiliam,  alteri  vero  ad  moBsiltiam.  Horaa 
mala ,  iilorum  autem  bona  plene  prosequi ,  morta- 
iium  nequaquam  poiest  esse  ingcnii ,  quoniam  no- 
stri  corporis  bona ,  aut  mala  nimium ,  imo  uhn 
sensum  nosirum  transcendoni  illa.  In  gebenna  ta- 
men  calor  miseris  erii  aiqoe  frigus;  utnimqne 
nimium,  utrumque  infinitum.  Ibi  invidia,  superki 
caeteraqiie  interioris  bominis  inquinamenti  enul 
qusecunque  super  ierram  pra^cesseniat.  Qiiaiis 
enim  quisque  in  fine  vitae  suae  invenitur,  talis  ct 
post  vitam  perseverabii :  arbor  enim  ad  qoam  par^ 
lem  ceciderii  ibi  jacebit.  Unde  daiunatis  a  Domioa 
dicitur :  Qui  operamini  iniquitalem  ( JfallA.vii,35). 

D  (529)  Nam  ei  apud  inferos  mala  bic  exercitio  288 
operum  facta  aniino  indesiiienter  (iunt.  Cum  eaia 
ad  inferos  descenditur,  habitus  roeniis  male  consu- 
tutae  pejoratur,  sicui  habtlus  meniis  apod  nosbese 
constiiutae,  in  coelo  melioraiur.  Necesse  enim  e4 
in  inferno,  quemque  tam  fieri  deterioreni  qmn 
miseriorem,  sicui  econtra  in  coelis  tanto  mdioRfl 
quanto  l)eatiorem .  Opera  qua;  babiius  mentis  iM- 
brorum  instruments  hic  parturit  aut  bona  aiitpra^ai 
ibi  non  erunt.  (550)  Ergone  in  coelo  ainos  crvit 


(m)  ftiag..  IV,  d.  47,  §  1. 

(527)  August.,  ad  hunc  psal.  cxlix 

<528)  Mag.,  IV,  d.  ult.,  S^et  7. 


(529)  Mag.,  IV,  d.  50,  O 

(530)  Mag. ,  IV,  d.  49,  }  5. 


1039 


D.  HUG.  MATiiOUD  0I3SERVAT10NES.  —  IN  L13.  1. 


iOlO 


Loiii  qiioniam  bonitatem  sine  boniialis  operibus  A  majores  assidue  fiunt  atque  firmiores.  Cujus  rei  ad 


habebunt?  in  gehenna  miuus  mali ,  quoniam  ma- 
liliam  absque  malitise  operibus  oblinebunt  ?  Opera 
bona,  quoniam  sunt  iaboriosa  in  coelo  non  erunt, 
ne  quid  felicitatis  iniminualur,  et  quoniam  non  est 
opus  ut  ibi  nieritum  augeatur.  Opera  ilem  mala, 
quoniam  sunt  maiis  voiuptuosa,  in  inrcrno  non 
erunt,  ne  quo  raiseria  lenialur.  llabitus  lamen 
mentis,  id  est  malilia  vel  bonilas  cordis  ,  quoniam 
videtur  lunc  consummandus ,  nihil  uiinus  videlur 
iunc  vigere ,  quam  si  iieret  ut  opus  ;  quoniam  per- 
fecta  \oIuntas  facieudi  reputatur  pro  opere  facti.  Et 
item  quoniam  Deus  usque  adeo  bonus  est  in  se  ut 
melior  fieri  nequeat  ex  operatione  ;  universi  quoque 
lanti  in  futuro  videntur  in  suo  statu  futuri  ut  nihil 


expressionem  Dominus  Jesus,  cui  nihil  est  diffi* 
cile,  post  primi  suscitalionem  morlui ,  reiiquos  qui 
busdam  facultatibus  generalibus  suscitavit ,  qui 
aliorum  prseter  morem  bominum  tanla  bonitat» 
adhuc  etiam  morlalls  ,  quoniam  idem  erat  Deus , 
videtur  enituisse ,  ut  quamvis  jugiler  bene  egeritp 
bonitali  tamen  ejus  nihil  accreveril. 

Mali  in  inferno  nivis  et  ignium  contrarielale  cni« 
ciali ,  quoniam  erit  tempus  eorum  in  swcula  (  PtaL 
Lxxx,  16),  nullum  omnino  remedium  sperabunt. 
Boni  quorum  incessnntcr  adease  fesiinant  tempora 
(Deut,  XXXII,  55),  sicut  eorum  quorum  erit  par* 
ticipatio  in  idipsum  ( Psal.  cxxi ,  5) ,  nullum  timo- 
bunt  casum ,  apud  quos  aliud  et  aliud  non  inveniet 


incrementi  videatur  dari  ex  superadditione  operan«  0  iocum ,  quoniam  perseverabit  in  idipsum  :  fuisse  ei 


di.  Modo  autem  merito  operum  bonorum  aut  nialo- 
nim,  interior  iionilas,  aut  malitia  crescit  el  robo- 
raiur.  Ilabitus  enim  mentis  ex  se  opera  proferl  et 
per  ea  hominem  usque  in  summum  provehit ,  aut 
in  profundum  vitiorum  demergit.  Inde  est  quoJ  vi- 
tiis  et  virtutibus-  dediti ,  suo  quisque  io  proposlto 


futurum  ess#  nemo  dubie  inter  eos  cogitet,  sed  ess$ 
tantum  admiretur;  quoniam  ibi  nihil  prxteribil, 
nihil  venturum  erit.  Quod  enim  ibi  est,  semper  ita 
esse  necesse  est.  Apud  inferos  temporum  varietas 
intelligatur ,  ubi  tormentorum  mutabilis  niiseria 
perseverabit. 


289-291 


».  HUGONISIIIATHOUD 


MONACHI  BENEDICTINI,  CONGREGATIONIS  S-  MAURI, 

OBSERVATIONES 

AD  IIBBOS  SESmiAtUl  ROBERTI  PULII. 


AD  LIBRUM  PRIMUM- 


CAPUT  IH. 

Adam,  teste  AuguslinOy  omnis  res  gignit  id  quod 
ipsa  esi;  equus  equum,  Iwmo  hnminem,  Deus  Deum, 
AliuditPullusad  buncAuffusliiii  loium,  tom.  \,  De 
iKerbis  Domini  \n  Evangei.  Joanni^,  sermone  51, 
ubi  probat  eos  injuriam  inferie  P;^-i  u^terno,  qui 
Filium  ejus  consubstantialem  .4W^aht.  Si  ergo  Fi- 
iius  allerius  substantice  est  qmtm^  Pater,  monstrum 
generat  Pater.  Quando  enim  creatura^  id  est  mulier^ 
parit  qund  none.st  homo^  monstrum  dicilur.  Vt  au- 
tem  non  sH  monstntm,  hoc  est  qui  natus  est^.quod 
est  ille  qui  genuit,  idesthomo  et  liomo^  eauus  et  equus^ 
columba  el  columbaX  passer  et  passer.  Ita  etiam  Epi- 
pbanius  bxresi  7t>,  num.  G.  Filiumomnino  genuit^ 
fieri  non  potest  quin  Patri  sit  wqualis  ac  similis, 
Quidqnid  enim  g''gnity  sibisimle  gignit;  nec  solum 
simile,  sed  ita  a:quale,  ut  sit  idem :  nam  homo  ho^ 
ntinem  generat,  Deus  Deum.  Similia  profert  iterum. 
Augustinus,  bomil.  43,  inter  50  :  vide  pr%teiHa 
li/>ro  11  contra  Maximin.,  c.  6 ;  Cyrillum,  I.  x  The- 
<£iirt,  et  l.  ti  in  Joan. 

Et  illud  in  Trinitate  authenticum^  non  solum  no- 
mwtat  ud  el  nominum  prof^rietaies  eonptemur,  Indi* 


C  gitatauctor  eam  Svmboli  explanationem  qii»  ha- 
ctenus  inter  opera  L).  Hieronymi  circumfertur  sub. 
titulo  expianalionis  Symboli  ad  Damasum  :  ({uam 
merilo  Marius  Victorinus  rejecit  in  angulum  mter 
Hieronymi  notha.  In  ea  autem  sic  habetur  ad  men- 
^tn  %9%  auctoris.  ^on  enim  nomin  i  tantummodo^ 
sed  nomtnum  etiam  proprietates  ^  id  est  personas; 
ve/,  ut  Gra'ci'  ejprimunty  hypostaseSt  hoc  est  subsi* 
stentias,  confitemur,^ 

Verum  nec  a  Hieronyino  scriptam,  nec  ad  Daroa«> 
sum  missam,  binc  satis  apparet,  quod  Augustinus. 
eam  aperte  tribuit  baeretico  Pelagio,  non  ad  Dama* 
sum,  sed  ad  Innocentium  papam  scribenti.  Sic  eoim, 
cap.  50, 1.  De  gratia<]bristi.  Peiagius  et  lilteras  nu- 
per^  et  libellum  Romam  fidei  sucs  misil,  scribens  ad 
beatce  memoriie  papam  Innocentium  quem  defunctum 
esse  nesciebat.  Cap.  auiem  32;  et  seq.  quasdam  cila^ 
de  hoc  Pelitgii  libello,  quae  de  Tcrbo  ad  verbum  in 
ea  leguntur  exposit^  Crediderim  tamen  Pullum  pu* 

D  blico  sui  temporis  errore  delusum,  exisiimaua 
banc  fidei  parapbrasin  indubitatum  esse  Hieronymi 
feliim,  cui  jam  ante  Caroli  Magni  seiatem  ascripUoi 
videas,  ut  constat  ex  iliis  De  imaginibui  tibrii  qul 
praddicto  Carolo  iribuoniur.  Inscriptam  eiiam  Augs^ 


lOlt 


AD  ROBERTI  PULLI  SENTENTL\RUM  LIBROS 


\m 


»liai  nomine  apud  Guillelmum  Parisiensem  legimus  A  culentissime  signat  boc  effato.  Pater  et  Ft/t«s,  in- 


in  lib.  Depeccatis  et  vitiis,  cap.  iO.  Sed  quamvis 
eam  nosset  PuUus,  ut  a  Peiagio  scriptam,  non  mi- 
nus  citasset  ut  authenticam^  cum  cerlum  sit  proba- 
tam  fuisse  a  Zolymo  papa,  illud  ipsomet  altestante 
in  eprstola  quarta  ad  Africanos,  quam  consule  apud 
Baronium  in  Annalibus.  Sed  certum  est  auctorem 
in  Mieronymum  int*>.ndisse.  Non  oculalior  fuit,  no- 
stri  syncbronus,  Magister,  i,  dist.  25,  §  M.  bscc 
eadem  verba  simui  et  expositionem  inlegram  tri- 
buens  Hieronymo,  ut  et  plures  aiii,  quos  inter  D. 
Thom.,  in  suppl.,  q.  13.  a.  1,  et  alibi;  et  ante 
ipsum  Petrus  Pictaviensis  noster  primae  partis  seu 
distinclionis  cap.  4,  qui  nominatim  etiaiu  laudat 
Hieronymum.  At  Goninbricenses,  ii,  De  anima,  q. 
5,  a.  2,  el  recentiorum  non  paucosin  bac  luce  cali- 
gasse,  quis  non  miretur  ?  Advertat  iector  vitio  typo- 
grapbi,  mutilum  esse  apud  auctorem,  superius  alia- 
tum  ex  eo  textum  bujus  explanationis  Symboli. 

GAPUT  iV. 

Sic  enim  clamat  auctoritas.  Quam  innuere  velit, 
non  facilis  conjectura  :  opinamur  communem  Pa- 
trum  Ecclesiai  sensum  divins  simplicitati  concla- 
mantium,  spectasse,  Hilarii,  viii,  De  Trinit;  Atba- 
nasii,  in  epist.  ad  episcopos  Africse;  Basilil,  lxxx  et 
cxLi  ad  suos  Gaesarienses ;  Gregorii  Nysseni,  lib,  ad 
Ablavium,  in  flne;  Marii  Yictorini,  lib.  i  contra 
Arianos ;  Gyrilli  Alexandrini,  iil).  i  Thesauri,  c.  8, 
et  lib.  XI,  c.  i;  Leonis  epist.  ad  Tburibium,c.  1, 
et  niaxime  5;  Gregorii,  lib.  xvi  Morat.,  c.  20  et 
21,  etc.  Sed  praecipue  inter  alios  auctori  praeluxisse 
videntur  Dionvs.,  c.  i,  De  divin.  nominib.  ct  Au- 
gust.,  v.  De  Trinit.,  c.  11  :  Sicut  Trinitas  unus 
Deus  dicitur,  magnusj  bonus^  (eternuSy  omnipotens, 
idemque  ipse ;  sic  sua  dici  potest  Deitas,  ipse  sua  ma- 
gnitudo,  ipse  sua  bonitas ;  et  I.  vi,  c.  i-7  :  Hoc  est 


quit  boc  cap. ,  uno  eodemque  modo  uterque  Spmits 
sancti  princtpium  esse  videtur ;  quemadmodum  Sptri- 
tus  ipse  indi/ferenter  ab  ulroque  procedere  videiw. 
Quo  stante  amicae  verilatis  fundamento,  nibil  jaiii 
diiUcuitatis,  nisi  verbo  tenus,  supersit  necesse  est . 
nec  a^re  concedendum  auctori ,  Patrem  el  Filiuni 
duo  esse  principia  Spiritus  sancti,  seuduosuppo- 
sita  spirantia  ,  dum  fatetur  eamdem  esse  raiioDem 
formalem  spirandi  :  quam  tamen  non  unicam  ceD^ 
seret ,  nisi  iy  principium  sumeret  adjective.  Ex  re- 
ceptissima  enim  apud  dialecticos  regula :  AomtM 
numeralia  addita  substantivis,  non  supposita  tanlim, 
sed  et  formas  multipUcant, 

Et  certe  pnecipuus  bujus  difBcultatis  scopus  iii- 
tentus  ab  auctore,  is  est,  ut  probet  necessario  r^ 
quiri  duo  supposita  Patris  et  riiii  ad  productioDem 
Spirilus  sancti,  quia  procedit  ut  amor  et  neius  ao- 
borum,  Licet  enimvirtus  spirativa  siteademmrius- 
-D  que,  praesupponit  tamen  personas  realiter  a  se  dis- 
linctas,  et  ipsam  Patemitatem  et  Filiationeni  ut 
conditiones  necessarias  ad  banc  produclionero.  Qua 
motus  olim  ratione  D.  Thomas  in  i,  dist.  2,  diierat 
Patrem  et  Filium  duos  esse  spiratores  :  cui  subsrri- 
psere  quidam  de  schola  theologi,  ut  Gabriel  et  Ocha- 
mus,  oui  censent  ibi  posse  dici  unum  etpluraDria- 
cipia  Spiritus  sancli,  seddiversisrespectibus.  Itet 
Durandus  in  i,  dist.  29,  q.  2  :  Si  nomen^  inqtiit, 
principii  accipiatur  pro  eo  quod  agit ,  sie  Pater  tst 
unum  principium ;  Pater  autem  et  Fitius  sunt  duo 
principia,  ideoque  notant  quidam  theotoffi  scribe&- 
tes  post  concil.  Lugd.  et  Florent.  non  ditisse  Patres 
Spiritum  S.  procedere  ab  u|io  principio ,  sed  i^- 
quam  ab  uno.  Quse  particula  aiminutiva  est,  nec 
propositionem  iatius  excurrere  sinit  q^am  ad  mea- 
tem  concilii ;  cui,  contendentibus  Graecis,  foreuta 
duobus  formaliter  principiis  prodiret  Spiritus  sai^ 
ctus,  si  aFilioprocederet,  salis  fuit  respondere  boi 


Dei  esse^  quod  fort^m  esse^  at^t  justum  esse,  ttut  sa 

pientem  esse,  etsi  quid  de  Hla  simplici  multiplicatidne^  p  a  dnobus,  sed  tanquam  ab  uno  produci,'  id  est,  Don 
—1  ^..iti^i:^:  ..*•»•./.%; #^i^  /^«v^«..  ti  quidem  negari  duo  principia,  sed  duplicem  vun spi 

randi :  quem  expiicandi  modum  Pullus  amplectitDr 


vel  muUiptici  simplicitate  dixeris. 
GAPUT  VL 

Tres  prsecipuas  difOcultates  videtur  involvere 
pnesens  caput.  1«*  Patrem  et  Filium  duo  esse  prin- 
cipia  Spiritus  sancti.  2<^  Eam  principii  rationem 
utrumque  sortiri  ex  eo  quod  sunt  personse,  non 
vero  quod  sint  unus  Deus ;  seu  (si  magis  auctorem 
placeat  audire)  quia  ad  distinctionem  pertinety  baec 
ratio  principii,  po(ms  in  ea  sunt  ducByquam  una; 
ut  Pater  et  Filius  non  unum  principium  sint,  sed  duo; 
itenufue  Filius  et  Spiritus  sanctus  procedentes  duo 
sunt,  3^  Patrem  respectu  Filii,  et  Filium  respectu 
Spiritus  sancti  pari  etiam  ratione  et  modo  duo 
esse  principia. 

Hanc  diificultatum  capitis  bujus  analysin  sic 
etiam  agnovit  vir  scientiarum  et  virtutis  fama  cla- 
rissimus  D.  de  Sainte-Beuve  eminentissinue  domus 
regius  professor,  qui  jure  a  me  consultus,  scriptis 


licet  anlerior  illo  concilio ;  et  apposito  de  Gemellis 
exemplo ,  mire  illuslrat. 

At  quorsum,  inquies,  solus  deflexit  ab  oriiita,  H 
rejecta,  quam  omnes  non  perfunctorie  asserunt, 
principii  unita(e,  dualitatem  tam  anxie  quaerit,  pro- 
pugnat  tam  acriter?En  uli  conjicimus.  irimolqood 
certe  maximum  bujus  rei  momentum),  cum  pluribos 
annis  prax^esserit  diflinitiones  Patrum  in  concilio 
Lugdunensi  sub  Gregorii  X  et  Florentino  subEu- 
penio  lY ,  hac  regia  via  ^ua  nec  jam  ad  deiteran 
ilur  nec  ad  sinistram,  unite  dirigi  non  potuit  nostfr 
hic  Ghristianissimus  doctor  :  quibus  sane  Palnim 
placitis  paruisset  lil)entius  quara  plures  alii  Theologi 
praedictis  conciiiis  posteriores,  si  sibi,  ut  illis,  po^ 
eorum  tempora  scribere  contigisset.  Hicque  mManda 
regula  Facundi,  lib.  v :  Non  idem  esse  modu$  dfbtt 
atque  ordo  qumrendi  post  diginiiionem  concilii  totm 
milii  iitteris  293' ^u^^^^^^^^^  plenissimis,  haeren-  D  Ecclesio!  consensione  firmati;  qui  fuit  ante  dijffaiitkr 


tem  diu  in  hujus  capitis  diagnosi  animum,  veritati 
siroul  et  Pullo  conciliavit. 

i**  Quantum  igitur  ad  primam  difficultatera  atti- 
net,  non  ea  maximi  momenti,  si  latentem  sub  vocis 
homomynia  fraudem  detegas.  Sienim  vox  ista  princi- 
pium ,  sumatur  adjective  (quo  sensu  Pullum  eam 
usurpasse  prodent  sequentia)  jure  nullus  ibit  infi- 
cias ,  non  minus  posse  dici  Patrem  et  Filium  duo 
principia  Spiritus  sancti ,  quam  duos  spirantes ; 
quod  postremum  amplectitur  schola.  £t ,  ut  monet 
Robertus  de  Mileduno ,  ejusmodi  nomina  et  de  sin^ 
guiis  personis  dicuntur  singutariicr^  et  in  summa  for- 
sitan  pluraUter^  sive  in  vi  nominum  accipiantur,  sive  in 
mparticipH;  secusvero,  si  substantive  vox  liaec  ef- 
feratur.  At  priori  modo  usurpatam  hic  ab  auctore 
noo  surous  anxie  probaturi.  Virtutem  enim  spirati- 
vam  earodem  esse  in  Pa^e  et  Filio ,  eosque  uno  et 
indifiervnti  modo  producerc  Spiritum  sanctum»  lu* 


nem.  A  qua  perperam  et  imperite  deflectunt  qui  pr» 
coci  nimium  zelo  veritatis,  erroris  et  temeritatis 
294  mcusant  quidquid  singulare  &ubodoraDtur  in 
scbedulis  antiquoruni,  aut  non  ita  recentioris  scho- 
lae  placitis  conveniens;  quorum  tamen  veterum  nec 
naevos  aspernandos  esse,  passim  pr^icant  emditi. 

^  Si  natam  de  nomine  quaeslionem  submoTfas, 
nihil  prorsus  dissonum  bsmet  Pullus  a  conuniiiti 
sententia,  ut  recte  censet  Miledunensis  allerRir 
bertus. 

S^  Non  solus  extra  chorum  saltavit,  siqntdpB 
sexcentis  fere  superior  annis,  Rusticiis  S.  Rom.  Ec- 
clesi»  cardinalis  in  disput.  adversus  Acephalos,  q« 
exstat  tom.  lY  Biblioth.  Patrum ,  fateUir  non  saiis 
sibi  esse  perspectum ,  num  eodem  modo  procedat 
Spiritus  sanctus  a  Filio  ut  a  Patre;  el  quosdam  ai- 
serit  contrarium  docuisse.  Ut  taceam  recentioruA 
non  paucos  ;  qua  de  re  mox  videbimiis. 


«Of^ 


D.  IILG.  MATHOUD   OBSERVATJONES.  —  IN  LIB.  I. 


lOI^ 


TaDdem  nonduni  fero  s>opila Lu.iiios  inler et  Grae-  A 
cos  de  processione  Spirilus  sancli  dinicillinia  qua- 
stione,  nuin  a  Filio  procedcrel ,  Id  rebus  (idei  (ore 
coiisullius  existimavit  scriptor  Latinus,  si  salva 
principii  formalis  ,  seu  spiralionis  activaj  unitate; 
contra  Graecos  tueretur  non  Palroin  solum .  sed  et 
Filium  principlum  esse  Spiritus  sancli  :  quod  ut  fa- 
cilius  ostenderet,  eam  principii  notionem  non  exdi- 
vina  naturae  fontali  gremio,  sed  ex  ipsa  discretione 
pcrsonarum  oriundara  diceret,  modo  superius  a  no- 
bis  expenso,  in  quantum  sciiicet  Spiritus  ipse  pro- 
cedit  ut  notionalis  amor  utriusque  ;  sicque ,  ut  ha- 
bitudinem  dicit  relativam  ex  vi  suae  proc»  ssionis  et 
proprietatis  ad  Patrem  et  Filium  ,  por  se  requirlt 
litramque  personam  ad  sui  productioneni ;  quod  in- 
dicat  Augustinus  vi  De  Trinilate,  cap.  5. 

Uicque  est  secuiidus  hujus  capitis  scopulus,  et 
diflicultatis  veluti  diaphragma ,  scilicet  Patrem  et 
Filium  ex  vi  suse  distinctionis  personalis,  hanc  prin- 
cipii  raiionem  sortiri.  Sed  recolcnda  hicetiam  altera  g 
reguia  Facundi  pro  defensione  Iriiim  cap. ,  lib.  ix, 
cap.  5  :  Solilum  esl  prudentix  ac  pictatis  Catholico!^ 
€X  ittdubitatis  atque  evidenlibus^  et  firmare  ambigua^ 
€t  latentia  declarare.  Stante  enim  superioris  asserti 
yeritate  qua  scribit  noster  Palrem  et  Filium  uno  et 
indilTerenti  modo  producere  Spiritum  S.,  cxlera  ve- 
niunt  ad  hanc  amussiin  dirigenda,  ut  cum  sic  dispu- 
Cat  prxsenti  cap.  6  :  Convenil  enim  ut  personte  sint 
unum  in  omni  eo  quod  ex  natnra  divinitatis  suscipiunt^ 
1  non  sint  ujtum  in  eo  qund  ex  natura  distinctionis 
assumunt ;  et  rursus  :  Cur  non  duos  personw,  licet 
Ulis  wia  concedatur  personalis  convenire  proprietas  ? 
Attamen  quia  ad  distinctionem  perlinet,  potius  in  ea 
9unt  du(B  quam una ;  ut  Pater  et  Filius  ncn  unnn 
principium  sint,  sedduo;  itemque  Filius  et  Spiritus 
sanctus  procedentes  duo  sunt,  et  csetera  hujusmodi, 
<(uibus  non  labefactari  principii  formalis  unitatem 
«onstantissimuin  est  (cum  non  semel  asserat  spi- 
randi  virlutem ,  quam  vocat  personaiem  proprieta-  q 
tem,  utique  unicam  esse),  sed  solam  asseri  princi- 
pii ,  Qttod  ,  seu  suppositorum  pluralitatem ;  quam 
sequi  personarum  dislinctionem  perspicuum  est. 
Cum  item  sub  finem  cnpitis  constanter  ingerit,  a/t- 
ter  Patremj  aliter  Filittin  in  natnra  principii  se  ha" 
bere  ;  vel  loquitur  de  iiaiura  principii  ut  cst  in  Patre 
ad  Filium  generandum  ot  in  Filio  ad  Spirilum  pro- 
docendom;  vel  ut  est  in  ulrotiue  ad  Spiritum  san- 
ctum  spirandum.  Prius  pronuntiatum  ad  lertium 
hujus  explanationismembrum  remittimus.  Posterius 
▼ero  integrum  purumque  labis,  sicpauciscensemus. 

Certum  est  spirationem  activam,  eadem  sit  iicet 
iii  Patre  et  Filio ,  connotare  aliquid  in  Patre  quod 
non  connotat  in  Filio,  et  vice  versa.  Gonveniunt  in- 
super  in  hoc  theologi  quod  Spiritus  S.  productio 
utriiroque  postulet  suppositum  Patris  et  Fiiii.  Unum 
disputaut,  concomitantertantum,  num  etiam  per  se 
Ibrraaliter  id  pra^requiratur;  nec  diffitentur  quin 
f»er  se  formaliter  possit  esse  aliquid  a  pluribus  supposi-  jy 
%is,  vel  ex  parle  terroini  tanturo;  vel  e\  parte  vir- 
tutis  productivae  tantum  ;  vel  ex  parte  termini  et 
virtutis  productivx  simul;  et  utrobique  concedunt 
spirationem  295  activam  qu%dam  in  Patre  conno- 
tare  qua  non  in  Filio,  et  vice  versa. 

Et  quidem  priori  modo,  cum  ccrtum  sit  Spiritum 
sanctum  procedere  ut  tertiam  personam,  supponit 
duas  alias  jam  distinctas  et  priores  origine;  sicque 
procedit  per  virtutem  spirativam  ut  connotantem  in 
Patre  rationem  primse  personae ,  et  in  Filio ,  ratio- 
nem  secundae.  Deinde  procedit  pcr  virtutem  non 
communicatam  Patri  et  commonicalani  Filio  pcr  ge- 
nerationem  :  quae  duo  sufficiunt  in  doctrina  Pulli, 
lit  possit  dicere  aliter  Patrem ,  aliler  Filittm  in  na- 
tura  principii  se  habere. 

Posteriori  modo  res  adhuc  evidentius  patet.  In  eo 
enim  Spiritus  sanctus  per  se  formalitcr  procedit  ex 
ainore  mutiio  Patris  et  Filii ;  sed  mutuus  non  es^ 
per  actus  diversos :  igitur  ex  diversa  viitutis  activse 


connotatione  in  suppositis ,  cx  quo  sec^uitur  aliter 
Patrem ,  aliter  Filium  in  naiura  principii  se  habere, 
non  diversitate  principii  forinalis  et  virtutis  produ" 
ctivae,  sed  diversilate  principii  reinoti  ct  connot;Ui. 
Suadet  hanc  PuUi  niciitem  faniiiiaris  Patribus,  ina- 
xiiue  Graicis,  hic  mos  loqucndi,  dum  asserunt  Pa- 
trem  per  Filiuni  producere  Spiriluin  sanctiim.  Pa- 
trem  principalius ,  aut  iminediatius  Fiiiuni  hujus- 
modi  productionem  atlingere,  et  ([uaedam  alia  ejus- 
dem  ferme  schematis.  Illud  idem  significavit  Augu^ 
stinus  XV,  De  Trinit.,  c.  17  :  N on  frustra  in  hac  fri- 
nitate  nondicitur  verbum  Dei,  nisiFilius;necdonum 
Dei,  nisi  Spiritus  sanctus;  nec  de  quo  genilnm  est  verr 
bum ,  nec  de  quo  procedit  principatiler  Spiritus  san^ 
clus,  nisi  Deus  Pater.  Ideo  autem  addidiprincipaliter^ 
quia  et  de  Fitio  Spiritus  sanctus  procedere  reperilur; 
sed  hoc  quoque  illi  Pater  dedit  ^  non  jam  existenti  et 
nondum  habenti ;  sedquidquid  unigenilo  Verbo  dedit^ 
gignendo  dedit.  Nec  vereutur  dicen^  Bonavent.,  Sco- 
tus  et  Durandus  in  i,  dist.  ii,  q.  2 ;  Gabiiel,  q.  5;^ 
Marsilius,  q.  15,  a.  2,  Spiritum  sanciuai  a  Patre 
principalius  procedere.  Sed  vitanda  comparativa  lo- 
cutio. 

Verum  si  rite  assequar  difficilem  satis,  pro  more, 
mentem  auctoris,  dum  fatetur  aliter  Patrem  ,  aliter 
Filii  in  natura  principii  se  habere;  hincque  se  collige- 
re  putat  uon  minus  duo  dari  principia  in  divinis,quain 
duos  procedentes  (quo  tendit  ea  suppositio  qu»e  ca«- 
put  concludit)  ad  priorem  videtur  transire  quasstio- 
nis  statum,  quem  insinuavi  superius;  eam  scilicet 
usurpare  principii  notionem  qua  Pater  ad  Filium, 
et  qua  Filius  ad  Spiritum  sanctum  referuntur ;  qul 
tertius  hujus  capilis  nodus ,  a  nobls  paucis  pariter 
dissolvendus. 

Hanc  sic  delineatam  acceptionem  principii ,  ab 
auctore  potissimum  ur^eri,  inter  alia  persuadent  ea 
qu»  sub  medium  capitis  sic  proponit  :  c  Gonslat 
autem  quod  Patre  roiniroe  convenit  principium  ideo 
quod  beus  est ;  quia  Spiritus  sanctus  quoque  ipse 
est  Deus,  principiumque  non  est.  Quare  quod  prin- 
cipium  cst,  cx  aliqiia  distinctione  persona^  est ;  ut. 
aulein  distinctio  frat  (siquidero  in  ea  cominunio 
nulla  est)  aliler  Pater,  aliter  Filius  principium  est.. 
Pater  namque  ct  Filii  et  Spiritus  sancti  principiuni 
est ;  Filius  vcro  solius  Spiritus  sancti.  Sed  aliler 
Filii,  aliter  Spiritus  sancti  principium  est  Pater ; 
Filii  ut  a  se  nati ;  Spiritus  sancti,  ut  a  se  proceden- 
tis ;  Pater  autem.  et  Filiusuno  eodemque  modo  iiter* 

}ue  Spiritus  sancti  principium  esse  videtur,  i  etc. 
tuibus  verbis ,  ut  et  iis  qua;  ex  vergente  ad  finem 
capite  protulimus  supra,  evidentissime  prodit  se. 
pra^fatam  expendere  principii  notionem. 

Ouse  certe  singula  nuiio  veritatis  dispendio  pro* 
feruntur  ab  auctore^ 

Primo  enim  (idque  facilius)  exponi  possunt  de  ea 
rationeprincipii,  Qttod^  seu  connotalive  sumpti.  Gui 
commode  faroulantur  ea  quse  paulo  ante  scribit  iu 
hunc  modum  :  Sic  qvoqtte  Pater  et  Filius  si  uterque 
uno  solum  modo  principinm  esse  concedatur ,  in  per^ 
sona  tamen  a  se  differre  nullatenus  negentur ;  dnoqtte 
principia  sic  quoque  esse  posse  dicantur ,  sicut  *apu4 
nos  sttnt  quaiaam  a  se  diversa  et  separata  principia^ 
quamvis  a  se  diversa  et  diverse  non  producant.  Licet 
enim  palemilas  in  Patre,  et  spiratio  activa  in  Filio 
non  realiter296  distinguantur  inter  se,  certum  est 
tamen  rationem  jprincipii  non  seqiii  naturam  sed 
personam,  quod  Fullus  ostendit ;  alioquin  ipse  Spi- 
ritus  sanctiis  esset  etiam  principium  ad  inlra,  aut 
non  haberet  quidquid  in  recto  postulat  divina  esseii- 
tia.  Et  iii  eo  sensu  aliter  Palcr ,  aliter  Filius  in  ua- 
tura  principii  se  habent.  Ille  Filii  ut  a  se  nati ;  iste 
Spiritus  sancti  ut  a  se  procedentis. 

Prseterea  nnllus  negaverit  patemitatem  et  spiia- 
tionem  activam  iil  ista  est  iu  Filio ,  ad  roinus  d'^ 
stingui  ratione;  qusvirtualisdistinctio  jnncia  pluc 
ralitati  suppositorum ,  suHiciens  pr^bet  fundamen^ 
tum  ut  possit  dici  Pater  qua  Pater ,  et  Filius  quft.. 


lOliS 


AD  ROBEHTl  PULLl  SELNTE.NTL4RUM  LIBROS 


loie 


fpirator,  duo  esse  principia ;  quod  satis  est  ad  sen-  A  noslrum  dicere  nisi  quod  dicluni  iBvenimus,  tel 


stiin  Roberti  ut  aliter  liic ,  aliter  ille  in  nalura  ptin- 
cipii  sehabeant,  Fatenturenim  theologi  (quod  certe 
pra^seiitissiinum  est  liujus  capilis  alexipharmacuin) 
dum  dicuntur  Pater  el  Filius  duo  esse  prinripia  ,  si 
principiuin  suniatiir  iit  iormaliter  denominatur  a  re- 
Jatione  posse  talein  prr.pnsitionem  siistineri  non 
ininus  quam  dum  duo  esse  relata  pronuntiantur. 

Tandem  eslo  nihtl  proisus  obt.neant  a  pervicaci 
animo  pnemissa  h;ec  ralionum  flrmamenta ;  non 
niagis  erroris  incusundus  est  auclor ,  qiiam  Duran- 
dus  et  Scotus ,  quoriim  prior  ceiisei  spirationeni 
activam  distinp^ui  reaiiter  a  paternitale  in  Patre ,  et 
a  fiiiatione  in  Fiiio ;  posterior  vero  ,  Spirilum  san- 
ctuin  fore  alterum  a  Filio,  licet  ab  eo  non  procede- 
ret;  quia  generari,  inquit,  et  spirari  realiler  dislin- 
^uuntur  :  qu.netamen  nusquam  asseruerit  Robertus. 
At  de  his  jam  satis,  sed  non  plus  asquo. 

Nisiforte  ovisdicaty  non  sui  sed  crealurarum ;  ted 


jam  dicto  probare  possunms.  Unde  in  his  iUa 
maxime  esse  cernimus,  qua;,  iicet  causa  sitexquo 
dicenda  esse  videri  possint,  tacenda  taiuen  siiDt, 
qiiia  usus  dicti  eorum  non  invenitur.  Iloc  ergo  eui 
causam  habeat  ex  (|uo  dici  posse  videatur,  d.<ci  uou 
debet,  qiiia  usum  duli  non  habet.  Possunins  URici 
dicere  Spiriium  sancluni  principiuni  de  priiif.ip;o 
noii  esse,  id  esl  Filiiim  iion  esse.  Haec  vux  iiaui- 
qiie;  principium  de  principio,  peisor.ain  F.lii  desi- 
gnat ;  sicut  ista,  principium  non  de  principio,  per- 
sonam  Patris.  Ideni  eiiiin  est  principiuin  de  priiici* 
pio  esse,  et  esse  a  Patre  per  generalioiieui,  quf;<l 
soli  Filio  convenit.  Sictit  eigo  usus  dicti  noii  invc- 
nitur,  ut  dicatur  Spiritus  sanctus  principiuiii  de 
principio ;  sic  et  causa  dicendi,  ne  dicatur  uiuniuo, 
resistii,  eo  quod  noii  a  solo  Patre  habet  esse  ul  Fi- 
lius.  »  Hxc  ad  nostri  cancellarii  mentem  llobertu» 
de  Mileduno. 


eadem  ratione  Spiritus  sanctus   principium  est  de  9      Sin  autem  atiter  et  aliter  ( ut  credibilins  (oriaiu 


vrincipio ;  quod  si  ratio  habet ,  usu  caret.  Vera  hsec 
Puliina  phrasis,  cujus  is  esto  sensus.  Fiiium  in  di- 
vinis  esse  pnncipium  ad  inlra  de  principio  sui,  non 
autcin  principium  creaturarum  et  ad  extra  de  prin- 
cipio  sui ;  aiioquin  Spiritu3  sanctus  eo  {jariter  sensu 
f  lincipium  esset  de  priucipio,  quia  principium  est 
cti£.m  creaturanim  ct  ad  exlra  de  principlo  sui  ad 
iiilra.  Tanien  Spiritum  sanctum  dici  principium  de 
pfincipio,  contra  usiim  esse  monet  Robertus  noster. 
Egregius  est  hac  de  re  commentarius  alterius  Ro- 
lierti,  scilicet  Miledunensis,  noslri  quidem  synchro- 
01,  sed  etiniu  superstllis.  Quein  aniio  millesiiito  crn- 
tesimo  sexagesiiiio  teriio,  sed  jam  provec  tioris  seta- 
tis,  ad  episcopatum  Herefordiensem  in  Anglla  sua 
assumptum  fuisse  scribit  Roleitiis  de  monle  in  Ap- 
pcndice  ad  Sigebertum  anno  ciialo.  Is  auctor  sum- 
mam  theologiie  scripsit ,  suhtiiem  quidem ,  et  si 
quam  agitat  de  Gratia  medecinali  qiia;stionem  spe- 

cles,  optatissimam,  hoc  prxseitim  sasculo;  sed  non      — ^^ — -  ■ 

ita  ertiditioiie  varia  refertain,  ut  isth;ecqiiampaucis  ^  luisse  sufliciaU 

anie  aniiis  Pullis  elaboraverat.  Godicem  illius  non-' 

dum  excusum,  cursiin  nacti  suinus  ex  bibliotheca 

\ictorina,  postquain  hxc  scholia  jam  confeceramus ; 

sed  rati  profuluram  noslris  ad  Pulluni  observatio-- 

nibus  auctoris  sibi  coaetanei  doctrinam,  iHiiis  pauca 

desiimpsimus,  ut  sequens  cap.piaesenti  negtjtio  sub- 

serviens. 


videtur)  Filius  est  ex  Patre,  Spiritus  ex  utr  que,  eU. 
Posset  dici  his  verbis  Puliuni  eain  adunibrare  sen- 
tentiam  quam  postea  tenuit  Scolu»  iit  probpt  secun- 
dam  potius  quam  tertiaiii  Trinitutis  peisonaiuFi- 
lium  appellari.  Sed  ea  difllcullale  hic  pi^terniissa,  i4 
unum  monemus  nihil  infausti  colligi  debere  toto 
hoc  Pulli  opere,  ex  hac  quain  solilo  (requeiuius  iu- 
serit  dubitandi  particula  fortasse,  qiia  cerle  fami- 
liariter  utitur  in  rebus  etiam  quas  certissiniG  fnle- 
que  divina  credit,  ut  prxtcr  citatum  hujus  cap. 
locuin,  videre  est  cap.  nono  11  partiS,col.  2,  lin.53, 
fortasse  cuipiam  videatur  anima  in  corporibus  feri, 
Gap.  52  sextie  partis,  pag. 21 1 ,  col.  i , lin.  'i.Sed fcr- 
tasse^  imo  certe,  charitas  id  efficit  ut  peccatacdpjiwi 
wternam  non  sint,  etc,  cap.  i,  vu  part. :  Sumqui: 
venialiter  admittuntury  ea  fortas^e,  non  etiam  alia, 
post  mortem  veuiam  consequuntur,  el  in  pliiribvs 
aliis  locis.  Idque  passim  usitatiim  est  a  tlieolu^is 
disputationss  soium    gralia;  quod  vel  seuiel  uu- 


An  debeat  dici,  Spiritus  sanctus  est  principium 
de  principio  ? 

(Ex  Roberto  de  Mileduno.)  «  De  hac  igitur  trium 
personariim  distinctione  diligentiiis  dissereudum 
est,  e(  illa  de  ea  proponenda  sunt ,  quae  fides  Ga- 
Iholica  tenet,  sancta  Ccclesia  celebrat ,  Patriim  au- 
ctoritas  confirmat.  Nos  eniin  non  eain  doctrinam  di* 
stinctinnis  trium  personariim  hic  promittimus,  quse 
agiioscatnr  ut  in  lutiiro  cognoscenda  est;  sed  illatii 
qiise  el  fldes  meiius  dicalur,  el  qiia!  vera:  fldei  lirmi- 


CAPUT  X. 

Si  autem  anima  humance  mcchinas  reginOy  etc.  Ei 
phrasi  genioque  auctoris  probabiliter  conjicimus  hic 
tacite  pungi  Aristotelem,  oh  ea  qua:  cap.  7 Jibri  De 
motu  aniinalium  scribit  his  verbis  :  «  Aniuiai  iu 
constitutum  esse  judicare  debemus,  ut  (ivilatem 
legibiis  bene  instructam  et  lemperalam.  In  hac  eiiim 
postquam  adminislrationis  ratio  semel  instiiuta  est, 
nihil  oportet  absentem  principein  rebus  siusulis 
quse  geruntur  inleresse ;  imo  vero  quisque  oibcio 
fungilur  suo,  ut  mandatu^i  est;  et  ahud  post  aliuil 
ex  consiietudine  adminisCl^alur  et  instruitur.  iuani' 
mantibus  autein  hoc  ipsuin  per  naturam  eOiiilur, 
quod  singula  quai(|ue  inembra  ila  constltiiaulur  ut 
ad  munera  siia  exsequenda  probe  aflecta  siut.  Qoo- 
circa  opus  non  est  in  uno  quoque  memhro  auiinani 
inesse,  sed  cum  in  cerlo  principio  consistat,  reli- 


tate  roboretur.  Alia  nainque  illa  cogniVio  esl,  quse  D  qua   menibra,  qiiod  illi  adjungantur,  vivuil  alque 


fideiprimuin  est;  et  alia  illa  qu;£  fldei  cognitio  est 
Illa  enim  de  ipsa  Trinitate  sine  creainris  el  absque 
(ide  habetur;  hsec  ciim  creaturis  in  pnesenti  et  cum 
fldehahetur.  Pater  itaque,  ut  Scriutura  ait,  princi- 
pium  est  non  de  principio;  Filius  vero  prin-^ 
cipium  297  ^^  principio.  Q  lod  autem  Spiritu^ 
sanctus    sit   principiiim  de  principio ,  vel  non  de 

firinciplo,  aut  de  principiis,  Sciiptura  non  loquitur. 
loc  tamen  non  tacet,  qiiia  uuiim  et  idem  est  prin- 
cipium  cum  Patre  et  Filio.  Veruin  si  hoc  est  esse 
principium  de  principio^  a  Palre  esse  et  idem  princi- 
piuin  cum  Patreesse,  quomodo  negabimus  Spiri- 
tuin  sanctum  esse  principium  de  principio,  eo  quod 
ipse  a  Patre  habet  esse,  sitque  ideni  ciim  Patre 
principium  ?  Nec  hoc  idcirco  negare  possumus , 
qiiia  Scripturam  hoc  asserere  non  invennnus  :  non 
eniro  omnia  negat  qiiai  non  asserit.  In  bis  tameii 
(\m  ad  Triaitatis  speciant  dislinctionem,  oibil  est 


oflicia  obeunt  sua.  »  Qitx  plurimum  faveiit  ilii  co 
inemo  veterum  quorumdam  philosopborum,  conira 
quod  mox  Piillus  iiisurgit. 

298  ^W/  diceur  aliquam  in  toto  pariicnlam  hn- 
bere  unima  immobitem  ?  Qaidam  enim  aniiuaiu  veltit 
excubiatricem  in  speciiia,  posuerunt  in  veilice,  ul 
Xenocrates:  al.i  in  cerebro,  ut  Hippocrates;  Hero- 
philus  in  cerebri  concavo,  seu  circa  cerelri  luiida- 
iiieutiim,  ut  TertuUianus  adnotat ;  Stralo  el  Erasi- 
stralus  in  membranis.  Ea  potissimuin  ratioiiediicli 
quod  i^  solo  capiie,  lanquam  in  arce  excubeiit  senr 
sus  interni  externique,  qui  rerum  agendarum  ab 
anima ,  velul  inlernuntii  sint  et  apparitores.  Pfai^« 
Jud:eus  libro  qiii  iiiscribitur  .  Qnod  deterius  poiiori 
insidietur,  eam  aflixit  cordi,  Stoicos  secutus.  Par- 
menides  et  Epicuhis  in  toto  pectore ;  quidni  etiam 
sub  omento,  cui  ne  macesceret,  tam  aiixie  tiiuelai 
igie  ?  Grediderim  etiam  quosdam  aiios  eam  loca» 


mi 


D.  liUG.  MATHOUD  OUSERVATIOI^ES.  —  IN  LIB.  1 


f0l8 


iii  ore,  qiios  lepide  Robertus  noster  admonet ;  serto  A  bus  crediderim  (post  plures  alios)  non  Pullo  Uagif 
caveant  religionis  ergo  ne  cum  sputo  eain  excutiant.  ,  —    .  .     wv  .. 

Qui  piura  volet,  properet  ad  nostrns  lontes,  Tertul- 
lianuiu,  lib.  De  anima,  rap.  i5;  Lactanl.,  Deupifi 


€10  cap.  i6 ;  Nyssen.,  De  opif.  Iioni.,  c.  12  ;  tice- 
rnn.  in  Tuscul.,*  etc.  G;(leruin  excusaiida  toto  lioc 
cap.  et  quibusdain  nii^s  hiijus  operis,  indolos  aucto- 
ris,  qui  noouunquam  obscuritali  plus  aM^uo  iii- 
duiget. 

CAPUT  XI. 

Sicut  prfcscit,  ita  pritvnU  qucsfacturm  ett.  Qiii- 
busdaiii  iacessivere  negotiiim  bac  verba ,  opiiian- 
tibus  liinc  potissimum  pr%ter  alia  coliigi,  Deum 
inalos  etiam  pr«iedesiinare  ad  popnam.  Sed  nibil  bic 
ab  Augustino  diversuin,  qiii  pluribiis  in  ittcis,  iis 
pra*sertim  quos  senex  edidit,  geiiiime  pnedestina- 
tionis  dogma  constanter  docuit.  El  ex  eo  sanctus 
nemigius  et  Ecclesia  Lugduneiiss,  lib.    De  3  epi- 


truin,  sed  Magistio  Puiium  pi^aeluxisse. 
CAPUT  XIV. 

ffam  fortasse  queant  viventiiim  merita  in  aliquoper'' 
ditorum  laxare  hupptivia,  $i  tamen  (ut  quidam  o^i* 
nand-j  perhibent)  id  unteacta  vita  meruerit. 

Ad  bos  pnescilim,  Aiigustinum  scilicet  et  Damas- 
cenuin  ailuJere  vidctur;  quo!um  primus  E:.cbiri<- 
diic.  110,  etin  respous.  ad  !2  DuUiLi  qiia^stionem, 
ila  ceusuisse  visus  est  auctori.  Quibus  autem  pro^ 
sint  (orationes  fideiium)  aut  ad  hoc  prosuntt  ut  sitplena 
remishio;  aul  cerle  ut  talerubiltor  fiat  ipsa  damnaiio, 
Et  paulo  ante  :  Eis  hac  prosunt  qui  cum  viverent,  ut 
liwcdbipostea  prodessepossent^  meruerunt.  Allcr  vero 
in  sernume  qiiodam  pro  dcliinctis  (el  baletur  eliam 
in  YitisPatrum,  utscritit  D.  Tbomas  in  suppiem., 
q.  7i,  a  5)  refert  dainnatum  queiiidam  testaLuni 
fuisse  Macario,  quod  nonnunquam  ipse  suiuue  so- 


stoiisl  Lupus  Servatu8,1ib.  De3qq.  suo  tempore  B  f**V^"''*^*'""' ^j"?  P*"^''**^"^J!*^'^^^"^"'"- ?^^^ 
conlroversisjquarum  secunda  esl  de  gemina  pra       '"'^ "*'^"  ...pr«.Mi  .i.c  .c   inn  «...n.n    i>n..v,c...... 


destinat.)  et  Ferrariensis  alter  collectaneo  suo,  De  3 
qq.;  ubi,  varia  sanrtorum  plarita,  pra^seilim  Au- 
giistini.  Hieronymi,  Gregorii,  Fulgentii,  Isidori  et 
Beda:  Yenerabilfs,  in  baiic  rem  congessil.  Conciliiini 
iieui  Lingon.,  c.  3,  et  Valentinum,  c.  4  :  Fidenter 
fatemnr  pra  destinationem  electorum  ad  vitam  ,  et 
prwdestinationem  impiorum  ad  mortem,  In  electione 
tamen  salvandorum ,  misericordiam  Dei  pracedere 
meritum  bonum.  In  damnatione  aulem  perilur^orum^ 
malum  meritum  pra'cedere  justum  Dei  judicium. 
Quibus  omnibus  adjunge  Ralraiiinum  Corbieiisem 
nionachum  duobus  illis  libris,  qiios  jtissu  regisCa- 
roli  Calvi  de  pra^desiinatione  composuit. 

Caeterum  h;ec  Piilli  doctrina  seiisu  et  pene  verbis 
cohaeret  ciiin  ea  regiila  quie  tertia  est  inter  iilas 
septem  de  prsedestinatiorie,  quas  per  Remigium  tra- 
didit  Ecclesia  Lugdnnensis. 

Profecto  sicut  piis  calum,  et  impiis  infernum  desti- 
navit;  ita  e  converso  fecisset,  uisi  quia  cni  vult  mi-- 
seretnry  et  quem  vult  indurat.  Spectabilis  sententia  et 
certe  notalu  digna  ab  iis  omnibus  qiii  veritati  simul 
el  Aiigustino  litantes,  pnedestinationem  bonorum 
asseruiit  ante  pr.i'visa  merita.  Nec  aliiid  hic  docere 
poluit  qiiam  sui  sa^culi  fidem  catboliciis  Doctor  et 
m  Aiigustinidoctrina  perpetiiiis  ;  quain  ita  roligiose 
tenendam  putavit  ejiis  a^(|ualis  et  indigena  Roher- 
tus  .Milediinei^sis,  iit  neget  contrarium  doguia  citra 
snspicionem  bxreseos  posse  defendi,  qua:  tanieu 
paulo  diirius  dicla. 

Illud  autem  Apostoli  (Rom,  ix,  18)  quod  profert 
Aiictor  :  Cui  vult  miseretur^  et  quem  vult  indnrat^ 
sic  intelligi  debet  ad  mentem  Aiigustini,  epist,  i05  : 
Merito  namque  peccati  universa  massa  damnata  est, 
nec  obdurat  impartiendo  malitiamj  sed  non  imper-: 
tiendo  misericordiam.  £t  lib.  i  ad  Simpliciiiniim^ 
q.  2  :  Ergo  cui  vult  misereturt  et  quem  vult  indurat^ 
ita  senlentioi  superiori  posse  confjruere,  ut  obduratio 
JDei,  sit  noile  misereriy  ut  non  ab  illo  irrogstur  a/t- 
quid  quo  sit  homo  deterior;  sed  tantum  quo  sit  melior^ 
non  erogetur, 

299  CAPUT  XIL 

Ouod  si  Patri  Filium  mori  placuity  etc.  ITanc'ob<» 
jectionem  quam  fiise  prosequitur  auctor,  iisdem  pro- 
peinodum  verbis  proponit  diluitque  Magister,  lib. 
I  Seiit.,  disL  i8.  §  C.  Nec  hic  solum  consona 
Piilli  et  Magistri  doitiina,  etiam  verbo  tenus,  sed 
pluribus  insuper  aiiis  bujus  operis  locis,  ul  non- 
iiunquam  ad  te>tus  marginem  insiiiuavimuSt  asle- 
riscis  utrinqiie  adhibitis.  Id  luciileiiter  apparet, 
cap.  1i  seq.,  ubi  videas  insignem  l.unc  lociini  : 
Jlabet  enim  semper  utrumque;  verum  gerenda  quai^ 
dam  producit  ab  tina,  quwdam  ab  alteru;  alia  nii/em, 
ut  dictum  est,  ab  utraque^  iisdem  fere  verbis  exstaie 
9}»ud  Lombardum  iv ,  dist.  46  sub  finera ;  ez  qui* 


indubilaUe  auctcu-it.ilis  est  bic  sermo ,  Damusceni 
nomine  inscriplus.  Hujus  iteruin  opinionis  videiur 
fuisseAiigust.  £ncbiridii,c.il2:  Pa^nas,  inqiiit,(/a»i- 
natvrum  cerlis  temporun:  intervaHis  exisiiinent  ( sie 
hoc  eis  placet )  aliqualenus  mitigari :  etiam  sic  quippe, 
intelligi  potest  manere  in  iliis  ira  Dei,  hoc  est  ipsa 
damnatio,  iloc  enimvocaturira  bei^  non  divini  animi 
perturbatio :  ut  in  ira  sua^  hoc  est  manente  ira  sua , 
non  tamen  contineat  miserationes  suast  non  wierno 
supplicio  finem  dando^  sed  levamen  adhibendo  velin" 
terponendo  cruciatibus,  (^ui  concinit  poeta  Cbristia« 
nus  Prudentius  in  hymno  quinto  xwv  jtoiQn^c^^f  ad 
iiicensum  cerci  pascbalis,  in  quodocei  luodicum 
qiiietis  indultum  damuatis  ea  nocte  qua  Cbristus 
ab  inreris  victor  ascendit. 

Sunt  et  spiritibus  sapc  nocentibus 

Pa  narum  ceiebret  sub  stv,ge  ferioi, 

Jila  nocle  sacer  qua  redih  Deus^ 
Q  Stagnis  cd  supcros  ex  Acheronlicis 

Non  sicut,  etc. 

Marcent  suppliciis  Tartara  mitibus 

ExsuUatque  sni  carceris  olio 

IJmbrarum  popnlus^  iiber  ub  ignibus^ 

^ec  fervent  solito  fulmina  sulphurc. 
Minim  quam  anceps  olim  et  varia  fuerit  veterntn 
tbeologorKin  scbola  hac  de  re,  ut  videre  est  upud  D. 
Tbomain  in  suppleniento  iii  partis,  q.  71,  a.  5, 
qiii  coiitra  omnes  eorum  senteiitias  insurgit.  Ejus 
et  aliorum  apiid  ipsuin  placitis  desci  ibendis .  ideo 
supersedemiis,  qiiml  passim  exsleiit  apud  tbeologos. 
Legesis  op.  Petri  Dam.  ad  Doiiiin.  c.  5,  qiii  pliis 
a^qiio  videtur  aliiscredidisse  Ad  cakem  lib.  ii  Isi- 
dori  De  ecclesiast.  oiTiciis,  postrenia  duo  capita  vi- 
dontur  nobis  a  qiiodam  feriato  scriptore  supposita, 
in  qiiorum  allero  novam  auctor  iile  (!e  refrigerio 
damnatoriim  sentcntiam  assuit  bis  verlis  :  Valeut 
$t  damnatis  siitlragia  per  mcdum  diminulionis  ^ 
D  quanlo  enim  plures  saivantur  per  meritum  Ecclesia:^ 
tanto  paucijres  damnabuniur,  et  ita  minor  erit  pwna 
per  subtr^ctionem  consonii  itlorum,  Qiise  foisaii  ex- 
cng  tavit,  alludens  ad  biinc  iocuin  auctoris  lib.  De 
tripl.  ilab.  apud  Augustinum.  c  Cruciat  iu  pios  ct 
peccatoresvisiohoniinumdamnatorrmeldamioiiuin, 
et  supei*  omiiia ,  ipsius  diaboli  i  £t  ad  Gicg.,  300 
lioin.  40,  in  Evangel. :  Ut  pe<'cutures  amplius  in  t^up- 
plicio  puniantur,  de  illorum  et  am  poena  torquentur^ 
qnos  inutililer  amaverunt,  Caiterum  prsedicta  duo 
cap  ta  suppositiiia  diximiis,  quia  in  iliis  (it  mei.tio 
de  opere  opcrato  et  opere  operanf.s,  quod  Isidori 
s:ecuio  inauditsim.  Deiiide  quia  non  rej^riuntur  iii 
Elenclio  capitiim  lib.  vi  Isidori;  eiiam  in  codice  iii 
qiio  exslaiit  iila  duo  capita,  licet  reliqua  sedulo  pra;- 
noteiitur. 

Id  est  neminem  perire,  non  utique  in  se^^sed^  ut  di' 
ctum  estf  in  suis,  Anxie  satis  iDqiiirit  boc  caplte 
Pullus  seosum   bujus  PauUnae  seutcntise  (/  Ti^ 


I0i9 


lii)  ROBERTI  PULLl  SENTENTIARUM  LIBROS 


IC^ 


moth. II,  c.  l) :  Qui vult  omnes  homines  salvos  fieri^ etc. 
Mirumque  cur  non  meminerU  hodierni  illius  com- 
mentani  qui  tam  acriler  exercet  sludia  partium; 
quod  scilioet  Deus  innata  propriaque  voluntate, 
quantum  in  se  est,  velit  safutem  omnium  indiffe- 
renter  hominum,  nemine  excepto,  iicet  ex  prsevisa 
malorum  fmdli  nequilia  eos  solos  efncaciter  salvare 
disponat,  qui  revera  perseverabunt  in  charitate: 

J[uae ,  inquam ,  communis  expositio  sibi  commoda 
uisset.  Quairii  enim  an  deceat  sanctos  et  fidelea 
Christianos  (quibus  optandn  est  omnium  hominum 
salus)  divinae  disseiitire  voluntati  qux  non  vult ,  in 
se,  oranes  indiscriminatim  salvari.  Et  respondet 
ideo  dissentire,  quod  malorum  eiitus  eos  laleat ; 
imo  non  dissentire  omnimode,  cum  Deus  velit  ut 
6ic  ab  ipso  dissentiamus.  Nam  si  eorum,  inquit, 
exitus  non  lateret,  divino  dissentire  judicio  non  dece- 
ret ;  nec  omnimode  dissentimus,  cum  ipse  velit  ut  sic 
dissentiamusj  qui  vuU  omnes  homines  satvos  fieri  et 
neminem  perire,  non  in  se  (quiaqucecunque  voluit  fecit) 
sedin  sanctis,  quos  ita  facit  velle.  A  qua  diflicultate 
et  responsione  quae  Paulini  textussensum  litteralem 
niinus  pruf  se  ferre  videtur,  se  liberasset,  facilique 
n^otio  sanctorum  voluntatem,  sahitem  omnium  in- 
^iOerenter  hominum  optantium,  divinaeconciliasset, 
ci  probasset  communem  et  hodiernam,  de  qua  su- 
pra ,  expositionem  ,  dicendo  Deum  velle  etiam  , 
quantum  in  se  est,  salutem  omnium  hominum  ; 
proinde  sanctos  ab  eo  sic  volente  nullatenus  dis- 
sentire.  Sed  quidquid  fit  de  illo  comnientario,  ilHs 
adhaesit  expositionibus  quas  Augustino  peculiariter 
arrisisse  certo  novit. 

Plures  autem  huic  loco  adhibuit  Augustinns,  nt 
h)se  fatetur,  lib.  De  correpl.  et  grat.  c.  14,  ubi 
auas  recenset :  Primam,  quod  ex  orani  generc  homi- 
num  aliqui  salventur ;  iia  ut  fiat  distributio  pro  ge- 
neribus  singulorum,  non  pro  singulis  generum,  ut 
docet  D.  Thomas  i  part.,  q.  19,  a.  6  ad  1.  Quem 
eliam  explicandi  modum  insigniter  tradit  in  Enchi- 
rid.,  cap.  103.  Et  patres  ex  Africa  in  Sardiniain  de- 
portati,  in  epist.  sua  synodica.  Auclor  lib.  De  voca- 
tione  gentium ,  lib.  i ,  c.  12 ;  Fulgentius  De  Tncarn. 
et  grat.,  c.  31 ;  Greg.,  in  l  Regum  lib.  v,  et  oiunes 
infra  citandi  pro  2  explicandi  modo. 

Alterum  moduin  quem  peculiariter  urget  Pullus, 
docet  August.  seq.  cap.  45  :  Potest  etiam  sicintelligi 
quod  omnes  homines  Deus  vutt  salvos  fieri^  quoniam 
nos  facit  vdle :  sicut  misit  Spiritum  Fitii  sui  claman- 
iem:  Abbuy  Pater,  id  est^  nos  clamare  facientem,  et 
lib.  XXII  De  civit.  Dei,  cap.  primo  :  Secundum  hanc 
voluntatem  quam  Deus  operatur  in  hominibus,  etiam 
teUe  dicitur  quod  ipse  non  tult ;  sed  suos  id  volentes 
facit;  sicut  dicitur  cognovisse,  quod  ut  cognosceretur, 
facit  a  quibus  iqnorabatur.  Secundum  hanc  ergo  «o- 
luntatem  qua  ueum  velle  dicimus  quod  alios  efficit 
velle  c  quibus  nesciuntur  futura,  multa  vutt^  nec  facit, 
£t  cap.  seq.  statim  inchoato  ^  quo  PuIIum  colli- 
masse,  opinamur).  MuUa,  inquit,  volunt  fieri  sancti 
ejus^  ab  ilto  inspirata  sancta  voluntate,  nec  facit ;  sic^ 
ut  orant  pro  quibusdam  pie  sancteque^  H  quod  orant^ 
non  facit,  Sic  etiain  ex  eodem  Augustino  Remigius 
archiepiscopus  cum  suo  clero  Lugdunensi  I.  De  trib. 
ep.  c.  11 :  Vel  certe  ita  inteltigitur  qui  vult  cmnes  ho^ 
mines  salvos  fieri,  quia  hoc  sanctos  suosper  Spiritum 
vetle  facitj  id  est  velle  eis  inspirat  ut  omnes  homines, 
sici^t  seipsos,  satvos  fieri  optenl,  Simile  quid  habet 
Lumis  Servatus,  qusest.  De  lib.  arb.,  snb  flnem. 

Tertium  explicandi  modum  omnes  301  <^>^^^i  P^^ 
ferunt,  scilicet  Acta  Ecclesiae  Lugdunensis,  Lupus 
Moguntinus,  et  alii.  Quem  sic  explicat  ex  eodem 
Augustino  Prudentius  episcopus  Tricassinns,  lib. 
De  praedestinat.  contra  Scotum  Erigenam  cap.  2, 
seu  ipsemet  Augustinus  Enchiridii,  cap.  103  :  Qui 
omnes  homines  vult  satvos  fieri;  tanquam  diceretur 
ttHllum  hominem  fieri  salvum,  nisi  quem  salvum  fieri 
fpse  votuerit ;  non  quod  nultus  sit  hominum^  nihi  quem 
sakum  fieri  velit ;  sed  quod  nuUus  fiat  nisi  quem  ve- 


A  Ut,  FA  ideo  sit  rogandus  ut  velit,  quia  necrsse  esif.tri^ 
si  volnerit,  etc.  Quod  egresie  coBflniiat  idem  Au- 
gustiiius ,  lib.  IV  contra  Julianum,  cap.  8;  De  prae- 
destinat.  sanctorum,  c.  8,  et  epist.  107.  Prosp.^episi. 
ad  Rufllnum ,  et  respons.  8.  ad  capit.  Gailoruni,  etc. 

In  quibus  tribus  modis,  ut  monet  Ecclesta  Ug- 
dunensis,  cap.  13,  lib.  De  3epist.  i  nulia  absurditis, 
nulla  repugnantia  fidei  invenitur ;  quia  sive  mnnes 
homines  quos  Deus  vult  salvos  fieri,  omnia  genera 
hominum  accipiantur ;  sive  omnes  homines  salTos 
ftcri,  Deum  velle  ita  intelligatur,  quia  omnes  qtil 
salvantur  nonnisi  ejus  voluntate  salvantur:  Siveeo 
modo  dictuin  credatur,  omnes  homines  Deum  veUe 
salvos  fleft  (fuia  in  sanctis  suis  ipse  hoc  vii/(,  qui  eit  tQUn 
voluntatem  mspirat,  ut  omneshomines  vetint  salrot  fteri 
sicut  seipsos;  in  his,  inquam,  omnibus,  et  vera  oianino 
et  salubris  intelligentia  est.  »  Haec  aiitem  omata  pro 
rei  dignitate  et  in  gratiam  PuHi  (cui  veritas  bxc  conii 
fuit)  dicta  sunto ;  nihil  temere  ex  noslra  sensu,  qui 
3  cerle  tenuissimus  est,  assertum  volentes. 

Piis  impiorum,  corporis  ad  tumulum ;  anime  U 
infernum,  prophetico  spiritu  swpius  patefaeia  eii 
ruina,  Depriori,  unus  inter  alios  legendos  Gregorios, 
lib.  IV.  Dialog.,  cap.  51-54,  quibus  totidem  pro- 
fert  in  hanc  rem  exempla. 

De  posteriori  ruina ,  praeter  eumdem  Greg. ,  ibi- 
dem,  legendus  Severus  Suipitius  in  Vita  D.  Mar- 
tini;  Greg.  Turon.,  llist.  Franc.  lib.  viii,  cap.  S. 
Vincentius  Bellovacens. ,  lib.  xxv  Speculi,  cap.  83; 
Matth.  Paris.,  Hist.  Anglicanae,  anno  107i ;  PeUiis 
Damiani,  epist.  5,  c.  13  et  %i;  Baronius  anno  S07, 
716  et  1054,  quibus  prolixius  citandis  prudenssih 
persedeo. 

CAPUT  XV. 

Quidquid  (it  in  tempore,  ante  tempus  vivebat  m 
ipsius  cognittone,  Insignis  locus  et  mire  favens  sen- 
tentiae  quorumdam  i^atrum  qui  ad  sapientiam, 
Q  adeoque  divinum  Verbum  revocant  ideas  :  de  qiii- 
bus  praeclare  Tertullianus  advers.  Praxeam.,  cap. 
5  et  seq. ;  Origenes  ad  i  Joan. ;  auctor  libri  De 
Incaniat.  inter  notba  Augustini  lib.  ii,  cap.  8.  Sed 
omnium  uberius  ipse  August.  pluribus  in  locisnt 
VI  De  Trinit. ,  c.  40,  tract.  i  in  Joan. ,  Ub.  lxxiiii. 
qq.  46;  xn,  Decivit. ,  c.  20;  lib.  v  De  Genes.ad 
litt.  c.  13-15,  et  niaxime  tract.  in  psal.  m, 
quem  spectavit  PuIUis.  Sensu  et  pene  verbis  baic 
expositioni  cohserent  ea  quae  habet  Petrus  Ab«Ur- 
dus,  lib.  I  lalrod.,  c.  17,  aliquanlo  post  nie- 
dium. 

Li(iuet  ipsum  nihil  posse  nisi  quod  t^tashabtt 
providenliie  ;  sed  niltil  providii  nisi  quod  coRtiugit; 
nihil  igitur  polest  nisi  quod  fit,  tmo  nihitpotett  nid 
quod  vuU  et  facil,  elc.  Haec  aliague  complura  sibi 
objicit  Robertus  nosier  ex  aemuh  sui  ct  coajtanei 
Abxlardi  doctrina,  quae  fere  de  verbo  ad  verbani 
transcripsisse  videtur  ex  lib.  iii  Inlroductionis  ejus 
l^ad  theolog. ,  cap.  5,  pag.  1117,  etc,  quaequc  hic 
ex  industria  refutat.  Sic  autein  Abxlard. ,  pag.  ci- 
tata :  Quantum  igitur  wstimo,  cum  id  tanlnm  Cftu 
facere  possit,  quod  eum  facere  convenit,  nec  eum  fa- 
cere  convenit ,  quod  facere  prmtermittit^  profecto  ii 
solum  eum  facere  posse  arbitror^  quod  auando^t 
fiat.  Licet  hcec  nostra  opinio  paucos  aut  nullos  habeat 
assentatores,  et  plurimum  dictis  sanctorum  et  aliqnes- 
tulum  a  ratione  dissentire  videatur,  Cujus  froDleiP. 
hominis,  alioqi;i  sibi  notissimi,  per  partes  et  ai) 
singula  ferme  verba  quaj  moroentum  aliquod  ime- 
hunt,  retundit  Piillus,  ad  aras  amicus.  Ea  302 
solum  hic  notabinius  quae  pnscipua  videbuntur,  d 
litis  decisiva. 

Quod  quidem  secundum  id  quod  tunc  prmidentis 
sehaberetj  bonum  et  rationabileesset;  verum  seauh 
dum  id  quod  nunc  esr,  malum  et  irralknakile 
est, 

IIoc  verissimum  efiatnm,  ex  qvo  litis  moiientiim 
pendet,  AbaelaTdum  uon  fugii,  sed  bocce  ptfavit 


1021 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  I. 


1022 


elTugium.  Sic  enim  pag.  ill4,  circa  medium  :  Sed  A  pegit,  pag.  1121 :  Quibusdam  tamen  videtvr  nonnutla 


fortasiif',  inquies^  quod  (551)  juitum  est  atiud  bonum, 
sed  rationabite  id  quod  modo  facit^  ita  bonum  esset, 
atque  €Bquum  bonuniy  si  itlud  (aceret^  lioc  dimitleret, 
Contra  quod  sic  perperam  jaculum  inlorquet.  Atqui 
91  illud  mque  bonum  esset  quod  dimisit  facere,  quando 
istud  elegit;  nulla  ratio  profecto  fuit  cur  illud  di- 
mitteret,  aique  istud  eligeret.  Sed  sihi  rursus  ohjicit 
ratioiiem  PuUi,  licet  aliis  conceplam  verbis.  Fuit 
autem,  inquies,  quia  cum  non  utrumque  fieri  oporte' 
retj  et  wque  hoc  vel  illud  fieri  bonum  essel,  qucdcun-' 
que  eorum  fieret^  ralionaQiliter  factum  est.  Cui  ra- 
tioni  iuceni  phiribus  aQundit  Pullus;  qu:*".  ieclor 
in  lexlu  videat  iectu  dignissima,  taliaque  quae  pali-^ 
nodiam  Nannetensi  forte  persuaserint. 

QttCB  enim  yratia,  quceve  justitia,  dum  vel  dispo^ 
m7,  vel  dispositum  efficit ,  cum  neutra  ex  parte  quid^ 
quam  mutare  possit  ?  Id  non  latuit  Abaeiardum  :  sic 
enim  pag.  1116:  Alioquin  nequaquam  de  iis  qurn 


ipsum  facere  posse  alio  modo  quam  faciat ;  sed  eum 
tamen  semper  eligere  eum  modum  faciendi  qui  conve" 
nienlior  sit ;  quod  etiam  penilus  a  ratione  dissidet. 
Gontra  quem  egregie  suo  more,  PuUus.  Hunc  etiam 
errorem  notavit  Hugo  Yictorinus  lib.  i  De  sacra* 
ment.  p.  i,  c.  22,  forte  etiam  digitum  intendens  in 
ipsum  Abaelardum,  sibi  pariter  aequaiem.  Sed  Hu- 
gonis  ratiocinationi  istud  addendum  censemus  : 
Non  solum  meliora  posse  Deum  ,  sed  id  etiam  quod 
simpliciter  nielius  non  est,  pro  innata  scilicet  li- 
bertate,  qua  quidquid  velit  exsequatur :  quod  dum 
eligit,  quodcunque  sit  tandem ,  mahim  esse  non 

gossit ;  imo  ea  ratione  quod  Deo  sic  piaceat,  majori 
ono  saepius  anteponendum  videatur,  ut  Catholica 
fides,  certaque  ratio  persuadent.  Patrum  aucto- 
rilates  iilud  affatim  probaturas ,  •  aliis  relinqui* 
inus. 

E^hibiturum  sibi  pro  duodecim  apostolis,  duode- 


fiunt,  grates  et  referendoe  esscnt^  cum  ea  quce  dimit"  B  eim  legiones  angetorum.  Hoc  eflicax  argumentum  ob 


iere  non  potest,  neccssitate  magis  quadam  proprice 
naturce  computsus,  quam  gratuita  voluntate  ad  hcec 
facienda  inductus,  agat.  Quod  tamen  solilis  eludit 
arguliis ,  eoquc  niodo  quem  nunc  Pultus  pro- 
ponit. 

Sed  dices ;  a^endum  tibi  gratias  est,  quia  licet 
aliud  non  posstty  at  quod  potest  non  invitus  facit. 
Haec,  inquam,  ipsa  Ab^Iardi  responsio,  pag.  1121, 
lin.  y:  Quod  autem  novissime  opponebatur,  nuttas 
scilicet  grates  Deo  referendas  esse  pro  eis  quae  facit^ 
cum  ea  nequaquam  dimittere  possit,  et  quadam  ne- 
cessitate  id  potius  agat  quam  votuntale ;  omnino 
frivolum  est.  Hie  enim  quKdam  naturce  vel  bonitatig 
ejus  necessitas  ab  ejus  voluntate  non  est  separata; 
ttec  coactio  dicenda  est ,  qua  etiam  nolens  id  facere 
cogatur,  nam,  etc. 

Aut  iqitur  hominum  nuUa  culpa  est;  aut  si  qua 
estt  in  Conditorem  refundenda  est.  Hoc  sihi  quidem 
argumentum  opposuit  adversarius,  sed  non  solvit.  q 
Sic  enim  alteram  partem  fulsit  imprudens,  pag. 
4115:  Si  enim  hic  aamnandus  omnino  salvari  non 
poss^ty  nec  ea  facere  per  quce  a  Deo  salvareturj  uti^ 
que  arguendus  non  esset,  nec  reus  constiiuendus ,  quod 
ea  non  faceret  quw  facere  non  posset.  Sed  censet 
causaui  in  Deum  rcfundendam.  Cum  utrumque,  in- 
quit,  nonnisi  per  Deum  coniingere  queat.  Contra 
quein  fusius  in  textu  Robertus. 

Potest  ergo  parvulus  ille  et  in  innocentia  perseve* 
rare,  et  vitam  ceternam  possidere,  velit  nolit  Deus, 
Quae  consequuntur  ex  iis  qu%  immediate  attulerat. 
Haac  sunt  absurda  quae  manaut  ex  Ab<elardi  do- 
ctrina,  jejune  nimis  de  divina  omnipotentia  sen- 
tientis.  Cum  enim  pag.  1115,  objecisset  sibi:  Quis 
enim  nesciat  hunc  hominem  qui  damnandus  est,  posse 
salvari;  aut  hunc  hominem  qui  bonus  est  posse  me* 
liorem  peri  quam  unquam  futurus  sit.  Sic  respoudet, 
pas.  1119 :  Cum  dicimus  Deum  illum  posse  salvare 
qu%  minime  saivandus  cst,  ad  ipsam  diviiiitatis  natu- 
ram  possibilitatem  reducinius,  ut  videlicet  nalura 
Dei  non  repugnet  quin  eum  salvet;  quod  omnino 
falsissimum  est.  Superius  enim  coucedit  eum  qui- 
dem  posse  salvari  a  Deo,  sed  soluni  ad  faciritatem 
humanae  naturai,  possibiUtatein  reducit.  Et  pag. 
il20,  sic  ait:  Quamvis  idem  sit  aliquem  salvari  a 
Deo,  et  Deum  salvare  eum;  mirandum  non  est,  si 
cum  hoc  possibiie  si7,  iilud  nequaquam  possibile  esse 
concedatur.  Quo  certe  commentario,  seu  potius 
cofnmento,  nibil  absurdius ;  ut  illinc  ea  PuUus  eruat 
«linbus   miserum    explodit    iancinatque    Abselar- 

Si  autem,  ut  dictum  est,  nec  prwscientia  nec  prw- 
scitc  ralent  alio  deflecti,  Deus  nec  aliter  quam  In- 
carnatione,  elc  Alterum  hoc  est  offendiculum  in 
doctrina  Abseiardi,  et  scopuius  in  303  quem  im- 


auctoritale  sacra  petitum,  misere  torquct  Abaelardus 
png.  1116  et  seq.  :  Cundilionaliter  magis  quam  ab^ 
sotute  idem  Domini  diclum  accipiendum  est;  non 
quod  videticet  rogare  poterat  vel  impetrare,  sed  quod 
impetraret  si  rogaretj  cum  sciticet  ejus  oraiio  nulla^ 
tenus  cassa  fieri  posset,  elc.  Haec  sophista  Brito  : 
sed  parum  aequo  in  veritatem  animo,  cum  nihii 
certe  tam  possibile  sit,  quam  quod  ipsa  veritas 
eventurum,  si  sibi  lubeat,  polliceiur.  Conditionalis 
enini  propositio  rei  alicujus  faciendae,  qualis  est  iiia 
Christi  Domini,  possibilitatem  objecti  sui  non  facit, 
sed  supponit,  solamque  rei  futuritionem,  ut  loquun- 
tur,  designat,  modo  conditio  talis  apponatur. 

Pro  hujus  disputationis  coronide,  legendum  gnod 
in  hanc  rem  elaboravit  ex  professo  Petrus  Damiani ; 
sed  quia  paulo  longius  excurrit,  nec  jam  quxsitu 
liber  diflicilis,  lectorem  remittimus  ad  opuscuii 
XXXVI,  cap.  1. 

Cxterum  Abaelardo  plurima  de  se  jaclanti  ambi- 
tioso  vanitatis  eloquio,  id  donandum  nolumus,  quod 
juvenis  olim  extulerat,  sed  maturescente,  dum  ver- 
geret  in  senium,  sapientia,  gemebundus  correxit; 
scilicet  se  unicum  aut  primum  hujiis  insanae  opi- 
nionis  (quam  excussimus)  pntronuin.  Certe  caecu- 
tienli  adhuc  in  paleslrae  piiivei-e,  cernere  non  iicuil 
alios  se  anterioves  simili  farina  conspersos,  quibus 
verilatis  radium  afliidere  pra^ter  alios,  Hieronym., 
Auguslinus,  Petrus  Damiani,  ctc.  Quos  inter,  Hie- 
ronymus  commemorat  Diodorum  cum  Chrysippo 
contendentem,  in  dialog.  priino  contra  Pelag.  lioc 
etiam  virus  ore  sacrilego  sparsil  Plolinus  enumerat. 
V,  lib.  V,  c.  12  et  enumerat.  vi,  I.  viii,  c.  21. 

At  tandem  Abaelardus  ex  Dionysiano  factus  mona- 
chus  Cluniacensis,  logices  pertaesus  argutias,  vile- 
que  rationis  mancipium  exosus ;  ubi  primum  se  fidei 
radius  lil)eraliter  oslendit,  conceptam  animo  pocni- 
lenti  apologiam,  eruditorum  oiimium  volis  facturus 
D  satis,  edidit,  obstelricante  cura  pioque  studio  Ve- 
. .  nerabilis  Cluniacensium  abbalis.  In  (]ua  sic  divinse 
oronipotentiae,  sic  veritati,  sic  ordini  suo  de  Eccle- 
sia  et  litteris  meritissimo,  sic  tandem  suae  saluti 
famaeque  consuluit.  Deum  ea  solummodo  posse  facere 
credo  quce  ipsum  facere  convenit,  et  quod  multa  la- 
cere  potest  quoe  nunquam  facit. 

CAP13T  XVI. 
Vt  juxta  auctoritatem,  omnia  Deo  sint  prasenlia, 
non  actu  existendiy  verum  perspicacilate  noscendi. 
Notavimus  in  margine  lextus,  Augustinum,  «|ui  pro 
iiiore  videtur  auctori  praeluxisse  in  hac  sententi.i, 
tiijus contrariam  acriter  propugnant  Thoniistae,  jit- 
rantes  in  verba  Magistri  i  p,  q.  U,  a.  13,  in  coip. 
qiiibus  Pullus,  centum  ad  minus  anterior  annis,  Ic- 
pide  insultat 


(K^l)  Sic  mihi  videtur  legendum  f  quod  sicul  justumeit  aliud  bonum ,  sed  rationabiie »  >  etc 


tOS3 


AD  ROBZaXl  POLLl  SKMTEMIARUM  LIBROS 


iJ-a 


Verum  ubi  pnvuns  ipsum,  ordinanie  Deo^  jam  est^ 
v€l  prateriil ;  Ocu.n  nego  hoc  in  privsenti  ad  actum 
perducere  posse  quidquam  eornm  qux  ad  idem  prtjR' 
hens  non  perihiuerint.  Tacilo304  noniine  perstrin- 
gil  Petrutii  Daiiiiuni,  (|iii  tou»  opitsculo  xxxvi  con- 
lcarinmamter  tueittr,  ii)i(|nelain  nberem  in  oinnes 
i<gnosciL  divitiie  oinnip  >teiitiui  nianuii)«  ut  asserat 
Deuin  corntpiam  virgine:n  posse  i(eruin  suscitare, 
non  juxta  meriloruin  plenitmlineui  solum,  se  i  (|uoad 
«tiam  carnis  integritutem ;  parumque  abest  quin 
IJieronymo  succenseal  secus  docenli,  celehcrrima 
1  ac  seiitenlia  (prout  eam  express.t  Petrus  Damiani) ; 
Audacter  ioriucr,  inqutt  Hieronymus,  luni  omnia 
postit  Deus^  sufcilare  tirginem  non  pjtest  post  rui- 
iiaMJ.  Valet  quidem  liberare  u  pena,  aed  non  valet 
coruuare  corruptam,  Hojc  ad  Etslochium  Hierony- 
laius.  Alii  taweu  aliler  legunt.  lu  eum  auteiu  sic 


A  levat  slomachura  Petrtis,  ibi.  forc  fateor  nuntfusm 
potuit  mi/tt  vtacere  sententia;  non  enim  a  qno  dife- 
<ttr,  sed  quid  dicatur^  attendo,  elc.  Nec  aevo  l*i!;:i 
snpitam  adhuc  fuisse  coiilroversiam,  prxter  alis, 
pulet  ex  Koberto  de  Mileduno  in  Suinnia  iiis.  q<:l 
)»pe(!ia!i  t.tulo  (|u  erit.  Quomodo  inteHigeitd«m  qhvi 
dicit  Uieronymusn  cum  omnia  pissit  Deus,  virginevi 
post  lapium  suscitare  non  potest.  Ubi,  scd  taril.s 
iion;iiiibus,  alludere  videlur  ad  celebrein  illai»  dis. 
putatiopem  quam  de  hac  re  babueniitl  Pianis  !)>• 
niiani,  et  Desideriiis  abbas  Cassinensis.  Aliter  laMt^n 
Hieruiiymum  cxpHcat  Desiderius.  al  ter  Pulltis.  li!e 
ne>ga|  Dcum  posse  susritare  virginem  pust  l.ips<:!ii. 
quia  uo*)  vult ;  ampla  Pelro  dispulandi  seges.  Ui^ 
vero  pressins  inlixiens  menti  Hieronymi,  iiienpe,rii 
quod  impQssibile  $i(  ut  ij  quud  facium  est  facUiiQ 
nou  sit. 


AD  LIBRUM  SECUNDUM. 


CAPUT  PRIMLM. 

Antma!  vero  omnes  primis  illis  similes.  Uxc  Pulli 
opiuio,  Lesbia  videbjl^i^r  rej^ula  iis  omnibiis  qui 
quoad  sqiiai.tatem  vei  insvjiialllatem  animarum, 
ver;latem  pro  studio  tantuiu  partium  tiieutur.  Ce- 
leberrimo  enim  coullic(u-  pugiiatum  ii.ter  Iheoto- 
gorum  apices,  nimi  omnes  ab  ori,^ine  siiil  seqiiales 
iinimae.  Veruin  iis  omnibiis  missis  quse  sludiose  col- 
leg^*amus,  utrique  problematis  pani  racturi  satis; 
fted  tantum  atictoritaU  Parisieiusis  acadeinia;  consuU 
tiirn  volenles,  censemus  de  sola  specifica  simil.tii- 
dine  PuUiim  esse  lociitum.  Sic  eniin  Parisienses  in 
«iModam  arliculo,  ciijus  meminit  Durandus  ii,  dist. 
5i2,  q.  5  :  Si  quis  dicit  omnesanimas  ab  oriqine  esse 
mquttles  crrat ;  quoniam  aiias  anima  Chrisli  non 
esset  perfeciior  quam  anima  Judoj,  Quo  fulmine  ab 
arce  veriialis  vibrato,  damnandos  eos  censeremus, 
qiii  eain  censuraiu  flocci  faciunt,  uti  non  seniel  le- 
gimus. 

Vet  certe  omnia  cnavit  «imu/,  quia  informem  cor- 
porum  materiam,  el  Adx  animam^  oninenUfUe  in 
cvlo  angel  cam  naturam  in  creatione  conjunxit, 
Hujus  Videtur  opinionis  meminisse,  qu»  diidum 
explnsa  est,  sed  oliin  problematice  disputata,  ani- 
niam  sciiicel  Adamiangeliaecreationi  coievam  fitisse. 
Aiiceps  oa  de  re  fLerat  Augustini.s,  ut  liquet  ex  c. 
d4  et  io  lib.  VII  De  Genes.  ad  lilteram  et  lib.  xii 
Decivit.,23.  Dubitanti  pariter  adb;cs:^re  Hiigo  Victc- 
rin>is,  Petriis  Comestor  seu  auclor  Hislonye  scho- 
bihtica^,  et  inagistRr  hic,  qui  scrupulosam  asserit 
rsseqmestionem.  Paulo  liberius  induisit  suo  sensui 
Philastrius  qui  in  lixTCsi  49  notam  liaereseos  inurit 
iis  qci  dicunt  creationem  animx  protoplasti  non 
prxcessisse  formationem  corporis  ejus.  Sed  jiire 
iiotatur  ab  Aiigiistino,  lib.  De  h  eresib.,  quod  multa 
i-ecensuerit  intcr  ba^Teses,  quiC  tamen  genuinarn  sa* 
piuiit  ductrinam.  Et  iuter  ca  tfMiiere  falso(|ue  s;!- 
fcperta,  SiMus  Seiieiis.,  I.b.  v  Biblioth.,  adnot.  !27, 
commemorat  eam  opiiiionem  de  spiraculo  vitu;,  qiiod 
animamratinnalem  neccsse,  nec  adumbrare,  voliiit 
Piiilastrius.  Quud  attinct  ad  am  toreiu,  CQiniuunem 
propuguat  seuleut.  cap.  9  seqiienti. 

305  CAPUT  n. 

Angelum  mox  cum  cxlo  et  in  ctrlo  eondidit,  Sri-< 
mus  celeberrimos  aMttores  et  <|uidem  antiquitate 
el  numero  longe  pitiorcs,  coiiti'ari:e  sontentiie  cal- 
culiim  dedisse.  Verum  auclor  Augusl:rio  deditis- 
simus,  dubitanti  «jjuidem  lib.  iiuperfecto  De  Ge- 
nesi,  c.  5,  et  i.trinque  disputanli  ;  at  libro  x\ii 
contra  Faustum,  c.  iO,  et  serm.  ^ol ,  et  lib.  ii  De 
civit.,  c.  19  in  eam,  qiiam  tiietur,  partem  propen- 
denti,  consianler  adbaesil.  Secutus  etiam  Epiphan., 
I.ASiesi  65;  Basiiium  Seleuciens.,  orat.,  1;  Juni- 
liam  Afiicaou:u,  lib.  lu  c.  2.  Decretalem  dutem 


B  Innocentii  Hl  et  synodi  Lateranensis,  nec  quid^inani 
nocere,  nec  itlii  opinaiitiuin  parti  deierminate  ixnty 
que  favere,  forsan  alias  proi;abiuius. 

Stal  ergo  famumentum^  non  tamen  stantibus  suliii, 
ut  sit  habitatio  idoneu  sanciis,  Qui  cnriosa  seiUQ- 
tur  ambitioso  magis  nov.tatis  supercilio,  qiiaio 
studio  conquireiidoi  penititis  verilat;s  iu  M:Iiedulis 
ant.quorum  ,  hic  succenseriiiit  auctori ,  qui  (si  ov- 
iuin  ,  quod  vocaitt  empyr«eiim ,  exripias)  unicum 
aut  a'terum  tantum  admisissc  videlur.  Sed  operv 
sam  il.atu  ccelestium  orbiutn  seriem  imnieniiiique 
(quos  ad  ii  usque,  solo  fere  consonsu  Ivrau  siiioia 
recep.i)  niillus,  qiiem  legerim,  vetcrum  Pati^ai  ani- 
plexus  er*t;  quin  poliits  ex  itlis  quidam;  mon« 
incusant  eos ,  qiii  supra  biuarium ,  ulleriorein  nu- 
meruin  commiiiiscuntur.  Intcr  qiios  sic  T..eodo- 
retus,  q.  ii  in  Genesim  :  Qui  non  credit  secu»dsm 
Cirlum  esse ,  reclam  semitam  transgreditur ;  qui  rcro 
plures  nominare  conatur^  adharet  fabuiis^  postpoiiii 

Q  divini  Spirilus  doctrina.  ?iam  Moses  duos  lanitA 
calos  nominal^  alterum  faclum  ante  lucem,  allenm 
facium  post  lucem ,  ex  natura  aquarum.  Nec  secius 
Chrysostomus  lum  in  psal.  cxlviii,  tuni  liotnil.  i  io 
Genes .  ante  niedium ;  eosipte  sic  c(vlos  tiinllipii- 
canles ,  ait  divinavum  litterarum  auctoritati  repa* 
gnare.  S.c  Gregor.  Nyssrn.,  lib.  i  conlra  Euno- 
iiiium. ;  Ainbros.,  libu  ii  Hexam.,  c.  2;  Daoiasren., 
Iib.  II  De  llde,  c.  6.  Quibus  adjungimus  Severiannra 
Gabalitanum,  cujus  opera  qiwdaiu  exstani  tom.  VII 
operum  Chrysost. ,  edit.  AngUcaiiae  ;  qiioruni  pla- 
cilis  securissimtis  adhaesit  Pulius ,  sed  seitsu  salis 
perplexo  ;  queni  evolveremus  ,  nisi  philosop.ica 
ua;c  essent ,  et  ab  inslltuto  nosVro  fere  alieua. 

Unum  est  tamen,  cui  supersedere  ingrahim  ess(*t, 
qui  scilicet  fieri  possit  secnnduni  allatmn  andons 
te\tum,  ut,  staiite  firniamento,  -n;oveantirr  sident 
Missis  siipeHluis  omiiibits  planeque  curiosis ,  (|iae 
tatnen  calaittitm  alias  tentierunt,  verisiiuilius  aru- 
D  tror ,  duin  isthxc  sibi  Pullus  objicerel,  qimnim- 
dam  opinionem  spectasse,  qui  licet  unicuru  c(riura 
nobis  c(mspicuum  admitterent ,  ralioiie  laiiien  di- 
vei^sontm  liiotnum  quos  errantiiim  slellariiiK  per- 
ftuadet  ttimiiltuaria  series ,  qtiosdam  orbes  {«tiios 
deferentcs  vocant)  superadd^ient,  in  quibr.s  volvo- 
rentiir  aslra  ;  ita  iit  unicuni  illiid  oo*l(im,  (|iK>ddan 
esset  systema  orbiiim  miituis  ampiexibus  in  se  io- 
virem  insertorum.  Cujus  opinionis  vcsligiutn  rep^ 
ries  apud  Basilium  lib..  iii  Hexanier.  et  Aiulirds., 
lib.  II ,  c.  2.  Sed  adhuc  sirppos.ta  Uili  seiiteiilia  t( 
aspectabilis  illiusc(i;li  immobilitale,  direndini  esstft 
hos  orbes  sic  colligatos ,  et  steltas  eis  iKfixas .  a 
qiiibusdam  intelligentiis  debere  moveri ;  vel  in  Pla; 
tonis  opinionem  concedenduni,  qui  pianetas  Diuveri 
credidit  eo  motu  quem  eircumggratiimit  dicuBti 
<}uo  videlicet  secunuun'  seipsos  Tcrtmitiir  idff^ 


1025 


D.  nUG.  MATIIOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  «. 


VCZ^ 


Qtii  moliis  Arlsloleli  iion  placuit  libro  ii  De  cocio, 
ioxtu  48. 

Faiiiiliariiis  ad  mer.tem  aucloris ,  qui  plurimum 
coluil  Auguslinum  ,  polest  responderi ,  allusissc  ad 
iiisignem  locum  i.  ii  De  Genes.  ad  lilter.,  c.  10,  in 
quo  asserit  Auguslinus  hanc  conlroversiam  sno 
leu;pore  viguissc ,  et  ex  frat.ilnis  quosdam  ab  ipso 
sciSv:italos  esse  quld  ea  de  re  sentiret  ipse  ?  «  De 
niotu  coiii ,  in(|uit ,  nonnulii  fratres  qu.TStionem 
niovenl,  utrum  stet,  an  moveatur?Qiiia  si306"*^' 
vetiir,  iiKiuiunt,  quoinodo  liriitamentiim  esi?  Si  uutem 
Riat,  quomodo  sidera  qu.^e  in  iilo  (ixa  credunlur  ab 
nrienle  usque  in  occidenlem  circumeunl ,  seplcn- 
Irionibus  breviores  gyros  juxla  ordinem  peragenti- 
Lus,  ut  co^luin,  si  esl  aiiiis  notiis  occultus  cardo,  ex 
alio  verlice ,  sicui  sphxra ;  si  autem  nullus  aiitis 
cardo  est,  velut  discus  rotari  videalur.  »  Et  paucis 
interject.s  sic  rcspondet :  c  Hoc  sane  noverint,  nec 
nomen  firir.amenti  cogere  ut  stare  coclum  pute- 
nius  :  rirmamenlum  eniin  non  piopter  stalionem . 
scd  prop]er  firmiialem  ,  aiit  propier  iiitrausgressi- 
bilem  lerininum  superiorum  et  inferiorum  aquarum, 
vocalum  inleiligere  licet.  Nec  si  veriias  stare  coi- 
lum  persuaserit ,  impedirl  nos  circuitu  siderum,  ne 
lioc  ii.tet.igere  possimus.  V.i  ab  ipsis  quippe  qui  boc 
curiosissiine  et  otiosissiiiie  quxsieruiit,  inventu.u 
est ,  elia  n  cjalo  non  moto  si  sola  sidera  verterentur^ 
fieri  potuisse  omnia  qucp  in  ip  is  iidennn  conversio^ 
nibus  aniuadversa  alque  cotnpreheusa  sunt.  i  H;bc 
Augustinus,  ct  ex  eo  Uoberlus,  ({ui,  pncter  boc  cod- 
lum,  aliud  insuper,  quod  stt  sedes  l^ealorum,  agno- 
T.t ,  ut  palet  tiini  ex  boc  cap  te ,  ttim  ex  snperiori ; 
et  ei  eo  maxime  quod  dicat  angeium  in  coelo  et 
cum  coelo  conditum ;  cujus  tanien  creationem  ante- 
cessisse  scrihit  rormalionem  reru!ii  oinnium  visi* 
bilium.  et  proinde  (iniiamenli,  qiiod  postera  tantuin 
luce  crealum  est. 

CAPUT  V. 

Vt  juita  aliquem  auctorum  ,  eum  qui  Creatorem 
noscjt,  in  creaturis  nil  lateat.  Is  e sl  Gregjirius  papa 

ipiopc  ciijus  sacrat.ssimum  caput  quod  iii  Itocce  D. 
Vln  Vivi  Senonensis  ( mnoiuo  ali  octingentis  annis 
summa  religioiie ,  (Ideqiie  certissima  servalur  et 
colitiir,  ista  scribimus  prjesenti  anno  mlllesimo 
sexcentesimo  quinquagesimo  primo)  (|ui  llb.  ii  />/a- 
logorum ,  cap.  55 ,  tum  ex  allatis  verbis ,  liim  ex 
aliis  il)idem,  docet  I  eatiim  Benedictum  adliuc  nior- 
laiem,  beatifico  lumine  perfusum  fuisse,  et  ad  in- 
ttiitivain  Dei  visionem  elevatuin.  Quod  autem  huic 
amic;i*  veritati  suLscripserit  Piilius,  itec  aliter  intel- 
lexeril  Gregorii  verba,  quam  de  beatilica  Dei  cogni- 
tione,  ex  eo  certissime  colligilur,  quod  illis  ulatur, 
ut  eain  suadcat  opinionem  qiiain  hic  expendit,  an- 
gelos  scii.cet  stalim  a  condiiu  suo  Deiim  clare  et 
intuitive  cognovisse.  Ilnnc  enim  esse  slaluin  quse- 
stionis  sic  ostendit  :  Veritas  aiitem  hoc  kdo  maxime 
inieUigenda  videtur  cogniiio  rerilalis  illius  qua^  de 
ae  dicit:  i  Ejo  sum  via,  veritas,  ct  vita.  i  ^am 
sicut  hac  pars  mundi  inferior^  cred  nfibus  cogno' 
scitur  deputaia ;  iia  illa  snperior  (quam  vocnnt  cae^ 
lu  n)  videntibus  potius  videlnr  ascribenda.  Quibus 
jiosterioribiis  verl.is,  cognitlonem  illam  angelorum 
de  qiia  disputat ,  opponit  nostrjc  qu:e  lit  per  fid^Mn 
seu  perspeculiim  in  «migmate.  Kt  sialim  sMbjuiigit: 
Spiritus  eigo  rationalis  et  ab  onere  caniis  liber ,  et  a 
sorde  sceleris.  utpote  bene  conditnsy  et  ad  intnendum 
Condilorem  destinatus^  u(  quid  ex  quo  exstiiil,  cer- 
nere  Deum  non  debuit?  Aut  si  mox  novit ,  nonne  et 
inferiora  noviise  oporiuit ;  ut  juxta  aiiquem  aucto- 
Tum ,  eum  qui  Crealorem  noscal ,  in  creataris  nii 
taieat  f 

Locus  aiitem  Gregorti  sancto  nenedicto  eam  in- 
tiTiiiTam  Dei  cognitionem  trtbuentis ,  is  est  cilato 
loco.  f  Pixum  tene ,  Petre ,  qnod  loquor ,  quia 
^animae  Tidentt  Creatorem  angasla  cst  omnis  crea- 
tura^  quaniiibel  ttiiini  paruia  de  luce  Creatohs 


A  aspexerit,  breve  ei  fit  omne  quod  clreattini  est,  qui:i 
ipsa  tu(e  visifmis  ,  intimie  nientis  iaxalur  sinns ; 
tanlum({ue  expandilur  in  Deo,  ut  siiperior  exislat 
mundo.  Fit  veio  ipsa  videntis  an  ma  eltam  super 
semetipsam  :  cumque  in  Dei  iuiiiine  rapitur  st  jxt 
se,  in  interioriij.s  auipliatur ;  et  duin  se  conspicit 
cxaltaia  ,  coniprcliendit  qiiain  breve  s.t  quod  lom- 
prehcndcre  huiniiiata  non  poler;>t,  cti'.  Quod  aiKem 
iiiundus  coiieclus  anie  ejus  ocu.os  diciiur,  non  cu>- 
hini  ct  terra  roiitracla  csl,  sed  videi^tis  aniniu.^  <ii- 
hitalus,  307  n^'  ^^  ^-^^^  r::ptus  videre  sii.e  diliicul- 
tale  potuil ,  omne  qiiod  infra  Deuin  est.  > 

Ex  (iiiil)us  appiyet  niilialenus  duliitasse  Pulium 
(propter  D.  Greg.  auctoritaleui)  huc  bcatilico  lu- 
inine  coihistraluiii  Henedicti  aiiiinum,  ad  intuitivam 
Crcatoris  notit.am  assiirexisse,  cum  allata  saiict.s- 
simi  doctoiis  verita  ad  eumdcm  plaiie  sensuni ! etu- 
leril.  Quod  vel  eatcnus  admi.amur,  bincque  ver.tuti 
gratulandum  crediinus,  quod  nulla  ordinis  suaiela, 

3  niillo  bai.itus  pra.'jud<cio,  liber  ab  omni  mona&tica 
rehgione  scriplor,  nec  alias  indole  sua  sponte  faci- 
lis,  solo  veri  ductii,  in  eani  senteiitiam  inclinarit ; 
nt  jain  merito  deLeat  inier  aliosccleberrintos  hujus 
sententiae  propiignatores  ascribi.  Quos  inter  recen- 
semiis  Bernaid.  in  serm.  siiper  illud :  Andiam  quii 
toquaturinme  Dominus.  Ruperlum  Tuitiens.,  bb. 
xii  Deglor.  Filii  bominis;  Boiuiveiit.,  iib.  De  iii* 
ininaribus  Ecclesia».,  serm.  20;  Dionys.  Cart,.u&., 
serin.  De  B.  Bencdicto  ;  Benediitum  Haeltenum  ad 
citatum  Greg.  iocum,  in  suisdisquisit.  monasticis ; 
Thoniam  a  Jesu  Caruielitam,  iib.  vi  De  conieinpl. 
divina ;  Maxtinil.an.  Sandaeum  iu  theologia  varia 
libio  iii.^ciminicnt.  iO,  exercit.  2;  ValUsoietanos 
ilem,  ct  Patres  coilegii  S.  Yincentii  Salm..ticens. 
qiti  celebri  sacraineiito  (ut  quidatn  relcrunt)  jurant 
in  haic  Gregorii  verba. 

QuiLus  adjiingere  non  pigebit  (quandoquidem 
qui  S.  Benedicto   dotem  hanc  c(mcessam  negant, 

P  plerumque  velint  aliis  etiam   negatain)  omnes  eos 

^  Fatres  qui  non  perfiinctorie  asseruitt  quosdam  es 
antiquis  hac  Dci  crr^avci»  el  germano  aspetiu  pt.ti- 
los  luisse,  i:t  de  Mose  et  Ki.a ;  lliiar.,  lib.  i  Iie 
Trinil.,  c.  5,  ct  lib.  viii,  c.  2,  De  lilose  ;  Aiigustir.., 
De  Geiies.  ad  litt.,  c.  ^7  et  epist.  il2;  Basilium, 
bom.  i,Hexam.  et  Ambros.  iKmiilia  item  prima : 
Non  in  visione,  neque  in  somniis ,  sed  ore  ad  os 
Deo  lucutus ;  neque  in  specie^  nefjue  per  anigmuta, 
sed  clara  alqne  perspicua  divinw  pra!sentiai  cognitione 
dignatus. 

Christus  ca^tos  eliam  conscendens^  quosdam  illo- 
rum  /a/ttir,  ctc,  scilicetangelorum.Pau(ishacsetaie 
Pulli  seiitentia  placebit ;  sed  veteri  theolog;.»  Pa« 
triim  dedilissimus,eorum  vesiigiis  pressius  adhassiC. 
Siquidem  aiitiquissimiis  cx  illis  Dionys.,  lib.  vii 
co^icsl.  Hierarch.  qiiosdam  angelorum  inducit :  Ad 
ipsum  Jesu  a$pecinm  hwsilantes,  divinique  ejus  pro 
noifis  suscepti  uperis  scienliam  dicentes  ;  Jesumqne 
ipsum  eos  per  se  docentem^  ac  pri.i  um  eis  suam  in 

^  homines  benignitatem  aperientem.  S.c  eliam  Maxi- 
mus  Scholiastes  ad  piaed.^tum  rap.  6  Dionysii ; 
Justinus  in  dialogo  ciini  Triph.;  H.eronym.  ad  c. 
Lxiit.  Isai:e ,  et  pnccipue  Ambros.,  lib.  iv  De  ini« 
tiand.,  c.  7. 

Id  etiam  prjcler  alios  docnerc  (sed  forte  plus 
sequo)  Anaslasius  S.na.ta,  in  primo  anagogtcaruro  « 
Conteinplat.,  ad  Hexain.,  tom  1  Biblioth.  PP.,  et 
Theodoretiis,  ad  psal.  xxiii.  Qiiibus  adjungi  pos- 
sent  ii  oinnes,  maxime  Giseci,  qui  testantur  aiigelos 
Filium  Dei  nondiim  vidissc,  nisi  duni  hom.nem  in- 
duit ;  rati  divinitatem  ne  ab  ipsis  quideiu  viJeri 
posse.  Ita  Athanas.  siib  finem  lib.  ullimi  coiitra 
Arianos  ;  Chrysost.  hom.  ii  prioris  ad  Timolli.  ad 
cap.  111 :  Angelos  nobiscum  videre  capisse  Filium  Dei, 
cum  antea  nonviderent,  Theodoretns,  iAdial.priroo 
qui  «T^sYrror  dicitur ;  Gelas.  Cvsicen.,  in  prsefatione 
libri  0e  actis  Nicaense  synndi,  edit.  Gra^o  LaL 
anni  1599  :  Neque  ftb.  angelis  gonspici,  poterat  i»  4:s> 


iC27 


AD  ROBERTI  PULL!  SENTENTL\RUM  LIBROS 


iC^ 


vinilath  iubstantia,  nisieise  incarnatus.Qux  tainen  A  tus  diabolus,  justUiam  recusayit.  Cui  sentenlix.tu 


bic  explicanda  forent,  nisi  hac  in  parte  aissentiret 
ab.  iis  Robertiis. 

Nam  quos  apud  inferna  simul  cum  impiis,  calore 
credimus  simulet  frigore,  etc,  peraclo  judicio^  mox^ 
ticet  incorporeoSj  corporeis  tamen  posnis  plectendos. 
Phrasis  h;ec  iterum  recenlioribus  iiivisa ;  ex  quo 
praisertim  D.  Thomas  (qui  schoiae  lubricum  lecit) 
1  p.,  q.  Gi,  a.  4  ad  5  docuit  opposiium,  scilicet  nou 
nnnus  daBmoiies  quam  animas  damnatorum  ,  jam 
nllricibus  flammis  macerari.  Patribus  tamen  luin 
(>ra;cis  tum  Lalinis  dogina  Pullinuin  arrisit;  sed 
lirevilatis  gratia  sulliciat  308  ^^  ^^^  digituui  in- 
tendisse. 

Ex  Graecis  :  Origenes,  hom.  8  in  Exodnm,  c.  6 ; 
lib.  De  priucipiis,  et  i.  v  in  epist.  ad.  Uomanos  ; 
Nemes.,  lib.  De  natura  hominis,  c.  i;Ti)eodorelus, 
lib.  V  contra  haeres.,  c.  9;  Juslin.,  in  utraque 
Apolog.;  Damascen.,  lib.  et  cnp.  exlreniis  De  fide ; 
Talianus,  orat.  conlra  Graecos  (Parisiis  inipress. 
1618) ;  Isidor.  de  Petusio,  i.  ii,  ep.  90 ;  Didy- 
mus,  tract.  in  Manich.,  tom.  iV  Bib.  PP.  eam- 
dem  cum  Pullo  sententiam  habcnt,  nonduin  dae- 
inones  gehennalibus  fiainmis  in  inferno  inanci- 
palos. 

£x  Latinis  :  Minutius  Felix  in  Octavio ;  Laclan- 
lius,  lib.  postrem.  Inst.,  c.  26;  Ambros.  in  c.  xii 
Liicae;  Hieronym.  adc.  xxvlsaiie;  Auguslin.,  epist. 
49;  lib.  De  nat.  boni  cotitra  Manich.,  c.  53;  lib. 
De  civit.  sub  finein,  et  pluribus  in  iib.  xxi ; 
Greg.,  IV  Dialog.,  c.  29  et  iv.  Moral.,  c.  10;  Ful- 
genlius,c.8DeTrinit.,Chrysoiog.  serm.  52,  et  au- 
ctoris  aequalis  Bernardus  serm.  De  obitusancti  Mala- 
chiae,ubidennitam  quidem  in  daemones  ait,  sed  non- 
dujn  promulgatam  sententiam.  Favelque  Scriptura  II 
Petri  II,  ut  ait  August.  Gitato  ioco  De  natura  boni, 
etc.  Iino  iiec  ullum  in  sacris  paginis,  aut  in  conci- 
liis  exstat  vestigium  quod  huic  sententiae  possit 
oOicei-e.  Licet  enim  synodus  Florent.  Pulli  aetate  ^ 
posterior,  id  de  damnatis  animabus  derinierit,  si-  ^ 
liiit  tamen  de  daemonibus  ;  ut  proinde  a  suoruin 
partibus  defecerit  hac  in  re  Gajetanus  ad  caput  II 
Pctri  II. 

Illi  non  prius  sortiti  sunt  esse^  quam  male  esse ; 
esse  ex  auctorBtmale  aliunde,  yerhai  caute  iegenda, 
sed  piira  labis;  qiioruin  sensum  Aiigtistino  debet, 
c.  25,  lib,  II  I)e  Genes.  ad  iilleram  (qucm  locum 
verbatim  transcripsit,  c.  48  sexUe  partis.  cui  tamen 
non  adbaerct,  ut  hinc  conjicias  hanc  non  esse  sta- 
bitem  mentem  auctoris),  ubi  sic  praeit  Augustinus 
Joquens  de  diabolo:  llle  autem  cuntinuo  inipius, 
consequenter  et  mente  cacus,  non  ex  eo  quod  accepe- 
ml,  cecidit,  sed  ex  eo  quod  acciperet^  si  subdi  to- 
iuisset  Deo,  etc.  Et  sub  finem  c.  49  ejusd.  libri  : 
Non  sine  cansa  putavi  dici  posse  diabolum  ab  ipso 
Crealore,  hoc  est  ab  ipso  vel  temporis  vel  sum  condi- 
tionis  initio  cecidisse ,  nec  aliquando  in  veritate  ste- 
tisse,  Sensus  igitur  verboruin  Pulli  est,  statim  ab 


Augustinus  dicit  ii  De  civit.  Dei  (cap.  iS)  quis. 
qiiis  acquiescit,  non  cum  illis  hxTcticis  sapit,  id 
est  Manichaeis,  aui  dicunt  quod  diabolus  habel  na- 
turam  maii.  Seaquia  haec  opinio  auctoritaii  Scri- 
ptune  contradicit,  dicitur  enim,  etc,  ideo  a  in.v 
gistris  haec  opinio  tanquain  erronea  ratioDabiUler 
reprobata  est.  >  Ilacc  D.  Thonias. 

CAPUT  VI. 

Si  ergo  diabolum,  ut  verius  est,  malum  dids, 
qumiGdu  substantiam  ejus  aut  naturam  bonam  oim^ 
ris  ?  £t  paucis  interjectis  :  Jam  nec  substantia  eju 
bona,  nec  Dei  creatura,  Ne  forte  ad  huiic  scopaliim 
otleiidanl  incauti,  facem  prxferet  e  littore,  pmba- 
tissimae  doctrinae  et  solidioris  theologiae  vir,  muhis 
a  me  titulis  commendandus,  309  ^  ^ua  satis  se 
luce  signans.  Ipse  est  Joannes  De  Launoy,  Parisi- 
|.  ensis  theologus,  qui  scriptis  ad  me  litteris  erudi- 
^*  tionis  variae  pleiiis,  quod  aegre  suspicabar  in  £uctore 
oirtindicuium,  sponle  repressit.  Gujus  verba,  ne  sijn 
ingratus,  et  in  lectorem  paruin  aequiis,  bic  debent 
exscribi.  Sic  igitur  ille:  c  Theologorum  schola  nune 
in  eam  concessit  opinionem,  ut  existimet  ui  dsoio- 
niiius  integram  mansisse  substantiam,  iie<:  eos  ulla 
privalos  esse  dote  qux  ad  naturam  pertineat.  Sed 
opiiiionein  cerlis  Ecclesia} dogmatibus  non  acceiiset. 
Non  eniin  (]uaevis  in  scholasticis  inslitiitionibus  !al- 
sitas  est  ejusinodi,  qiixin  Ghristianaefidei  jacturam 
rcdundet.  Et  vcro  ante  quadringentos  aiinos  fuis<^ 
aiii  huic  opinioni  contrarium  iiiipuue  senserinl, 
Cuitielmus  Antissiodorensis  innuitiib.  ii  Summx, 
tract.  26 ,  ubi  de  malis  angelis  qua;siionem  agilal. 
Dictum  est,  inqiiit  cap.  5,  quod  peccatum  corrumfit 
bona  naturalia,  etc,  qua;  pro  jure  opinantis  rerellit 
postmodum,  sed  nuliain  erroris  notam  inurit. 

c  Praeterea  hujus  quaestionis  momentum  etian 
pendetex  ea  opinione  quae  nullum  intcr  substantian 
creatam  et  illius  facultates  discrinien  conslitnit. 
Hoc  docet  Joannes  Scotus  seu  Erigena,  qui  Cantlo 
Gaivo  rege  vixit  in  Gallia,  id  cst  inulto  antequam 
Robertus  PuUus  nasceretur.  Scoti  verba  sunt  \xxt 
lib.  De  praedest.,  c.  8:  Longe  namque  remoinm  »f, 
et  in  profunda:  inteUigenlia:  secreto  sinu  reposiiua, 
quid  distet  inter  liberam  hominis  votuntatem  qutees 
naturaest,  et  tiberum  ejm  arbitrium  quod  procuids' 
bio  donum  Creatoris  esse  manifestum  est,  £t  post 
alia :  Hominem  sic  fecit,  essentiam  profecto,  vcluttio' 
tem,  scientiam:qua:[trta  unum  sunt,  Son  eiitwa/iai 
est  rationali  vi(a?,  esse  et  velle;  nec  alind  velte  H 
scire;  sed  esse  ejus,  voluntas  sciens;  et  voIuhIm 
ejus,  essentia  sciens ;  et  scienda  ejus^  volens  eueutia 
est.  H(vc  igitur  tria  unum  sunt  et  nna  naiura;  lois 
deinie  anitnfv  natura^  volnnlasest.  Hanc  seiitenliam 
qii.-e  n  subsiaiitia  creata  facultalem  non  disliuguit, 
post  U  d>evti  Pulli  aelateni  amplexi  suntNoioinales, 
secta  pliilosophoruin  nobilissiiiia.  Quare  si  naiura et 


initio  sui  conditus,  seu  post  priinum  instans,  refu-  D  iiiius  iacultates  una  sunt  cadcmque  res,  el  Pullns 


gos  angelos  cecidisse :  quae  ipsa  est  senlentta  D. 
Tliomae  a.  6,  q.  63,  de  qiia  sic  loquitur:  Probabi- 
lior  et  sanctorum  dictis  magis  consonans  est,  quod 
Btatim  post  primum  instans  su(e  creationis  diabolus 

Eeccaverit.  Quod  instans  ad  minus  requirit  Piillus 
00  capite,  qui  angelos  onines  fideni  accepisse  dicil 
in  sua  creattone,  et  cum  ea  potuisse  inereri.  Ex 
quo  duo  coltigimus  in  ejus  sententia,  conditum 
Bciiicet  in  gratia  (sine  qna  non  est  meritum)  et  mo- 
ram  in  ea« 

Fatemur  tamen  ex  allatis  auctoris  vcrbis,  quibus 
non  suo  sensui  sed  aiioruin  indulget,  eam  suaderi 
opinionem,  cujus  meminitMagister,  ii,  dist.  5,  §E, 
et  f|uam  D.  Thomas,  a.  5  citatae,  q.  65  reprobat  et 
ferit  boc  anathemate :  «  Quidam  posuerunt  quod 
statim  daeroones  in  primo  iiistanti  suae  creationis« 
inaii  fnerunt,  non  quidem  per  naturam,  sed  per 
peccatum  propriae  voluntaltft  ;  quia  cx  quo  est  fac- 


id  senserit  pcr  peccaliiin  corruptain  csse  dasmonu» 
natnrain,  iion  Uiiii  iiiconscquentcr  atrirmarct.  Ulie^ 
riiin  autem  arhitriuin  ad  diligendum  Deum ,  prinii 
peccati  graiiditalc  perdidimus,  ut  August.  tradit 
epist.  i07.  Arausicana  quoque  ii  synodus  totnm 
hominem»  id  est  seciindum  corpus  ct  aniroam  fa- 
ctuin,  per  assensioiiem  Ada;,  corniptioni  obnoxiaiB« 
infirmatum,  quin  etiam  amissum  liberum  bominis 
arbitrium ,  decrevit.  Isla  quidem  ioca  varie  a  variis 
inteliiguntur  auctoribus,  sed  illa  intelltgentium  va- 
rietas  Pullum  includet,  ct  immunem  ab  errore  tbtfh 
logico  conservabit.  >  Uaec  Joanncs  de  Laonoj. 

T4ec  ita  invisam  Augustino  pbrasim  Pullinan  vr 
deo,  quin  etiam  iisurpet  iliam,  non  uno  in  lod>t 
asserens  da^monis  naturam,  ut  primum  peccarit, 
ejus  mala  voluntate  perversam.  Quod  certe  docrt 
apertius  initio  cap,  16,  lib.  xi  de  Genesi:fl«M»^ 
ergo  dejecerit  superbia  diabalum^  vf  mUmram  <s<^ 


1029 


D.  HIG.  MATIIOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LID.  II. 


1050 


bonamprava  voluntatesua  perverteretj  Scriptura  non  A  trian.  Nolissima  h.Tc  poclanim  oomnienla,  quorum 


dicit ;  ante  tamen  faclum  fuisic^  et  ex  hoc  eum  homi" 
ni  invidisse,  ratio  manifeita  declarat.  lll  lib.  xii  De 
civil.,  c.  5  :  Neque  hoc  ob  aiiud  dicitur  vilium ,  nisi 
(fuia  corrumpit  in  eis  nalurie  bonum.  Et  iiifra  : 
riam  quid  eis  naturis  nocendo  faciunt ,  nisi  adimunl 
inteyritatem^  pulchritudinem ,  salutem ,  virtutem ,  et 
quidquid  boni  naluroi  per  vitiuni  detrahi ,  sive  minui 
consuevit  ? 

Quid  tamen  hac  in  re  citra  scrupuhim  oronem  te- 
iiofulum  sit,  docelidem  Augustin.  1. 1  contra  Julian., 
<-.  8 :  Si  qu(Bratur  quatis  sit  angelus,  vel  homo  maice 
voiuntatis,  rectissime  respondelur^  malus  :  magis  ar-^ 
ripiens  aualitatis  nomen  ex  voluntate  mala^  quam  ex 
uatura  oona ;  quoniam  natura  est  ipsa  substantia  et 
bonitatis  et  maliliar  capax,  310  Bonitatis  capax  est 
pariicipatione  boni  a  quo  facta  est ;  maiitiam  vero 
capit^  non  pariicipatione  mali,  sed  privatione  boni; 
id  esty  non  immiscetur  naturcequce  aiiquid  maium  est. 


meminit  Virgiliiis  vi  iEiieici. ;  Lucaiius,  lib.  vui; 
Ovid.  I  Tristium,  elegia  7.  Hincque  natum  illud 
Uieronymi  >i39iQf  Trcdtcfi  oblivionis  campus,  sciiicet 
a  Lethe  fluvio  Africam  aliuente  circa  Syrticuin  ex- 
irenium  cornu,  ubi  sita  Berenice.  Aviduc  aiitem  oblU 
vionem  signilicat,  a  quo  forsan  prodiit  fabuia. 

CAPUT  X. 

Anima  et  caro  unus  est  homo;  conventu  quidem 
naturarum,  non  partium.  Brevitati  potius  quam  phi- 
losophise  consultum  volentes,  plura  tacenius  quiljiis 
dissentientcm  a  communi  philosophorum  placito 
Robertuni  311  Pullum,  modernis  coiiciliare ,  forle 
non  ingratum  loret.  Certe  non  aliam  in  liomine,  ul- 
timale  completo,  compositionem  veram  agnoscerc 
videtur  quam  personalem.  Ciijus  opinionis  nulium 
apud  recentiores  vestigium  reperire  poluiiuus ,  prse<- 
ter  ea  quae  profert  in  hanc  rem  Dominicus  a  Soto  in 


quia  nulla  nalura  itiquantum  natura  est ,  malum  est,  n  sua  logica  ad  praedicamenlum  substanlia;,  quastione 
VideeliamEnchiridiicap.i4,quodnominatiminten-      P«*ima.  Negare  tamen  non  videntur  hi  auctores,  si 


dit  hoc  cap.  Pullus,eoloci  quo  laudat  Augustinum 

Erudilionis  gratia  unum  addemus ;  scilicet  Philas- 
triuin,  cap.59,  cujusdam  opinionismeminisse,  quse 
asserit  diemones  pnst  peccatum  naturam  suam  et 
siibstantiam  quodammodo  mutasse.  Quam  recen- 
tiores  quidam  Grneci  ampleii  sunt,  palamquedocue- 
nint  in  synodo  Florentina.  Concil.  Labb.  t.  Xill , 
col  29  :  'Oti  0  dta6o).oc,  xat  ot  o-u»  «vtw  ixirtvcnm^  ix 
Tnc  oo5«3fc  ToO  6xou,  irorpa  iity.pov  «"Xa^ov  cupyM^ 
liui  0«  ciVTfff  ay).wr  (jLtpiy.St;  \i>.ix6iv9riauv,  Ata  toCto  yip 
y.ut  i7po;  tK  vkixa  cttouara  xpsy^ovvt,  xat  avaTravovrac 
fv  Tcijo-^jaafirtv,  wf  To^ir/ov,  «  Ki  Ex^aAXse;  «iua^,  xupit, 
«wiT^ffov  TQfitv  arrtXBtiv  £tV  Tflv  a'/f).iov.  Kw.  i-KtTpt^fJ 
avTOcf  xae  utpfi-ntrtv  i}  ciyilrj  xaTa  tou  ypinuDiOxJ.  i  Ata 
toOto  y.'A  iv  o-ojfiaorcv  avGjDCJTrivocc  6/scyovTat  xaTOexicv. 
*Ava7rauovTac  yup  £v  auTocc.  *ldou  w;  cx  [lipoxfi  capxe- 
y.oi  stai  y.ai  fA(X).o\)0'i  xoXaCfo-dac,  xac  Trjv  uXtiv,  ijy 
f\«€ov,  fjLtXkovtTt  xaTaxyc'ctv  cv  tt^jpi  acuviu.  \d  est. 
Biabotus  e\  qui  cum  ipso  excxderunt  gtoria  Dei,  car^  C 
nem  propemcdum  acceperuat;  et  qui  materiw  erant 
experteSy  ex  parte  materiales  facti  sunt.  Nam  idcirco 
et  ad  materiatia  currunt  corpora^  et  in  corporibus 
acquiescunt ,  cujusmodi  erat  ille  qui  dixit  i  Si  ejicis 
nos^  Domine^  permilte  intrare  in  gregem  porcorum.  Et 
permisit  ipsis;  et  irruit  grex  in  prwcipilium  (Matlh, 
Tiii,  50).  Ac  proptereaet  in  humanis  corporibus  ha- 
bitare  cupiunt,  In  ipsis  enim  requiescunt,  Ecce  quo- 
modo  ex  parie  carnales  sunt,  et  supplicio  sunt  affi- 
ciendi,  et  materia  quam  acceperunt  in  igne  concre- 
mabitur  in  cBternum, 

CAPUT  VII. 

Ut  jam  per  se  subsistat  exanime^  quod  prius 
ipsam  continebat  in  corpore,  Seinen  animari  atquc 
vivere  (qiiod  jam  ingratiim  omnibus  fcrc)  qiiidam 
TCteres  iiiier  philosophos,  nec  inUm^.  notae ,  dociio- 
runt.  Ut  Plato  in  Timxn ;  Galenus  in  lib.  de  Bla- 
rasm.,  c.  5;  Themistius,  i  De  animn,  c.  21.  Et  in-  ^ 
tcr  Recentiores,  Theoph.  Zimara,  lib.  ii  De  a:iima, 
textu  45 ;  Pcramatiis  in  lib.  De  semine;  Valesius, 
iib.  II  Coiitrovers.  cap.  9,  elc. 

CAPUT  VIII. 

Nisi  quia  auctoritate  teste,  Familiarem  sibi  Au- 

ristinum  et  Bedam  indicat,  quorum  primus,  tract. 
In  Joan.,  alteu  vero  ad  eiimdem  Evan&elii  locum. 
qui  non  ex  sanguinibus,  inlerpretantur :  Maris  et  fe- 
viinte,  Angustinus  :  Ex  sanguinibus  enim  homines 
nascuntur,  maris  et  /emina\ 

Non  paiica  capitis  hujus  desumpsisse  yidetur 
auclor  ex  libro  Quxstionum  Veteris  et  Novi  Testa* 
nienti,  secutus  sui  sseculi  Odem,  in  quo  plenque  pu« 
tarunt  genuinum  eum  esse  partum  Augustini. 

CAPUT  IX. 
Lethea  potione  animas  ad  oblivionem  priorum  ine* 


beiie  intelligantur,  realem  aliquam  et  substantialem 
unionem  corporis  et  animae  cum  in  Christo  Domino, 
tum  in  caelerls  hominibus ;  sed  tantum  ex  eis  sic  jun- 
ctis,  tertiam  aliquam  exsurgere  substantiam,  qu% 
nec  sit  corpusnec  spiritus,  sed  aiiquid  utriusque. 
Ideoque  dicunt  carnem  et  animamconvenirequidem 
ut  mituras  quae  mutuuin  ad  invicem  ordinein  ba- 
beant ,  non  ut  parles  qux  commisceantur  ut  ex  eis 
tertiiim  quid  generetur  :  sicque  unionem  quidem 
admittere,  sed  ccmfusioncm  excludere  videntur. 
Plura  suppeditabit  in  hanc  rem  (sed  paulo  liberius) 
Pelrus  Piclavieiisis  noster  sub  finem  iv  partis  seu 
distinctionis  Sentcntiarum ;  Robertus  etiam  de  Mile- 
duno  tractatu  siio  De  incarnatione,  cujus  operis ,  ut 
nonduin  editi,  quxdam  selegimus  huic  expendendae 
diiUcultati  necessaria,  qux  lectorem  nescire  nolu- 
mus,  cuin  sxculo  diiodecimo  ea  fuerit  inter  schola* 
sticos  celeberrima  qusestio  :  sic  ergo  ille  : 

Aninia  ergo  Pclri  el  dum  in  corpore  fuit,  persona 
fuit,  elc,  corpore  rccedens,  persona  cadoiti  reman- 
sit  qux  ipsa  in  corpore  fuit.  Verum  duni  in  corporc 
fuit,  persona  Pctri  ex  anima  et  carne  constare  dice* 
batur,  et  quoddaiii  compositum  ex  aniina  et  carnc, 
quod  essedesiit  auandoa  corpore  migravit,  nec  la- 
nien  aliqiiid  quoa  fuit;  essc  dcsiit,  ^uia  co.upositio 
illa  non  fuil  pariinm^  sed  unio  quwaam  naturarum 
diversarum.  Qiio  factuin  est  quod  aninia  Pelri  et 
corpus  uiia  persona  fueriint,  non  tanicn  una  sub- 
slantia.  Etideoqiiia  personaPetri  nulla  substantia 
fuit  ex  onima  elcarnePetri  composita  ;  niiiil  pcr- 
sona,  q\ix  Petnis  fiiit,  esse  desiil  quamlo  «oupo- 
situni  ex  aiiima  ct  carne  Petri  esse  desiit.  Siciit 
enim  in  Deo  plures  personx  una  siibstantia  sunt ; 
sic  et  in  homine  pliires  substanti.T.  una  persona  csse 
possuntetsiint.  Per  quodetinm  docelnr  quod  Dciis 
et  homo  una  persona  essc  potuerunt.  Ha»c  Miledu- 
nens.  nis. 

Quibus  verbis  eam  etiam  docet,  quam  et  Pullus» 
senlentiam,  scilicet  el  totam  rationcm  personsc  esse 
penes  animam,  etiam  separatam ;  uti  probat  titulo 
ad  id  speciali.  Quihus  conscntiunt  illius  sctatis  no- 
biliss.  scriplores,  Pelrus  Abaelardus  in  exposilione 
Symboli  apostolorum,  pag.  575  circa  medium  :  <  Si 
ergo  in  singiilis  hominibus  dux  sunt  natune,  cor- 
porea  scilicet  atque  incorporea,  sed  una  tantum  per- 
sona;  sicetinCliristoduie  simt  naturs,  divina  sci- 
licet  atque  bumana,  sed  una  solummodo  persona. 
Persona  quippe  quasi  per  se  una  dicitur,  boc  est« 
substantia  quaelibet  rationalts,  ila  per  se  ab  aliis  re- 
bns   disjuncta,  ut  ipsa  substnntiam  cum  aliqua  re 
non  constituat.  Quandiu  ergoanimahumanain  cor- 
pore  est,  persona  dici  non  potesl,  qiiia  carni  con- 
juncta,  unam  hominis  personam,  alque  unam  Talio- 
nalem  substantiam  cum  ea  conslituit.  >  IVtrus  Lom- 
bardus  iii,  dist.  5,  §  ultimo,  Petrus  aller  Piclavicns. 
ejusdlscipulus  siipra  citatus,  de  quo  tvvhdfK  aliafi. 


io:;i 


AD  ROBERTl  PULIJ  SENTENTURUM  LILROS 


m 


Ilngo  Victorinns,  trnct.  1  :  Stininise  scnt.,  c.  i5: 
Est  namque  anima  persona,  sicut  angelus,  Legalur 
eliain  ejiisUein  atictoris  Apologla  pro  Yerbo  iiicar« 
nalu,  coiilra  eoi»  qui  d.cunl  C.ir  stii:n  ut  hoiuinein 
iKKi  esse  ali  piid.  Vll  Pelriis  AbjelarUus  cilato  loco» 
et  pag.  583  et  iliS. 

CAPUT  XIV. 
Affirmat  fortasse  quidptam  a  tramite  devians  aucto^ 
riiatis  .  Ad  qiiein  allnJat,  nes-iiii.is.  ilujns  error.s 
noialuiii  esse  Plaionein  a  D.  Tiioma  ii  conlra  Gcn- 
tfs,  V.  84,  ceitiiin  esl.Venim  312  Dessarion,  1.  ii 
conlra  caUimniatores  Plalonis,  cap.  7,  inustjin  illi 
lenicre  notani  eUiit;  eiitniine  dociiisse  contrariuin 
in  TAUiseo,  nec  aiibi  desipuisse  fatetur. 

CAPLT  XVi. 

Naseentibus  tantum  t7/ts,  qui  modo  pr(cstant,  filiis 
tucis^  elc.  Et  quidam  imilalioiie  dignt  auiumant, 
Quos  potissiiniini  iimuere  velit,  ^^regonum  arUilra- 
«lur  lib.  IV  Moral.,  c.  28  (prpcram  apud  D.  Tiio- 
niam  bic,  cap  5c)),  et  Anselmum,  lib.  i  Cirr  Dciis 
bomo,  c.  i8.  Citnt  pro  eadem  sentei.tia  Gillebeiliim 
queimlain  llugo  Viciorinus,  tract.  Siimma!  sent.,  c. 
12  :  Nisi  homo  peccasset^  nuilus  damnandoru  n  i/a- 
sceretur;  sed  quia  peccavit,  simul  damnundi  cum 
salvandis  nascuntur,  Salvandij  Ivco  eorum  qui  tunc 
nascerentur ;  damnandi,  nuilorum  ioco,  sed  ad  exer  • 
citium  et  coronam  bonoru  n,  A  cujus  sensu  non  vi- 
deiur  Hiigodisseiilire.Legatur  Aiigiist.  xiv  Decivit., 
c.  iO.  Et  ad  uberi.irem  «-.apiiis  hiijus  inteili^entiain 
legi  possiint  aiictor  quaesuonum  ad  Antiochum  in- 
ter  opera  Athanasii;  Isidur.,  lib.  iSent.,c.  i2; 
Moses  Barcepha  parle  priiiia  libri  De  paradiso; 
Giiilfel.  Paristens.  in  i  p.  secinid.  partis  De  uni- 
verso,  c.  i8.  Iterum  Aiigiislinusi  ixii,  De  civit..c.  i, 
H  Enchiridii,  c.  29;  Anselmus,  Hb.  Citato  c.  16  et 
17,  clc. 

CAPIJT  XVII. 

Mater  vero  sicut  tanta  fecunditate  aecorata^  etc 
Locus  corrupliis,  iit  prasier  alia,  defectus  conslru- 
ctionis  litteralis  ostendit.  Exisiiinamus  loco  parli- 
cul.e sic;<l  legeniltini  esse,  Sion,  ut  sit  sensus  genui- 
nus,  pti^naqite  lilteracco.islructio.  Iljccenim  verba 
relerenda  sunt  ad  iilam  saiictam  S.on,  de  iiuasiipra, 
Ecclesiam  scilicct,  ciii  peccatum  Ad»  proiulsse,  vel 
et  eo  probat,  quod  Ciinsto  Jesu  et  ejiis  inaire  vcc- 
iestibus  his  iiimiiiaribiis,  veiut  sole  et  liiiia  irra- 
dietur  :  quoriim  tanien  aspectu  iion  beanda  foret, 
si  non  peccasset  Adainus.  Eo  eniin  noii  pcccante, 
censet  K  )biM'tus  cum  saniori  Patniin  et  tiieologo- 
r:tin  senteutla,coelestem  medicum  non  fuisse  ventu- 
rum. 

C.\PUT  XXV. 

Constatab  ira  plasmWoris  profluxisse,  Permi»* 
stve;  in  quantum  permisit  tales  in  pudendis  enor- 
mes  mctus  a  natura  per  peccatuin  corrupta,  pro- 
fluxis.se. 

Viiia  eoalescere.  Non  moralia,  sed  naturalia* 

CAPUT  xxvm. 

lliijus  cap!tis  contextiis  in  quo  siint  difllctiltates 
vcl  ipsi  Augiistino  tnsoiubiles  (ut  ipse  fatetur  iib.  i 
De  inorib.  E4'clesi%,  c.  28  et  ep.  i9  ad  liieronym. ) 
prudentem  et  atlentuin  requint  lectorem,  ne  pra;- 
ceps  oTendat;  aut  qiiaidam  putet  assertive  divi  ab 
auctore,  qua;  ccrtum  cst  ab  eo  inere  lanlttm  ohjici, 
jurcque  tandem  refutari.  Hoc  in  gratiam  riidiorum 
tanlum  pr<eiioiato,  senlentiam  Ptiili  de  traductioiie 
peci'ati  originalis  paucis  aperimus,  eaniqiie  ( qiiod 
nostri  mtineris  est)  conciliamus  cum  veleri  tbeo- 
l02ia  et  nostrate. 

lUius  igitur  opinionis  videttrr  esse  Pnllus,  quam 
passiui  ointies  tribnunt  ejus  xquaii,  Magistro  ii| 
disl  51,  qui  qiiauidain  in  semine  prolinco  niori)idain 
quaiitateni  agnoscil,  ex  ciijns  contagione  vitioqne 
«nima  inaeiiietury  sibique  labcni  origlnit  iuurat. 


A  Caro  ipsa,  inquit,  quce  concipitur,  in  titiosa  conoi- 
piscenlia  poUuiiur  et  corrumpitur :  ei  cujus  coificcis, 
anima^  cum  infunditur^  macutam  trahit,qua  poHntuT 
et  fit  rea  ,  id  est  vitium  concupiscentife,  quM  e$i  on'. 
ginale  peccatum,  Ciijus  senteiiti«e  8uadela:u  uter* 
qiie  desumpsisse  videtur  ex  alio  principio,  apud 
auctores  illiiis  astatis,  ipslsiiiie  etiani,  salis  p^ciw 
liari;  niiiil  scilicet  extrinsecum  in  verilaietu  liti- 
nian»  313  uattine  transire,  sed  quidquid  naluni' 
literest  in  tiumanis  corporibiis,  niateiiahteriDAdam 
prjcoxstitisse,  quod  ab  eo  via  seininali  decitum,  au- 
ctum  sit  in  semctipso  et  muUiplicatum,  nullo  peni- 
lus  extr.nseco  in  se  transeunte;  eo  fere  niodoq«io 
ioimatam  Evam  ex  Adami  cosla  fuisse  sine  tilUpe- 
nitiis  externae  rei  compositioiie ,  scribit  ideiii  Ma- 
g.ster  11,  disl.  i8.  Qiiam  sententiam  luetur  ille  li- 
bro  citato«  dist.  30,  §  N.  Noster  vero  plunbiiseam 
docet,  c.  i7  postremae  partis.  Qua  stante  doctriiia, 
non  diilicile  fneril  utriqiie,  primigenix  labis  aropa- 

JD  galionem  ostendere:  scilicet  ex  corrupto  prctopla- 
bti  semiiie,  caetera  ab  eodem  decisa,et  ad  nos  usqoe 
niater;aliter  li-ansfitsa,  pjiiter  esse  corrupta;  sic. 
que  vitiulis  corporibiis  ipsa  parentali  niacula,  eoruin 
lue  aninias  taitdeni  inlici,  non  secus  ac  pretiosi» 
corrumpitur  iiquor  in  vase  prius  focdato. 

Paucisadmodum  arridet,  bac  aelate,  talis senleor 
tia;  et  quod  inireris,  erroris  a  quibusaaiu  noiala 
est,  fultis  atutjiitate  Anselmi  (qui  paiicis  aiinis 
amtorein  aiitevert:t)  libio  De  conspitn  Y.rg.n., 
cap.,  7,  ubi  contrarix  partis  sic  si  prodit  defenso- 
rein :  Etsi  ex  vitiosa  concupiscentia  se .  fii€  geniur 
infans;  non  tawen  magis  est  insem.ne  culpa,  quaa 
est  in  sputo  vel  in  sanguine,  si  qnis  mata  toimau 
exspuit,  aut  de  sanguine  suo  aiiqu.d  emiltu:nonma 
sputum  aut  sanauis ,  i^ed  maia  volunta*  cutpa:nu 
lia^c  Anseiinus.  Pro  cujiis  defensione  non  lueJiocri- 
ler  excanduit  in  Pullum  et  ejns  sequaces,  SLriplor 
quidam  anonymiis  stiidiosus  Aiiselii.i ,  qui  viissa 

Q  videtur  non  procul  ab  a:tale  Uemardi  et  PuIIi,oi 
patit  ex  ejus,  qtiae  exstat,  lucubrailiuncula  •nler 
opcra  Anseitiii ;  iit  qiia  asserit  suo  tempore  exsl.t.&se 
qtii  docercnt  in  ipso  semine  quemdam  esse  fomilem 
peccati  cl  corruptionem  buii  anu;  natur»,  indeqoe 
contrabi  n:evum  orig  nis.Contraquosacriterinvelu* 
lur  in  gratiam  Anseiini« 

Veriim  pace  scriptoris  hujus  dictnm  sit|  et  CTte- 
roriim  etiam,  a  noslro  dissidcntium ;  siudui  .4ug*> 
stiiio  Pullns,  pro  more,  iioii  Ansclmo;  ei  saleril 
vindicandse  ejus  doctriiue,  pnceuntcm  sibi  p.a.iiiiis 
in  lociS  ducein  ,  digito  monstrasse ;  maxiDie  lib.  ii 
De  nupl.  ct  coiicup.,  c.  8:  Piejne  nunc  agitnr  dt  iw- 
tura  seminis  humani ,  sed  de  vilio:  itla  quippe  tiaktl 
auctorem  Deum ;  ex  isto  autem  trahitur  originale  ^* 
catum,  Nani  si  semen  ipsum  nullum  habet  riliiw, 
quid  est  quod  diclum  est^  elc.  Clariiis,  lib.  ti« 
coiitrLkJiilian.,  c.  7,circa  nied.:  Hoc  i^rori^himcri- 
^ttit.s  quod  non  estcorpus^  sedaccdens,  cum  induigenlia 

^  sit  remi.sum;  inse.ninenonpotuisseresidere^aquom 

^  eailidishimo  dici  nonpotest^cUMauetoritatedimaa' 
peretur^qua  ipsa  par^  corporisob  hocjussaest  aiupuun 
ut  hoc  viliuir,  pnrgarelur :  quod  nisi  esset  m  semiaft 
ad  parvulos  qui:}us  circumcisione  iiia  corporis 
aufetendum  est,  nutlatenus  perveniret.  Ki  Itb.  iii  De 
peccat.  inerit.s  ct  renfiss.,  c.  9 :  Fideles  infidtiitor 
lem  in  posteros  trajiciunt^  quod  non  est  jam  ilimn 
per  Spivitum  rt^gencratcrum ,  sed,  quo  in  cane  fe- 
nerali  svnt  ^  moriaiis  seminis  vitium.  L<^antur  eliani 
cap.  2-2 .  23  et  i4.  lib.  i.  De  nupt.,  et  c.  4,  iib.  t. 
coiitra  Jiilianuiii,  ad  quod  certe  collimasse  noster 
videtnr :  Ut  ergo  anima  et  caro  pariter  utmmt^fiep' 
niatur^  nisi  qncd  nasciur  renucendo  emaidew 
profecto  aul  utrumque  titiatum  ex  homine  tribitKTt 
aut  aiterum  in  allero  tanquam  in  vase  tiiiaio  cat^ 
rumpitur.,  etc.  Nec  aiiter  auctor  cominent.  in  Epist. 
ad  lionian.  inter  opera  Amiyrosii ,  ad  cap.  7,  ptonlt 
eliam  citalnr  a  LaurraiiGO  M4  'H  %pad  Maf  «i  ^\ 
distiSl,  (D. 


1033 


D.  HUG.  MATHOCD  OBSERTATIONES.  -  m  LIB.  Hl 


1094 


Gui  sententiaeparUer  subscripsere  Guibertus  abbas, 
lib.  1  contra  Judaeos ,  c.  5,  et  opuscul.  de  Virg., 
c.  7  ante  ined.»  Petrus  Pictaviensis,  dist.  2 ,  c.  i9 : 
hu^t  quidam  aliui  dcfectus  humanm  naturce  post 
peccatum;  scilicet  qua;dam  fceditaSy  qumdam  labes 
proveniens  ex  ferventi  coitu  parentum;  qum  causa 
originalis  peceati^  et  etiam  otiginale  peccatum.  Sci- 
licel  causaliter^  non  formalitet^  ut  postea  probat. 
Innocentius  Hl  tn  exposlt.  psalmi  l.  Ex  seminibut 
fadatis  et  corruptis  concipitur  corpus  corruptum  pa- 
riter  et  fmdatum ;  cui  anima  tandem  infusa  Corrum' 
pitur  et  fvedatur^  non  ab  integritate  314  ^^^  ^^^' 
ditia  quam  habuit ,  sed  ab  ea  quam  haoeret ,  si  non 
uniretur  foedalo  corpori  et  corrupto;  quoniam  et 
creando  infunditur,  et  infundendo  creatut,  Nec  ali- 
ter  Albertus  Magnus,  ii ,  dist.  30,  a.  i ,  etc,  etdist. 
3i,  a.  :2,  ubi  pluribus  huicopinioni  suiTragatur.,  quam 
suo  tempore  iuisse  communem,  asserit,  aliique  non 
pauci.  Eam  disertis  verbis  docuerat  etiam  nostri 
SYnchronus  Hugo  Victorinus  lib.  i  De  sacram. , 
I^rt.  vii ,  c.  i4,  25,  28,  31 ,  35  el  ullimo. 

Tandem  ex  recentioribus  eliam  comitem  adjun- 
gimus  PuIIo,  spectabilis  doctrinae  celeberrimura  vi- 
rum  Guillel.  Eslium^  qui  redivivo  liberioris  theolo- 
gfs  splendore,  PuUinae  doctrinae  ^ratissimam  luccm 
aiTundit  commentariis  suis  ad  disl.  30 ,  31  et  32 , 
iib.  11  Sent,  Quid  porro  de  hac  primigeniae  Uabis 
traduce,  seiitiamus  ipsi,  hic  referre  non  nostra 
iacumbit. 

CAPUT  XXXI. 

Ne  iterum  m  lubrico  nutet  lecioris  animus  in  hoc 
cap.  juverit  adnotare  duobus  hic  modis  PuUum  ac- 
ccpisse  pcccatuin  originis;  scilicet  Causatiter^  utin- 
fliiiunt,et  forvialiter ;  &eu  utin  Adamo  prius  exslitit, 
ipsumque  poslea,  licet  non  idera  numero ,  in  omnes 
liomines  peitransiil.  Dcinde  ut  inest  unicuique  pro- 
priiini ,  et  internum .  Quod  postremum ,  ipsam  esse  dicit 
coDcnpiscentiam ,  ut  paulo  post  videbimus.  in  priori 
significalione  iocuti  videntur  Patres  concilii  Araii- 
sicani  ii ,  c.  2  verbis  ex  Auguslino  desumptis,  lib. 
ly  contra  2  epist.  Pelag.,  c.  4,  et  Trident.,  sess.  5, 
<**an.  3.  In  posteriori  veroioquitur  Au^ustinus  plu- 
ribus  in  locis  mox  cilandis.  lu  quibus  licet  agnoscat 
ipsam  Adae  transgressionem ,  cauSam  fuisse  peccati 
originalis,  ipsam  tamen  concupiscentiam  maculam 
esse  originalem ,  non  ambigit.  Dupiicem  hanc  pec- 
cati  primordialisacceptionemusurpavitHugo  Victo- 
rintisubisnpra,c.  2G.  His  ex  industria  notalis,  si 
qui  sint  obices  in  textu  auctoris,  jam  facile  remo' 
▼endi. 

Dum  enim  sic  loc^uitur :  Sic  infans  forsan  peccator 
non  ex  eo  quod  adstt^  sed  quod  in  Adam  prwcessit^ 
jmre  vocitatur,  id  de  parentali  labe  secundura  prio- 
rem  acceptionem  dictum  esse,  nemo  non  videt.  Quo 
sensu  negat  ipsam  actualem  Adae  transgressionem 
ita  nascentibus  obrepere,  ut  eis  actu  inhaereat ,  cum 
falsum  sit  naevum  illum  sic  traductitiuni  esse  ut  sit 
quid  actuale  quod  omnibus  stt  cemmune ;  sitque 
cerlum  aliunde,  peccatum  ipsum  Adae  per  poeniten- 
tiam  ejus  fuisse  sublatum.  Ergo,  ut  scribit  Puiius, 
licet  peccatum  non  habeal  aclu^  habet  tamen  reatu» 


A  Aliud  porro  peccatum  originale  agnoscit,  Inter* 
num  et  ira  radicitus  singulis  inhaerens,  ut  per  bapti- 
smum,  inquit,  excusari  queat,  toili  nequeat.  Sdl 
hic  locus  jam  expendendus. 

Talis  utique  cuipa  exquirenda  est ,  quce  aut  bapti» 
smo,  aut  piBnitentia  excusari  queat  ^  tolli  nequeat, 
Supposita  Pulli  sententia  quod  peccatum  originale 
sit  ipsa  concupiscentia;  nihil  dillicuUatis  in  verbis 
ailatis,  quorum  hic  intellectus.  Goncupiscentia,  pe- 
nes  quam  primitivse  sordis  ralio  atteuditur,  secun- 
dum  quid  toliitur  per  baptismum ;  secundum  quid 
vero  remanet.  Toilitur  ab  ea  quidquid  veram  habet 
rationem  peccati:  Quando,  inquil  Estius,  |  2,  in 
dist.  32,  fib.  ii.  Sent,^  dominium  concuptscentice 
tollitury  ut  jam  voluntati  non  placeat ,  neque  eam  ad 
illicita  desiaeriapertrahat.  Sic  enim  August.,lib.  i. 
De  nupt.  et  concup.,  c.  26  et  27;  lib.  ii.  De  peccat. 
meritis,  c.  39,  etc.  Reraanet  vero  fouies  peccali; 
quem  in  renatis  peccatum  non  esse,  sed  ad  a^onem 

n  relinqui  piuribus  locis  scribit  Auguslinus  ut  iib.  ii. 
De  peccat.  merit.,  c.  i;  I.  ii  De  Genes.  contra  Ala- 
nich.,  c.  14;  iib.  i  contra  2  epist.  Pelag.  c.  13  et 
14;  lib.  II  t;ontra  Julian.,  c.  3,  8,  9  et  10,  et  lib.  i. 
De  civit.,  c.  18,  etc.  Idque  verbis  expressis  docet 
Trident.  conc,  sess.  5,  can.  5. 

Cum  tamen  parvuli  originaliler  dicuntur  rei ;  con^ 
eupiscenlia,  aut  sola,  aut  maxime  videtur  incusanda» 
Qiise  repeiitc.  sequenti.  315  Palara  hic  docet  lio- 
bertus  peccatum  orig.  internum  et  proprie  sump- 
tum  ipsam  esse  concupiscentiam.  Quam  sententiam 
Pulli  sa^culo  fuisse  communem ,  imo  fere  omnium , 
scribil  Petrus  Pictavinus  Parisiensis  cancellarius, 
loco  mox  citando. 

Hujus  opinionis  fidelissimus  propugnator  fuit 
Augustinus,  Ub.  i  de  peccat.  merit.,  c.  9, 10  et  19 ;  et 
lib.  II,  c.  4;  lib.  i,  contra  Jul.,  c.  3,  5,  9  et  10; 
el  lib.  V,  c.  3;  et  lib.  vi,  c.  6,  7  et  8;  lib.  i.  do 
Nupt.,  c.  23,  24  et  25,  etc.  Quem  secuti  sunt  Hugo 
a  S.  Victore,  parte  vii  Desacrara.,  utjam  vidimus; 

C  Magistcr,  ii,  disi.  50,  §  G.  Prapositivus  (quem  in 
vetustis  exaratum  membranis  asservaraus  in  biblio* 
theca  S.  Germani  a  Pratis)  in  Summa  sua,  tiiuK 
De  peccat«  originali,  Petrus  Pictaviensis,  dist.  2, 
cap.  19  :  Publicam,  inquit,  stratam  sequentes^  dici-' 
mus  concupiscibilitatem ,  non  ignorantiam^  esse  ori" 
ginale  peccatum;  et  saeculo  nostro  Guiliel.  Estius, 
ad  dist.  30,  §  8,  qui,  discursu  ab  auctoritate  Con- 
cilii  Trident.  petito ,  suam  egregie  sententiam  pr^ 
bat. 

Hujus  autem  concupiscentiae  nomine  non  eam 
solum  intelligit  Pullus  quae  nefasto  libidinis  phiritii 
Yenerem  ciet;  eam  enim  tanlum  esse  partemorigi- 
nalis  concupiscentiae  monet  Augustinus  lib.  vi  con  - 
tra  Julian.,  c.  7;  sed  eam  quae  vagatur  circa  ea 
omnia  quae  male  et  inordinate  ab  homine  expeti 
possunt,  et  quoe  inclinant  ad  omne  genus  peccati, 
sive  carnale  illud  -sit ,  sive  spirituale ,  secundum 
emunerationem  Pauli  ad  Galatas  v.  Idque  sufficienter 

D  colligitur  ex  hujus  cap.  contextu,  in  quo  spectasse 
videtur  August.  lib.  xiv  De  civit.,  c.  2,  5  et  4,  et 
Enchirid.,  c.  45. 


AD  LIBRUM  TERTIUM. 


CAPUT  Ul. 

Sed  dicesj  utique  reus  non  est  circumcisionis  futurasy 
eed  presvaricutionis  uttliqiuB ;  et  qtMniam  non  accepit 
remedium^  nec  evadet  eruciatum 

Hic  lapis  ofienstonis  in  quem  iropegit  M agister,  iv, 
dist.  4,  §  uUimo,  ea  ratiocinattone,Bedaeqiie  testimo- 
iiio  perperain  intelieao,  convictus,  ut  assereret  aut 
praesveniendiim  cirounicisionis  octavum  diem  in  ii^* 
faiitibus  desperat»  val^dinis,  aut  ineircnincisos 

Patrol.  CLXXXVI. 


roctrientes  damnari.  Cujus  sententiam  a  scfaola  Pari- 
siensi  rejectam,  damnat  hic  etiam  Pullus»  el  egregi^ 
Hugo  monachus  Victorinus,  lib  i  De  sacram.,  part. 
XII,  cap.  3. 

CAPUT  IX. 

Ergo  dum  sanguis  tibi  infunditur  de  caiiee,  memi» 
neris  pro  te  san^uinem  Christum  fudisse.  liluro  spc* 
^asse  locum  videtur  quem  ex  libro  senteniiaruin 
^rosperi  iaudat  Gratianus  De  consecrat. »  dist.  t» 

33 


ibo5 


AD  ROBERTI  PULLI  SENT£XTIARUM  LIDROS 


m 


cap.  :  Gum  frangitur  :  Cum  sanguis  de  calice  in  ora  \  peccatorum  eonfessione^  eorpori  et  foiipttiiit  Jen 


fidelium  fundiiur,  quid  aliud  quam  Dominici  corporis 
in  cruce  immolatio^  ejusque  sanguinis  de  latere  ejfusio 
desijgnaiur?  Gui  affine  est  Gregorianuni  illud  homil. 
22  in  Evang. :  Pro  nobis  ilerum  in  iioc  mifsterio  mo~ 
ritur;  ejus  (fuippe  ibi  corpus  sumitur;  ejus  caro  m 
populi  salutem  palitur,  ejus  sanguis  nonjam  in  manus 
infidelium^  sed  in  ora  fidetium  funditur.  Y.  euuidem 
lireg.,  IV,  Dialog.^  cap.  08. 

liis  auleni  verbis,  postcitatos  auctores,  exprimit 
Puilus  morem  aitliquum  Ecclesix,  quo  diacoiuis  in 
matutina  populoruiu  synaxi,  Dominicuin  sanguincm 
communicantibus  propinabat  e  (:alicc.  Gujus  rilus 
(quem  potissimum  babet  Gyprianus)  tam  frequens 
apud  auclores  mcmoria  ,  ut  pluribus,  quae  dicenda 
fprent,  ultrosupersedeamus.  IJnum  iu  gratiam  anti- 
quitaiis  attexemus ,  quod  morem  illum  abunde 
commendet.  Excerptum  est  ex  historia  ms.  vila;  S. 
Amatoris,  episcopi  Antissiodoren.,  quam  circa  annum 


Chrisli  communicasset,  Hugo  Rothomag.  episcopus 
et  monachus  Gluniacensis .  in  epist.  ad  lonocent.H 
papain,  in  qua  eum  instruit  de  moite  Henrici  1 
Anglice  regis  :  Sub  istOj  inquit,  vromissione,  pr^ 
noslro  officioj  tertio  eum  et  per  triauum  absoltimns. 
Crucem  Vomini  adoravit ;  corpus  et  sanguinem  DotiiM 
devote  suscepil.  Le^endus  Ivo  Garnotens.,  episi.  28 
et  63;  Rupertus  Tiiitiensis,  lib.  11  De  officiis,  cO; 
et  Lanfrancus  Anglise  primas,  lib.  De  corpore  el 
sanguine  Domini,  c.  i5,  expensts  Verbis  quxfieren- 
garius  produxcrat  inmedium  exepist.  Augustiniail 
Bonifacium,  haec  addit  :  In  sacramtnto  tamen  ijtud 
in  hujns  rei  memoriam  frequentat  Ecclesia^  caro  Ik- 
mini  quotidie  immolatur,  ditiditury  comediltiT;  et 
sanguis  ejus  e  calice ,  Melium  ore  palatur,  Similu 
profcrt  epist.  53  ad  Domnalduni ,  quani  cum  aiiis 
illiistravit  D.  Lucas  Dacherius  notls  eruditione Taria 
fcfertis;  qui  tamen  ad  haec  verlKi,  breviuti  sludens, 


51H)  scribebat  Slepiianus  Africanus.  Inquaadannum  g  habrere  iioluit.  Luculentius  adhuc  hunc  rituui 


580,  vel  circiler,  sic  refert :  c  Erat  quidam  Heraciius 
316  noniine,  ex  civitate  Eduense,  excelleutissimo 
gerniine  progenitus ;  cujus  uxor  erat  nomine  Palladia , 
moribus  acgenere  viroaequiparans,  nec  non  etopibus 
copiosis  opuieiitior.  Hsec  enim  a  culturis  daemonio- 
ruin  absceilens,  verae  se  reiigionis  fidei  tradiderat , 
atque  doginatibus  et  religionis  lavacro,  viro  suo  in 

£ristinis  erroribus  remanente  [al,  commorante]. 
ibuit  autein  post  consummationem  sacri  baptisma- 
tis,  in  Aniissiodorensem  civitatem  pergere,  in  cujus 
vicinilale  patrimonium  possidebat.  Posita  autem  ea 
in  suburbio,  Paschalis  dies  advenit.  Ipso  autem  Do- 
minic»  Resurrectionis ,  ulpote  neophyta ,  ad  san- 
ctam  ecclesiam  lampiQciis  ornainentis  obsita  proces- 
sit.  Iia  enim  diverso  gemmarum  splendore  prxfata 
Palladia  perlucebat,  ut  nitorem  solis  obnubilaret,  ct 
lucem  diei  pretiosis  ornamentis  absconderet.  Pei  fe- 
cto  itaque  sact-ificio,  dum  eucharistia^  libaiiiine,  san- 


niendat  canon  seu  decretum  concilii  317  ^^ 
montani  sub  Urbano  II  et  aetate  Pulli,  sed  nondnB 
praelextam  exuti,  sancitum  his  verbis  iNequitcom- 
municel  de  attariy  nisi  corpus  separatim,  et  san^iam 
similiter  sumat  nisi  per  necessitatcm  et  cautelam.Um 
statutum  a  Patribus  dicit  Raronius  (ad  aiinum  Chnili 
i095)  in  odium  ei  condemnationem  hspresis  Beren- 
garianae,  qtiae  suOkienter  impleri  figurain  dicebal 
per  uniiis  Symboli  suinpiionem.  Plura  siippedila- 
bimus  ad  cap.  3  postremae  partis,  ubi  de  coiuDiaiuoie 
sub  inlincto  pane. 

Non  aevo  solum  Roberti  (quod  unicum  indicaie 
voluimus)  sed  etiam  mullos  post  annos,  moreni 
hunc  persevcrasse ,  ut  commuiiicandi  laici  uiraqoe 
symbola  sumereiit,  testis  estomni  exceptione  major 
D.  Thomas  111  p.  q.  80  ,  a.  i2 ,  per  totiini.  Imoii- 
guissc  adhuc  in  quibusdam  Ecclesiis  annu  1337, 
perliibet  qui  tunc  vivebat  Paludanus  iv  Sent.,  dist. 


giiinisquoque  Dominici  haustu conlirmari  voluisset ,  q  11,  q.  i,  a.  i,  conclusione  2.  Ibi  enim,  pnelerGra- 


cornm  synaxes,  inquibiisdam  occidenlalibiis  id  fieri 
soiitiim  cilra  privilegiunl  omne,  sic  scribil:  Grffii 
communicant  carni  et  sanguini ;  et  in  quibusdam  Ec- 
clesiis  est  consuetudo  quod  communicant  $ub  ifri^ 
speciCj  nec  est  peccatumi  quia^  quando  mot  erat,cn- 
men  tion  erat :  el  ila  caute  in  Ecclesiis  site  monute- 
riis  faciunl ,  quod  nihil  effundunt,  Yerum  isla  noa 
passim  tunc  lemporis  apud  omnes  obtinuisse;  sed 
ab  aliis  etiam  fre(|uentari  solitiim  contrarium  tison, 
monet  PuIIus,  ut  vidimus,  ut  certuin  sit  quod  conln 
notatores  urgent  theologi ,  nusquam  ita  riguisse  ri- 
tuin  conimunionis  sub  utraque  specie ,  quio  eliam 
liberum  fiierit  unicuique  sacris  non  incurobenli,  a 
preliosi  sumptione  sanguinis  abstinere.  Si  modo 
forsan  exceperis  tcmpora  Leonis  et  Gelasii  poiiii6- 
cum  Romanorum,  quibus,  grassante  manicbxomiD 
Lxresi,  qui  nefariam  et  impiam  censebant  vini  sunr 
plionem ,  ne  quis  suspicionem  sui  generarvt  aiiis. 


accessit  ad  B.  Amatorem  tunc  diaconum ,  qui  san- 
ctiuimum  calicem  in  vitam  ceternam  populis  porrigebat, 
Quam  ille  cernens  pomposis  cultibus  exornatam,  ita 
aggressus  est :  c  De  boc  calice  sanguinis  Jesu  Christi 
Domini  non  gustabis,  nisi  a  te  onus  ornainenti  pro- 
jeceris.  Scelusenim  hac  nocte  pollutionis  exercuisii, 
«t  oportet  te  lugubri  cultu  indui,  et  profluvio  lacry- 
marumnocturnum  facinus  abluere,et  sic  te  sanctissi- 
mis  epulis  applicare.  >  Haec  Slephanus.  Obiter  ta- 
men  adnotandum  scelus  illud  et  nocturnum  facinus, 

?[uod  sanctissimus  diaconus  objecit  mulieri,  solum 
ulsse  nuptiarum  opus  et  cum  marito  commercium; 
iioii  enim  aliter  illud  indicassei  viro,  apud  quem  sic 
conquestaest :  Nisivestimenta  simul  cum  trnamentis 
iteposuissem^  et  posnitentiam  admissi  nocturni  sup' 
pliciter  peregissem,  nuUatenus  communicarem, 

Cieterum  licet  aevo  Roberti  passim  negaielur  po- 
pulo  calicis  usus,  ut  innuit  ipse  postrema  parte, 

cap.  3  :  plures  tamen  ex  allato  loco  colligi  volnnt,  .  sub  iitraque  specie  siiiguli  Odeles  coinmunicabaEi 
ejus  etiam  «tate  morem  contrarium  iii  plerisque  '^'""  '*■'•'  ''^''■'^  rhAPnm  caiinc  &;  hir  piiam  adii 
iocis  viguisse,  laicos  sub  utraque  specie  communi» 
candi ;  sicut  suo  tcmpore  nondum  universim  exstin- 
ctam  communionem  sub  intincto  pane,  multus  con- 
queritur,  hancque  consuetudinem  insinuatam  ab  eo 
volunt  hoc  capite. 

Certe  si  sequales  ejiis  adire  liceat ,  aut  eo  pnucis 
anteriores ,  imo  et  suppares,  id  nullus  ibit  iniicias. 
Siquidem  Ilngo  toto  cap.  6,  tract.  5  Summa  senten- 
tiarum^  id  iniiuere  vidctur,  ut  etlam  colligitur  cx  c. 
1, 1.  II.  De  sacram.,  prte  iii  ubi  loquitur  de  mona-j 
chis.  h\  Regula  clericorum  Petri  de  Honestls  ( qui 
obiit  anno  illO),  lib.  11,  c.  2i  De  aegrotantibus  et 
morientibus  sic  habetur :  Quod  si  languor  magis 
magiscfue  increverit^  per  presbyteros  aaua  benedicta 
asperst^  oleo  sancto  perungantur ^  et  Cnristi  corporis 
et  sanguinis  perceptione  muniantur,  Sugerius  nosler 
Dionysianus  abbas,  loquens  de  Ludovico  VI :  Cum 
att/crit,  inquil,  cunctis  admirantibus  ^  facta  primum 


V     i4WBu\ju«,/    •^|#v>v>BV>    0at.nu.>    uw^^a««<9   *.»#.■■•.•.•••■»—— 

Non  erit  exlra  chorum  saltus ,  si  hic  etiam  adiH)- 
temus  quo;  iii  vestutis  constitutionibits  Anglicis  lep- 
mus  ;  quas  in  uniim  volumen  redcgit  Guilielmus  de 
Linduvode  Ecclesije  Cantuariensis  ofllcialis.  Sicad 
litulum  de  summa  Trinitale  :  Solis  cetebranubiuia' 
guinem  sub  specie  vini  consecrati  sumere  inkujnmedi 
minoribus  ecclesiis  est  concessum,  Hincqoe  roiiigt 
idem  Guillelmus,  a  contrario  sensu  qiiodcstia  j«f* 
fortissimum  lib.  1  ff.  de  ofiicio  ejus  cui,  etc.,iii«- 
thedralibus  et  majoribus  ecclesiis  indultum  i^^ 
aliis  Domtnici  sanguinis  potniB. Ethocbejupu^^ 
inquit,  sattem  quoad  ministrantes  sacerdoU  ctiesfts' 
tiy  qui  secundum  consuetudinem  ditersmM  EccUsi^ 
rum^  ipsi  sacerdoti  comm«ittca»l,  recipiendo  ^•'jj^ 
sanguinem,  Et  sic  sclet  observari  dum  pape  cw^ 
solemniter.  Nam  postquam  papa  percaUmm  feru» 
sanguinis  hauserit^  residnum  traait  diaeono  besJjf^ 
dum,  Imo  non  solis  ministris  sacris,  sed  et  *•»»• 
pncsertim  monachis  id  concessum  fuisse,  ut  f^^ 


ion 


D.  HLd.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  III 


iC58 


haurir^nt  prelicsuro  Domini  sanguinem  e  calice ,  A  nis  assumpiionem,  liinc  suadere  nilitur.  Primo  quod 


testatur  Rhenanus  ad  lib.TertulItani  De  corona  rai- 
litis,  ut  paietf  inquit ,  ex  eruto  non  ita  pridem  libro 
signorunif  qui  frequcM  est  apud  Benedictinos.  Et  in 
primis  constitutionibus  PP.  Carthusianorum  ,  quas 
yivente  Pullo  constat  emersisse,  prohibetur :  Ne 
quidquam  pretiosorum  vasorum  possideantj  prmter 
caiicem  argenleumy  et  fistulam ,  qua  laici  Dominicum 
sanguinemexsorbeant,  Quod  etiam  apudCi^tercienses 
factitalum,  et  alios  quosdam,  testatur  Innocent.  lil, 
cap.  ex  parte  De  ceiebr.  miss.  et  Guillelmus  su- 
pra  :  Fratres,  inquit,  communicant  in  conventu ;  sa- 
cerdos  qui  ttnet  calicem  cum  sanguine ,  videns  guod 
quantitas  sanguinis  non  sufficeret  omnibus  fratribus^ 
Donit  ibi  modicum  de  vino;  conformiter  ad  ea  quce 
habenlur  cap.  55,  libri  cui  titulus  :  Exordium  Ci- 
sterciensis  cienobii,  Dum  autem  fratres  percipiunt 
sanguinem^  infundatur  vinum  a  diacuno,  cum  opus 
fuerit,  Si  auid  autem  residuum  fuerit  de  ipso  sangui^ 
ne,  bibat  iUud  cum  calice ,  postquam  fistulam  reddi-- 
derit  subdiacono ;  quam  /istutam  antequam  reddaty 
fn  quantnm  poterit,  ab  utraque  parte  sugendo,  de  san- 
auineDomini  318  ^vacuet,  I*istula  autem,  de  qua 
hic  mentio,  ab  aliis  vocatur  canna\  abaliispttgt7/ans, 
ut  frequenter  apud  auctorem  libri  de  ordine  Homano, 
Cujus  consuetudinis  usum  jampridem  anliquatum, 
retinent  ex  parte  hodie  celeberrima  duo  GalliaB  mo- 
nasteria  Benedictini  ordinis ;  Chiniacense  scilicet  in 
dioecesi  Malisconensi  nos^^.ra ,  et  Sandionysiannm 
prope  Parisios,  eongregationis  Sancti  Mauri.  In  qui- 
bus,  singulis  diebus  Dominicis,  et  festis  Paulo  so- 
lemnioribus,  solent  (in  primo  quidem,  diaconus, 
subdiaconus  et  ministri  mmores  altaris  ,  quos  cero- 
ferarios  vocant ;  in  altero  vero  soli  diaconus  et  sub- 
diaconus)  peracla  communione,  celebrantis  calicem 
deferre  super  niensam  ei  industria  paratam  et  al- 
tari  yicinam ,  ibique  cum  tubo  seu  argentea  fistula 
residuum  pretiosi  sanguinis  alternatini  sugere.  Quod 


in  Symbolo  Constanlinopolitano  divisim  asserant 
Patres  :  Et  incarnalus  estde  Spirilu  sancto;  deinde; 
Et  homo  faclus  est;  ita  ut  primum  hujus  pericopes 
niembrum,de  solius  carnis  assuniplionedictumvelit; 
alterum  vero  de  tota  humanitate  ,  seu  de  carne  jani 
animata.  Nimirum^  inquit ,  c.  i6,  prius  est  conci- 
piendo  incamatus;  post,  homo  factus,  Deindeid  sua- 
det  ex  eo  quod  non  minus  repugnare  velit  \erbum 
unitum  esse  carni  nondum  aniniatae  ,  quam  exami- 
natae;  sed  illud  exstititin  sepulcro,  curnon  etistud 
in  Yirginis  utero?  Fortasse,  inouit  ibidem,  miraberis 
unam  substitisse  personam  ex  Fi/tt  majestate  et  hu^ 
manitatis  semine;  sed  mirari  desiste,  recogitans  post 
separationem  corporis  ab  invicem  et  animcSy  haud 
secus  ac  prius,  divinitatem  unitam  utrique, 

Tertio  illud  probant  Pultus  et  sequaces  ejus  (utex 
Roberlo  Miledunensi  coUigitur)  auctoritate  D.  Augu* 
stini,  ouae  licet  ab  aliis  aliier  expUcetur,  commoda 
B  tamen  Puili  sententise ,  ab  eo  liberaliter  excepta 
est.  AUudit  autem  Aiigustinusiv  De319  Trinit.,  c.5. 
et  lib.  Lxxxiii.  Quaest.  56,  ad  iiiud  Joamiis  ii.  Qua-' 
draginta  et  sex  anms  wdificatum  est  Templum  hoe. 
Quem  locum  (ut  etiam  Glossa  ibidem)  Christi  con- 
ceptioni  coaptat ;  illumque  numerum  annoruiii  de 
i6  diebus  hominuin  perfecla^  conceptioni  et  fornta- 
tioni  requisilis  exponit  hoc  niodo,  citato  cnp.  Dici- 
tur  autem  conceptio  humana  sic  procedere  et  peiii- 
ci,  ut  primis  sex  diebus  quasi  la(  lis  hnheat  snnili- 
tudinem ;  sequentibus  novein  diebus  convertatiir  in 
sanguinem  ;  deinde  duodecim  diebus  solidetur  ;  re- 
liqiiis  decem  ct  octo  diebus  formetur  usque  ad  per- 
fecta  lineamenta  omnium  niembrorum ;  et  hinc  jam 
reiiquo  tempoi*e,  usque  ad  tempr.s  partus,  inagnitu- 
dine  augeatnr.  Quadraginta  ergo  diebus  addito  uno, 
etc,  qui  computantur  ab  octavo  Kal.  April.,  quo  die 
coiiceptus  Doininiis  creditur  (quia  eodem  die  etiam 
passus  est)  usque  ad  octavum  Kal.  Januar.  qua  die 


pluriesego,  dum  nionachus  Cluniaci  degerem,  sed  q  natus  est.  Non  ergo  absurde  quadraginta  sex  annis 
„r 1..-...: ...„    ^^: :-.:.      dioetur  fabricatum  esse  lemplum  quod  corpus  ejus 

significabat ;  ut  quot  anni  lucrunt  in  fabricatione 
templi  totdies  fuerint  in  corporis  Dominici  perfectione, 
Ilaec  Augustinus,  quibusdubio  procul  praeivisse  Pul- 
lo  videtur. 

Hanc  autem  sucessivam  Christi  corporis  forma- 
tionem,  ex  qua  consequenler  colligit  Auctor ,  \er- 
biim  carni  nondum  animatse  unitum  fuisse,  non  so- 
lus  docuit  Aiiguslinus,  sed  et  alii  apiid  Theophyla- 
clum,  aquibusipsedissentire  non  videtur,  scribens 
in  primum  cap.  Lucje :  "AXXof  3b  rrf  Tt»xov  ipti  ori 
to<T~sp  0  tftiypa^g  ttamtov  axca^ei,  (Ira  TiXcioy  xptaiiK-' 
Tovpyec,  oytw  y.ui  o  Kvoioc  avro?  iaitr^  tjjv  (Tupym 
8nfjLto\jpymv ,  yMi  Tjjv  eixova  toO  MpiiTtorj  iiait^dxrtoy 
itpdrov  etmicntrt  rauTW  cv  r^  urnpv.  ri^q  Tra/sOcvou,  ►: 
T&v  aeuaTuv  rnz  usntoipBivo\t  (TtJpTK.a  auf£7ri5|af ,  tlTa 
•nttirokiyov  fjLopfiiaa^  auTiQV.  'A»xt  toOto  auf(6o>ov.  O^ 
|x«v  ycfp  "kiyovtnv  ort  auu  tm  tov  Kxtpiov  s^io^xiao^aec  xn 


vix  pubertatis  annos  assecutus,  egisse  nie  memini; 
iterumque  Sandionysiopoli  toto  biennio ,  sed  jam 
sacris  ordinibus  iniliatus. 

CAPP.  XV,  XYI,  XIX  et  XX 

De  Verbijiivini  incarnalione. 

Succensebunt  quidam ,  ridebunt  forsan  alii ,  mi- 

rabuntur  omnes,  cur  ab  orbita  communi,  et  unanimi 

lere  Catholicorum  omnium  sensu  deflexeril  nosler 

liic  Christianissimus  doctor ;  et  rcpudiala  veterum 

sentenlia  de  prinii  dispensatione  mysterii ,  novam  , 

studio  penitius  indagaiida;  veritatis  adinvenerit ;  ct 

qii^  paucis,  suoqiie  sseculo  tanlum  placuerit,  ut  scri- 

i)it  cosevus  sibi  Robertus  de  Miieduno ,  traclatu  De 

Incarnatione,  capite  illo  quod  integrum  infra  pro- 

dueimus.  Hncteniis  enim  communis  Ecclesise  sensus 

circa  Verbi  divini  conceptionem  is  fuerat  (iiti  nunc 

est)  ul  non  carni  prius,  aut  animseprius  sed  parti-  .  'fi^rpa  r^c  r.apHivoM,  iv&o:  rihiov  «v*t6  §pifog,  Oi 

biis  illis  simuladuiiatiset  eotemporismomento  qiio  ^  -'  -V--^*^  .-  _    — -—  •* a_  _' ..i  ...i 

perfectum  hominem  (si  creatam  subsistentiam  se- 
inoveas)  couiponebant ,  unitus  fuerit  Filius  Dei.  At 
prrssins  inhrerens  Piillus  litlerae  lum  Srrinturne  ct 
conciliorimi,  tuni  eliaiii  quorumdara  placilisPatriiin, 
prsesertim  Aiigtistini;  vel  si  mavis,  logicesargutiisquae 
plurimum  apiid  ejiis  sevi  theologos  obtinebant,  plus 
aeqiio  indulgens ;  docet  sic  pcractuni  Incarnationis 
mysterium,  ut  ipsi  humaiiititis  semtnarto  quod  sub- 
niinistravit  Virgo  Deipara,  priino  personaliter  fuerit 
iinitnm  Dei  Verbum;  deinde  carni  animatse,  sicut 
exanimatae  in  sepulcro  personaliter  adh»3sit.  Qua 
f%f  ante  doctrina ,  non  inslantanea  fiier  l  conceptio 
Christi,  sed  quodammodo  successiva ;  nec  naturam 
t:inlum  rationalein  Verbum  assumpserit,  sed  iiTatio- 
nnlem  etiam  ,  imo  et  inanimalam ;  qunle  cst  senicn 
ntiC  incoctus  ille  sanguis,  vel  quid  hujusinodi,  fetui 
formando  $uhsetn'iens. 

Hau£  semrnarii  (uti  nominat)  seu  inanimatcc  car- 


oO  ita pa^iyovrat  toOto.  *Axoiie  yvp  ri  fnvt,  Aco  x«e  t6 
yivouevov  oytov,  TOVTicTt,  t6  y.arapLspof  ev  rn  p-tirpa. 
cou  aOSavoucvov ,  xai  oux  ev6oc  Te).ciov  vixap\av,  id 
est  :  c  Alius  autem  quispiam  fortasse  dicet,  quod 
sicut  pictor  primuin  delineat  et  umbras  inducit,  et 
deinde  perfectum  colorem  addit :  Ita  et  Dominus  ipse 
sibi  carnem  condens,  et  imaginem  hominis  formans, 
priroum  delineavit  illam  in  utero  Virginis,  coinpa'^ 
cta  ex  visceribus  semper  Virginiscarne,  quamdeinde 
patilalim  fiffuravit.  Sed  hoc  dubium.  Sunt  enim  qui 
dicunt  quod  ubi  Dominus  obumbravit  uterum  Vir- 
ginis,  statim  perfectus  fuit  infans.  Alii  aiitein  hoc 
non  recipiunt.  Audi  enim  quid  dicat,  Ideo  et  quod 
nascetursanctum,  hocest,  quod  particulatim  in  utero 
[crescit,  etnon  stalim  perfeclum  existit.]  Quibus  sal- 
teni  inniiere  videtur,  suo  lempoie  non  fuisse  con^ 
stanlissimum  illud  dogma  apud  orthodoxos  scripto- 
res,  qiiod  momenlanea  fucrit  Christi  conceptio,  et 
eo  uiodo  peracta  qui  cbmmuniter  ab  omnibus  reci 


fOS9 


AD  ROBERTl  PULLI  SENtENTLiRUM  LlBROS 


1040 


pitur.  PlorebatTheophylactusaimolOTO,  Pullus  vero  A  retur.  An  vero  camls  assumptio,  ejus  anlmttiuM 


1130,  et  ulira 

Et  quidem  si  mens  conciliorum  et  Patrum  libera- 
liordoctrina  penitius  inspiciantur  ab  iis  omnibus  qui 
citra  praejudicium  quodvis  rerum  omnium  momenla 
librare  solent,  nihil  certe  Pullus  asseruerit  quod  vel 
decretis  conciliorum ,  vel  ei  Patruni  doctrin^  quam 
operose  satis  et  ani(ie  diclitabant,  oflicere  videatur. 
Imo  quod  potissimum  urgebant  Patres,  vel  in  unum 
diffinientes,  vet  soUtarie  scribentes  circa  Verbi  Di- 
f  ini  oKxovofjieocy,  bac  ipsa  Roberti  doclrina  certum  est 
luculentissime  probatum  iri :  scilicet  non  prius  Ver- 
hum  unitum  animae,  quam  carni ;  nec  prius  conce- 

f^tam  Christi  carnem  fuisse,  quam  assumptam  :  il- 
udque  primum  peculiaritcr  urgebant  adversus  Ori- 
genistas,  qui  fingebant  animam  Gbristi  Verbo  uni- 
tam,  multo  temporeprseexslitisseejus-incarnationi,  ut 
coiligitur  ex  ipso  Origene  lib.  ii.  ntpi  apxSrj,  c.  6, 
ex  epist.  Sophronii  in  conciiio  Gonstaniinopotitano 


pra^cesserit,  necne,  nusquam  in  conciliis  defiBitum 
legeris  ;  aut  si  quidpiam  proferuntquod  in  banc  ran 
esse  videatur ,  nullo  id  canone  aut  aliquo  decreio 
sancitum  ;  sed  eo  modo  dictum  reperies,  sicm  pie- 
raquealia,  quae  licet  in  conciliis  exstent,  certumest 
tamen  inter  fidei  dogmata  non  recenseri. 

De  duobus  canonibus  apud  Nicephorum  (si  quam 
habeant  auctorilatem)  jam  oslensum  supra  poerili* 
ter  satis  contra  Pullum  urgeri ;  cum  polius  ejus  sen- 
tentiam  ullro  suadeant.  Diximus ,  si  quam  kabeai 
auctoritatenij  tum  quia  vaciliat  in  plerisque  Nice- 
phori  Gdes  ;  tum  quia  certum  est  ex  Gregorio  p)pa 
qnintam  synodum  nullam  de  fide  qiiaistionem  agi* 
tasse.  Exstant  quidem  ad  calcem  hujus  svnodi  qua- 
tuordecimanathematismi,  sed  abeoruunubo,nequi- 
dem  quarto,  Puiius  feritur. 

Quod  ex  Ephesina  synodo,  seu  potiusex  epistoIaCj- 
rilli  ad  Nestorium  profertur,  non  ita  ciare  et  distio- 


VI,  actioneii,  exconcilioi  Bracharensi,  cap.6,  etc.  q  ctesententiamauctorisimpugnat,uttanquainaliqood 


Hunc  autem  fuisse  scopum  conciliorum  quse  circa 
prioritatem  assumptarum  a  Verbo  partium,  aliquid  vi- 
dentur  definivisse  ;  nec  quaestionem  illam  quam  hic 
PuUus  agitat,  320  ullatenus  tractasse,  patet  tum 
«X  quinta  et  sexta  Synodis,  tum  ex  iis  pr^^sertim  fo- 
fis  quae  communiter  opponunt  auctores  Pullo  con- 
trarii ;  videlicet  canones  primum  et  secundum  sy- 
nodi  quinta^  Gonstantinop. ,  prout  referuntur  a  Ni- 
cephoro  lib.  xvii,  c.  28,  quorum  is  primus  :  Si  quis 
dicit  aut  sentit  animam  Domini  prwexititissey  unitam- 
que  e$$e  Deo  Verbo  ante  incarnationem  et  nativitatem 
ex  Yirginef  anathema  $it.  Alter  vero  :  Si  (jui$  dicit 
aut  eenlit  priu$  formatum  e$$e  corpu$  Domtni  no$tri 
Je$u  Chri$tiin  utero  Virginis  $anct<ie,  et  deincep$  uni- 
tum  ei  e$$e  Deum  Verbum,  atque  animam  qucB  priu$ 
€X$literit,  anathema  $it,  Siquidem  priori  anathemate 
•olum  ferit  Origenistas ,  posteriori  vero  in  eos  tan- 
tum  animadvertit  qui  formationem  corporis  Ghristi 


fidei  dogma  eam  iabefactare  videatur.  (FaliontuTKn- 
viter  qui  epistolam  illani  inter  anatheroatismos  Cj- 
rilii  reponunt  num.  15.  Pejus  qui  vocanleam  IScaAo- 
nem  Ephesinum ,  ut  Suarez  et  ahi.)  Licet  enim  ibi 
Verbum  dicatur  Cornem  animatam  anima  rationa^ 
$ibi  copula$$e^  et  sub  iinem :  Sed  quod  ex  ea,  B.VirgiiK, 
natum  $it  $acrum  illud  corpu$  animatum  ttnim  r$- 
tionali^  321  ^^^  $ub$tantialiter  adunatum  M  Yer- 
6um,  carnaliter  natum  e$$e  dicitur.  Niliil  aliud  bis 
verbis  insinuatur ,  quam  quod  etiaui  auctor  sioc^ 
rissime  fatetur;  videlicet  Verbum  univisse  silu  car- 
nem  animatam  anima  rationali,  cum  ad  verilataD 
humanae  naturae  principaliter  per  se  reqoiratur.  As 
autem  eo  prorsus  momeuto  temporis  tcI  nalurx  ani- 
mam  assuinpserit,  quo  carnem  (qui  Puiiinx  dispu- 
tationis  scopus)  tacent  omnimode  CyriUus,  Eplittuia 
synodus,  Sophronius  in  sexta  synodOf  aliique,qHl 
eatenus  solum  inculcant  Verbum  Dei  unitum  eani 


praecessisse  volebant  ejus  assumptionem  a  Verbo.  q  animata^  Spiritu  ralionali,  quatenus  contra  Apolli- 


bum  vero  addit,  atque  animam  quae  priu$  ex$titerit^ 
non  negat  Verbum  unitum  animae  fuisse  post  unio- 
nem  ejusdem  Verbi  cum  corpore ;  sed  solum  negat 
unitum  illi  animae  quae  multo  tempore  formalionem 
sui  corporis  antecessisset,  utperperam  opinabantur 
Origenistae. 

Cui  duplici  canoni  cautum  esse  volens  Robertus, 
docet  non  prsefactae  cami,  non  animae  praeexistenti, 
aed  ipsi  humanitatis  seminario  unitum  Dei  Verbum  ; 
dein  carni  animatae :  lapxovvat  yoOv,  inquit  in  sexta 
synodo  Sophronius,  o  Xoyoc»  xoci  6to;  r&  viuiTtpov  o^) 
?rpo4t)AtfGtitf)}  cupxi  ffvvafrrofAtvo;,  n  trjoo/uiopywOcvTt  yjxl 
y«9*  «Oro  TrpoOiroffTOVTi  irovt  TrpoCTrXtxofAtvos' ff6JfA«rc, 
i  ir/doviroQ-tao-ii  ^^XV  o^rvTcdc/xcvoC*  cOXa  Tors  rovTOt; 
irocpccytvofuvoic  irpd^' uTra/D^cv ,  ort  Qxnoig  o  Xoyoc  auroc 
xoi  BtoC  fftjvtrtOcro  fwtx&g  trvyxpo"^  tX^^  '^ 
virapStc  ri]V  evaio-rv,  xai  ov  iroo  rik  ffpo^  "^ov  Xoyov 
oXDOtOT^rnQC   cvfA^oo^tcJC  xaO'  eaura  ycvofACva  7r&»9rort, 


narem,  Arium,  Eunomium  et  id  genus  segreges,  do- 
cerent  divinitatem  in  Ghristo  vices  aniiitte  non  siip- 
plevisse ,  sed  more  caeterorum  hominum  vera  el 
intellectuali  anima  prjeditum  fulsse.  Nec  eaeratCj- 
rillo  cum  Nestorio  disputandi  causa ,  aut  in  eoa 
praefalos  anathematismos  condendi,  sed  declanodi 
soliim  duplicem  in  Ghristo  non  esse  personam;  nec 
eum  prius  hominem  fuisse,  deinde  Deo  unitam ;  aui 
unionem  illam  mere  accidentalem  fuisse»  non  sab* 
stantialem  et  hyposlaticam  :  quod  primum  subdolt 
commentabatur  riestorius.  Quare  proferthaec  ibidca 
Gyrillus :  Nec  enim  primum  natu$  e$t  Aomo  cm^ 
muni$  de  $ancta  Vir^ine^et  tunc  demum  inhebitait 
in  eo  Verbum ;  $ed  in  ip$a  vulva  uteroque  tirgiH$& 
$ecum  carnem  conjunxit^  et  $u$Unuit  genereiiouu 
carnalem  carni$  $ua!  natitiiatem  faci€»$.  Et  itenin 
scribens  ad  Nestorium,  dicit :  (deo  Deum  natumtsit 
tx  Virgine  et  eonceptum ,  quia  in  utero  Vtripiii,<< 


n  rcvoc  Mp^iito^j  TflAv  xac^  fii*ac  i-zipo^j  TrajooTrav  u7ry/»-  -^  ip$a  conceptione  homini$j  Deus  carni  umtu$  e$t,  Qq> 


(ovra,  ii}jjk  oiivd/)OfAov  txovra  t^  ^uo^txq  toO  Xoyou 
ffV.uSao^cc  rqv  VTCap^cv,  xat  ovx  jxctvn;  oM  ^t  tv 
o^aXfAOv  fJtTrq  raurnv  irport^tuouoov  e^ovra.  Id  est  : 
incamatur  ergo  Verbum  Deu$,  quod  no$trum  e$t^  non 
prafacta  carni  copulatu$  prwfonnatove  atque  in  $e$e 
pr€B$ub$i$tenti  aliquando  corpori  conlinitu$  [al.  cou- 
nitu$J] ;  vel  animie  prceexi$tenti  conjunctu$ ;  $ed  tunc 
hi$  ad  $ub$i$tendum  [al.  exi$tendum]  venienlibu$,  quan- 
do  ei$  tpsum  Verbum  et  Deu$  copulatu$  e$t ;  natura' 
iiter  contemporalem  haben$  unionem  atque  ^ub^i^ten-  * 
tiam^  et  non  ante  veri$$imum  ip$iu$  Verbi  conventum^ 
in  $eip$i$unauam  ex$titerunt,  vel  cuju$piam  secundum 
no$  aUeriu$  nomini$  penitue  cx$titerunty  $ed  cum  Fer- 
biip$iui  naturali  conventu  $ub$istentiam[a\.  exi^ten- 
tiam]  habitura  concurrerunt,  et  nec  quantum  in  ictu 
oculi  hanc  quam  iltam  priorem  habentia» 

Satis  igitur  erat  Patribus  illis  docuisse  non  prius 
animam  assumptam  fuisse  quam  corpus  ;  nec  prius 
c^kStitisse  carncm  quam  Dei  Filio  personalitcr  uni- 


certe  Pulli  sententiam  satis  suadent. 

Et  quidem  notandum ,  dum  Patrum  aot  concilio' 
rum  testimonia  proferuntur  in  medium ,  non  ti 
eum  plerumque  sensum  intelligenda  esse,  quemei- 
bibet  ipsa  dictionum  series,  mutila  pnBcisaqae((K- 
quens  apud  scholasticos,  praesertim  rudiores,  bpis 
olTensionis]  nec  ad  eas  scbolastices  argutias  dedn* 
cenda,  quibus  plerique  subjicere  volunt  sacrae  ibeo' 
remata  doctrinae,  et  ipsa  sincerae  fldei  doj^mata,  qtic 
lubricae  rationis  discrimina  nescit;  sed  ipsorumiB- 
teltigentiam  desumendam  esse  ex  inlegro  caiitoB 
contextu,  et  ex  rerum  qua^  tonc  tractahanlnr,  M- 
tura  et  modo :  investigandam  insuper  conciiionm 
Patrumque  mentem,  causam  scribendi,  et  in  q«i» 
potissimum  hapreses  stylum  intorquereat.  Prim0 

EIus  asquo  facilius  oblinetur  solis  auctonim  indib- 
us  et  tabulis ;  alterum  nonnisi  serta  diutinaqtt 
lectione ;  quae  cum  rara  fuerit  apud  ^uosdam,  qv 
de  rebus  tbeologicis  disseruere,  non  niir«n  si  fkor 


m\ 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  01. 


104% 


fjue  claqsennt  inlra  fidei  cancellos,  qu»  solo  adhuc  A  rent  Patres  duas  esse  in  Christo  voluntates  et  ope 


opinantium  jure  nituntur :  aiiis  vero  notam  baere- 
seos  inusserint  aut  erroris,  uti  de  Philistrio  con- 
questum  oiim  Augustinum  jam  vidimus.  Mec  porro 
quidquid  in  conciliis  aut  apud  Patres  liberalius 
scriptum  repereris,  id  fidei  oraciilum,  aut  immobilis 
veritatift  et  auctoritatis  assertum  credendum  est ; 
sed  ea  solum,  quae  rei,  quae  discutiebatur,  momenta 
conlinent ,  aut  uuae  canonibus  vel  unanimi  Patrum 
omnium  sensu  urmautur.  Alioquin  quamvis  Patres 
septimse  synodi  probaverint  dialogum  gentilem  inter  e( 
Joannemthessalonicensem,  qui  contendebat  pingen- 
dos  esse  angeios,  eo  qnod  e$ient  corporei^  dicendum 
esset  sanctam  et  oecumenicam  sjnodiim  credidisse 
a]i||[elos  esse  corporeos.  Licet  iiem  a  Palribus  con* 
cilii  Ghalcedonensis  laudata  fuisset  epistola  quaedam 
quae  s«ib  noroine  Ibae  ad  Marim  Persam  circumfere- 
batur;  tamen  in  quinta  synodo  durius  eam  exce- 
ptam  iuisse,  nemo  non  novit  inter  eruditos.  Ut  hinc 


rationes:  qui  scopus  erat  concilii.  Nec  certe  pro- 
ducia  fuisset,  si  solam  esplanasset  Christi  concep* 
tionem,  siluisset  vero  de  dogmate  tunc  controverso. 
Tandem  explicanda  haec  particula  simul  in  verbis 
Sophronii,  quam  varie  inlelligi,  probant  theologi, 
dum  expendunt  hunc  Scripturae  iocnm  :  Qui  vivii  in 
iciemiim,  creavit  omnia  simul, 

Quod  attinet  ad  Patres,  ultro  fatemur  apud  eos 
plura  legi  quae  Pulli  mentem  singularem  dficiant, 
nec  proinde  in  re  tam  ardua  recipiendam  temere  : 
hacque  sincera  confessione,  explicandis  eorum  auc- 
toritalibus  Pulioque  conciliandis,  muUi  supersedo^< 
mus.  Verum,  ut  jam  prsefali  sumus ,  mens  corum 
inspicienda ,  causa  indoiesque  scribendi ;  sicqiio 
constabit  eos  hac  animorum  consensione,  non  fidei 
consuluisse,  sed  decentiae  cuidam  et  congruentiae, 
(}ua  maxime  decebal  ut  \erbum  non  seminario  aut 
inanimatae  carni  copuiaretur  (licet  exlra  conirover- 


videas  non  ea  semper  quae  placent,  aut  quae  pro-  »  siam  idfieri  posset),  sed  tantum  corpori  debita  |ftar 


bantur  in  conciliis,  ex  ipso  fidei  penu  prodire,  aut 
fore  semper  immobilis  juris.  Nec  proinde  quidquid 
in  eis  deprehenderis  prima  fronte  Pullo  contrarium, 
eufliciens  esse  ut  haereseos  aut  erroris  notetur  ejus 
opinio:  cumde  hujusmodi  propositionibus  rite  pro- 
nuntiaverit  Angustiuus,  1.  i  De  Geuesi  ad  iilteram, 
cap.  i9:  Tandiu  non  ett  contra  fidem  donec  veritate 
certis$ima  refellatur, 

328  Postremo,  quod  profertur  tanquam  litis  to- 
Cius  decisivum,  et  velut  authenticum  fidei  oraculum, 
eeleberrima  scilicet  ilia  periodus  ex  epistola  So- 
phronii  in  sexta  synodo  decisa  :  Simul  quippe  caro^ 
simul  Dei  Verbi  caro,  Simul  caro  animata  rationalis^ 
simul  Dei  Verbi  caro  animatarationalis :  quam  etiam 
tpectasse  videtur  Damascenus,  lib.  iii  De  fide,  c.  2 
uuUum  struit  obicem  Pulio ;  quin  potius  non  temere 
conjici  posset  illum  ex  ea  suae  sententiae  robur  mu- 
luatum  esse.  Hujus  enim  allati  textus  intelligentia 
haec  est :  Vt  primum  exstitit  Chrisli  caro^  tunc  eliam  p 
fuit  Verbi  caro :  et  ut  primum  caro  iUa  pradita  fuit  ^ 
anima  rationali,  stalim  etiam  fuit  uu**a  Dei  Verbo, 
Quod  ulrumque  votis  omnibus  ampicxatur  auctor. 
Nusquam  aulem,  nisi  plane  divinus,  lude  coHegeris 
non  prius  assumptam  carnem  a  Yerho,  quam  esset 
animata.  Idipsum  confirmat  lcxtus  Graecus  cum 
commatibus  et  interpunctioni|)us  quae  cernuntur  in 
editione.Biniana  et  Kegia,  quas  solas  pcnes  me  ba« 
beo  :  'Acmc  yap  (ra/&$,  dtaa  6:0v  Xo^ov  o-ap^.  "AfAa  f/x^^u- 
j(OC  Aoyund,  afAa  8cov  ^oyov  <7ipi  Cftipvxo;  Xoycxi}. 

Ad  reliquum  hujus  epistolae  conlextum  lectorem 
remittimus,  ex  quo  pliira  colliget  Pulli  sententiae 
profutura,  aut  saltem  non  incommoda.  Ut  iliud  : 
Tempus  explevit  legilimi  puerperii,  et  per  singula  na- 
turalia  et  peccatum  non  Irahentia,  nob\s  hominibus 
9imilis  factus.  Et  in  eadem  epistola,  recensens  hujus 
conceptionis  et  nativitatis  prodigia,  |tacet  perpetuo 
factam  iiiam  in  inslanti  partium  assumptionem, 
quam  tameninler  prsecipua  reponimus.  Admirando- 


tium  suarum  dis|iositione  formato  et  Xoycxwc  aiii« 
mato.  Ut  enim  monet  Hilarius ,  lib.  iv  De  Triuit. 
circa  medium ;  InleUigentia  dictorum  ex  causis  est 
assumenda  dicendi;  quia  non  sernnni  res,  sed  rei 
sermo  subjectus  est,  Et  quidem  hodie  non  dissimi* 
iibus  argumentis,  a  dccentia  et  a  congruitate  petitis» 
persuasi  fideles,  immaculatum  et  labis  originalis  im 
munem  Yirginis  Deiparae  conceptum  pie  credunt» 
et  melioribus,  quam  quidam  alii,  votis  amplexantur 
At  sicut  ex  hac  Ecclesiae  generali  consensione  in  il- 
lam  Yirginis  matris  323  dotem,  quam  etiam  jure 
proponitcelebratque,  nemo  ilLam  dixerit  indubitatum 
esse  fidei  dogma,  auterroris  incusandos  qui  contra* 
dixerint ;  parem  etiam  esse  rationem  de  illa  quam 
Puilus  agitat,  quaestione,  suspicari  quis  posset,  cum 
nusquam  distincte  pronuniiaverit  contrarium  Eccie- 
sia ;  nec  desint  plurcs  (ut  ex  Roberto  Miledunensi 
et  Theophylacto  discimus)  qui  Pulli  parles  tueantur. 
Gonstat  insuper  inter  tbeologos,  posi  Tertullianum. 
Gregorium  Nyssenum,  August.  et  alios,  res  iiiani^ 
matas  et  insensibiles  a  Verbo  divino  potuisse  as- 
sumi ;  parvique  faciendam  esse  rationem  tiiam  con^ 
gruitatis  et  decentiae  in  hoc  Incarnationis  mysterio,t 
cum  certum  sit  ex  Gre^orio  Nysseno  orat.  catech., 
c.  27,  omnes  naturas  ejusdem  esse  rationis  quoat) 
assumptionem  earum  a  Verbo.  Vide  etiam  August.^ 
lib.  De  vera  relig.,  c.  46;  D.Thomamet  ejus  sequa- 
ces  in  iii,  dist.  2,  q.  1,  a.  i ;  Scotum,  q.  i,  S  ad  ft 
articul. ;  Durand.  et  Paludanum,  q.  i  ;  A  Vaientia, 
disp.  i,  q.  4,  puncto  i  et  alios,  maxime  recentio- 
res.  Quamvis  contrarium  doceat  Bonaventura  in 
lib.  IV  adversus  Marcion.,  cap.  21,  dist.  2,  q.  i, 
sed  ob  solam  indecentiam,  quiuy  iiiquit,  facere  unio^ 
nem  quod  asinus  fieret  DeuSj  vel  aliquod  aliud  bru* 
tum;  potius  dedeceret  divinam  sapientiam  et  poten* 
tiam^  quam  commendaret.  Quam  tamen  rationem 
egregie  refutaverat  TttrtuUianus  lib^De  cameGhristi, 
cap.  4,  pluribus  ostendens  nauci  faciendas  esse 


rum^  inquit,  operum  prolatio^  qum  erant  inseminata  ^  congruentias  illas  in  mysteria  Incarnationis,  quae 


conceptio^  Joannis  intra  uteruni  exsultatio^  partus 
ipse  incorruptibilis ;  illibata  virginitas,  ^uw  anle  par- 
tum,  et  in  partu^  et  post  partum  est  intemerabttis ; 
pastorum  coilestis  instructio^  etc.  Quod  argumentum 
licet  sit  al»  auctoritate  negativa,  in  jure  tamen  for- 
Ussimum  est,  dum  quis  proponens  quidpiam  ab  enu- 
laeratione  partium  deinonstrare,  ea  tamen  tacet, 
quae  si  vera  esseiit  et  prodirent  in  medium,  rem  in- 
signiter  iliustrareitt. 

Imo  contmrium  a  Sophronio  suaderi,  ex  eo  quis 
conjicere  posset,  quod  lum  semel  asserat  in  eadem 
epistola,  quod  quceque  humilia  atque  humana  sunl^  ea 
sponte  simul,  et  naturatiter^  manens  etiam  in  his 
Deusy  demonstrabat. 

Praeterea  non  erat  mens  concilii,  dum  iecta  et 
probata  fuit  epistola  Sophronii ,  declarare  modum 
et  circomstantias  mysterii  Incarnationis ;  nec  ad 
«mm  finem  fuit  ap|froJi>ata,  sed  uli  tantum  oMende- 


carnis  assumptae  veritatem  labefactent  potius  quam 
astruant.  Qut  confusus^  inquit  de  Gbristo,  mei  fuerit^ 
et  ego  confundar  ejus^  quando  nec  confusionis  mate^ 
ria  conveniat  nisi  Christo  meo  :  ctijus  erdo  magis  pu' 
dendusj  ut  etiam  hareticorum  ccnvitiis  pateatj  om» 
nem  nativitatis  et  educationis  faditatem,  et  ipsitu 
etiam  carnis  indignitatem  quanta  amaritudinepossunt 
perorantibus.  CoUerum  quomodo  ille  erit  oonoxius 
confusioniSf  qui  eam  non  capit  ?  Non  vulva,  Ucet  Vir^ 
ginis,  tatnen  feminw  cuagulatus;  et  si  non  seminSf 
tamen  ex  iege  substaniio!  corporalis;  ez  femince  huj- 
more;  non  caro  habilus  ante  formam;  twn  pecus  di-. 
ctus  post  figuram ;  non  decem  mensium  crudatu  deli". 
beralus ;  non  subita  dolorum  concussione  cum  tanti 
corporis  cosno  per  corporis  cloacam  effusus  ad  terram^ 
nec  stalim  Ituem  lacrgmis  auspicatust  et  prima  reli-^ 
naculisui  vutnere;  nec  multtvn  abluttis,  neci  sate  st. 
m^lis  medicattts  ;  nsc  pannif  jQf^i  seputtt^nct  iite»/i^ 


4045 


AD  ROBERTi  PLLLI  SENTENTL\nUM  LIBHOS 


m 


mim,  initjatus ;  nec  exinde  per  immunditias  inter  A  et  decentia  pelitis*;  qiiibus  etiaro  standum  boq  es9i 


sinus  volutatus;  molestus  uberibust  diu  infanSyVix 
puer,  tarde  homo :  sed  de  ctxlo  expositus^  semel  ^ran^ 
dis,  semel  totus,  statim  Christus,  Spiritus  ei  vxrtus^ 
ei  Deus  tantum^  etc.  Qiilbus  postremis  verbis,  ut  et 
sequentibus,  Marcionem  sngillat.  Et  libro  De  carne 
Christi,  c.  4  :  A6  ipsa  quidemy  inquit,  exorsus  nati" 
vttate  perora,  age  jam^  spurciiias  genitalium  inutero 
etementorum;  humoris  et  sanguinis  fceda  coagula^ 
carnis  ex  eodem  cceno  alendx  per  novem  menses,  de^ 
scribe  uterum  de  die  insolescentem^  gravem^  anxium, 
nec  somno  tutum,  incertnm  libidinibus  fastidii  et 
gulo!.  Invehere  jam  et  in  ipsum  mulieris  enitentis  pu" 
dorem  vel  pro  periculo  honorandum^  vel  pro  natura 
religiosum.  Horres  ulique  et  infantem  cum  suis  im- 
pedimentis  profusum  utique  et  oblilum,  Dedignaberis 
quod  pannis  dirigitur ;  quod  unctionibus  formatur^ 
auod  blandiliis  deridetur.  Hanc  venerationem  naturce^ 
Marciont  despuis,  etquomodo  natus  es?  elc.  Et  post 


semper,  non  inviti  fatentur  eorum  plerique,  ut  ex 
Tertuiliano,  Hieronymo,  Nvssenoet  GuilKnosBpn 
vidimus,  fit  ut  consensus  iile  notam  erroris  inurere 
non  debeat  auctori ;  sicut  nec  ea  notatos  labe  quis 
dicet;  sciltcet  Clementem  Alexamlrinuro,  la  Psdag., 
cap.  1  et  stromat.  primo,  tertio  et  sexto;  Origenem*, 
lib.  VI,  eontra  Celsum;  Tertuliianum  iibro  Depi- 
tientia ;  Iraeneum  lib.  i,  ad  hsresim  Carpocnlii- 
tiorum.  Epiphan.  libro  i,  De  eadem  haeresi;  CTril- 
lum  iib.  I ;  Glaphyr.  in  Exodum  ad  illa  terba  psaimi 
XLiv  :  Speciosus  forma,  etc. ;  August.  in  eumdeiD 
psat.  et  m  cxviii  et  cxxvii.  Qui  putant  Cbrislumiii- 
ter  cseteros  naturse  defectus,  etiara  deformiiatem 
vultus  assumpsisse,  quamvis  omnes  ad  unum  leli- 
qui  Patres,  ut  et  Ecclesiae  communis  sensus,  serie 
reluctentur  :  et  de  illius  pulchritudine  corponii 
litteraliter  exponant  praedicta  Psalmographl  \eih 
Speciosus  forma  prm  filiis  hominum,  Quam  amabo 


aliqua  ^  Quid  enim  indignius  Deo,  quid  magis  eru*  b  plura  apud  itlos  ofiendes  quse  singularem  prorsus 


bescendum^  nasci^  an  mori  ?  Carnem  gestare,  an  cru- 
cem?  Circumcidiy  an  suffigi?  Educari,  an  sepeliri? 
In  prcBsepe  deponi,  an  in  monumento  recondi  ?  Sa- 
pientior  eris  si  nec  ista  credideris ;  sed  non  eris  sa- 
pienSj  nisi  stultus  in  sceculo  fueris,  Dei  stulta  cre^ 
dendo.  Quam  Tertuliani  dispulationem  proxime  se- 
cutus  Hieronymus  libro  adversus  Helvidium,  multo 
antc  finem  sic  peroravit :  Junge^  si  libet,  et  alias 
naturoB  contumetias;  novem  mensibus  uterum  inso^ 
lescentem,  fastidia,  partum,  sanguinem,  pannos.  Ipse 
tibi  describatur  infans  teqmine  membranarum  solito 
convolutus;  ingerantur  dura  pras^epia^  vagitus  par- 
tuli^  octavi  diei  circumcisio  tempus  purgationis  ut 
probetur  immundus ;  non  erubescimuSy  non  silemus. 
Quanto  sunt  humiliora  quie  pro  me  324  P<i<<us  est, 
tanto  plus  illi  debeo  :  et  cum  omnia  repltcaveris^  ni- 
hil  cruce  contumeliosius  proferes.  Simile  quid  intor- 
quebat  in  Judaios  venerab.  abbas  Guiberlus  ;  qui- 


mentem  redotent ;  quse  tamen,  quia  nondum  affol* 
serat  fidei  radius,  aut  Ecciesiae  defmitio,  nemo  nisi 
temere  culpaverit,  licet  deflectant  ab  orbita  coot- 
muni,  et  in  fide  periculosa  nonnunquamvideanlor. 
Nuni  quidam  apud  Auguslinum  obices,  maxiDe 
circa  creationem  et  traducem  animarum?  Num  quz- 
dam  apud  Hieronymum  singuiariter  dicu  de  puni- 
tione  Sodomitarum?  etc.  Num  apud  Bemanini 
Pulii  saeculo  scribentem,  quaedam  obscure  et  dimi- 
nute  satis  inserta,  de  sanctis  et  justis  animabos 
nondum  ad  intuitivam  Dei  cognitionem  accitis!  Al 
eodem  tempore  in  contrarias  partes  universi  fm 
concesserant  nec  tamen  communis  ille  sensns,  aliis 
uuibusdam  secus  opinantibus,  labem  erroris  affnn 
aebat.  Quoniam,  ut  roonet  episcopus  Hermianfost^ 
contra  Mutianum  scribens,  hanc  reverenlim  325 
semper  Ecclesia  detutil  in  gremio  pacis  sm  atm 
honore  defunftisy  ut  non  solum  eos  qui  forte  m  tdim 


])us  inte^  atia  sic  respondet  cap.  5  libri  primi  :  Ne  n  quastionibus  per  ignorantiam  humaHC  tn/Sniiitffu 


corruptionem  carnis  et  uteri  fetores  attendas;  non 
csstimes  Deo  quidpiam  pra:ter  peccata  fetere.  Plura 
legesis  in  libro  pcculiari  De  nativitate  Christi  quem 
Ratramnus,  Gorbeiensis  monachus,  edidit  contra 
quosdam  sui  temporis  Novantes,  qui  negabant  Chri- 
stum  per  immaculatae  Yirgiuis  matris  vulvam  natum 
et  ej^ressum.  Quem  librum,  cum  pluribus  aliis  pu- 
blicijurisfacit  Lucas  Dacherius  noster.  Non  igitur 
ita  piuribus  decentiis  et  congruitatibus  (de  quibos 
tamen  nihil  prorsus  dilQnire  volumus)  conceden- 
dum  estin  hoc  mysterio,  ut  in  ejus  veritatem  pro- 
pter  hoc  insultent  haeretici,  vel  hsereant  orthodoxi. 
tJnde  Romae  non  ita  pridem,  scilicet  circa  annum 
^1490  summus  pontiiex  probalum  noluit  quod  in 
nonffentis  propositionibus  asseruerat  Picus  a  Mi- 
raiiaula  :  iSaturam  irrationalem  a  Verbo  divino  non 
posse  assumij  vixque  potnit  assertum  illud  ab  er- 
rore  vindicare  in  Apologia  sua,  cap.  4,  licet  iis  mo- 


errassent;  verum  nec  ipsa  eorum  dicta,  sicsi  lurreti- 
corum,  condemnaret,  Utereticum  enim  nonlaiMtu 
infirmitatis  ignaranliaf  sed  pervicacia  fadt. 

Quod  ad  recentiores  theologos  speclat,actnmpr&- 
fecto  dePulIi  causa,  nisijudicentaequiores^quaedaa 
antiquitati  condonanda,  et  jam  iibenim  non  m 
priscis  auctoribus,  nuperse  academiae  mores^eniofli- 

3ue  pr»  se  ferre.  Pluribus,  fateniur,  subtitiutibRS* 
istinctionibus,  argumentis,  maxime  circamysteriio 
istud,  personant  theologorum  hodiermescbolx.qia 
potissimam  studiorum  partem  depopolantiir,  <|tt 
tamen  antiquis  incognita  fuere  aut  invisa.Neccfm 
apud  PuIIum,  Abselardum,  Porretanum,  Richardna 
et  Hugonem  Lothariensem  Viclorinos,  LomI»rdna, 
Petrum  Pictavieiisem,  Robertiim  de  Milcduno,  Pe 
trum  Canlorem,  c^terosque  iiostri  aequales  ant  sop- 
pares,  silvam  illam  difticultatuni  ct  questionuro  it- 
peries,  qu»  nostratero  theologiam  variis  ullro  citiv- 
veretur  instantiis  Picus,  propter'  quas  alii   Pullo  j)  que  discriminibus  miscent,  et  ad  eas  non  ra^o  ~ 


forte  succensebunt,  Yideat  lector  cur  in  illa  thesi, 
alioqui  non  ingloria  Gl\risto,  tam  rigidus  fuerit  S. 
pontifex,  et  excanduerit  in  virum  de  litteris  meri- 
tissimum,  cui  certe  ob  id  libentius  pepercisset  (ciiin 
non  aliter  inipugnare  potuisset  circumstantias  my- 
sterii  carnis  Christi)  nisi  constaret  plura  Yerbum 
assumpsisse  animae  expertia,  aut  saltem  sine  uHo 
respectu  ad  eorum  informationem  ab  anima  ratio- 
nali,  ut  sanguinem  et  reliquos  humores,  ungues, 
dentes,  etc,  qua;  certe  quam  paruin  distent  ab  au- 
ctoris  sententia,  nemo  non  videt.  Quam  ob  ratio- 
nem  Clemens  YI  (ut  est  in  directorio  inquisitorum 
parte  ii,  q.  10)  retractari  jussit  ut  ha^reticam  opi- 
nionem  cujusdam  qui  Barciiione  coram  asseruerat, 
effusum  Christi  sanguinem  Yerbo  unitum  non  re- 
mansisse  in  triduo  mortis. 

Quamvis  i^itur  plurimi  Patrum  oppositam  Pul' 
tln.ne,  sententiam  edoceant,  qnia  tamen  non  aliis  ra- 
Uombus  innituntur,  quam  ex  quadam  con^ruitate 


gustias  adigunt,  ut  plura  vel  inviti  fingere  debcan 
Et  ne  saltemus  extra  choruin,  qua  Taria,  (|Damdill- 
cilis  illa  quaestionuin  textura :  An  Verbum  a$s*v>yk- 
rit  intellectum  ?  An  prwter  unionem  ad  partes  itii^- 
nitatiSf  sit  alia  distincta  Verbi  ad  kumamtaiem?  i« 
partes  assumptoi  fuerint  accidentibus  informattr? -^t 
congregatio  sanguinis  ad  locum  generationis^  et  orfo- 
nisatio  corporis  Christi  facta  sit  in  tnstantiper  v0- 
tum  localem  ?  Quo  ordine  congruitatis  ei  dignitc^t 
partes  assumptw?  An  anima  mediante  «jwm«?ie 
sanguis  immediate  assumpius  T  Et  i>lura  bnjii$m<kli 
quibus  utcunque  stabiliendis  lola  tnsudat  scbo'^ 
stice.  Nec  tuto  adhuc  optatis  potiri  valet,  nisi  ad 
prioritates  naturae  (insuetam  antiquis  diakctoiB) 
supplex  recurrat,  et  in  uno  temporis,  pjurt.  p*" 
turae  partiatur  instantia,  eeclesiastieam  timptie^' 
tem,  ut  de  similibus  profert  Hiqronymns  Td).  pnBK^ 
adversus  Pelagianos,  interphiloscpkorum  spinetaaa- 
c/tt</ens.lterumque  quasi  premeret  viani  roultis  i^^^ 


iQ45 


D.  nU6.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  -  Cl  MB.  m. 


mi 


scrupuUs  inaequalefn,  celeberrimam  banc  invexit  dis- 
Uttctionem  inter  ordinem  inteniionis,  et  exsecutionis ; 
hoc  prius  assumplam  a  Verbo  camem ;  illo  prius 
ftnimam  ipsi  unitam,  demonstrans :  quod  ipsum,  sed 
sine  uIUs  verboruni  involucris,  concedens  Pullus, 
corpus  prius  assumptum  fatetur;animamposterius. 

Non  igitur  ad  novae  scbolastices  amussim  vetus 
dirigenda ;  alioquin  plerisque  in  locis  insultandura 
esset  doclrinae  quorumdam,  quos  (aroen  inler  tbeo- 
iofforum  apices  merito  reccnsemus.  Exemplo  sint 
Aibertus  Magnus,  qui  de  transubstantiatione  eucba- 
ristica  loquens  ait:  Salvomeliorijudicio,  mihi  vide^ 
lur  quod  nihil  remamt  de  substantia  panis  et  vini : 
et  Petrus  de  Aliaco  cardinalis,  qui  illuni  idem  dogma, 
ut  nunc  a  tbeologis  expiicatur,  inter  opiniones  ma- 
gis  probabiles  censet :  at  opinio,  habitus  est  cui  non 
repugnat  subesse  falsum,  Quis  tamen  illis  xquus  suc- 
censeat  ob  moduin  loquendi,  quem  alii  (quia  sic  fe- 
rebat  aetas,  rebus  theoiogicis  nondum  plene  defaeca*- 
tis)  uilro  condonant.  Multo  magis  pe<icaverint  illi 
liodiernae  tbeologiae  professores,  viri  certe  percele- 
bres  qui  propositionem,  PuUinae  oppositam,  dicunt 
esse  de  flde,  licet  nullum  Scripturae  locum  proferant ; 
xiuUos  conciliorum  canones,  nisi  duos  illos  apudMi- 
cephonim,  superius  expensos,  quos  Pullo  liberaUus 
favere  certum  esl;  ut  et  epistui.  Sopiironii,  iocuin 
rulgeniii  de  fide  ad  Petrum,  cap.  18,  et  Gregoru  xviii 
Moral.  cap.  27,  quos  pariter  afferunt,  sed  in  con- 
trarium  prorsus  sensum  distortos ;  si  praesertim  de 
canonibus  iilis  fiat  mentio. 

Siquidem  Nicolaus  Ysambertus  in  tractatu  De  lo- 
c-arnatione  ad  quaest.  6,  art.  i  quaerens :  Virum  caro 
prius  tempore  fuerit  assumpta  quamanima;  velecon- 
tra ;  An  vero  utraquesimul  fuent  ammpla  ?  Respon- 
det  in  prima  propositione :  c  Anima  326  Cbristi 
Domini  non  fuit  prius  tempore  assumpta  a  Verbo 
quam  caro ;  aut  econtra :  sed  anima  et  caro  siniul 
pt  eodem  tempore  assumpla  fuenmt  a  Yerbo  Divino. 
l'ota  propositio  esl  de  fide  *.  eam  enim  babemus  de- 
linitam  in  sextasynodo.  Nam  undecima  ejus  actione 
epistoia  Sophronii  est  perlecta,  et  decima  tertia  ac- 
tione  approbata,  in  qua  bai)etur  expresse,  nec  ani- 
inam  Ghristi  Domini,  nec  ejus  camem  praeexstitisse 
vnioni  ad  Yerbum.  Simul,  ibi  inquit  Sophronius, 
ifuippe  caro,  simul  Dei  Verbi  caro.  Simul  caro  ami- 
mata  rationalis,  simul  Dei  Verbi  caro  animata  ratio- 
nalis.  Et  apud  Nieephonim,  I.  xvii  Uist.,  c.  28,  se- 
cundus  iste  canon  quintae  synodi  refertur :  Si  quis 
niicit  aut  senlit  animam  Domini  prteexstitisse,  unitam- 
qne  esse  Dei  Verbo  ante  Incarnationemt  et  nativitatem 
cx  Virgine,  anathema  sit,  i  Haec  Ysambertus ;  nihii- 
que  aliud  ulterius  profert  aut  ex  Scriptura ,  aut  ex 
i:onciliis ;  quo  probet  totam  suam  proposilionem  esse 
de  lide.  At  quis  non  videat  iis  duobus  iocis,  cum  So- 
plironii,  tum  Nicephori,  seu  quintae  synodi  (si  poste- 
rior  iste,  supposititius  non  est)  solum  agi  contra  Ori- 
genem,  qui  putabat  animam  Christi  Domini  multo 
lempore  pneexstitisse  unioni  ejus  ad  Yerbum.  Pr»- 
terea  ex  epistola  Sophronii  nihU  aliud  concludi, 
quam  animam  et  carnem  non  prius  exslitisse  quam 
vnirentur  Yerbo  Dei?  Nec  ad  aliud  probandum, 
eam  citavit  Ysambertus,  dum  sic  ait :  In  quaexpresse 
habetur,  nec  animam  Christi  Domini^  nec  ejus  camem 

ffra^exstitisse  unioni  ad  Verbum.  Quod  ipsum  ultro 
iitetur  Pullus  abunde  suffragatus  tum  Sophronio, 
tum  quinlae  synodo,  dum  contra  Origenem  tenet,  non 
aiiimam  prius,  nec  corpus  prius  exstitisse  in  seipsis 

?|uam  YerbounirenHir,  sedipsum  carnipriusunitum 
uisse  quam  animae ;  nec  cami  solnm,  seJ  et  ipsius 
carnis  seminario.  Debuisset  ergo  Ysambertus  pri- 
mam  tantum  stix  propositionis  partem  asserereesse 
6e  flde  contra  Origenem,  scilicet  animam  Christi  non 
ftxisse  prius  tempore  assiimptam  a  Yerbo  qiiam  car- 
iicm ;  non  aulein  secwidam,  quae  de  priori^ate  as- 
f  umptionis  camis  loquitur ;  cum  ea  omnia  quae  pro- 
f.Tt,  niam  tantiun  pronent ;  de  ista  vero  nibil  penitus 
atlerat  toto  eo  capit«.  liuo  art.  9  sequenti  ultio  fale- 


^  tur,  ordine  exsecuiionis  et  existentiae  priits  natura 
carnem  fuisse  assumptam,  quam  esset  animata  ani- 
ma  rationaU  :  quod  Pullus  simpUciter  fatetur,  nullo 
babito  respectu  ad  ordinem  exsecutionis,  aut  inten- 
tionis,  incognitam  aut  insuetam,  ut  jam  diximus, 
antiquis  diaiectum. 

Ysaniberto  niale  praeiverat  Suare^,  doclissimo  viro 
lapis  oflensionis,  qui  pariter  aiteram  suae  conclusio- 
nis  parlem  docel  esse  de  flde,  scilicet  nec  corpus  prius 
assumptum  quam  animw  unilum  :  disput.  16,  qusest. 
6,  art.  4,  sectionc  5,  conclus.  prima.  Cur  autem  d.e 
fi(le?KespondelSuarez  :  l^^Quia  deflnita  in  quinta  sy^ 
nodo  apud  Niceph.  Sed  contrarium  probant  aliati  ca- 
nones  ex  Niccphoro,  et  dubise  sunt  auctorilatis.  i^ 
Deflnita,  inquit,  in  sexta  synodo  in  epist.  Sophronii ; 
sednum  Sophronius  arbiter  fidei?  Num  iilius  epist. 
germanus  est  sensus  a  Suare  intentus  ?  num  ad  iU 
probandum  lecta  et  probata  ejus  epistola  ?  el  caetera 
ut  supra.  Z"  Definita,  inquit,  in  consilio  Ephesino  ih 

Q  canoiie  i3.  Sed  nuUus  hujus  conciUi  decimus  tertius 
canon;  duodecim  enim  tantum  leguntur:  et  forte 
non  advertit  Suarez,  eum  queni  spectavit  locum,  ex 
epistola  Cyrilii  ad  Nestorium  desumplum  esse.  At 
quo  sensu  intelUgendus  sit,  superiusestinsinuatum. 
Sed  quis  non  miretur  in  hacetiam  luce  caUgassc 
Guillelmum  Estium  in  iii,  dist.  2,  §  6  solum  objiciens 
contra  Pullum  Nicepborianos  canones,  et  locuin  Ful- 
centii  Dq  fide,  c.  18,  qui  prorsusimpertinentessunt. 
De  canonibus  ilU  jam  abunde  dictum.  En  locum  Ful- 
gentii :  c  Firmissiroe  tene  et  nuUatenus  dubites  noii 
caraeni  Christi  sine  divinitate  conceptam  in  utero 
Yirginis  prius^iuam  susciperetur  a  Yerbo  ;  sed 
ipsum  Yerbum  Deum  suae  carnis  acce|>lione  327 
conceptuni,  ipsamque  cariiem  Yerbi  incarnatione 
conceptam.  i  Quae  singula  cum  in  ipsis  etiam  ter- 
niinis  fateatur  PuUus,  num  serio  contra  ipsum  po- 
tuerunt  iirgeri  ?  Sumpto  enim  ab  eo,  carnis  nomine, 
in    propria    significatione    (uti    sumendum    esse 

^  contendit)    num    luculentius    suflragari  potuisset 

^  Fulgentius?  ut  et  lib.  De  Incarnat.,  cap.  Zilpsa 
acceptio  carnis^  fuit  conceptio  virginaCis^  Et  in- 
fra  :  Nec  cato  si»e  Verbi  Dei  unitione  potuit  aliqua' 
tenus,  nuUius  viri  coitu  seminata^  in  intimo  vulvof 
virginalis  innasci,  Non  est  igitur  aliquod  temporis 
intervaUum  atstimandum  inler  concepta  camis  ini- 
Imm,  ^t  concipiendo!  Majestatis  adventum,  Quse 
certe  si  discrepent  auctoris  sensu,  fateantur  aUi 
lucem  a  soie  discretam.  Unum  adhuc  profert  Gre- 
goni  locum  18.  MoraL,  cap.  27,  anie  finem  (male 
apud  eum  capite  55,  aUas  36),  sed  quo  magis  sua- 
detur  Pulli  sententia,  ut  certe  mirandum  iion  sit  si 
in  adversarios  suos  commodum  iUud  Deuteronomii 
vibret :  Inimici  nostri  suntjuiices,  Siquidem  contra 
Nestorium  agens  eo  ioci  Gregorius,  eamdem  quam 
auctor,  quaestionem  versat,  aocetque  nihil  bominis 
in  Christo  fuisse  quin  statim  Yerbo  Deo  personaU- 
ter  uniretur,  qui  perpetuus  Pullinae  disputationis 
scopus.  Non  puru^  homo,  inquit  Gregorius,  con^ 

D  ceptus  atque  editus,  post  per  meritum,  ut  Deus  esset^ 
accepit;  sed  nuntiante  angelo  et  adveniente  Spiritu^ 
mox  Verbum  in  uterOy  mox  intra  uterum  Verbum  caro. 
Haec  ibt  Gregorius,  nihilque  praiterea.  Num  at  his 
dissentit  auctpr.  Num  eadem  constanter  non  ingerit? 
Nonne  tam.amicus  Gregorio  Pullus,  quam  uterque 
Nestorio  infensus?  Num  igitur  erroris,  haereseos, 
blasphemia^damiianda  ejus  sentenliia,  cum,o  tlieologi, 
oppositam  iUius  asseritis  ut  de  fide,  nec  probatisf 
Taceo  Canisium,  Yasquezium,  Maeratium  et  plurcs 
alios  4jui.  tiieologicuro  istud  placitum  (quod  tamen 
verisstmum  puto)  inter  fidei  dogmata  recensuere, 
in  priopum  opinionem  ^regatim  euntes. 

£t  quidem  animae  qniores inPuIIum  boc an.  1651, 
vidimiis  theologos  Parislenses  tum  emineniissima& 
domus,  tum  regiae  Navame,  quibus  hanc  ejus  doctri- 
nain  probe  nactis  et  assecutis,  nihil  digiium  obeio» 
aMt  inferiori  ancbora  visura  est,  si  deprcsso  lan- 
tjsiier  novitatis  s*sper.cUio ,  depositoque  qu.Q.  tMii*v*i 


1047 


fd>  ROBERTI  PULLl  SEINTENTIARUM  LIBROS 


itt 


schola,  Yocum  prsejudicio,  cuncta  benignius  expli-  A  ^eum  condpif  quamineamarif  IgUur  Inesrnariikt. 


ceutur,  ut  decet  in  antiquis  auctoribus,  illis  prx- 
sertim  qui  de  iitteris  et  Ecclesia  (qualis  iuter  pr»- 
cipuos  sui  saeculi  Pullus,  nemine  reclamante)  optime 
meruerunt.  Quamvis  fateantur,  et  nos  cum  illis, 
comniunem  non  esse  iliius  doctrinam,  cui  super^ 
dere  satius  fuisset. 

Nec  illud  pnetermittendum ,  quod  si  quamd|am 
erroris  suspicionem  ingenerasset  naec  Pulli  doctrina, 
licet  singularis ;  non  defuissent  tunc  temporis  theo- 
logi,  maxime  Parisiis,  ubi  diu  docuit,  qui  veritatis 
azyma  noiuissent  infici  mendacii  fermenlo.  Aucto- 
rem  certe  notassent,  errori  insultassent,  pertlna- 
cem  convicissent,  suoque  clamnassent  analhemate 
vel  Romano.  At  in  eum  hactenus  ne  mutire  quidem 
ausus  est  nemo :  imo  doctrinae  fama  Romam  evoca- 
tum  (quo  tempore  diris  in  Abselardum  cuncta  per- 
ionabant)  omnes  excipiunt,  gratulantur  tanquam 
alteri  musarum  Apollini ;  ipseque  summus  ponti- 

.fex,   supremae,  Patres  inter  purpuratos,   dignitati       -, ^ 

meritissimum    prseficit.    Non  profecto  pepercisset  B  negatur  esse  conceptus  ?   cum  ei  unius  ^fuUem^ 


hil  aiitid  est  quam  aliquam  natnram,  camem  fai, 
cum  prius  caro  non  esset.  Quod  in  Pulli  sententi) 
dici  nequit  de  Yerbo,  nisi  prius  uniaturilii  natHKft 
qu%  cum  caro  non  esset  nisi  imperiecte  (puu  »• 
men,  vel  congregatus  sanguis,  aut  quid  ejuuimfi) 
fit  caro  perfecta  :  eoque  discursu  persuasum  Ro- 
bertum  facile  credinius,  ob  ea  quae  in  hanc  rei 
muitus  edisserit  cap.  16,  po^t  medium. 

Ne  vero  cuiquam  facessat  nego|ium  quod  mb 
seinel  Pullus  asserit,  scilicet  Christura  ei  umm 
B.  Yir^inis  conceptum  fuisse  (quod  non  mediocriier 
allas  displicuil  theologo  cuidam  Lovaniensi) :  scicD- 
duni  est  illud  a  Beda  distincte  pronunUatom  ^, 
eoque  Pullum  spectasse.  Sic  enim  iib.  iv,  op.  Q 
in  Luc^  XI  :  ^ed  si  caro  Verbi  Dei  na$centit  smb- 
dum  camem,  a  carne  Virginis  matri»  prffnmiitiir 
extranea  :  sine  causa  veiiter  qui  eamponatm,ti 
ubera  quce  lactassent,  beatificarentur,  Quc  fliim  c» 
sequentia  ut  ejus  lacte  credatuf  nulritus^  cujiu  i 


Duntius  veritatis  ales  (Bernardum  inteiligo)  a  quo 
paulo  durius  impeti^us  nosler  Abaeiardus  exsulare 
pene  cogitur  ab  ipso  fidei  sacrario. 

Nec  secius  in  illum  siluissent  alii,  quibus  vel  mi- 
luiua  erroris  umbella  quem  in  Magistri  Sententiis 
suspicabantur,  satis  fuit  ut  in  enin  piura  molirentur, 
cogerentque  papam  Alexandrum  famse  Lombardi 
consulere  et  doctrinae. 

Scriptum  insuper  l.egimus  librum  a  Galtero  de 
8.  Yiciore  contra  qnatuor  Galli»  labyrinthos  (ulno- 
niinat)  Petrum  Abaelardum  :  Gilberium  Porretanum, 
Petriim  Lombardum,  etPetrum  Pictaviensem ;  in 
quorum  libris  quidam  eminent  obices  328»  ^^  ^^' 
cautos  remorantur.  At  de  Roberti  erroribus,  ma- 
gnum  apud  omnes  silentium.  Scimus  quidem  ejus 
opinionem  (sed  tacito  nomine)  notasse  Robertum 
de  Mileduno;  at  nec  haeresis,  nec  erroris,  eam 
sustinentes  insimulat,  hoc  uno  contentus  repudio 


fontis  oriqine  secundum  pkysicos ,  uterque  liquormt- 
nare  probetur  ?  poiuit  ergo  ex  ejus  semine  ccxflfl 
cujus  potuit  lacte  nutrirt,  etc.  Quem  Bedx  locii 
cuin  aliis  erudite  simui  et  acriter  intorquet  inni- 
lum  suum  Joannes  Royardus  Minorita  in  Apokft 
sua  contra  Zelotem,  qui  similem  iiiius  proiK»- 
tionem  :  Beatissima  Virgo  coneepil  filfum  m»  tAn- 
stum  ex  suo  semine,  ungiie  notandam  sic  censuent 
Ipsa  propositio,  non  est  hesretica ;  sedest  opisiofcrf 
grina ;  imo  puto  eam  esse  impuram  et  fndtfiuim  pe 
pradicetur  vlebeculw.  Sed  iinperitam  eam  esse  m- 
suram  probat  Royardus;  cu|us  iucubratiiincoi». 
pnelo  commissam  ideo  praeterimus.  Et  iiuiden  Dft- 
iatur  a  plerisque,  ut  nimium  singularig,  nec  susli- 
nenda  prorsus  opinio  Joannis  Ekii  in  suis  himiliis 
Dominicalibus,  ubi  docet  Christuin  de  3S9^ 
ffuine  cordis  Virginis  Deiparae  conceptuio  foisse. 

r  Certum  est  enim  maieriam  illam  quam  alma  Tiip 

Sic  ergo  Verbum  Dei  priu$  carnem  assump$isse,  quam  C  subministravit,  similis  naturae  fuisse  cum  illa  tpau 


ttnimam,  dicunt :  Quod  nec  auctoritas  habet^  nec  ra- 
Ho,  necEcclesia  communis  assertio.  De  fide  Ecclesi», 
et  auctoritate,  jam  satis  dictum ;  raiioni  paucis  sa- 
iisfaciamus. 

Non  ea  destitutum  fuisse  PulUim  cum  opinatur 
huuianitatis  seminario  personaliter  unitum  fuisse 
Dei  Verbum,  prudens  lector  advertet,  si  ex  recepiis- 
sima  apud  omiies  theologos  regula  meminerit, 
omnes  actiones,  passiones,  cseterasque  denomina- 
tiones  quae  Cnristo  quidem  competunt,  sed  non  ra- 
tione  diyinitatis ;  eatenus  tantum  attribui  Yerbo  di- 
Tino,  quatenus  prius  unitum  est  natiirae  illi  cujus 
sunt  hujusmodi  denominationes ;  videlicet  concipi, 
generari,  nasci ,  {pati  sepelirij  etc,  quae  de  Yerbo 
tantum  dicuntur  propter  communicationem  idioma- 
tum.  Quare  cum  ly  generari  et  concipi^  quod  de 
Deo  frequenter  enun(iant  concilia  et  Patres,  non  ci 
conveniat  ratione  divinae  na^urae;  existimavit  auctor 


aliae  matres  proli  formandae  suppeditant,  siTeseno. 
sive  sanguis  illa  vocetur.  Unde  praeclare  Bemanles 
serm.  De  septiformi  Spiritu,  expendens  iiludlsaix: 
Et  fios  de  radice  ejus  ascendet :  Si  nota  Chritti  m 
in  Virgine  oreata  esset  ex  nihiio  (quod  tninuKn 
nonnulli)  non  de  radice  fios  dic%  poterat  aues^ 
Nunc  autem  qu\  prodiii  deradice,  sine  dubio  eommm 
ab  origine  communem  probatur  hab^isse  materisu, 
Caeterum  quamvis  ista  sic  sapiant  |^ullo;  in  ic 
tamen  hujus  momenti,  planeqne  difiicili,  diracoa- 
lentionem  omnem,  ct  animi  penricaciam  captiunl 
se  in  ob^quium  fldei  Catholicus  doctor,  qui  Iil|e 
rali  in  fidem  indole,  sic  incipit,  cap.  20  :  iMii 
Deum  carni  unitum  ante  animam ,  nec  solsm  itxu 
verumj  ei  ratiunc^las  adduxi;  auctorilateqs^^d 
arguete  conatus  sum  :  sed  ratio  mo(e  camis  grsttte 
plerumque  fallitur  :  auc^oritas  in  se  recta^  wn  rtdi 
intelligitur ;  ideoque  nisi  quod  ex  fide^  certa  f«ci«rf- 


nece^sartum  fore,  ut  Yerbum  prius  uniretur  parti-  D  tate  habetur,  et  ppBdpue  in  eis  quce  ad  fidem  per^ 


bus  illis  quarum  unio  est  generatio,  ad  hoc  ut  rite 
dlci  pK)sset  generari,  et  B.  Yirgo  vere  Oeoroxoc  ap- 
pellari. 

Pari  ratione,  cum  concipi,  non  dicatur  de  Yerbo 
^iia  Yerbum  et  Deus  est,  sed  tantum  ratione  illius 
naturae  quae  proprie  et  immediate  concipitur  :  conse- 
quenter  etiam  docuit,  illi  Yerbum  prius  et  imme- 
olate  uniri,  ut  vere  concipi  diceretur,  et  verum  es- 
set  B.  Yirginem  illud  concepisse. 

Superest  tantum  ut  inteliigatur  guid  sit  concipi : 
et  quae  sit  natura  illa  quae  immediate  concipitur. 
Sement  aut  humanitatis  seminarium,  a  PuUo  voca- 
tur.  Quid  vero  sit  Djtim  cohcipi  t  sic  expiicat  i6, 
cap.  :  Quid  est  homtnem  concipere  nisi  seminarium 
httrnanitatis  suscipere  ?  Quid  erqo  est  Deum  concipere^ 
nisi  seminario  personaiiter  untlum  Deum  suscipere, 
etc.  ?  El  quibusdam  interjectis  :  Quando  concipieba- 
tur^  msi  tum  incarnabaiur  ?  quid  enim  laliud  cst 


neitr,  (tmtdet,  ac  magis  per  asiimationim  loqsmsM 
puto ;  ne  quod  esse  poterai  per  ianoraniiam  «ai<^* 
pervicacia  xeddai  irremiss\biie,  incamatumem  er^ 
Verbi  obnixe  affirmamusy  iemyus  air^tem  InctnsM- 
niSj  aut,  ut  raiiocinando  objedmu^^  t ima/  csm  rn- 
ceptione  exstitit ;  aut  si  noc  minime  oportsit  {Hai 
oporiuisse  videatur)  tunc  profecio  Verbum  csro  ft- 
cium  est^  cum  caro  ipisa  homo  faeta  esi.  Bstc  PiiQu 
ipse  sibi  rigidus  censor  et  aristarcbus.  Quen  in 
hoc  sequimur  et  nos  ;  licet  enim  factam  in  insUnti 
Christi  humanationeni  libere  fatearour ;  si  qnid  u- 
men  in  his  auctoris  vindiciis  durum  aut  niales^ 
num  irrepsit,  quod  Deus  avertat  sponte  recusanMtt- 
et  S.  matris  Ecciesiae  ac  doctonim  judicio,  cua  rt 
liquis  omnibus  nostri  hujus  utcunque  operis,  sv 
cere  submiuinius.  Si  quis  posl  baec,  imperitu^  cen- 
sor  accedat,  hanc  quaeso  recolat  sententiam  C>Tt^ 
rli  Nazianzeni  in  Apoioget.  :  Omji^f  ex  kocdoetid 


1040 


b.  HUG.  MATHOUD  OBSERYATIONES.  —  IN  LIB.  Ul. 


im 


Caih^lici  volumus  videri,  si  alioi  reprehendimusj  et 
f  niptos  judicemusj  Et  illam  Facundi  lib.  x,  pro  de> 
flens.|triuni  capitulorum  conciliiGbalcedon. :  i//oftcfii 
deridemus  crudelitatem  qui  ad  defendendum  suoi 
ignavi^  ad  condemnandum  vero  festini^  de  reprehen- 
9ione  majoruniy  ignominiosam  et  hmreticis  commU'' 
nem  glortam  capiant.  Jam  ut  stemus  promissis,  et 
tit  opposita  sibi  magis  elucescant,  damus  hic  inie- 
ffrum  caput  ex  tract.  De  Iiicamatione  Roberli  de 
jMileduno  nondum  in  lucem  editi. 
An  simul  carnem  et  animam  Verbum  assumpserit. 
c  Quaeri  soIe(  an  simul  carnem  et  animam  Yerv 
bum  assumpserit ;  an  prius  carnem  quam  animam, 
quod  fit  in  aiiorum  hominum  conceptione  et  forma- 
fione?  Prius  enim  semen  in  utero  mulieris  concir 
pitur,  atque  formatur  in  hominis  figuram  ;  demum 
post  quadraginta  dies  et  sex ,  corpori  formalo , 
iinima  per  soiius  Dei  operationem  inrunditur ;  quod 
f^t  physica  ratio  habet,  et  auctoritate  divina  confir- 
itiator.  Ait  enim  B.  Augustinus  (552)  super  illud 
Joan. :  Quadraginta  et  sex  annis  asaificatum  est  tem' 
pium  hocy  etc.,  hoc  numero  dierum  corpus  hominis 
formari,  eique  formaio  animam  sociari.  Quod  etiapi 
videtur  velle  in  homine  Ghristo  factum  esse,  id  est 
guod  hoc  dierum  numero  corpus  ejus  in  utero  Yir- 

Sinis  sit  formatum,  et  anima  postmodum  sociata. 
isi  enim  ita  esset,  ut  quibusdam  placet^  veritas 
liumanae  naturae  in  concepiione  hominis  illius'  mi- 
nime  servaretur  :  qyod  observare  debuit  qui  totam 
hnmanam  naturam  in  veritate  assumpsit.  Li«!et 
bene,  inquiunt,  Verbum  sine  anima  io  iila  carnis 
aobstantia  esse  potuit;  quia  in  ea  in  triduo  mortis 
iejus  sine  anima  fuit.  Sic  ergp  Verbum  Dei  prius 
carnem  assumpsisse  quam  animam,  dicunt.  Quod 
nec  auctoritas  babett  nec  ratio,  nec  Ecclesise  com- 
niunis  assertio.  Quod  enim  Augustinus  dicit  illum 
qnadra^enarium  380  numerum,  Dominici  corporis 
perfectioni  convenire,  de  corporis  (ihristi  formatione 
iiileliigit,  et  non  de  tempore  animationis  ejus.  Li- 
peamentaris  enim  compositio,  atque  e(fi|[ies  hu- 
manse  naturae  non  adeo  exstabat  et  visibilis  appa- 
rebat,  ut  discerni  posset  et  distingui.  Quod  vero  de 
▼critate  humanse  natune  in  conceptione  observanda 
praetendit ;  nihil  est.  Non  enini  quia  anima  prse- 
dicto  dierum  numero  corpori  conjungitur ,  vel  non 
ponjungitur  ad  inteffritatem  pertinet  human»  na- 
tune :  nam  sive  citius,  sive  tardius  conjungatur, 
non  minus  fiet  homo  babens  integritatem  humanae 
natune.  Item.  Nonne  macis  spectat  ad  integritatem 
human»  naturae  de  mans  et  feuiinae  conjunctione 
nasciy  quam  quod  anima  tali  dierum  numero  cor- 
pori  societur  ?  Licet  enim  tali  spaVio  temporis 
aplum  fiat  humanum  corpus  ad  animam  suscipien- 
dani  et  retinendam ;  in  illo  tamen  modo  numerus 
ille  non  a«leo  necessarius  est  sicut  ipsa  generatio': 
ipsa  eniin  generatio  materiam  dat  in  qua  bominis 
formatur  substantia,  et  est  causa  materialis.  Spa- 
tium  vero  quadraginta  dierum,  si  stUqua  causa  est 

auare  corpus  aptum  reddatur  ad  animam  suscipien- 
am,  exttmseca  tantum  est  causa.  Gausa,  non  dt 
quo  fit,  sed  sine  qua  forsitan  non  fit.  Si  er^o  Chri- 
stns  totuiin  liabuil  quod  nnturae  humanae  fui^;  licet 
ejus  humanae  generationis*  copulatio  maris  eC  femi- 
n«,  nulla  exstiterit  causa  ;  multo  minus  iicet  cor- 

Sns  ipsins  non  ^it  eo  tenore  et  lece  atque  numero 
ierum  animatum  quo  caeterorum  hominum  corpora 
arJroantur,  impedire  potuit  ipsum  integritatem  hu- 
roanitatis  habuisse  et  totum  quod  hominis  est  natu- 
rale. 

f  Qood  autem  diciint  bene  Yerburo  in  carne 
Christi  fuisse  sine  anima,  quia  sic  iQ  triduo  illo 
fiiit,  quo  in  sepulcro  jacuit,  nihil  est.  Dicit  enim 
beatos  Aogustinu.«^  qiiod  anima  vinculum  fuit  inter 
Verbum  et  camem,  quia  ea  mediante  Yerbum  est 
uiiituro  cami.  Si  aulem  quaeris  quomodo  anima  se- 


A  parata  mansit  cum  came  Yerbum,  dicimns  qnoil 
multa  sunt  hujusmodi  qo?e  nullo  modo,  nisi  aliquo 
mediante,  conjungi  possunt;  quo  poslmodum  sepa- 
rato,  illa  remanent  conjuncta  :  quod  in  artificiali* 
bus  saepe  fil,  et  in  spiritualibus  praecipue  fieri  potest. 
Saepissime  eniin  tertio  mediante,  duo  veniunl  in 
amorem  et  efiiciuntur  unaniines ;  quo  tamen  ab 
utroque  separato,  duo  illi  remanent  fcederati.  Quod 
autem  scriptum  est :  Verbnm  caro  factum  est  (Joan. 
I,  ii),  ncniine  carnis  totiim  designat  hominem,  sic- 
ut  ibi  :  Videbif  omnis  caro  salutare  Dei  (Luc.  iil» 
6);  sicut  etiam  B.  Augustinus  exponit,  quia  vo- 
luisse  videtur  quod  totuin  homincm  simui  assum* 
psit.  Quippe  sta|im  ex  quo  Yerbum  incarnatum  est, 
et  hoino  fuit :  quod  in  omnium  concessione  est, 
quod  minime  verum  esset  si  tantum  cum  carne 
Yerbum  comfnunionein  haberet.  Nam  in  triduo  quo 
caro  in  sepulcro  jacuit,  Ycrbum  cum  ulraque,  uni- 
tiim  fuit,  hoc  est  ciim  anima  et  carne  :  et  imo 

£  [forte,  nec  ideo]  tunc  Yerbum  homo  fuit.  Pro  carne 
enim  sola,  vel  anima  sola  Yerbum  homo  dici  non 
potuit ;  qiiia  in  utroifue  sola  hominis  natura  consi  • 
stit.  Si  ergo  Yerbum  bomo  erat  statim  poslquam 
fuit  incarnatum,  constat  quod  non  prius  caroem 
quam  animam,  sed  simul  animam  et  carnem  assum- 
psit.  Non  eniin  pro  sola  carnc  ad  Mariam  Yirginem 
ilictum  est :  Spirilus  sanctus  superveniet  in  le,  et 
virtus  Altissimi  obumbrabit  tibi  {Luc.  i,  55). 
Obombratione  eniin  virtutis  Altissimi  pienitudo  do- 
uoruni  Spiritus  sancti  designatur,  qiiae  in  bomine 
assompto  f(iit.  Yerbuni  nainqne  a  Spiritu  sancto 
dona  suscipere  non  potuit,  quia  hoc  esfinTrini- 
tate  uuam  personam  aliquid  ab  alia  accipere,  quod 
ab  ea  esse.  Imo  Yerbum  a  Spiritu  sancto  nihil  ha- 
bere  potest,  a  quo  esse  non  babet.  Secundum  ergo 
animain ;  331  bonorum  plenitudo  in  bomine  as- 
sumpto  fuit,  aut  nullo  modo  in  eo  fuit.  Quare  si  in 
ipsa  Jncaraatione  Yerbi,  promissio  angeli  est  ad* 

r  impieta  ;  id  est  quod  virtus  AUissimi  ei  obumbra- 
verit,  Yerbum  simul  animam  et  camem  assumpsit. 
c  Item  universa  canit  Ecclesia,  Creatorem  gene- 
ris  humani  animatum  corpus  sumpsisse  de  Yiraine, 
quod  nulla  ratione  verum  est,  si  quando  illud  as* 
sumpsif,  inanimatum  fuit,  et  eliam  assumptum» 
quadraginta  diebus  inanimatum  permansit.  Tale 
enim  tunc  assuropsit,  quale  cum  assumeretur,  fuit. 
Si  euim  primo  dicatur  animatum  corpus  assumpsis- 
se,  quia  post  assumptionem  tot  evolutis  diebus  ani* 
matum  iactum  est;  dicatur  quia  et  hominem  de- 
cem  annorum  assumpsit,  quia  postea  talis  fuit. 
Yerbum,  inquit  Hieronymus,  hominem  qucm  semei 
assumpsit,  nunquam  deposuit;  sed  quando  semel 
eum  assumpsit,  non  quando  carnem,  ^uia  nec  per- 
fectus,  nec  verus  homo  tunc  vere  dici  potuit ;  nec 
quando  aniniam,  quia  tunc  partem  tanlum  hominis, 
non  hominem  perrectum  vel  verum  assumpsit.  [Yi- 
delur  addenda  particula  iVec.]  Prius  incarnaium 

iv  fiiit  quam  hominem  assumpsit.  ratendum  est  profe- 

^  cto  Christum  caraem  simui  et  animam  assumpsisse; 
et  vemm  hominem  atque  perfectum  fiiisse,  el  ex 
anima  rationali  et  humana  cariie  statim  post  at- 
sumptionem  constitisse.  i  Haec  Robertus  Miledu- 
nensis,  cujus  tamen  ralionibus  respondere ,  ct 
forte  satisfacere,  nec  ingratum  foret,  nec  diQlcue, 
si  nostra  esset,  Pulli  sententi^i. 

CAPUT  XYIU. 
In  tribus  substantiis  unitas  personce  perseverat ; 
consuerit  tamen  Augustinus  duarum  potius  aicere 
personam  substantiarum.  Majoris  olim  momenti , 
quam  sit  hodie,  fuit  haec  quaeslio :  Num  dicendus 
esset  Christus  subsistere  in  duabus  tantum  i^iuris 
aut  substantiis,  an  vero  in  tribus  :  nec  leviter  eam 
hic  Pullus  agitat;in  ciijus  graliam  pauca  proferi- 
mus.  Certum  est  posteriorem  loqueudi  moaum  plu- 


(552)  Y.  August.»  lib.  lxxxih,  qu.  lvi  et  iv  de  Trin.i  c.  5. 


1051 


AD  ROBERTl  PULLI  SENTENTIARUM  UBROS 


im 


rtbus  inter  antiquos  Patres  arrisisse,  sciiicet  in  tri- 
btts  subslantiis  Cbristum  subsistere  :  quos  ideo  se- 
quitur  auctor;  ut  Justinuni  in  Apofogia  priori; 
Theodoretum  Ijb.  v,  bsereticarum  fabul.;  Ferrandum 
diaconum  in  epist.  ad  Severum ;  Gelasium  papam 
circa  finem  libri  De  duabus  naturis ;  Leonem  pa- 
pam  epislola  11 ;  Isidorum  Hispalcns.,  lib.  i  De  dif- 
ierentiis;  Elherium  et  Beatum,  lib.  i  contra  Eli- 
pandum;  Bernardum,  lib.  v  De  considerat.r  cap. 
9  et  10,  et  in  serm.  5  Vigil.  Nativ.  Doniini;  Sie- 
phanum  iEduensem  in  lib.  De  sacramento  altarisy 
cap.  17.  Et  maxime  prsesules  Hispania)  sub  Carolo 
Mngno,  cum  seorsim  scribenles,  tum  in  synodo  To- 
letana  xi  et  xv  congregalos.  Qnoriun  lamen  placi- 
tum  ingrntiim  habens  Benedictiis  11  papa,  conira- 
rium  suadere  nitebnttir.  Sed  non  id  temere  se  dilTi- 
nivisse  rescribunt  Hispani  ad  Sergium  sunimum 
pontiiicem.  Osiendimus  eliam  in  margine  textus 
Puilini,  non  contrarium  auctori  Augustinum,  qui 
non  seniel  gcminam  locutionem  usurpavit  ut  lib.  xiii  £ 
De  Trinit.,  cap.  17,  elc.  At  e  diverso,  contra  prae- 
sules  Hispanos  acriter  piignatura  ab  episcopis  Ita- 
lise,  Galliae  et  Germanine  in  concilio  Francoford  sufo 
Garolo  Magno  anno  794.  Siquidem  Itali  in  iibello 
contra  Eiipaiidum,  concilii  decreto  misso  ad  praela- 
tes  Hispanise,  hsec  habent :  c  Sunt  enim  plerique 
qui  astruunt  ex  tribus  substantiis  unam  mediatoris 
[lersonam,  Yerbi,*carnis,  et  animse;  ciim  in  causa 
lidei  non  videaiur  necessanuin  sophistica  dispiita- 
tione  s%cularium  litterarum  calculos  syllogistica 
spargere  manu.  Sufliceret  enim  juxta  prsecedentium 
Catholicorum  Patruin  saluberrimae  prQmuigationis 
doctrinam,  sincera  simplicitatis  voce  ex  utraque 
natura  unam  personam  confiteri  veri  Dei  verique 
bominis  332  Christi,  etc.  i  Galli  vero  et  Germani 
antistites  in  synodica  epistola  ejusdem  concilii,  plu- 
ribus  probant  duas  tanlum  in  Cbrisio  debere  dici 
substanlias  aut  naturas.  Quod  allatis  ex  Augustino, 
Ambrosio,  Cassiodoro,  etc,  testimoniis  conlirmant.  q 
Quibus  adjungimus  Damascenura  lib.  iii  De  fide, 
cap.  16;  Rusticum  diaconum  contra  Acephalos; 
Paulinum  Aquileiensem  in  libello  Sacrosyllabo,  qui 
laudatus  est  in concilio Francofordiens., et  Leontium 
contra  Nestoriiim  et  Eulychet.,  lib.  i. 

Ltraque  tamen  sententia  tuta  in  fide,  et  suo  quae- 
que  tenipore  neressaria  fuit.  Dum  enim  quidam  hae- 
retici  negarent  Verbum  assumpsisse  animnm  aiit  ve- 
ram  carnem,  tunc  consiiliissiinum  habebanl  Palres 
dicere  Cbristum  ex  tribus  substantiis,  Deo  scilicet, 
carne  et  anima  componi.  At  cum  lisec  germana  lo- 
culiocausam  aliis  pra^buit  dubitandi.  num  in  Christo 
caroet  anima  naturaliler  invicein  unirentur;  arbitrati 
siint  tutius  fore,  duas  tantiim  iiaturas  praedicare,  di- 
vinam  et  humanam.  Sed  de  his  nulla  jam  inter  tlieo- 
logos  disputandi  caiisa. 

CAPUT  XXHL 

Duas  sententias  sibi  objacentes  de  infantia  Saha 


A  crementa  wtatis^  per  vagitns  et  infantiam  fnfuert 
videbatur  sapientia  et  cetate ;  sed  perfecivs  tir  ni 
ventre  femineo  solitis  mensibus  conlinebatw.  Aagu- 
stinum,  lib.  ii.  De  peccatoruin  meritis  et  reinbs., 
c.  S9,  quo  loci  potissimum  coUimavit  super\oricip[ 
^,  ubi  eumdem  nominatim  expressit;  Damasc^ 
num,  lib.  iii  De  tide,  cap.  ^%  et  plures  alios. 

Non  difTitebitur  tamen  auctor  Cbnstum  D.  ba- 
buisse  a  principio  suae  conceptionis  huroanam  eaa 
cognitionem,  quani  experimentalem  dicunt :  qu«  ia 
rerum  usu  et  experientia  consistit :  ac  proinde  ii 
ea  profecisse,  ita  ut  ad  ejus  acquisiiionem  specifs 
quasdam  intelligibiles  de  novo  habuerit,  quas  li 
initio  non  recepisset :  quod  cerle  piacilam  veleri 
theologise  et  modernas  plurimum  arridet 

CAPUT  XXX. 

Ex  epistola  Guilleimi  de  Mauritanta,  qwm  hic  ms- 
nuscriptam  habemus  cum  quibusdam  oiitt,  pm 
Hugonem  Sancti  Victoris  prope  Parisios  canoH- 
tam  et  priorem ,  contrariam  Pulli  senteniw  d^ 
cuisse  de  scientia  animce  Christi  Doniiat.  XoHii«- 
simum  antiquitalis  fraamenlumj  erudilonm  m . 
facturi  satis,  ultro  proaueimus, 

Emstola  Guillelmi  de  Mauritania  (fd  Eugonm  p)$ 
rem  S,  Victoris,\ 

HuGONi  S.  Yictoria  priori,  Gtiu.LELircs  salutein. 

Doroinus  Amulnbus,  Sagiensis  mhidiaconus,  lur- 
ravit  nobis  qu(Ki  de  quadam  quaestione  apud  m 
ante  venlilata  vobiscum  333  tractavcral.  Est  ao- 
tem  ha^ :  Ulrum  anima  quam  in  persoiia  Cbris^ 
assumpsit  Divinitas,  tantam  jienitus  habetscienliaQ 
et  sapientiam,  quantam  habet  Divinitas.  Dixik|iie 
vos  respondisse  quod  anima  Christi  tantam  habal 
de  omnibus  omnmo  DOtitiam,  quantam  habei  Diii- 
nitas.  Adjecitque  vos  responsionem  vestram  aocUh 
ritatibus  et  argumentis  subtilibus,  satis  iogeiuost 
confirmasse. 

Ego  autem  (si  fas  esset.  a  pni^lentia  Testra  di- 
screpare)  contrariam  sententiam  potius.  eligerem. 
Arbitror  enim  animam  illam,  quam?is  onuuoai 
creaturanim  dignissimam,  tamen  ad  squalilaleB 
divinse  sapientiae  nullatenus  pervenire :  qnod  Uli 
ratione  videtur  comprobari.  Christus  loquens  ad 
Patrem,  ait :  Vita  cetema  est  cjognoseere  u  wu 
Deum ,  et  quem  misi&ti  J^sum  Christum  {Jom,  in, 
17).  Liquel  igitur  viiam  aeteraam,  id  est  samman 
beatitudinem,  maxime  constare  in  notitia  Trinilatis. 
Apparet  eliam  quod  sequalem  habet  aniroa  Chrieli 
cum  divinitate  beatitudiiiem,  si  aNjualem  babertide 
sancta  Trinitate  notitiam.  Si  enim  sequalem  habfrol 
notitiam,  non  esset  ratio  cur  non  aequalem  baberrt 
charitatem,  et  ca^tera,  ia  quibus  beatitudo  coBsi* 
stit,  aequaiia  :  quod  etiam  vos  fortasse  concedius. 
Qiiis  autem  audcat  dicere,  animam  iilam,  exqw 
fuit,  sequalem  cuin  Deo  habcre  beatitudinem,  cuin 
in  Deo  nulla  possit  omnino  [forte  esse]  eadem  mise- 


toris,  pradiclasy  viri  illustres  singuti  singulas  5t6t  ^  ria.  Cum  aniina  4ila  multiset^inagnisniiserii^fuonl 

implicita.  De  iniseriis  enim  hunianae  natur»  qua» 
assuinpsit  divinitas,  sic  ait  Propheta  :  Egotumw 
mis  et  non  homo,  opprobrium  bominum  et  akjtci» 
plebis  (Psal.  xxi,  7).  Et  alibi :  Tribulatio  proxiM 
est,  et  non  est  qui  adjuvet  {ibid.^  42).  Iten):/'"^' 
peria  improperantium  mUn  eeciderunt  svper  k 
{Psit.  Lxviii,  10)  :  Ipse  quoque  Christus  :  Urbeta 
est  anima  mea,  et  quid  dicam  ?  (PsaL  vi,  *).  Il««  • 
Tristis  est  anima  mea  usque  ad  morCem  (Jf «((A-  ^^^^* 
58).  Cum  igitur  constet  aniniam  Cbristi  ante  ps* 
sionem  fuisse  miseram,  impossibile  fuilr  quod  m 
tunc  haberet  sequalem  cum  Deo  beatitadinem.  Non 
enim  possibile  esset  in  eadem  anima  simulesseca* 
seriam  et  summam  Dei  beatitudinem,  qus  r^^ 
augeri  vel  minui.  Non  igitur  veruBi  est  sma^ 
Christi  aequalem  cum  Deo  babere  sanctae  Trir.itaU 
notitiam  et  caetera  in  quibus  beatitudo  consistit 
Itero,  bac  alia  ratione  iiquct  animam  Chnkti  na- 


defendunt.  Alii  ignorantiam;  alii  plenam  sapien- 
licm,  etc.  Prioris  senlentida  propugnatores  videiiir, 
oraeter  alios  ,  indigilare  Ainbros.,  lib.  De  Incarnal. 
Dominicse  sacranieiilo  cap.  7.  et  lib.  v  De  fide,  cap. 
itcm  7;  Epiphanium,  hseresi  77,.Cyriilum  Alexand., 
in  paschali  orationei7;  Yigilium,  lib.  v  adversus 
Monophysitas,  t.  IV.  Bibiioth.  Patrum;  Eustathium 
Antiochenum  lib.  contra  Arianos,  laudatum  a  Gela- 
sio  papa  in  lib.  contra  Eutych.  et  Nestorium,  qui 
exstat  tomo  eodem  Biblioth.  Patrum;  Cyrillum 
item,  I.  II  De  flde,  c.  3;  Proclum,  in  epist.  ad  Ar- 
menos;  Fulgentium,  libro  i  ad  Trasimundum  cap. 
7;  et  in  iii,  cap.  48;  Rupertum,  lib.  \  in  Genesim, 
cap.  21,  et  Richardum  a  S.  Yictore,  lib.  i  De  Em- 
nianuele,  c.  15  et  16. 

Posterioris  vero  (qnam  tuetur)  Hieronymum  in 
tUud  Isaise  vii :  Butyrum  et  mei  comedet;  et  in  illud 
Jcremiae  xxxi :  Mufier  circumdabii  nrum :  Juxta  in- 


1053 


D.  nUG.  MATIIOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  H'. 


i054 


niiiem  babere  saplentlain  quara  divlnitatem,  cum  A  venietdem  in  hunc  mundiim  (Jvan.  i,  0).  Et  illnd  Apc 

—    -'-'-  -' -  -•  :.-.-.i-  I * :      giQJi .  Qfnnia  mihi  licetit,  sed  non  omnia  cxpeaium 

(J  Cor,  VI,  12). 

Si  aulem  contra  ]?oc  quod  assero,  animam  mino* 
reni  habere  sapienliam,  et  Deiim,  majorem,  oppo- 
nat  quis,  diceus  ex  his  spqni  qtiod  persona  Chnsli 

duas  habeal  scientias  ?  334  ^^^P^'^^^^^*  ^l^'^^  ^^^^ 
solum  duas,  sed  omnem  scienliam  hahet,  contes- 
tanle  Aposlolo :  lu  eo  omnes  sapieulio!  ei  scientia 
ihesaurl  sunl  absconditi  {Coloss.  ii,  5). 

Ut  aulem  super  his  de  quibus  ago,  sonsum  meum 
vobis  breviler  aperiam,  aflirmo  quod  sicut  Chrislus 
a;quaiis  est  Palri  secundum  divinain  naturam,  ita 
secundum  eamdem  naturam  omnia  habol,  q«»cun- 

Sue  Pater  habel,  ct  onmia  eodcni  modo  ut  Pater. 
icul  vero  secundum  hominem  minor  Palie  esl,  ila 
secundum  hominem,  minorem  halicl  sapientiam, 
sicut  el  minorem  potentiam.  Nam  secundum  as- 
sumptum  hominem,  nec  crcalor  esl,  nec  omnipo- 
B  tens.  Nam  cum  Chrislus  secundum  divinam  natu- 
ram  sit  Creator,  dicenie  Joanne  :  Fer  ipsum  omnia 
facta  sunt  (Joan.  i,  5),  ipse  secundum  hominem  fa- 
ctus  est  ex  tempore,  dicente  Apostoio  :  Qui  factus 
est  ex  semine  David  secundum  carnem  (Rom.  i,  5). 
Haclenus  ea  intpntione  sola  scripsi  vobis,  ut  si 
quid  in  eo  quod  ita  sentio,  vobis  dispticet,  ralioni- 
bus  et  auctoritatibus  roe  instruendo,  rescribatis. 
Yale. 


sapientia  sit  magnum  et  spirituale  bonum  :  tunc  si 
anima  habet  aequalem  cum  Deo  sapientiam,  falsum 
erit  Deum  in  omnt  bono  habere  majorem  suQicien- 
tiam  quam  ejus  creaturam  :  hoc  autem  non  concor- 
dal  raiionj.  Sicut  enim  creatura  sequari  non  po- 
test  Creatori,  ita  nec  bonum  unius,  bono  alterius; 
nec  suQicientia  unius,  suiltcienlioe  alterius  potest 
aqjiari. 

'  rion  solum  aiitem  his  raiionibus  confirmatur,  sed 
et  auctoritate  Apostoli  qui  ait :  Quis  enim  scit  qua: 
$unt  hominiSf  nisi  spiritus  hominis  qui  in  ipso  est  ? 
Ita  et  qum  Dci  sunt  nemo  novit  nisi  Spiritus  Dei  ( I 
Cor.  II,  H).  Nec  moveant  quidquam  qua^dam  verba 
Ambrosii  dicentis  animam  Christi  habere  per  cra- 
tiam  omnia  qu»  Deus  habet  per  naturam  :  Non 
enim  hoc  adeo  generaliler  exponenduin  est,  ut  di- 
cant  animxCliristi  jam  esse  prorsus  omnia  sequalia 
pcr  gratiam,  quaj  Dco  conveniunt  per  naturam  :  hoc 
cniin  faisum  esse  ncmo  ignorat,  cum  Deus  sit  a^ter- 
1111$,  carens  principio  ct  line ;  aniiua  vero  exordium 
liabeat  ex  teinporc.  Ikec  igitur  Ambrosiqs  inlellexit 
illis  verbis  aiiirmare,  quod  sicut  in  Deo  est  sudi- 
cientia  l)onorum  omnium,  ila  fere  omnia  eadem 
bona  sunt  in  anima  Clirisli,  et  abundant  in  ea  prae 
ca^teris  crcaturis ;  nec  tamen  abundant  in  ea  et  in 
Peo  ^equaliter.  Simile  genus  locutionis  alibi  rcj^ri- 
tUTf  quale  est  illud :  (^i  iUuminat  omnem  hominem 


AD  LIBRUM  QUARTUM. 


CAPUT  I. 

'  Unde  arbitrantur  nonnuUi ,  etc.  Impeccabilitatem 
Christi  Domini,  Pullum  cognovisse,  iiemo  ibit  inft- 
cias.  At  nejejuna  nimis  in  hoc  asscrendo  doginate 
videatur  hujus  capitis  doctrina,  huc  accersere  non  -. 
pigebit  ea  quac  prima  parle  cap.  15,  profert,  huic  ^ 
iicgotio  profutura  :  ubi  discussis  et  assertis  omni- 
potentise  divinae  juribus,  quid  tandein  illa  secun- 
dura  oranimodam  sua^  facultatis  vim  possit,  hac 
edicit  suppositione.  Audacius  dixerim  et  hodie  Deum 
posse  diabolo  compnnclionem  infundere ,  et  poenilenii 
veniam  dare.  Audacissime  adjecerim,  in  unapersona^ 
quce  est  Christus,  divinitatem  ab  humanitate  nosse  se 
disjungere,  et  disjuncla:  gratiam  suam  retrahere;  ut 
jam  purus  homo  sine  Deo  ruat  in  vitium ,  de  vitio  in 
infernum.  Quibus  verbis  impeccabilitatcm  Christi  eo 
prorsus  modo  expiicat,  quem  apud  iheologos  fre- 
quentiorem  legimus;  qui  proximam  hanc  impecca- 
biliiatis  ejus  causam  assignant,  unionem  scilicet 
Verbi  cuin  humanitate,  et  specialem  quamdain  gra- 
tiam  et  protectionem  qua  Deus  ita  eain  gubernal,  ut 
non  possit  labi  in  peccatum. 

Quoil  auiem  supponere  videalur  potentiam  pec- 
candi  inter  libertatis  munia  numerandam  esse; 
ideoque  non  ea  caruisse  Chrislum  vene  libertalis  ^ 
dotibus  inslruclum ;  id  solum  verum  est  de  ea  fa- 
cultale  peccandi,  qua  parle  dicit  ipsam  voluntalem 
poteniem  in  aclu  primo  se  ilcctere  ad  utrumlibet 
(iKjneficio  cujus  possit  revera  pro  libilu  in  peccatum 
niere ,  si  sibi  ipsi  sola  relinquerelur  in  puris  natu- 
ralibus);  non  autem,  ut  dicit,  quamdam  et  proxime 
aplain  ad  peccandum  facultatem,  proiil  est  in  nobis. 
\ere  elenim  adnotasse  mihi  videlur  D.  Thomas  in- 
lcr  Quasstiones  disput.,  q.  22,  a.  6,  quod  :  YeUe 
ntalum  non  est  libertas,  nec  pars  Ubertatis,  quamvis 
sit  quoddam  signum  Ubertatis ;  sed  posse  velle  malum, 
habet  se  per  accidens  ad  rationem  tibertatis :  arguit 
enim  natune  defectum  quem  ipsa  non  intendit,  ut 
rrudite  non  minus  quam  anxie  propugnaverat  anle 
Thomam  Robertus  de  Mileduno  in  Summa  ftua  ms.  . 
Cujus  sentenliam,  naturam  libertalis  universim  ex- 
plicantero,  hic  legerc  non  pigebit. 

f  Nan  ila,  ut  quidam  pulant,  liberum  arl  ariuin 


est  difflniendum  :  Potestas  et  ad  bonum  et  ad  malum 
$e  nectendi.  Si  enim  haec  sit  sufliciens  liberi  arbitril 
dennitio,  nec  spirilus  conHrmati,  nec  spiritus  dain- 
naii  habent  liberura  arbitrium  :  quod  falsuin  est.  Esl 
eiiim  naturale  bonum  creationis,  quo  nullum  pi  iyat 
gratiae  confirmatio,  nec  maliliae  obslinatio.  Nec  ilii 
ergo  per  malitiara ,  nec  isti  per  gratiam,  arbitrii  li- 
bertate  privati  sunt.  Uli  tanien  secundum  liberum 
arbitrium  ad  malum  tantum  flecti  possunt;  isti  vero 
tantuin  ad  bonum.  335  Unde  patet  liberum  arbitrium 
non  esse  potestateui  se  fleclendi  ad  allerulrum  :  el 
licet  ad  malura  se  fiectere  non  possil,  non  ideo  ta- 
roen  minus  est  liberum ;  sed  qiianto  ad  inalum  nii- 
nus  converli  potesl,  tanto  est  liberius.  Ex  quo  ap- 
paret  quod  posse  inalum;  liberi  arbilrii  pars  non 
esi,  licet  cx  libertate  arbitrii  maluin  fieri  possit.  » 
Ha;c  ille. 

CAPUT  lY 

Ad  ubcriorera  diflicullatis  illius  intelligentiam, 
quaiii  in  hoc  cap.  subtiliter  pro  more  Pulius  enu- 
cleat ,  ut  quae  suo  lempore  inter  scholaslicos  au- 
clores  celeberrima  erat.  Num  scilicct  in  divinis 
Patrem  esse  ,  aut  gignere  Filium  ,  quamdara  dicat 
operationem;  subjicimus  eliam  sentenliara  alterius 
Kobcrti  Summ:e  pradictae  folio  32,aUera  pagina. 

€  Dicunt  quidam  nulla  rationc  verum  esse ,  Pa- 
trem  aliquid  posse  quod  non  possit  Filius,  licet  Pa- 
ter  possil  gignere  Fiiium;  Filius  vero,  non.  Quotl 
enim  dicitur,  MuUa  potesl  Pater  ,  quoi  non  posstt 
FiUus,  opera  potentiie  Patris  subjccta  intclhgi  asse- 
runt ;  nihil  quippe  polest  operari ,  quod  Filius  non 
possit  facere ;  quod  verum  est  cx  iis  qu«  fuerunt, 
et  sunt  et  fulura  sunt.  Sed  quod  Patcr  potesl,  quia 
Filium  potestgignere;  nullum  eorum  est  quivopera 
Patris  esse  possibile  est :  eo  quod  si  gtgnere  /'i/fttw, 
esset  opusPalris,  aliquod  ejus  opus  esset  ei  coaeter- 
num ,  quod  ex  lali  operatione  proveniret ;  aul  nihil; 
aulFiliiis  etiaraPatris  opusesset,quodinconveniens 
est:  scilicet  quod  aliquod  opus  sit  Patri  coaeternura; 
aiit  quod  Filius  sit  Patris  opus ;  aul  quod  mhil  ex 
tali  opcralione  fiat.  Non  est  ergo  verum,  Palrem 
posse  aliquid  facere  quod  Filiiis  non  possit,  scihcet 
gignere  Filium.  lAt,  ipquit  aliquis ,  quando  Patcr 


iCK 


AD  ROBERTl  PULLI  SENTENTIAHUM  LIBBOS 


m 


dicitup  posse  gignere  Filium  ,  aliquid  dicilur  posse  A  Quando  autem  dicitur :  Pautut  poUit 
facere  quod  potest  facere;  vel  aiiquid  quod  non 


potest  faccre.  Quod  si  veraciter  dicilur  aliquid  posse, 
quod  facere  non  potest ;  verum  erit  Patrcm  aliquid 
posse  quud  facere  non  potest.  Gui  an  aliqua  mens 
rationalis  possit  acquiescere ,  valde  dubito.  Si  ergo 
gignere  Filium^  aliquid  est  quod  Deum  Patrem  posse, 
verum  cst;  eigignere  Filium  aliquid  esse  videtur  quod 
Deus  Paler  facere  potest;  imo  quod  iecit  et  facit :  ge- 
nuitenim  et  gignit  Pater  Filitim.  Quod  si  praediclum 
po$$e,  actus  habet  effectum ,  jam  ¥  ilius ,  absque  du- 
bio,  opus  Patris  erit.  Unum  ergo  illorum  Filius  erit, 
quie  sunt  opera  Patris;  sic  quoque  non  tantum  ge- 
liitus  erit ,  sed  factus :  sui  et  Patris  opus,  cum  nihii 
sit  opus  unius,  quod  non  sit  opus  alterius. 
^  c  Quopiam  autem  hsec  palato  Fidei  sane  non  sa- 
piunt,  id  est  quo4  gignere  Fiiium  erit  aliquid  quod 
Pater  facere  possit,  et  quod  Filius  sit  faclus:  consi- 
derandum  est  quid  Pater  dicitur  posse ,  quando  di- 


mani$ .  aiiquid  posse  ostenditur ,  quod  ab  eo  potesi 
fieri  yei  non  fieri :  et  iiiud  est  eorum  qux  ejos  po- 
tentiae  subjecta  sunt. 

I  Ex  istis  facile  solvitur  id  cujus  caasa  bxc  in* 
ducta  sunt ,  id  est  Deum  Patrem  nibii  omnino  poni 
quod  Filius  non  possit :  eo  quod  Filium  potest  n- 
gnere,  Filius  vero,  non.  Nam  per  po$$e  gigiuTe  Fj. 
lium ,  non  demonstratur  nisi  Patrem  posse  essePa* 
trem  ;  eo  quod  omnino  idem  est  Palrm  gignm  Fi- 
lium ,  et  Patrem  e$$e  Patrem.  Et  ideo  sicut  Pater 
nihil  est  quod  Filius  non  sit ,  quia  Pater  est ,  licct 
alia  persona  sit  quam  Filius ;  ita  nec  verum  esi  Pa- 
trem  aliquid  posse  quod  Filius  non  possit,  quia  po- 
test  gi^nere  Filium  ,  quod  Filius  non  |)Otest.  Pqskc 
enim  gignere  Filium ,  personam  Patris  discernit, 
cujus  solius  est  gignereFilium.  Etideo(||uia  hocest 
proprium  Patris,  non  ejus  ootentiam  designat  qnam 
cum  Patre  [patre  redundat]  et  Filio  Spirituque  sao- 


citur  posse  gignere  Filium.  Adcujus  intelligentiam  »  cto  habet  communem;  sed  singularem  ejiiSTeUtio- 


inquirendum  es(  an  ista  vox  po$$e,  eodem  modo  in 
istis  locutionibu^  accipiatur:  Deu$  Paler  pote$i  gi^ 
gnere  Filium^  e( :  Deu$  Pater  pote$t  mundum  creare. 
si  vero  in.eadem  significatione  in  utroque  accipitur: 
et  Filio ,  siguificatio  quam  habet  in  utroque,  conve- 
nire.potest.  Unde  si  verum  est  Patrem  nihil  posse, 
(|uod  Filius  non  possit;  quia  potest  mundum  creare; 
ita  nec  ali(^uid  posse  videbi^ur  ouod  Filius  non  pos- 
sit,  qiiia  Filius  potest  ^ignere.  Nam  non  secundum 
quid  dicitur  Deus  aliquid  posse,  quod  non  sit  verum 
eum  simpliciter  posse ;  unde  si  hibiii  dicitur  Pater 
posse ,  quando  aicjtur  posse  gignere  Filium  ,  quod 
non  sit  irerum  eum  posse :  gignere  Filium  est  unum 
eorum  quod  Deus  Pater  potest.  Sted  quia  nihil  potest 
Pater  quod  non  possit  Fiiius;  eadem  ratione ,  (|ri- 

?nere  Fitium^  unum  eorum  est  quod  Fiiius  potest. 
loc  auteni  quia  falsum  est ;  et  illud  unde  hoc  se- 
quitur ,  falsum  esse  necesse  est :  scilicet  quod  gi 


nis  proprietatem.  Ex  quo  non  sequitur  Patrem  ili^ 
quid  posse  quod  non  possit  Filius.i  HaecMiledunen- 
sis  [Robertus ,  non  Pulli  sohim ,  sed  et  Peiri 
Pictaviensis  nostri  doctrinse  apprime  commoda. 

CAPUT  vm, 

Qui  forta$$e  e$t  reverentia,  etc,  Ad  hunc  lapidem 
graviler  offenderat  Petrus  Abaelardus,  quiniillom 
timorem  futurum  in  Christo  et  beatis ,  perpenn 
excogitavit ,  donec ,  arguente  Bemardo  et  meliora 
suadente,  ut  patet  ex  ejus  epistola  190  ad  Innoc.  II, 
hoc  Christianae  veritatis  testimoniuro  posnit  i(i 
Apologia  sua,  sensu  et  pene  verbis  curo  ista  Palli 
doctrina  cohaerens.  «Multa  de  Cbristo  dicun- 
tur ,  quae  non  tam  secundum  caput ,  quam  se- 
cundum  corpus  ipsius ,  quod  est  Ecciesia,  sunta^ 
cipienda;  $37  ^^  iUespiritus  timoris  (qnod  est 
initium  sapientiae)  quem  videlicet  timoren  perfecta 


gnere  336  Filium  sit  aliquid  quod  Deus  Pater  pos-  r  charitas  foras  mittit..  Hujus  erpo  timoris  spiritum 
sit.  Quia  ergo  ad  Patrem  po$$e  gignere  Filium,  non      in  anima  Christi,  qui'  perfectissimam  habuit  duri- 
seq-jitur  Patrem  aliquid  posse  quod  non  possit  Fi-> 
lius :  gignere  Filium ,  non  videtur  aliquid  esse  quod 
Pater  possit. 

^  « Unde  non  videtur,  poMe,  eodemmodo  accipi  cum 
dicitur  Pater  po$$e  gignere  Ft/ttcm,  auomodo  acci- 

?itur  cum  dicitur  po$$e  creare  munaum.  Nam  ad 
^atrem  po$$e  creare  mundum ,  sequitur  Patrem  ali- 
quid  posse  quod  possit  Filius  :  et  ideo  ad  Deum  Pa- 
trem  po$$e  creare  mundum  ,  sequitur  eum  aliquid 
posse.  Quod  quia  ad  Deum  Patrem  po$$e  pi^nere  Fir 
lium  non  sequitur  :  aut,  po$$e,  aliter  accipitur ;  aut 
gignere  Filium  non  est  aliquid  quod  Pater  possit, 
Bed  pow  ( ut  in  eo  habet  existimatio)  non  eodem 
modo  accipitur  :  quae  differehtia  licet  verboexplicari 
non  pM>ssit,  ex  his  quae  inde  sequuntur  facile  potesl 
intelligi.  Nam  ad  Patrem  po$$e  gignere  FHium^  se- 
quitur  Filium  de  substantia  Patris  posse  esse  :  imo 


quiL 

tatem,  nunquam  fuisse  credendum  est :  qui  tanwn 
in  inferioribus  membris  non  deest.  Tants  quippe 
perfectionis,  et  tantae  securitatis  anima  illa  eistiiil 
per  ipsam  Yerbi  unionem,  ut  sciret  nil  omnioo  se 
committere  posse,  unde  poenas  incurreret,  vel  Deain 
offenderet.  Castum  vero  timorero  in  saeculum  sxcnli 
pennanentem,  qui  proprie  reverentia  charitatis  di- 
citur,  tam  ipsi  animae  Christi,  quam  electis  anfelis 
et  hominibus  inesse  semper  recognosco:  uqde  el  de 
ipsis  supemis  spiritibus  scriptum  est:  AdoretU  do* 
minatione$,  tremunt  pote$tate$.  Hsee^Abaelardas. 

CAPUT  X. 

Aut  $ieut  pro  per$ecutoribu$  orakut^  unde  postn*- 
dum  veniam  $unt  eon$ecuti,  Non  est  mens  aocloris, 
Augustini  doctrin»  deditissimi,  Cbristum  pro  ooini- 
bus  indiscriminatim  crucifixoribus  suis  orasse,  el 


ipsa  Filii  generatio,  id  est  Filius  est  de  substantia  jv  eos  omnes  vcniam  coiisecutos  esse:  SedprokiitO' 
Patris  per  generationem.  Ad  Patrem  ,  yern ,  po$$e      lum  (ut  explicat  B.  Thom.  iii,  q.  21,  a.  4,  ad  i)  ^» 


mundum  creare,  sequitur  Patrem  pusse  iacere  quoa 
in  teinpore  (icri  est  necesse  :  cujus  potentiae  creatio 
inundi  est  subjecta. 

c  Similiter ,  cum  dicitur ,  Deus  Pater  potest  esse 
Deus,  potest  esse  ingenitus,  potest  esse  Pater ;  non 
illa  potentia  dicitur  haecposse  Deus  qua  potest  om^ 
nia.  Quod  si  esset,  haec  de  illis  esse  crederentur: 
hoc  autem  esse  non  poiest  nisi  et  Filius  ea  posset, 
eo  quod  aeque  potens  est  et  Filius  sicut  et  Pater, 
Unae  de  his  non  sunt  quae  divina  claudit  potentia, 
Ex  quo  certum  est ,  po$$e ,  aliter  accipi  quando  di- 
citur  Deus  ista  posse :  et  aliter  cum  dicitur  ea  posse 
quae  in  tempore  fiunt. 

lEadem  aifferentia  acceptionis  hujus  vocis,  po$$i^ 
circa  creaturas  invenitur :  ut  cum  dicitur  Paulu$ 
^ote$t  e$$e  homo,  nihilPauIus  posse  ostenditur  quod 
£b  00  possit  6eri  vei  non  fleri;  quia  nihil  tunc  posse 
•(Slcmhiur  quod    sufo  ejus  potentia  contineatur. 


erant  prwde$tinati  ut  per  ip$um  vitam  conseqnerenw 
teternam.  Quod  ex  Augustini  verbis  in  tract.  31  ia 
Joan.  collegisse  videtur;  ubi  divina;  grati^px^co 
sic  habelM  Videbat  quosdam  suos  inler  multosali<;' 
nos ;  illis  jam  pelebat  veniam,  a  quibus  adbiic  Kci- 
piebat  iiijuriam.  Non  enim  allendebat  quod  ab  ipsis 
moriebatur ;  sed  quia  pro  ipsis  rooriebatur.  Mnitum 
est  quod  illis  concessum  est  et  afo  ipsis  et  pro  ip^ 
vt  nemo  de  sui  peccati  dimissione  desperet,  qnaodo 
illi  veniam  meruerunt,  qui  Cbristum  occidenint.  i  u 
bealiis  Thomas  citato  loco :  Dominu$  nou  orexitfn 
omnibu$  crucifixoribu^^  neaue  eiiaanL  pro  omnibniqn 
erant  credituri  in  eum;  $ea  pro  hi$  $oium  amerat 
pr<gde$tinatu  etc.  lliincque  sensum  esse  Pullipx  l|^ 
cutionis,  seqiienlia  probanl;  quibus  eodem^^  moda 
Christum  asseril  compassum  esse  civilati  Rierus^ 
lem,  dum  flevit  supcr  illam ;  quo  iiro  persecotonta» 
orabat  iu  cruce  Ideo  autem  civitati  compatilnr: 


iO'» 


b.  HUG.  MAtHOUD  OBSERTATIONES.  —  IN  LIB.  lY. 


lOSS 


Quonianiy  iirquity  matis  intererant  futuri  boni,  quo-  A 
rtint  mala  merito  deptangebat,  Inio  ipsos  esse  pro 
auibus  orabal  Dominus  in  cruce  peudens,  scribil 
Augustinus  ciiato  loco.  Inter  cujus  opera  exstat  in 
Appendice  tomi  X,  sermo  49  Joan.  Gbrysost.  in- 
scriptus.  Ubi  simiic  hujus  loci  commenlarium  re- 
pi3ries. 

CAPUT  Wlh 

Quippe  diabolus  in  homine^  quem  malo  dolo  deci* 
perat,  nihit  juri$  habebat  tanquam  alienum  in  servum 
invasiojiem  faciens  merito  spoliandus,  imo  etiam  ex 
invasione  judicandus ;  ac  per  hoc  nihit  erat  necesse 
fieri^  quare  jus  quod  in  homine  nnllum  erat  {Deo  ta- 
men  permiltente  hominem  opprimi;  quoniam  credidit 
cppresspri)  rationabililer  amitteret,  Movit  stomachum 
Uernarilo  fere  siniilis  apud  Abaclardum  opinio  ; 
quaui  tamen,  ut  jacet  in  \erbis  auctoris,  non  ila 
notasset  Doctor  veritatis,  nisi  conspersam  aliquo 
femiento  vidisset  in  semulo  suo :  qui  licet  hac  de  re  B 
quaedam  integra  puraque  labiisprotulissevideatur; 
alia  tamen  temere  satis  immiscuit  quonim  lue  infe- 
terit  ea,  qua".  alioquin  munda  viderentur.  Gonsulat 
lector  Bemardum  epistola  190  ad  Innocent.  Sed  me- 
mineril  tepudiatum  esse  ab  Abselardo,  ut  supposi- 
tum  sifoi  fetum,  librum  eum  Sententiarum,  quem  ut 
officinam  mcndacii  in  eum  potis:5imum  urget  abbas 
Clarxvallensis.  G;etera  enim  qux  in  Epist.  ad  Ro- 
manos  exposilione  commentatur  circa  controversum 
hoc  jus  daemonis  in  homines  (modo  tamen  ea  semo- 
^easSSSQU^pos^'^^^"'''  parum  xquus  subinferi) 
non  mihidigna censentur  ungue Bemardi.  Qux cum 
nec  sensu,  nec  fere  verbis  discrepcnl  ab  hac  PuIIi 
doctrina,  non  inutile  fuerit  genuinum  ejus  seusum 
paucis  aperire;  pra^sertini  cum  sciam  non  eam  so- 
lum  displicuisse  Bernardo  sed  el  Parisiensium  do- 
clorum  censura  sic  notatam  : 

Censet  Abcelardus  dmmonem  nullum  jus  in  homi- 
nem  quem  seduxit^  acquisiisse;  cum  tamen  (pquissimo  G 
jure  liomo  per  peccatum  ptrnas  a^ternce^  et  torquenti 
da!moni  oonoxius  fiat,  Quare  Abwlardus  rem  acrius 
perscrutatus ;  Christum  morte  sua  hominem  a  jugo 
diaboli  liberasse,  in  Apologia  profitetur. 

Certum  quidem  est  hominem  per  peccatum  poenis 
aeternis  addictum  esse,  el  daemoni,  veliU  tortori, 
mancipatum,  ulperhibentParisienses;  idque  merilo 
non  ne^averil  auctor,  nec  ipsc  diflitebitur  Abxlar- 
dus,  qui  in  expositione  Epistolae  ad  Romanos,  pa^. 
550  et  seq.  ia  ultro  concedit  :  Quod  etiam  jus  tn 
possidendo  hominem  diabolus  habere  poterat,  nisi 
forte  quia  cum  Domino  permittente  autetiam  tradente 
ad  torquendumy  ij>sum  susceperat?  Et  sub  med., 
pag.  551  :  His  itaque  rationibus  convinci  videtur  quod 
diaboius  in  hominem  quem  seduxit,  nullum  jus  sedu  - 
cendo  aCquisivit ;  nisi  forte,  ut  diximusy  quantum  ad 
permissionem  Domini  pertinebat^  tjui  eum  illi  qnasi 
carcerario  vel  tortori  suo  ad  puniendum  tradiderat. 
Cum  quibus  vcrbis  non  aegre  coha^renl  ea  quae  esL  D 
aiiclore  snpra  relulinius :  Deo  tamen  permittente,  ho- 
minem  opprimi  quoniam  credidit  oppressori. 

At  licel  ista  sapianl  veritatem,  spirentque  genui- 
niun  fidei  dogma :  non  tamen  repudiari  poteril  Pulli 
sententia,  qui  negat  jus  uUum  legitimae  dominationis 
in  homines  daemonem  habuisse;  sed  meram  usur- 
passe  tyrannidem,  necdum  adhuc  futuram  slabilem, 
nisi  divino  fulciretur  imperio  aul  nutu.  Quippe^  in- 
qull.  Qui  invasionem  tanquam  in  alienum  servum  fe- 
cerat,  merito  spoliandus  eratj  imo  etiam  ex  invasione 
judicandus.  Quse  ralio  non  iiigrata  plerisque  Patrum 
qui.hlnc  tyrannidem  dxmonis  homines  misere  di- 
Texanlis,  affnoscunt,  nusquam  autem  justaedomina- 
tionis  ei  trifouunt  facultatem :  licet  fateantur  juste 
homines  lorqueri;  sed  jure  in  Deum  velut  in  legiti- 
muni  dominum,  servum  fugitivum  iniiltantem,  re- 
fuso,  non  iu  daemouem  vices  lantum  carcerarii  aul 


tortoris  exsequentem.  Id  intor  alios  erudite  probat 
B.  Thomas  iii,  q.  48,  art.  4/  per  totum,  ufoi  tulaiii 
capitis  hujus  el  sequentis  do^rtnnam  exhibet ;  et  rei 
veritate  discussa,  sic  objectum  principale  diluit : 
c  Quantum  ad  pcenam,  principaliter  homo  erat  Deo 
obligatus,  sicut  summo  Judici;  diabolo  autem  tan- 
quam  tortori,  secundum  illud  Matth.  v :  Ne  forte 
tradat  te  adversarius  tuus  judiciy  et  judex  tradut  te 
ministro;  id  est  angelo  piBnarum  crudeli,  utChry- 
sost.  (553)  dicit.  Quamvis  igitur  diabolus  injuste, 
quantum  in  ipso  erat,  hominem  sua  fraudc  decep- 
tum,  sub  servitutetener^t,  ct  quantuni  ad  culpam  et 
quanlum  ad  poenain,  justum  lamen  erat  hoc  homi- 
nem  pati,  Deo  permittente  hoc  qiiantum  ad  culpam, 
et  ordinante  quantum  ad  poenani.  Et  ideo  per  re- 
spectum  ad  Deurat  justitia  eiiigebat  quod  homo  redi- 
meretur;  non  autem  per  respectum  ad  diabolum.  i 
Haec  B.  Thoinas,  ijuibus  nihil  aptius  ad  mentem  au- 
ctoris  :  el  in  hoc  tnsuper  conveniunt  quod  uterque 
dical,  Christum  non  diabolo^  sed  soli  Deo  Patri 
pretium  exsolvisse.  Idque  etiam  verbis  eipressis  as- 
serit  Pelrus  Pictaviensis  in  parte  iv,  cap.  19. 

Sed,  quod  mireris,  idipsum  Bernardus  epislola 
superius  citata,  licet  forte  nolens,  concedit  Abae- 
lardo.  <  Gaeterum,  inquit,  etsi  juslam  dicimus  dia* 
boli  potestatcm,  non  tamen  et  voluntatem.  Unde  non 
diabolus  qui  invasit;  non  homo  qui  meruit,  sed 
justus  Dominus  qui  exposuit.  Non  enim  a  potestate, 
scd  a  voluntate  juslus  injustusve  quis  dicitur.  Hoc 
ergo  diaboli  quoddam  in  hominem  jus,  etsi  non  jure 
acquisitum;  sed  nequiter  339  iisurpatum,  jusle 
tamen  permissum.  i  Quod  ergo,  doctor  oplime,  jus^ 
daemonis in  homineSf  si  nonjurc  acquisitum^  sedne- 
quiter  usurpatunij  nisi  Deo  permittente  opprimi,  quo- 
niam  Credidit  oppressori  ?  Quod  ipsum  certe  fatetur 
PuIIus,  el  cum  eo  Abaelardus,  ut  vidimus  supra. 

Hanc  difficultalem  non  mediocriter  illustravit 
Robertus  de  Mileduno,  titulo  ad  id  speciali :  De  hoe 
quod  quidam  dicUnt,  quod  diabolus  hominem  non  jus* 
te  tenebat;  homo  tamen  a  diabolo  juste  tenebatur, 
Ubi  licel  iu  gratiam  Bernardi ,  ejus  sententiae  palro- 
cinium  suscepisse  videatiir;  alieri  tamen  consullum 
esse  sic  voluit.  Potest  etiam  vere  dici  quod  juste  dia-- 
bolus  hominem  tenebat.  Qui  tamen  hoc  negant^  frau» 
dulentam  diaboli  decevtionem,  iniquam  voluntatem  , 
ut  mihi  videtur,  considerant.  Fraudulenter  enim  aC" 
quisita,  injuste  possideri  dicuntur. 

Haec  in  graliam  auctoris  dicta  sufflcianl,  qoem  a 
Bernardi  el  Parisiensium  doctorum  censura,  sos- 
pitem  reducere,  nostrum  fuisse  nemo  non  dix&- 
ril. 

CAPUT  XVI. 

Tanquam  culpis  nondum  veniam  eonsecuti.  Hanc 
auctoris  sententiam  de  patriarchis  in  inferno  delen- 
lis,  quidam  inferiori  anchora  notandam  censuerat, 
ut  qux  suaderct  explosam  jain  ab  omnibus  eoruni 
opinionem  qui  asserebant  charitatem  consistere  pos- 
se  cum  reatu  poenae  aeteriiae.  Sed  quidquid  sit  de 
illa  sententia  (quani  quibusdam  veterum  arrisisse 
non  inlicior ,  de  qua  forte  dicemus  in  sexla  parte) 
immunem  prorsus  afo  hujus  dogmatis  suspicionc 
PuIIum  egregie  produnt  proxime  sequentia  capila 
duo,  quibus  rem  ul)erius  tractat  et  ad  meniem  Ec- 
clesiae:  ideo  scilicet  palriarchas  caelerosque  illius 
temporis  juslos  nondum  plenam  veniam  consecutos 
ante  adventum  Ghristi,  eo  quod  nihil  consequi  pos- 
sent  nisi  ex  merilis  Ghristi,  et  morte  ipsius :  quae  si 
non  contigissct,  nihil  penitus  obtinuissent.  Quam- 
obrem,  inquit  Pullus,  aum  merces  negatur^  umtpU'' 
num  merilum  ffstimatur. 

Paulo  durius  hanc  veritatem  explicuit  Richardus 
a  Sancto  Victore,  cap.  19  libri  queni  inscripsil  De 
potestate  ligandi  et  solvendi ,  ubi  consequenter  satis 
ad  ea  ouae  superius  diierat,  peccatorem  scilicelv 


(535)  Hom.  42.  in  Matth.  operis  imperfecti  non  longe  a  fine. 


1U50 


kb  ROBERTI  PVLLI  SENTENTIARUM  LIBR03 


iOSC 


Der  Dcum  a  culpa  solvi,  et  ministerio  sacerdolum  a  A  esst  locum  seu  statum,  defunctorun  animilms  de- 

realu  poen»,  propter  efncaciam  sacramenii ,  cujus     " ■-  »"'*'  '"^•"'''^*  ^»'^'''^  r«»UciJc  ^«^-.-i..:.  . 

6unt  adminislri ;  sic  de  patriarchis  censebat  : 
c  Absque  ulla  dubitatioue  patriarch»  et  prophelae 
charilatem  habuere;  et  lamen  tenel)antur  debito 
daumationisaiternx:  alioqui  ncc  ad  inferna  descen- 
dissent,  nec  Christi  morte,  nec  ulia  redeniptioneege- 
rent.  Absque  ulla  igitur  ambiguitate  tenebautur  dc- 
bito  damnalionis  aeternae  ;  non  quod  eis  aelerna  fiie- 
rit,  scd  quod  eis  ajlerna  fuisset,  nisi  mors  Christi 
eos  ab  hoc  debito  absolverel.  »  Quae  tamen  ab  cr- 
rore  vmdicat  Bellarminus  lib.  ii  De  pcenit.,  cap.  14. 


CAPUT  XX. 

Mordendo  pars  assumitur,  Alludit  ad  hunc  Gre- 
gorii  locum  in  homil.  2i,  in  Evangelia,  quae  in  Ap- 
pendice  lomi  X  Augusliiii  rcperitur,  estque  senno 
5:2  De  dlversis.  <  Ouinia  eteniui  traxit  qui  de  electis 
suis  apud  inferos  nullum  rcliquit.  Omnia  abstulit. 


pulatum,  illis  scilicet  gloriae  coelestis  candidatis,  co- 
jus  tamen  non  potientur,  nisi  post  generalem  uuq- 
di  conflagrationem,  quia  ex  hac  vita  vel  cnmTenia- 
iibus  peccatis  vei  cum  obligatione  pcenx  temporalis 
subeuhdae,  deces^erunt :  sed  frustra  locum  illatn, 
puryatorium  proprie  loquendo,  dici,  quia  nnlb  jiet 
animarum  purgatio  nisi  in  die  judicii :  frusini  iiem 
credi  animas  inibi  commorantes  ^uid  incoaunoduiD 
perpeti,  aut  ab  igne,  aut  ab  aliquo  alio  extenio 
agente :  proinde  opcrose  satis  et  anxie  probat  ac 
tuetur,  nuilum,  qui  cum  moritur,  coelo  sutim  ido- 
neus  non  est,  ex  illo  medio  statu,  ad  ccelestem  eTo- 
candnm  esse  ante  diem  judieii,  quidqutd  pro  eo  a«t 
biijusmodi  orel  Ecclesia,  quidquid  obnixe  Aagitet  a 
piis  suis  operibus  impendat.  Cujus  suffragia,  preces, 
missas,  eleemosynas  cseteraque  mateniae  pietaiisof. 
ficia  ealenus  tantum  profutura  scrihit,  quateaQs 
Chrtstum  judicem  movent ,  ut  adventnm  suum  ac- 


utique  elecla.  Neque  enini  inndcles  quosque  et  pro  ^  celeret,  supremuiuque  judicii  diem,  in  cujus  pnr 

suis  criininibus,  aelernis  suppliciis  deditos,  Dominus      '"'*•'*  »^01...«   r«^^«  ni.rnranri^c  finimoa  Amn..i..*  a»- 

ad  veiiiam  restirgendo  reparavit ;  sed  illos  ex  in- 

ferni  claustris  rapuit ,  quos  suos  in  fide  et  aclibus 

recognovil.  Unde  recte  etiam  per  Osee  dicilur :  Ero 

mors  tua,  0  mors;  ero  morsus  tuus,  in[erne(Osee  xiii, 

14).  Id  namque  quod  occidimus,  agimus  ut  penitus 

non  sit.  Ex  eo  autem  quod  mordeinus,  parlem  abs- 

trahimus ,  partemque  relinquimus ,  etc.  1  Anceps 

340  diflicuitatem  hanc  versavil  Augustinus,  non« 

dum  suo  saeculo   penitus  expedilam:  quam  videns 

epistola  99,  ad  Evodium,  ubi  aliam  etiam  attingit 

Diajoris  momenti  de  sinu  Abrahae,  an  in  inferno  fue- 

rit,  an  vero  (ut  ibi  putat)  ab  eo  longe  remotissimus  ? 

Ad  quam  Augiistini  dissertalionem  spectasse  Pul- 

ium  in  sequentibus,  facile  pcrspicies,  quamvis  ei 

maluerit  adhaerere  oppositam  sentcntiam  tenenti  iib. 

XX  De  civitate ,  cap.  15,  et  tract.  iii  psal.  lxxxv,  ubi 

communem  Ecclesi£  sensum  seculus,  docet  liinbum 


ludio  tantum,  fore  purgandasanimaBopinalur.Qi:« 
cerie  singula  ideo  comniemoravimus,  quod  oppido 
belle  conveniant  cum  allatis  supra  ex  auctore  nos' 
Iro  verbis ,  licet  ille  communem  Ecclesiae  sensua 
de  igne  purffatorio  et  animabus  poenas  341  ^l*' 
ris  apices  ibi  iucntibus,  ubique  sui  opehs  cob- 
slanter  doceat. 

Porro  (juidquid  sit  de  hac  recentioris  ilIiuso|ii- 
nione,  cujus  ccnsiiram,  aliis,  abunde  nobisdodio- 
ribus,  sponte  relinquimus ;  certum  est  plura  apod 
eum  legi  quae  communem  Ecclesiae  praiira  labeli* 
ctcnt ;  piissimum  in  defunctorum  animas  obsfqQion 
remorer.tur;  plura  Scripturae  loca  et  conciHoma 
canones  in  singularein  sensuiu  distorqueant,  et  ad 
minus,  piurimis,  sallem  rudioribus,  generent  scaa* 
dalum.  iJt  taccamquod  jam  pra^cops  et  luhricnsaii 
vilia  cailis,  segnior  ad  virtuteni  aiTcsstis,  si  ron- 
munis  ilta  pocnaruni  in  purgalorioterribiliterliieii- 


Patrum  in  inferno  fuisse,  sed  distantem  a  locissup-  p  darum  fides,  qux  vcl  ipsis  sanctioribus  viris,  bor 

plicio  daronatorum  deputatis.  ^  rArAm  inriil.iL.  lam  h^vtlpr  Airnnpfirat. 

CAPUT  XXHI. 

Nisi  si  quis  eos  extra  corlum  quieiis  in  iocis  ponat^ 
dicens  pocnitentiam  in  carne ,  tanffuam  loco  suo  ex- 
aclam,  tantum  posse  ut  sit  dignavisione  Dei; pasniten- 
tiam  vero  post  corpus^  tanquam  in  alieno  actam^  id 
minime  mereri  ante  resurrectionem,  Hiijus  opinionis 
quam  refutat  auctor,  nullum  hactenus  vestigium 
assequi  potuimus  apud  auctores  Piillo  supNeriores 
aut  coaetaneos.  Licet  eniin  quidam  Patrum  in  eam 
concessisse  videantur  sentenliam  ( saltem  verbote- 
nus),  quod  aniniae  sanctorum  nonduni  intuitivam 
l)ei  visionem  sint  assecutae;  ea  solum  post  genera- 
lem  corporum  resurrectionem  politurae  :  quod  pla- 
ciliim,  setate  Pulli,  nondum  damnaverat  Ecclesia ; 
illud  lamen  (cujus  meminit)  discrimcn  inter  animas 
coelo  beandas,  aut  jam  beaias,  illas  videlicet  ob  di- 
latam  in  altera  vita  pro  peccatis  salisfactionem , 


rorem  inculit,  tam  icviter  evanescat. 
CAPUT  XXIV. 

Jta  qiioque  in  inferno  inunum  habitahoHt^fm 
et  quiete  di&tabant^  quod  utiqne  plurimis  plact'  \m 
alios  polissimum  ejus  aMjuali  Roberto  HileduDerq 
cap.  pcnultiino  Summw  m«.  Sedqui«desimi.\br2k: 
vidctiir  alitcr  sentire  quam  alii,  postremo  c^ip.. 
ejus  sentenliam  nunc  primiim  in  lucem  danius 

Quid  per  sinum  Abralio!  inletligendum  sit^  et  qv>* 
modo  esse  potuit  quod  aninKB  justorum  in  ittferM 
essent,  et  in  requie? 

<  Sinus  autem,  sccretnm  solet  dici  niagnx  ao- 
plitudinis ;  unde  Charitateni  miiltolies  designal : 
cujusmodi  sinus  sunt  in  vcsirims  ad  minislerian 
altaris  praeparatis  et  consecraiis.  Pcr  sinum  enio 
Abrahae  nullus  mihi  videtur  locus  designari ;  sd 
pncmium  quod  pro  merito  fidei  datur,  qua*in  Abra- 
nam  (etsi  in  primis  fuerit)  pnccipiie  tamcn  effalsit. 


has  vero  ob  hic  expletam  plcne  serloque  compen-  ^  Omnes  ergo  qui  Abraham  imitati  sunt  in  fide  (qor 


sationem ,  nullus  commemorat 

Affine  tamen  huic  opinioni  videtur  illud  traditum 
a  Bcda  lib.  v  Hist.,  cap.  i5,  ciii  non  dissentit  ipse 
eruditissimus  doctor:  ostensum,  scilicet  fuissecui- 
dam  animae  separatae,  sed  in  carnem  postmodiiin 
rcgiessae,  quartum  quemdam  locuin  praeter  coelum, 
purgatorium  et  infernum,  ad  instar  amoenissiini 
prati,  iu  quo  degebant  animx,  omnis  doloris  exper- 
tes,  sed  nondum  ccelo  idoneae.  Plura  id  genus  con- 
gessit  Dionys.  Carthusianus  in  Dialog.  de  judicio 
particulari,  articulo  51.  Et  quod  mireris,  nupcne 
iheologiae  viri  percelebres  huic  facile  opinioni  suf- 
fraffium  dedere. 

Dum  jam  boc  PuUinum  opus  praelo  succumberet, 
Tcnit  in  manus  libellus  quidam  editns  a  Thoma  An- 
glo,  ex  Albiis  East-haxonum,  qui  inscribitur  :  Fi7- 
iicationis  suat  de  medio  animarum  statu  ratio.  In 
quo  conteudit  novus  is  scriptor,  medium  qiiidem 


in  ipso  praecipue  commendatur,  qiiia  in  spem  con- 
tra  spem  credidit),  merito  in  sinum  ejus  recipicn- 
tur,  et  ei  in  beaittudine  sociantur.  Nulla  enin 
ratione  videtur  conccdendum  quod  infernus  vel  ali- 

^uis  in  infemo  locus  fiierit  sinus  Abnb»,  in  qvA 
azarus  ciim  aliis  juslis  consolabatur  :  licet  snie 
adventum  Christi  in  infernotenerenbir,  etinsioa 
Abrahae  consolarentur.  NecenimpermortemCbnsti 
animae  justae  de  sinu  Abrahae  erepts  sont,  qiusi 
modo  ibi  non  sint  post  resnrrectionem  Cbrisli. 
Ecclesia  enim  in  obseqiiiis  defunctonim  sepeliemK)' 
ruin  etiam  hoc  quo^idie  orat,  ut  ab  angelis  in  si- 
niim  Abrabx  dciiucantur.  Heatus  eniro  Martinus  m 
obitu  suo,  diabolo  pro^  astanti  scribilur  diiissc 
Nihil  in  me  funeste  reparxs ,  sed  sinus  AbTohir  m 
suscipiet. 

Praemium  autem  hoc  quod  pro  ndci  merilo  dator, 
quia  ampium  est  et  secretuni,  meriio  siuos  appc^ 


mi 


D.  riUG.  MATHOUb  OBSERVATIONEI^.  —  IN  LIB.  V. 


106!: 


latur.  Amplum  e$U  quia  omnes  capit  qiiot  et  coBliim  A  igitur  poliiit  ut  in  infernoessent,  et  in  sinii  A1>ra!iic, 


capit  :  secretum  est,  quia  fiires  iiluc  non  appro 
piant,  nec  aliquid  inde  furanlur.  Secretum  est,  quia 
nec  oculus  vidit,  nec  curis  audivit,  nec  in  cor  ho- 
minis  ascendit,  quae  prxparavil  Deus  diiigentibus  se 
(/  Cor,  II,  9).  Ideo  auteiu  Abrahaedictusest  sinusiste 
ut  qui  habuit  in  roerito  iidei  principatum,  hal)eat  et 
in  pr^mio.  Erat  sinus  isle  ante  adventum  Christi 
sinus  consolationis ;  nunc  gaudii .  Unde  de  praemio 
Lnzari  ante  adventum  Ghristi,  ipse  Aliraham  diviti 
respondet :  Nunc  autem  hic  consolattir,  tu  vero  cru- 
ciaris  (Luc,  xvi,  25).  Non  ait  :  Beatitudine  fruitur, 
sed  consolatury  quia  pro  nierito  fidei  requicm  ha- 
buit  consolalionis,  in  spe  participationis  beatiludi- 
nis  aelernae  quam  modo  habct  in  re.  Sed  quia  ipsa 
cxspeclalio  nioram  magnam  habuit ;  dilatio  praemii 
futuri,  ejus  ut  credo,  poena  fuisse  potest  dici ;  ha- 
bitu  relalione  comparalionis  ad  a^ternam  beotitu- 
dinis  aeternge  sufficieLlia  plena  nec  haberi  nec  t.a- 


hoc  est  extra  visionem  aeternae  clarit»tis,  et  in  rd^ 

2uie  consolationis,  quae  reddita  erat  eis  pro  merito 
dei  quae  enituit  inAbraham. 
De  animabus  aulem  quae  nunc  sunt  in  poenis  put' 
gatoriis,  licct  gravissimis,  concedi  non  debet  quod 
sint  in  inferno,  quamvis  sinl  extra  visionem  clari- 
taiis  aeternae.  U6c  enim  siguificaretur  quod  i^eser&ta 
non  esset  eis.janua  paradisi  :  quod  falsum  esi. 
Nam  aperta  csi  eis,  sed  iiondum  ipsi  digni  sunt 
intrare.  >  Haec  Robertus,  qui  piurimuni  concedil 
ilii  opinioni  Augustini,  dcqua  supra. 

CAPUT  XXV. 

Desideratum  in  codice  ms.  hiijus  capitis  titulum 
de  nostrosic  reslituimus.  Quid  depurgundis  fcctum 
$it ,  cum  Christus  descendit  ?  Quos  capiie  sequenti, 
eductos  ab  ipso,  et  co^lesti  gloria  liberaliter  dona- 


bcre  polest.  Quam  quia  non  babuerunl342  sancti  n  tos^  non  sine  Sensu  quodam  pielatis  concedit.  Quaa 


praecedentes  adventum  Christi;  aliquid  voiuerunt 
Iiaber6  nuod  non  habuerunt,  et  aliquid  non  habere 
quod  habueruni.  Quod  ubi  est,  id  est  quod  dcside- 
rant  adesse  quod  abest,  etabcssequod  adest;  poena 
sine  dubio  qualiscunque  ibi  est,  quoniam  ubi  hoc 
est,  nec  plenum  gaudium  est,  nec  perfecta  satiotas, 
sed  esuries  et  sUis  quaedam,  et  impcrfecta  voluiitas. 
Unde  et  illi  qui  beatitudine  visioiiis  ^eternae  riuun- 
tur,  perfecle  beati  sunt,  eo  quod  nihil  volunt  habere 

3uod  non  habeanl,  et  nuilo  carere  quod  habennt.  Qtia 
e  re  sancti  omnes  praecedentes^adventum  Christi, 
quandiu  hac  caruerunt  beatitudinis  plenitudine,  in 

praemio,  dicuntur  fuisse  (534) sicut  et  in  te- 

nebris,  quandiu  liite  illa  aeterna  caruerunt.  Esse 


quidem  senlentia  licet  B.  Thomae  displiceat  iii,  q. 
52,  arl.  8,  et  pluribus  post  ipsum  theologis ;  eani 
tamen  Augustinum  docuisse  testanlur  ea  (\\tx  pro- 
fert  lib.  xii.  De  Genesi  ad  litt.  cap.  33  :  Et  Christi 
quidem  animam  venisse  usque  aaea  toca  in  quibn$ 
peccatores  crucianturt  ut  eos  solveret  a  tormentis^ 
quos  esse  salvandos^  occutta  nobis  sua  jnstHia  indi- 
cahat^  non  immerito  crediiur,  etc.  Quae  cum  de  dam- 
natis  perperam  inlelligerentur ;  id  de  detentis  in 
ptirgatorio,  dictum  esse  necessum  est.  Illud  iterum 
suadere  videtur  epistolam  99  ad  Evodiumf  et  lib. 
xvii  De  civitnte,  cap.  ii ,  auctor  iteui  Elucidarii 
apud  Anselmum.  Ut  taream  recentiorum  non  pau- 
cos,  passim  obvios  apud  omnes. 


AD  LIBRUM  QUINTUM. 


CAPUT  II. 

Unde  eredibilius  e$i  $olum  Christum  in  gloriam  re- 
■$urrexi$$e.  Non  nova  haec  et  leVis  controversia  quam 
in  vetenim  Patriim  scriptis  utrinque  legimus  agita- 
tnin,  et  partis  utriusque  celeberrimos  defensores. 
Nuta  scilicet  solus  Cbristus  geminam  nunc  stolam 
potiatur.  Partem  negantem  amplexantur  recentio- 
rum  plurimi  cum  Origene  in  expositione  primicapi- 
iis  Epislohe  ad  Roinanos;  Auibrosio,  enarrat  in 
psalmum  i,  siib  finen ;  Sophronio,  in  epistola  sync- 
dali,  Epipbnnio,  haercsi  75,  non  longe  a  line.  Cle- 
mente  Alexandrino  lib.  vi.  Stromat.  postinitium. 
£t,  ne  quid  dissimulem,  pluribus  certe  nititurPa- 
irum  sufTragiis  hirc  sententia ,  quam  altera ;  qiiae 
tamen  majori  fulcitur  raiionum  firmamento,  inagis- 
qiie  Scripturae  cohrcret,  quam  praecedens. 

Hanc  uitimam  docuit  Augustinus  epistolaro  99,  et 
potissimam  Pullo  rationcm  suppeditavit,  quam  hic 
iterum  scriptaro  nolim.  Iteui^cnp.  3^,  lib.  u  De 


C  cet :  praeterea  id  a  celeberrimis  sibique  coaitaneU 

aucloribus  pie  tredebatur,  iit  a  Ricbaido  Victorino 

in  Cantica  canticorum  c.  42;   Bcrnardo  pluriLus 

in  locis;  Hugone  item  a  S.  Victorc,  lib.  iii.  Erudi- 

tionis  liicolog.,  cap.  125 ;  et  Pclro  Pictavicnsi  in  iv 

paite,  c.  19.  Quam  in  carne  ^lorificatam  credimu$  in 

cobIo$  ascendisse;  et  in  sanclis  dormientibus  qui  cum 

eo  surrexerUnt,  Id  etiMn  paulo  ante  docuerant  An- 

selmus,  c.  8.  De  excellentia  \irginis;  Kupertus, 

lib.  VI  in  Cantica,  et  Novigentiuus  abbas  Cuibertus 

lib.  I  De   pignoribus  Sanctorum,  cap.    3.   Cujus 

opera  in  lucem  prodiere  hoc  anno,   obstetricante 

nianu  et  studiodomni  Lucae  d^Achertjy  quieanotis 

erudilioue  varia  refertis,  illustravit. 

Singulare  quidpiam  videtur  bac  de  re  scripsisse 
Calterus  ad  Lutetiam  coenobita  Victorinus  libro  pe- 
culiari  ms.  Contra  quatuor  CaUiia  iabyrinthos,  etc, 
ubi  folio  70  alteram  paginam,  de  Assuuip^ione  B. 
Virgiiiis  sic  loquitur  :  c  Constat  ergo  ex  praemissis 


p  H*cat.  meiitis  et  remiss.  343  Hieronymus,  epist.  D  \\\3^xji  qu^e  nec  primam  similem  visa  est  habere  nec 

sequentem,  singulari  merito  vitam  alsque  peccalo 
duxisse ;  nec  solum  per  35  anitos  post  coneeptuni, 
sed  aiite,  ut  legitur,  per  15  qui  simul  sunt  vitae  iilius 
anni  circiter  50.  Talibus  namque,  ait  Hieronymus, 
decebat  Virginem  oppignoratam  muneribusl  quae 
dedit  cceio  gloriam,  terris  Deum,  fidein  gentibus, 
llnem  vitiis,  vitae  ordinem,  moribus  discipiinam. 
Quippe  Spiritu  sancto  adhuc  ex  utero  matris  siiae 
singulariler  repleta,  non  solum  Elisabeth  de  bene- 
dictionis  suae  plenitudine  replevit;  verum  et  in  utero 
ejus  exsultare  compulit  Spirilu  sancto  et  Joannem 
quo  inter  natos  mulierum  non  surrexit  niajor.  E\ 
hac  ergo  plenitudine,  an^elo  revelante,  ut  legitur, 
I>ost  assumptionem  sanctissimae  animae,  etiam  sanc- 
tissinium  corpus,  ut  a  peccato,  ita  ei  a  corruptioue 
iDtactum  mauens  in   upulcro  40  die,  tioc  est  ixl 


iHO  ad  Iledibiam;  Chrysosiomus ,  homil.  89,  in 
Matth.  cum  ejus  seqiiacibus  Theopliylacto  et  Eu- 
tbymio;  et  D.  Thomas,  qui  iibratis  ulrinque  ratio- 
num  el  auctoritatum  momentis,  siclitem  dirimit, 
qii.  53,  art.  3ad  2  :  Rationes  tamen  Augustini  multo 
efficaeiores  videntur.  Pene  omiseram  Justinuin,quae- 
stio  85,  ad  orthodoxos. 

Non  ita  tamen  hanc  caniis  ad  immortalitem  as- 
sumptae  dotem  Christo  peculiarem  censet  auctor,  ut 
eam  virgini  matri  negatam  velit.  Licet  enim  iliud 
ificoncu.ssum  non  sit  fulei  dogma ;  at  communis  Ec- 
olcsiae  sensus  in  eam  partem  consentit :  a  qiia  (dum 
in  aliquid  universim  conspirat),  vel  minimum  de- 
flcoterc,  piaculum  esse  Pullus  adirmat  hujus  operis 
pnrie  septima,  et  expressius  parte  vi,  cap.  51,  ubi 
eccle$ia$ticw  comuetudini  refragari ,  fa$  non  e$$e  do- 

(534)  Fort.  in  sinu  Abrahse,  vel  in  iuferno. 


{06S 


AD  hOBERTI  PULLt  SENtEMtlARUlt  LtBtlOS 


ioei 


KaleiMl.  Odobf is  conrorme  jam  claritaii  illius  cor-  A  carne  Ghristi ,  etc:  Sed  lia^c  missft  fiant,  scnipvlose 
poris  quod  de  ipso  Deus  sumpsit,  et  in  coelum  leva-     Patres  inter  et  tbeologos  agilata 
vit.  Nec  nOS,  inquit  beaius  Ifieronymus,  de  beata         •     -  - 


Maria  factum  abnuimus,  idesi  non  negamus  quod 
wulti  doctorum  et  senserunt,  etiam  et  in  suis  reli- 
ouerunt  scriptis.  >  Hsec  Waltenis  seu  Gaiterus. 

Non  igitur  tot  viae  ducibus,  tot  circumquaque 
ccmitibus  stipatus,  solus  deflexissei  ab  orbiia  Pui- 
lus.  Sed  quid  moror?  Non  is  hujus  capitis  scopus; 
eos  spectat solum quiDominicae  Resurrectionis les- 
tes  apparuere  :  planeque  divinus  foret  qui  vellet 
PuHum  tunc  temporis  et  eo  loci  in  Deiparam  inten- 
disse.  Sed  eb  adhuc  concesso,  iiihil  tamen  in  auclore 
culpandum,  qui  mentem  solum,  citnkque  perlina- 
ciam  omiiem  aequus  admodum  affert; 

CAPUT  IIL 

Quibusdam  hoc  tempore  singularis  videbitur  ca- 
pitishnjus  doctrina,  qua  pie  fidelium  credulitati 
suffragium  negat  suum  noster  cardinalis.  Plures  ta-  » 
men  exhibet  344  inodos  quibus  crebrae  admodum 
hujuscemodi  apparitiones  tuto  credi  possint  absque 
reali  hoc  Chrisli  et  sanctorum  in  terras  descensu  : 
quos  recentiori  theologise  non  in^ratos  esse,  testa- 
tum  videas  apud  schoIalBticos  scriploresad  q.  5H,  iii 
partis  D.  Thomse,  licet  illi  visionum  et  apparitio- 
num  hujusmodi  Odem  fucumque  iongius  propaga- 
rint. 

Favent  autem  auctori  plures  Scripturae  loci,  quos 
ad  ejus  sensum  interpretari  videntur  Beda  in  Re- 
traciatione  in  Acta:  Hoc  e$t  quod  eidem  Dotnino 
Jesu  Christo  a  Deo  Patre  dictum  Psalmista  testatur; 
Sede  a  dexlris  meis,  donec  ponam  inimicos  tuos  s..*a- 
bellum  pedum  tuorum  (Psal.  cix,  i).  Assumptus  nani' 
que  est  in  coelum,  etsedet  a  dextrts  Dei;  in  qua  ni" 
mirum  sede  patetnce  majeslatis  semper  divinitus  ma- 
net.  Ghrysost.,  Hom.  9,  itidem  in  Acta  :  Necesse  est 
usque  ai  tempora  restitutionis  omnium  Christum  in 


Doctrina  sequenti  capite  octavo  tradila,  atten- 
tum  postulat  lectorem  ;  quum  tamen  capite  nono, 
Christiano  sale  condit  ac  temperai ;  prxter  ea  qitx 
habet  eleganter  dicta  de  merito  cap.  56  hujni 
partis,  et  cap.  posiremo  partis  ttltimae,  etc. 

CAPUT  X. 

Ita  filii  ejtts  per  fidem ;  ex  fide  prius  jnslifitnt»: 
^ost,  sacramentum  ablutionis  in  signum  inienmi 
jam  percept(s  assumunt, 

Quam  hic  objicere  videtur  erroris  umbelbiD ;  ad 
caput  sequens  15  (ubi  de  Baptismo  totus  est),  cooh 
modius  excutiemus.  Caeienim  lotam  f^re  capitis  bn- 
jus  doctriiiam  Augustino  debet  in  libroQua»tion»ai 
super  Leviticum  ,  quesl.  S4.  Ad  quam  studio  br^ 
vilatis,  lectorem  remittimus. 

345  CAPUT  xm. 

Plura  leguntur  in  hoc  capite,  qast  nonnibil  it- 
gotii  lacessei'e  poiuerunt  rudioribus,  aat  vfieris 
theologiae  nondum  indolem  naclisi  nisi  prias  edo- 
ceantiir  quae  luerit  veterum  scriptonim  (roaiine 
qui  duodecimo  saeculo  floruere)  sententia  de  t! 
et  eflicacia  saii^ramentorum  novae  legis,  prsscr* 
tim  de  poenit^utia,  et  de  baptismo  ab  aduliis  m 
cepto. 

Sciendum  igitur  eo  saeculo  (in  quod  scboU&tiis 
theologiae  cunas  rejicimus)  plures  fuisse  qui,  ik- 
gleclo  solidioris  et  sacratioris  doctrinae  pentt,  soO 
fere  genio  rationis  indulsere  :  et  ut  est  spiiiarBn 
ferax  incuUus  ager,  alienam  pertaesi  manum,  nee 
fructibus  delectaii  nisi  sponte  nasceniibus,  non  ni- 
rum  si  pleraque  dederint  aut  agrestia,  aut  lanfoidi 
succi  nec  bene  probi.  Tumque  potissimum  eo  nofi- 
tatts  fermento  azyma  veritatis  infeceninii  cum  sa- 
crae  theoremata  doctrinae  adamusftim  lycauetlogi- 


toelo  permanere,  Et  August.  expendens  pariicuiam  ^  ces  argutias  deduxere  :  uti  de  coxtaneis  suis  coo- 
iinnn  w.»«^/.  »,trti,i^^^ia  nc«im:   ///»«.,>.  .v.,^«/««.   «:»   ti  Qyg,.iiur  Galtcrus  libro  qui  supra,  conira  qtulm 

iiallide  labyrinthost  etc.i  scribens  eos  une  AristM' 
iico  spiritus  afiatos  im99e.  Quod  enim  badenusTe» 
neranda  Patrum  canities  suae  sanierat  aucioritalb 
firmamento  ;  non  quidem  repudiatum  ab  eis,  sedii 
tot  fuii  partes  disiractum,  totque  lacessitum  ratio- 
nis  a^mulae  diclis,  aui  novis  adinventiottibus(uiraro 
quiescunt  ingenia  mortalium)  ilal  permistum  confa* 
sumve,  ut  ex  eo  spurio  folgore  naiivos  Yeritatis 
splendor  obtenebresceret,  aut  evanesceret  penitBS. 
Hinc  natae  scholarum  discordiae ;  hinc  conientioaei 
animorum  ultro  citroque  ;  et  quod  mireris,  in  iis 
praesertim  rebus  ex  quibus  salus  uniee  peodeat,  et 
quas  hactenuS  fide8,quaerationis  discrimina  nesdl, 
citra  discursum  omnem,  facHique  negotio  in  ob- 
nium  animos  insinuaverat. 

Nunquam  autem  pugnatum  tam  acriter  aut  inufi- 
liter,  quam  in  edisserenda  sacramentorum  efficadi; 
sententiis  adumbratam  Tid^ 
quis  rem  acu  tetigerit,  aat 
quis  ab  ea  longius  aberrarit.  Foret  nimis  operosnn, 
et  ab  instituto  alienum,  hic  singulas  recensere  qvas 
in  eorum  schedulis  legere  mibi  olim  concessun, 
dum  antiquas  bibliotnecas  frequentarem :  ciih 
praesertim  earum  quaedam  jam  in  locem  pro<iie 
rint  cum  suis  auctoribus ;  aliae  vero,  suppresso  pa- 
rentum  nomine ,  indigitentur  a  recmiiorua  noi 
paucis. 

Sed  quae  potissimnm  invaluii;  et  ad  Qsquepn^ 
positivi  tempora  perseverasse  videtur,  ea  est  m 
maxime  lubrirum  fecit  Hugo  Lothariensis  ia  Sm* 
ma  sentent.  iraciatu  6 ,  cap.  11 ,  et  lib.  ii  De  sacn- 
roent.,  parte  xiv,  c.  8,  et  ejussymmysta  RichardffS 
traclatu  speciali  De  poUstau  ligaudi  ef  soltnii, 
fere  per  totum,  sed  maxime  c.  19,  scificet  in  h>- 
mine  peccatore  (de  adultis  hic  taintum  sermo)  do- 
plicem  respectu  oaptismi ;  ei  in  poenitente  post  io- 
ptismum   triplicein   nasci  obligaiionem ;  qnanaa 


hanc,  donecy  superioris  j^salmi,  donec  swculum^  ait, 
Hniatur^  sursum  est  Dominus. 

Quibusdam  tamen  aliis  Scripturae  locis  in  contra- 
rium,  cautum  esse  voluit  Pullus,  omnem  a  sensu 
iuo  pervicaciam  excludens.  Biquidem  incommoda 
satis  foret  ejus  senientiat  praesertim  locis  Acto- 
rum  IX  ,  XXII  et  xxvi ,  et  I  Cor.  ix  et  xV.  De  aliis  au- 
tem,  c}uae  passim  circuinferuntur ,  apparitiouibus 
<Ihristi  etsanctorum,  non  contemnenda  videtur  ejus 
doctrina,  qui  in'hac  certe  materia,  ut  in  plerisque 
aliissapuii  ad  sobrietateiu.  Cujus  sententiae  pau- 
cis  suffragatnr  Robertus  deMileduno,  Summo!  ms., 
foL  68  ;  Quarum  inquit,  animatum ,  vel  ipsorum 
mortuorum,  si  atiquando  dicuntur  fieri  apparttioneSf 
§as  4  spiritibus  fieri  dubium  non  est. 

CAPLT  V. 

illam  quasi  ovum  parenUs  peperissent.  Spectasse 
potuit  iocum  hunc  Augustini,  c.  ^,  Dc  agoneChri-  |.  quani  'lot  antiqiiorum 
stiano  :  Non  enim  et  columba  illa  de  ovo  nata  est,  ^  bis,  ut  plaiie  nescias 
<itiin(,  et  tamen  oculis  hominis  potuit  apparete ;  quem  '      ' 

sibi  objicii  August.  tenens  veram  fuisse  columbam 

Juae  capiii  Chrisii  baptismum  suscipientis  insedit. 
!uo  persuasus  auctore  D.  Thomas  iii ,  qu.  59 , 
art.  7  eidem  subscripti  placito.  Verum  aliter  sentire 
videlur  Augiistinus  ipse  epistola  102 ,  ad  Rvodiiim, 
ad  quani  collimasse  PuIIum,  muitus  opinor ;  ut  et  ad 
cspui  5 ,  iib.  111  De  mirabilibus  sacrae  Scripiurae 
(quem  putavit  genuinum  esse  scriptum  Augusiini) 
ubi  non  de  avibus  Christum  sumpsisse  columbam, 
sedex  aere  lanium,  asserit  auctor.  Quod  idem  repe^ 
tit  verus  Augustinus,  ii  de  Trinit.,  cap.  5,  scribens 
factam  esse :  Quamdam  creatura  speeiem  ex  Umpore^ 
in  qua  visibittUr  ostenderetur  Spiritus  sanctus ;  sive 
cum  in  ipsum  Dominum  corporali  specie  velut  co^ 
lumba  descendit;  sive  cum  decem  diebus  peractis  post 
Ascensionem^  die  Pentecostes^  etc.  Plura  suppedita- 
buui  alii,  ut  Panielius  ad  capul  5  Tertulliani  iib.De 


1065 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  -  IN  UB.  V, 


%m 


prbia  respiclat  reatum  culpae,  secunda  reatum  dam- 
iiaiiouis  seu  pocnae  aetemse ;  tertia  vero,  poenaeillius 
quamdam  compensationem  seu  satisfaclioneni,  cuni 
a  confessoriis  injungendam,  tum  ab  ipso  Deo,  qiiani 
exsequi  teneatur  reus.  Prlma,  inquiunt,  tollltur 
anie  omnem  sacramentorum  coUationem,  Deo  solo 
cuipas  remittente  dum  sinceram  poenitentis  contri- 
lionem  advertit :  quam  ideo  sacramentorum  susce- 
ptioni  prasmittendam  non  semel  innuun  hi  aucto- 
res,  cum  affirmative  respondent  huic  quaestioni : 
An  utilis  confessio  ad  salulem^  fieri  debeai  in 
charitate  f  Quod  etiam  de  baptismo  non  aliter 
dicendum  esse,  sufficienter  iunuit  auctor  hoc  ca- 
pite. 

Secunda  tollitur  per  ipsam  actualem  sacramenti 
susceptioneni  in  charitale  factam ;  in  quo  eiiam  vi- 
detur  posse  dici,  ex  eorum  verbis,  duplicem  fieri 
absolutionem  quae  rationem  habeat  sacramenti : 
unam,  quae  sit  declarativa  tantum  primari»  iilius 
absoiutionis  quam  solus  346  ^^"s  largitur  dum 
culpam  remiitit ;  alteram  vero  quae  insuper  sit  efle- 
ctiva,  qua  Deus  simul  et  sacerdos  reatum  poenae 
seternae  condonant. 

A  tertia  vero,  qux  soiis  post  baptismum  poeni' 
tentibus  peculiaris  est,  et  quae  salisfactionem  sa- 
crainentalem  iniportat,  solusDeus,  proprie  loquendo, 
videlur  solvere ;  iicet  enim  reus  eam  hic,  aut  in 
purgatorio  subire  teneatur  (nisi  forsan  aliunde 
compenseiur,  ut  ex  inlensissimo  charitatis  actu) ; 
quia  tainen  nescit  sacerdos  an  condignam  injunxe- 
rit,  aut  quoad  usque  protendi  debeat ;  id  solius 
Dei  scientise  relinquatur,  necessum  est.  Quod  lu- 
culeuler  bis  perhibet  verbis  Pullus  poslremo  ca- 
pite  sext»  parlis.  Hujusmodi  absolulionem  homo 
noH  facit,  quia  quando  eam  fieri  eonveniat,  nemo  no- 
vit,  etc. 

In'iiac  igilur  sententia  solus  Deus  culpam  remit- 
til ;  reatuin  vero  poenae  Deus ,  et  homo  sacramenti 
niinisler ;  Deus  nonnisi  sub  conditione  poenam  con- 
donat,  quod  scilicet  reus,  si  facuitas  non  desit,  ad 
sacrauieutum  legitime  dispositus  accedet.  At  sa- 
cordos  eam  absoiute  remittit,  duin  sacramentuin 
absolutionis  iinpendit,  non  nescius  poeiiitentem  suo 
jaiii  inuneri,  legique  a  Deo  latae  fecisse  satis. 

Hujus  igitur  opinionis  (cujus  celeberrimos  patro- 
Tios  commemoravimus  supra)  videtur  fuisse  Fullus 
nec  eam  perfunctorie  docuit  tum  lioc  capite  de  ba- 
ptismo,  et  27,  hiijus  partis ;  tum  etiam  in  sexta  et 
septima  parte,  ubi  latius  de  confessione,  maxime 
capp.  59,  60,  61  sextse  parlis,  et  primo  septi- 
mse :  et  si  conferantur  inter  se  caput  hoc  13  et 
59  partis  sextae,  plane  constabit  de  mente  aucto- 
ris,  non  aliam  fuisse  quam  ut  est  a  nobis  inox  insi- 
nuata. 

Omnium  autem  enucleatius,  licet  non  melius,  to- 
tiim  hoc  sacramentaiis  reconciliationis  negotium 
expendisse  videtur  Richardus,  citato  cap.  19 :  c  Ad 
ea  qiiae  superius  dicta  sunt,  inquit^  quidam  quidem 
opponunt  et  dicunt :  Qui  veraciter  de  suis  crimini- 
bus  poenitent,  pro  certo  jam  charitatem  habent ; 
alioqui  quod  scribitur,  quomodo  in  eis  recte  intel- 
ligitur :  Quacunque  hora  peccator  ingemueritj  salvus 
erit  ?  Nemo  enim  qui  charitatis  capax  est  sine  cha- 
ritate  salvari  potest.  Sed,  ut  putant,  qui  charita- 
teiii  habet,  debito  damnationis  aeternse  teneri  non 
valet.  Quomodo  ergo  sacerdos  eum  ab  hujusmodi 
debito  absolvit,  si  ante  sacerdotalem  absolutionem, 
charilate  interveniente,  absolvi  jam  meruit?  Sed 
absque  ulla  dubitatione  patriarchae  et  propiietae 
charltatem  habuere,  et  tamen  tenebantur  vinculo 
damnationisaeternae;  alioqui  nec  ad  inferna  dcR- 
cenderent,  nec  ulla  redeniptione  egerent.  i  Ex  qui- 
busconcludit  in  poenitentibus  contritionem  culpam 
eicludere  et  charitatem  introducere ;  absolutionem 
vero  sacerdotis,  debitum  damnationis  aeternae,  pe- 
Ritus  abolere.  Sed  evidentius  cap.  7,  sic  praemise- 
rat  :  c  Ecce  ex  his  quae  jam  diximus,  roanifeste 

Patbol.  CLXXXVI. 


A  intell^ere  poterimus  in  resolutione  peccatorum 
quid  Dominus  faciat  per  semetipsum ;  quid  per  mi- 
nistrum  suum ;  quid  vero  per  se  simiil  et  officio 
ministrorum.  Per  semetipsum  sane  solvit  vinculum 
obduratiouis ;  per  se  simul  et  ministrum  siium, 
debitum  aeternae  damnationis ;  per  ministrum  vero, 
debitum  futurae  purgationis.  i  Petrus  Abaelardus, 
vei  potius  auctor  iibri  adversus  haereses  inter  ejus 
opera,  cap.  13,  pag.  479,  non  aliter  intellexit  bu- 
jus  sacramenti  dispensationem,  cum  dicit  :  Post' 
quam  Chi^istus  Lazamm  suscitavit^  ait  discipuUs  : 
ooivile  eum  ;  voluii  Dominus^  ut  quem  suscitaveraif 
ipsi  solverent ,  et  solutum  ostendereni.  Quam  solu- 
tionem  explicans  pag.  seq.:  Apparet,  inquit,  quod 
solusf  Deus  dimittii  peccata  vivificando  intus  per 
gratiam ;  ei  quod  sacerdos  dimittii  non  intus  vivifi- 
cando^  sed  a  debiio  ceternce  pcenw  ubsolvendo  per 
eam  quam  injungii  saiisfaclionem. 

In  eodem  nutavit  lubrico  Petrus  Lombardus,  ip- 
seque  aliis  casui  vicinior,  ut  mihi  videttir.  Licet 

"  eniin  optime  senserit  non  posse  sejungi  347  ^^^' 
tum  poenae  aeternae  a  dimissionecuipaecujus  uirius- 
qiie  solutionem  soli  Deo  ascribit,  ut  patet  ex  dist. 
17  et  18,  lib.  iv  Seni.,  in  alium  tamen  lapideni 
gravius  otfendit,  dum  de  potestate  ciavium  jejuue 
nimis  disseruit.  Nam  §  6,  dist.  18  nudum  el  sim- 
plex  tantum  ministerium  deciarandi  factam  a  Deo 
absolutionem,  concedit  sacerdolibus  nov£  legis. 
Non  autem  hoc  sacerdotibus  concessit^  quibus  ia- 
men  iribuit  poiesiatem  ligandi  et  solvendi,  id  est 
oslendendi  homines  ligaios  vel  soluios.  Nec  porro 
majorem  eis  quam  legalibus  sacerdolibus  ad  hoc 
ipsum  facultatem  imperlitur.  /n  sotvendis  ergo  , 
inquit,  culpis  vel  reiinendis^  ita  operaiur  sacerdos 
evangelicus  et  judicai ;  sicui  olim  legalisy  in  iUis  qui 
contuminati  erani  lepra,  quce  peccatum  signat,  etc. 
Gui  tmmobiliter  adhaesit  praecipuus  eius  discipuius 
Petrus  Pictaviensis,  cap.  16  dist.  lertiae. 
Auclores  vero  prioris  sententiae,  quainvis  roinus 

C  sapiant  ad  sobrietatem ,  non  iu  tamen  diminuiint 
claviuin  potestatem,  quin  solutionein  a  reatu  pcen» 
aeternae,  cum  Deo  pariter  illis  ascribant.  Imo  nihil 
prorsus  tn  hoc  justificationis  negotio  peractum  vo- 
iunt,  nisi  in  ordine  ad  claves,  dum  earum  uti  nii- 
nistcrio  facultas  datur ;  quod  frequenter  asserit  au- 
ctor,  ut  cap.  51  vi  partis,  non  ionge  ab  initio ,  el 
sub  iinem.  Piane  sciens^  inquil,  pceniienliam  cordi$ 
absque  confessione  oris  nunquam  valere;  confessio- 
nem  autem  absque  poenitmtia  semper  infructuosam 
esse.  Et  cap.  59  ejusdem  partis :  Opus  quoque  esi 
eonfessione,  quoniam  in  ipsa  digne  celebraia,  pecca- 
torum  est  absoluiio. 

Ex  quibus  verbis  et  aliis  roox  cilandis  (ut  jam 
paucis  auctori  studeamus,  et  ejus  sequacibus)  erui 
posse  mihi  videntur  quaedam  arffumenla  quae  sen- 
tentiam  hanc  nonnihil  eniolliant,  facileque  concilient 
Ecclesiae  sensui  et  placitis  Patrum. 
Primum  qiiod  subodoramur,  nec  sola  fullum  con- 

D  jectura,  ut  ciUli  perhibent  textus,  illud  est,  quod 
ut  prsesenlissimum  alexipharmacum ,  omnes  ad 
unum  recentiores  adbibent  ut  similifous  roedeantur 
morbis,  quos  in  auctoribus  aevi  Pullini,  et  iro^criptis 
etiam  su|>eriorum  aetatum  nonnunquam  deprehen- 
dunt;  scilicet,  ila  i^eneficio  contritionis ,  sacramen- 
torum  susceptionem  antecedenlis,  reatum  culpae  poe- 
na^que  dimitti,  uttamen  in  ea  volum,  saltem  impli- 
citum,  suscipiendi  sacramentum  includatur;  quia 
sacramentum  islud  ita  fuit  a  Cbristo  Doroino  insti- 
tutum,  ut  ejus  susceptio  perfectam  efficiat  disposi- 
tionem  et  satisfactionem  ex  parte  nosira  requisitam 
ad  remissionem  peccati.  Hinc  enim  seqiiilur  ul, 
quamvis  remittatur  peccatiim  ad  solius  perfectae 
contritionis  praesenliam,  id  lamen  semper  iiat  cum 
voto  confessionisel  inordine  ad  claves  Ecclesiae,  ulL 
declaral  Trident.,  sess.  U,  cap.  -4.  Et  certenibil  in 
auctore  reperiet  vel  ipse  rigidus  aristarchus,  quod 
hiiicexplicatiomyelininimum  officiat;  quin  potius 

3k 


fW7 


AD  ROBERTI  PULU  SENTCNTIARUM  LIBR09 


m 


eam  plnrlbus  persuad^t,  ni  delibavimus  supra ;  et  eo  A 
prjesertim  quod  cap.  primo  septimae  partis  sic  habot : 
Dens  ergo  nostras  oblmscilur  olfensas ,  dum  com^ 
ptnclione  conversos  non  reputat  pertinere  ad  gehen- 
nam,  Idem  ilU  qui  $e  apud  sacerdotem  accusare  pro- 
ponit,  remittit  non  solum  peccatum,  verum  etiam  pec- 
cati  impietatem^  id  est  quod  peccavit ,  et  quod  coties^ 
talique  tempore,  talique  loco,  etc. 

Secundum,  (|uod  labis  snspicionem  eximat  ab  au- 
clore,  quodf|ue  vix  in  aliis  scriploribus  coaeianeis 
advertas,  illiidest  quod  aliquaui  sanctidcantisgra- 
ti:c  collaii<mem  tribuat  sacrameiilo,  etiam  ab  adul- 
tis  suscepto,  dum  ad  illud  vere  contriti  accedunl. 
Qua  supposil:\  verilatc,  nibil  fere  discrepat  ab  mul- 
torum  recentiorum  placilo,  qui  secundum  probabi- 
liorem,  el  quam  iutiorem  credimus,  senlentiam,  de 
prxmittenda  neoessario  contritione  ad  susceptio- 
iiem  sacramentorum  baptismi  et  poenitenliae ,  sufli- 
cicntem  esse  censent  eorum  eflicaeiam  (quantum.  ad 
etTectum  principalem)  si  graliae  sanctiUcanlis  aug- 
mcntum  conferant. 

Ilunc  igitur  uberioris  gratine  influxum  in  ipsa 
reali  sacramentorum  ^48  P^rl'»cipa^»one  luculenter 
agnoscit  Pullus  in  bujus  operis  decursu,  pnesertim 
cap.  seq.  14,  ubi  litulo  speciali  quierii  :  Quid  baptis' 
musy  guid  Spiritus  sanctus  efficit  ?  Sibique  respon- 
<iet :  Hecte  ergo  in  remissionem  peccatorum  baptisma 
sumitur,  quod  a  poena  peccati  solvit,  et  absolutum 
iubinuat,  et  vilam  ex  fide  natam  confortat.  Qui  ergo 
Spiritum  sanctum  recipil  per  fidem,  eum  magis  obti- 
net  in  regeneratione,  etc.  Et  paucis  interjectis  :  Qui 
ergo  ex  sanguinibus ,  id  est  ^arentibus  nati  sunt  ad 
culpam,  denuo  in  aqua  per  Sptritum  a  Deo  renascuntur 
advitam:  nascunturveteres^  idest^  filiiira:;  renasc.n* 
tur  novi,  id  esl  fiUi  Dei,  Heaeneratio  tamen  inckoata 
ftdt^  aqua  promovetur^  cumulanda  confirmatione,  Ideni 
dc  confessione  sacramentali  judicium  esto.  Cui 
praeterea  solntionem  a  culpa  concedit  se({.  cap.  27. 


CAPUT  XYI. 


Quidquid  irrisionis  cHJusiibette  errorit  In 
versatnr.  Et  pauio  posl :  Interior  error,  me  tiiem^ 
sed  proprius  jure  noceat.  Haec  et  sirailia  coro  iioc 
capite,  tum  antecedenti,  vera  sunto,  modo  non  de- 
sit  in  ministro  inlentio  saltem  facicodi  quod  facit 
Ecclesia  ;  quac,  iicet  interior  sit,  eamquenoa  eipri. 
niat  auctor  dum  sic  subdit :  Sic  siexteriusinacttm 
sacramefiti  erratur,  tunc  demtim  sacramenium  ipnm 
periclilatur.  Et  initio  capitis  :  Sacramentum  er^ 
baptismi  quod  totum  extrinsecus  agitur.  Eam  lan.eii 
suflicienter  intelligit  iioc  pronuntiato:  Tantnmergo 
tunc  neget  baptizaios,  quando  quod  suum  et  proprinm 
est  baptismi,  id  prffteritur.  Lt  praicedenti  capiie: 
Cum  tamen  regulam  baptizandi  non  excedit,  Quiib 
cxcederet  si  praeter  aut  coutra  mentem  Ecclesic 
ageret  minister. 

Cujus  in  designatione  baptismati  soiet  ignis  talrr- 
esse.  Rittim  hunc  exprimunt  Gregorins  Naziam^ 
B  nus,  orat.  in  sancta  iumina;  Gregorius  Turonens., 
lib.  Y,  cap.  11 ;  Nicepbonis  Callistits,  lib.  iii  llist. 
cap.  ultimo;  Uonorius  349  Augustodunensis  in 
Gemma  animae  lib.  v,  De  Sabbato  Pasch  Anp- 
slinus  autem  aliam  ab  auitore»  cxremoni»  hojos 
rationem  proponit  tract.  in  psal.  lxv  ad  ha^c  veria: 
Transivimus  per  ignem  et  aquam.  Propterea  et  ta 
sacramentis  et  in  catechizando  et  in  eiorctssaio 
adhibetur  prius  ignis.  Nam  unde  plerumque  immunii 
spiritus  clamant^  ardeo^  si  ille  ignis  nen  ettj  poil 
igncm  autem  exvrcismi,  venitur  ad  baptismum,  vi  f^ 
igne  ad  aquam^  ab  aqua  ad  refrigerium ,  ele.  Citati 
tameii  auctores ,  praesertim  Honorius,  loqatiDtar  k 
cereo  accenso  baptizatis  dato  in  signuinlidei.H 
ffrati»  Spiritus  sancti  tunc  potissimum  inhabitaDii&. 
Qui  plura  volet,  consulat  Tertiillianum  debaplisDu; 
Cyprianum  in  epistolis,  prssertim  15;  Augustioin 
passim,  Alcuinum,  Burchardum,  Rabanum,  Gratia- 
niiin  De  consecratione,  Amalarium,  IvoneD  Car- 


Tertium  quo  leniri  del)et  Pulli  sententia,  ea  esi      """'  ^'^  tractaUi  fn  hanc  rem  ^cS  -S^ 
Judicialis  potestas  quam  in  sacerdolibus  nova;  legis  ^  JS  ^Km^^  ^ 

ognoscil,  ut  pluribus  locis  oflendes  in  sexta  parte,  *^^^'  ^^ceco™»-»  «^. 
maxime  cap.  postremo  statim  post  medium.  Id  in- 
6uper  persuadent  ea  ((uibus  constanter  asserit  sa- 
cerdotes,  ui  veros  judices  a  reatu  pocnae  xiernae  sem- 
{;er  solvere ;  imo  culpis  obnoxios  nonnunquam  tigare , 
«t  capite  mox  citato.  Sacerdos  ergo  ligat  poBn^e,  /i- 
gat  culpa,  dum  illum  pro  deliclis  usque,  ad  tempus 
post  confessionem  onerat^  istum  autem  a  malo  cessare 
ttoientem,  nonposse  veniam  consequi  denuntiat;  et 
sic  retinet  peecata,  retenta  quoque  apud  Deum  :  sicut 
eeontra,  cessanti  et  confitenti  ,  absolvendo  remittit 
peccata,  remissa  quoque  apud  Deum^  etc. 

tloc  se  tutabatur  umbone  Richardus  Yictorinus 
(qm  in  eamdem  cum  auctore  senieniiam  concessit) 
plane  sugillans  Magistrum  advcrsi  dogmatis  defen- 
Borem,  ut  palet  ex  libro  De  potestate  ligandi  et  sol' 
vendiy  cap.  12  (mendose  apud  alios,  21).  Exstat^ 
inquit,  quorumdam  sententia,  tam  frivola  ut  ridenda 
fotius  quam  refellenda  videatur ;  putant  enim  sacer- 
dotes  non  habere  potestatem  solvcndi  sed  ostendetidi 
solutos.  Nec  disparibus  armis  in  eumdein  egit  asniu- 
luin  cjus  symmysta  Ilugo,  siipra  laudalus.  Piurcs 
tainen  cum  Magislro  sensere,  iit  Bonaventura  in 
eamdem  ejus  dislinct.  art.  2,  qu.  1 ;  Gabriel,  qu.  i, 
mt.  2;  Major,qnxst.  1,  et  d.  U,  qu.  2;  Medina, 
tract.  2,  qux'stiune  peculiari  I)e  eftectibiis  poeiiit.  et 
pluresalii;  ut  vernm  sit(quod  hujiis  observatonis 
iiiitio  pra^misi)  in  plures  tricas  el  ambages,  et  im- 
pcditissimos  solilaria:  rationis  euripos  ingenia  deve- 
nisse,  cum  quisqiie  in  suo  sensu  voluit  abundare, 
ct  proprio  luinine  scrutari  dogmala  iidei ,  qux  ta- 
men  tenebras  ponit  latibiilum  suum. 

H.Xic  de  dortrina  auctoris  circa  sacramentorum  in 
fmnitentcs  infliixum,  pauca  suflecerint;  ad  qusc  sat 
<TUdl{;itum  intcndisse,  dum  de  conressione,  quam 
lub  nncm  scxixpartis  expendit,  noiinihil  dicemus, 
usii  citra  controversi      et  litis  ambages. 


CAPUT  XXII. 

Ipse  quoque  de  confirmatione  partulorum  decretsu 
ponens^  ait  :  Sinite  parvulos  ad  nie  venirc.  later  i^ 
teres  pauci  sunt  qui  pronuniiatuin  istud  Chhsli  l)o- 
mini,  ad  sacrameutum  conflrmalionis  retiucaol; 
ciijus  institutionem  in  Cosna  potius  factam  ass^ 
runt.  Idque  sibi  IradUum  a  praedecessoribus  scrilil 
Fabianus  papa,  ct  ex  eo  Melchiadcs  in  epistola  ad 
episcopos  ilispanise ;  (sed  decretales  iilas  efHsiolas 
snmmorum  pontiGcum  ad  Siricium  usqiie,  siBp^ 
ctae  fldei  esse  apud  eruditos,  jam  aiias  nolaTiiDosj. 
hincque  forsan  ortum  commenium  illud  hojus  ani 
h^reticorum,  qui  non  a  Christo,  sed  a  Meh  biade, 
aut  etiam  a  Patribus  concilii  Meldensis  sub  Carois 
Magno,  iiistilutum  chrismatis  sacranientum  falii- 
lantur.  Liberalis  tamen  nec  ingrata  Pulii  seiilfrl-\ 
illo  piipserlim  tempore  quo  scinuis  non  oii.i:f> 
(eliam  inter  orthodoxos)  ita  catholice  sensi»''  di 
hujus  sacrameiiti  inslitulionc  :  quos  inler  isoiacliir 
Alensis  iv  p.  qu.  24,  nu,  i,  et  Bimavcntara  io  dis^ 
7,  artic.  1.  Qnamvis  etiam  opinari  liceal  aarloriia 
credidissc,  non  quidein  institutuiu,  sed  simpliiKr 
adumbratum  et  designatum  hocce  sacramcflluni  pff 
cam  maiiuum  Chrisli  in  pucrosiinposilionem^deqaa 
Matth.  XIX,  et  Marci  x,  lit  mentio.  bi  (ODtiuo 
Senonensi  legimus  quosdam  eairdem  cuiu  Pnllfl  i<^ 
nuisse  senteutiam,  et  eumdem  Marci  locuiu  aa  m 
probandum  attulisse. 

CAPUT  XXXI. 

Quamobrem  qnisquis  dum  pomilet,  soUm  tim"* 
angitur;  nondum  per  pasnitentiam  reniam  «'^^. 
Verum  qui  targitur  timorem  ut  ex  timm  famiem 
necessitatem  incutiat,  is  cum  pgmiten^  iarfiftt' 
amorein,  ut  sit  pxnitens  venia  dignus.  De  ti^ 
gehenn»  et  cniciatuum  infemi  luquitur  auclor :  «c 


I0C9 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERV.^TIONES. 


LN  LIB.  y. 


1070 


^nim  prsmisit  :  Sed  poenitenliam  plerumque  parit  A 
timar  in  iiio  qui  limet  ardere^  non  peccare.  Eum 
porro  timorem  donum  esse  Dei  et  initium  quoddam 
saiutis,  non  solum  infra  Uiculeuler  prodit,  sed  etiam 
cap.  49  sext'<e  partis,  ubi  bona  a  Deo  coliata  trifa- 
riam  partitus,  ea  siu  enumerat  :  c  Deus  enim  bona 
hoc  in  sxculo  largitur,  aut  terrena  quae  abundan- 
tius  conlingunl  perdilis;  aut  altera,  inter  quus  est 
timor  gehenn:e,  quibus  peccator  commutatur  a  via 
sua  pra\a;  aut  tertia,  quibus  virjam  justus  dignus 
fiat  corona.  Priina  danlur  ut  inde  in  terra  vivatur ; 
secunda  supplicationes  ct  qua^dam  via  sunt,  ut  ad 
illa  quae  remunerabilia  sunt  pertingatur,  etc.  i 

Veruin  haiic  gehennae  formidiiiem,  iicet  a  Deo 
liberaliter  immissam,  c^uam  quidam  attritionem  no- 
niinant,  nec  ad  justincationeui  conducere  nisi  remolc 
tantum,  nec  (sic  soiitarie  sumptam)  genuinam  ver» 
350  P^iB^iit^t^li^  partem  esse,  tuetur  Uobertus;  sed 
ineram  dispositionem,  qua  vetuti  pra3\io  motu  strc- 
pitiique  peceatorem  excitat  Deus,  ut  ea  poBiiarnm  B 
infernaliiim,  quas  justissime  nieretiir,  imagine  tcr- 
ritus,  ad  poeiiiteuti:e  lameiila  confugiat.  Deus  enim, 
iit  nionet  auclor,  largitur  timoremy  ut  ex  timor^, 
poniHendi  necessitaiem  incutiat.  Eo  igitur  solo  ti- 
niore  perculsiis,  nonduin  vere  pocnitei,  sed,  ut  su- 
perius  suggerit.  Vir  certe  e^t  malus ;  quoniam  vir 
honus  plus  horret  culpam  auam  gehennam,  Legito 
reliquum  capitis  contextum  in  quo  pluribus  in  loris 
spectavit  Augustinum,  sed  pnesertim  scrm.  i9  De 
verbis  .Apostoli  circa  fineni :  Etiamsi  timore  gehenno! 
non  facis  malum,  nondum  es  perfectus ;  audeo  dicere^ 
«t  timore  geJiennce  non  facis  malum,  est  quidem  in  te 
fides^  quia  credis  futurum  Dei  judicium ;  gaudeo  pdei 
tuce^  sed  adhuc  timeo  malitia!  tum. 

Ex  bis  verbis  auctoris,  et  ex  aliis  ad  cap.  15 


sapra  relatis,  liquido  constat  attritionem  ex  solo 

geliennae  metu  conceptam  (de  ea  enim  sic  deiineata 
ic  lantum  loqiiimur)  ut  veram  sacramenti  partem. 


nec  vo:  e  tenus,  nec  signilicato,  veteribns  et  Pullo 
cnxianeis  aiictoribus  innotuisse  :  ut  roerito  scripse-  ^ 
ril  Lopez  in  Instructorio  conscientise  prima  parte 
c'^'^,  9,  illius  opinionis  parentes  fuisse  Melchiorein 
Caniim,  et  Henricum  quemdam  Salmaticcnsis  aca- 
demiai  doctorem.  Qui  putant  dolorem  illum  quo, 
solo  metu  inreriii,  peccator  concutitur,  etiam  sic 
cognitiim,  nec  altius  elevalum,  sufllcientem  esse 
dispositioneni  ut  accedente  sacramento  justificantem 
gratiam  consequatur.  Sed  ut  nova  haec  opinio,  sic 
periciilofta,  cl  tantum  Scripturae  sacne  delrahens, 
quantum  sacramento  concedere  putat. 

^ova  quidem,  cnm  ccrlum  sit  eam  tanlum  post 
Trideiitinum  concilium  eniersisse :  periculosa  etiam, 
et,  quod  mireris,  iis  spontc  fatciitibus  quns  in  eam 
ex  parte  concessisse  legimus,  qui  haud  dubii  contri- 
tionem  et  ainorem  Dei  siiper  oiiinia  praeccptum  esse 
iliviiium,  cui  saltcm  scmel  optemperare  quis  dobeat : 
et  insuper  ncmincm  in  iis  (|usc  primario  conferunt 
ad  salutem,  ea  dcbcre  praferre  quse  minus  sunt  pro- 
bnbilia,  nec  alio  fulciiintur  quam  opinanlium  jure;  D 
censent  consuluntqiie  contritioni  potiiis  fidendum 
cjiiam  attritioni  cum  sacrainento  conjunclse,  maxime 
ciim  qiiis  ad  eas  adigilur  angustias  iit  sibi  mors  im- 
ininere  videalur.  Nihil  enim  hacteniis  clare  et  ex- 
plicite  super  hac  re  constitutum  ab  Ecclesia,  quod 
sufficit  iit  Gani  placitum  non  temere  siispectum  ha- 
beant  omnes  qiii  in  re  ardua,  et  ubi  agitur  de  sumina 
rerum,  dubiis  omnibus  valere  jiissis,  iis  solis  nior- 
clicus  haerent,  quae  nobis  fidei  traduce,  aut  sancita 
unanimi  Patruin  consensu  in  manus  devenere. 

Id  suadct  inter  alios  Sanchez  in  Sumnia  i  p.  lib.  i, 
cap.  9.  Ibi  eniin  ostendens  solum  attrito  posse  be- 
ncficiiim  absoliitionis  impendi,  sic  tamen  sibi  et  le- 
ctori  cavct,  i  Hoc  tamcu  inlelligerem  nisi  pojnitens 
in  mortis  esset  articulo,  atque  habere  posset  contri- 
tionein  :  tunc  enim  esset  mortale  el  recipcre  et  ei 
sairamentum  poenitentio; cum  sola attritione  cogn'ta 
njtnislrare,  propter  grave  damnationis  a^ternsB  peri- 


ciilum,  cui  ille  exponeretur,  si  forte  hsec  sententia 
non  esset  vera,  cum  tainen  gratia  Dei  adjutus  pos* 
sct  secijruni  contritionis  remcdiiim  assequi.  > 

Iloc  idcu)  Ciii-istian;e  sinceritatis  testimoniiim  ve- 
ritas  elicuit  a  Domiiiico  Soto,  qui  licet  atlnlionem 
ut  sic  piobe  cogniUm  nolit  siifilcere  cuin  sacra- 
mento,  sed  tanlum  cum  bona  fide  putatiir  contritio, 
iliic  tamen  standum  non  esse  seciiritalis  ergo,  juro 
nionet  dist.  18,  q.  3,  arl.  2  :  Doclrina  hivc  ae  attri- 
tione  quo!  in  sacramenlo  fit  coniriiio,  licet  sit  vera^ 
non  est  tamen  ita  mudum  velus.  Patres  enim  aniiqui 
solam  conlritionem  agnouebant  ncceuariam  ad  con" 
fessionem.  lleiera  enim  qui  mihi  diceret^  non  se  pa^ni' 
tere  propter  Deum,  cbsolvere  non  auderem,  Similia 
Jesesis  apud  Suarczium  In  iii  p..  q.  9,  arL  4,  disput. 
15;  Bccanum  partc  ii,  trai  1. 1,  cap.  4,  et  piures  alios 
recentioies  351  4^^'  novilati  plus  aMjuo  vidcntur 
indulsisse. 

Quod  tandem  eo  magis  Scriptune  detrahat  hx.c 
senteiitia  Melcliioris  et  Henrici,  quo  pluii  iiululget 
efiicaciai  sacramenti,  testatur  numerosa  illa  textuuin 
e  sacris  litteris  congeries  apud  Bellarininum  et  alios 
qui  de'poenilentia  scripsere,  qui  non  ad  alium  quam 
ad  coiitritionis  dolorein  ex  sincera  Dei  super  omnia 
dilectione  prodeuntem  poenitentcs  adhortantur.  Nec 
dicendum,  hinc  male  consultum  iri  sacramentorum 
virtuti,  si  contritionis  praeviae  necessitas  admitlatnr. 
Prxsto  enim  est  ut  respondeatiir,  primum  quod 
supposita  sacramenti  poenitentise  institutione  vim 
suain  adseguatam  obtineat  contrilio  ex  volo  sacra- 
inenti,  cui  nusquam  supersedendum  velit  cum  iUiiis 
copia  fiet.  Deinde  licet  contritio  seu  dolor  ex  Dei 
oflensa  pra;cedere  debeat;  nonis  semper  ita  probd 

Eurus  et  intensus,  aut  ardentissima  cbarilate  in- 
ammatus,  ut  vitiorum  rubiginem  detergat  per  sa 
solitarius  extra  sacramentiini.  Et  de  ea  contritiond 
sic  imperfecta,  qiisc  videiicet  amorem  includit,  sed 
nui  non  ita  ferveal  ut  in  Deum  super  omnia  dili^en- 
dum  feratur,  locuti  videntur  Patres  Tridentini  ci- 
tatse  sessionis  cap.  4.  Tertio  cum  ad  eum  ardorif 
gradum  aspirante  numine,  charitas  pervenerit  (quoJ 
tamen  ssepius  contingere  corruptio  natnrjc  non  sinii) 
nonduin  sacramentum  suo  caret  influxu,  ob  i'jcre- 
mentum  Gratia;  quod  omnes  ei  concedunt,  dum  pri- 
mam  illius  productionem  reapse  non  attigit.  Quo 
postrenio  pnilosophemate  omnes  passim  veteres, 
gratise  per  sacramenta  Genesim  intellexere,  nec  ali- 
ter,  ipsis  etiam  adversariis,  opinari  licet,  dum  pri- 
roas  contritioni  tribuunt.  Tandein  quod  non  sofum 
sacramento  nihildispereat,  sed  plurimum  accedat  - 
ex  prsevio  moiii  contritionis;  vel  ipsi  falentur  oppo- 
sitse  partis  doctores,  qui  nobiliorem  jusriclcandi  mo- 
dum  per  contritionem,  dicunt,  quain  per  atlritio- 
nein  :  liberalior  eniin  venia,  et  uberior  gratiae  ci».- 
mulus  contritio  cedit  quam  attiito;  uti  ad  Deum  via 
promptior  est  per  amorem  qiiam  per  timorem. 

Cseterum  hanc  ingeniose  fingcndi  larvam  mace- 
scentis  adeo  ei  jejiinx  attritiouis,  qunc  solis  pascitur 
gehennalibus  flammis,  occasionein  pnebuisse  vide- 
tur  sed  male,  caput  A  pnedictse  sessionis  14  conci- 
lii  Tridentini,  in  quoPatres,  prsevios  ad  iiistificatio- 
nem  doloris  inotus  exprimentes,  eos  probant  qiii  ex 
gehennse  et  poenarum  metu  communiter  concipiun- 
tur,  quos  ad  gratiam  in  sacramento  poenitenti:e  re- 
cipiendam  disponere  srribunt.  Hincque  prodiit  Cani 
commentum  in  suis  Relectionibus  de  poenitentia  : 
Attritionem  ex  solo  inferni  horrore  formatam  suflU 
cere  cum  sacramento  ut  quis  gratiam  remissivam 
peccatorum  obtineat. 

Verum  pace  Cani  dixerim  et  eorum  qui  hoc  eflato 
communiter  utuntur;  eos  mentem  concilii  vel  non 
secutos  esse,  vel  non  assecutos.  Mens  enim  Patrum 
eo  capilis  est,  os  loquentium  iniqua  claudere.  qui 
tales  doloris  aut  potius  timoris  motus  incusal)ant, 
quasi  vel  cierenthypocrisin,  velpeccatum  augerenl. 
Contra  qiios  docent  eos  imprimi  3  Deo,  et  impuisus 
•sse  Spiritus  sancti,  non  quidem  inhalitantiS,  'icd 


1071 


AD  ROBERTI  PULLl  SEMTENTIARUM  LIBROS 


t07S 


solum  extra  moTentis;  imo  disposiliones  esse  ad 
graliam  cum  sacramcnto  impetraodani.  At  quis,  nisi 
plane  divinus,  hinc  inferre  audeat  de  proxima  et 
immediata  dispositione  locutum  conciiium,  aut  ser- 
viii  timori  eas  concessisse  dotes,  quas  soli  filiali  jure 
•ascribit  illo  capite?  Ut  enim  ait  lamosissimus  gra- 
'4iae  vindex  Au^ustinus,  epist.  144 :  InimicusjusUtim 
>est  qui  ptBiKB  ttmore  non  peccat,  Deinde  esto  declara- 
rit  concilium  eam  imperfectam  contritionem  (quam 
attritionem  nominant)  nonnunquam  propius  acce- 
dere  ad  gratiae  cunas  :  at  eam  noluit  solo  igne  in- 
ferni  ardere,  sed  nonnihil  cliaritalis  (quae  sola  vi- 
rum  bonum  parlt)  admistum  voluit,  dum  ei  velut 
comites  adsciscit,  exclusionemodiumquepeccati,  et 
352  ^V^^  veniae,  quie  neminem  sine  diiectione  Dei 
couciiiare  sibi  posse,  concesserint  omnes. 

frasterea  qui  suQicientiae  attritionis  patrocinantur 
-uberius,  non  aiiler  loquenduu)  volunt  de  juslifica- 
tione  aduiti  per  baptismum,  quam  de  justificatione 
impii  in  pocnitenttse  sacraniento,  idque  potissimum 
propter  auctoritatem  concilii  Trideutini;  sed  parem 
ulrobique  raiionem  esse,  ut  inter  alios  doctissimus 
Nicolaus  Isambertus  adqu.  68  de  baptismo,  disp.  C, 
art.  4  non  semel  conccdit.  At  evidentissime  consia- 
bit  synodum  illam  legenti  sess.  6,  cap.  6  et  7  (ubi 
dispositionum  ad  juslincationem  seriem  texuit)  ve- 
ram  Dei  dilectionem,  ut  praeviam  ad  sacramentum 
dispositionem  semper  voluisse.  Sed  ut  evidentius 
mens  concilii  pateat  ex  ipsomet,  dum  pradicto  ca- 
pite4,  sess.  14  dolorem  ex  metu  gebennx  conce- 
ptum,  ut  utilem  cum  sacramento  dispositionem  as- 
sumit  ad  peccatorem  justificandum,  dici  debet  eo 
modo  ibi  esse  lociitum  quo  de  eode  mdisserit  in  prse- 
senti  c.  6,  sess.  6  in  quo  de  conditionibus  ad  justi- 
ilcationem  requisitis  traclat  ex  professo.  Ubi  certe 
nihil  tali  timori  videtur  aOingere,  nisi  ut  eo  pecca- 
tor  concutiatur,  sicqiie  territus,  ad  veras  pceniten- 
tiae  partes,  spem  veniae,  odium  peccati  et  diiectio- 
nem  Dei  sese  disponat  elevetque;  nou  vero  ut  in 
ipsamjustifichtionemproxime  et  immediate  influat, 
nmlto  minus  per  se  solitarius  cum  sacramento.  Sed 
sensum  Patrum  concilii  propriis  expressum  verbis 
liceat  infipicere  citata  sess.  6,  cap.  6.  c  Disponiintur 
autem  ad  ipsam  justitiam,  dum  excitati  divina  gra- 
tia  et  adjuti,  (idem  ex  auditu  concipienles,  libere 
moventur  in  Deuin,  credentes  vera  esse  quae  diviiii- 
4us  revelata  et  promissa  sunt :  atque  illud  in  pri- 
mis,  a  Deo  justiucari  impium  per  gratiam  ejiis;  per 
redemptionein  quae  est  in  Christo  Jesu,  et  duin  pec- 
catores  se  esse  intelligentes  a  divince  justiticc  timore 
-quoutiliter  concutiuntury  ad  considerandam  Dei  mi- 
-sericordiam  se  convertendo  in  spem  eriguntur,  fi- 
dentes  Deum  sibi  propter  Christum  propilium  fore, 
iUumque  tanquam  omnis  justitia  fontem  diliqere  m- 
€ipiunt,  ac  propterea  moventiir  adversus  peccata 
per  odium  aliquod  et  detestationem.  i  Ex  quibiis 
patet  justificationis  negotio  hac  scrie  deservire.  i^ 
Fidem  inDeum  utjustificantem.  ^^  Timorem  ex  di- 
vinse  ejus  justitiae  apprehensione  conceptum.  ^^  Fi- 
diiciam  et  spem  venia;  consequendae.  4°  Sinceram 
Dei  dilectionem.  5^0dium  el  detestationein  pcccati. 
Postremo  realem,  aulin  voto  sacramentisusceptio- 
nem. 

Hac  sic  delineata  dispositionum  serie,  quis  jam 
aeguiis  dixerit,  mentem  concilii  fuisse,  ut  semotis 
aliis  vicinioribus ,  solus  timor,  qui  fc;re  omnium 
■remotissimus  cst,  in  justificationem  influere  posset 
cum  sacramento  1  Nuin  fiducia  do  obtinenda  venia 
tma  esl  ex  requisitis  a  concilio  dispositiouibus,  et 
(u(  verbis  utai  ex  citato  cap.  4,  sess.  14,  qiiae  sunt 
unicun^  adversae  sententiae  firmamentum):  Qua;  pec- 
tatorem  aa  Dei  gratiam  in  sacramento  poenitentiie 
impetr4mdam  dispjpat?  Quis  tamen  asserat  solam 
per  se,  cum  sacramea(9«  remissionem  negotiari  ; 
4)uin  potius  temperatam  veHt  eo  tiinore  quo  conci- 
phi3us  spirltum  ^alutis,  ut  trai^^seuntes  per  ignem  et 


A  aquam,  inquit  Augustinus  in  psal.  lxt  edacamiir  in 
refrigeriuni? 

Non  igitiir  ex  eo  quod  timorem  ex  poenamm-  in- 
ferni  cousideralione  natiiin,  ad  justincationis  nego- 
tium  elevaverint  Patres  Tridentini,  censendum  est 
eos  statuisse  ut  per  se  solus  sufiiceret  cura  sacra- 
mento,  exsulante  charitatis  actu,  caeterisquecoiDi- 
tibus;  sed  soium  declarasse  contra  haerelicos,  non 
eum  poonitentiae  iarvam  esse,  sed  genuinam,  quam- 
vis  remotam,  ad  eam  dispositionem.  Nibilque  toto 
capitis  illius  quarti  coiitextu,  aut  alibi,  prudens  le- 
ctor  advertet,  quod  huic  nostro  commentario  vei 
miiiimum  obsistere  queat,  modo  (quod  efQagitamus) 
seposito  tantisper  partium  studio  et  praejudicii  va- 
cuus,  attentius  libret  litis  hujus  momenta 

353  ^t  vero  supernaturalem  actum  amoris 
Dei,  cui  proxime  adhaereat  odium  peccati,  semper 
in  justlficatione  impii  primas  obtinere,  oec  ub^ 
quam  abesse  debere,  non  semel  docuit  idem  con- 

3  ciliuin,  ut  citalo  iilo  saepiusqiie  decantato  capite  4, 
sess.  14,  ubi  delineata  contrilionis,  quam  ut  neces- 
sariam  hic  siiademus,  indole  naturaque ,  ejus  oc 
cessitatem  sic  edicit :  Fuit  autem  tiuotis  tempare 
ad  impetrandam  veniam  peccatorum,  hic  contritionis 
motus  necessarius,  At  potissimum  amore  Dei  super 
omnia  viget  contritio.  Ejusdem  actus  amoris,  nt 
proximae  aispositionis  ad  gratiam,  superius  raemi- 
nerat  cap.  6,  sess.  6,  ut  jam  vidimus ;  et  canon.  3 
ejusdem  sessionis  eamdem  Dei  dilectionem  ut  ne- 
cessarium  jiistificationis  praeambulum  signat  boe 
anathematismo.  Si  quis  aixerit  sine  prtetenientis 
Spiritus  saucti  inspiratione  atque  ejus  adjutario^ 
hominem  credere  ^  sperare^  diltgere  aut  popnitere 
posse  sicut  onortet,  ut  ei  justificationis  gratia  am» 
feratur^  anatnema  sit 

Hsec  quidem  pluribus,  sed  non  ad  saturam  milii 
novilateni  semper  »xoso  :  idque  concedendum  tum 
languenti  stomacho  crudum  omne  nec  bene   pro- 

Q  bum  aspernanti ;  tum  in  gratiam  auctoris,  quem 
amicae  veritati  litantem ,  placuit  etiam  Tridentinis 
Patribus,  apud  quos  praeclarissime  audiit  illa,  con- 
ciliare.  Haec  tamen  sic  dicta  sunlo,  ut  plane  notim 
contritionem  perfectam  sacramento  praerequiri  vt 
absolute  necessariam.  Eain  enim  imperfectam  sii(- 
fieere,  sed  quae  aniorem  Dei  non  excludat,  constans 
agnosco  post  concil.  Trident.  de  ea  solum  locnluf 
quae  nullum  amoris  gradum  admitteret. 

CAPUT  XXXVII. 

Fons  est  in  quo  alienus  non  commnnical.  Omon 
auctorisaequalessimilitercitant,  utHugo  Ix>thaneA- 
sis,  Petrus  Loinbardiis,  Richardus,  Roberius  Mi- 
ledunensis,  Petrus  Pictavinus,  etc.  Alludunt  ad  hiinc 
locum  Proverb.  V,  16  :  Deriventur  fontes  tui  foras.  et 
in  plateis  aquas  tuasdivide;  habetoeas  solns,  ntcsint 
alieni  participes  tui.  Secuti  sunt  tamen  Augustinum 
contra  Crescon.,  cap.  14,  qui  licei  locum  fauDC  de 
baptismo  intelligat,  similiter  citat. 
I'  illius  auleni  charitalis  matura!  nomine,  de  qn» 
hoc.  capite  Pullus,  nihil  aliud  ab  eo  inteilig:i  cr^i- 
mus  quara  ipsam  pn«destinatioiiis  gratiam,  lieii^ 
ficio  cujus,  licet  justi  nonnunquam  cadant,  finalitr-r 
tamen  resurgunt,  ut  sub  finem  c.  39  innuit.  CuJRS 
etiam  capitis  initio  aliam  siiggerit,  charitatis  ilii(*s 
quae  nunquani  excidit,  acceptionem,  quam  nos  coth- 
firmationis  gratiani  dicinius.  ///a,  inquit,  perpam- 
corum  est,  et  fortasse  inter  religiosiores  rv/tgiosusi- 
morum, 

CAPUT  XXXIX. 
Vnde  David  atque  Salomonem^  Petmm  qwffne,, 
quosjam  illum  charitatis  gradum  aj^rehendisr^  nefas 
credere  tion  est ;  sed  nec  fas  indubitanter  afitmmrt^ 
constat  viros  oplimos  pessime  deliquisse.  Aiiceps 
-variaque  potest  esse  loci  hujus  intelligeniia,  ikct 
cerlum  sit  aiictorem  iis  omnibus  verbis,  de  iis  tri- 
bus  loqui,  ut  in  via  adhuc  consistentibas.  Tktettf 


1073 


D    HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  VI. 


1074 


auleai  eo  loci  salutcm  Salomonis  nec  astruere,  nec 
destruere,  non  nescius  diversas  hac  de  re  fuisse 
Palrum  sententias,  quas  quidem  nunc  ad  manum 
liabemus  non  tumuliuario  labore  congestas  :  sed, 
ne  superfluis  immoremur,  eas  hic  perstringere  suf- 
liciat. 

Damnationi  Salomonis  subscribunt  Tertullianus, 
1.  II,  contra  Marcioneni,  cap.  ^3;  de  prsescripl., 
cap.  3,  lib.  III,  adversus  eunidem  Marc,  cap.  20 
(sed  ihi  finalem  poenitent.  non  excludit);  Gyprian., 
epist.  7  ad  Rogatian.;  August.,  lib.  xvii  De  civit., 
c  20  :  Hic  bonis  initiis  malo$  exitus  iiabuit ;  et 
lib.  XXII,  contra  Faustum,  cap.  81,  et  maxime, 
cap.  88;  Chrysost.,  hom.  66,  ad  pop.  Anlioche- 
nuni.;  Gyrill.,  lib.  vii,  contra  Jiilianum,  Beda,  in 
lib.  30,  354  qu^slionum  in  Reg.,  et  Giossa,  ibi- 
dem  ad  caput  undeciinum,  lib.  in. 

At  vero  poenitentem  fiiisse  ct  salutem  consecu- 
tum  (ut  tac«ani  auctores  mediae  el  recenlioris  acla- 
tis)  scribunt  nominalissimi  Patres  Aiiibrosius  et 
Hieronymus.  llle  in  pnefatione  super  Lucam,  ubi 
sanctum  mm  esse  asseril.  In  Apologia  David , 
cap.  3,  eadem  repetit :  Quid  de  David  dicaniy  et  quid 
de  Saiomone  sancto  loquarfWe  vero  piuribus  in 
locis  poDnitentiam  ejus  commendat,  ut  in  explana- 
lione  super  Ecclesiasten,  cap.  2;  el  in  cp.  ad  Sal- 
vinam  de  roorle  Nebridii;  et  in  Ezechiel  ssepius. 
In  H  Machab  .  cap.  i,  ista  profert  notatu  digna : 
f  Asserunt  libri  Hebneorum  Salomonem  quinquies 
tractum  fiiisse  per  plateas  Hierusalem,  causa  poeni- 
tentiae,  et  in  teinplum  quod  fecerat,  dicunt  illuni 
venisse  cum  quLnque  virgis,  de  quibus  quatuor  de- 
dit  legisperilis  ut  verberarelur  ab  illis;  qui  com- 
inuni  consilio  dixeruiit,  quod  in  unctum  Domini 
inanum  non  mitterent,  uiide  a  seipso  verberalus 
est.  I  Hsec  S.  Uieronymus,  quibiis  subscribere  vide- 
iur  S.  Thomas  lib.  iii  De  regimine  princip.,  c.  8. 
Ad  caeteros  properent  curiosi. 


A  GAPUT  XL 

Ha^c  mors  est  in  domo^  etc.  Allusionem  hanc  tnum 
peccali  difTereiitiarum,  scilicet  cordis,  operis  et 
consuetudinis,  ad  tria  genera  mortuorum  quos  Do- 
miniis  suscilavit,  quam  copioso  Verbonim  et  sen- 
tentiarum  apparatu  Pullus  instruil,  Augustino  debet 
serm.  ii  De  verbis  Domini;  et  lib.  i  ue  ser.  Do- 
mini  in  monte,  cnp.  i2  (male  23  apud  Gratian., 
cap.  2i,  dist.  2  De  poenit.)  A  quo  et  eam  inutualus 
auctor,  lib.  De  vera  et  falsa  poenit.,  c.  ii,  vel  a 
Greg.  papa  lib.  iv  MoraL,  c.  25  sub  finem.  Quod 
egregie  suo  more  prosequitur  Abxlardus,  ser.  2  in 
Ramis  palmarum,  ubi  inter  alia  sic  exponit :  f  Puella 
quidem  mortua,  qnse  adhuc  in  domo  tenebatur  clausa 
quando  est  suscitata,  illos  signiticat  peccatores 
quorum  peccala  mente  tantum  concepta,  noiidum 
per  operationem  exterius  sunt  progressa.  Juvenis 
autem  extra  portam  delatus  eos  significat  quoruin 
peccata  jam  in  eiTectum  proruperunt,  ut  videri  jam 

B  ab  omnibus  possint.  Lazarus  vero  non  solum  sepul- 
tus,  verum  etiam  quatriduanus,  eos  significat  qiii 
longa  consuetudine  peccandi,  magna  peccatorum 
mole  premuntur,  et  diutinse  consuetudinis  exempIOr 
alios  etiam  comimpunt,  unde  et  fetere  dicuntur. 
Tres  itauue  morles  animae,  tres  isti  mortui,  mt  di- 
ximus,  desigiiant;  peccatum  scilicet  cogitalionis 
hoc  est  contemptum  Dei  adhuc  in  mente  latentem, 
nondum  progre&sum  in  operationem ;  et  peccatum 
operationis,  hoc  est  jam  per  operationem  apparens ; 
atque  peccatum  consuetudinis,  et  jamdudum  in 
operatione  habitum,  etc.  i  Non  aliter  Hugo  a  S. 
Victore  in  Miscellaneis  secundi  codicis  lib.  iv,  ti- 
tulo  35;  Magister  sent.,  dist.  i6,  libro  quarto;  Pe- 
trus  Pictaviensis,  iii  part.,  cap.  i,  et  plures  alii, 
qiiibus  prseire  debebat  Jonas  Aurelianensis  lib.  i  De 
instilut.  laicorum,  cap.  i7.  Gui  operi  nondum  edito 
lucem  roeditatur  D.  Lucas  d*Acherius,  rei  litterariae 
bono  deditissimus. 


AD  LIBRUM  SEXTUM- 


CAPUT  xm. 

SfCttl  et  resurrectio  traditori  in  suspendium.  Yi- 
detur  hic  Pullus  plus  aequo  detulisse  auclori  Qua> 
stionum  Yeteris  ac  Novi  Teslainenti,  qui  tota  quae- 
stione  94  persuadere  nititur  non  prius  suspendio 
Judam  nccatum  quam  Ghristi  resurrectio  nuntia- 
retur.  Grediderim  opinatum  serio  PuIIum,  librum 
liunc  germanum  esse  partum  Augustini,  curo  et  re- 
centiores  355  ^^^  pauci  doctrina  conspicui  (quos 
inter  Baronius  anno  Ghristi  34,  num.74)  Auguslino 
inscribant.  Sed  indignam  eo  parente  sobolem  schola 
Lovaniensis  rejecit  in  angulum,  Hieronymum  se- 
cuta,  qui  hujus,  ni  fallor,  operis  quisquilias  exosus, 
auctorem  ejus  imperitum  fuisse  sermone  et  scien- 
tia,  scribit  ad  Evagrium.  Gonjectant  non  pauci 
scriptum  esse  a  quodam  Hilario  diacono  Romano, 
qui  Luciferianos  impense  coluit. 

Hanc  autem  opinionem  de  suspendio  Jiidae  post 
resnrrectionem ,  scribit  Maldonatus  aliquos  tenuis- 
66.  An  alios  praeter  bunc  Hilarium  legerit ,  ignora- 
raus.  Gttjus  contrariam  docet  verus  Augustinus  in 
psaL  cviii :  Dies  ejus  dixil  dies  apostolatus  ejus  qui 
pauci  fuerunt ,  quoniam  ante  passionem  Domini ,  sce- 
Ure  ipsius  et  morte  consumpti  sunt, 

CAPUT  XXL 

Quem  a  eonatu  arcet  forma  crucis  ismula ,  Tau 
fronti  impressa.  Spectabilis  locus,  de  quo  Exodi 
•xiu  ,  24 ,  et  Ezechiel.  ix ,  4  :  Transi  per  mediam  Ci- 
vitatem  in  medio  Jerusalem^  et  signa  Tau  super 
fronte  virorum  gemenlium.  Hanc  autem  litteram  in- 
ter  Hebraeontm  antiquas  extremaro ,  crucis  %mulam 
esse   non  pauci  ex  veteribus  adnotarunt ,  ut  Tertul- 


G  lianus  adversus  Judaeoscap.  ii,  etlib.  iii  adversiis 
Marcionem  :  Jpsa  est  enim  littera  Grwcorum  Tau,  no^ 
stra  autem  T,  species  crucis  ,  quam  prwtendebat  fu- 
turam  in  frontibus  nostris  apud  veram  et  catholi- 
cam  Hierusalem.  Gyprianus  ad  Demetrianum,  et 
lib.  II  teslim.  adversus  Judaeos  cap.  22  ;  Quod  in 
lioc  iigno  crucis ,  salus  sit  omnibus  qui  in  frontibus 
notentur,  apud  Ezechielem  dicit  Deus :  Transi  me- 
diam  Hierusalem  et  notabis  signum  super  fron- 
tes,  etc.  Hieronymus  in  coinroent.  auctor.,  libri  De 
aitercatione  Ecclesise  et  Synagogae  circa  roedium , 
apud  Augustinum  inter  spuria  tomi  YJ ,  etc. 

In  pervetustis  etiam  Missalibus  non  raro  reperi- 
rous  (uti  apud  Gluniacenses)  loco  initialis  litterae 
canonis  Te  igitur,  etc.  exaratam  ab  antiquis  cru- 
cis ,  figuram.  Alphabelum  etiam  Saroaritanorum 
(qui  veteres  Hebraeorum  characteffes  retinuei-e) 
nujusroodi  crucis  schemate  postremam  litteram 
adurobrat. 

-^      Vtique  ministerio  angelorum  semper  sanetoe  animo! 

"  transferuntur  in  quietem  :  ministerio  dcemenum  iiit- 
qu€B  ad  gehennam.  Hieronymus  in  cap.  7  ;  Daniel 
et  Arobrosius,  epist.  2i  Ubri  vii,  utruroque  mini- 
sterio  daemonum  peraffi  rentur.  Verum  pars  nume- 
rosior  Patrum  et  theologorum ,  et  preces  in  Ritua- 
libus  ecclesiasticis  descriptae,  Pulli  sententiae  favent : 
et  inter  alios  Glemens  Alexandrinus  iv  Stromat.  a 
quo  vocantur  angeii  rf}  a(od&>  if€vx&xtg ,  id  est 
ag<;ensui  animarum  praepositi. 

CAPUT  XXIV. 

Jta  et  omnia  regna  custodiis  angelorum  mancipata 
creduntur.  Omnium  fere  Patruro  in  haiic  sententiam, 
vota  conspirant,  eo,  quo  Pullus^  Mosis  tesiimonia 


1075 


AD  ROBERTI  PULLI  SENTENTLUIUM  LIDROS 


m 


i>ersua$L.  Videatur  iu  primis  Dionysius ,  cap.  9  cae* 
leslis  Hierarchi9& ;  Origenes ,  pluribus  in  locis ,  sed 
lusigniter  homil.  55  in  Lucani  et  lib.  v  conlra  Cel- 
sum  ;  Eusebius,  iv  De  dempnstrationc  evangeliea , 
c.  6;  Chrpostom.,  homih*a  de  archangelis  ;  Tbeo- 
dorelus ,  in  cap.  x  Danielis ;  Isidorus  a  Pelusio , 
episl.  85 ;  Glemens  vi  Slroniat.  :  Per  naiiones  ac 
civUates  distributas  esse  angelorum  prmfecturas ; 
Epiphanius  hseresi  51  et  Basilius ,  iii  conlra  Eu- 
noniium. 

Astipulantiir  ex  Latinis  non  pauci ,  LXX  pariter 
Interpreles  secnli  ut  auctor  Recognilionum  lib.  ii ; 
Itieronymus,  ad  vii  Danieiis ;  Ruffinus,  in  Sym* 
bolum  'apostolorum  ;  Gregorius ,  iib.  xvii  MoraL 
cap.  8  per  totum  ;  Isidorus ,  iib.  i  De  summo  bono, 
capile  i2  el  7 ;  Orig. ,  cap.  5:  Unde  apparet^  in- 
quit ,  nulliim  esse  locum  cui  augeli  non  proisint,  Le- 
gendus  Aureolus  in  Floribns  titulo  55,  §  G. 

Eccicsiis  eliam  ,  oratoriis ,  et  sacris  356  ^^^^~ 
giosorum  tum  coetibus  tum  xdibus ,  adesse  angelos 
antislites ,  tam  fmiucns  est  inentio  apud  Patres  et 
ecclesiaslics  historix  scriptores,  ut  jam  passiin 
obvii> ,  hic  referre  pigeat.  Goiisuie  eumdem  Aureol., 
titulo  54 ,  cap.  5 ,  sessione  1 ,  ^  et  5. 

Unde  Moyses  juxta  aliam  translationem,  Yersio- 
nem  Sepluagintaintelligit  •  'oxs  hsuipil^iv  6  'x4ft(jxoc 
<9v)3,  coc  dicVTTCc/^ev  yjt.yjg  ^A^afi  ctTTiQasv o/9ta  iOvuv  xocra 
«^cd.uov  ttyysXuv  Bcov.  Staluit  terminos  gentium  iuxta 
numerum  angelorum  Dei.  Gr%cis  admodum  placuit 
haec  leclio ;  quainvis  etiam  aiterius  meminerint. 
Nec  paucos-  reperimus  Latinos  inter,  quibus  pariter 
arrisit.  Ul  Hieronyroo  ad  citat.  cap.  vii  Dauielis , 
Gregor.,  hom.  54  in  Evang.,  Victorino  Petabionensi 
in  opere  suo  in  Apocal.,  etc.  Obiter  hic  juverit  ad- 
notasse  potissimam  eoruin  partem ,  quibus  hic  ad 
saturam  Puilus ,  deberi  Gregor.  et  Isiaoro  locis  ci- 
tatis ;  Gassiano  Gollatione  8  ct  ( qui  facem  omnibus 
prantulit)  Dionvsio,  De  coilesti  hierarchia,  etc. 

CAPLT  XXV. 

Tradit  na?nque  Josephus,  etc.  Libro  vii,  cap.  12 
De  bello  Judaico:  «  Ante  solis  occasum  visi  sunt 
per  inane  ferri  currus  totis  regionibus,  et  arniatae 
acies  trananJesnubila,  etcivitati  circumfusse.  Festo 
;uite:n  die,  quem  Pentecosten  vocant,  nocte  sa- 
cerdotes  intimiim  teinplum  more  suo  ad  divinas 
res  celebrandas  ingressi  priinum  qiiideni  metum , 
quemdamque  strepitum  scnserunt ;  postea  vero  su- 
hilam  vocem  audire,  qu;e  diceret :  Migremus  liinc.f 
Cujusmeminit  etiam  llegesippus,  lib.  v  Excidii  Hie- 
rosolyinilani ,  cap.  i4  ;  Tacilus ,  lib.  v  Hisloritc ; 
Eusebius  in  Historia,  iib.  ii ,  cap.  8 ;  et  S.  Hiero- 
nym.  ad  Paulam  et  Euslochiiiin  scribens.  Ilnnc 
aiitem  voceiii  tcmpore  Pentecosles  auditam  et  cia- 
dis  urbis  pracnuntiam  fuisse ,  scribit  Josephus ;  cui 
mn  asseiilit  Hieronyinus  epistola  17,  docens  eani 
pir.sionis  Dominica;  lugubreiii  planctum  fiiisse.  An 
r  0  collitnarit  Hilarius,  dum  scribit  canone  postremo 
h\  Mattbieuin ,  veli  per  medium  scissionem  portcn- 
disseabscessiim  Angelonim  teinpli  custodam,  nesci- 
rnus.  V>/t,  inquit,  honor  cum  custodia  angeli  pro- 
tegeniis  aufertur.  Non  seinel  haiic  cmisisse  voceiii 
angelos  in  templo  HierosolymiCano ,  existimavit 
Spondanus  illuslr.  Appamiarum  episcopus  nd 
annum  Domiiii  54  ,  numero  58  Epilomes  sua; 
Baronianne ,  cui  non  segre  subscribimus. 

Sentiunt  tamen  nonnnlli ,  angelos  gentibus ;  malos 
matis,  pri7icipes  conslitui.  Ipse  inter  alios  Gassianus , 
collat.  8 :  <  Liquido  constat  quod  contrariae  pote- 
states  contra  se  invicem  exerceant  discordias ,  et 
conflictus  ac  simuUates,  quas  ex  earum  insliga- 
tione  gentes  inter  segerunt,  et  de  victoria  suaruin 
gentiuin  la;tentur,  et  dc  earuin  quoque  diminutione 
crucientur;  atque  ob  lioc  nim  valeant  inler  se  esse 
ronconlcs  ,  dum  uniisquisque  eornm  inquieta  sem- 
per  a>inu'atior.c  contendit,  pro  his  qiiibus  prjwst, 
conlK  piu^sideni  gcntis  altcrius.  Inde  e^identi  ra- 


A  tione  coUigere  possumus .  quo  J  pnetcr  ralloMt  n 
opiniones  siiperius  positas ,  spiritiis  illi  iiuumndi 
dicaiitur  principatus  aut  potestates.  etc.  i  Haec  ille, 
cap.  15,  eo  plane  modo  sentiens  de  guberHalione 
regnorum  per  angelos ,  nc  de  custodia  umuscuju}. 
quehominis,  cui  cap.  17  ejusdein  collat.  dnpticm 
assiguat  angelum  ei  ^dcputatum ,  unum  boDum, 
alium  inaium. 

Yidendi  etiam  Origenes,  homil.  9  inGenesin.d 
Hieronym.  ad  cap.  xxv  isaiai ,  qui  in  eam  propen- 
det  senlenliam ,  iit  velit  menioratos  principes  apud 
Danieleni ,  eos  essc  qiii  uoii  scrvaveruut  suuoi  priD- 
cipatum,  etc. 

Visitabo  stiper  reges  et  principes  terrtSy  rect(mt 
tenebrarum  islarum  et  spiritnalia  nequiiia;  in  eale  • 
slibus.De  quibus  principibus  diversis  prorinciti  prffii- 
dentibus  et  in  Daniele  scriptum  357  ^'  •  ^-^'^  ^ 
occursum  mihi  princeps  regni  Persarum,  et  princej^ 
regni  Medorum^M  princeps  regni  Grffcomm.  Qui- 
3  dam  aiii ,  sed  Roberto  posteriores ,  buic  opinioai 
subscripsere  ;  quos  ideo  prxterimus. 

Alio  tameii  deflectunt  cxterorum  sententix  Pa- 
trum  :  qui  qiio  scnsu  velitationes  et  pu^j^nis  inri* 
cem  exerceant  beatissimi  spiritus,  apte  descrilmnt, 
pluribusque  exprimunt.  Quos  inter  videas  Isidonim 
a  Peiusio  epist.  85,  libri  u ;  Gregor.,  in  Moral.,  iib. 
XVII,  cap.  8,  et  Ghrysost. ;  sed  quo  loci,  nuncnoi 
occurrit. 

GAPCT  XXX. 

Quanquam  nonnulU  autumant  alios  eircumire  ui- 
nistrando  ,  alios  assistere  eonlemplando.  Nud  leris 
inter  antiquos  qusestio  movebatur  :  Nom  ooiies 
indiscriminatim  aneelici  spiritus  a  Deo  miuereo- 
tur ;  an  solis  minoribus  id  competeret ,  aut  sahen 
quidam  assislerent,  alii  vero  hac  illac  discurreffiit, 
studio  procurandae  hominum  salotis?  SanctnsDlo- 
nysius,  cap.  8  el  15,  coblestis  hierarch.  supremos 
Q  spiritusad  hscc  inferiora  nuUatenusdemitticonslu- 
ter  asserit.  Sicenim  :  SuperioraiUaagtuiua  akinlmt 
nunquam  recedunt ,  quoniam  ex  quo  prieemiaat, 
usum  exterioris  officii  nunquam  habent.  Quem  etian 
laudatum  sequitiir  Gregorius,  hom.  a4  in  Evangei., 
et  taiidem  alii  plures  a:tatis  media;  et  postrenne 
tbeologi;  nominatim  Hervaeus  Biii^idoleiisis  isier 
opera  sancii  Anselmi,  ad  cap.  i  Episl.  ad  HebraBO^. 
et  DivusThomas  i  p.  qiixst.  112,  art.  ^et  seqq.Qia 
quinque  postremos  ordines  nonnunquam  mitli  m- 
cedit,  at  dominationes ,  tresqiie  ahos  primse,  shi 
siiperioris  hierarchiae ,  vcl  minimum  digredi  el  ia 
his  inferioribus  deservire  negat  :  sed  4|uam  panim 
squo  in  antiquitatem  animo  (si  Dionysium  eicipis>i 
liinc  constat  quod  inter  veteres  qui  d*e  angelis  afct- 
ratius  disseruere ,  nullum  fere  reperire  sit  qui  wa 
opposilsB  sententiae  calculum  adnioverit  :  ul  ex  brc 
videas  Pullum  venerandae  Palnim  antiqnitati  dedr 
tissimum  in  eorum  placita  jurc  concessisse. 
j.  It  enim  ex  pluribus  paucos  seligamus,  sicauaor 
'^  Quiestionum  ad  orihodoxos,  inlcr  opera  Juslim, 
qiiicst.  50;  Eusebius,  lib.  vii  De  £vang.  pnepan- 
tione,  cap.  () :  <  Virtules ,  igitur  ministrantes ,  (( 
spiritus,  qui  ad  ministerium  mittiintur,  proptereos 
qui  rciernae  conseciituri  sunt  vitae  hfleredilalero,  san- 
ctos  dico  angelos  Dei ,  divina  hice  fnii ,  ac  idcirro 
himinaribus  coeli  conferri,  doi*ti  a  ScripUira  credi- 
nius ;  a  quibus  perversi  quidam  spiritiis  cuai  sss 
nequitia  divinam  lucem  suscipere  nequiverint.  te- 
nelirae  factae  sunt.  Quorum  priroum,etc.  >  Alhanas., 
orat.  2,  4  et  5  contra  Arianos,  pliiribus  ad  meniep 
auctoris  probans  Filii  divinitatem ,  angeloniro  oi«- 
nium  hac  in  leixas  allegatione.  Et  oratione5:  W» 
tunt  archangeU^  muUi  troni  et  dominationes^  et  fotc 
states;  miUies  miUia  et  dedes  centena  miUia  minUr^ 
rum  assistunt  et  apparent  qui  se  promptas  ofertMt  «f 
mitlantur  Nec  miniis  diserte  hoc  coilera  argp«« 
lo  probat  Didymus  sancti  Spiritas  divinitatem  pnw» 
Iiujiis   iiiscriptions  libro ,  ubi  iocum  Apastoli  aJ 


1077 


D.  BUC.  MATHOUD  ODSERVATIOXES.  —  IN  LHI.  VI. 


ICT* 


Hebrxos  expende/is,  tlciiitcrnlia  Iticulentereftbtur: 
Fronuniians  de  omnibus  inritibilibus  creaturis  .  ait 
€as  esse  administratores  spiritus ;  propier  quod  sub» 
jicit  :  Nonne  omnes,  elc.  Licet  enim  nonomnessin' 
gillatim  invisibites  crealurw  misste  sint ,  tamen  quia 
eJHsdem  generis  et  honoris  alice  missw  sunt,  quodam* 
modo  et  ipsa  possibilitale  sunt  missoe ,  missarum 
consortes  wqualisque  substantice,  Kodem  spectaiit 
Anibrosias,  1.  i  de  Spiritii  sancto,  cap.  40;  Chiys., 
hom.  8  in  Genesin,  etad  Hebncos  ibideni;  Pseudo- 
Ambrosiusad  eumdem  locum ;  Greg.  Nazianz.,  orat. 
oA  s!ib  finem;  Hieronymus,  epist.  442;  Gregor. 
Mvsseniis  primocontra  Eunomiiim,  etomnium  enu- 
cleaiius,  ma^isque  ad  mentem  Pulli,  Primasius  in 
sua  ad  prj:dictum  Apostoli  ad  Hebi^seos  locum  ex- 
posiiioiie  :  meminit  enim  ipsorum  assistentium 
358  Spirituum,  quos  ad  minislerinm  nonnunquam 
loras  erumpere,  conlendit  cum  aiictore.  Exslant 
qusedam  ejus  opera  tom.  I,  Biliolh.  Patrum.  lsth%c 
paulo  fiisius  dicta ,  tum  pro  rei  dignitate,  tum  in 
gratiam  Puiii  cui  plurimum  arrisit  haec  sententia, 
innixo  potissimum  eo  Pauli  argumento  4  ad  He- 
bne()s  :  Nonne  omnes  'admiv* stratorii  sunt  spiritus^ 
elc,  quo  ex  generali  omnium  coelestium  spirituum 
in  terras  deputatione ,  propter  eos  qui  hsereditatem 
capiunt  salutis,  efficacissime  probat  apostolus  Chri- 
stuni  illis  omnibus  pra^ferenduin  :  qui  Pauli  discur- 
siis  foret  diminutus ,  si  iiiler  angelos  quidam  per- 
petuo  feriarenlur,  seu,  ut  dicitnt,  immobiliter  assi- 
stereiit.  Gujus  vim  argumenti  non  satis  advertit  Rad- 
bertus  Corbeiensis ,  ct  post  ipsum  recentiores  plu- 
rimi ,  qui  suis  ad  liunc  locum  commentariis.  veri- 
tati  praejudiciura  invehunt. 

tAPUT  XXXII. 

K.ea  venerabiUs  viri  traditio  es(,  ut  aiunt,  Dionysii, 
Id  pturibus  docet  libro  De  coelesti  Hierarchia ,  prae- 
seitiin  cap.  43,  qui,  cum  preini  se  ccrneret  auctori* 
tate  Scripturae  Isaise  vi ,  quae  testatur  ex  serapbim 
nnum  labia  prophetae  purgaturiim,  e  coelo  venisse  : 
•am  sic  explicatam  votuit,  ut  non  supremi  iliius  or- 
dinis  qujspiam,  sed  inferioris  bierarcliiae  alter ,  id 
niuneris  exsequerotur ;  et  quidem  phrasi  a  genio 
ScriptunB  non  abhorrente ,  qux  nomen  eliam  Dei 
iisangelis  afTingit  qui  jiissn  illius  circa  non  per- 
ap^iint.  Laudavimus  supra  Gregorium  hoc  se  paritcr 
Dionysii  commentario  tutantem. 

Seil  pressius  inhserens  jlitterae  cancellarius  Pari- 
siensis  Gerson  in  Trilogio  negat  citra  suspicionem 
haereseos  posse  dici :  Non  omnes  angetos  administra' 
torios  esse  Spiritus,  in  ministerium  pro  hominibus 
qui  hareditalem  adepturi  sunt  salntis  datos,  H;im; 
paiilo  durius  Gerson ;  liberali  tamen  in  Pulti  senten- 
tiam  manu.  Cui  non  male  coh«jerent  ea  quae  Hiero- 
Tiynnis  supra  citatus  ad  Damasum  scribens,  cum  suo 
ttim  aliorum  noinine  sicedicit :  f  Quidam  Graecorum 
in  Scripturis  apprime  eruditus,  seraphim  virtutes 
qiiasdam  in  ccelo  esse  cxposuit,  quae  ante  tribunal 
Dei  assistentes,  laudent  eum,  et  in  diversa  ministe- 
ria  mittantur;  maximeque  ad  eos  qui  purgatione 
xndigent,  et  ob  pristina  peccata ,  aliqua  ex  parle 
suDoliciis  purgari  roerentur.  i 

CAPUT  XXXVUI. 

Virtutes  sunt  quorum  mtmsterio  mtracula  fiunt. 

Aliter  citatiis  Dionysiiis,  TYtv  9i  xrov  ityitav  ^•ovufittav 
if^.psvwtov  Tiva  *  xoct  axaTMffccorov  ov^iiav  tlc  itMuc 
xecT*  avrSiV  btoitisic  htpytiac  frpoc  fJLmtuiav  VTrodoxiiv 
T«uv  o-vScSoucvwv  uxnH  Ocap^^cx&v  j)l).af<^C(k>v  iBpocv&f 
c^aScvoOo^av  SuvaT&>c  CTrcTa  Btofiifniiraenayvfiivnv^qVLlksl 
clicerel  :  11  ac  virtutum  nomenctatura  significari  ufri- 
lem  quamdam ,  mascutam  et  inconcussam  f^rtitudi- 
nem,  aua  in  omnibus  suis  muniis  obeundis  pradittE^ 
cd  nullas  divinas  iltuminationes  eapiendas  invalidaf 
ignavijeque  sint.  Gregorius  tamen,  Isidorus ,  et  Ber- 
nardus,  ab  eis  miracula  iieh,  scribunt  cum  auctore. 
Sic  enim  ni^  lib.  v  Dc  consid.,  cap.  4  :  Pt^temus 


A  9uper  istot  arcfaangelos  virtutes  este ,  quarum  nutu 
vet  cpere  signa  et  prodigia  in  etementis^  sive  ex  ele- 
mentis  facta ,  apparent  ad  cotnmonitionem  tnorta- 
/fum,  etc.  Et  Petrus  Abaelnrdus,  lib.  iii  Expositionis 
Epist.  ad  Roman.,  pag.  045  :  Virtutes  vocatitur  itli 
per  quos  signaet  mtraeuia  frequentius  fiunt. 

Aiunt  sancti  sacramento  miss(e  angelos  adtsse.  Ex 
lioc  loco  Tertulliani  de  oratione,  c.  *4!2  :  Angeto  ad- 
huc  orationis  astante,  ait  Pameliiis  SS.  Paires  Am- 
brosium,  Augusiinum  et  Cbrysostomum  colligero 
sacriilcio  nostro  Christiano  frequentiam  angeiorum 
interesse;  hincque  confirinari  pnilem  itlam  cano- 
nis  :  Supplices  te  rogamtts ,  omnipotens  Deus,  jube 
h(pc  perferri  per  manus  sancti  angeliy  elc.  Et  au(tor 
liturgiaequae  sub  Jacobi  nomine  circuinl'ertiir:C/irfs(frf 
Deus  noster  progreditur  359  «^  immoletur ,  et  de- 
tur  in  cibum  fidelibus.  Ipsum  autem  antecedunt  an- 
geiorum  chori  cum  omni  principatu  et  poteslate ;  che- 
rubim  multi  ccii/t,  et  seraphim  sex  atarum,  faciet 

0  velantia,  etc.  Nilus  monachus  Constantinopolit.  et 
auditor  Chrysostomi,  refert  inepist.  adAnastasium, 
dum  in  Ecclesia  pr^eplor  faceret,  consuevisse  fa- 
miliares  sibi  angelos  adessc  et  altari  pronos  circum- 
stare.  Similem  angelorum ,  sacris  mysteriis  astan-^ 
tium,  frequentiam  perbibet  Cauutus  Angl.  rex,  cap. 
4  legum  ecclesiasticarum.  Sed  dc  his  apud  alios 
plura. 

CAPUT  XLII. 
0«afi^fit  tradant  JudaAy  et  in  hoc  consentiani  plu^' 
rtmt,  hunc  Michaelem  fuisse.  Hieronvmuminteraiios 
spectasse  videtur,  qui  in  cap.  viii.  iDanielis,  Judseo- 
rum  hac  in  re  placito  subscribit :  f  Virum  istum 
qui  praecepitGabrieli,  ut  Danieiem  faciatintelligere 
visionem,  Judaei  Michaelem  autumant.  Consequejiter 
autem,  quia  visio  de  praeliis  erat,  regumaue  certa-^ 
minibiis,  imo  regnorum  successionibus,  Gabriel  qui 
praepositus  est  pi-aeliis,  huic  ofUcio  mancipatur,  etc. 
Porro  ubipopulo  prospera  promittuntur^etcAa^fAo;, 
^  (quod  nos  Dei  propitiationem  vel  expiationem  possu- 
mus  dicere)  necessarius  est,  Michaci  dirigitur,  qui 
inierpretatur  Quis  sicut  Deus,  utscilicet  inteliigatur 
quia  propiliationem  vcl  expiationem  nuilus  potest 
offerre  [al.  efllccre]  nisi  Deus.  >  Qiiem  locum  videas 
in  glossa  ibidem,  et  apiid  alios  Hieronymum  secu- 
tos.fTlieodoretus  tamen  et  Isidorus  Ciarius  ad  cuni- 
dein  locum,  probabilius  putant,  non  angelum  qiiem- 
piam,  sed  ipsiim  Duminum  fuisse.  Ex  iis  auoi  dicta 
sunt,  inquit  Theodoretus,  conjici  potest  Dominum 
fuisse.  Et  Isidorus  :  Significatur  secundum  Hebnvos 
angelus  quidam  magnns,  ctijus  nomen  erat  mirabiie 
et  absconditum.  Isest  Christus,  angelorum  eliatntna' 
gister.  Veruui  praestat  Hieronymi  sensus. 

CAPUT  XLVJII. 

Unde  rectius  juxta  cherub.  computabitur.  Hiijus 
opinionis  videtur  fuisse  Athanasius  in  eplstola  ad 
Serapionem  :  Sed  enim  diaboltis  qtii  in  medio  cheru- 
D  bim  et  signaculum  similitudinis  fuit,  decidit  e  cxio 
tanquam  fulgur.  Et  Cyrilius,  1. 1  Glaphyr.  exeomet 
testimonio  quod  expeiidit  auctor,  cujus  ad  iilud  re- 
sponsionem  ampiexus  est  D.  Thomas  i  p.,  q.  63,  a 
7  ad4. 

Nec  sit  marimus  qui  corruit.  More  suo  sequitur 
Pullus  Augustinum  academice  modo  hac  de  re  dis« 
putantem  lib.  ii  De  Genesi  ad  iitu  cap.  48  et  seq. 
Propendet  tamen  in  eam  probiematis  parlem  quas 
negat  supreroum  interomnesangeloscecidisse:  quae 
licet  pturibusveterum  ingrata  fuerit,  nec  vel  unuiii 
hodie^quodsciam,  derensorem  habeat;  non  sinaui 
tamen  (quod  mei  muneris  est)  auctorem  sobtariui«t 
excurrere  :  et  comitem  in  primis  adjungam  Dauia- 
scenum  1.  ii  De  lide,  cap.  4,  qui  cum  scribat  excce- 
lestiiiro  virtutum  numero  eas  exsulasse  qua:'  terre- 
stri  ordini  praeerant,  velut  antistites,  censet  nbn  ooi* 
nium  Spirituum  priiicipem  defecisse.  Ex  iis  anGeif- 
cis  viriuf.ibuSf  ea  qum  prceerat  terrestri  ordinit  ei  ««j 


1679 


AD  ROBERTI  PULU  SENTENTIARUM  L1BR0S 


m 


a  Deo  tenm  eu$todia  commissa  eraty  etc.,etnrima  A  fiinclorie  docet.  Etlib.Denaturaetgratiaconlrart. 


prolapta  a  bono,  in  malo  con$tituta,  Ita  etiam  Diony- 
sii  sclioUastes  inaximiis  ad  cap.li  De coclesti bierar- 
chia ;  et  Gregor.  Nyssenusoratione  catecfaetica,  etc. 
quorum  sensiii  consultum  voleus  D.  Tbomas  citor- 
tus,  opinionem  illam  nuUo  ferit  anathemate  tbeoio- 
gico. 

AUi  verOf  etc.  Ista  ad  fmem  usque  capitis  exscri- 
psit  auctor  de  verbo  ad  verbum  ex  Aiigustini  iibro 
II  De  Genesi  ad  litteram  cap.  25  et  24. 

30OCAPUTXLIX. 

Gemina  f<Bditate  maculat,  Genuinum  dogma  et  ve- 
luti  antidotum  mali  illius  virulenti  qiiod  eo  tempore 
tumebat  in  »miilo  Roberti  Petro  Abaelardo,  qui  nega- 
Lat  gravioremforepeccatimalitiam  ex  adjunctoope- 
re  extenio ;  et  exemplo  dabat  comestionem  cibi  ali- 
cujus  vetiti,  quae  nihil  prorsus  efiiceret  mali,  jam  ex 
se  talem  ad  cibum  deterrainate  propenso.  Sic  enim 


lagian.,cap.()7 :  «Cuin  veroubiquesitpneseiisqminvV 
t.s  modis  per  creaturam  sibi  Domino  seiVienlemaver- 
sum  vocet,  doceat  credentem,  cousoletursperanlciB, 
diligentem  adhortetur ,  conantein  adjuTet,  exaudiat 
361  deprecantein,  non  sibi  deputatur  ad  culpain 
qiiod  invitus  ignoras,  sed  quod  negligis  qoxrere 
quod  ignoras ;  neque  illud  quod  vuiueraia  menibra 
non  coiiigis,  ied  quod  volenlem  tanare  eonlemnit.  i 
Non  minus  eain  PuUi  mentem  suadent  ea  qu%  idem 
Augustinus  habet  lib.  xii  De  civit.,  cap.  6,  uLi  sic 
proponens  et  inquirens :  t  Si  aliqui  duo  ax|uaiiier 
aflecti  aninio  et  corpore  videant  unius  corpDus  pul- 
chriludinem ;  qua  visa  unus  eorum  ad  illicile  per- 
fruendum  movealur ;  alter  in  voluntaie  pudiea  &u- 
bilis  perseveret;  quid  putamus  esse  causx,  nt  ig 
ilio  fiat,  in  lllo  non  fiat  voluntas  mala,  qi»  llbn 
res  lecit  in  quo  facta  est  ?  i  Kt  allatis  qux  possfitt 
utrinque,  sed  perperam,  responderi;  iino  eiisDi 
ftub  finem  solutionis  ad  vigesimum  quartum  Helois-  g  exclusa  tentatione  dasmonis  iit  causa  movcnie.  sic 


sa^  problema  :  Cum  aliquid  manducandum  male  mu- 
tntmtK,  quia  hoc  nobis  iUicitum  credimus ;  neauaquam 
eiku9  Hle  qui  in  os  intrat^  animam  potluit ;  $ea  hocjam 
(ecorat  pr<eceden$  conscientia  no$tra :  nec  quidquam 
ad  peccatum  refert  quod  nunc  ore  $umimu$ ;  sed  quod 
ad  manducandum  consensimus,  Quod  egregie  refu- 
lat  hoc  capite  PuUus.  Nec  illud  praetereunduin  cen- 
suit  acadeinia  Parisiensis  quae  naevum  hunc  Abaelar- 
di-^hoc  pumice  tersit :  cContendit  Abaclardus  nibil 
•  quidquam  ad  peccatum  spectare  quod  cibum  veti- 
tum  ore  sumamus ;  verum  hoc  pacto  majorem  pec- 
cati  gravitatem  ex  adjnncta  opere  externo  prorsus 
Collit. »  Non  ex  hoc  tamen  simpliciter  darauandus 
videretuf  Abselardus,  nisi  alteri  principio  id  asse- 
rens  iiiteretur.  Plura  forsan  in  notis  ad  Petrum  Pi- 
ctaviensem.  Plura  dd)et  Augustino  Pullus  hoc  ca- 


ad  rem  respondet :  Nam  ut  hoc  quoque  impedinieit- 
tum  ab  bac  quaestione  toUalur;  si  eadem  toDlali<ine 
ambo  lententur,  et  nnus  ei  cedat  ataue  consential, 
alter  idem  qui  fuerat  perseveret ,  quid  aliud  apparel, 
nisi  unum  voluisse,  alterum  noluisse  a  rasiiiaie 
deficere?  Unde  nisi  propria  voluntate,  ubi  eadeia 
fuerat  in  utroque  corpoiis  et  animai  affeclio, » etr. 
Ilaec  Augustinus,  quae  certe  commode  intelligenda 
veniunt  de  impulsu  voluntatis  ad  tunc  elieiendiiin 
perfectae  continentiaB  actum,  et  proinde  ad  bonom 
aliquod  piura  et  salutis,  indigens  auxilio  supernatu- 
rali ;  non  autem  de  sola  tentatione  ad  malum  qi» 
sine  gratia  superari  possil ;  ut  quidam  ad  bunc 
locum  gratis  commentatur.  Augustinum  etiam  s^ 
quitur  auctor  lib.  De  vocat.  gentium,  lib.  ii,  cap. 
z6,  De  opitulalione  Dei :  Quod  a  mnltis  TefntatMr, 
ipsorum  est  nequitiaSy  etc.  lis  omnibus  addi  possaoi 
ea  quae  D.  Thomas  ad  hunc  locum  cap.  lu  Episl 


pite. 

Quidqaid  bene  agit^mortuum  reddit,  \desi  %rdii\di  ^ 

seu  charitate  destitutum,  quodque  jusnuUum  habeat  ^  ad  flebraeos :  Contemplantes  ne  qnid  deutgraiiitba; 
ad  vitam  seternam  ;  licet  tamen  his  operibus  super  •  profert  in  hunc  muudiiin  in  lectione  3:  Gratii  Aei 
sedendum  non  esse,  nullus  ambigat.  Prirao  cum  sint 
impetrativa  gratiae,  et  justificationis  negotio  pluri- 
num  inserviant.  Deinde  qitod  lapsum  jam  hominem 
remorentur,  ne  in  vitiorum  praeceps  ruat  ulterius ; 
et  ut  ea  peragat  munia  quorum  omissio  sibi  iterum 
lethale  vulnus  infligeret.  Juvant  tertio  ne  si  torpeat 
otio  suae  salutis  peccator  iiicurius,  pereant  aut  debi- 
litentur  habitus  ipsi  qui  virtutis  adipiscendae  gratia, 
voluntati  obsequuntur.  Quare  merito  dixerit  Augii- 
stinus  in  psal.  cxvii :  Cum  per  timorem  gehennw  con-- 
tinet  sekomo  a  peecato^  fit  consuetudoJustitiuSj  et  tii- 
-  eipit  (fuod  durum  erat  amariy  et  incipit  excludi  timor  a 
eharitate^  et  suecedit  timor  caslus  quo  timemus  ne  tar- 
det  eponsut,  Aiia  videashujus  generis  inceniiva,  qui- 
biis  plerumque  Patresabutuntur,ut  peccatores  non- 
dmn  justitiae  redditos,  ad  bonum  impellant ;  pneeun- 
te  tamen  et  eflicaciter  moveiite  semper  gratia  Dei. 


CAPUT  L. 

Quippe  quotiet  gratice  id  placet  ut  te  cuipiam  offe- 
f  tfl,  ii  utrumlibet^  aut  gratia:  cooperans  agit,  aut  ea 
tpreta  male  agere  non  desitHt.Cum  autem^  gratia  siis- 
cepta,  bene  vivitur^  aliut  Felici  in  propotito  perte- 
verat ,  aliut  pravitate  contueta  retorptut  pedem  re- 
vocat.  Sed  quod  itte  recidit^  ideo  fit  quod  gratiee^  sine 
qua  nunquam  bene  vivitur^  non  consentit,  Ne  singii- 
laris  audiat  auctor  (nisi  aliter  intelligatur)  in  iis 
quae  de  gratiae  interioris  repudio  scribit.  Ducem 
pro  more  Aiigustinum  paucis  ostendimus ;  qui  libro 
De  spiritu  et  littera,  cap.  54  de  externa  et  intema 
Dei  vocatione  pluribus  agens ,  sic  auctori  praiit : 
Contentire  vel  dittentire^  proprue  voluntatit  ett,  Et 
paucift  interjectis  :  Profecto  et  iptum  velle  credere 
Deut  operatur  tit  homine ;  et  in  omnibut  mitericordia 
ejUt  prtevenit  not.  Contentire  autem  vocationi  Dei,  vet 
ab  ea  dittentire,  ticut  dixi,  propriw  voluntatit  est. 
Quibus  adde  quse  proxime  praecedenti  capite  nonpcr- 


nM//t  deest^  sed  quantum  in  se  ett  te  commmcn; 
ticut  nec  tol  deett  oculit  cceds.  Quae  Umea  fratja 
saepissime  repulsam  paiitur.  Et  Patres  Tridentini, 
sess.  6,  cap.  5:  Neque  homo  ipte  nihil  omninotf^ 
ititpirationem  illam  reciptens,  quippe  qui  Ulam  tkp' 
cere  potett.  £t  concilium  Senonense  anni  1328,  cap. 
i5 :  2Vec  denijfue  tale  ttt  ejutmodi  trahentis  M  etn- 
lium^  cui  resisti  non  possit. 

Plura  suppeditabunt  alii,  et  ii  praescrtim  qui  taa- 
tuin  studio  partium  (a  quo  nos  remotissimi)  TerilJii 
suflragium  meditantur. 

Si  reversus  ad  vomitum^  pactum  refutat^  ti  Hmh 
sit  jam  flagitiit  denuo  te  obti^at.  Hunc  sDertaTil 
Augustini  locum  1.  i  De  baptismo  coatra  Donaii- 
stas,  cap.  12 :  Redire  dimitta  peecata,  nbi  frattru 
charitat  non  ett,  apertittime  Dominus  in  Etaaftb$ 
docet  de  itlo  tervo  quem  cum  invenitut  de^itorea, 
etc.  Quae  verba  pluribusolim  facessivere  negotinB, 
^  ut  Hugoni  a  S.  Victore,  cap.  postremo  lib.  ii  « 
sacrament.,  parte  xiv,  et  Guillelmo  Parisieasi  sib 
fiuem  libelli  De  sacramentis :  licet  prior  alileretiaB 
senserit  in  Summa  tent. ,  tract.  6,  c.  13. 

Hujus  opinionis  meminit  Magisteriv,  dist. ii 
pluresque  celel)errimo8  scriptores  eam  tenuisse  ^ 
cet.  Ea  propter  censet  eam  probabileni,  nec  teneR 
proscribendam;  quamvis  oppositam  amplecutor. 
Vtrique  parti  probati  latent  doctoret.  Ideoque  aHw 
parti  non  prafjudicant,  lectori  judicium  relinfii; 
addens  milii  tutum  fore  ac  saiuti  propinquMm  »- 
menta  domirtorum  mieat  edere,  Haec  Petnis  sap«*» 
ad  sobrietalem.  A  quo  tamen  dissentit  discipni« 
ejiis  Petrus  alter  Pictaviensis  parle  ni,  cap.  It  ■« 
utriusqiie  opinionis  pariter  meniinit. 

Scio  tamen  eam  nodie  nauci  floccique  fictMi » 
tbeologorum  schtilis  exsiilare.  nec  tnto  recipieada» 
ex  quo  damnata  est  a  D.  Tboma  ui  p.,  qu.  ^^.  *^^~ 
culo  prxsertim  primo  et  tertio,  ttoi  disscstieain 


1081 


D.  HUG.  MATIIOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  VI 


t08« 


Patrum  auctoritates  suo  more  conciliat.  Nec  aliter 
pro  auctore  respondendum  erit  (si  yocandus  ad 
receosiomim  castra)  quam  ea  solutione  qua  D.  Tho- 
inas  dihiit  objecta,  quamoue  mutuatus  est  a  Magi- 
slro  citata  dtst.,  §  53  :  ideo  dicvntttr  dimissa  362 
redire  et  imputari,  quia  propter  ingraliludinem  ita 
reus  et  peccator  constituitur^  ut  ante  fuerat.  Sic 
enim  quod  dimissum  fuerat  dicitur  exigi,  quia  remis- 
sionis  perceptfB  ingratus,  ita  reus  fit  ut  ante  fuerat, 

CAPCT  Ll. 

Sea  confessionum  unam  licet  fieri  eowqualibus. 
£am  scilicet,  ut  mox  subjicit,  quse  lit  de  [feccatis 
({uotidianis,  et  sine  quibus  non  vivitur^  inquit  Au- 
gustinus  pluribus  in  locis.  Primus  omnium  Venera- 
bilis  Beda  (ad  quera  infra  Pullus  alludit|  hoc  pro 
peccatis  'venialibus  remedium  dicitur  innuisse  : 
licet  enim  Angustinus  de  eorum  expiatione  sacpe 
loquatur,  ut  serm.  41  De  sanctis,  et  ii9  De  tem- 
pure ;  lib.  i ,  cap.  7  De  Symbolo  ad  catechumenos ; 
i^  nchiridii  cap.  7i  ;  lib.  i ,  cap.  35,  De  nupt.  et  con- 
cup. ;  hom.  i9  inler  50  et  27,  et  ultima,  cap.  3, 
quam  cilat  Gratianus  De  poenit.,  dist.  i,  cap.  Tres 
s^nl ;  nusquam  tamen  aperte  meminit  hujus  mutuae 
confessionis  coaequalibus  facienda;,  quae  '  cuipis 
venialihus  eluendis  siifliceret. 

Locus  autem  Bedse  quem  spectavit  auctor,  is  est 
ad  cap.  V  Epist.  Jacobi  ad  haec  verba  :  Confitemini 
alteruirum^  etc.  i  In  hac  autem  sententia  illa  debet 
esse  discretio,  ut  quotidiana  leviaque  peccata  aller- 
utrum  coa^qualibus  ronfiteamur ;  eonimque  quoti- 
diana  credamus  oratione  salvari.  Porro  gravioris 
leprse  immnndiliam,  juxta  legem,  sacerdoti  panda- 
mus,  atque  ad  ejus  arbitrlum  quoties  et  quanto 
tempore  jusserit,  purificare  cuiemus.  i  Quae  verba, 
sed  lantisper  imnnitata,  transcripsit  Strabus  ad 
hunc  locum,  et  ex  eo  PuIIus. 

Ad  ea  similiter  iniendere  quotquot  similem  pec- 
catorum  levium  confessionem  docuerunt ,  ut  aucto- 
ris  sevo  Hugo  monachus  a  S.  Yictore,  de  quo  infra. 
Magister  sent. ,  lib.  iv,  dist.  i7,  §  E. ,  ct  qui  ei 
peculiariler  adhxsit,  Petrus  Pirtavinus  libro  seu 
distinct.  3,  capile  i3;  Petrus  iiem  alter,  cantor  Pa- 
risiensis  in  Summa  de  animse  consiliis,  quem  cum 
priori,  manuscriptum  hahennis.  Sed  medio  sicculo 
Rot)erto  pnsterior  fuit.  Modos  igitur  recensens  le- 
Tiorilnis  culpis  emundandis  utiles,  haec  addit :  iSt- 
militer  oratio  Dominica,  et  tunsio  pectoris^  cum 
generali  confessione  quce  fit  coa^qualibus  de  ejnsmodi 
levibus  quw  ex  obreplione  aliqua  emergunt.  Nam  de 
graviortbus  confitendum  est  sacerdotibus  et  majori- 

DUS. 

Hunc  ritum  mutuae  confessionis  dudum  antiqua- 
tum,  non  tamen  ex  omni  parte  sinit  elabi  Benedicti- 
nus  ordo,  veterum  Ecclesise  consuetudinuin  tena- 
cissimus;  in  cujus  monasteriis  pbservantiae  regulari 
restitutis,  mos  est  monachis  bis  in  qualibet  hel>do- 
niada  leviores  culpas  omnibus  coram  alternatim 
pandere.  Quod  pluries  olim  ab  antiquioribus  facti- 
tatum  legimus,  imo  quotidie,  ut  scribit  Jonas 
episcopus  Aurelianensis  libro  i  De  inslitutione 
laicorum,  cap.  i6 :  Moris  est  Ecclesi(e  de  gravioribus 
peccatiSf  sacerdotibus^  per  quos  homines  Deo  recon- 
ciliantury  confessionem  facere.  De  quotidianis  vero 
et  levibus  quibusque^  sunt  qui  invicem  confessionem 
faciant ;  exceptis  monachis  qui  id  quotidie  faciunt. 
Quod  vero  de  levibus  et  quotidianis  peccatis  confessio 
wnutua  fieri  debeat,  seqnentia  manifestant ,  etc.  FIo- 
rebat  hic  auctor  anno  8i8,  sub  Ludovico  Pio.  A 
qiio,  ut  nondum  in  lucem  edendo  (quod  opinabar) 
plura  desumpseram  his  observationibus  profutura ; 
sed  languentibus  toto  biennio  nostris  hisce  in  Pul- 
luro  commentariis  (quorsum  vero  hic  referre  non 
interest) :  alter  ,  praeter  oninionem ,  festinanti  prelo 
committitur,  studio  et  labore  domni  Lucse  d'A- 
clierii,  ut  proinde  phira  deleveriray  quod  jam  edita 
siiil. 


A  Nec  monachis  solum  familiarSs  erat  quolidiani 
illa  mutuaque  leviorum  culparum  confessio;  sed 
ipsls  etiam  cathedralibus  canonicis  (niiilto  magis 
clericis  illis  qui  canonici  regutares,  phrasi  non 
jejuna,  postea  dicti  sunt),  ut  eipressuin  habe- 
tur  in  eorum  regula ,  cujiis  auctor  Crodegangus 
363  s^"  Grodegandus  episcopus  Metensis.  Siceuim 
in  cap.  i8 :  €  Gonvenientes  clerici  ad  Primam  ca- 
nentlam  in  ecclesia  completo  oflllcio  ipso ,  ante 
psalmum  quinquagesimum,  donent  confessioiies  suas 
vicissim,  dicentes  :  Confiteor  Domino,  et  tibi^  frater^ 
auod  peccavi  in  cogitatione^  et  locutinne,  et  opere. 
Propterea  precor  /e,  ota  pro  me.  El  ille  respondet : 
Misereatur  tui  oninipotens  Deus  ,  et  indulgeat  tibi 
omnia  peccata  tuay  liberet  te  ab  omni  malo,  conser^ 
vet  te  in  omni  bonoy  et  perducat  te  ad  vitam  wtemam, 
Et  ille  dicit :  Amen,  Supplici  corde  cerlatim  pro  s& 
orantes ,  hoc  sibi  faciunt.  Hoc  expleto ,  conveniant 
ad  capitulum  quotidie.  »  Quibus  adunatis  in  eo  : 

g  c  Qui  culpabilis  est,  posiulet  veniam,  el  secundum 
modum  culpse ,  judicium  recipiat.  Quisquis  vero 
veniam  postulat  pro  culpa,  quantum  se  plus  hnmi- 
liat,  et  se  culpabilem  asserit,  tantuin  misericorditer 
ac  levius  a  priore  judicetur :  necesse  est  enira  ut 
omnes  nostr%  negligeiitise ,  id  est  cogitationum , 
linguae  vel  operis.  in  praesenti  vita  per  veram  confes- 
siouem  et  humilitatein  sempcr  judicentur,  ut  noa 
post  mortem  reos  nos  faciant.  >  Quem  locum  spe* 
ctantes  Patres  concilii  Aquisgr.Ludovico  Pio,sahiLero 
rimam  hanc  praxim  iisdem  canonicis  cathedralibus 
hoc  modo  inclicunt :  Quotidie  ad  coUationem  veniant^ 
ubi  et  hanc  ivstitutionem,  et  atiarum  Scripturarum 
sanctarum  lectiones  perlegant ;  et  pro  admissis  veniam 
posiulentt  et  sententiam  pro  qualitate  admissi  susci" 
piantj  etc. 

Verum  haec  aliaque  regularis  vitse  exercitia  qwr 
in  eodem  capile  praedictis  canonicis  praescribuntur, 
et  in  qiiibus ,  si  forsan  habitum  excipias ,  dispares 

P  non  erant  monachis,  communi  rerum  roortaiium 

^  fato,  in  desuetudinem  abiere.  Gumque  antea  convic- 
tores  ,  coininensales ,  ipsoque  loco ,  habitatione ,  et 
claustralibus  exercitiis,  monasticen  ipsam  spirarent ; 
nunc  choro  tenus,  et  capitularibus  negotiis  octr 
i^uTcpcx&ca^ovTcc,  adunantur. 

Gaiteruin  confessionem  hanc  non  uniformiter  lieri 
solitam ,  sufficienter  colligitur  ex  citatis  auctoribus. 
Alii  eniiu  singulas  peccatontm  atomos  subjiciebant 
oculis.  Alii  vero  sentlebant  satisfactum  esse  confes- 
sioni,  si  generatim  faterentur  se  naturae  fragili  ni  • 
mium  indulsisse.  Ut  v.g.  linguse  petulantioris  fuisse; 
gulae  in  cibos  propensioris ;  visus  per  singula  discur 
reniis,  et  plurium  hujusmodi  quae  suppeditabit  vete* 
rum  lectio.  Pullus  vero,  ut  infra  videbimus,  suQicien- 
tem  ad  hoc  censet  eam  confessionem  quam  bue 
usque  retinuit  Ecclesia  in  introitu  missae,et  ^ua  «ibi 
vicissim  sacerdos  et  chorus  conftl^tur  ad  Primamet 
Completorium. 
Attera  vero,  nisi  extrema  urgeat  necessitas ,  debetur 

D  sacerdotibus,  Ea  scilicet  quae  sacramentalis  est ,  ei 
qiiae  lethalia  peccata  involvit  ut  necessariam  mate- 
riam  confessionis.  Hinc  autem  colligi  videtur,  non  ab 
orLita  auctorein  deflexisse,  sed  commiinesui  saeculi 
dogma  docuisse ,  quod  necdum  constanter  satis  re- 
pudiaverat  theologomm  schola  recentior  ante  concl  - 
fium  Tridentinum;  scilicet  dum  instat  mortis  peri- 
culum,  confessionem  laico  faciendam  esse>  si  legiti- 
niorum  sacramenti  ministrorum  copia  desit;  inodo 
fiat  semper  cum  voto,  ipsis  sacerdotibus,  si  accur- 
rerent,  confitendi. 

Fluius  autem  opinionis  primordia  rejiciunt  omnes 
(qni  August.  peculiariter  stitdent)  in  famosissimuro 
illud  caput  decimum  libri  de  vera  et  falsa  Pceniten* 
tia,  persuasi  genuinam  esse  iliius  doctriaam  (quaro 
tamen  supposititiam  luculenter  ostendit  capul  i7, 
ejusdem  libri)  illud  enim  caput  citant  Gratianas  lie 
Pcenitent.  dist.i,  cap.  Quem  pamitet;  Magister,.dist. 
i7,  lib.  IV   Scnt.,  §  E;  Pelrus  canlor  Parisicnsi* 


10» 


▲D  ROBEIITI  PULLl  SKr^TEKTlAIIUM  LIBROS 


m 


(edilut  quidem  liber,  ted  mihi  tantum  ms.)  qui  ea-  A  taeramentalh  e$t  quodttmmodo,t;uamm  Mntitmru' 


demaucloritatecttala  sicsubiiifert:  Ez  hae  auctori 
tale  habemu$  quod  in  necessitate  confitendum  $it  laieo^ 
$i  $acerdo$  desit;  et  non  $olum  veniaiia^  sed  etiam 
niortalia,  Sed  en  locum  Pseudo-Augiistiiii. 

c  Tania  ilaqnevisest  conressionis,364  "^^i  ^<^^st 
«acerdos,  conliteatur  proximo.  S^pe  euim  contingit 
quod  poenitcns  non  potest  confiteri  coram  sacerdoie, 
quem  desideranti  nec  locus  nec  tempus  aflert.  El  si 
illecui  confitcbilur,  potestatem  solvendinon  habct, 
lit  tamen  dignus  venia  ex  desiderio  sacerdotis  qui 
«ocio  confitelur  turpitudinem  criminis.  Mttndati 
enim  sunt  leprosi ,  duin  ircnt  ostendere  ora  sacer- 
dotibus,  antequam  ad  eos  pervenircnt.  Unde  patct 
Domiuttin  ad  cor  respicere,  dum  ex  necessilaie  pro- 
fcibeuttir  ad  sacerdotes  pervenire.  S;spe  quideni  eos 
qua^runt  sani  et  ia;ti ,  sed  dum  qtiserunt ,  antequaiu 
perveniant  ad  eos,  nioriuntur.  Sed  Dei  misericordia 
est  iibique  qui  et  justis  novit  parcere.  et  si  non  tam 


nientum  perfectum.  etc. ,  cujus  defectum  wlt  « 
summo  sacerdote  suppleri,  id  est  a  Cbristo. 

Consullius  tamen,  et  ad  mentem  hujiisoi<Nli  ». 
ctoriim  dicendum  puto,  taies  confessioncs ,  ab  aliis 
qiiani  a  sacerdotibus  exceptas,  non  inter  vera  sam- 
mcnta,  sed  inter  ea  solum  quae  Sacramentalia  voti- 
taiU  nostralcs,  365  ^^  reposuisse.  QuodquideiD 
de  Pullo  certo  credimus;  nec  diflitebuntur  qui  (jns 
operis  sequentia  legerint,  ubi  polestatem  cUtIiub 
soiis  sacerdotibus  concessam  scribit. 

Unum  addenuis,  quod  maxime  morem  hunc  con- 
mendet,  scilicet  tanla  cuin  religione  veteres  serrasse, 
ut  etiam  piis  mulieribus,  si  deessent  alii,  confilendom 
esse  existiniarcnt.  Anceps  quidem  hac  in  refuit 
Petriis  cantor,  qui  scribebat  sub  finem  saeculi  doo- 
decimi.  Posse  tamen  id  fieri,  si  scandali  periculuoi 
absit,  tandem  consentit ;  imo  etiam  et  iudaeo  ac 
haeretico:c  An  et  simiiiter  niulieri  quaenoDscsndati- 


cito,  siculsi  solverentur  a  sacerdote.  Qiti  igitur  om-  |{  zetur  per  hujusmodi  confessionem  ?  Item  si  fidelis 


nino  confitetur  sacerdoti,  meliori  quam  potest  con- 
fiteatur.  »  Sunt  qui  hanc  praxim  tunc  temports  usi- 
iatam  probanl  ulierius  auctoritate  veri  Augustini  ad 
FMrtunalum  scribentis;  ctijus  verl)a  refert  Gratianus 
De  consecrat.,  dist.  i,  cap.  Sanctum  e$t. 

Id  auteui  niuneris  in  absentia  sacerdolis,et  in  casu 
necessitatis ,  diaconis  peculiariter  cessise  in  Eccle- 
sia  Lalina  (nam  iiic  mos  Gnecis  non  placuit)  testis 
est  inter  ahos  C}[prianus  in  epist.  i5,  nisi  Pameiio 
coneedendum,  ibi  de  sola  absoiutioiie  ab  evcommu- 
nicatione  loqui  Cyprianuro;  quod  tamen  jure  revo- 
cari  posset jn  dubium.  Id  insuperpatet  ex  cap.  Fure$ 
extra  de  furtis;  ex  Stephano  i£duensi ,  cap.  8  De 
diaconorum  ordinatioue  agente;  ex  Biircardo,  lib. 
XIX  Decretorum,  cap.  453,  etc.  Et  inter  constitu- 
tiones  Anglicanas  titulo  De  poenit.  e%  f€mis$.  Sic 
Edmiindus  archiepiscopus  :  De  poeniteniia  prajclpi" 
tiitts  ^d  diaconi  poenitentiam  dare  non  pra^^umant , 


serviens  Jud;£0  moriatur  in  via,  domino  prxsenle 
solo  suo,  non  habens  peccata  aliqua  in  quibus  Ju- 
dxus  ille  velit  vel  possit  detrahere  conlitenti,  tcI 
Ecclesise,  et  ille  priusquam  moriatur,  conGteitsr 
Judseo  illi,  eteumadjuret  per  Deum,  etfideuiquau 
ei  del)et,  ut  pocnitentiam  et  confessionem  suam  pro- 
testetur  Eccicsi».  An  credetur  ei  postnioduni  hoe 
protestanti?  nonnecommendabit  Ecclesiae  taroen  cob- 
fessionem,  cum  nullum  ex  ea  sequatur  pericuiimiT 
Respondeo  (inquitPetnis):  Credo  quod  Dominosqu 
dat  in  tali  casu  pcenitenti  contritionem,  ipsom  qujd 
agere  debeat  docebit  per  Intemaro  inspirationeiB. 
Polestenim,  ut  credo,  propter  taiitam  neoessitateu, 
etiam  hoc  Judaeo  vel  haereticoconfiteri.Potesteiiui 
commendabiliter  abstinere,  ne  talibus  confiteatar  si 
dictet  ei  conscientia.  »  Sed  ininus  anxie  Bodm 
hunc  solvit  Alliertus  Magnus  sibi  aequalis;quibaDC 
ditticultatero  expendens  in  iv»  dist.  47,  a.  58,  sk 


nisi  m  hi$  ca$ibu$,  eum  $acerdo$  non  vote$t^vel  a6-  q  concludit :  Hanc  pote$tatem  habet  laicu$  in  ertiak 


$en$  e$t,  vel  $tulte  vet  indi$crete  non  vuU ;  et  mors  ini 
minet  wgroto,  Qui  canon  repetitur  titulo  De  bap- 
ti$mo  et  eju$  e/fectu.  Id  tandem  (innumcra  prope- 
inodum  tacens  hiijus  ret  pronuntiata)  non  obscure 
colligo  e\  hoc  dvstico  melricae  Summuke  Raymundi, 
qiiam  vetustiori  charactere  exaratam ,  penes  me  ha- 
beo.  Sic  ad  titulum  De  officio  diaconorum. 
ffullo  presbytero  prw$ente  diaconorum  <Bgri$ 
Det  corou$  Domini ;  crimen  $imul  audit  eorum, 
Porro  1).  Lanfrancus  Cantuariens.  archiepiscopus, 
in  iibello  De  celanda  confessione,  sic  munus  istud 
confe^sionespaenitenlium  audiendi  in  alisentia  sacer- 
dotuni,  viris  ecclesiasticis  competere  scribit,  ut 
velit  inter  cos  ordinetn  servari  secundum  gradus 
quos  in  Ecclesia  tenent ;  ut  diaconi  siibdiaconis , 
fiulHJiaconi  acolythis,  isti  CNorcistis  clsic  dereliqiiis, 
ail  id  oHiciipraiierantur.  Deindesicconcludit:  Inhoc 
cognoscimus,    qnia   de    occullis  omni  ecclesiastico 


nece$$itati$,  et  mulier  $imiliter,   Sed  et  buIUusbs 
coiidonandum  qiiod  tandem  suliiiifert  articulo  se- 
(juenti,  confessionem  iilam,  et  adbibitam  iili  absolu- 
tionem  sacramentales  esse,  non  miiius  quam  bap* 
tismum  a  laicis  coilatum.  Quam  doctrinaiD  nondu* 
bium  quin  a  pra^ceptore  hauserit  D.  Tbonias,  ut 
supra  vidimus,  quam  tamen  sale  Christiano  temp> 
rat.  Non  aliler  cecinit  Raymundus,  in  iilius  eiiiai 
Summtila  luetrica,  de  qua  col.  proxime  sopeiiun, 
versu  pagina  sic  lusit  poeta  delusus  : 
Pre$bytemm  infirmu$,  ab$ente  i uo,  petat  omxem 
Quem  poterit :  si  presbyterum  cui  confileatur 
Non  habeat^  taicus  confessor  vel  mulier  sU. 
Ad  baptizandum,  vel  cordi$  probra  fatendum, 

Morti$  in  ariicnlo   $uffieit  omnik  homo. 
Vcrissimam  tainen  credimus  senlcntrani  Scoli  ia 
prxfalam  Magistri  distinctionem  scribeiitis.  m^c  m- 
ccssarias  esse  nec  plerumque  utiles  hujusceinodi 

r ! !_:_!_    r.._< i-w.^    r^_j^    .....    iIaW.^ 


vrdiniconfiteridebemus;deapertisvero,$olisconvenit  j^  confessiones  laicis  faclas;   imo  forte  non  licifcis, 
$acerdotibu$ ,  per  quo$  Ecclesia ,  qnce  publice  novit ,      """'•'^  """*""  -«—'>•"-"•«>--   »>»"-»  "--J««c  ^nA^ui 
et  $olvit  et  ligat.  Sin  nec  in  ordinibu$  ecclesiasticis 
cui  conptearis ,  invenis ;  vir  mundus  (535)  ubicunque 
$it,  requiratur,  etc. 

Hac  autem  pnerogativa  donandos  etiam  laicos, 
docuit  omnium  expressius  D.  Thomas  ad  dist.  i7, 
1.  IV  Sentent.i  ea  certe  suadela  ductus,  quam  in  aliis 
superioris  xtatis  auctoribus  legimus;  quod  scilicel 
ut  par  est  sacramen'orum  baptismi  el  Poenitentiae 
necessitas ;  parem  etiam  velint  esse  rationem 
utriusque  ministri;  jiireque  in  casu  necessitatis 
acciri  laicos,  iit  poenitentiae  ministros;  quos  in 
tali  casu  a  baptismi  ministerio  canones  non 
excliiduTkt.  Imo  nec  huic  confessioni  penittis  nepn- 
dam  esse  rationem  sacramenti,  docet  in  respons^one 
ad  4  arg.,  a.  3,  q.  3  citatae  distinctonis.  Nihilo- 
minu$  confe$$io  laico  ex  de$iderio  $acerdotis  facta , 

(535)  [Vir  mundut^  id  e$t  fidtiis  Ig\cu%.\ 


niulto  minus  sacramentales.  Piura  majoris  ponderii 
videas  in  nolis  D.  Lucae  d*Acherii  ad  libellum  B.  Ua- 
franci  De  celanda  confessione. 

Quo  more  presbyteri  u$itate  et  qvotidie  indiffrfn- 
ter  circum$tantibu$  confitentur.  Notanda  hic  doctrina 
allerius  Petri  Pictaviensis,  monacbi  VictoriDi.  disi. 
20  libri  sui  pocnitentialis,  duplicem  esse  confessi»- 
nero,  generalem  et  specialero.  Scilicet  e$t  tpea:  ii. 
inquit,  in  qua  omnia  exprimunturpeccata^  ct  ^*'f' 
tis  in  qua  generaliter  confitetur  Ecclesia  bis  in  ^. 
scilicet  in  Prima  et  Complelorio^  quw  fit  pro  temb- 
bus  et  criminalibus  quce  $unt  oblivioui  tradita.  i^ 
idcm  prius  docuerat  Hugo  ejusdem  Ascetcrii  nioii> 
chus,  lib.  11  De  sacram.  cap.  1,  partc  xiv,  seil  ^ 
solis  levibus  et  quotidiauis  cuipismenlionemCacieDN 
ut  et  Pictaviensis  nostcr,  dibt.  5,  cap.  15  :  tin/if^ 
mrni  alterutrum  peccata  ve$tra;  quod  tamen  treii 


4M5 


D  BUG.  MATHOUD  OBSEHVATIONES.  —  IN  LIB.  VI. 


408« 


fiBicf  dictum  lume  d€  confeMione  venialtum^tF  fit  hit 
in  die,  et  in  Conipleiorio,  Ejiis  tameii  Magisier,  Jist. 
^l,  §  E,  generali  illi  couressioni  qiise  lil  in  Ecclesia, 
pnrgatioiiem  ascribit  culparum,  non  venialium  tan- 
tiini,  scd  et  letliatiuiu  qu;je  defectu  memoriae  iiiciil- 
pabiliter  cxciderunt.  liic  iminualur  quod  generali$ 
4:on(es$io  etiam  mortalia  deiei^  quorum  inteHigentia 
non  habetur, 

366  ^^  (lacpotissimumconfessionelocutum  csse 
Piilhiiii  arbitrainur,  duin  superius  vult  qiiolidiana 
leviaqne  coscqualibns  esse  promenda ;  iteriimijue  cani 
spectasse  dtim  paulo  post  subdit :  Sed  confessionem 
si  non  sigiUaiim,  quoniam  id  prx  mnltitudine  raro 
fieri  poteitj  etc.  Al  saltem generatim et  id  sapiuscule 
fieri  utilissimum  ett.  Licet  non  diflitenmur  verbis 
illis  eliaiu  exprimi  confessionem  illam  delictorum 
t\\vjd  fit  soli  Dco,  de  qua  plerumque  Ghrysostomiis ; 
quacqiie  familiaris  admodum  erat  regio  pcenitenti, 
uti  jKitet  ex  psalmis. 

Non  pnetereunduro  quosdam  in  Anglia,  PuIIi 
geiite,  tuin  rudes  et  sponte  credulos  fuisse,  ut  exi- 
stimarent  se  lelhalium  criminum  reos  consciosque, 
«uRicienier  exonerari  generali  iLIa  confessione  qti.^e 
recitatur  initio  missae.  Cui  malo  jain  late  serpenti, 
sic  cauturo  voluere  Patres  An^licaiii  in  constitiilio- 
nibuSy  ad  tituluin :  J)e  celebratione  missartim.  Prohi^ 
bemus  quoque  ne  ulius  sacerdos  lapsus  in  oeccatum 
mortale^  ad  altare  profsumat  accedere  celebraturus^ 
antequam  eonfiteatur.  Nec  putety  ut  quidam  errantes 
credunt^  quod  mortalia  deleantnr  per  confessionem  ge^ 
neralem.  Scilicet  quae  flt  in  introltu  miss«,  vel  ad 
horatii  Primam,  aut  ad  Completorium,  ut  adnotat 
ibi  Guillehnus  Linduvode;  qui  aliam  generalem 
agnoscit,  eamque  sacramentakm.  Quee  fit  quando* 
4fue  in  sec^etis  juoad  venialia  in  generati;  enumera-' 
tis  in  specie  altquibus  gravioribus  peccatis.  Utraque 
z  itein  veniatia  deleri  asserit,  pluresque  citat  in  hanc 
rem  auctores. 

Alia  erat  confessio  generalis  pcenitentium,  sed 

scheroate  paulo  prolixiori,  eaque  peccatorum  serie 

qiise  vix  sceleratissimi  patrare  quirent.  Alia  non 

inulttim  abhorrens  ab  ista,  quae  instructionisgratia, 

coram  fiebat  a  parochis  in  Ecclesia,  et  quam  feria 

qiiinta  in  Ccena  Domini  sequebatur  absolutio  gene- 

ralis  per  manns  episcopi  in  cathedralibus  ecclesiis ; 

el  per  abbates  atit  alios,  in  illis  Benedictini  ordinis 

abbntiis  qua;  cathediae  juribus  et  privilegiis  gaudcnt, 

lU  pluries  vidimus,  et  pncscrtiin  in  regali  ecdesia 

Saiicti  Dionysii  prope  Lutetiam.  Alia  deroum  erat,  ge- 

ncralisitem*,  plurcsqtievitiorum  species  complectcns, 

qitaui  vel  ipsi  etiam  probatissimse   vit;e  antistites 

c;rterique  sub  fiiiem  vitae  publire  promebant,  humi- 

litaiis  et  devotionis  ergo  :  cujus  exempla  stippedita- 

bit  vir  quondam  mihi  duplici  titulo  commenuatissi- 

iiiiis   Hugo   Menardus ,  suis   ad    Sacramentarium 

Crpgorianum  observationibus,  p.  22i,  225  cl  seqq. 

Vice  coronidis  hic  attexemus  formulam  nondiim 

excusam  confessionis  illius  generalis  ad  inissam, 

qiia  Pulti  aetale  religiose  adniodum  utebantur  Clu- 

niacenses,    in  quorum    primariis  constitutionibtis 

(qiias  sub  sancto  Ilugone  abbate  scribebat  fidtis  il- 

liiis  discipulus  sanclus  1'ldaricns;  quarum  nianu- 

scripluin  exentplar  hic  hal)emus)  caulum  est  ne  illi 

forniiil»  vel  mininium  verbum  addatur.  Conslitutio- 

num  illarum,  p.  70,  iibi  de  rilibus  majonssacri,sic 

habeltir :  Similiter  inclinans  dicit  confessionem  :  cu- 

jus  e.iam  forma  ila  est  pra*scripla,  ut  ncc  ad  missam^ 

nec  ad  Itoras  quibus  est  dicenda,  verbis  amplioribus 

dicatur,  quam  est  liujusmodi. 

I       Confiteor  Deo  et  omnibus  sanctis  ejuSj  et  vobis,  Pa^ 

I    /.*r,  quiapeccavi  in  cogitatione,  in  locutione,  et  opere. 

I    Mea  culpa.  Precor  vos  orare  pro  me.  Cui  similis  est 

illa  qiia  clerici  regtilares  (sancti  Aiigustini  postea 

dicli),  etcanonici  cathedrales  titebantur,  dum  morc 

monachonim,  culpas  suas  alternatim  dlcerent ;  ut 

hahetur  in  regula  Crodegangi,   cap.  48,    dc  qtio 

supra. 


A  Attt  corporali  cwsiene  vcxar.dus;  qnca  fiebat  ubi 
Paulus  Satanic  tradebat,  Tradere  huju^mcdi  Sutante 
in  interilum  carnis^  ut  Spirilns  salrus  sit  in  die  Do^ 
mini  nosiri  Jesu  Clirisii  (I  Cor.  v).  Auclor  coin- 
mentarii  in  Epislol.  Pauli  (qui  HieronyiikO  inscribi- 
tur)  prsiluxisse  vidctur  auctori  ad  hirnc  locum.  Lt 
accipiendi  illum  corporatiter  habeatpotcslalem.  Quod 
dum  viderit  se  nec  carnis  hic,  nec  in  luluro  spiritus 
requiem  habiturum,  de  facio  pa^tiilenl  ul  367  ^^'^te- 
tur.  Quam  expositionem  docct  Hiam  Ainbrosius  li- 
bro  primo  De  poenilenlia,  cap.  12  et  scq.,  iilum  car- 
nis  interitum  iiitelligens  carnis  castigalioiicni,  r.oii 
iilius  inlcrnccionem.  Kcc  aliicr  Pacianus  in  cpi- 
stola  5  ad  Senipronianuin.  Priinasius  in  Comnien- 
tario,  Haymo  el  CajetaiiMS  ad  ciiiiidcm  locuni.  Qu;u 
senlcnlia  Crxcis  tiniveisim  arrisit  doceiUe  illaiu 
Chrysostomo  pluribus  in  locis.  Anceps  autein  in  Iiac 
re  fiiit  Aiigusliniis ;  nam  lib.  i  de  scrmone  Domiiii 
in  nioiite,  cap.  20,  etconlra  Epistolam  Painicniani, 

g  hb.  111,  cap.  1,  sic  loquilur,  nihil  tanicn  ceituni  aut 
determinatum  aifirmans  :  Quid  ergo  agebat  A^oslO" 
lus,  nisi  ut  ^er  inieritum  carnist  saluti  spiritalt  con- 
suleretj  ut  stve  atiqua  pana^  vel  morle  corporaliy  sicttt 
Ananias  et  uxor  ejus  ante  pedcs  aposloli  Petri  ceci-- 
derunt ;  sivc  per  pmitenliam,  elc. 

Pars  tamen  numerosior  Patriim  locum  hiinc  ali- 
tcr  iiilelligit;  scilicet  dc  ejectione  ac  scparationtt 
sola  hominis  illius  a  consortio  fidelium;  c|uam  nos 
e.\coniniuuicationeni  majorcin  dicimus.  Nec  diflitt 
tiir  Aiigustinus,  qiti  citato  libro  contra  Panncuiani 
Epistolam,  cap.  2,  punitionem  illam  ab  Apubtola 
uiflictam  vocat  anatltema,  Favetque  Chrysostomus> 
ipse,  tractans  illud  I  Timoth.  i :  Quos  tradidi  Sa* 
tanee;  quem  cum  itto  I  Cor.  v  confereofi,  sic  lia- 
Let :  Ejiciebatur  (peccator  ille)  a  conmuni  pdelium 
cwtu;  abscindebntur  a  grege^  fiebat  nudus;  atque  ita 
destitutus  tupis  patebai  et  prcdebatur  incursibuSf  etc. 

CAPIT  LH. 

Considerans  quid  cujusque  vires  valent ,  ^fitd  ferre 
recusent;  quid  culpa;  jure  debeatur  (ut  ita  rcus  hu» 
milietur)  ostendat :  quod  tamen  tulerari  possit ,  im- 
ponat.  Eo  collimanl  qu:c  scribit  ileruin  partc  se- 
quenti,  cap.  5.  Digna  ccrte  nolalu  sentenlia  qu» 
jam  usitatum  Ecclcsi.^e  morem  apte  commendet,  ct 
iliitis  veluti  cunas  indigitct;  ciiin  certiim  sit  non 
anle  sa^ctili  duodcciini  priniordia  relaxalam  csse 
communiter  infligendae  severioris  et  canonicae  poc- 
nitentiae  disciplinam  :  quam  adhuc  suh  undecinii  fi- 
nein  scdiilo  perseverasse,  reluctantibus  tamen  non 
paticis,  lcstaiitur  ea  qtue  passim  amid  Pctrum  Da- 
iniani  oflcndcs,  totoqtie  libro  qtii  Gomorrhiantis  iii- 
scribilur;  ubi  phiribus  praxis  hiijiis  avitam  religio- 
nem  persuadet  Leoni  JX,  a  quo  consentientem  volis 
senjeiitiam  apostolicam  oUinuil.  Nec  ex  eo  quod 
probat  Damiantis,  quasdam  qtiai  jani  pridem  ciner- 
serant  poenilentiarum  redempliones  ( ut   videlicet 
qiiidam  a;re  solverent,  quod  plertiroque  subeundum 
^  esset  in  cule)  uti  dcmonstrat  libri  quinti  epistolu 
octava;  hinc   concludendtim  est  proscriptam  su« 
tempore  fuisse  canonum  severitalem,  aut  in  (pluri- 
bus  temperatam ;  quin  potius  illibatuni  eorum  rigo* 
rem  conjeciare  liceat;  cui  ctim  impares  se  pleriquc 
crederent,  ad  prxfatas  redemptiones,  qiias  jani  a 
quadringentis  annis  anle  Peiruin  receperat  Ecclc- 
sia,  ut  confessorii  recurreicnt,  obnixe  rogabant- 
Deinde  id  moris  paucos  tantum  laicos  spectabat, 
eosquc  divites,  qtiod  jam  non  impune  ferenduro,  ^^ 
fcre  sJtculo  censebant  Patres  AngUcani,  quo  tales 
rcdemptiones  piodire  ccppcrunt,  scilicet  sub   nie- 
dium  s^eculi  octavi,  in  concilio  gcnerali   Angliffc» 
pnesidenteCtilbeito  Cantiiaricnsi  episcopo.  Sic  enu-* 
Patres  Cloveshonia  congregati  anno  747  conlra  u»-'. 
vites  quosdam  qui  eiogatis  pectiulis  canones  i\"''*"' 
gabant.  «dicunt  :  i  De  hoc  prolixiws    disputanduii^ 
cst,  ideo  quia  ntiper  qiiidam  divcs  scciindtim  I-<>^, 
SKCulum,  pftcns  rcconcHialioncm  pro  ui.-^giio  quo 


1087 


AD  ROBERTl  PULLI  SEXTENTL\ftUM  LIBnoS 


m 


dftm  faciiiore  sno  sibl  cilius  dari,  affirmans  in  litte-  \ 
riH  suis  idem  nefns  juxta  mnltarum  promissa  ia 
taiitum  esse  expialum,  ut  si  deinceps  vivere  possit, 
itetentorum  aniiorum,  pro  eoplene  jejuninm  satis- 
facttonum  modis ;  per  aliorum  scilicet  psalmodiam 
et  jejunium  et  eleemosynas  persolutum  esset,  ex- 
cepto  iliius  jcjunio ;  et  qiiamvis  ipse  utcunque  vel 
parum  jejunaret.  368  ^1*80  si  ita  per  alios  placari 
potest  divina  justilia,  ciir  divites  (o  stulti  promisso- 
res)  qui  pro  suis  flagitiis  aliorum  innumerapossuiit 
praemiis  jejunia  redimere,  diflicilius,  voce  Yeritatis, 
regniim  intrare  coelorum,  quam  per  foramen  acus 
cainelum  transire  dicuntur.  »  Lege  etiam  canones 
datos  siib  Edgaro  rege,  circa  annum  9(37. 

Hujus  item  rilus  senescentis  quidem,  sed  nondum 
emortui  ssenulo  pneJiclo,  alia  suppetunt  exempla 
tum  ex  Gregorio  VH,  qui  in  falsas  poenitcntias,  hoc 
est  ab  exacta  canonum  poenitentialium  observatione 
deflecteiites,  stylum  acriter  inlorsil,  tum  ex  variis 
conciliis  et  pQsiiitcnlialibus  libris  eo  tempore  datis ;  B 
in  ((uibus  serio  sempcr  et  ad  juris  apices  legimus 
in  iKY^nitenles  animadversum. 

Verum  sseculo  ssqiienti,  quo  Pullus  scribebat, 
jam  cocptam  tantisper  hiijiis  sacramentalis  disci- 
plinap  relaxationem  ( convenientiora  semper  pro- 
vidente  Ecclesia)  non  soluin  indicio  sunt  ea  quae 
miiltis  ingerit  iii  hac  Parte  et  in  seouenti ;  sed  id 
insiiper  produnt  miae  legiinus  apud  Pelrum  Ble- 
sensem  tract.  de  Poeniteutia,  etaliosquosdam.  Sed 
omntum  indulgentior  fuit,  qui  postea  vixit  Guilliel- 
mus  Parisiensis ;  licet  enim  canonum  poenitentia- 
lium  scientiam  sacerdoti  necessariain  esse  scribat, 
theoreticam  tamen,  non  practicam  voluit;  sed  at* 
tenta  cujuslibet  poenitentis  indoie,  et  pro  ralione 
rircumstantiarum,  qiiae  rei  plerumfiue  discrimina 
Inciunt,  aut  minueniam,  aut  ad  juris  libellam,  in- 
jungendam  salisfactionem.  Ea  tamen  ratione  (quod 
jam  fprebal  aetas)  ut  Jura  cederent  sacerdotis  arbl 


Ista  tamen  de  peccatis  tanlom  occullis,  lic^i  dqo. 
nunquam  gravioribus  dicta  snnto.  Nec  emm  illa 
roens  fuit  auctoris  ut  sub  finem  3G9  <^^P-  S^seqBfn- 
tis  suflicienter  docet,  dum  crimina  partilus  in  po. 
blica  et  privala,  sic  prioribus  esse  medendum  pu- 
tat.  Sicut  ergo  pra^sut manifesta  mauifettis  cuw  fi. 

?ilia  /tageHis,  ita  latentes  presbuter  offenuu,  Utath 
us  satagat  sanare  remeaiis.  liuncque  morpin  ii 
peccata  gravia  publicaque  serio  animadverteodi,  r^ 
figiose  in  Ecclesia  custoditum  fuisse,  pluribusosia. 
dere  nou  pigeret,  nisi  brevitati  consulendum  ess^ 
Id  unum  attexemus  quod  in  hanc  rem  ej^gieiaM 
poeta  citalus,  qui  de  mulierura  poenitentia  sirit<its, 
qu9e  propter  peccata  non  solum  publica,  sed  eliifd 
occulta  quse  gravitatem  quamdam  secum  invebelwri, 
fieri  soleret,  nihil  plane  remittit  de  poenis  cinf«i- 
cis,  si  pereghnationes  excipias,  quae  tunc  teoiport 
viris  admodum  familiares  erant«  sed  feminis  ad 
cautelam  jure  negatae.  Sic  fol.  155  : 

Talis  adulterium  si  fecit  non  manifestum, 
Ne  suspecta  viro  sit^  non  luat  koc  manifeste. 
Unius  post  mortem  luat  iliud  sufficienter 
Matronce  juvenes  possunt  explere  carenas 
In  domibus  propriis,  licet  hce  non  egrediantMj. 
Jejunent,  orent,  jaceant  in  stramine^  nndis 
Incedant  pedibus,  et  vadant  cHiciatce, 
Prwterea  plures  sunt  emendando  laboret^ 
lUis  utantur;  est  his  via  tatis  honesta, 
Hujusmodi  pcenitentes ,  tantum  scelera  sua  it^ 
nant,  damnationi  non  obligo.  Perplexa  miht  senuik- 
tia ,  et  ex  verbis  sequentibus  auctoris ,  necessvio 
concilianda ,  ut  scilicet  poeniten|es  illi ,  propfriii 
sacerdotem  fugientes ,  ab  eo  licentiam  haoeant  al- 
teri  confitendi,  nisi  ad  superiores  fiat  reciirsos,  iu 
ut  confessio  semper  iiat  sacerdoti  jurisilictioBfi 
ordinariam  aut  delegatam  habenti.  Lioet  enim  F/- 
clesiarum  parochi  ac  religiosi  a  sumrao  pmitificf 
trio.  Plura  id  genus  largitur  altero  Iractatu  quem  p  f^'?^».*»'.  peregrinantibus  possint  bencficiuniabs.- 
lilentia;  et  cap.  45.  De  sacramento  ^ '"*'?"*8  mipendere ;  jure  taroen  ncgant  j 


cJidit  De  pcenilentia 

ordinis  sic  ad  propositum.  Cujus  potestas  est  pani' 
lentiales  satisfactiones  injungere,  ejusdem  est  eas  au- 
gere^  minuere  et  mutare,  prout  ad  Dei  honori/icen'' 
tiam,  et  animarum  salutem,  et  ad  publicam  et  specia' 
lem  utilitatem  viderit  expedire.  Quod  eodem  tempore 
poeta  nosteri^  qui  supra,  versibus  expressit  foliol24 : 

Sit  cireumspectus  dum  crimina  presbyter  audit 
Circa  personas  :  quos  pauper,  dcbilis^  et  quas 
Sana  vel  inlirma,  locuples  vel  in  ordine  sacro 
Foriis  vel  fragilis  in  corpore ;  qu<e  peregrina, 
Qu(e  sit  devota;  qu<e  sii  minus  apta  ferendo 
Pcenam  pro  vitiis ;  totum  moderetur  in  ipsis 
Presbyter  accurrns  vitiis ;  medicamina  contra 
Imponens  et  eos  ad  purgatoria  mittens, 
Si  nequit  uiilius,  et  ad  uiteriora  reducat. 
Crimina  non  ceiei  plebis  manifesta  sacerdos 
Uonec  paeniteat^  et  ut  est  dignum^  luat  ipsa. 
Presbyler  ostendat  vuttum  miserantis,  et  istik 
Levia  proponat^  si  dispensat^  aliisqne 
Dutcia  proponat  quibus  est  ieve  forlia  ferre. 
Denique  Rayroundus  quiflorebat  circa  annum  Chri- 
sti  iii5,  hanc  poenarum  canonicarum  remissionem 
(ut  faciliorum  est  semper  appetens,  indulgens  sibi 
natura)  passim  jam  apud  omnesobtinuisse,  profite- 
tur  libro  iii  Summs,  capite  De  poenit.  et  lemiss  : 
Alii  dicunt  indistincte  omnes  pienitentias  arbitrarias; 
et  hanc  ultimam  opinionem  videtur  amplecti  consue- 
tudo,  prima  tamen  est  tutior,  ticet  difjicilioT. 

^Egre  enim  ferebat  vir  pius,  antiquitatis  et  sacro- 
rum  canonum  tenacissimus,  faanc  severioris  disci^ 
plinae  nauseam  :  certus  siqiiidem  non  parumper  pro- 
lutiirum  illius  vigorem,  si  ciim  prudentia  dispensa- 
retur.  Qiio  sane  semper  ab  Ecclesia  collimatam  sci- 
mus;  licet  benignissima  mater  plura  filiis  indul- 
gcnda  pro  varietate  lemporum  et  circumstantiaruro» 
tam  certe  optime,  quaro  pie  multum,  decreverit. 


aodores  id 
gratiae  eos  promereri  qui  tali  tantuni  de  cansapere- 
grinantur ,  ut  proprii  parochi  jurisdictionem  di- 
dant ;  censentquc  in  tali  casu  validam  non  em 
absolutionem.  Bonacina,  disput.  5,  qiuest.  7,  pu- 
cto  %  in  proposit.  4,num.  6  :  «  Hoc  tainen  limita, 
modo  iter  agaiit  bona  fide ,  id  est  modo  iler  i« 
faciant  in  fraudem  legis ,  ea  solum  de  caosa  it 
possint  aliis  confiteri.  Itaque  qui  solum  id  hnic 
linem  iter  agit,  ut  evitet  proprium  parocbum,  et 
alteri  confiteatur ;  non  potest  valide  coDfileri  conn 
parocho  seu  sacerdole  ioci  illius  ad  quemperrenii; 
ut  bene  observat  Goninchus  loco  citato;  Vasqiiez. 
loco  citato ,  n.  6 ;  Suarez ,  disp.  25 ,  sect.  1  n.  9: 
Reginald.,  lib.  i,  num.  80,  et  alil  recentiores,  »He. 
Hsec  Bonacina ,  cui  tamen  respondebunt  for»i  li 
omnes  qui  privilegio  gaudent  ubique  confessioaes 
audiendi. 

Hanc  autera  esse  mentem  auctoris,  et  prcce- 
D  dentia  monent  et  consequentia.  Pneraisit  eniiii  si- 
cerdotem  nec  ligare  nec  solvere  debere  ilin>s 
oves,  uisi  dum  ratio  cogtt  aut  necessitas,  |ins 
in  casu  pnedicto  negat  adesse.  Deinde  reqiiint  ii 
eo  qui  legitimi^  putat  a  proprio  sacerdote  ntt- 
dendum  ob  defectum  sufticientis  in  eo  sdeniis. 
ut  cum  ejus  scientia  alium  provideat  sibi  ^^ 
idoneum;  quod  a  fortiori  demonstrat  lidtam  im 
esse  a  proprio  sacerdote  subdolaro  hujuscen^^ 
fugam ,  quse  defectum  arguit  siifficientis  ia  pfni- 
tente  contritionis  et  disposilionis  ;  quae  tamen  9 
aliunde  adsit,  nec  desit  minister  requisitis  dotibm 
instructus ,  diflinire  non  audet  Pullus ,  nom  tjiii 
verecundia  quae  plerumque  fugam  illam  siij^cr^* 
sacramenti  integritati  sit  obfutura.  Sic  ceose^ 
etiam  poeta  noster,  foUo  155. 

Si  tuus  indoctus  est  presbyter ,  ejus  adibts 

Consensu  reiiquum ,  qui  sit  sapientior  ilto. 

Si  non  consentit^  majorem  qutere  su^  se. 


1089 


D.  IIUG.  UATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  VI. 


iOOO 


NoUnda  Umen  tiilonue  recipienda  sententia  Ber-  A  in  idipsum  in  tribulatione.  Videre  censeiitr  Sodomi 


nardi,  qui  serm.  3  De  S.  Aiidrea,  studio  conquiren- 
d;£  penitius  humilitatis,  nec  ab  indoctis  pastoribus 
et  prselatis  recedendum  pulat.  f  Nec  te  moveat, 
inquit,  si  iiliteraUis  sit  vel  indiscretus,  370  Q^i^ 
lioc  ipsum  ,  siffnum  humililatis  est ,  qune  generat 
conressionem.  Memento  quia  nou  est  pot«:stas  nisi 
a  Deo.  Sujper  catbedram ,  inquit ,  Moysis ,  sedent 
Scribae  el  Pharisxi.  Et  attende  non  sedentem ,  sed 
sedem,  cathedram,  non  personam.  Quid  si  forte  li- 
centia  ejus  ad  alium  transCugere  permittatur?  Tu 
auteni  prius  reveles  ei  lui  cordis  arcanum,  quia 
nou  est  plena  salus,  si  ille  fugitur  aut  conlemnilur, 
cui  adhaerere  aut  honorare  debueras.  Quid  si  minus 
sufiiciens  tibi  videntur  ejus  instructio?  patet  ad 
Itbertatem  via,  ut  coram  alio  litterato  atque  diserto 
eiTundas  cor  tuum,  reservato  illi  prlvilegio  suo,  cui 
tu  tuam  animam  commendasti.  i  Quam  amicissi- 
mani  verilatem  passim  apud  omnes  oblinere  ^atius 


tas,  etc.,1ioc  in  saeculo  poenam  omnem  suis  dcbitam 
peccatis  exsolvisse ,  quia  Deus  non  judicat  bis  in 
idipsum.  Sic  enim  exponit  llieronyuius :  t  Quod  si 
vobis  videlur  crudelis,  rigidtis  et  cruentus  quod  in  di- 
luvio  genus  delevit  371  humnnum;  super  Sodomam^ 
et  Gomorrham  ignem  et  sulphurcui  pluit ;  ^gyptios 
submersil  fluctibus ;  Israeirtaruro  cadavera  prostra- 
vit  in  eremo :  scitotc  euin  ideo  ad ;  pnesens  reddi- 
disse  supplicia,  ne  in  xternum  puniret.  Cerle  aut 
vera  sunt  quae  loquunlur  prophetie,  aut  falsa.  Si 
vera  sunt  quae  de  severitate  ejus  videntur  dicere, 
ipsi  dixerunt :  Non  vindicabit  Dominus  bis  in  idipsum 
in  tribulalione  {Nahum  i,  9,  secundum  LXX).  Siu 
autem  falsa  sunt,  falstim  est  hoc  quod  dicltur  (Aa- 
hum  1 ,  D,  secuhdum  Vulgat.).  Non  consurget  duplex 
tribulatio,  Falsa  est  ergo  et  credulitas  quse  in  lege- 
desrripta  est.  Qiiod  si  Ycrum  cst  (ut  ne^are  non  po- 
terunt,  dicenle  propheta  :  Non  vindicabit  D..minu$ 


ess4-t,  quam  illas,  hujus  sevi ,  nuudinas  animarum  3  bis  in  idipsum  in  tnbulalione :  ergo  qiti  piinili  sunt, 

— :.  _:k:i 1 1 •       postca  uou   punicntur.  Sin  autem  ilii  poslea  pu- 

nicntur,  Scriptura  mentitur,  quod  dicere  nefas  est. 
Receperunt  ergo  et  qui  in  diluvio  perieruiit,  et  So- 
domilx,  et  i£gyptii,  et  (sraelllai  in  solitudine, 
mala  sua  in  vila  sua.  1  lliec  Uieronymus.  QiuTqui- 
dem  difiicilem  satis  sensum  prse  se  ieruiit,  nec  plu- 
ribus  utriusque  Tcstamenti  iocis  satis  accommodum 
ut  II  Petri  II,  6;  Judae  unico  t  7,  et  maxime 
Matth.  X,  15 :  Tolrrabilius  erit  terra'  Sodomorum  et 
Gomorrhasorumin  die  judicii,  quam  illi  civitali.  Qui- 
bus  verliis  indicat  Christiis,  etiam  in  futuro  sa;cuio« 
Sodomitas ,  quamvis  mitius ,  puniendos.  Cohciliari 
tamen  cum  vero  possunt,  et  ex  ipsius  Hierohyini  ver* 
bis  nonnihil  emolliri;  quod  jam  pra^stare  non  ope«- 
rosum  foret,  imo  pro  PuIIi  tutela  necessariuni,  nisi 
vindicanda;  aberrore  Hieronyini  doctrinae  studui^- 
set  nostri  coaetaneus  Magistcr,  iy  Sent..  dist.  15. 
§AetB. 

Judicem  pro  sacerdote  habet^  quoniam  ipsi  occuUa 
sceierum  pandere  oportet.  Lo(]ui|ur  de  reo  capitis 
damnato,  ad  quem  negat  sacerdotein  accedere  de- 
bere,  ministralurum  ei  sacramenta  PoDuitentiae  et 
Eucharistiae. 

Non  niirum  si  religionis  ergo  et  observand»  se- 
verioris  disciplinae  causa,  consuetudini  sui  temporis 
adhaeserit  auctor ;  cum  poslerioribus  etinm  sa^culis 
(quibus  nonnihii  remissum  ecclesiaslicae  censursB 
rigorem  scimus)  vix  mos  contrariusobtinerepotue- 
rit,  ut  reis  morte  plectendis,  poenitentiae  saltem  sa- 
cramentiim  ministraretur.  Id  olim  gratiae  negatnm 
in  Ecclesia,  iis  omnibus  qui,  dum  desperatae  valetu- 
dinis  cssent,  post  crimina  saepius  iterata  et  lldeoi 
ejiiralam,  jamjam  moriluri  pocnitentiam  primum 
flagitabant,  testantur  inter  alios,  Patres  primi  con- 
ciiii  Arelatensis  canon.  ult.,  et  Cyprianus  in  epist. 
ad  Antonianum.  Idcirco ,  frater  charissime^  poeni 
tentiam  non  a§enteSy  nec  dolorem  deliclornm  suorum 


queis  nihil  usquam  minusquain  earum  salus  acqui 
ritiir.  Ut  taceain  ecclesiastic:e  dispendium  pacis, 
«|uain  tumultuarius  ille  poenitentium  excursusqua- 
libet,  proprii  plerumque  pastoris  contemptu ,  peri- 
clitari  cogit,  ne  dicam  emori.  Hic  tamen  intactam 
volumus  regularium  praxim  (modo  servanda  serven- 
tur)  quos  ut  auxiliares  copias  in  castra  Domini 
priina  sedes  direxit. 

Quomodo  ille  juxta  auctorilatem,  elc.  Gregorii  Ho- 
mii.  25  in  Evang.  ante  med. :  SoTte  agitur  ut  vel 
damnet  immeritos,  vel  alios  ipse  Ugatus  soivat.  Scepe 
in  soivendis  ac  iigandis  subditisy  suoi  voiuntatis  motus , 
non  autem  causarum  merita  sequilur.  Unde  fit  ut  ipsa 
ha£  iigandi  et  soivendi  potestate  se  privet ,  qui  lianc 
pro  suis  voiuntalibus,  et  non  pro  subjectorum  moribus 
exerM.  Legatur  eliam  Hieronymus  in  Matth.  c.  xvi; 
Augustinus  in  psai.  xxxvii ;  Hugo  Yictorinus  tra- 
datu  Q  De  sacramentis,  c.  14. 

i 
CAPUT  Lni. 

S%c  SodomitaSy  sie  mari  Rubro  submersos ,  sic  de- 
fUque  in  deserte  prostralos  punivit  in  prcesenti ,  ne 
puniret  in  wtemum.  Locus  difiicilis,  ut  plerisque 
visum  est  saniora  semper  amantibus.  Qui  pressius 
vellet  inhaerere  litterae ,  paucis  diflicultatem  efl^uge- 
ret  boc  commentario ,  dicens  mentem  auctoris  nis 
Terbis  non  esse,  Sodomitas  aliosque  praedictos,  Deo 
vindice,  subila  morte  praeoccupatos ,  ea  temporali 
fiece  aetemam  eOugisse :  sed  solum  eis  a  Deo  in- 
flictam  eo  aninio,  ut  si  ea  voluissent  ad  salutem 
iili ,  ct  rite  poenilere ,  inferni  procul  dubio  poRnas 
evasissent  suis  debitas  peccatis.  llludque  suadet 
hiijus  capitis  scopus  a  Fullo  intentus,  ut  scilicet 
qui  reos  capitis  damnatos  pie  juvant,  eos  doceant 
Inbenti  animo  et  vere  poenitenti  mortein  subire; 
quia  Df^us  nonnunquam  illa  satisfactione  placatur, 


et  poenam  in  altera  vita  lueiidam,  commutat  in  tem-  ^  toto  corde  et  manifesta  iamentationis  $ua  professione 
-.^..«1^«»  »»i:^»f:  ^t  ^^»i..:t^  ««;«»^  o..«^^»i»».    t\.,^  w  i^^if^^^ig^^  prohibendos  omnino  censuimus  a  spe  com- 

municationis  et  pacis,  si  in  infirmitate  atque  in  peri- 
cuio  coeperint  deprecari.  Quia  rogare  ilios  nondeiicti 
panitentia,  sed  mortis  urgentis  admonitio  compeiiit : 
nec  dignus  estin  morte  accipere  solalium  qut  he  non 
eogilavitesse  moritnrum.  Siiiiilia  colligi  possant  ex 
concilioEliberitano,c.  iO,  etex  Innocentio  primo  iu 
Epist.  ad  Exuperium  Tolosanum,  c.  2 

Sed  quod  spectat  ad  rcos  morti  addictos,  nondum 
indultum  illis  fuisse  poenilentiae  saci  ameiitalis  sola- 
tium  annol596,  prouat  Caroli  sexti  regis  edictum 
Parisiis,  datum  iv,  Nonas  Februar.  ejusdem  anni, 

Jjuod  exstat  in  libro  Ordinationum  antiquarum , 
61.  l^,  in  nostro  codice.  Quo  rex  Christianissi- 
musedicit  admittendosesse  sonles,  mortis  reos,  ad 
sacramentum  pamitentia; ;  idque  factum  intuitu  de- 
creti  Clementis  Y,  in  concilio  Yieunensi,  quod  ha- 
betur  lib.  v  Clementin.,  tit.  9 ,  c.  1  :  Ctim  secun- 
dwn  statuta  canonica  ultimo  deputandis  suppiicio,  m- 


poralem  patienti  et  contrito  animo  susceplam.  Quae 
pfenitentia  si  desit ,  illud  efficiet,  ut  non  solum  in- 
flictam  a  terreno  judice  poenain  subeant ,  sed  in- 
siiper  ultricibus  flammis,  quibus  Deus  addicit,  atter- 
niiin  punianlur.  Quo  sensu  dictum  illud  ab  Isidoro 
lihro  primo  c.  50 :  Quibusdam  Inc  inchoat  damna- 
tio ,  ut  iiiic  perfecta  speretur  perdiiio.  Nec  tunc 
censeri  debet  Deus  judicare  bis  in  idipsum ,  semel 
eitim  in  damnalos  animadvertit,  sed  supplicio  hic 
inchoato,  nec  usquam  post  istud  saeculum  finiendo : 
ut  idem  egregie  dicit  Isidorus  lib.  111  Sent.,Q.  2, 
seni.  5,  7  et  8. 

Vcrum  licet  ista  genuinam  sapiant  doctrinam, 
nec  aliiis  fere  possit  huic  illustrandae  periodo  veri- 
talisradius  affulgere;  incommodum  tamen  videtur, 
qiiod  eam  ab  Hieronymo  (licet  suppresso  nomine, 
ut  sibi  moris  est)  mutuatus  sit  auctor. 

Tractans  enim  locum  hunc  Nahum  1,  9,  secunr 
dum  Yersionem  LXX  :  Non  vindicabit  Dominus  bls 


1091 


AD  ROBERTl  PULU  SE.NTEXTIARLM  LIBROS 


i091 


gari^  $i  pelant,  non  debeat  pxnitenliw  sacramentum;  A  scilicet  laicos  in  articuli^  necessilatis  ei  in  sacenlo- 


ubusum  damnabiiem  in  quibusdam  parlibus  contra 
iwc  introductum,  aboteri  omnino  volentes^  justitiarios 
itmnes  et  dominos  temporales,  ut  ab  hujusmodi  dest- 
ztant  abusu,  hortamur  in  Domino^  etc. 

Nihilotninus  prislinuni  morem  adhuc  pcrsevc- 
rasse,  saltem  in  Gullia,  anno  1515,  salis  colligilur 
cx  Actis  synodalibus  372  Slepiiani  de  Poncher, 
anno  cilalo.  lu  quibussic  hubelur  adtitulum  de  sa- 
€ramento  panitentiw  :<  Itcmjuxta  conciiium  Yien- 
nense,  sub  pa^na  cxcommuniculionis  moneatis  Ju- 
diccs  loconiai  vestrorum  ordinurios,  quatenus 
damnatls  ad  nioriem,  faciant,  antequam  pulianlur, 
pocnitentia*.  sacramentum  per  personam  idoneam 
adniinislruri ;  contrariam  consueludinem  abolen- 
tes;  nec  non  Ciicharistiie  sacrumenluui  verc  poeui* 
tentibus  denegari  nolumus  (si  pclierint)  eisdem.  > 
llzec  synodus  ParislensiSi  quam  cooevis  characteri- 
Lus  imprcssam,  hic  habeinus. 


tuin  absentia,  beneficium  absolutionis  iiiipendere 
Qjod  potissimum  erga  reos  morti  addiclos  obscr- 
valum  esse,  testutur  Scotus ;  q^ux  lamen  praxjs  doq 
mcdiocriter  ei  displicebat,  ul  palet  ex  iisquffpro. 
fert  in  iv,  dist.  17,  art.  5.  llodie  tamen  apud  nos ,  ut 
communiter  373  ""eis  capltis  accersil  s  denegauir 
eucharistia,  sic  iis  ubique  poeuitentia;  sacrameniuta 
administratur.  Quid  tandem  hacde  resenserilpoeu 
noster  iu  Summula  Raymundi  fol.  39  en  paQcit 
accipe : 

Confessor  licite  sis  furibns  e$  sceterttlis, 
His  quos  damnavil  senteniia  judicis  teqnaf 
Et  quos  compedibus  custcdia  publica  vineit, 
Latronum  tnorteniy  fwum  suhpendiatctades 
Qualescunque  cave  ne  conspidas,  quia  jure 
Missam  cantandi  tibi  toliitur  inde  potestas, 
Eucharistiam  reis  etiam  negnnilain  esse,  antllis 


Quod  in  Gallia  vix  potuit  aboleri,  licet  praecessis-  g  persuadere  nititur  auctoi\  aul  si  id  nmiiiue  placeat. 


senl  concilii  decretum,  et  regis  edictum ;  non  ini- 
rum  si  pari  dilHcultate  contigerit  etiam  in  Anglia 
post  leges  sancitas  ab  rcgibus  Alvredo,  Eduardo  et 
Canuto,  quibus  pariter  caiilam  erat  ne  quis  arceret 
a  pQcnitenli;e  sacramento  reos  ullimo  suppticio 
damnandos.  Sicenim  inter  leges  ab  Alvredo  M.  rege 
Anglorum,  et  Gulharno  rege  Anglo-Danorum  san- 
citas  in  concilio  in  qiio  foedus  inierunt,  legc  8,  ha- 
bclur:  Siquisreus  mortisprofiteridesideret  sacerdoti, 
nunquam  negetur  ei.  Et  lege  8  Eduardi  Senioris: 
iSt  ^ttts  rei  capitalis  damnatus^  sua  ingenue  sacerdoti 
peecata  confiteri  cupiverit,  id  ei  conceditor.  Omnes  au- 
tem  studiose  ac  sedulojura  omnia  divina  provehunto ; 
ita  uti  divinam  misericordiam  consequantur^  atque 
has  a  sapientibus  irrogatas  sonlibus  pxnas  decUnent. 
Quas  igitur  sapienies  viri  po&na  sontibus  irrogave- 
rant  (quod  consuetudini  lubricum  fecit),  scilicet  ne- 
gatam  reis  licentiam  confitendi,  uteaseveritatetene 


judices  horlatur  ne  inori  cogant  ijuos  ccBicsti  Tiia, 
qiKcnaturalem  longe  superal,  non  uidignos  jiidiure! 
Dignam  porro  Christianissinio  dorlore  senlcmiam ; 
sed  cujus  praxim  (quantum  ad  ultimam  periodipar- 
tem  uttinet)  niisquam  legimus  apud  eos  quibus  m 
est  sacrum  vialicum  coucedere  reiseitremosappli. 
cio  piiniendis. 

Ueligiosius  duxit  Gallia  nusqiiam  eis  ministraQ. 
dam  esse  communionem,  quam  in  dedecus  Cbristi, 
euni  carnifici  tradere  peruiieudiim  qui  cibo  fitali 
recrealus  esset.  Quem  licei  obuixe  postulavema 
Ludovico  XI  Francorum  regeconies  a  S.  Pauloa»- 
nestabulus  Francix,  impetrare  non  potuit,  u(  refen 
Gaguinus  lib.  x,  cap.  20  :  Confeuione  more  Cbh 
stiano  expleta^  orat  vtaticum  corporis  Christi  d^  »- 
nistrari^  quod  non  obtinuit.  Res  tamen  divina,  fum 
Missam  appeUamus^  eoram  Uh  facta  est,  etpant^ 
fiedictus  allatus^  quem  religiose  manducamt.  Tnnei 


rentur  ne  in  vitiorum  praeceps  ruereut  ulterius ;  rex  r  contra  hanc  consuetudiuem  reclamasse  nonnunqoaii 


lienignissimus  remittit.  Et  ne  forte  (iiiidam  judices 
in  contrarium  obsisterent,  ut  ilebat  in  Gallia,  Ganu- 
tus  pccnas  apponit :  Si  quis  rei  capitalis  damnatus 
sua  tnyenue  peccata  confiteri  cupiverit,  id  ei  concedi- 
tor.  Si  quis  autem  denegarit^  numerato  regi  centum 
viginti  solidos ,  aut  saltem  adjunclis  viris  quifujue  se 
culpa  /ifFera(o.  Qua^uvis  aliteriutelligatmultam  hanc 
Scnptor  quidam  hac  aetale  celeberrimus,  et  cerle  in 
gratiain  PuIIi,  iit  constat  ex  ejus  litteris  ad  me  su- 
per  hac  re  directis.  Geiiset  enim  teuiperalam  a  Ga- 
uulo  legem  Eduardi.  Nam,  inquit,  uti  reis  licentia 
eonfitemi  negetur^  permittit^  duabus  appositis  coudi- 
tionibtts ;  yet  ut  regi  numeret  centum  viginti  solidos ; 
aut  ut  adjunctis  sibi  viris  quinque^  se  cutpam  liberet. 
Gertum  tamen  est  lias  leges  aut  usu  communi  non 
acccptas,  aiitxvo  Piilli  in  desuetudinem  ablisse,  mo> 
ribus  antiquis  postiiminio  reversis ;  sicut  iu  Gallia 


episcopos,  certum  esl;  et  contrariam  introdttcoe 
conatos  esse  sat  perbibent  ea  qux  supra  retuliiins, 
acta  synodi  Parisiensis  sub  Stephano  de  Pmher, 
Qiiam  et  confirmavit  Pius  V,  motu  proprio  edilo 
aniio  I5G9,  et  regio  diplomate  roboralum  recepi 
Hispania  ;  ut  non  ita  pridem jplures  Germanix,  e(c., 
urbes,  statuente  sic  Garolo  v  Gsesare,  ut  palet  n 
articulo  79  const.tutionum  ejus ,  modo  tatnen.  in- 
quit  iml)erator,  reorum  in  id  vota  conspirent.  Sic- 
que  cautum  voluit  pravae  quornmdam  consueliuiiK, 
qiii  ducti  quodam  commiserationis  aflectu,  reisoe 
rum  ad  saturam  propiuabant,  ut  sopitis  sensibv. 
luinus  cruciatibns  subjacerent.  Sed  ista  sunt  oori 
juris,  nec  aevo  Pulli  mos  ille  vigebat,  imo  necab 
anno  Ghristi  nati  millesimo. 

Scd  qui  martyrio  torquendi  sunt,  a  sacranuntoar' 
poris  et  sanguinis  non  prohibentur.  Notissiina  bxc  oa- 
scciitis  simul  et  patientis  Ecclesi»  praxis,  u(  mar- 


iactum  fuisse  legimus,  sei  sub  tertia  regum   no- 

strorum  dynastia.  Nam  sub  secunda,  morem  inva-  ^  tyrio  destinati,  divino  viatico  se  muuirent.  Hincqie 

luisse  sontes  publicos  morte  proxime  pleclendos  ad  ^  factum  ut  quia  synaxes  agere  uon  poterant  fideb 

sacram  exomologeseos  praxim  admittendi,  constat 

ex  c.  27  concilii  Moguntini,  anno  848;  ex  Worma- 

tiensi,  c.  80,  et  Triburiensi,  c.  51.  Dehoc  item  con- 

questus  est  apud  Anglos  Bonifacius  Gantuariensis 

archiepiscopus  in   constitutionibus  Anglicanis  ad 

titul.  De  postiitent.  et  remissionibus  ;\xbiei\dem  sta- 

tuens  quae  Glemens  V  in  conc.  Viennensi  sic  efla- 

tur:  c  Quod   poiissime  propter  incarceratos  sua- 

dctur,  quibus  hujusraodi  sacramentum  saepius  inhu- 

maniter,  ne  dicamus  infideliter,  denegatur.  Et  ti 

interdum  confitendi  spatium  reis  datur,  boc  eis  ita 

breve  et  imporlune  conceditur,  quod  cedat  potius 

miseris  in  desolationis  ac  desperationis  periculum, 

quam  in  consolationis  gaudium  spiritalis.  » 

Quod  autem  Pultus  ait :  Reiim  Judicem  pro  sa- 
cerdote  habere^  quoniam  ipsi  occulta  sceierum  pandere 
epertet;  mm  mediocrlter  morem  illum  commendat 
lUNc  tempcris  usitatum,  «t  de  quo  superius  cgimuf , 


m:^tu  persecutiouis ;  eiicharistiam  secum  aspofta- 
rent,  domique  in  arca,  vel  in  alio  loco  deeeater^^- 
nato,  religiosius  asservarent,  el  imraioente  persece- 
tioiiis  gladio,  coelesti  illo  pane  recrcati  forliUSiiiiDi- 
careiit.  Legendus  TertuIIianiis«  lib.  ii  ad  uiorfa 
cap.  5;  lib.  De  oratione  sub  finem;  Cyprianus,  lib. 
De  lapsis,  etc.  Id  insuper  ostendit  Historia  Tarsidi 
acotythi,in  fine  Actoruin  Stephani  papae  et  nMrtrns. 
qiii  corpus  Gbristi  secura  deferens,  a  fure&tii>ii 
gentilibus  occiditur.  Factum  item  Luciani  Htartyri) 
Antiocbeni,  qui  pedibus  in  cippum  iiijectis,  lufci- 
busifue  ad  lignum  imminens  capiti  suo.  ligatis.  sin* 
tus  et  supinus,  aliatis  prius  sopra  pectus  sacri  sj' 
sterii  signis,  incruentum  sacriltcium  obtulil,  t^^ 
participavit  pridie  mortis  sux. 

Cui  corpus  Domini  confers^  qnomodo  kc^nore^  <*• 
pii/ittra;  invides  ?  etc.  Aller  hic  FuIIi  questns  c«itn 
jus  scpulturse  reis  negatuni.  Non  hic  lan;»»»* 


1093 


D.  HUG,  MATHOLD  OBSERVATIONES.  —  IN  Lm.  VI. 


1094 


apud  omnes  aeqvaliter  iiiYahiit :  et  in  plcrisque  locis,  A  nius,  describi  videtur  citaio  supf^  titulo  44  legun^ 

ecclesiastico  niore  coramuniler  huinalos  ;  in  aliis     ^~'~' "     "■  ""  -.Mr__.  f- — 

\ero  nonnunqunm  dispensatum,  pr;e$ertim  circa  no- 
biles  legimus.  Sic  ea  de  re  slatuit  synodus  Parisicn- 
sis  anno  1515,  ad  litulum:  De  sepulturis.  Ileincum 
non  prohibeanlur  qui  in  patibulis  suspendantur  pro 
suis  sceleribus^  haberepcenitentue  et  374  eucharisliiw 
sacrqmentn^  permittimus  habere ;  et  post,  eorum  pacni-' 
tentiaper4Uta,in  ecclesiis  aut  cosmeteriis  m/ium/irt,  et 
preces  pro  ipsis  effundi;  quoniam  scriptum  est :  Non 
judicabit  Dominus  bis  in  idipsum.  Qux  ipsissima 
prope  verba  referunt  conciiii  Moguntini  ii  sub  Ra- 
bano,  et  babentur  xiii,  qu.  2,  cap.  Quwsitum.  Sed 
noumdum  quod*  ibi  habetur  in  glossa,  rei  quam  ex- 
pcndimus  pauio  supra,  necessarium  :  fit  enmi  inen* 
tio  de  reis  ad  mortem  damnalis,  qtiibus  licel  offera- 
tur  eucbaristia,  niliil  tamen  iliis  prodest  ut  mortem 
evadaut ;  ecclesiae  vero  seu  templa  ad  qux  plerum- 
que  confugiunt,  sccuritateni  illis  pncstant  et  tule- 
lam.  Quieri  consuemt^  quare  liberetur  ille  qni  fugit  ad  » 
ecclesiam,  et  non  ilie  qui  recipil  corpus  Christi,  cum 
corpus  Christi  majus  sit  omnibus  ?  ut  de  cons.  dist. 
%  nihii  resp.  quia  corpus  Christi  est  cibus  animw^  et 
non  corporis :  ergo  animam  liberat  et  non  corpus.  \el 
dic  quod  privitegium  EcclesiiB  est,  el  non  debet  trahi  ad 
consequentiam^  eic.  Ex  quibus  iterum  habenms  ob- 
laiain  nonnunquam  reis,  pi-oximc  plectendis,  eucha- 
ristiam ;  quem  moreni  vehementer  aversalur  auctor 
hoc  capile. 

CAPUT  UV. 


Divtno  examine  it  postea  absoUitur,  clc.  Hiijus 
examini  meminit  etiam  cap.  prseredenti.  Alludit  ad 
eas  solemnes  purgationes  iieri  solitas  ut  inusta  cri- 
roinis  suspicio  aut  caliimnia  relutarelur.  Quas  olim 
juramenlo  ad  sepulcra  martyrum  praestilo  ,  aut 
ignis  vel  ferri  candentis  conti-actu,  aut  natatu  in 
aqua  callda  vel  frigida ;  aut  inoiiomachia,  vel  de* 
iDunieucharistiaeperceplione,  frequenter  usurpatas, 

Sluribus  ostendunt  auclores  singularum  xlatum. 
fonomachije  et  alioruin  fit  mentio  in  capitularibus» 
et  in  conslitutionibus  Longobardorum,  Wisigotho- 
ruro,  lib.  yi,  titulo  i,  cap.  3 ;  et  Frlsion.,  titulo  5, 
cap.  4,  5  et  6,  et  titulo  14,  etc.  AquaB  ferventis  et 
ferri  candentis  purgaliones ,  siinilesque  id  genus 
damnavit  Stephanus  papa  cap.  Consnluisti,  Coelestin. 
111,  cap.  Cura  suscepti^  De  purgat.,  et«\  Nec  regi  ob- 
temperandum  esse  talia  suggerenti  Hildeberto  Ce- 
oomanensi  episcopo,  monct  Ivo,  epist.  74,  quod  ne- 
fastum  illiKl  judicium  reprobatuui  esset  veterum 
canonibus  et  sanctissimorum  pontincuin  decretis. 
Usitatum  tamen  fuisse  tcmpore  Pulli,  teslantiir 
«quales  ejus,  Ivo  citatus,  et  in  aliis  pluribus  locis ; 
et  Guibertus  abbas,  1.  iii  De  Yita  sua ,  c.  i4.  Imo 
liciturn  fuisse,verumque  Dei  jiidicium  (quod  Pullus 
insinuat)  existimabant  non  pauci  ;  in  quos  peciilia- 
rem  traclatiim  edidit  Agobardiis  archiepiscopus  Lup;- 
dunensis.  Plurima  ritas  hujus  videas  apud  Marti- 
nuin  Delrio  disquisit.  magic,  lib.  iv,  cap.  4.  Jure- 
tum  in  notis  ad  epistolas  Ivonis;  et  novissime  Lu- 
cam  dWcheriitm  in  suis  adnotationibus  ad  Guiberti 
opera  pag.  660  et  seqq. 

In  monasleriis  vero,  si  qiiod  piaculum  latens  de- 
tegeu«Uim  esset,  missa  dicebnlur  ab  abbate,  aut  ab 
alio  ejus  nomine ;  et  in  fine  communicabant  singuli 
in  hacc  verba  :  Corpus  Domini  sit  mihi  ad  probatio^ 
nem  hodie,  ut  discimus  ex  conciUo  Wormatiensi 
apud  Gratianum  causa  citata  cap.  Scepe  contingit. 
Quam  communjonem  ad  id  etiani  ministrabant  non- 
nunqiiam  summi  pontiflces,  c;eterique  episcopi,  ut 
Adrianiis  papa  Lothario  Francorum  regi ;  Gregorius 
VII,  llenrico  Germaniie  regi ;  Fridericus  archiepi- 
scopiis  Moguntinus,  etc. 

Alteriiis  examinationis,  scilicct  per  judicium  cru- 
ci»,  fii  iiientio  in  veteribus  formuiis  ad  calcem  for- 
mularutn  Marculphi,  cap.  12  :  Noiitia  de  cruce  ertn- 
ilicata.  Cujns  purgationis  forma,  ut  adnotat  Bigno- 


Frisionum ;  duas  scilicel  pra^parari  tesseras,  qua- 
rum  una  pura,  aliera  crucis  signo  iniriRuita  sit : 
quae  duae  super  altare  in  liiilco  evoivuniur ;  deinde 
post  varias  preces,  a  presbytero  aut  puero  debent 
extrahi.  Quod  si  crucis  tessera ,  priina  extralietur, 
innocentiam  satis  probatnm  exislimabant.  Quod  ta*- 
men ,  375  ^^  revereiitiam  crucis,  prohibctur  Ca- 
pitularium  1.  i,  c.  108. 

Licet  autem  plurima,  ut  dixirnus,  exstent  harum 
purgHtionum  exenipla ;  iiitegram  tamen  damus  hic 
lormulamexaminationis  perferrum  candens,  suppre»- 
sis  tantum  litaniis  ;  tum  ouia  nondum  excusa,  et  ab 
aiiis  in  quibusdam  scitu  dfignis  discrepare  videatur  ; 
tum  etiam  quia  scripta  videtur  sub  Lugenio  lU  pa- 
pa  (Puili  aDtate)  ut  habet  inscriptio  mauuscripti  co- 
dicis.  Ex  sanctis  aulem  in  iisdein  litaniis  invocan- 
dis,  apparet  iu  usu  fuisse  in  dioccesi  Ambianensi. 

INCIPIT  iCDlCIUM  FERRI 

Inprimis  cantet  presbyter  praiscriptam  Missccm; 
post  hax  faciat  ignem  accendi;  benedicatque  aquam, 
et  aspergat  super  ignem,  et  super  astantes,  et  ubi  ju  - 
dicium  agendum,  et  sequatur  hccc  oratio  super  ignem^ 

DomineDeusPateromnipitcns,  himen  indericiens^ 
exaudi  nos  qui  es  condilor  omniuin  Iiiminum  ;  be- 
nedic,  Dumine,  hoclumen  quoil  ad  te  sanctificalum 
atque  benedictum  sit ;  tu  illuminasti  omnem  niun- 
dum  ut  ab  eo  lumiiie  scxendamiir ,  et  illumineniur 
igne  claritatis  tuae:  sicut  ignc  illuminasti  Moyseii, 
ita  illuinina  corda  et  sensus  noslros  ;  ut  ad  vitam 
sternam  pervenire  mereainur.  Per  Dominum  ,  etc, 
Postea  agatur  iitania.  Ut  sequitur  in  codice  munu* 
scripto. 

Tuncaccedat  presbyter  ad  ignem^  et  benedicat  v^ 
meres,  dicens,  Oratio, 

Deus  judexjustus,  €|ui  auctor  es  pacis,  et  judicat. 
aequitatero,  te  suppliciter  deprecamur,  uthosvome- 
C  res  sive  hoc  ferrum  ordinatum  ad  istam  examina- 
tionem  cnjuslibet  dubietatis  faciendam ,  benedicere 
f  ita  digneris,  ut  si  faic  homo  innocens  est  de  pne* 
notala  causa,  unde  nunc  purgatioquaerendaest,  cum 
hoc  ignitum  ferrum  acceperit ,  illaesus  appareat ;  si 
autem  reus  alqueculpabilis  esl,  justissima  sitadhoc 
virtus  t!ia  in  eo  cum  veritate  declaranda ,  quatenus 
justiiixnon  dominetur  iniquitas,  sed  subdatur  sem* 
per  falsitas  veritati.  Per  te,  Christe  Jesu. 

Benedic,  Domine,  sancte  Pater,  per  invocaiionem 
sanctissimi  nominis  tui ,  et  per  adventum  Filii  tui 
Doiuini  nostri  Jesu  Christi ,  at<|ue  per  doniim  san- 
cti  Spiritus  Paracleti,  ad  manirestandiim  verum  ju- 
diciiim  tuum ,  hos  vomeres  sive  l:oc  gcnus  n  etalU 
vel  ferri,  ut  sit  a  te  sacrincatutn,ct  a  nobis  sanclin- 
cntum  iit,  omiii  falsitate  procul  rcinotn,  veritas  jti- 
dicii  tui  fidelibus  tuis  fiat  innnifesta.  Per  eunidem 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum  Filium  tuuin. 
Qui  tecum  vivit  rt  regnat  in  unitate. 
D  Omnipotens  Deus,  suppliciterte  exoramus  pro  hu- 
jus  negotii  exaininatione  qiiaui  nipdo  hic  inier  nos 
habemus,  ut  justiti»  non  dominettir  iniquitas ,  sed 
subdntur  fnlsilas  \eritali,  ut  si  quis  banc  praDseiitem 
examinationem  per  aliquod  malericium.  aut  per  her- 
bas  tegere  vel  inipedire  voluerit,  tua  sanctissiina  dex- 
tera  jiidex  justissime  evacuare  digneris.  Per  Chri- 
stum  Dominuin  nostrum. 

Benedictio  Dei  Patris,  el  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
dcscendat  super  hos  vomercs  ,  sive  super  hoc  fer- 
Tuni,  ad  disceriiendum  veiiiin  Dei  judicium  Amen. 

Tune  pro  ipso  cui  crimen  imputatur,  cantetur  psal- 
mus:  Domine.exaudi  orationem  meam,  auribusper* 
eipe  obsecrationem  meam^  etc. 

Pater  noster.  Et  ne  nos.  Salvum  fac  servum  tuttm. 
Dens  meus  sperantem  in  te.  Mitte  ei^  Domine,  auxilium 
de  sancto^  et  de  Sion  tuere eum.  Nihiiproficiat  tniiNt- 
cus  in  eo,  et  filius  iniquitatit  non  apponat  nocere  ei. 
Esto  ei ,  Domine  •  turris  fortitudinis^  a  facie  iiiimtd. 


t09S  AD  ROCERTI  PULLI  SEiNTENTIARUM  LIBROS  \^ 

Domine,  exaudi  oratiwem  meam ,  ei  clamor  meui  ad  A  cerdolis,  H  jussum  imperatoris.»  Qu»  veHn  tnn. 
te  veniat  Dominus  vobiscum,  el  cum  spiriiu  iuo  sciipsit  Boriifacius  VUl,  in  377  Eitrav^g.  rnom 

sanctam  de  Majorit.  et  obedieulia,  nt  probet  poDii- 
^rtt^^o-                                       ficem  Romanum  utriusque  gladii  potesiatein  babere. 
Exaudi,  qusesumus,  Domine,  supplicum  preces,et     ^^--j-  -  -j-*  — ' — « ^  "     ..   .  • 


conlitentium  376  ^^^^  p^rce  peccatis,  ut  puriter  no- 
bis  indulgentiam,  tribuas  benignus  et  pacem.  Tunc 
Hli  qui  discuiiendi  sunt,  caiechizentur  his  verbis, 

Adjuro  te,  homo,  per  Deum  Palrem  omnipoten- 
tem  qul  creavit  coclum  et  terram,  mare  et  omniaquae 
in  eis  sunt ;  et  per  Jesum  Ghristum,  Fiiium  ejus,  qui 
pro  nobis  natus  est  et  passus ;  et  per  Spiritum  san- 
ctum  qui  in  igne  divino  super  apostolos  venit,  et  per 
sanctam  Mariam  Dei  genitricem,  et  per  omnes  ange* 
lorumchoros,  perapostolos,  martyres,  confessores, 
virgines :  si  te  culpabilem  de  prsenotato  imputalo- 
que  tibi  crimine  scis,  hoc  ferrum  liodie  in  manu  tua 
non  praesumas  accipere  ;  si  autem  tam  temerarius 
es,  ut  eodeui  crimine  poihitus,  nccipere  pra^siimas, 
per  virtutem  Domini  noslri  Jesu  Ghristi,  el  per  trium-  ^ 
phum  crucis  victus,  el  coiifusus  abscedas.  Si  autem 
secunis  et  iniiocens  es ,  per  notnen  Domini  noslri 
Jesu  Ghristi,  et  per  triumphum  sanctae  crucis,  tibi 
damus  licentiam  ut  accedas  cum  fiducia  ad  susci- 
pienduro  hoc  ferruai.  Liheret  te  Dominus  jiidex  ju- 
stus,  sicut  tres  pueros  de  incendio  ignis  eripuit,  et 
Susannam  de  faiso  crimine  liberavit,  quateniis  sal- 
vus  et  securus  apparens.  Et  viitiis  Domini  iiostri  Jc- 
811  Ghristi,  ad  rectum  jiidicium  hodie  in  te  declare- 
tur ,  qui  vivit  et  regnat.  Jutic  ille  qui  discuiiendus 
est,  dicat. 

Ecce  ego  pro  illa  discussione,  et  securilate,  quam 
bodie  ad  judicium  verum  facere  debeo,  magis  credo 
in  Deum  Patrem  omnipotentem ,  quod  ipse  potens 
est  in  hac  re,  pro  qua  criminatus  sum,  modo  et  ju- 
stiiiam  et  veritatem  in  me  ostendere ;  (^uani  in  dia- 
bolo  et  in  maleiiciis  credere,  aut  juslitiam'  et  veri- 
tatem  Dei  irritare. 

Tunc  faciat  sacramentum  et  portet  ferrum  usque  ad 
locum  designatum,  Quo  peracto,  sigillet  decanus  ma-  ^ 
ntim  ejus  ,  et  postea  usque  ad  comprobationem  judi^ 
cii,  in  omni  cibo  et  potu  suo  salem  et  aquam  benedi' 
ctam  admiscere  bonum  est. 


Deinde  addit  conformiler  ad  ea  qiiae  Pullus  hic  U- 
bet :  Oporlet  autem  gladium  esse  sub  gladio  et  le». 
poraiem  auctoritatemspirituali  subjicipoiestaii.  Aom 
cum  dicat  Apostolus:  lAon  est  poleslas  ntsi  a  Dea: 
quce  autem  sunt  a  Ueo^  ordinata  «unl  (Rom.  iiii,  |), 
non  aulem  ordinata  essent  nisi  gladius  esset  snb  ^k- 
dio^  I  etc.  Juvant  se  nuituo  amJOKe  putestates  invicen 
fcederatae,  non  confusae ;  et  cum  ad  verum  mim 
estj  inquit  Nicolaus  I  in  epistola  ad  Michaelem,  «1- 
tra  sibi  nec  imperator  jura  pontificatus  aiT^ti,  mc 
pontifex  nomen  imperaiorium  ueurpavit. 


GAPUT  L\L 

Sacerdotalis  erqo  dignitas^  swcularisjjuepotestas  hos 
inier  se  duos  dit*tdant  gladios,  etc.  Sic  aple  ad  pro- 

K)situm  disserehat  Edgarus  An^liae  rex  in  orationead 
unstannum  archiepiscopuhi  Gantuariensem,  aiios- 
3ue  praisules  congregatos.  ci£mulamini,  o  sacer^ 
otes ,  aRroulaniini  vias  Domini  et  justitias  Dei  no- 
stri.  Tempus  insurgendi  conlra  eos  qui  dissipant  le- 
gem  Dei.  Ego  Gonstautini,  vos  Petri  gladium  habe- 
tis  in  manibus.  Jungamus  dexteras ;  gladium  gladio 
copulenius ;  et  ejiciancur  extra  castra  leprosi,  ut 
pur^etiir  sanctuarium  Domini.» 

Licct  autem  paulo  ante  Pullus  asserat,  ex  duobiis 
illis  gladiis ,  de  quibus  Luoe  xxii  fit  mentio  ,  Pe- 
trum  non  aeslimasse  alterum  ad  se  pertinere,  scili- 
cet  temporalem  ,  quem  proinde  laicis  tantuni  velit 
esse  deputalum,  ut  conlendebat  Fridericus  impern- 
t«r  in  epist.  sua  ad  imperiales  contra  Adriannm  lY 
PP.  certum  est  tamen  utrumqne  f;ladium  spiritalem 
et  temporalem  Ecclesise ,  et  maxime  Petro  compe- 
tere.  Quod  vei  ipse  Bernardus  agnoscit  1.  iv  De  con- 
siderat ,  cap.  3.  c  Quid  tu  denuo  usnrpare  gladium 
teiiles ,  qtieni  semel  jussus  es  ponere  in  vaginam  ? 
Qiiem  tamen  qui  tuum  ne^at^  nbn  satis  mihi  vide- 
tiir  altendere  verbuiu  Domini  dieentis  sic :  Convcrte 
gladium  tuum  m  vaginam.  Tuus  er^oet  ipse,  tuo  for- 
8itan  nutu,  etsi  non  tua  manu  evagmandus.  Alioquin 
6i  nullo  modo  ad  te  pertineret  et  is,  dicenlibus  apo- 
Rtolis :  Ecce  gladii  duo  hic,  non  respondisset  Domi- 
niis,  satis^  sed  nimis  est :  uterque  ergo  Ecclesiai«  et 
spiritiialis  scilicet  et  materialis.  Sed  is  quidem  pro 
EccMa,  ilie  vero  et  ali  Ecclesia  exerendus  est.  iUe 
sac6rdotis,  is  miiitis  manu,  sed  sane  ad  nutum  sa- 


GAPUT  LVIl. 

Sunt  crimina  privata^  sunt  publica;  aiunt  (pddoM 
utraque  pra:suli  reseranda^  ejusque  nutu  casliganda. 
Disiinctio  haBC  inter  criinina  publica  et  privau, 
quantiini  spectatad  confessionem  etposDitenliaiude 
eis  faciendam ,  solum  audiri  ceepit  circa  annun 
Ghristi  septingeiitesimiim ;  nt  coUigitur  ex  libris 
Ptenitentialibus  Yenerabilis  BedsR,  Ecberli  CanUii. 
riensis  archiepiscopi ,  et  Rabani  Mauri ;  et  ex  cano- 
iiibus  Isaaci  Lingonensis  episcopi  ,  et  quorunidaa 
conciliorum  quae  post  praedictam  epochen  celebnu 
fiiere.  Ut  miruin  non  sit,  si  superioris  xtaiis  scrip- 
tores,  quos  forsan  PuUus  intendit  boc  capite,  s«i- 
pserint  tam  peccata  privata  quam  pul)Iica,epis(opo- 
rum  notiliae ,  ac  poenilenti»  publicae  ( si  jtibeani  i.li) 
subjacere  :  luodo  illa  sint  gravia  ,  et  attenla  eliam 
nascenlis  succrescentisque  Ecclesiae  praxi,  qu^  so- 
lius  e^iscopi  nutu  indicebatur  pcenitentia  publia. 
Quidni  etiam  dixerimus  voluisse  Pulhim  indigitare 
prseter  antiquiores  Palres  ,  Petrum  Damiani,  ()ui  iii 
crimina  quaedam  occultissima,  poena  publica,  nec  al 
aiiis  quain  a  praelaUs  iniligenda  animadverlendinu 
esse,  pluribus  contendere  videtur  eo  libro  qni  Go- 
morrbianus  dicitur.  Nisi  quis  dicat  ejiis  seotentiai 
de  casihus  episcopo  reservatis  intelligendam  essr. 
agitur  enim  ibi  maxime  de  crimine  pessimo ,  iirei 
secretissime  commisso  :  sed  nostra  bsec  qualiscuo- 
que  conjectura. 

Licet  lamen  post  praedictum  tempus,  anoon  sri- 
licet  700,  reservala  summis  sacerdotilius  pol^lico- 
rum  criminum  solemni  poenitentia,  occultoruaopri- 
vata  presbyteris ,  ut  plurimum,  relinqueretor;  cer- 
tum  est  tamen  episcopos  pleraque  per  loca  crimmiBi 
occultorum  detectionem  solerti  diligentia  proca- 
rasse ;  et  ne  quid  per  fraudem  lateret,  decanos  ^ 
beios  ad  id  constituisse ,  qui  ret|uisito  prius  ab  eb 
juramento  (ciijus  specimen  aliquod  habes  a|)tl 
Gratianum,  35,  quaest.  6,  cap.  Episcopus)  singuio- 
rum  pravos  mores  vitiaque  scrutarentor,  ad  ipsca 
post  modum  deferenda ,  ejusque  nutu  serio  castt- 
ganda.  H%c  habemus  ex  Beginone  abbate  Pn- 
iniensi ,  in  sua  canonum  Gollectione  ( de  nua  Tri- 
D  themiiis  in  Scriptoribus  ecclesiasticis ,  in  Regiaoir- 
initio  libri  ii,  et  ex  Burchardo  et  Isaae  Lingoaens 
in  suis  ilem  canonum  GoIIectionibus.  Yerum  ihi 
occulta  crimina  intelliguntur,  non  qu;e  a  reo  ianl<ia 
<|ui  ea  perpetrarit,  sed  eliam  quae  a  quibusdam  aiiis. 
iicet  paucissiinis ,  sciuntur.  Quo  supposito  opirj' 
mur  Pullum  de  iis  tanlum  criminibus  occullis  locc- 
tuin ,  qiionim  nulla  est  apud  alios  eonscientia ,  m 
reus  ipse  flagitii  sui  dederit  indicia.  Ea  eniin  ooici- 
natlatenlesoflensas,qusepatulam,  inqiiit,  refogint 
emendationem.  Hic  enim  mos  Ecclesiae  ad  nos  ss^ 
pervenit  illibatiis,  ut  in  pravos  subdiloruin  morcsrt 
in  eorum  occulta  scelera  luto  possint»!pis€opi  aniB- 
advertere,  si  illibato  secreUe  confessioois  sigiliOi 
perveniant  in  eorum  notitiam. 

Multominus  negaverit  auctorreservaiHNieAiit 
inquiunt,  quorumdam  casuuro,  ob  quam  ad  pnelaiA 
superiores  recursus  fieri  debeat ,  et  pResertia  d 
summum  pontificem ;  cum  eo  tempore  qoo  lUntf 


IG07 


D.  HrC.  MATnOUD  03SEUVAT10NES.  —  IN  LIB.  VI. 


iOOII 


degcbnt  (nd  se<^iind£  dignitatis  378  iitfula»  <^vo  A 
cauis  ab  Innocentio  II),  annoscihcet  ii59,  celehra- 
tam  fuerit  Lateranense  couciUutn  ,  in  cujus  caito- 
ne  15  siclegitur.  i  Si  quis  suadeiite  diabolo  hujus 
sacrilegii  reatum  incurrit ,  quod  in  clericum  vel  mo- 
nachum  vioientas  manus  injecerit,  anathematis 
vinculo  subjaceat ;  et  nullus  episcoporum  ilium  prse- 
suinat  absolvere  nisi  niortis  urgentc  periculo,  donec 
apostolico  conspectui  praesentetur ,  et  ejus  manda- 
tam  suscipiat. 

Quod  item  addit:  Latens  eulpa  patuiam  refngit 
emendationem ,  id  etiani  ab  eo  dictum  nolumus  de 
pa;nis  illis  publicis  quae  censuras  a  jure  latas  et 
ipso  facto  incurrendas  necessario  eonsequuntur;  in 
quassemper  jus  habuit  Ecclesia,  licet  ipsa  crimina 
aut  interna  ( iit  quidam  diciint),  vel  meiius,  occul- 
tissioia ,  nec  unquam  in  vulgus  spargenda  forent. 
Qiias  pcenas  certum  est  diu  posl  mortem  Pulli  per- 
severasse  publicas ;  et  etiam  a  concilio  Tridentino 


379   D^^**  9«*  posiunt  ^(9  papcB  totrere  * 

[$olvant, 
Quidam  majorum  solvant  hot  clave  suorum, 

Haec  paulo  fusius,  sed  in  gratiam  antiquitatis ;  nt 
quae  tunc  praxis  fori  pccnitentialis  vigebat  in  Eccle- 
sia,  studiosus  iector  edoceatur. 

CAPUT  LX. 
Ilic  eit  Lazarug^  etc.  Mirum  ad  quantas  redegerit 
angiistias  tum  Pullum,  turo  alios  fere  omnes  illius 
aetatis  theologos,  evangelica  narratio  resurrection.s 
Lazari :  cujus  expositionem  mere  Litteralem  et  verbo 
leniis  sequentes,  id  communiter  opinari  sunt,  so- 
him  Deum  per  se  et  excluso  omni  sacerdotum  nii- 
nisterio  peccatores  ad  vitam  revocare  per  culpae 
condonalionem,  praevio  tamen  motu  contrilionis ; 
sacerdotes  vero  ut  dispensatores  poenitentiae  sacra- 
menti,  a  vinculis  peecatorum,  hoc  est  a  reatu  poenae, 
velut  Lazarum  ligatum  institis,  solvere,  nt  jain  sii- 


vlritim  restitutas,  iicet  hac  aetate  raro  admodum  eas  B  P^***"*  ^*^  ostensum  ad  cap.  13  quiutae  partis.  Sic 


in  publicum  prodire  sciamus,  tum  propter  sacerdo- 
tura  quorumdam  incuriam  aut  ignorantiam ,  tum 
qiiia  plus  aequo  facilius  in  alias  secretas  commu- 
tantur. 

De  confessionibns  igitur  tantum  ordinariis  loqui- 
t'!rPullus,  quibus  nullus  subest  reservatus  conscien- 
l\x  casus:  qnod  piuribus  probare  superfluiim  foret, 
ciini  satis  ipse  mentem  aperiat.  Sic  enim  loquens  de 
poenitentiwn  multitiidine ;  Alioquin  nec  prcesul  pote- 
rit  tantoB  coMulendoe  multitudini  su/pcere;  nee  ipsa 
se  detegere  volet  aut  audebit  Hlis^  qui  hac  prassertim 
ttmpestate^  mundo  dediti  sunt.  Quibus  verbis  mani- 
festum  est  non  eiim  loquide  iis  peccatisqttae  possent 
abepiscopo  reservari,  aut  quaejam  esseni  reservata, 
cum  ea  niultitudinis  non  sint ,  sed  raro  contingant; 
tum  etiam  quia  id  in  siibsidium  verecundlae  poeniten- 
lium  dicit ,  qiiod  signum  est  dc  peccalis  tanlum  in- 
temis  aut  mere  occultis  ,  ut  dicebamus  supra ,  Deri 
liienlionem ,  quse  nulliiis  canonicae  poenae  ( ut  jam  c 
tiinc  ferebat  aetas)  reatum  important. 

Porro  quae  peccata  summi  pontificis  roannm  nv 
qiiirercnt,  quae  praesulis  ordinarii,  sic  ostendit  poeta 
noster  toties  laudatus  fol.  130 ,  sed  styli  simplici- 
t:ite ,  ob  antiquitatem,  facile  condonanda : 

Crtmina  sunt  quwdam  qwn  spectant  prasulis  ad  rtm 

Velpapce;  quorum  tibi  ncndatur  ulla  potestas, 

Incestum  faciens^  deflorans^  aut  homidda^ 

SacrilegiiSj  patris  percussor^  vel  Sodomila 

Poniificem  quceras,  Papam^  si  miseris  iguem^ 

Si  vercussisti  clerum ,  Simonve  fuisti , 

(V/  si  falsasti  bullam  papte  simul  ibis, 

Oui  partum  suffocat^  aut  quce  neglexerit  eius 

Infantem  mater^  quocunque  modo  moriatur, 

ili  pater  aut  mater  violenter  lcediiur^  aui  si 

Qui  brulale  nefas  facit,  aut  in  perditionem  [forte 

proditioneut] 
^t  proprium  dominum  perimit ;  vel  in  ecclesia  qui 
Sacra  ledit  graviler ;  vel  qui  mmckatur ;  et  itle 
Qui  matrem^  cognatam  polluit  atque  sororem^ 
PrcesuUs  arbiirium^  licet  occulte  subeant  /<f\ 
iSt  confessorem  prmter  te  possit  habere 
i^on  sua  probra  tibi  tua  con/iteatur  umica, 

Et  folio  142,  vcrsa  pagina : 

lion  sceins  enorme  vitii  soivas  sine  papa 
Saeriiegusj  cleri  percussor  sive  parentum ; 
([ccisor  fralris,  pnerorum  vei  muiierum. 
y.cciesiw  sanctm  vioiator  igne  tei  ense^ 
Ant  coitu  dupiex ;  incesttu  et  omnis  aduiier^ 
Plenius  et  doceant :  jungatnr  el  his  homicida^ 
Perjurus  :  Domini  eum  corpore^  chrismate  tnrfi 
Oatd  faciunt  ?  Isti  prenas  ineunt  gratiores. 
Tales  vei  simiies  Romam  vadunt^  nisi  sexns 
Obstet  femineus^  autdebilis  aut  senis  a:tas* 
Tune  Hiipemetur  de  consilio  seniorum. 
Puniaf  Ecctesia  pit^s  occnlto  manifestum.    ■ 

PATnoL.  CLXXXVI. 


auctor  libri  adversus  haereses  iiiler  opera  Ab^iardl 
cap.  13 ;  Hugo  Victorinus  monaciius,  lib.  iv  secundi 
Misceilaneorum,  titulo  26 ;  Ricliardus  ejus  symmy<- 
sia,  tractatu  ea  de  re  peculiari,  Magister  iv  Sent.^ 
dist.  17  et  18,  §  F.  cujus  senteutiam  amplexatus  est 
cum  ejus  dictatis  Petrus  Pictaviensis  noster  cap.  16 
partis  111  suae  Summfle. 

Hujus  autem  historiae  sensum  allegoricum  desum- 
psisse  videtur  aurtor  curo  «iiis,  ab  Augustino  plii* 
ribds  in  locis  ut  tract.  49  in  Joan.,  honiil.  27  inter 
50,  etc.  Sed  insigniter  sermone  8  De  verbis  Do* 
mini. 

c  Dicit  ergo  aliquis :  Quid  prodest  Ecclesia  si  jam 
confessor  voce  Dominica  ressuscitatus  prodit  ?  quid 
prodest  Ecclesia  confitenti,  cui  Dominus  ait :  Quce 
soiveritis  in  terra,  soiuta  erunt  et  incoelo,  Ipsiini  La* 
zaruin  attende  ;  cum  vinculis  prodiit,  jam  vivebai 
ronfitendo,  sed  nondum  liber  ambulabat  vinculis 
irretilus.  Qiiid  erffo  fecit  Ecclesia,  cui  dictuin  est  : 
Quce  solveritis  soluta  erunt,  nisi  quod  ait  Dominu» 
continuo  ad  discipulos :  Soivite  iiium  et  sinite  abire.  > 
£t  ser.  44  De  verbis  iiem  Domini :  <  Processit  de 
inoniimento  vivus  et  ambulare  non  poterat,  et  Do« 
minus  ad  discipulos  :  Soivite  eum  et  sinite  abire. 
llle  suscitavit  mortuum,  illi  solverunt  ligatum,  etc, 
opus  est  ergo  ut  qui  revixit  solvatur,  et  ire  perniit- 
tatur.  iloc  officium  discipulis  dedit,  quibus  ait  : 
Quce  soiveritis  in  terra^  sotuta  sunt  et  in  ecBio.  i  Ilace 
Augustinus,  post  quem  etiam  Gregorius,  bomil.  26 
in  Evang.,  et  1.  xxii  Morai.^  c.  13;  Beda,  inEvan- 
gel.  Joannis  eo  loci;  Isaac  Lingon.,  caiion.  11 ;  et 
aute  eos  Arobrosius,  lib.  ii  De  poenii.,  c.  7.  Vide 
qu»  adnotavimus  ad  cap.  quadragesiinaro  quiutatt 
partis. 

Quod  jam  potest  ea  qum  in  confesshne  fit  abso* 
iutione,  roboratus.  Et  adbuc  expressius  cap.  seq. 
Notanda  baec  auctoris  verba,  quibus  sacri  fori  me- 
|v  thodum,  sacramentalis  absolutionis  ad  usque  per-^ 
^  actos  poenitentiae  fructus  seu  satisfactionem  a  sa* 
cerdotibus  injunctam^  diflierendae  (qiiae  religiose 
satis  hactenus  perseveraverat)  suo  saeculo,  hoc  est 
diiodceimo,  ad  seniiim  vergere  ccepisse,  ne  dicam 
emori,  conjicimus.  Ea  enim  a^tate  non  discreiam 
tempore  communiter  ftiisse  sacerdotalem  al)solutio- 
nem  ab  actione  poenitentiae,  non  Robertns  soluni, 
sed  et  aequales  ejus  quos  ad  capiit  13  quintae  parl'.^ 
laudavimus,  satis  declarant :  et  inter  aliosRicbar- 
diis  a  Sancto  Victore,  iract.  Depotestate  ligandi,  etc.«. 
cap.  pracsertim  9  et  22 ;  et  Hugo  ejus  socius,  lib.  ii 
De  sacramentis,  parte  xiv,  cap.  1 ;  et  Summas  sent.^ 
tract.  6,  cap.  10  et  seqq.  Priori  loco  sic  inquit  : 
Crariorts  cuipa^  reatum  singuiari  confessione  sacer" 
dott  aperimus;  et  secundnm  ejus  consiiium  munere 
satisfactionis  obiato,  induigentiam  peccati  obtinemus, 
Dicit  obiato ,  non  peracto^  qiiasi  innuat  tunc  soQe- . 
cisse  tit  oblAtam  a  sacerdote  pcenitentiam  seu  sa- 
tisfactioncm  alter  acceptaret.  Cum  bac  taipeti  cau« 

3d 


'400& 


AD  ROBERTl  PULLI  SENTENTIARUM  LIBR05 


i!OD 


lela,  iit  sacerdoti  constarct  380  ^^  signis  exiernis,  A     Idquoque  verba  DomimcoMnieM.atUndeii  loin 


iie  interna  dispositione  pGcnitenlis  et  ejusconlri 
tione,  quani  sacraniento  prseviain  necessario  volunt 
uuctores  citati.  Quae  quUlem  coiitrilio,  cum  in  eo- 
rum  sententia  culpam  delcat  anle  realem  sacra- 
menti  susceptionem,  non  aegre  persuasum  habebant 
dittcrendam  non  ess»  absolulioneni ,  culpa  jain  di- 
raissa ,  modo  sponderet  po^nilens  se  qnamprjmum 
Deo  satisfacilurum.  Talem  in  ponnitentes  indulgen- 
liara  sacerdotibus  suadebat  ea  prorsus  ratione  du- 
rius  Petrus  Blcsensis,  eodein  cum  auctore  sseculo 
ftcribens  Iractatum  de  poeniientia  el  satisfaciione  a 
sacerdotibus  injungenda,  in  quo  sic  habet  :  Quid 
Bcis  si  jam  lacrnmis  et  contritione  mundatus  est? 
Liberatus  e$t  forte  ipso  proposito  confitendi,  Dixi : 
'  Confilebor,  et  tu  remisisti,  Lazarus  a  Domino  suscita- 
tus  €i(,  antequam  ab  apostolis  ejus  institee  solverentur. 
Leprosi  a  Domino  mundati  sunt^  antequam  se  osten- 
-dereni  sacerdotibus,  etc 


ad  tuam  curam  pertinere,  381  ^«^nntns tnperimtM 
judices  commorantemy  non  etiam  snb  terra  pvircsce*- 
tem.  AUudit  auctor  ad  iliud  Gelasii  primi  in  conci- 
lio  Romano,  in  quo  negaiidam  esse  absoiuiioneai 
cuidam  Yitali  defuncto,  his  verbis  declarit  :fQna]!- 
tum,  praemonenle  Domino,  possibilitatis  est  buma- 
nae,  desideranli  renicdia  praebeamus ;  totam,  qiic4 
supra  nostrae  facultatis  est  moduluni,  diTino  jodi. 
cio  relinquentes.  Non  atilem  nobis  poterunt  in.])n- 
tare,  cur  praevaricationis  oflensam  viveniibus  n»- 
mittamus,  quod  Ecclesiae,  Deo  targiente,  possibib» 
est.  Nec  nos  jam  mortuis  veniam  pnestare  depv 
scant :  Quod  nobis  possibile  non  esse  manifesttm  »r. 
Quia  cum  dictum  sit  :  Qua^  ligaveritis  super  (movi, 
quos  ergonon  esse  jani  constal  super  terrain^iMHi 
numano,  sed  suo  judicio  reservavit.  Nec  audei  Ec* 
clesia  sibimet  vindicare,  qiiod  ipsis  aposlolis  con- 
spiciat  non  fuisse  concessum ;  qiiia  alia  esl  mn 


At  si  nulla  aut  certe  debilia  tantum  signadoloris  B  superstitum,  alia  defuMctorum.  i  Elad  iliud  Leo(.:s 


adverterent,  pneposteram  esse  noiebant  absolutio- 
.  nem,  quam  tuuc  differendam  esse  seduio  monet 
Pultus  superiori  c.  57:  Si  quo  interim  de  peccalo 
pa^uitere  contingaty  satisfacietiti  veniam  non  deneges : 
tion  tamen  prarpostere;  verum  tunc  quando  illius 
peccati  impoenitentia  a  corde  recesserit;  quod  dum 
remanebatf  nuUius  satisfactionem  peccati  vigere  su- 
nebat, 

Unde  probanda  nobis  videturavitae  consuetudi- 
nie  apiid  quosdam  recentiores  praxis  restituta, 
«ua,  cum  id  incommodum  non  est,  absolutionem 
difrerunt  ad  usque  peractos  poenilentia;  labores  et 
fructus,  atit  ad  praestitutum  a  confessario  temporis 
'#patium,  quo  constare  sibi  possit  de  poenitentiiim 
stntu,  et  num  vere  steterint  promissis.  Ulinam 
eerte  conspirarent  omnium  vota  studiaque  in  salu- 
berrimum  illiim  progredientis  Ecclesiae  morem,  qui 


in  epist.  91  ad  Theodorum :  Quod  manem  in  eiT- 
pore  non  receperit^  conseqni  exutus  came  non  poit- 
rit.  Nec  necesseest  nos  eorum  qui  sic  obierinl  menia 
actusque  discutere,  cum  Dominus  Deus  notter,  cujci 
judicia  nequeunt  comprekendi^  quod  saurdoiak  nh 
nisterium  impUre  non  poluit<,suw  justitiiB  resertnerH; 
ita  potestatem  suam  timeri  voien^  ut  hie  lerrm  m» 
nibus  prosit^  etc.  £adem  senlenlia  legitur  in  Com* 
nionitorio  ejusdem  Gelasii,  queni  Fausto  iradidii 
Constantinopolim  a  se  directo,  pro  causa  Acacn 
episcopi  Gonstantinopolitani ;  qui  cum  ab  ipoGio- 
lica  sede  damnatus  sic  obiisset,  obnixe  rogabant 
iilius  urbis  senatores,  ut  solveretur  anatheiaa,  i>«- 
que  liceret  comniunicare  cuni  episcopo  suo ;  quK 
rum  absurdae  petitioni  annuendum  non  esse,  inio 
nec  illiid  fieri  posse,  declarat  Gelatius  iu  pnedKlo 
Commonitorio,  et  in  epistola  ad  episcopos  Darda* 
niae,  sive  per  Illyricum  conslitutos.  Hanc^oecoa- 


-vitiis  succrescentibus  exitialis  esset,   et  piurimos  .         , 

arceret  a  frequenti  in  peccaia  relapsu.  Consultum  C  suetudinem  esse  Romanorum  pontificum,  ut  iM 

Snsuper  essct  sacramentonim  dignitati,  utililati  et     in  mortuos  statue.  e  audeanl,  pluribus  docet  Vigl- 

^licaciae.  quibus,  ut  plurimum,  obest  praematurus     ijws  pontifex  ad  finem  constituti  de  tribiis  capiluia. 

ille  singulos  indiscriminatim  poenitentes  absolvendi 

ritiis,  et  qiiem  sibi  probrosum,nedicamnocivum, 

^•icerent  extemi  fori  judices,  erga  reos  vel  leviori 

crimine  notatos.  Hacc  tamen  citra  praejudicium  quod- 

vis  aliorum  secus  sentientium. 


CAPUT  LXI. 

Et  quid  est  opns  pandi ,  ntat  ut  consolatio  fiat  pce* 
mtentt  f  Ne  perperani  abutantur  hoc  ioco  novatores, 
qui  non  alium  agnoscere  volunt  confessionis  etVe- 
ctum,  praeter  lenimentum  illud  conscientiae  et  sub- 
«idium  quod  nascitur  ex  mutiio  colioquio  cum  fide- 
ilssimo  amico,  cuni  ei  sponte  promimus  quidquid 
flnimnm  intime  pungit;  recurrendum  ad  ea  quae 
studiose  collegimus  ad  cap.  15  quintae  partis,  ubi 
Pullinae  hnjus  doctrinae  proscenium  fecimus,  facem 


Cum  quibus,  et  pariter  cum  auclore  noslro  eadem 
sentiens  Gratianus  xxiv,  qusest.  seciinda,  bsec  ba- 
bet :  «  Quod  autem  post  mortem  niillus  excommtt* 
nicari  valeat  vel  absolvi,  ex  verbis  Evangelii  nioo* 
stratur,  quilnis  dicitur :  Quodcunque  ligacerisufeT 
terram,  etc:  Super  terram^  inqnit,  non  snh  tirrt; 
ostendens  quod  viventes  pro  varietate  suorum  mt- 
ritorum  solvere  possumus  vel  ligare ;  de  mortaa 
autem  sententiam  ferre  non  possumus. 

Kertcm,  ut  inqiiit  ibidem  Gratianus,  koe  ror  ie 
omni  crimine  inteUigendum  est  :  sunt  emm  (purdsm 
crimina,  de  quibus  etiam  post  mortem  acauari  fo» 
test  quilibet  vel  damnari,  velut  hwresis,  Quod  ex 
quinta  synodo  generaii  evidentissime  probatttr:ii 

2ua  pluribus  agitata  quaestione  :  Nam  post  moilai 
amnandi  forent  haer^tici?  de(biiiintPatres,sic  w> 


que  praeilnlimus  e  iittore,  ne  quis  incautus  offende-  *.  tuis  dicendumesseanathema.QuodplaciloBi 
rpt.  Piuribus  enim  ostendimus  tutam  eo   saeculo     "•^*^»*"***^""*'**'*"'^'-'"****'*'^"'*^"*"""''^'"'*''*»*'»' 


Puili  senientiam  (quam  et  caeteri  tbeologorum  api- 
ces  CK  sttggestu  non  peritinctorie  dictitabant)  de  vi 
«t  efflcacia  sacramentonim  baptismi  et  poenitentiis : 
^  praesertim  quid  istud  efliciat,  uti  nonnunqiiam 
gratise  cumulum  augeat,  ut  a  poenae  reatu  praecipue 
ROlvat,  ut  demum  sacerdotes  eveliat  ad  judiciariae 
potestatis  tribunal;  nec  soli  slstat  nudo  illi  et 
abunde  jejuno  conscientiae  lenimini ;  tum  ex  allatis 
-«•«ctoris  verbis,  ium  ex  dictatis  aiiorum  sui  aequa- 
«mm,  satis  superque  probavimus,  ut  pigeat  hic 
iterata  scribere. 

Unum  in  grattam  Pulli  dixisse  sufllciat,  paucos 
csse  inter  sui  saecnli  scriptores,  qui  confessionis  sa- 
•eVamentalis  naturam,  necessitatem,  circumstantias 
ad  ipsas  usque  atomos  declarandas,  varios  item 
<^ius  eflectus  muniaque,  aut  eo  claritis  ant  elegan- 
tiiis  expresserit,  ut  non  ingrato  studio  lector  bene- 
▼olus  advertct. 


niaximeeommendaniet  probant  niultipliciauctoriiate 
Augustini,  Rabani  Mauri,et  piuriumetiam  episcop»- 
rum  qui  sic  defunctos  haereticos  condemnavere.  Sic 
Origenes,  sic  Theodorus  Mopsuestenus  episcopos, 
aliique  non  pauci,  cum  in  sexta  synodo,  tum  ia 
septima  le^untur  post  mortein  damnati ,  pari  jnre 
quidam  etiam  absoluti.  Aii(€riori6iia  UmporiHt. 
inquit  Sextilianus  Carthaginensis  episcopus  ii 
GEcumenica  synodo  v,  actione  8 ,  in  nostra  fremos 
muUi  episcopi  congregati.et  qucsdam  de  ditertit  ca- 
sis  ad  ecclesiasticum  statum  pertinentibus  dispo»»- 
tes,  statuerunt  de  episcopis  defunctis,  qni  Imeiids 
suas  facuUates  reUnquuHt,  ut  post  mortem  euatk' 
mati  subjiciantur. 

Celebris,  saeculo  Pulli,  eaesl  absolutiopostoior- 
tem,  quam  Heloissae  Paracletensis  diaconissset 
Abaelardi  quondam  conjugis  rogatu ,  niittit  i^ 
eamdem  pro  ejus  marito  venerabilis  Cluniace»i>* 
abbas,  bts  conceptam   Terbis,  propriaqne  nafia 


liOl 


D.  HUG.  MATUOi;i>  OBSERTATIO^ES.  -  IN  LIB,  Tll. 


l!Ol 


•criplam  ei  sigiUalain :  382  ^9^  Pelrus  Clunia- 
censU  abba$,  qui  Petrum  Ab^slardum  in  monachum 
Cluniacensem  recepi^  et  corpus  ejus  furtim  delatum^ 
Heloissce  abbatissce  et  monialibus  Paracleti  concessi ; 
auctoritale  omnipotentis  Dei  et  omnium  sanclorum^ 
absolvo  eum  ]fro  officio  ab  omnibus  peccatis  suis. 
EjLslat  inter  ejus  opera,  foi.  345. 

Non  haec  lanien  post  mortem  excomrounicatio, 
anathematizatio ,  ut  et  absolulio,  quid  dc  novo 
determinant  aut  efficiunt,  quantum  ad  sahitem  aut 
damnationem  eorum  circa  quosversantur :  ut  enim 
egregie  nionet  auctor  superiori  capite  58  :  Dum 
super  terram  aiinl,  suos  presbyteri  noverunt  paro- 
cliianos ;  cum  sub  terram  vadunt,  in  summi  sacer- 
dotis  dicecesin  transeunt.  In  alienum  jus  manum 
fion  porrigas,  Scd  mortuum  anathemali  subjicere, 
est  eum  ecciesiastica  sepultura  privare,  precesnec 
sacriiicium  pro  eo  oiTcrre,  cseieraque  ncgare  pieta- 
tis  onicia,  quibus  pia  religione  sold  filiis  suis  sub- 
venire  mater  Ecclesia.  Absolvere  vero,  est  hujus- 
moM  fructuum  communicationem  impertiri :  quod 


^  in  rudiorum  tantuin  gratiam  dixcrimus.  Hujus  rei 
factum  insigne  narrat  S.  Gregorius  libro  secundo 
Dialogorum,  cap.  ^\  De  sancto  Benedicto,  et  libr» 
IV,  cap.  55. 

Tempore  tamen  S.  Leonis  et  ante  synodum  quin* 
tam  generalem ,  hujus  post  moriem,'  absolutionis 
nulla  praxis  erat  in  Ecclesia  Romana,  maxirocquo- 
ad  poenitentes  ante  prsestitam  sibi  reconciliationis 
ffratiam  decedentes ;  uii  doccmur  ei  c.  6  epist.  92 
Leonis  ad  Rusticum  Narbonens.  (praeter  superius 
allata).  Nos  autem,  inquit  Leo,  quibus  viventibns 
non  communicavimus  ^  moriuis  communicare  non 
possumus,  Quo  canone  ad  verbum  citato  utitur  Al- 
cuinus  in  fine  libri  De  divinis  oOiciis  (si  illius  au- 
ctor),  eique  adhasrct.  Sed  quaedam  aliae  Ecclesiie, 
ut  Gallicana  inconcilio  Arelat.  ii,  c.  1%;  Vasensi, 
c.  2;  et  in  capiiularibus,  1.  v,  c.  77.  Africana, 
prsesenim  in  concil.  Cartbag.  iv,  c.  79,  et  Hispa- 
iiica  in  Toletan(f  ii,  canon  12  contrariae  sententias 
quae  indulgentiam  in  mortuos  suadebat,  subscribera 

^  maluerunt. 


AD  LIBRUM  SEPTIMUM. 


CAPUT  m. 

Est  ergo  satisfaetto  quwdam^  quam  cujuslibet  na- 
iura  tolerare  fere  vateat^  aspera  tamen ,  et  tanto  Deo 
gratior^  quanto  humilior;  cum  quitibet  sacerdotis 
prostratus  ad  pedes^  se  cmdendum  virgis  exhibet  nu- 
dum,  Non  coactae,  sed  spontanex;  non  privatim, 
sed  coram  confessario  susceptae  flagellationis  fit  hic 
mentio.  Qaod  ideo  ducimus  adnotandum,  ut  ritus 
hujus  usuni  veteribus  incoffnitum  (ut  queruli  mo- 
nent  clerici  Florentini  apud  Petrum  Damiani  libro 
T,epist.  8),  scias  setatePulli,  autpauciseosuperio- 
ribus  annis  emersisse,  scilicet  sub  flnem  sxcuti  dc- 
eiroi  anno  circiter  980.  Inflictum  enim  non  ultn» 
susceptum  virgarum  supplicium,  famlliare  antiquis 
fuisse,  saltem  quoad  religiosos,  moniales,  clericos, 
coloDos  et  servos,  discimus  ex  canonibus  Isaac  Lin< 
goneBsis  tilulo  4,  cap.  13,  ex  consilio  primo  apud 
nostram  Matisconensem  habito,  anno  Christi  581, 
cap.  8 ;  ex  synodis  etiam  Suessionensi  iii,  cap.  9 ; 
Liptiiiensi,  cap.  6,  et  Duziaceusi  ii.  In  oua  Duda 
fttiiprum  |>assa,  scelerisque  complices  Bertna  et  Er- 
peda  virgis  castig:intur.  £x  pcenitentialibus  item 
Theodori,  Bedae  el  Bomano  (nisi  videatur  id  ab  aliis 
ikssutuin  denovo)  etmaxime  ex  ipsis  capitularibus, 
tomis  conciliorum  Gallia',  insertis.  Lt  omittamus 
plures  monachorum  regulas,  in  quibus  frequens 
verberum,  disciplinaruro,  ictuum,  virgarum,  c«- 
sionuin,  palmatarum,  percussionum,  flagellationum 
ei  id  genus  similium  flt  mentio,  ut  inter  alios  sup- 
peditabunt  abiinde  Menardus  nosler  in  sua  regiila> 
rum  concordia,  et  Haeftenus  in  Disquisilionibus 
monasticis. 

^  383  ^i  expetitaeflagellationis,  aul  sponte  saltem 
subitie  praxim  (quam  bic  comroendat  auctor)  tem- 
poribnsDamiam  coepisse,  vel,  ut  diximus,circaan- 
sinm  980  hinc  conjicirous  (praeter  allatam  supra 
Florentinorum  querelaro  tn  Damianum),  quod  ante 
hanc  epochen  nulla  aiit  saltem  perpauca  suppetant 
illiiis  excnipla  apud  ecclesiasticos  auctores;  postea 
irero  non  apud  monachos  solum  frequens  fuerit  hic 
disciplinarum  iisus,  sed  etiam  saecularium  plnrimis 
gralus  admodum  exsliterii,  non  privatim  modo,  sed 
el  in  ipsis  ttrbiiim  compitis,  dum  sinceri  doloris  el 
compunclionis  stimulusad  id  impellerel  pcenitentes: 
qaod  aevo  maxime  S.  Vincentii  Dominicani  legimiis 
laciitatum.  In  quo  vigebanl  celebres  ill»  flagellan- 
Ciam  se  phalanges,  quibus  favere  videbatur  eximius 
ille  concionator,  ul  colligi  videlur  ex  postremis  ver^ 
Lis  ioannis  Gersonis  in  tractatu  qiiem  edidit  Con- 
stanliae  De  secta  h  fla^Uantium  ;  \t\  saltem  qiios 


eflicaciter  non  reprobabat,  ul  ipseGerson  ioquitur  in 
epistola  ad  euro  direcla.  . 

Quia  tamen  vel  occasione  illius  publicae  flagella- 
lionis,  vel  aliunde  potius,ineam  seclam  irrepseraM 
plura  quae  merito  repudiaverit  Ecclesia ,  non  diu 
progredi  permissa  est;  si  laroen  conslel  Inter  sic 
damnatos  recenseri  debere  eos  qui  suh  D.  Vincen* 
lio  illi  publicae  flagelialioni  sese  libere  supponebant; 
(|uod  credibile  non  esse,  muUis  conjiciet  lecior  ^i 
iis  quae  babet  Surius  in  ejus  Vita.  Hinc  tamen  fa- 
clum  est,  ut  in  hiijuscemodi  populares  disciplinas 
paulo  durius  inveherctur  praedictus  Parisiensis  can» 
cellariusqui  tum  agebat  Gonstantiae,  ubi  peculiareni 
hac  de  re  tractatum  edidit,  ut  jam  dixinius,  in  quo 

G  praeleralia  quam  plurima,  sic  habel :  «  Formidan- 
duin  islicest,  ne  apud  personas  clericales  et  in 
locis  sacris  causel  haec  pollutio  sanguinis,  vel  ex- 
comrounicationem,  vel  irregularitatem,  vel  conta- 
minationem  et  profanationem  in  eisdem  locis  .sacris. 
Lex  Christi  prohibet  sollicite  poenitenlias  publicas 
dandas  esse  clericis,  sacerdolibus  el  praelalis,  pro- 
pter  reverentiam  stalus  clericalis  :  quanto  minus 
debeut  lales  personae  suscipere  pcenitentias  liuja&« 
modi  publicas,  sicut  sunt,  ul  fertur,  multi  de  nu  - 
mero  se  flageUantium^  qui  licel  videanlur  celare  sp. 
tamen  satis  co^noscunlur.  Simililer  diceretur  do 
personis  insignibus  iu  ulroque  sexu,  de  servanda 
msiiper  vereciindia  juvenciilarum  el  juvenum  iliic 
se  denudantium,  et  denon  infringenita  graviute  vi- 
l-orum,  vel  auctorilale  minuenda  parentum.  t 

Veruro  licct  forsan  plus  aequo  Gerson  excandescal 
in  id  geniis  pocnitenlias  publicas,  non  «^jus  lanif  n 
eensura  reprobatum   pulamus   illius  flagellalionis 

D  usum,  quem  hic  commendat  Pullus,  ob  ea  quae  sta- 
lim  subdit,  a  quibus  noster  non  dissentit. 

<  Lex  Christi,  inquit  Gerson,  si  videatur  flagella 
indulgere,  juxta  illiid  :  Ecceego  in  flagella  paratus 
sum^  nihilominus  circumslanliae  debent  apponi,  qiii- 
bus  rationabile  Hat  obsequiuro  nostnim  :  uiia,  quod 
hujusmodi  flagellalio  ftat  judicio  superioris  impo* 
nentis  talem  pcenitentiam;  et  qiiod  ab  altero  flal  rl 
moderate,  el  sine  scandalo  el  ostentalione,  ac  sine 
sanguine,  juxla  tradilionero  S.  Parisiensis '.  qiiem- 
admodum  fit  hujusmodi  flagellalio  in  religionibns 
approbatis,  et  ab  aliquibus  devolis  personis.  »  Haec 
Gferson,  Pulli  verbis  maxime  convenienlia :  qn»  la- 
men  non  universaliter  certa  credimiis;  maxime  dum 
dicit  nusqoaro  canonice  virgas  infliclas  aul  infligen* 
das  fiiisse  clericis,  nec  in  eos  per  pfleniienlias  pu- 
blicas  animadversiim  fuisse,  eliam  post  GoniaaiUini 
Magni  tcmpora    Gonlrarium  enim  lcgimus  iii  c«!t^ 


1103 


AD  ROBERTl  PUIXl  SENTEiNTiARlJM  L1DR0S 


m 


nibus  haac  Lingon.,  lit.  4,  c.  45  :  St  autem  tervus,  A  Qui  glossas  fecil  in  metricamSommnlamlbvimiiiili 


iu  cujus  folio  429,  expensis  satis  accuraie  publu» 
pcenilentiae  ritibus,  eorum  seriem  sic  daudit :  Poii 
noc  iterum  debet  manere  extra  eccUuam  asfie  8^ 
diem  cinerum,  et  facit  hoc  tandiu  omni  anno^  iom 
episcopus  cum  eo  misericorditer  dispenset,  Et  dieku 
Dominicis  se  publice  ante  valvas  ecclesi<e  fagellat;  et 
in  civitate  385  ^"'^  crucem  hoe  idem  faciat,  etc. 
Fatetur  quidem  solemnem  illam  poBnitentiaDi,  secuni 
irregularitatem  imporure,  sed  cum  exceptione  qua- 
dam  nobis  gratissima,  et  reiquaro  expendimu8,  utU 
lissima  certe.  Sciendum,  inquit  ibidem,  quod  f«i/j. 
bet  agens  pfBnitentiam  solemnem^  erit  irregnlarii,  ei 
hoc  est  verum,  si  talis  pcmitentia  sit  iUi  injnncta  a 
jtidice;  sed  secus  esset^  si  aliquis  agerel  tatem  pmii- 
tentiam  ex  proprio  motu,  eic.  Qiiod  ex  oppiisilo  sd- 
versatur  sententiae  Gersonis  supra,  qui  hujusmodi 
flagellationem  non  dauinat,  modo  fiat  judicio  it^ 
rioris  imponentis  taiem  pxnitentiam ;  qiiain  tanieii 


vet  ecctesiasticus  fuerit^  publice  flagetlctur  ac  decalve 
tur:  et  juxta  proprii  episcopi  jussionemy  pcenitentiam 
publice  et  canonice  gerat.  Lt  lib.  vii  Capitul.  Garoii 
Galvi,  cap.  31  i  :  Si  autem  ctericus  aut  monachus  in 
hoe  peccatunlinciderit^  post  tertiam  verberationem,  in 
carcerem  384  m<M«<  >  6tc.  SimHiter  et  nonnates  ve- 
latm  eadem  poenitentia  teneantur,  Quod  idera  priemit- 
lilur  de  presbytero  fornicante  :  Buos  annos  in  car^ 
cere  permaneat^  et  ante  scorticatus  (536)  et  flagella" 
tus  videatur.  Similia  videntur  in  synodo  Lipiinensi 
celebrata  anno  742.  EtRegest.,  lib.  ix,  epist.  66, 
jubet  sanctus  Grefforius  Paschasio  episcopo  :  Ift  Hi' 
larium  prius  subaiaconatus,  quo  inaignus  fungitur^ 
privet  officio,  atque  verberibus  publice  castigatum  fa- 
ciat  in  exsilium  deportari,  etc.  Quam  canonicam  poe* 
nam  ad  uno  minus  quadraginta  ictus,  quoad  junio- 
res,  restringit  praedicta  synodus  Masticonensis. 

Si  taraeii  quis  pertinaciter  contendat  haec  de  mi- 
noribus  tantuin  clericis  inteiligenda,  non  de  majo-  B  ^i^  iuflictam  ab  alio,  irregularitatem  accivi&se  cer 
ribus,  nisi  pnecessisset  degradatio  (quod  forsan  in-  tum  est 
tcllexisse  videlur  Gerson,  ductus  auctoritate  S.  Leo- 
iiis  ad  Rusticum  Narbonens.  scribentis,  et  concilii 
Carthaginensis  v,  c.  H),  non  reluctamur.  At  hoc 
spoiite  concesso,  nihil  tamen  sibi  commodum  con- 
se(|uetur  Gerson,  ideo  scilicet  eliminatam  a  sacerdo- 
tio  p*ibHcam  pceniteiitiam,  aut  virganim  inflictio- 
nem  (qii»  pars  illius  apud  quosdam)  quod  ea  red- 
derentiir  infames,  nec  proinde  pristino  gradui  re- 
stitiierentur  qui  eam  semel  susceperant;  ex  quo  con- 
cludit  multo  niinus  debere  clericos  publice  seipsos 
(lagellis  csedere.  Nec  enim  infamia  tatis  oriebatur 
ex  ipsis  poenitentiae  publicae  poenis,  sed  ex  adjuucto 
gravi  crimiiie  quod  plerumque  nolorium  erat,  dum 
iiidicebaturtalispnenitentia  publicaaiit  soleinnis.  Si 
enim  occulti  sceleris  conscientia,  aut  aliter  ipse 
compunctionis  ardor  ad  eam  subeundam  sacerdotes 
iidigeret,  et  per  superiores  id  eis  liceret  (quod  non 


Minus  etiam  recipimus  quod  iterum  profert  Ger. 
son ;  ut  scilicet  illa  flagellaiio  ab  altero  fiat^qnemsi- 
modum  fit  in  religiombus  approbatis,  el  ab  aliqnikm 
devotis  personis.  Licet  eniin  hac  exceptione  Puiio 
non  adversetur,  nec  eoruin  morem  damnemus  qui 
pmeferuiit  aliena  ope  verberari ;  aegre  tameafenmus 
eos  repre!:endi ,  qui  propria  manu  innocenter  ia 
seipsos  dessevinnt ;  quos  ab  aeniuloriim  dicteriis  le* 
git  et  vindicat  Petrus  Damiani  lib.  v,  epist.  8;et  lib. 
VI,  epist.  27,  eflicacibus  ad  illud  persuadendum  ra 
tionibus  allalis,  quibus  bpuntaiieae  flageliationi  et 
p(  r  seipsum  inflictae,  ubertini  patrocioatur.  Si  non 
lacienlibus,  iiiquit  epistola  8,  nova  ac  proinde  reptt- 
hensibilis  videtur  disciplina  virgarum ,  et  od  litide 
persuasionis  ineptiam  judicatur  destructio  canomM, 
abolitio  decretorum ;  nunquid  venerabilis  Beda  re- 
darguendus  esse  videbitwr,  qui  post  anUquornm  sen- 


raro  contigissecertura  est,  et  praesertimin  ifispania,  q  tentiam  canonum^  auosdam  pcenitentes  asserit  (erTeii 


%\i  disciraus  ex  concilio  Toletano  xiii  circa  annum 
683),  nulla  tuiic  eis  inurebatur  infarai^  nota,  imo 
publicis  Ecclesiae  ministeriis,  ut  prius,  vacabant, 
dura  jussisset  cpiscopus.  Probant  illud  insigniter 
Patres  concilii  Toletani  citati.  Ubi  priraura  oslenso 
talem  poenitentiam  in  commissi  peccati  remedium 
e^se,  subdunt  postea  eara  sacerdoiibus  sic  poenitcn- 
tibus  detrimento  iion  esse.  Nunquid  poenitentias  do- 
num  quod  tn  remedium  fit  peccati,  in  prohibitiortem 
devocandum  est  sacramenti  f  Proindc  statuiint :  i  ut 
stante  priscorum  canonum  sanctione,  quicunque 
poiitificum  vel  sacerdotum  deinceps  per  manus  im- 
positionem  poenitentiae  donum  exceperint,  nec  se 
inortalium  crimiiium  ^rofessione  notaverint,  teno* 
rein  retentaiidi  regiminis  non  amittant,  sed  per  ine- 
tropolitanum ,  reconciliatione  poenitentiam  more 
uuscepta,  isolita  compleant  ordinis  sui  officia,  vel 
caeiera  mysteriorum  sibi  credita  sacramenta.  »  Hic 


circulis  astringendos  ^  etc.  Reliqua  lUriusque  epi- 
stolae  perlegantur.  Deinde  Gersoni  contradicit  ipse 
glossator  Raymundi  siipra  citatus ,  qui  p<rnilei:les 
per  seipsos  'flagellari  scribit.  Diebus  Dominicii  u 
publiceante  valvas  ecclesia:  flageUal,  Terlio  contrarivm 
arguit  factum  Apostoli  1  Corintb.  ix.  Casiigocoryu 
mewn ,  Graece  vir&frcat«a  caedo,  verbero.  £i,  ut  n.H>- 
net  Henricus  Stepbanus,  verbum  iUud  notat  livorero 
qui  ex  coutusione  nascitiir,  quique  in  Apostoli  came 
ex  ipsa  virgarum  inflictione  cernebatur ;  uti  Iucih 
lenter  disputat  Gretseriis  lib.  i  De  discipiina,  c.  L 
At  spontanea  erat  et  arbitro  nemine  Pauli  flagelh* 
tio.  Quinetipse  Chrysostomus  bomil,  34,  qooii- 
dianam  et  per  se,  corporis  verberationem  suadet : 
Sic  assidue  tpsam  (caruem)  ad  hunc  terrorem  rnoca, 
etc.  Cade,  verberihus  ac  flageUis  dilarda.  Et  Hesv 
chius  qui  sxculo  quinto  florebat,  Ceiiiuria  i,  c.  331. 
eadein  qux  Cbrysostomus,  utpote  carni  domandc 


autera  de  poenitentiis  vere  publicis  et  solemnibus  j.  utilia,  docet.  Tandem  omnts  fere  religiosi  ordines 


sermonein  iieri,  constat  ex  interrogatione  Yalerien 
sis  episcopi,  qiii  canoni  ilii  condendo  causam  dedit, 
et  ex  ipsa  forma  loqiiendi  qua  Patres  utuntur.  Eodem 
fipeciaiit  canon.  55conciIii  Toletani  iv,  et  12  con- 
cilii  Aurelianensis  primi,  qui  presbyterum  et  diaco- 
num  includit.  Legendiim  item  cap.  Quaisitum  extra 
I>e  poenit.  et  remiss.  cap.  Presbyter,  dist.  28,  etc. 
Siquispresbvter^  dist.  30.  Ex  quibus  manifestum  est 
sacerdotes  aliquando,  et  ipsos  etiam  antistites,  poe- 
iiitentiae  publicae  se  devovisse,  iilaesa  semper  cano- 
Aiiin  religione,  et  per  consequens  (quod  contra  Ger- 
fionem  urgemus)  citra  iiTegiilaritatem  omnem,  aut 
f^cclesiasticae  disciplinaedispendium,  potuidse  seipsos 
llagcilis  coram  caedere  :  qui  unus  erat  poenitentiae 
I«ubiice  subeundae  modus. 

Et  ne  quis  forsan  postremum  istud  revocare  pos- 
•it  indubiuin, eum  inter  aiios  obsidcm  fidei  damus 

(S3G)  Fort.  stuticatus^  a  scutica,  Gallice  escourgde. 


ab  apostolica  sede  probati,  hunc  ritum  Yertenndi 
scipsum  tum  publice,  tiim  privatim ,  alieri  prada- 
lere.  Ut  praetermittamus  societates  ilias  saHrularittoi, 
etiam  optimalum,  quos  pxnitentium  vocant,  ab  iieft- 
rico  ni,  Galliarum  rege,  delectas,  quibus  tsKn  esi. 
certis diebus ,  manu  prupria  disciplinani.utdicuiit, 
facere,  ut  fit  eiiamnum  hodie  Toiosde,  Buidigalr, 
Aouis.  Sextiis,  etc. 

£x  quo  conjicias  ulterius,  num  sit  immobilis  juris 
assertum  quod  iterum  objicit  Gerson ,  non  decfre 
viros  insisnes,  devotionis  ergo  sponteque  nropria, 

MoUia  nodoso  discerpere  terga  fiagelte^ 
cum  ex  adverso  contrarium  evincant  probentqie. 
tot  illiistrium  virorum  et  pueiiariim  spnntaiiefle  c^' 
stigationes ,  quas  apud  Damianuni  et  Surium  noa 
sine  stupore  legimus.  Referre  piget  qu»  de  hK  rt 
scripsit  Busscus  in  uolis  ad  Petri  Blesensis  coflnaea* 


it05 


D.  HUG.  MATHOLD  OBSERYATIONES.  —  IN  LIB.  YII. 


im 


lanuro  id  Job.  |An  ista  inerito  Tocet  Gerson  poliu"  A  signia  regalia  $ibi  fn^tgtumptit  imponere^  ntst  clam 


iionem  sanguinis,  non  facile  dixeriinus.  H»c  quidem 
piuribus  pr«ter  morem ;  sed  in  gratiam  auctoris  qui 
dtsciplinarum  in  Ecclesia  praiin  commendat ,  renio- 
v^iidi  ruerequiJam  obices^ex  atlatis  verbis  Gersonis. 
Scd  propius  ad  teitum  Pulli  redeuntes ,  qui  ge- 
nus  boc  pcenitentialis  satisfaclionis  expendens,  scri- 
bil  a  confessariis  ipsis  caedi  solitos  p<£nitentes  ad  id 
libereparatos;  quaedam  voluntariae  bujus  verbera- 
tionis  exempla  hic  scribenda  seleginius.  386  ^^^- 
rat  Osbertus  seu  potius  Osbernus  monacbus  Bene- 
diclinus  ac  praecentorEcclesi»  Gantuariensis,  qui 
florebat  sub  Dunstanno  circa  annum  Gbrisfi  i07i , 
comitem  quemdam  incestuosum  a  Dunstanno  ana- 
tbemate  multatum,  hanc  egisse  satisfactionem. 
Dunsianno  itaaue  generale  totius  regni  concilium  de 
obtervantia  Cnritlianilalis  celebrante,  ipse  comes 
suimet  obiiluSf  nudis  pedibus,  laceris  indumenlis  cor- 
pus  amictus,  virgas  manu  ferens ,  concilio  sese  me 


dium  ingessit,  ei  ante  pedes  Dunstanni  gemebundus  g  Percutit,  et  licet  hoc 


per  confessionis  ac  pcenitentio! ,  verberum  insuper  la- 
tisfactionem  f  'licentiam  a  quolibet  sacerdotum  sup- 
pliciter  mereretur,  etc.  Haec  Surius  A  Decembris. 

Idemque  refert  de  Rodulpho  episcopo  Eugubtno 
Petrus  Damiani  lib.  i,  epist.  49  ad  Alexandrum  H 
pontificem.  Ferreo  circa  pectus  circulo  jugiter  cifi- 
gebatur,  Quem  tamen  circulum  tub  ilia  demersum , 
dum  coram  Patribus  nudareturj  diligentius  occultabat. 
Nunquam  scilicet  capitulo  confessor  intererai^  in  quo 
non  acciperet  disciplinam. 

387  ^^  quam  pariter  allusit  poeta  noster  ia 
metrica  Summula  Kaymundi  fol.  122,  ubi  enume- 
rans  sacrilegii  nota  mustos,  excipit  confessarios» 
licet  percutiant  confitentes, 

Es  vir  sacrilegus  si  res  sacras  violasti ; 

Si  percussisti  personam  religiosam 

Vel  quem  de  clero :  nisi  sit  percussio  sancia. 

Doctor  discipulum ;  confessor  probra  fatentem 


et  ejulans  corruii,  etc.  Matthaeus  Parisiensis  expo- 
uens  quanto  cordis  dolore  punclus  fuerit  Henricus 
Anffliae  rex  ob  caedem  sancti  Tbomae  Gantuariensis 
archiepiscopi ,  sic  eam  describit  :  Ab  episcopis  qui 
iunc  pratentet  erant^  abtolutionem  petitt^  carnemque 
suam  nudam  ditciplintB  virgarum  tupponenty  a  tin- 
gulit  virit  religiosis ,  quorum  multitudo  magna  con^ 
veneraiy  ictus  temos  vei  quinos  accepit.  Nec  aliler 
lierbertus,  lib.  iv  Historiae  qnadripart.,  cap.  5.  Sed 
addit  a  monachis  cathedralis  Gantuariensis,  octo* 
ginta  tres  ictus  ad  minimum,  regem  accepisse.  Gujus 
ritus,  jKBnitentes  flageliandi,  vesiigium  aliquod  re- 
tinuit  Ecclesia  Romana ,  in  qua  po;iiilentiarii  longas 
virgas  adhur  in  manibus  gestant.  duin  stant  pro 
tribunali.  Hinc  intelligendus,  utquidam  volunt,  io- 
cus  Optati  Miievitani  lib.  i  contra  Parmenianum 
Exeai  hinc  quasi  imponatur  illi  manus  in  episcopatUy 
ei  quattatur  iUi  caput  de  pcmitentia 


Pluribus  aliis,  quod  nota  sint,  supersedemiis ; 
ttuae  lector  affatim  enumerata  videat  apud  Petrum 
Damiani  lib.  i,  epist.  29  ad  Alexandrunt  papam ; 
1.  v,  epist.  8;  lib.  6,  epist.  34,  et  lib.  ii,  epistola 
14,  celebrem  in  ordine  Benedictino  (a  quo  alii)  coii- 
suetudinem  sese  flagellandi  singulis  sextis  feriis, 
jam  tum  suo  tempore  vigentem,  sic  ostendit  :  Qua^ 
die  Veneris  omnet  fratret  nottri,  quot  uiique  mona* 
tterialit  ordo  connectit^  hoc  etiam  ad  cumulum  pro  - 
prioi  talutit  adjiciuni ,  ut  et  te  mactent  in  capttulo 
vicaria  coUitione  tcoparum  ;  et  intuper  cetebrent  in 
pane  et  aqua  jejunium, 

Hujus  autem  introducendae  flagellationis  in  Ecclc- 
siam  causa  (quantum  spectat  ad  forum  poeuilen- 
tiaie)  videtiir  tuisse  severa  canonum  in  poenitenies 
auimadversio ;  cui  ferendae  cum  impares  se  cerne- 
rent,  eam  aliis  piis  operibus  redimebaut,  uii  noii 
obsciire  noster  insinuat  isto  capile.  Hinc  frequentes 


(Jsitatae  satisfactionis  bujus,  et  magis  ad  mentem  p  ad  loca  sancta  poenitentium  excursus ;  hinc  uatus. 
aactoris,  meminit  Lancelotus  Ducsac,  vetus  scri-  ^  uberior  indulgentiarum  usus  ;  hbic  Romam  et  Hie- 


ptor  Gallus,  prima  parte  operis  sui ,  cujus  verba 
Gallice  scribimus,  ne  quid  desitantiquitali.  Lacon- 
fettion  ne  vauU  rien,  ti  le  cosur  n"ett  repentant ;  et  ti  tu 
et  mouli  etloigni  de  ramour  de  nottre  Seigneur^  tu  ne 
peux  esire  raccordi  sinon  par  trois  choses,  Premie- 
remeni  par  la  confession  de  bouche.  Secondement 
par  une  contrition  de  cusur.  Tiercement  par  peine  de 
cueur,  etpareuvre  d'aumosne  et  de  chariti.  Teile  esi 
la  droiie  voye  d^aimer  Dieu.  Or  va  et  si  te  confesse 
en  cette  maniire,  et  repois  ia  discipiine  det  maint  de 
Ut  confetteurt ;  car  c"ett  ti^ne  de  mirite.  Quod  La- 
tine  dicitur  :  c  Gonfessio  nihil  prodest,  animus  nisi 
uGsnitentia  ducatur.  Si  tu  valde  remotus  es  ab  amore 
Domini  nostri,  cum  eo  in  gratiam  redire  non  iM>tes, 
nisi  tribus  rebup.  Primo  confessione  oris;  deinde 
contritione  cordis ;  tunc  demum  poena  cordis,  et 
operibus  charitatis  et  eleemosyn».  Ejusmodi  est 
recta  diiigendi  Dei  via.  Age  igitur,  confitere  ut  opor- 


rosolymam  profectiones ;  hinc  cruce  signatorum 
phalanges;  ecclesiarum,  pontium,  et  id  geuus  sinii* 
lium  publicorum  aedificiorum,  ex  collecta  viritim 
pcciinia  constructiones,  quale  sub  Mauritio  Pari- 
siensi  episcopo  celeberrimum  illud  Deiparae  tem- 
plum,  ex  poeniteniium  eleemosynis  mira  celeritate, 
nec  minori  magnificentia  constructum.  Hinc  deni- 
que  orta  voluntariae  flaffellationis  praxis  (quam  deli- 
neamus)  et  terribilis  ilTe  scoparum  fragor  tot  repe- 
titis  ictibus  in  humeros  desaevientium.  Quam  |Ke- 
narum  canonicarum  per  disciolinas  redemptionem  , 
pluribus  prosequitiir  Petrus  Damiani  laudatus ;  et 
ante  illum  venerabilis  Beda  postremo  cap.  libri  De 
remed.  peccat.,  modo  nulla  subsit  additamenti  cu- 
jusdam  suspicio,  ut  jam  prsefati  suiuus. 

GAPUT  V. 

In  agendit  tamen  parvuiorum  mortuorum,  Qui- 


tet;  et  a  eonfessoribus  tuis  recipe  disciplinam  vir-  D  dam  recenti  manu  addiderat  extequiit,  sed  perpe- 

ram  et  imperite.  In  antiquis  enim  codicibus  et  ri- 
tualibus,  haec  vox  agenda^  solitarie  et  sine  additd 
legitur  can.  9,  conc  Garthagiu.  Ab  univertit  e^i- 


garum  :  est  enim  meritisignum.  » 

Exhac  satisfaciendi  melhodo,  ortum  credimiis 


iliiid  quod  Nangiacus  scriptum  reliquitde  S.  Liido 
vicoGallianim  rege,  in  ejus  Vita  :  Post  confessionem 
vero  maam,  semper  discipiinam  recifnebat  a  confes- 
sore  sno.  Et  post  alia  :  rfee  vrcetermittendum  cestimo 
de  quodam  confestore  quem  habuit  ante  fratrem  Gav- 
frdum  de  Beiioioco,  de  ordine  Proidicatorum ,  qui 
soliius  tibi  erai  dare  ditciplinat  nimit  immoderaiat 
et  durat ;  tuver  quo  earo  ejut  tenera  non  modicum 
gravabatur.  Quod  gravamen  nunquam  iUi  confestori^ 
quandiu  viverei^  vohiit  reveiare.  Sed  voti  mortem 
dicii  cenfettoris,  quatijocando  et  ridenao^  hoc  aiteri 
cvnfestori  tuo  humiUter  recognovit.  Quam  devotissi- 
inaiu  contriticordisexercitationein  fatniliarcuietiam 
fnisse  Henrico  imperatori  (qui  sajculo  undecimo  flo- 
rebat)  scribit  Reginardus  in  rebus  gestis  S.  Ammo- 
iiis  tiKic  archiepiscopi  Goloniensis.   yunquam  in- 


tcapit  dictum  ett  :  Quitquit  presbyter^  inconsuilo 
episcopo^  agenda  in  quolibei  ioco  votuerii  ceiebrare  , 
ipse  honori  suo  contrarius  existit.  In  Lectionario  S. 
Hieronymi  titulo  ultimo  :  In  agenda  mortuorum. 
Grimaldus  in  libro  Sacrament.<^  titulo  cap.  102  : 
MisscB  in  agenda  nwrtuorum.  Idem  in  titiilo  cap.  II . 
Vide  Menardum,  Haeiltenum  et  alios  in  Regulam  S. 
Benedicli.  Painelium  in  liturgicis,  elc 

CAPUT  VI. 

Rerum  autem  ecciesiasticarum  ordinatio  ,  cura 
est  episcopdiis,  etc.  Quidquid  sit  de  hac  rerum  seu 
reddituum  ecclesiastieorum  dispositionCv  quaiii  se- 
cundum  canones  ad  episcopos  spectasse  certum  esl , 
non  iiigratum  .erit  plmrisqua  autiqultaiis  ktudiosis 


1107 


AD  KOBERTI  PULLI  SENTENTIARUM  LIBROS 


m 


deterniinaUni  illain  temporis  epocben  indicasse,  A  cap.  2,  sess.  21,  De  refunnat.  nisi  quos  epscotui 


qut  constat  conveiitualein  canonicorum  niensam, 
ut  inquiunt,  ab  episcopali  divulsam  fuisse ;  bene- 
flcio  cujus  separationis,  jam  licitum  fuerit  cuilibet 
canonico  proprium  possiuere,  reclamante  licet  san- 
etissima  canonum  disciplina.  Id  auiein  doceinur  ex 
iiobilissirao  frasmento  Aquisgranensis  ctmciiii  sub 
itregorio  papa  IV,  quod  in  vetustissimis  Chronicis 
nostri  bujusce  sancti  Pelri  Vivi  Senonensis  coenobii 
exstat ;  de  cujus  fide  cum  tantisper  baererem,  quod 
388  in  impressis  bujus  concilii  exemplaribus  noii 
legeretur,  commoduin  venit  in  manus  aliud  exscri- 
ptum  iliius  fragmenti,  a  doctissimo  viro  Nicolao 
Camutatio  Trecensi  canonico  liberaiiter  transmis- 
tnm  cum  ejus  censura,  indubilatani  scripturae  no- 
«irse  auctoritatem  asserente.  Pneterea  certum  est  ex 
;iiiis  auctoribus  instituta  primum  beneficia  a  Gre- 
gorio  iV,  de  quo  bic,  ut  inter  alios  notat  Viceco- 
uies  1.  IV,  c.  2,  De  Baptismo.   . 

De  concilio  Aqui^grancnsi ;  de  canonicis, 
«  Circa  bxc  tempora,  tenipore  Ludovici  Pii,  de 
Roma  ad  palatiuin  A^uisgranense  venit  Gregorius 
IV,  demandans  concilium  de  fere  oinnibus  pr^latl.s 
orientalibus  et  omnibus  occidentaiibus.  Dbi  staluta 
quamplurima  utilia  Gaiiicanis  Ecclesiis  statuerunt , 
confirmanie  pontifice  Romanorum.  Slatuerunt  pro 
eanonicis  qui  tunc  sub  praepositis  vivebant  (quia 
praepositi  temporalia  male  Iractabant,  et  nobiliores 
fortioresque  canonici  possessiones  usurpabant)  iit 
qnilibet  canonicus,  personis  ad  certuni  numerura 
redactis,  suuin  temporale  proprium  possideret.  Et 
ut  de  communi  camera  cuilibet  distribiierelur, 
prout  in  choro  divinis  ofliciis  resideret.  i  Haec  ibi. 
Quod  decretum  votis  omnibus,  hactenus  araplexati 
canonici,  eo  vigore  illibatum  observant,  ut  ab  eo 
vel  latum  unguein  deneciere,  piaculum  ducant. 
Ne  autem,  quod  in  eodein  sequitur  manuscripto , 


judicaveril  assumendos  pro  necessitate  vel  comino. 
dilate  Ecclesiarum  suarum.  Legantur  prxlem 
cap.  Non  liceat;  cap.  Epifcopui  citato  liiulo; 
et  cap.  Si  Episcopus  eodem ,  in  vi  Conciliuin  L- 
teranense  sub  Alexandro  Ul,  parte  i,  cap.  9. 

Ne  tamen  cuipiam  scrupulum  moveat,  quod  ci- 
tati  pontifices  referunt  388  <>^i^aiii  (m  m 
titulo  ordinationem.  NotanoaGlossa  ad  ly  irrtfai; 
quoadex$ecutionem;non  quoad  veritatem;  ^mordi* 
nem  non  amiltunt. 

Nonne  dum  publica  audientia  titub  CBJupicn 
Eccleiio!  lccto  nssen/ts,  etc.  Summopere  commciMbt 
hic  Pullus  antiquum  Ecclesiae  morem,  nemmemad 
sacros  ordines  proroovendi ,  qui  non  essel  ilicnjib 
particuluris  Ecclesiae  ministeriis  addictus;  cajus 
ideo  inscribebatur  albo  seu  matriculae,  quxcom> 
muniter  canon  dicebatur,  a  quo  nominaiosesscvo- 
lunt  presbyteros  canonicos,  qui  nunc  ronoiitn  sin- 
D  pliciter  dicuntur.  Qui  vero  vagi  nec  certis  scdibtis 
consistebanl «  fugiiivi  vocabantur  et  snper^iii,  vi « 
concilio  Arveruensi  can.  15.  Unde  a  BasilioCxsa- 
riensi  plures  indices  Ecclesi»  fieri  jubeiitur;iiiius 
qui  penes  episcopum  esset;  alter  penes  cborepiscopos 
seu  decanos  ruiales;  tertius  asservaretur  a  cleh- 
cis  cujuslibet  Ecclesi»,  cui  quis  ascriptus  esset,  w 
fraus  aliqua  in  electissimum  ilium  clericorum  cc- 
tum  irreperet :  quos  clericos,  ideo  vocat  caiumm 
Basilius,  epist.  ad  Ampbilocb.,  can.  6,  quod  in  ci- 
none  eoruiii  noniina  legerentur.  El  apttil  ?.ooanio 
synod.  NiCcTU.,  can.  17,  idem  est  in  canoiic  reccn- 
seri,  et  in  clero  ordinari :  et  nota  seu  signum  d^ 
gradationis  erat,  qiiod  clerici  alicujus  cnminosi 
nomen  ex  iilo  canoiie  expungeretur.  Advertil  etiaiu 
Filesac  De  sacra  episcoporum  aucloritate,  cap.  l^ 
§  5,  quod  canonici  qui  nunc  sunt,  certo  alicui  cm- 
legio  aut  ecclesix  veluli  titulo,  juxtacaiionemCksl- 
cedonensem  assi^iati ,  Caroli  Magni  sevo  boc  no 


pereat,  adiicimus  in  gratiam  eorumdem  canonico-  £  niine   sint  donati ,  cuin  antea  clerici  dicerfnlur: 
rum,quod  itidem  statulum  de  suarum  domorum     llallier  itemUe  sacr.  elect.,part.ii,  siH:t.(>.  cap.i, 


libertate ;  postquam  pro  nu>nachis  pauca  etiam  sta- 
tuere  episconi ;  sic  enim  cousequenter  habetur  sub 
tituio  speciiiu. 

De  libertate  domorum  canonicorum. 

«  His  temporibiis  Ludovicus  Pius  concessit  ca- 
Bciucis,  concordante  domino  papa,  habere  in  do- 
mibus  libertatem,  et  judiciariam  potestatem.  Et 
voluit  ipsos  vestiri  griseis  et  variis,  quia  adeo  cre- 
scebat  Eceleaia  in  Galliis,  quod  reges,  diices  et  ba* 
rones,  habebant  filios  et  fratres,  avunculos,  in  ec- 
clesiis  canonicorum  et  monasteriis  monachorum, 
et  se  supponebant  obedientiae  hamilium  fortiores.  > 
Quse  singnla  ideo  commemoravimus,  quod  nondum 
typis  excusa  fuerint. 

CAPUT  X. 

Absque  titulo  ordmnri  non  licet»  Non  solum  anti 


,part. 
uum.  3,  de  canonicis  cathedralibus  dkton 


t  «luidquid  in  antiquo  jure  de  presbyteris  dirton 
ilur./m( 


art.  1 , 

censel*. 

iiivenilur.  llis  consentanea  sunty  inquit,^  de  tmu- 

nicis  Ecclesim  majoris  ad  ordinationem  tofwrfli,» 

velerijure  habentur. 

C,\PUT  XI. 
Ideo  namque  pestremi  tres^  sacri  ordines  ia«v 
pantur.  Siil)diaconatus  ordineni  coepissetantuiiudf 
seri  sacrum  a  iempore  Urbani  II ,  qiiidaui  upmaii- 
tur,  quod  innuere  videtur  lunocentius  Ul,  eiU) 
de  servis  non  ordinandis,  Nam  /tcel,-inquit,  m^ 
ordo  non  reputaretur  in  Eeclesia  primitiva  ^  tamais 
constitutione  Gregorii  atque  Vrbani ,  secundum  m^ 
derna  tempora,  sacer  ^radus  esse  minime  dubiietv. 
Quae  Urbani  constitiitio  sic  se  habet:5ii//iif  iscfi- 
scopum  eligatur^  nisi  in  sacris  ordinibus  reli^oit  a- 
vens  fuerit  inventw.  Sacros  autem  ordinet  dicimt 


quos  canones  spectasse  videtnr  auctor,  quibus  pro-  "  diaconatum  et  presbtfteratum ;    hos  siquiiem  uMi 


hibetur  quenipiam  absque  titulo  ordinari,  ut  Can 
6  concilii  Chalcedonensrs ,  apud  Ivonem  ui,  parte 
iecreti  cap.  102,  ex  epistola  Leonis  III  ad  Caro- 
l  lum  regem.  Et  ex  concilio  Nannelensi  apud  eum- 
clem  111  parte  c.  169,  etc.  Sed  pra^sertim  legisse 
videtur  aecretum  Urbani  U,  paucis  ante  ipsum 
i;nnis  editum  Placentiae;  ^o  non  illicita  solum, 
«ed  et  irrita  censetur  ordinatio  facta  sine  titulo. 
Sanctorum  canonum  statutis  consona  sanctione  de-, 
eernimus^  nl  sine  titulo  'facta  ordinatio,  irrita  ha- 
beatur.  Et  in  qua  Ecclesia  quilibet  titulatus  esty 
perpetuo  perseveret^  e|c.  Quam  tameii  severam  ca- 
nonum  censuram  mitiffavit  Innocentius  III ,  cap. 
Cum  secundum,  extra  de  praebend.  et  dignitat ;  et 
rap.  Tuis  qu<Bsttonibus,  eodem,  sufficere  docet  ti- 
tulnm  patrimonii ;  quod  tamen  suo  sxculo  non  vi- 
giisse,  satls  innoit  auctor ;  imo  nee  jam  eo  tilulo 
jf.oiaovciidos  esse  cupit  sancta  synodus  Ti  idcmir.4 


primitiva  legilur  habutsse  Ecclesia.  Subdiaconos  w-. 
quia  et  ipsi  aUaribut  ministrant^  opportuniUU  en- 
gente  concedimus,  dist.  60,  can.  pustreoio.  Ei  qi» 
tamen  constitutione  num  colligi  debeat  subdixQB||- 
tum  esse  sacruin  ordinem,  ae^  conjiciaiQs.  ii 
Sumina  Petri  cantoris  Parisiensis/quae  Parisiisaa 
nuscripta  exstat  in  bibtiotheca  Sancti  Gemuu  i 
Pratis)  capite  54 ,  sic  legitur :  Prtma  avteM  metu 
impositio  debeatur  diaconibus  ordinandis.  De  miv 
<;nim  institutum  est  subdiaconatum  esse  ^^^" ''' 
dinem.  Florebat  Petriis  ille  sub  finem  saeculi  doo6^ 
ciiiii.  Noster  vero  Pelms  Pictaviensis ,  qui  wo- 
vivebat ,  censere  videtur  nonduro  contiDeotiae  ^^ 
obligatos  fiiisse  subdiaconos.  Inquireiis  eniin  gM- 
ruin  sil  continere  ex  vi  sacrae  ordinationis.  eoruu  v» 
nieniinil,  cum  sic  loquitur  capite  ^  distinct  Irlif- 
Perfcctio  ordinis  est  coniinere  omnini,  eujutsif'^ 
esf  operc  ipsum  ir.dicare,  Ad  hqrx  tefittut  ©■■«*•• 


4109 


D.  IltG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  L!B.  VII. 


HkT. 


cerdoty  sive  habeat  euram  gregiSf  $ive  non,  ei  diaconus. 
JJwc  perfectio  nihil  aliud  est  quam  votum  continentiwj 
de  qua:  Qui  potest  capere,  capiat  (Matth.  xix ,  42). 

Atii  tatneu  ( qiiibus  subscribimus )  coroniodius 
referunt  ad  tempora  Gregorii  primi ,  quem  esse  di- 
cunt ,  de  quo  Innocentius  ciiatus  loquitur.  Siqui- 
deii)  libro  i,epist.  42,  occasione  390 n"oruniaam 
Siciiiie  subdiaconorum ,  qui  continere  nolebant,  nec 
ab  uxoribus,  quas  duxerant ,  abstinere ,  sic  impo- 
sterum  esse  cavendum  moiiet :  (Jnde  videtur  mihi 
iil  a  prcpsenti  die  episcopis  omnibus  dicatur,  ut  nui- 
lum  subdiaconumjacere  proisumant ,  nisi  qui  se  tt- 
cturum  casie  promiserit ,  etc. 

U^jus  etiani  subdiaconorum  caelibatus  antiquita- 
tem  in  Ecclesia  cum  Grsca ,  tum  Latina ,  probat 
insigniter  noster  Ratramnus  Corbeiensis  monachus, 
ad  tinem  tractatus  sui  De  processione  Spiritus  san- 
cti  contra  Griieoos,  in  cujus  fine  respondens  ad  sin- 
^ula  eorum  objecta  contra  Latinos,  et  maxime  con- 
tra  cselibatum;  receiisitis  prius  concilii  Niceni, 
ISeocesariens.,  etc.  canonibus,  et  Justini  imperato- 
ris  constitutitme,  sic  prosequitur  :  c  Prsesens  san- 
ctio  dubietatis  omnem  caliginem  removere  cogno- 
scitur,,  interdieens  manifesie,  non  solum  presbyte- 
ris  et  diaconibus  ^  sed  etiam  subdiaconis  et  aliis 
quibuscunque  in  clero ,  matrimonium.  Interdicitur 
ut  in  sua  domo  prseter  matrem  et  eas  personas  quae 
ftuspiclonis  turpitudine  careant,  habitare  nullo  modo 
peruiittant.  Praevaricatores  autem ,  si  convicti  fue- 
riat,  clero  depelli  decernit;et  ad  ignominiae  poe- 
fiam  tales  curiae  mancipaudos  esse  jubet  ofiiciis.  i 
£t  post  pauca:  <  Dicant  igilur  gloriosi  principes 
Graecorum  ,  qua  prsesumptionis  audacia  freti ,  con- 
tra  constiiula  majorum,  contra  leges  Ecclesiae,  con- 
tra  consuetudinem  hactenus  conservatam  venire  non 
vereutur  ?  Romanos  atque  Latinos  reprehendentes 
quod  episcopis,  presbyleris,  levitis  atque  subdia- 
conis  u\ores  ducere  non  concedunt.  Ecce  enim  im- 
perialibus  coarguuntur  legibus,  quae,  cum  pro  Ro- 
inanis  atque  Latinls  sanciunt,  eos  qui  contraveuiunt, 
procul  dubio  condemnant.  i  Exstal  hic  auctor  roa- 
iiuscriptus  in  eelebri  bibliotheca  Tbuana ,  quae  re- 
fertis^imus  antiquitatis  penus,  erud  torum  omnium 
Totis  hactenus  satisfeeit. 

Ajmd  nos  enim  nuUa  sacerdoti ,  etc.  Hic  et  in  se- 

quenti  textu  capitis  19  infra  citandi,  obscuritati 

plus  asquo  videtur  indulsisse  PuUus:  cujus  germa- 

num  sensum  cuni  me  solum  assequi  posse  merito 

diffiderem ,  plures  adivi ,  qui  caecutienti  mibi  lucem 

aflunderent  :  quos  inter,  commodum ,  ni    fallor, 

illuxit  eminentissimae  domus  reffius  professor  D.  de 

Sainte-Beuve,  qui  remotis  obicibus  quos  in  auctore 

verebar,  sic  illius  mentem,  suamque  paucis  aperuil. 

c  Apud  nos  entm,  etc.,verbis  istis  auctorreddit  ratio- 

neni,  propter  quam  mulieres  eas  quae  patiuntur 

afnplexus  sacerdotum,  mox  appellaverit  meretri- 

ces;  quia  videlicet,  Apud  nos^  hocest,  in  Ecclesia 

Romana ,  nuUa  earum  sacerdoti  copulatur  conjugio, 

Qiiod  jprobat ,  quoniam  quando  Ubeteam  dimttterej 

licel.  Ouasi  sic  argumentetur.  Quae  mulier  extra  le- 

gitiinum  conjugium  viro  commiscetur,  ea  est  me- 

letrix :  sed  quae  sacerdoti commiscetur  ea  viro  ex- 

tra  legitimum  coi^ugium  commiscetur,  quod  osten- 

<Iitur,quia  muiier  quam  licetvirodimitlere  quaiido 

libet,  ea  viro  extra   legitimum  conjugium  com- 

iiiiscetur.  Licet  autem  sacerdoti  dimittere  quando 

libetmulieremcui  comroiscetur:ergo,etc.  >  sicille. 

Monachus  ipso  vitce  suoe  habitu  et  cterkus  sacri  ordi- 

ni»  gradu ;  uterque  absque  voce  continentiam  reipsa 

profitetttr,  Non  nescivit  Pullus  ipsam  monachorum 

consuetudinem  solenmiter  profitendi ;  sed  cum  ejus 

saeculo  omnium  aotissima  esset  Regula  Benedictina 

^quam  profttebantur  Cluniacenses,  Cistercienses , 

Camaldulenses,  pmter  alia  innumera  propemodum 

Benedictini  ordinis  virorum  ac  sacrarum  vir^inum 

monasteria)  in  qna  non  vovetur  castitas  nisi  iinpU- 

cite;  con^atainee  scripsit  mooachos  absque  \oc9 


A  coutinentiam  proliteri.  L't  enim ,  inqiiit  Baftiliiis  ^ 
epistola  2  ad  Amphilochium ,  cap.  19:  Virorum 
professionem  non  novimus  prmter  eos  qui  setpsos  moua* 
chorum  ordini  addixerunt^  39|  ^^^  '^^^^  videnturcte- 
Hbatum  admisisse.  Quam  continentiam  ila  monaclK>. 
rum  status  propriam  esse  declarat  Innocenlius  III. 
extra  De  9tatu  monachorum ,  cap.  Cum  ad  monasl^ 
rium ,  ut  in  ea  dispensare  posse,  neminem,  ne  qui- 
dem  summum  pontificem ,  asserat. 

Forma  autem  professionis  apud  Benedictinos  so- 
lemniter  cmittendae,  haec  est,  ut  observatur  in  con- 
gregatione  Gallicana  S.  Mauri :  c  In  nomine  Dorainl 
nostri  Jesa  Christi.  Amen.  Auno  a  Nativitateejus* 
dem. N.,  die N. mensis.  N.,  ego  frater  N.  de tali  lo^o^ 
N.  dioecesis  N.,  promitto  stabililatem  elconversio- 
nem  morum  meortim,  et  obedientiam  secundum  Re^. 
gulam  S.  P.  Benedicti ,  coram  Deo  et  sanctis  eju&. 
(luorum  reliquiae  habentur  in  hoc  roonasterio  N.» 
in  dioccesi.  N. ,  sub  congregatione  S.  Mauri  ordints. 

^  S.  Benedicti ;  in  praesentia  R.  P.  domni  N.  et  mo- 
nacborum  ejusdem  mcnasterii.  Ad  cujus  rei  fidem, 
hanc  schedulam  seu  petitionem,  manii  propria 
scripsi,  die  et  anno  quibus  supra.  i  Ea  utuntur 
etiam,  paucis  omissis  ,  Cartfausiensef;  nailibi  ex-* 
presso  continenliae  voto. 

Clerici  in  choro^  laici  sunt  eo^tra.  Circumjecti  suni. 
olim  ad  altare  et  cborum  cancelli ,  ad  turbam  lai- 
corum  arcendam,  eo  praesertim  loco  qui  solis  clerh* 
cis  patet  :  cap.  i  extra  De  vita  et  honestate  clerico-^. 
rum,  excepta  imperiali  majestate  et  regia,  huicenim 
in  unctionis  et  regiae  potestatis  venerationem,  etiam 
intra  cancellos  altaris,  liberum  esse  et  pateutem  ad^ 
itum,  dispiitat  Balsamon  in  can.  69  sextae  synodi, 
nisi  sceleri  alicui  aut  maleficio  iuveniatur  obstricta; 
quod  Theudosio  imperatori  S.  Arobrosius  objieit 
apud  Theodoretum,  Hb.  v  Hist., cap.  48.  Quos  altaris 
cancelios  ex  prima  fuisse  et  antiquissiina  Ecclesia* 
ruin  fabrica,  constat  satis  ex  panegyrico  Pauliui 
episcopi  Tyri,  ubi  sepimentum  ex  ligno  reticulatum 

C  vecatur  apud  Eusebium^  Locus  autem  sanciuarii  f> 
speciem  quadrati  columnis  subUmibus  est  undiquB- 
circumseptus,  quarum  media  intervaUa  sunt  intertU' 
tiis /Ugno  instar  retis  <|ttl  transennm  canceltatis  tn 
mediocrem  et  csquabilem  longiludinem  porrectis^  cir» 
cumclusa.  Lib.  x  Ilist.,  cap.  4. 

Ab  hujusmodi  cancellis  dicti  sunt  olim  cancella- 
rii  principum,  quod  quae  oCQcii  et  ministerii  suL. 
erant ,  explicarent  intra  canceUo&  positi ,  id  est  in  - 
clusi  ligneo  quodam  sepimento ,  quo  moleslius  ir^ 
ruentem  turbam  submoverent ,  et  ab  omnibus  con- 
spici  possent  citra  molestiam  autsegritudinem  quam- 
cunque ,  ut  est  aperlius  apud  Agathlam  libro  primo 
Histor. ,  et  Cassiodorum  epist.  6  ,  lib.  x  Variarum. 
Quo  cancellariorum  munere ;  (Patres  inter  purpura- 
tos  praecipuo)  usa  etiam  Ecclesia ,  et  quo  functu&^ 
per  aliquot  annos  Robertus  noster.  Sed  cum  jaiu 
in  eam  excrevisset  auctoritatem ,  quae  tiineri  po- 
tuisset ,  dignitas  illa ,  suppresso  cancellarii  officio, 

D  vel  potius  auctoritate,  creati  sunt  vicecanceUarii. 

CAPUT  XUI. 

Nam  juxta  antiquam  traditionem,  Eam  reperimus. 
apud  Ivonem  ii  parte  decreti ,  c.  84  ex  enistola  Pa* 
schalis,  velut  legunt  aUi,  Paschasii:  i  $i  quis  au-. 
tem  objeceritnon  consecratibnesemi,  sed  resipsas, 
quse  ex  consecratione  proveniunt ,  penitus  desipere 
probatur.  Nam  cum  corporalis  Scclesia»  aut  epi- 
scopus,  aut  abbas,  tale  aliquid  sine  rebus  corporali- 
bus  etexterioribus  in  nuUo  proficiat,  sicutnec  anima 
sine  corpore  corporaliter  vivit :  Quisquis  eorum  qi- 
terum  vendit  sine  quo  nec  aiterum  haberi  potueril, 
neutrum  vendere  non  derelinquit,  Quam  tamen  obje- 
ctionem  sacer  penitus  canon  exlerminat,,  >.  eU;. 

CAPUT  XY. 

Quid  per  capellanum  et  sacerdotem  parochiannro^ 
per  cunas,  taberuacula  et.parochiaB,  392.  ^^^^^- 


IIII 


AD  ROBERTl  PLLLI  SE.\TENTI.VRIM  LlXiROS 


n!2 


gere  velU  Pulltts,  non  facilis  mlhi  coiijectura  :  lusi  A  Pauliuum  Noianum,  Veuantinm  Porinnatun,Gre- 


(quod  non  aegre  concesserini)  per  curtjs  et  taberna 
cuia  tntelligat  ipsas  regum  capellas  aut  oratoria 
quibus  pr«eest  capellanus,  et  de  quibus  frequeiis 
apudauctores  nostros  Ht  mentio  sub  regibus  prim;u 
et  secundae  dynastiae.  Per  parochia»  vero»  ipsas  pa- 
rocbiales  et  furales  ecclesias,  in  quibus  sacer  fons 
baptismalis  reperitur.  De  prioribus  fit  mentio  in 
coucilio  Agathensi,  can.  21,  etAurelianeusiiii,  can, 
7  :  Vt  f n  oratoriis  Domini  prffdioruniy  minime  contra 
wtwn  episcopi,  ad  quem  territorii  ipsius  primtegium 
noscitur  pertinere ;  peregrinos  clericos  intromittantt 
nisi  forsan  quos  prvbatos  ibidem  districtio  pontificis 
obserrare  prceceperit,  Et  in  Conc.  Gabilon.,  can.  i4: 
JSonnulli  ex  (ratribus  nostris  et  coepiscopis  nostris^ 
residentibus  nobis  in  sancta  sgnodo,  in  querimoniam 
detulerunt ,  quod  oratoria  per  villas  polentum  jam 
iongo  tempore  constructa ,  et  facultales  ibidem  colla* 
ias,  ipsis  quorum  viilw  sunt  episcopis  contradicant ; 


rium  Tiironensem  aliostiue,  de  bac  illiQs  eapps  per- 
petuo  siluisse,  si  quae  de  ea  scriptitant  alii,  aut  ao»- 
sent,  aut  vera  probassent. 

Quidquid  sit  de  iiidole  et  elymo  vocis,  ab  bic 
sancti  Martini  capelta  seu  cappa,  initium  sutups^f^ 
celebres  ill»  regum  nostrorum  capeHae,  pluriks 
sanctorum  reliquiis  (quibus  addictissimi  eram)  ns 
feiUB,  et  quas  secum,  quocunque  pergereot^deferri 
volebant.  In  illis  vigebant  sacrorum  celeberrimi  ri- 
tus,  supellex  varia,  miuistrorum  numerosior  turbi, 
re^iis  ditata  muneribus,  privilegiis  aucta,  eleosa- 
bliiiiis  bonoruni  apice,  ut  elianinum  bodie  nobilis- 
simi  proceres,  ipsique  sacri  optimates  in  eam  ad- 
scribi  viritim  contendant. 

Honorius  Augustoduneusts  in  Gemma  aninue  lib. 
priino,  circa  finein,  aliam  addit  bujus  vocis  m- 
pelice  notationem  iMajores  Ecclesiae,  inqiut,  lempti 
appellantur ;  minores  vero,  capello!,  a  capraniin  p(U 


€t  jam  nec  ipsos  ciericos  qui  ad  ipsa  oratoria  deser^  n  libus  vocanlur.  Aotiqui  et  etiam  nobiles,  ecrlesiolas 


nant ,  ab  arckidiacono  eoercere  permittant.  De  his 
item  capeiiis  et  curiis,  Carolum  Calvum  alloquuntur 
patres  concii.  Meldensis,  canone  75. 

Frequens  etiam  fit  mentio  de  sacerdote  capellano 
in  coiist.  Anglicanis ;  et  ibidem  adnotat  Guiltetnms 
ile  Liiiiduvode  cum  archidiacono,  tabernacuium  sumi 
uohnunquam  pro  ecclesia ,  cap.  Sicut  non  alii  dc 
eous.,  diit.  4.  Et  paro<;/rtqm  pro  insa  dioecesis  ma- 
Irice  ecclesia  ;  vel  etiam  pro  tota  dioecesi :  et  paro^ 
chianos  pro  episcopis,  quod  in  antiqao  jure  frequen* 
lissimuin  est, 

Capeiiw  noroen  audiri  non  coepit  nisi  )>ostteropora 
Cregorii  Turonensis ;  quod  plurimi  derivatum  vo* 
lum  a  cappa  S.  Martiui  (quam  alii  cuculiam  dicunt), 
quffi  eum  regibus  nostris  obtij;isset ,  eam  devotionis 
et  religionis  ergo  secum  ubique  circumferri  jubt- 
bant,  ad  bellum  raaxime  profecturi,  ut  coram  ea  sub 
regio  tentorio  expansa,  preces  effuuderent ,  caetera» 
<|ue  peragerent  solitse  pietatis  et  rcligiouis  oflicia.  q 
Qui  vero  eam  deferebant  aut  servabant ,  clerici  ca- 
pellani,  ut  volunt  dicebantur.  Sic  WalAridus  Strabo 
111  lib.  De  exord.  et  increment.  r^um  ecciesiast.,  cap. 
ZS :  Dicii  sunt  primitus  ^peiiani  a  cappa  beati  Ifar- 
Itni ,  ^tiam  reges  Prancorum  ob  adjutorium  victorite , 
in  prwiio  soiebant  secum  habere;  quam  jerentes  et 
tustodientes  cum  emteris  sanctorum  reiiquHs  clerici 
eapeHani  cceperunt  vocari.  Sic  eliam  Sangallensis  mo« 
nachus»  iib.  i  de  gestis  Caroli  Magni ,  cap.  4 ;  et  Vice- 
coines  lib.  ii  De  antiquis  missae  ritibus,  cap.  ^. 

Vepum  alii  probabilius  rentur  capeiiiB  nomen ,  a 
quo  sacerdotes  seu  clerici  capellani,  deductum  esse 
^  sacra  reliauiarum  capsa  ^  quae  etiam  capella  dicc' 
batur,  quoG  scilicet  sanctorum  reliquias  caperet  : 
unde  istud  Evodii  lib.  i  De  roiraculis  S.  Stephani« 
^apeila  argentea  in  qua  erat  reiiquiarum  portio,  £t 
apud  EclLerarduro  in  Vita  Nolkeri  Balbuli  c.  15  qui 
lo(|uenft  de  archicapeliano  Salomone ,  c^ui  capellam 


in  itinere,  de  pellibus  caprarum  factas  habebani,  n 
earum  custodes,  capeilanos  nomiiiabaiit.  CapenM 
dicitur  domus  ad  quam  pauperes  ad  p(»stuland]ni 
eleemosynam  confluunt :  unde  Ecclesia  cefdia  di- 
citur,  in  qua  Christiani,  pauperes  spiritu,  codTe- 
niunt  ad  postulandam  animae  eleeraosynam.  Soit 
et  capeilani  a  cappa  S.  Martini  appcllati,  etc.  Uh- 
tus  in  lucem  hic  auctor,  sed  mihi  Untum  coni  pln- 
ribus  aliis  ejusdem  schematis  scriptoribns,  quot 
inter  eminet  Roherlus  Pauiuius  ,  canoniciis  Mi- 
Siae  Ambianensis  qui  florebatanno  il70,et  egrefie 
scripsit  de  ecclcsiasticis  ofliciis,  personis,  sachs 
vestibus,  etc. 

CAPUT  XVII. 

Qui  inter  fratres  privato  utilur  sacerdotio.  Nca 
niorem  sui  temporis  usitatum  in  pluribus  cu»oUis 
spectavit  Pullus ;  sed  antiquum  illum  de  ^uo  pj^ 
siin  in  veteribus  conciliis  ttt  mentio,  in  quibos  pro- 
hibetur :  Ne  pubiicK  missce  fiant  in  ccmsbH*.  Sic 
enim  apud  Ivonem  vii  parte  decreti,  c.  f  3,al.  11  c\ 
apud  Gratianum  xviii,  q.  2.  c.  LtimtHOfo,santUCn^ 
gorii  verba  referuntur  :  i  Missas  quoque  pubiiris 
in  ccBnobiis  fieri,  omnimode  prohibemus,  ne  in  Dri 
servorum  recessibus  el  recepueulis  ;ulla  popalit 
pnebeatur  occasio  conventus;  quia  non  t\^ii 
animabua  eorum.  Nec  aodeat  illic  episcopus  caibf- 
dram  collocare,  vel  quamiibet  potestatem  eiercere 
imperandi ;  nec  aliquam  ordinationero,  quaniTis  W 
vissimain  faciendi,  nisi  ab  abbate  faerit  rosalns; 
quatenus  monachi  semper  maneant  in  ablatiiD 
suorum  potestate,  ut  remotis  vexationibus  ac  cwnctit 
gravaminibusj  divinum  opus  eum  sumnia  devoliooe 
animi  perficiant  in  perpetuuro,  »  Haec  Gregorius, 

Imo  prioribus  saeculis  paucos  In  claustris  sacer- 
doles  fuisse,  discimus  ex  eodeni  lib.  v  Regesti^epist. 
^G,  et  lib.  VI 1,  cpisl.  15.  Quod  de  illis  maxiinei 


sacrarum  reliquiarum,  Sancto  Gallo  votivam  secum  -,  nachis  intelligi  debet,  quibus  procul  ab yW»»»^ 
attulerat,  sequeii^s  versus  in  ea  eiaralos  fuisse  ^  populonim  frequenlia  remotis,  nulla  penitasincOT- 


^cribit 

£n  crucis ,  atque  pice  aim  sanctis  eapsa  Marice. 

Hanc  Caroius  summam  detegit  habere  capellam. 
Presbvteri  vero  sacrarum  illarum  reliquiarum  ba- 
juli  dicebantur  cape//ant  presbyleri^  ut  in  conciliis 
.iiitiquis  Galliae  saepe  repeintur.  Imo  capsani  ipsam 
reliquiarum  S.  Mailini  (ad  quam  fiebant  purgationes 
i't  juramenta)  dictam  esse  capeliam ,  testatur  Mar- 
nilphus  monachus  lib.  i  Formularuin ,  cnp.  3H  : 
Futt  judicatum  ut  de  quinqne  denominatis^  idem  iiie 
apud  tres^  et  aiios  tres  sua  manu  septima,  tunc  in  pa- 
iuio  nostro  super  capeliam  4omni  Martini ,  ubi  re/t- 
qua  saeramenta  percurrunt ,  dekeant  conjurare.  Ex 
quo  loco  coriigendi  Strabo  et  Sangallensis  mona- 
cbus ,  apud  quos  pro  cappa ,  scribendum  caveiia. 
Nec  enim  credibile  est  tot  illustres  viros  (lui  6e  re- 
t>us.  gestis  sancti  Mariini ,  ejusque  miracutis  dedita 
^pera  soripserunt,  sqlicet  Severum  393  Sulpitium, 


bebat  aniinanim  cura ;  quales  etiamnum  bodie  pit** 
res  conspicimus,  ut  Cistercienses,  ,jCamalduleite(s. 
Carthusianos,  etc,  qui  ut  silvasautsacratiorissoli- 
tudinis  secessus  incolunt,  minus  patent  ssBCubnuiB 
conspectibus,  nec  pubiici  sacerd^tii  muniis  fu^i 
cogtintur. 

Verumsi  caeteros  ordines  spectare  iiccat,nt  cie- 
ricorum  Augustinianorum  qui  sub  Ivone  wrao- 
tensi,  sevo  Pulli,  emergebat ;  el  roaiime  Bencoift- 
num,  qui  omniuro  notissimuseral,  lieetei  imjU, 
vel  potiusingenita  sit.jugis  coelcstium  coBlemwtn^ 
certuni  est  tamen  slatini  ab  ipsis  BenedietimeraB'!* 
liae  incunabulis,  non  quosdam  soluroilUnsaliin»»^ 
ad  primarias  dignitaturo  ecclesiasticarum  ib1<»^ 
evocatos ;  sed  integros  ipsos  monacbowini  cmneB- 
tus  publice  animanim  394  saluti  openm  w'»^ 
«acra  coraro  peregisse,  populum  ei  sugpwH  *»• 
euisse,  cae^eraque  praestiiisse  apostoiicae  ciir«  n»*' 


iin 


D.  HCC.  MATUOLD  OBSERVATIONES.  —  IN  UB.  VU. 


if!4 


niat  qnzd  sacerdotibus  illis,  qtios  smculares  plebs  A 
nouiiuat,  ad  regimen  animarum  accitis,  ex  anliquo 
jure  cesserunt. 

Testes  hujus  rei  tot  celebres  nionachoruni  colo- 
nUe,  tolmartyrumdecades,totapostolorum  agmina, 
quosex  intiniis  coeuobiorum  penetralibus,  invastis- 
simas  illas  utriusque  Germanifle,  Polonise,  Norvegiae, 
Anglise,  etc,  regioues,  Romana  sedes  direxit,  levis- 
timas  turmas,  disseminandi  Evangelii  causa,  bapti- 
zandi,  ecclesias  et  diocceses  erigendi  (quanim  ipgi 
lundatores  praecipui,  nemine  reclamante)  csetcra* 
que  obeundi  pastoralis  sollicitudinis  exercitia,  qui- 
bus  bierarchicus  ordo  bactenus  incubuit :  ut  de  An- 
glia  (quam  ut  Pulii  genlem  hic  selegimusj  noviter 
ad  fidem  per  Benedictinos  reducenda,  tot  in  episto- 
larum  suarum  locis  ad  Augustinum,  Laurentium, 
Mellitum,  Justum  aliosque  Benedictinos  praesuies, 
perhibet  Gregorius  papa;  Bedavenerabiiis,  Polydo- 
rus  Virjgilnis,  Raynerius  aliique  Angiicanae  Ecde- 
siae  scriptores,  ut  ex  illis  quid  delibare  superiluum  B 
foret. 

Testis  item  ipsa  monasteriorum  hujtis  ordinis, 
aat  ad  urbes,  aut  in  ipso  civitatum  umbilico  stru- 
ctura,  amplissima  templa,  sacrorum  per  ceiebres 
ritus,  et  ipsa  caeremoniarum  pompa,  modulatio  can- 
tus,  signorum  famosissimus  fragor,  sacrarum  ve- 
stium  nsus  ad  instar  Romanae  Eeclesi»,  cujus  riti- 
lius  perpetuo  adhaesit ;  et  id  genus  similia,  in  qui- 
Lus  nec  ipsis  cathedralibus  ecclesiis  adhuc  hodie 
cedit.  Qua;  certe  singuia  nullatenus  adolevissent 
cumordine.  nisi  publicis  sacerdotii  functionibus  vel 
invilus  pr.rficeretur. 

Quot  enim  adbuc  hodie  per  singulas  orbis  Chri- 
stiani  provincias  monasteria,  cathedrae  juribus  et 
privilegio  gaudent ;  quibus  clerus  et  populus  subest, 
et  amplissimus  in  sn*.ritualibus  et  temporalibus  vi- 
;et  dominatus ;  quod  agnoscit  et  approbat  conci- 
ium  Tri^v:>nt.,  sess.  25,  De  regular,  c.  \i.  Et  ne 
longitts  peregrinemur  veritati  suflragium  quaesituri,  q 
sed  iutra  nuperae  Galliae  terminos  consistamus,  num 
Parisienses  monachi  Sancti  Geruiani  a  Pratis ;  num 
Sancti  Dionysiani  prope  Lutetiara,  num  Compen- 
dienses  Sancti  Cornelii,  Corbeienses,  Cluniacenses, 
Fiscanenses,  Suessionenses  Sancti  Medardi,  Resba- 
renses,  Sancti  Valericani  ad  Somonx  oslia,  Vizi- 
liacenses,  etc.  (ut  taceam  ipsas  moniales  lottren- 
ses )  catfaedraiium  juribus  et  auctoritate  hactenus 
potiuntur,  primariis  pastoralibiis  curis  insudant,  et 
pubtico  saeerdotio  funguntur?  Non  exotica  in  cleris 
dominandi  iibidine,  sed  materna  pietate,  ne  dicam 
jiecessitate,  spirituales  filioseducandi,  quos  inChri- 
sio  Jesu  per  Evangeiium  olira  genuerunt. 

Hinc  inplures  hujus  ordinis  abbatias,  ab  aposto- 
lica  sede  diraanavit  pontificaiium  insi^niimot  splen- 
dor,  ut  cidaris  et  mittra  auro  gemmisque  graves, 
annuli,  chirotbecae,  sandalia,  caeteraque  priniaria) 
dignitatis  decora,  quibus  suo  tempore  plures  abha- 
tes  usos,  eosque  sanctissimos,  ut  Hugonem  et  Pe-  j) 
trum  Ciuniacenses  non  potuit  nescire  Pullus  qui 
lum  scribebat. 

Sed  propius  ad  textum  auctoris  revertentes, 
diim  de  privato  inter  fratres  loquitur  sacerdotio,  in 
Cistercienses,  Camalduienses,  Carthusianos,  aut 
quosdam  alios  eremi  devotissimos  incolas  solum  in- 
tendit  (nec  enim  novi  mendicantium  ordinum  fetus 
tunc  fecundaverunt  Ecclesiam) :  non  autem  in  Be- 
nedictinos,  cum  certissiraum  sit  eos  tunc  temporis 
sublimioribus  Ecclesiae  ministeriis  mancipaios 
fuisse ;  quin  et  piures  episcopatus,  ut  a  se  fundatos 
habuisse,  uti  perhibet  testis  oculatus  Robertus  de 
Monte  iu  Appendir^ead  Chronicon  Sigeberti,  anno 
Christi  miilesimo  centesirao  quinquagesimo  primo, 
et  a  PuHi  obitu,  secundo  aut  tertio.  Sunt,  inquit, 
$n  Cualia  iv  episcopatus;  in  Anglia  xvii.  In  oeto  eo- 


l 


rum  sunt  monachi  in  episeopalibus  sedibus,  Et  pau  - 
cis  interjectis  :  Ideo  in  Anglia  reperilur,  tfuia  primi 
pradicalores  Angiorum  395*  ^ci^ic^^  Augnstinus^ 
Mellitust  Justus,  Laurentius  monaehi  fiterunt,  In 
ikliis  octo  episcopalibus  sedibus  canonici  swcutares ; 
in  uno  canonici  regulares. 

Digna  interim  notatu  sententia,  quae  Gabrielis 
Pennoti  ca^terorumque  Ivoniani  instituti  clericorum 
regularium  calamum  retundat,  quibus  non  ingratus 
solum  Benedictinoi-um  in  Angliam  apostolatus, 
nisi  (537)  monachatum  ejurent ;  sed  etiam  ipsa  me- 
tropolitanarum  et  episcopalium  omnium  sedium  vei 
ab  apostolis  aut  ab  eorum  discipuiis  erectaruiii  se- 
ries,  nisi  suorum  Augustinianonim  albo  sint  inscri- 
bendse.  Quas  inter  (ut  ex  omnibus  sibi  mancipatis, 

Saucissimas  commeroorem)  recenset  Pennotus  (538) 
Lomauam  ipsam  Ecciesiam  omnium  matrem;  et 
inter  Galiicanas  Lugdunensem,  Senonensem,  Bisun- 
tinam,  Bituricensem,  Burdegalensem,  Narbonenseui, 
Remensem,  Rothomagensem,  Tolosanam,  Turonen- 
seni,  etc,  metropoiitanas ;  non  aliam  ob  causam» 
quam  quod  regulas  sibi  a  Christo  et  ab  Apostolis 
traditas,  observare  stiiduerint.  Quo  certe  libentis- 
sime  concesso,  oinnes  ubique  Christiani  orbis  reli- 
giones  fundatas,  veteres  et  novas,  ipsamque  Chri- 
stianam,  si  iubeat,  hoc  classico  sua  jam  vocet  ad 
castra,  non  invidemus.  Sed  proseqiiamur. 

Haec  porro  confirmantur  ab  venerabili  Beda  lihro 
IV  Hist.  Anglorum  c.  27,  ubi  de  Aydano  Lindisfar- 
nen^i  episcopo  loquens,  sic  in  rem  nostram. «  Quia 
nimirum  Aydanus  qui  primus  ejus  loci  episcopus 
fuit,  cum  monachis  iliuc  et  ipse  monachus  adve- 
niens,  monachicam  in  eo  conversationem  inslituit ; 
quomodo  et  primus  B.  Pater  Augustinus  in  Cantia 
fecisse  noscitur,  scribenle  ei  reverendissimo  papa 
Gre^orio,  quod  supra  posuimus,  etc.  i  Ciijus  Auffu- 
stini  casterorumque  Benedictinae  famitiae,  in  An- 
gliam  aposloiatum  (a  (|uo  ipsa  prodiere  pubiici  sa« 
cerdotii  decora  in  Anglia  Benedictina)  testatur  Athei-» 
mus  sive  Aldhelmus  occidenlalium  Saxonmn  epi« 
scopus,  qui  florebat  anp.o  690  :  sic  eniin  in  Cannine 
de  laude  virginum,  initio  tomi  VIII  Biblioth.  Pa- 
trum,  edit.  Coloniens.,  pag.  8  et  9.  Ubi  de  S.  P, 
Bcnediclo  ioquitur. 

Temporibus  faustus  Benedictus  ctaruit  isdem 
Quem  Deus  Asconice  clemens  indutserat  anctor, 
Vt  poputum  Domini  vadentem  tramite  recto 
Ferret  ad  aterni  ductor  vestigia  regni, 

£t  post  pauca  : 
Cujus  prcEctaram  pandens  ab  origine  vitam 
Cr^gorius  projsul^  chartis  descripserat  o/i»/i, 
Douec  tethralem  fetix  migraret  in  arcem. 
liujus  alumnorum  numero  gtomeramur  ovantes^ 
Quos  gerit  in  gremio  fecunda  Britannia  cives, 
A  quojam  nobis  baptismi  gratia  fluxit 
Atque  magistrorum  reverenda  caterva  cucurrit. 

IIxc  ille,  Aug4istini  ipsius  Cantuariensis  episcopi, 
aifiualis  aut  paucis  suppar. 

Episcopi  euim  vices  abbatum  obibant,  el  canoni-* 
corum  monachi,  quos  ideo  nonnun(]uam  canoui^ 
cos  regulares^  in  veteribus  monasteriorum  nostroi 
ruiu  membranis  videas  appellatos,  quia  sic  cathcdra- 
iium  canonicorum  muneribus  incumbebant,uttaiiieu 
ab  observatione  reguiae  ne  latum  unguem  discede- 
rent.  Quod  in  ipsa  Angiorum  metropoii  Caiituaria 
diu  perseverasse,  et  maxime  anno  1170,  quo  I^.  Tlio- 
mas  Cantuariensis  gladiis  impiorum  occubuit,  le- 
statur  Rogerius,  et  post  ipsum  Baronius  anno  citaio, 
referens  martyrium  hiijus  iilustrissimi  praesulis,  iibi 
iiusquam  canonicorum,  sed  monachorum  fit  mentio  , 
(|iios  ideo  monachos  cathedrates  vocat  ibidem.  Eodem 
quoque  annoj  inquit  Barouius,  Ecclesia  Cantuarien-' 


(537)  Auctor  Triumphi  a  Kempis,  arl.  10,  J  2.  (538)  Libro  u  Hist.  Tripart.,  c.  11  tl  scr,  ^. 


iwn 


AD  ROBERTl  PULLl  SENTENTLUIUM  LIBROS 


1118 


$i$  p.$t  $ublatum  e  medio  S.  Thomam  (luctuare  cospit, 
cum  videlicet  eju$dem  eccle$i(js  monachi  cathedrale$ 
$ucce$$orein  eiigerenl.  Beuedictin»  scilicet  Re2ul£ 
pruiceptis  inhaereutes,  qux  monachis  jus  dat  aDba- 
tem  eligendi,  licet,  uti  notal  Barouins,  penes  coni- 
provinciales  episcopos  jaui  id  muneris  esse  conten- 
dercnt  isti  (jure  vel  injuria) ;  quibus  a  monachorum 
capiiulo  exciusis,  subcineratus  odiorum  fomes  in 
novas  scintillas  erupit. 

Vide  Bedam  in  Cutberlo,  cap.  26  et  lib.  i  Histor. 
Angl.  cap.  26  et  27,  et  Marceilinura  apud  Surium,  i 
Mait.  39Q  toni.  II,  Guillel.  Malmesb.,  Guillel. 
Neubricens.,  lib.  i  Hist.et  Mattliseum  West-Monast., 
anno  il70;  Vincen.tium  Bellovac,  libro  xxix  Spe- 
culi  historiai.;  Potydorum  Virg.,  lib.  v;  Jacobum 
Meyerum,  anno  1208,  etc. ;  Innocent.  III ,  lib.  i 
Ej)ist.  de  archiep.  Benedlclino  Montis-Regal.  iu  Si- 
ciiia,  etc. 

Permisti  etiam  quandoque  canonicis  cathedralibus 
inouachi,  divinis  in  choro  muniis  simul  vacabant; 
quod  iiistitutum  a  beato  Gregorio  papa,  testatur 
Flaliua  in  ejus  vita.  c  Instituit  praeterea  ut  fere  sine 
iniervallo  et  a  presbyteris  hebdomadariis,  et  a  mo- 
nachis,  in  ecclesia  Sancti  Petri  divina  oilkia  ceie- 
brarentur.  Unde  apparet,  et  monachorum  et  presby- 
terorum  sspcularium  domicilia  multis  in  locis  con- 
tigiia  fuisse,  qui  xmulatione  moli,  Deo  quaiu  dili- 
Kentissime  serviebant.  »  Hxc  Platina.  Quod  adhuc 
hiidie  vi^etin  Ecclesia  Mediolanensisancti  Ambrosii, 
caiionicis  ex  una  parte  chori,  et  monachis  Cister- 
4*iensibu3  ex  altera ,  laudes  divinas  concinenlibus. 
Qui  mos  etiaiu  bactenus  perseverat  in  Ecclesia  Tioi- 
nensi  Sancti  Petri  in  coelo  aureo,  in  qua  sacrum 
sancti  Augustiui  corpus  quiescit,  eremitis  Augusti- 
iitanis,  et  clericis  regularibus  ejusdem  nominis, 
c-boris  alternis  una  psailcntibus. 

Sed  nec  apud  Anglos  solum  hsec  consueludo  in- 
vuluit,  ut  in  Benedictinorum  asceteriis  sedes  epi- 
Bcopales  erigerentur,  et  monachi  ipsi  retento  habitu 
ct  illibata  regularis  observantiae  disciplina,  canoni- 
corum  munus  obirent.  Ul  enim  de  nostratibus  tan- 
tuni  loquarour,  tot  ad  minimum  in  Gallia  reperimus 
Benediainos  episcopatus,  quot  in  Anglia  recensltos 
vidimus  a  RoLerlo  de  Monte.  Siquidem  anno  1517, 
cum  Avenione  sederent  Romaui  pontiQces,  Joan- 
nes  XXII  plures  bujus  ordinis  monachales  ecclesias 
ep  scopali  sede  donavit,  in  quibus  monachi  volis 
religionis  aslricti,  habitum  regularem  ad  nostra 
fere  tempora  conservarunt.  Ut  Castrenses  saeculari 
toga  induti  anno  1555  Sarlatenses  et  Sancti  Poutii 
Toraeriarum,  monasticen  tantuin  exuti  aimo  1615, 
laxiora  indulgenle  Paulo  V.  Tutelenses  item  *votis 
soLuti  anno  1517,  Vabrenses  1577,  Alectenses  1550, 
Condoraenses  1540,  Lucioiienses  tempore  Pauli  II, 
Sanflorienses  1476,  a  Sixto  IV  et  Maleacenses  non- 
dum  adhiic  regulae  deliquium  passi.  Et  haec  intra 
iiuperae  Galliae  terminos,  praeter  quos  si  placeret 
excurrere,  plura  recenseremus  et  autiquiora  ponli- 
ficalis  dignilatis  a  monasleriis  nostris  suscepUe 
nionimenta.  Quae  certe  eos  nescire  facile  credimus 
qiii  me  ad  ista  paucis  promenda,  sponte  reluctantem 
ndegere,  rati  ex  ipso  monachi  etynio,  quod  soiitu- 
diiiem  praesefert,  a  nostris  cedendum  esse  liis  pu- 
blici  sacerdotii  functionibus  et  curis;  antiquanoam 
quae  hucusque  plerisqiie  in  locis  viset  in  clerum  et 
populum  jurisdiclionem ;  eliminandum  ab  ordine, 
sacrorum  apparatum ;  infulas  et  dignitatum  titulos 
proscribendos ;  et  si  quid  est  quod  calhedralium 
jiira,  privilegia  et  honores  aeniuletur,  quam  paratis- 
sime  diinittendiim.  Nescii  profecto  non  lisec  ambi- 
tionis  insignia  fuisse,  sed  avitae  jura  pietalis  et  ipsa 
ordinis  de  Ecclesia  merilissimi  fundamenta,  ac 
impensae  in  obsequinm  fldei  servitutis,  vel  decora 
vel  deliitn,  uti  superiiisest  insinuatum. 

Diira  jain  ist;i  prelo  supposita,  pene  prodirent  in 

(559)  Pag.  158,  !iu.  18  Tiiumphi  Keusp. 


A  lucem,  contigit  ut  legerem  libellum  qaemdani  sincr 
rissimsecharitatis  indicem,  et  gerinanum  clauslmhs 
niodestiae  fetum,  qui  Thomm  a  Kempi$  Trim^tn 
inscribitur;  cujus  auctor  Ivoniani  instituii  clerim 
reguiaris  (quem  reverentiae  causa  nominalum  l:ic 
nolim)  ut  eliam  probet  ad  suos  claustrales  puMlci 
sacerdotii  jura  devolula,  multoque  liberalius  quam 
ad  monachos,  quibus  advenliliumtantumesseecele- 
siasticum  ilium  decorem,  anxius  opinatur;  uomn 
bujus  inclaustrasua  inveclae  dignitatisrationemsup- 
pedilavit,  profuturam  nobis,  votis  licet  auctori  sito 
coutrariis.  Desumit3971iiama  nobilitaU;  pellicea- 
rum  vestium  (seu  almutiaruni)  quas  a  catbedralibtts 
canonicis,  aut  potius  ab  ipsis  primoribus  monachiset 
eremitis,  mutiiati  suntclerici  regulares.  *  MobiIis9ii- 
tem  maxime,  tn^iit^est  habitus  canonicalis(dericorvm 
Augu$tinianorum)  ex  yestibus  pelliceisseo  almut:is, 

Siiibus  utunlur  summi  pontifices,  cardinales,  reges, 
octores,  iurisconsulti  et  alii  eminentioris  di^niuii& 

B  viri.  Quod  procul  dubio  manavit  a  prinuevis  illis  re- 
gibus,  qui  cum  ut  plurtmum  pastores  essenl,  ^ 
liceis  indumentis  utebantur  et  pedis  :  unde  et  reguBi 
(qui  eiiam  sceptrum  loco  pedi  gerunt)  purpura  pd- 
licea  est.  Canonicis  autem  concessae  sunt  hujusmodi 
vestes  pelliceae,  lum  quiaregali  ^audent  sacerdoiio 
ex  iustituto  suo ;  tuin  etiam  quia  pastores  aniiua- 
ruqi ,  tuni  denique  quia  divinis  laudibus  et  caoticis 
omni  ferroe  tempore  vacant.  Mos  enim  erat  antii|ui< 
tus,  ut  qui  carminibus  cantandis  incumberet,  pei- 
liceam  vestem  assumeret,  quo  pastores  pelllceo^ 
vulgo  carminibus  cantandis  olium  fraudantes ;  ut 
ex  Mai-onis  eclogis  patet,  imitaretur.  i  Haec  ille, 
pag.  140,  quibus  Ivonianos  suos  in  Ecclc^(e  $ol» 
$uhlimando$  (539)  probet. 

Hanc  autem  rationem,  afiTatim  nec  sine  siiperdlio 
delineatam,  si  quid  valeat,  nobis  potius  profutuniB, 
non  inutiliter  supra  est  insinuatuui. 
Siquidem  pelliceas  illas  vestes  quas  nostrates  «/• 

Q  mutia$  vocat ;  aiii  armilau$a$  ut  Paulinus  eniscopttt 
Nolanus  epistola  seotima  ad  Severum ;  et  bidonis 
19 ;  Orig.,  cap.  2^;  Gassianus  vero  institilicn. 
capite  8.  fiikShnv  postLJ.¥,  III  Reg.  ix,  et  / V Beg.  i, 
et  Apostolum  aa  Hebr,  xi.  Monachorum  pnpri.ts 
fuisse,  nullus  qui  ad  h.x»c  loca  intenderit,  ibit  inricias. 
Amictus  eis  erat  veterum  monachorum  princeps 
EUas,  de  quo  lUeronymus,  epist.  28  :  EUat  rgud 
curru  raptu$  ad  coelumj  melotem  relitfuit  tn  temi. 
he  quo  et  de  caeteris  prophetis  scnbit  Apostoius 
supra  :  Circumierunt  in  metoti$  et  in  peUibu$  capmii 
egente$  (Hebr,  ix,  37),  etc.  Quositem  ut  pietale  sic 
et  habitu  proxime  imitatus  Antonius,  meiotem  etiaoi 
habuisse  dicitur  ;  de  qua,  ut  et  depailio  a  se,^ro 
sanctissimo,  dato,  sic  perhibet  Atfaanasius  in  ejus 
vita  :  Melotem  et  pallium  trilum  cui  $nperjicec, 
Athatta$io  epi$copo  date^  quodnovum  ip$e  detuUTol. 
Ovillas  etiam  pelles  superinduisse  monachos  Samti 
Pacomii,  lestis  est  Palladius  in  eorum  r^ula(540); 

^  Habeat  unu$qui$quepeUemovitlamalbamuboratum; 

"  ab$que  ea  neque  eomedant,  neque  dormiant.  Qua  pj- 
riter  usum  melote  S.  P.  Benedictum,  Inculenter  prv 
morc  perhibet  Gregorius  papa,  lib.  ii  Diatog.  cap.  7. 
hoc  Placidi  effato  :  Ego  cum  ex  aqua  traherer,  »f^ 
caput  meum  melotem  abbati$  videbamt  aiqme  ipnM 
me  ex  aqui$  educere  con$iderabam. 

Sed  anteqiiam  ulterius  progrediamur,  sciscitabi- 
tur  forsan  lettor,  quid  ipsa  melote^  et  cujus  forms  ? 
Ad  quod  respondent  Eucherius  1.  it,  c.  iO  Instruct 
ad  Salonium,  melote  in  Regum  iibro^  peUi$  uapUx* 
qua  monachi  JSgyptii  etiam  nunc  utunlur,  ex  nno  l$- 
tere  dependen$.  Clossarium  Gamberonense  melou, 
lanuta  et  pera  vocatur.  E$t  autem  peUi$  cmin$,  $ 
colto  penden$  u$que  ad  lumbo$  prcecincta.  £t  apod 
Theodoretum  Simeones  Priscus,  in  Phiiotb.,  c.  6 : 
Exiguum  ex  petle  caprina  conlextum  pannum  t$fft 
humero$,  interpretatur.  Ex  quibus   colligit  Laurr> 

(540)  In  Lausiaca»  c.  58, 


Illt 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  VII. 


IIIS 


lius  Landlmeter,  lib.  i  De  Tero  clericorum  etmo- 
iiacborum  babiui,  cap  27,  ab  bac  pelle  iii  bunieris 
gestari  solita,  origiiiem  iraxisse  caiionicoruni  al- 
iDuiias  seu  pelliceas  illas  vestes  quibus  paucis  al>- 
hinc  annis  capta  legebant  juxta  constitutionem  con* 
cilii  (541)  Basileensis,  sess.  21,  et  quibus  nunc, 
plurimis  in  locis,  bracbia  tantum  fatigant. 

Non  auteni  privatis  tantum  laonasleriorum  legibus 
induclus  ille  nielotes  seu  almutiarum  usus ;  sed 
auod  forsan  in  desiietudinem  abiisset,  iterum  nostris 
Gallicanis  monachis  restituitur  per  Patres  Aqiiis- 
erani  congregatos  in  eoconciiiode  quo  supra  ad  cap. 
6  hujus  partis  ;  396  ^"jus  aiiud  iragmentum  non- 
ilum  etiam  in  lucem  ediium,  integruiii  idco  produ- 
ciinus ;  quibusdam  tameiH  ob  nimiam  caraclerum 
aeUtem,  aspersum  mendis. 

De  monachU  Galliarum. 

f  lilo  tempore  monachis  GaUicanis  est  induHum 
ui  remoraliis  laneis ,  camisiis ,  pelliciis,  botis,  ca- 
peronis  depelliis  [forte  de  peilibusj,  almutiis,  cooper- 
toriis  aurioclaribiis  et  pro  inttrmis  culcitris  uli  pos- 
sent.  Indultumque  est  illis,  ut  magnis  solenfnitatibus 
pUiriina  habeaiit  fercula,  cum  panis  farinulis  [al,  fe- 
rtnulis],et  sciatis  [aliui  codex  fialis],  pigmenti  propter 
honorem  solemnitatum,'  et  nobilitatem  Francorum, 
non  propter  ingurgitaiionem  veniris,  sed  ad  repara- 
rionem  virtutis.  Et  quia  oleum  olivanimnon  habent 
Franci,  voluerunt  episcopi  ut  oleo  lardino  utantur. 
'Voluenint  insuper  concordante  illuslrissimo  Lu- 
doTico,  ut  monacbi  suis  monasteriis,  qiiae  yillis,  ca- 
stris,  burgis  et  civitatibus  babent,  absque  contur- 
batione  inaneant  laicorum.  Slatueruntque  episcopi, 
concordante  domino  papa,  ut  monachi  a  gravi 
opere  et  labore  ffropter  nonestatem  $acerdotU  ces- 
6ent ;  et  loco  laboris,  ad  Horas,  psalmos  quosdam 
nominatos  pro  vivis  et  defunctis  fidelibus  cantent 
lum  orationibus  ordinatis.  Yolueruntaue  ut  mona- 
chi  in  Pascha  et  Pentecoste,  coiisueludinem,  in  ser- 
\itio  divino,  teneant  Romanorum.  »  Haec  in  nosiris 
Teiustioribus  Ghronicis  Sancti  Petri  Vivi  Senonensis, 
ct  in  schedulis  doctissimi  Gamuzatii. 

£x  qiiibus  apparet  probatissimum  illum  ab  Ivo- 
niano  nostro  cocnobita,  almutiarum  seu  pelliceariim 
Testium  usum,apud  nostrates  monachos  antiquioreiu 
et  frequentiorem  fuisse ;  necdum  adbuc  hodie  pe- 
nitus  reprobatum,  qiiem  apud  Remenses  Sancti  Ni- 
casii,  dum  divinisadsunt  officiis  sacraque  peragunt ; 
et  apud  Fiscanenses,  praecentorem  saltem,  nunc 
ctiam  vigere  certuin  est.  Licet  alii,  utSancli  Diony- 
siani  prope  Lutetiam,  Gorl)eienses,  etc.  alteriusma- 
terise  alinutias  gestent  in  sinistro  brachio  (cnnoni- 
corum  catbedralium  more)dum  albis  amicti,  divinis 
intersunt,  ex  nigro  panno  soluin  confertas  juxta 
ronstitutionem  Qementis  V  in  concilio  Viennensi. 
Clement.,  lib.  in,  titulo  10  :  Ne  in  agro,  statim  ab 
iiiitio  :  in  qua  statuit  S.  pontifex  monachorum  al- 
mutias,  vel  ex  pellibus,  aut  ex  panno  nigro  confici 
debere.  Almutiis,  inquit,  depanno  nigro^veipeUibuiy 
caputiorum  hcoj  cum  caputiis  habitue  quem  gesta- 
verint,  sint  contenti,  Quem  habitus  usum  retinent 
ctiamnum  bodie  Bursfeldenses  monachi,  nobUis- 
siroa,  multumque  patens  Benedictinorum  apud  Ger- 
nianos  propago  ;  ut  advertit  Haeflenus  Disquisitione 
4,  lib.  v,  tract.  3.  De  vestibus  longioribus,  titulo 
speciali  :  Vnde  monachorum  almutia?  Id  tandem 
concedit  ipse  clericorum  regularium  antesignanus 
scriptor,  Gabriel  Pennotus,  uistoriae  Tripartitse  suo- 
riim  canonicorum,  lib.  i,  cap.  ^,  num.  5.  Vt  iicet 
mn  omnes  episcopi  ex  reguiaribus  assumpti,  tunica 
linea  utantur,  omnes  tamen  almutia  uti  consueverintj 
quod  aimutia  non  sit  peculiaris  habitus  dericorum^ 
sed  eommunis  tum  clericorum,  tum  monachorum, 
Qua  usum  etiam  Augustinum  Hipponens.  id  scribente 

(•'^il)  Ecciesias  ingrediantur  aimutias  cel  birreta 
teuenei  in  capi'e.  Conc.  Basil ,  sess,  il. 


A  Baronio,  ii  Annal.,  suban.  261,  num.  90  et  seqq. 
refert  ipse  loco  citato,  n.  5,  birro  et  almutia  idem 
significantibu«  apiid  Baronium.  Si  quis  igitiir  ad 
hierarchicas  dignitates,  ex  alinutiarum  aut  peliicea- 
ruin  vestium  gestatione,  accessus,  quam  egregiam 
oppido  rationem  exquisito  verborum  apparatu  con- 
cinnavit  superius,  Ivonianus  ille  coenohita  ;  quis, 
amabo  te,  status  earum  apice  dignior,  quam  inoj.a* 
chatus?  Sed  valeat  auctori  suodebilissima  fides,  cui 
forte  vel  iiivisa  aut  non  facile  pervia  fuit  ratio,  cur 
in  clerum  et  claustra  inveclus  ille  pellicei  caputii 
usus.  Nec  enim  vanilalis  fiicos  et  bracteas  prxse- 
fert  iila  pelliiim  textura,  sed  jugem  in  nobis  ex  pri- 
morum  culpa  parentum,  ruboiem ;  et  niorlis,  cui 
nos  399  peccatum  addixit,  menioriam  :  ut  erudite 
non  uiinus  ^uain  pie  disserit  Durandus  episcopus 
Mimatensis  in  suo  Bationalilib.  iii,  cap.  Irationem 
et  etymon  vocis,  superpelliceorum,  oslendens  :  ^t- 
ctum  estj  iiiqult,  superpeiliceum  (54i),eo  quod  antiqui- 

D  tus  super  tunicas  pelliceas,  de  pellibus  mortuorum 
animalium  factas,  induebatur  :  quod  adhuc  in  oui' 
busdam  ecclesiis  observatur ;  reputantes  quod  Aaum 
post  peccatum  taiibus  vestitus  est  pelliciis,  Etaiite 
euin  Gassianus,  Instit.  lib.  i,  c.  8 :  i  De  quilius 
Apostolus  :  Ctrcvmiertin^  inquit,  in  melotis  et  in 
peliibus  caprinis  egentes,  angustiati,  afflictiy  quibu» 
dignus  non  erat  mundus,  in  soiitudinibus  errantes  el 
in  montibus^  et  in  speiuncis et  in  cavemis  terrm  (Hebr, 
111,  57).  Quitamen  habitus  pellis  caprinaB,  si^nilicat 
iiiortificata  omni  petulantia  carnalium  passionum^ 
debere  eos  in  suinma  virtulum  ^ravitate  consistere, 
nec  quidquam  petulcum  vel  cabdum  juventutis,  ac 
niobilitatis  antiquae  in  eorum  corpore  residere.  > 
Non  erffo,  mi  Tytire,  a  carminibus  cantandis  tra- 
ductusm  ecclesiam  pelliceorum  amictuum  usus, 
quos  poliiislin  pccnitentiae  lugubris  signum,  a  pro- 
toplastis  mutuati  sunt  clerici  monachique. 
Sed  ne  iterum  vanitati  sua  fides  maiieat,  r:-: 

P  ingratum  fuerit  adnotasse  dis  cv  itKptpyta ,  almutla^ 

^  illas  non  onus  brachiorum  fuisse,  ut  jaiii  apud  p«e- 
rosque  nostrates  canonicos  et  nionaclios ;  scd  ca- 
pitis  involucrum,  quod  secundum  famohiores  voca- 
luiistas  et  decretistas^  esse  caputium  foderalum,  pen- 
dens  a  eoiio  per  humeros  ad  brachia  quasi  per  ru^i- 
tum,  quo  adhuc  in  ecciesiis  cathedralibus  canonici 
s(pcuiares  utuntur;  scribit  Goriolanus  in  defeiisione 
capitis  5  ad  3  arpni.  Ipseifue  Gabriel  Pennotus 
exeniplar  Augustiuiani  nostri ,  ut  caeterorurn  sua: 
familiae  clericorum,  libro  et  cap.  supra  citatis,  prv- 
babilius  putat  aimutias  ioco  tilius  habilus  ,  quem 
oiim  mafortem  vocabant,  seu  breve  paiiioium,  succe;,^ 
sisse.  Et  paulo  superius  sic  ait :  <  Unde  mibi  pro- 
babile  ac  certum  est  antiquos  birros  vel  cucullatos 
fuisse  vel  caputiatos :  id  enim  deducitur  priino,  ex 
ipso  nomine  6irrt ,  a  quo  nulli  dubium,  nomen  bir- 
reti  deductum,  quo  homines  capita  contegunt.  Se- 
cundo,  quia  ex  codice  Theodosiano,  habemus  usum 
birrorum  et  cucullarum  eumdem  fere  exstitisse ; 

D  cucullae  vero  capiti  tegendo  inserviebant.  Atqua 
ita  necessario  etiam  dicere  debent  qui  pro  eodeiii 
accipiunt  birrum  et  almutiam  (inter  quos  ipse  Ba- 
ronius^  ut  ipse  fatetur  Pennotns).  Nam  aluiutiain 
sive  almulium  olim  in  usu  ad  caput  tegendum 
fuisse,  probat  Molanus,  lib.  tii  De  canonicis,  cap.  5. » 
Haec  Pennotus  qui  §  3  ejusdem  capitis ,  caputiatum 
illiim  birrum ,  et,  ut  cum  Baronio  loquitur ,  Atmii- 
stinianum,  antiquissimum  fuisse  in  Hispaniis,  Gal- 
liis ,  Italia  et  aliis  in  locis ,  ostendit ;  seque  suos- 

![ue  congregationis  Lateranensis  clericos  regulares 
sic  dictos  ab  Ecclesia  Lateranensi ,  cujus  aliquan- 
diu  ministeriis  addicli  fuere,  antequam  ab  ea  rece- 
dere  cogerentur)  anie  annos  circiter  25  ejusinodi 
almutiis  in  Ecclesiis  cum  divinis  interessent ,  uti 
consuevisse.  Gujus  ecclesiasticae  consuetudiuis  vi- 

(542)  Sed  mcWus subpeiiiceum,  ut  adnotat  AnJreai 
Du  Saussafj  infra  citandus. 


1119 


AD  ROBERTI  PULLI  SENTENTIARLM  LIBROS 


\\t) 


^oTQm  conflrmataro  supra  vidimus  a  concilio  Ba- A  ^«n^  titiH  baptizantttr^  tvpple  ^  filii.  Htijut  constio* 


hileensi  sess.  21,  et  a  Senonensi  sub  Antonio  a 
l^rato ,  anno  Dom.  MDXXYllI,  sic  enim  in  decretis 
iiiorum ,  cap.  18  :  Uorai  autem  canonicai  dicturi , 
cuM  tunica  talari  ac  tupeUiciis  mundis  el  capfi$ , 
juxla  temporum  diversilatemj  ingrediantur  ecclestam^ 
caputia^  almutias  vel  birreta  tenentes  in  capite,  Sed 
quibusdam  abbinc  annis,  detractis  a  capite,  al- 
nmliis  (variis  tamen  dissidentium  inter  se  capitu- 
lantium  votis)  eas  nunc  brachio  tenus  suslenuint ; 
commodum  retentis  in  bieme  caputiis ;  quo  solum 
tempore  cucullati  iuceduut  ut  piures  alii. 

Reiigiosiores  et  in  antiquiialem  aequiores  fuere 
comites  raetropoliiana^  Lugdunensis  Ecclesiae  (cui 
gralulatus  olim  Glaraevallensis  Bernardus  auod  ne* 
sciat  uovitates)  apudquos  nondum,  quod  sciam, 
antiquata ,  nisi  paucis  abbinc  annis ,  laudabilis 
44)0  ^^^  consuetudo  pelliceis  cucullis  aniiciendi 
caput  dum  sacris  incumount :  ut  et  apud  Rotboma- 


tudinis  in  ecclesiam  introducendae,  occasioneni  dr- 
dere  quidam  casus  similes  ei ,  cnjus  ergo  beus. 
dedit  papa  rescripsit  Gordiano  Hispalensi  epiuih 
po,  XXX,  q.  1,  cap.  i  :  c  Pervenit  ad  nos  diaco&hs 
vester,  sanctitatis  vestrae  epistolam  defeiens,  quo4 
quidam  viri  et  mulieres  praeterito  Sabbato  pasUuli 
die,  prae  roagno  populorum  incursu,  nescientes, 
proprios  filios  suscepissent  ex  lavacro  sanclo.  i 
Quod  prohibetur  in  concilio  Moguntmo,  cap.55: 
iVt(//iM  proprium  filium  aut  filiam  de  fonte  baptisma> 
tis  suscipiat ;  nec  commatrem  ducat  uxorem ,  nec  /i- 
liolam  ,  nec  iUam  cnjus  filium  vel  filiam  ad  canfiu 
maiionem  duxerit,  Gontrarium  tamen  usuiu  ulun 
viguisse  docemur  ex  lib.  vi  Hypognost.  apud  Aa- 
gustinum.  Novimust  inquit,  etiam  parvnU/s  quiht 
usus  liberi  arbitrii  non  est ,  «(  de  bonis  aut  moiii 
eorum  meritis  jtidicemus,  parentum  manibus  ad  ^s- 
tiam  sancti  baptismatis  aeportatos,  £t  AugustinDs 


genses  trt  majori  ecclesia,  inquit  eruditissimus  bujus  B  ^ps^t  epist.  25  ad  Bonifacium :  Quid  est  UlMd,noi 


oitatis  scriptor  Andreas  Du  Saussay,  Panopliae  cle- 
ricalis  parte  i,  lib.  v,  c.  5,  cujus  eanonici  ecclesia- 
sticis  officiis  dum  assistunt  in  choro ,  suis  amicti 
sunt  almutiis  dependenlibus  a  capile  in  humeros,  et 
iufra,  usque  fere  ad  cappo!  limbum,  etc.  Quibus  etiam 
adjungiuius  veterum  Lcclesise  rituum  tenacissimos 
Laudunenses  canonicos,  qui  ctiamnum  hodie  ( ut 
babetur  *u  eorum  Riluali ,  doctissimi  fieiloti  vene- 
rabilis  eorum  decani  studio  propediem  in  lucem 
edoiido).  Hiemali  tempore  halent  ex  antiquo  inore 
usum  rochetti  el  cappce  holoserico  rubri  coloris,  su6- 
teclcB ;  caput  vero  armilausa  e  griseis  peUibus  amt- 
Uwn,  etc.  Nec  adhuc  omnino  proscriptus  hic  usos 
a  celeberrimis  illis  monasteriis  Sancti  \icloris  Pa- 
risiensis ,  et  S.  Joannis  in  Vineis  apud  Suessio- 
nenses;  ubi  noviiii  caput  adbuc  suis  pelliceis  te- 
gunl,  licet  professi,  forcaturas  suas  humeris  tantum 
circumfluas  gestent  hodie  ;  et   forsan  a  teinpore 


quando  ad  baptismum  offeruntur^  fiiii  pro  eis  ^ffl 
parentes  tanquam  fide  dictores  respondent  et  dtaad 
iUos  facere ,  quod  iUa  eetas  cogitare  non  potesi  f  h 
certe  notanda  iilius  consuetudinis  causa ,  ad  qutn 
eo  loci  coUimat  Augustiuus,  scilicet  quod  quia  pa- 
rentes  per  camalem  concubitum  et  generatioDeiu, 
causa  suBt  filiis  damnationis  aeteniae,  quaro  sccaai 
importat  rnevus  originis  ;  illis  ideo  coopentaivi 
sint  ad  salutem,  beneficio  regenerationis  spirilttalis, 
quae  fit  per  sanctum  baptisma,  obtineiulam. 

Hujusmodi  a  fideiibus  debet  fieriy  non  tamenat§- 
cerdotibus  extorqueri,  Quod  sponte  iibera  Qdelesre 
generati ,  statim  offerebant,  vel  in  fabricam  ecck- 
sia;,  vel  in  ministrorum  tuiic  pAuperum  aiimouiaiB, 
ab  illis  poslea  ccepit  extorqueri ;  quae  Simomaca  b- 
bes  ne  diutius  serperet  impune,  cautuin  est  prioio 
ab  Eliberina  synodo  cap.  40 :  Emendari  placnit  ii 
/tt  ^iii  baptizantur  (ut  fieri  solebat)  nummos  in  m- 


quo  scribebat  Gabrie)  Pennotus,  qui  caputium  pei-  q  tham  non  mittant,  Quemcanonem  confirmantPatres 


Lceum  ut  sibi  proprium  ascribit  lib.  ~i!  Histurio! 
Tripartito!  ctericorum  canonicorum,  cap.  (j9.  Ltuntur 
alii  (de  suis  regularibus  loquitur)  caputiis  laneis 
quas  9uper  humeros  deferuntur ,  ut  antiqui  canonici 
fanfti  Frigdiani :  qui  mos  etiam  nunc  a  nostris  ibi 
hci  urvatur :  aUi  petlibus  tive  caputiis ,  vel  scapu- 
^aribus  peUiceis  ,  quoe  in  constitutionibus  Benedi- 
cti  XII  vocantur  forcaturce ,  ut  canonici  Victcrini  in 
QaUiis ,  et  Vindesimenses  et  quidam  alii  in  Belgio. 
Sub  Victorinorum  noinine  comprehendit  Pennotus 
Genovefenses  oiunes  clericos  (quorum  illi  funda- 
lores  suut  et  archelypi)  lib.  u ,  cap.  57,  §  3,  in 
inedio.  Sed  hi  cathedrabbus  canonicis,  sub  quorum 
fitipendiis  et  vexillis  nonnunquam  inserviunt ,  pa- 
rere  jussi ,  eorum  ad  instar  cucullum  tantum  bie* 
malem  assumunt  in  illis  ecclesiis  quibus  jam  con- 
guetudo  non  est  amictum  pelliceis  caput  habere. 
At  de  his  jam  satis ,  quibus  certe  detineri  nus- 


concilii  Garthaginensis  111,  c.  1 :  PUuuit  ut  wru- 
quisque  episcopus  per  ecclesias  tuas  hoc  fadat,  al  ki 

Jjui  infantes  suos  ad  baptismum  offerunt^  si  fiii  t^ 
untarie  pro  suo  voto  oferunt,  ab  eis  susdpiatMTiu 
vero  per  necessitalem  paupertatis  aliauid  non  hekfnt^ 
quod  offerant^  nuUum  eis  pignus  vioUnter  extrahatw 
a  clericis :  nam  multi  pauperes  hoc  iimentes  fiHottw 
a  baptismoretraiiunl,  Tunc  enira  temporis  non  diTi- 
les  solum  sed  et  pauperes  piaculum  fore  ducebaot, 
huic  cblationi  supersedere,  ut  eapropterpiurespao- 
peres  angerentur,  non  devotionis  soium  gratia,  sed 
potissiinum  ne  paupertatis  vitio  notarentor ;  quosiiko 
perstringit  Gregorius  Nazian/enus  oratione  iO,  in 
sanct.  Bapt.  Turpe  est  dicere :  Lbi  est  munus  *fuod  pre- 
pter  bapttsmum  offeram  ?  ubi  splendida  testit  tn  qu 
exsplendescam  ?  uoi  ea  qum  ad  initiatores  meos  ecci- 
piendos  requiruntur^  ut  in  his  quoque  rebut  nonmt 
celebritatem  consequar?  etc.  Quibus  poslremis  tct- 


quam    aniinus   fuisset,   ui$i   demoiistraturo  mibi -.  bis  innuit  etiam  convivio  quodam  et  opipara  accoba* 

r.lArir.Atiia    hnnnrAm.  inttftniiA    mihliri  capArHntii  Ho-  ^  linno  ATi>ini  cnlitnc  caprAriim  aiitiftLili>fi^t  minislrOll 


clericatus  honorem,  ipsaque  publici  sacerdotii  de 
cora  nostris  ccmcessa  fuisse ,  statim  fere  ab  ipsis 
ordinis  cunis  (Pullinse  interim  phrasi  facturo  satis), 
obsti.isset  lepido  commento  noster ,  qui  supra, 
c>.!ricus  regularis,  ex  nobilitate  peUicearum  ve- 
stium  ratus  bierarchicum  illum  splendorem  nro- 
p:igatum  ad  suos,  et  a  monacfaorum  cucullis  elimi- 
nandum  ;  quasi  vero  divinis  alumnos  prxfectura 
inuniis  pia  roater  Ecclesia ,  sartores  advocet  scisci^ 
tatura  quid  intersit  discriminis  cucullatos  iuter 
et  (5i3)  caputiatis  infuiatos  forcaiuris  hirtaaue  me- 
lote  caput  birrantes.  Tantuin  meniinerit  ouia  in  bo* 
norein  cucullarum  scripscrit  Honorius  Augustodu- 
nensis  sui)  finem  libri  primi  de  Genuna  auini^, 
cnp.  237  :  CucuUa  monachorum  sumpta  est  a  colobio 
ap-istolorum, 

Vsum  Ecclesias  quo  parentet  a  templo  semoventur^ 


tione  excipi  solitos  sacrorumantisiitesetininistrtM: 
de  qua  inter  alios  Gujacius  ex  Leonis  quadam  N«- 
vella  iii  1.  Vniverses,  cod.  de  Decurionibus  :  qn 
convivalis  pompa  praecipue  vigebat  in  defanctorun 
exsequiis,  ut  habet  Augustinus  epistola  64,etPaQ- 
linus,  epistola  51  ad  Aleih.Sed  utraqaesublau,aui 
saltem  moderatus  est  usus  per  canones.  Ad  sobrie- 
tatis  enim  exemplum  a  clericis  oportuit  omnia  fieri 
a.quabili  omnino  siimptu  et  erc^ttione;  nist  quod 
Kalendis  cujusque  mensis  levi  quodam  increioeBti» 
se  paulo  lautius  et  apparatius  exbtberent.  Etbocest 
Kalendarium  canonicorum,  de  quo  in  aclis  synnia* 
libus  Laurentii  Strigoniensis  metropolitani,  etc. 

Quid  enim  est  pecuniam  exigere  pro  regeneratiou, 
pro  confessione?  Pecuniam  pro  pomiteuti»  sHn- 
mento  ministrando  prohibet  dari  Hincroarus  cap.  u 
ad  t^omprovinciales.  Nec  quidquam  pro  coofessi^ 


(545)  S.!perior  habitus  <;lericorum   regularium  ex  Gabrieie  Pennoto  et  aliis,  ut  tupra. 


«i21 


h.  IIUG.  MATIIOUD  ODSEUVATIONES.  —  LN  LIB.  VII. 


UZ% 


nibus  similiter  exigi  vetat  Ileraldus  Turooeusis  cpi-  \  tur  miseri,  inter  acerba  luctuum,  gravia  plorare  dl  • 


scopus  cap.'87 

Aut  orainatione,  sive  dedicatione.  Notissiraa  debis 
canonum  censura.  Nihil  tamenimpedit  quin  volun- 
tariae  Uberalitatis  inductione  si  quid  oiTeratur,  citra 
Simonise  vitium  recte  admiltat  qui  locum  consecra- 
vit :  quod  fieri  consuevit  liberaii  ea  praestationequse 
Eulogia  vocatur  in  canone  Eleutherius  18,  q.  2 ; 
quale  etiam  est  quod  licet  citra  exactionis  ollius  ne- 
cessitatem  clericos  ordinare  teneatur  episcopus,  in 
solatium  tamen  viatici  et  impensarum,  a  singulis  or- 
dinatorum,  solidorum  aliquam  quantitatem,  impnne 
el  citra  Simoniae  infamiam  possil  accipere  ;  ut  est 
de  canonico  ordinationum  in  Gonstitutionibus  Isaaci 
Angeli  lib.  Juris  Orientalis ;  ut  et  sine  alterutrius 
infamia ,  Evagrium  phiLosophum  baptizalum ,  tri- 
ginta  libras  auri  Sinesio  episcopo  dedisse,  prodidit 
Cedrenus  in  Justiniano. 

Quod  igitur  ab  Ccciesia  potissimum  intenditur, 
eo  totura  pertinet  utcontractus  lege  nec  conventio- 
iiis  ullius  uecessitate  quid  exigatur;  nonutfldeliura 
in  ministros  402  ^cclesiae  submoveatur  voluntaria 
liberalitas ;  adeo  ut  ex  composito  iis  deberi  nibii 
possit,  nec  certum  iilhim  (ut  putant  aliqui)  stipen- 
dium  defmiri  (contrariun  tamen  nec  a  me  damnan- 
dus^  inplerizque  dieecesibus  usu$  inolevit).  Unde  et 
Montano  baeretico  exprobrat  Apollonius,  quod  verbi 
sacri  minislris  certa  salaria  defmierit,  apud  Euse- 
bium  lib.  v  Historise  cap.  i  7 :  Qui  pecuniarum  exa- 
ctore$  conslituit ;  qui  oblationum  nomine  munera  ac- 
cipienda  prmtexit ;  aui  denigue  sui  verbi  prcedicatori" 
busyUt  ejusdem  veroi  doctrina  sordido  ventris  abdo- 
vtlne  et  ingluvie  roboretur,  salaria  suppediiat,  Gum 
:Uioqui  prohatas  et  laudatas  consuetudines  a  mera 
iiberaiitate  profectas,  ratio  nulla  intirmet ;  quin  iino 
lirma)  et  iilibatas  servari  jubentur  ab  Innocent.  III, ' 
can.  Ad  Apostolicam,  extra  de  Simonia ;  et  plenius 
rescripto  uregorii  papx,  lib.  i  Registri,  epist.  64. 

Quia  missarum  solemnia  contuitu  temporalis  com 


spendia  facultatum  ;  et  nefanda  devotione  constri- 
cli,  aut  urgerentur  patrimonia  pro  mortuis  ven« 
dere,  aut  diiecta  corpora  vilissimis  foveis  potiusdo- 
ientes  abjicere.» 

Ab  his  tamen  immunis  evadit  laudabilis  iterum 
fidelium  consuetudo,  qua  in  stipendium  ministrorum 
Ecclesiae,  qui  potissimum  deiunctorum  funeralibus 
impensis  aluntur,  certa  quaedam  pecuniae  summa 
cum  oblationibus ,  liberaliier  erogatur  aut  etiam  exi- 
gitur  ;  et  eo  maxime  quod  in  anniversariis  illorum« 
oblationes,  saltem  triginta  dierum  non  sint  mera^  li- 
bcralitatis,  sed  juris  quadam  uecessitate  continean- 
tur,  uti  patet,  inter  alia,  ex  constitutione  Garoli  Ma- 
gni  libro  VI  Gapitular.  titul.  195.  V.  cap.  Dequarta 
de  Pj-aescript.,  cap.  lin.  extrade  Testam.;  cap,  uni- 
cum  §  fin.  De  ciericis  residentibus  in  6. 

Pene  omiseram  adnolare,  ideo  iion  perfunctorio 
conatu  in  Simoniacos  hic  invectum  fuisse  Pullum, 
fi  403  n^o^  <^jus  ^YO  iong^  lateque  serperet  illius  niali 
viruienta  propago,  pr;£sertim  apud  Anglos  ejus  gen- 
tem  ;  cui  cautum  volentesEcclesiaepra^Iati,  jussu  In- 
nocentii  11,  apud  Londinum  congregati  anno  1138» 
sic  decernunt :  Sanctorum  Patrum  canonica  instituia 
sequentes,  auctoritate  apostolica  iuterdicimus  ut  pro 
chrismate^  pro  oleo,  pro  baptismate^  pro  paenitentia^ 
pro  visiiatione  infirmorum ;  seu  desponsatione  mulie' 
rum^  seu  unctione,  pro  communione  corporis  Chrislu 
pro  seputtura,  nullum  omnino  pretium  exigatur;  quod 
qui  prcesumpserit^  excommunicationi  subjaceat,  Exi^ 
gaturj  intellige  praesupposito  pacto  aut  conveiitione. 

Vice  coronidis  claudemus  hoc  caput  (in  qiio  pa- 
rochianos  sacerdotes  Pulius  instruit)  potissiuia  pane 
synodicae  epistolae  Ratherii  Veronensis  episcopi  • 
scriptoris  suo  sseculo  celebris,  quam  hic  ms.  habe* 
miis  cum  aliis  quibusdam  ejus  operibus  nondum  in 
lucem  editis,  sed  proxime,  Deo  iavente,  typis  man« 
dandis,  quae  perhumane  transmisit  ad  nos  vir  pie- 
tatis  et  scientiarum  fama  clarissimus  Antonius  oel- 


modi  celebrare,  nisi  cnm  Juda  Christum  vendere  ?  ^  lottus  veiierabilis  Ecclesiae  Laudun.  decanus.  £ru- 


Heu!  quam  multos  hujus  aevi  sacerdotes  ferit 
hoc  anathemate  Pullus !  Ut  tamen  antiqua,  sic  et 
probanda  pia  fidelium  consuetudo  dandi  sacerdcti- 
biis  qui  pro  ipsis  celebraverint,  aut  sponte  nuinera- 
tam,  aut  deflnitam  ab  ordinariis  pecuniae  summam  ; 
qu£  successisse  videtur  oblationibus  illis  panis,  vini, 
frugum,  caeterorumque  id  genus  alimentorum,  quse 
siiigulis  sacerdotibus  olim  in  missa  fiebant,  et  de 
quibus  frequens  apud  Patres  menlio.  Successit  etiam 
iococonvivioruin  minusGhristianosdecenlium  (ipso- 
qiie  suadente  et  efflagitante  Augustino,  ut  colliges  ex 
ejus  epistola  64|,  tum  quae  festis  sanctorum  diebus 
solita  erant  celeorari,  tiim  praesertim  quae  in  funeri- 
bus  roortuorum  non  communibus  parabanlur  impen- 
sis.  Sed  quamvis  licita  fuerit  pecuniae  acceptio  pro 
missa  celebranda,  illius  tamen  sumendae  conventio 
omnis,  et  quam  solam  perstringit  hoc  capite  Pullus, 
semper  prohiblta  fuit ;  post  cujus  mortem.  anno 


dita  est,  lectuque  di^na  haec  epistola,  quae  quia  paulo 
longius  excurrit,  pnmam  illius  partem,  quae  de  so- 
lemnitate  paschali  disserit,  hic  scriplam  noluimus. 
Florebat  Ratherius  an.  950,  de  quo  Baronius  Anna- 
lium  tom.  X ,  ejusque  opcrum  cataiogum  recenset 
anno  954. 

Epistola  synodiea  Ratherit  episcopi  Veronensis  ad 
presbyteros  per  suam  diopcesim  constitutos. 
Admonemus  etiam  et  obsecramus,  sicut  alibi 
scriptum  invenimus,  fratemitalem  vestram  ut  de 
communi  salute  nostra  cogitantes,  attentius  audia- 
tis  admonitionem  nostram,  et  quaevobis  suggeriinus, 
memoriae  commendetis,  etopere  exercere  siudeatis. 
In  primis  admonemus  ut  vita  et  conversatio  vestra 
irreprehensibilis  sit,  scilicet  ut  cella  vestra  sit  juxta 
ecclesiam,  et  in  ea  feminas  non  habeatis.  Omni 
nocte  ad  nocturnos  surgite,  cursum  vestrum  certis 


scilicet  1190,  iterum  damnatur  a  Patribiis  Eboraci  ^  boris  decantate;  missarum  celebrationes  religiose 


congregatis  :  lUud  etiam  decreinmus  prohibendum  ne 
sacerdos  aliquis  pro  celebratione  missarum  prctio  con- 
stUuto  pactum  ineat ;  sed  hoc  duntaxat  quod  offeretur 
in  missa^  recipiat. 

Quid  item  est  locum  mortuis  debitum  venditare,  etc. 
Sic  etiajn  Palres  cpncilii  Triburiensis  cap.  1(5,  ad 
q»i)s  evidentissime  hic  Pullus  alludit:  Abjiorrendus 
et  Christianis  omnibus  devitandus  mos  antiquus  sub- 
repit,  sepulturam  mortuis  debitam  sub  pretio  vendercy 
et  graliam  Dei  venalem  facere^  cum  hoc  nusquam  sub 
evangelica  gratia  meminimus  nos  invenisse  vel  legisse^ 
etc.  Quid  terra  terram  vendis?  etc.  Recordare  qno- 
niam  non  hominis  est  terra^  sed  Domini.  Si  terram 
vendisy  invasione  alienoi  rei  reus  teneberis.  Gratis  ac- 
cepisti  a  Deo,  gratis  da  pro  eo.  Quare  interdictum  sit 
omnibus  omnino  Christianis  terram  mortuis  vendercy 
et  dehilam  sepnlturam  denegare.  Ne,  «tscribit  Theo- 
doriciis  aoud  Cassiodorum  (iil  Var.  19).  ccogeren- 


pcragite ;  corpus  et  sanguinem  Domini  cum  timoi^e 
et  reverentia  somite ;  vasa  sancta  propriis  manibus 
altluite  et  extergite.  NuUus  cantet  missam  nist  jeju- 
niis.  Nullus  cautet  quinon  communicet,  nulluscan- 
tetsine  amictu,  alba,  stola,  fanone  et  planeta.  Nuiius 
cum  culteilis  foris  pendentibus,  nullus  cum  calca- 
ritnis,  et  haec  vestimenta  nitida ,  et  ad  nullos  usus 
alios,  sint.  Nullus  cum  alba  qua  in  suos  usus  uti- 
tur,  pra^sumat  missam  cantare;  nulla  femina  adal- 
tare  accedat,  nec  calicem  Dommi  tangat.  Gorporale 
mundissimum  sit.  altare  coopertum  de  mundis  lin 
teis.  Super  altare  nihil  ponatur  nisi  capsae,  et  reli- 
quiae,  aut  forte  quatuor  Evangelia,  et  buxida  cuni 
corpore  Domini  ad  viattciint  infirmis ;  caetera  in  ni* 
tido  loco  recondantur ;  missalem  plenarium,  Lectio- 
narium  el  Antiphonarium,  unaqtiaeque  Ecclesia  ha- 
beat.  Locus  in  secretario  aut  juxta  altare  sit  prae^ 
paratus,  ubi  aqua  effuudi  possit,  qitando  vasa  sacra 


1ii3 


kl>  ROBERTl  PULLl  SENTENTUnUM  LIBROS 


\:u 


abluuntur ;  et  ibi  vas  nitiduni  cum  aqua  pendeat, 
ibique  manus  lavet  postcommunionem.Nuliusextra 
ecclesiam  per  domos,  aut  in  locis  non  consecratis 
missain  canlet»  nuUus  solus  missam  cantel.  Calicem 
«t  obiatam  recta  cruce  signate,  id  est,  non  in  cir- 
cu:o  et  varicatione  digitorum  ut  piurimi  vestrum 
faciunt,  sed  strictis  duobus  digitis,  et  pollice  intus 
recluso,  per  quos  Trinitas  innuitur,  istud  signum 
*1*  recle  facere  studete :  non  enim  aliter  quidquam 
potestis  benedicere. 

Inlirnios  visilateet  eos  reconciliate,  etjuita  Apo- 
stolum  oleo  sancto  ungite,  et  propria  manu  com- 
municate,  et  nullus  pra^sumat  tradere  communio- 
nem  laico  aut  feminae,  ad  deferendum  innrmo.  Nul- 
lus  yeslrum  pro  baptizandis  infantibus,  aut  infirmis 
reconciiiandis,  aut  mortuis  sepeliendis  praemium 
vel  munus  exi^at.  Yidele  ne  per  negligentiam  404 
vestram  ulius  mfans  sinc  baptismomoriatur.Nulius 
vestrum  sit  ebriosus  et  iitiffiosus,  quia  servum  Do- 
mini  non  oportet  lUigare  (il  Tim,  ii,  U).  Nullus 
veslrum  arma  ferat  in  seditione,  quia  arma  nostra 
debent  csse  spiritualia.  Nullus  canumaut  aviumjo- 
cis  inserviat.  Nolite  in  tabemis  bibere ;  curam  pau- 
perum  et  orphanorum,  ac  peregrinorum  habete,  et 
eos  ad  prandiola  vestra  invitate.  Estote  hospitales 
vt  alii  a  vobis  exemplum  capiant  bonum.  Omni  die 
Domiiiica  ante  missam,  aquam  benedictam  facite, 
unde  populus  aspergatur,  et  ad  hoc  solum  vas  ha- 
bete.  Sacra  vasa  et  vestimenta  sacerdolalia  nolite 
in  pignore  dare  negotiatori  aut  tabernario.  Nullus 
yestrum  minus  digne  pcenitentem,  cujuscunque  rei 
gratia  ad  reconciiiationem  adducat,  et  ei  testimo* 
nium  reconciliationis  ferat.  Nullus  veslrum  usuras 
exigat,  et  conditor  fenoris  existat ;  res  et  facultates 
quas  post  diem  ordinationis  vestrae  acquiritis,  scia- 
tis  ad  Ecclesiam  pertinere.  Nullus  sine  scientia  et 
consensu  nostro  ecclesiam  acquirat.  NuIIus  pcr  po- 
testatem  ssecularium  ecclesiam  obtineat.  Nullus  per 
pecuniam,  alterius  ecclesiam  subplautet.  Nullus  ec- 
clesiam,  ad  quam  titulatus  est,  relinquat,  et  ad 
aliam  quaestus  causa  migret.  In  alterius  parochia 
nullus  missam  cantet  absque  parochiani  presbyteri, 
si  praesens  est,  voiuntate  et  rogatu.  Nullus  decimam 
ad  alium  peitinentem  recipiat.  Nullus  poenitenlem 
invitet  carnein  manducare  et  bibere  vinum,  nisi  pro 
eo  ad  prsesens  eleemosynam  fecerit.  Nullus  praesu- 
mat  baptizare  nisi  in  vigilia  Paschse  et  Pentecostes, 
nisi  propter  periculum  mortis.  Unus<|uisque  fontes 
habeat,  et  si  non  potest  habere  lapideos,  habeat 
aliud  vas  ad  boc  praeparatum,  in  quo  nihil  aliud 
liat. 

Yidete  ut  omnibusparochianis  vestris  Sj^mbolum 
et  orationem  Dominicam  insinuetis ;  jejunium  Qua- 
tuor  Temporum,  et  Rogationum,  etlitaniae  majores, 
plebibus  vestris  omnimodisobservanduminstnuate; 
feria  quarta  ante  Quadragesimam  plebem  ad  con- 
fessionem  invitate,  et  ei  juxta  qualitatem  delicti, 
poenitentiam  injungite,  non  ei  corde  vestro,  sed  si- 
cut  in  poenitenliali  scriptum  est.  Qualer  in  anno, 
id  est,  natali  Domini  et  Goena  Domini,  Pascha,  et 
Pentecoste  omnes  fideles  ad  communionem  corporis 
et  sanguinisDomini  accedere  admoncte.  Certis  tempo- 
ribus  conjugatos  ab  uxoribus  abstinere  exhortamini. 
Eulogias  post  missam  indiebus festis  plebi  tribuite. 
Nullus  sine  stola  in  itinere  incedat.  Nuliusinduatur 
vestimentis  laicalibus.  Nullusremautpossessionem 
aut  mancipium  Ecclesiae  vendere,  aut  commutare, 
aut  quocunque  ingenio  alienare  prsesumat. 

Diem  Dominicum  et  alias  festivitates  absque  opere 
servili,  a  vespera  in  vesperam  celebrare  doceie : 
carmina  diabolica  quae  super  mortuosnocturnis  ho- 
ris  vulgus  cantare  solet,  et  cachinnos  quos  exer- 
cent,  sub  contestatione  Dei  omnipoteniis  vetate. 
Ciim  excommunicatis  nolite  communicare.  Nullus 
iltls  pnesuniat  missam  cantnre,  sed  et  plebibus  vo« 
bis  commissis  hoc  annuntiate.  Ad  nuptias  nullus 
vestrum  eat.  Omnibus  denuntialo,  ut  nullus  uxorem 


A  accipiat,  nisi  publice  celebratis  nnptiis.lbptiiBORi« 
nimodis  prohibete,  et  ut  nuUus  ad  proximaai  uc- 
guinis  sui  accedat,  et  ut  alterius  sponsam  .nalhn 
ducat.  Porcarios  et  alios  pastores  vel  Domioica  die 
ad  missam  venire  facite.  Patrini  filiis  suisSymU) 
liim  et  oralionem  Dominicam  insinuent,  aot*  iii$i 
nuari  facianl.  Chrisma  seniper  sub  sera  sit  aul  stil 
sigillo,  propter  quosdam  inhdeles. 

Yolumus  autem  scire  de  quolibet  presbylero,  si 
ex  ingenuis  parentibus  sit  natus,  aut  ex  cooditiooe 
servili,  aut  si  de  nostra  parochia  natus  esl,  aut  or- 
dinatus,  vel  ad  quem  locum  praeticulatus  |fbr{«  pri^ 
titulatus];  si  servus  fuit,  ostendat  chartam  libertv 
tis ;  si  de  alia  parochia,  ostendat  litteras  commeih 
datitias,  quas  formatas  vocant.  De  ministerio  Mu 
etiam  commisso  vos  admonere  curanius,  ut  uons- 
quisque  vestrum,  si  fieri  potest,  expositionefflSriD. 
bdli,  et  orationis  Dominicae,  juxta  traditionemor- 
tbodoxorum,  405  P^nes  se  scriptas  habeat,  h 

n  eam  pleniter  inteiligat,  et  inde  si  novit,  pnHlicaiHlo 
populum  sibi  commissum  sedulo  instruat :  si  m, 
saltem  teneat,  vel  credat.  Orationes  missannn  fi 
canonem  l)ene  intelligat;  et  si  non,  saltero  memori- 
ter  ac  distincte  proferre  valeat.  Epistolam  et  tm- 
gelium  bene  legere  possit,  et  utinam  saltem  ad  lit- 
teram  ejus  sensum  posset  manifestare.  Psalmonun 
verba  et  distinctiones  regulariter  ex  corde  cum  cuw 
ticis  consuetudinariis  pronuntiare  sciat.  Sennenefii. 
ut  superius  dixi,  Athanasii  episcopi  de  fide  Trinit^ 
tis  cujus  initium  est  Quicunque  m/t,  meuoriier  le- 
neat.  Exorcismos  et  orationes  ad  calechumeoum  f>- 
ciendum ;  ad  fontem  quoque  consecrandum,  et  r^ 
liquas  i>reces  super  masculum,  et  feminam  pliirali- 
ter  et  singulariter  distincteque  proferre  valeat.  Si- 
militer  brdinem  baptizandi ;  ad  succurendum  Infir- 
mis ;  ordinem  quoque  reconciliandi  jiixta  modinn 
sibi  canonice  reservatum  atque  ungendi  infinDos; 
orationes    quoque  eidem  necessitati  competentff 

^  beiie  saltem  sciat  legere.  Similiter  ordinem  et  pr^ 

^  ces  in  exsequiis  agendisdefunciorum  ;isimiIiterjeior' 
cismos  et  benedictiones  salis  et  aquae  memariter 
teneat.  Canticum  nocturnum  atque  diumum  noic- 
rit;  compotuin  minorem,  i'd  est  epactaSt  oonoirRi- 
tes  regulares,  terminum  paschalem,  et  reKqnos,  si 
est  possibile,  sapiat;  roartyrologium,  et  pceaiteoti^ 
lem  habeat,  et  cstera. 

De  ordinandis  pro  certo  scitote  quod  a  noits 
nullo  modo  promovebuntur,  nisi  aut  in  civitaie  nc- 
stra,  aut  in  aliquo  monasterio  vel  apud  queffllilht 
sapientem ,  ad  tempus  conversati  fuerint,  et  Iitter4 
aliquantulum  erudili,  utidoneivideanturecclesiasli- 
CSB  dignitnti.  Cum  auctoritas  quoque  contioeat  tt- 
clesiastica  ut  de  rebus  ecclesiasticis  quatoor  fieri 
debeant  partes,  e  quibus  una  episcopi,  altera  faliri- 
CSR  ecclesiae,  tertia  clericorum,  quarta  debeat  esse 
pauperum  et  hospitum.  Si  vestram  pleniter  hahettSt 
de  illis  quae  ad  episcopum,  fabricaro,  vel  pauperfs 
pertinent,  nullam  invidiam  habealis.  RemiiHScenies 

D  Dominum  pnecepisse  :  Non  concupisces  rem  pmim 
tui  (Exod.  XX,  17) ;  et  de  re  qum  ad  te  non  pertbut, 
ne  soUicitus  fueris.  De  ipsa  vero  qox  ad  vos  perti- 
net,  (idem  inter  vos  haoetote,  et  commuuiter  eam 
dividite,  sive  sit  mapa  sive  sit  roodica,  sciaii» 
Apostolum  dixisse :  Nemo  circumtemat  in  ne§olis  (kl 
est  causa  aliqua)  fratrem  suum,  quaniam  vinitx  at 
Dominus  de  omnious  his,  sicut  prwdiximus  roHi,  li 
testificati  sumus  (l  Thess.  iv,  6).  Noveritis  etiaii 
quod  melius  sit  omni  Christiano  fraiidero  aiti,  qum 
inferre.  Quadragesimam,  exceptis  diebus  Dominin^ 
aequaliter  facite :  si  enim  uno  die  jejunas,  aliem 
crapularis,  non  quadra^esimam  sed  vigesiflMm  Ifti^ 
ti.  in  a<fvenlu  Domini,  nisi  festivitas  inlenvdai, 

3uatuor  hebdomadibus  a  came  noveritis  abstineo- 
um,  et  coitu.  In  Natale  Domini,  viginti  diebos  v 
noctibus  a  coitu  etiam  licito  oronino  cessaodflni. 
Similiter  in  octavis  Paschae  et  Pentecostes,  litaai»» 
ct  omnium  festivitatum  vigiliis,  sextis  ctiam  feriis. 


1125 


D.  HUG.  MATIIOUD  OBSERYATIONES.  —  LN  LIB.  VIL 


\m 


omnibus  diebus  vel  noctibus  Do-  A  pluribus  in  locis ;  sed  praecipue  lib.  ii  Quaest.  m 

Evang.,  capite  iA  Enarrat.  in  psaL  cxxxii :  Ecce 


priecipuc  autem 
iiunicis. 

Aiictoritate  etiam  paschalis  festivitatis  compel- 
lente,  monemus  vesiram  dilectiunem,  in  Ghrislo 
fratres  sinceriter  diligendi ,  ut  secunda ,  tertia  , 
quarta  et  quinta  feria  hebdomndae  majoris  jejunetis 
usque  ad  nonam,  exceptis  parvulis,  et  senio  gravi 
conlectis,  atqut  inGrmis.  Quinta  fcria  hora  nona  ad 
Ecclesiam  matrem ,  omnes  reconciliandi  venite. 
Sexta  feria  usque  ad  nonam  jejunate,  et  cui  placet 
amplius.  Septima  feria  ante  horam  decimam  nullus 
prassumat  inissam  cantare,  nec  baptismum  genera- 
lem  agere  :  quod  si  pro  infirmiiate  aliquis  jejunare 
non  potest,  proficiat  jejunium  quod  generalis  facit 
Ecclesia ;  omnes  eniin  in  Ghristo  unum  corpus  su- 
mufi,  tantum  nullus  sua  import-unitate  uiiiversita- 
tem  Ecclesiae  nostrae  conlra  Deum  compellat  delin- 
quere  et  tam  gloriosam  festivitatem  in  aliquo  vio- 
lare.   De  occuiiis  peccatis  poenitentiam   vos  dare 


m  psaL  cxxxii : 
quanfbonum^  etc,  lib.  ii  De  pecca!orum  meritis  et 
remiss.  cap  10.  V.  Gassianum  a  Gazxo  illustratum, 
cap.  16,  collat.  18.  Legendus  inter  alios  Pulli  aequa- 
les  Petrus  Pictaviens.  paite  iii,  cap.  27. 

Unde  ^oe  non  cum  uxore  in  arcam  inlroiU ;  nee 
uxorem  arcam  regen$  coynovit.  Spectavit  procul  du- 
bio  Damascenum  libro  postremo  De  Gde  orlhodoxa, 
cap.  25,  cujus  locum  hic  damus,  ne  forsan  haereant 
rudiores  ad  prsedicla  Pulli  verba,  et  suspicentur 
eum  407  negasse,  contra  Scripturae  textum,  in- 

gressam  fuisse  in  arcam  Noe  uxorem,  sic  autein 
amascenus :  c  Noe  in  arcam  ingredi  jussus,  el 
mundi  semen  custodire,  commissum  sic  prseceptum 
accepit :  Jngredere,  inquit,  tu  et  filii  tui ,  et  uxor 
tua  et  uxores  filiorum  tuorum,  Et  separavit  eos  ab 
uxoribus,  ut  cum  castitate,  pelagus  et  illud  totius 
mundi  naufragium  evitarent.   Post  diluvii  antem 


posse  scitote,  de  406  publicis  ad  nos  referendum  B  cessationem  :  Egredere^  inquit,  tu  et  uxor  tua ,  et 


aposcite.  Glericuin  nemo  vestrum  sine  licentia  fa 
eiat  nostra,  nullus  balbum  vel  ultra  mensuram  blse- 
sum;  nulius  eum  qui  de  litteris  durum  habet  sen- 
siim.  Si  feslivilas  quae  non  sit  sanctae  Dei  genilricis 
Mariae,  aul  apostolorum,  evenerit  in  Quadragesima, 
vel  qualuor  tcmporum  jejuniis,  magis  jejunium  te- 
fienduni,  quam  festiviiatem  celebrandam  scitote, 
nisi  forte  illius  sancti  sit  feslivitas  qui  in  eadem 
parochia  jacet;  quia  nulla  solemnitale  amplius  de- 
lectatur  Deus,  miam  illo  jejunio  quo  a  cibis  absti- 
netiir  et  vitiis.  Oliositas  quoque  inimica  est  animae. 
Videte  si  absque  horum,  quae  praemisimus,  scien- 
tia,  mlnisterium  vestruin  facere  possitis,  et  plebes 
vobls  commissas  ad  vitam  ducere,  et  Ghristo  reprae- 
seatare.  »  Haec  Ratherius :  cui  placebit  etiam  sub- 
jicere  pauca  quaedain  quae  poeta  citatus  carmine 
scripsit  in  metrica  Summula  Baymundi,  fol.  92  et 
seiiq.  Exstat  etiam  ms.  in  biblioth.  Sancti  Germani 
a  Pratis. 

DB  VITA   ET  HONESTATE   CLERICORUM. 

Notnmus  in  domibus  personas  presbyterorum 

Snspectas  esse;  mater^  soror^  atque  sororis 

Filia,  vel  fralris  in  eis  sint,  vel  prope  neptes, 

Hi  pro  posse  suo  miseris^  sociis  vel  egenis, 

Et  Christi  servis  sua  dent,  et  commoda  prcestent 

Hospitii,  Nec  sint  hi  lusores  vetitorum 

Ludorum;  velut  est  alew^  aiobi,  deciorum, 

Jn  libris  studeant  sermonibus  et  recitando 

Sanctorum  vitas,  et  agendo  quod  sit  honestum. 

Jnvigilent  euris  animarum  nocle  dieque, 

Sisit  opus,  corpus^  animam  denl  pro  grege  Christi, 

Nil  faciant  quod  non  decet  hos ;  sint  himoderati 

Vestibus  et  cultu  :  sic  vivant  exteriori 

Ut  sint  djciorest  et  sint  exempla  suorum  : 

Et  quod  lingua  nequit,  saUem  doceat  bona  vitav 

Nisos,  accivitres,  falcones  his  inhibemus. 

Non  sint  clamosi,  bibuli^  catulos  nec  habentes 

Venaticos;  possunt  oous  exercere  necesse, 

Vt  reiigare  libros,  vel  scribere  pro  pretio ;  si 

Sint  inopes  rerum,  vel  eis  substantta  desii : 

Retia  tendicula  quce  sunt  ad  aves  accipiendaSf 

Ant  lepores  vet  bestiolas  permittimus  istis^ 

Vet  quce  clamosa  non  sit  venatio :  possunt 

Piscari  licite;  piscatio  pubtica  desxt 

Sed  privata ;  pia,  dum  conveniunt  sit  eoru 

Actio  :  qutB  liceant  inter  se  gaudia  tractent 

^on  proBtermittant  horas,  aul  officii  quid, 

II os  anciltarum  prohibemus  inesse  choreis , 

E!  fugiant  strepitus  taicorum  sive  tabernas. 

Fi  plus  pauperibus  Christi  tribuant^  moderentur 

Expensas  proprias,  sumendo  superftua  vitenty  etc. 

GAPUT  XIX. 

Sunt  Noe^  Daniel.  Job;  in  agro^  ieeto  et  moiendl' 
no.  Egregiani  hanr-  alle^oriam  quae  scriptoribus  Piil- 
lini  sa.'culi  placuit  abunde,  debet  auctor  Augustino 


fitii  tui  et  uxores  fiiiorum  tuorum.  Ecce  rursus  pro- 
pter  multiplicationem ,  nuptiae  concessae  sunt.  Haec 
Damascenus  (et  ex  eo  Pulius)  quibus  subtiliter  no- 
tat  in  verbis  Scripturae,  dum  ingressum  in  arcam 
memorans,  Noe  cum  Gliis  immediate  recenset, 
adumbratam  esse  illorum  continentiam,  quam  iit 
arca  servarent.  At  vero  dum  loquens  de  illorum 
egressu,  Noe  et  uxorem  proxime  commemorat, 
Gguratam  esse  licentiam  iterum  coeundi. 

Prcesertim  cum  apud  nos,  etc.  Sic  iterum  D.  De 
Sainte-Beuve  locum  hunc,  didicultate  non  impa- 
rem  illi  de  quo  supra  ad  cap.  11  paucis  explicat : 
ProBsertim  cum  apud  nos,  etc.  Probat  auctor  bis 
verbis,  sacerdotes  novae  legis  non  possc  habere 
uxores  ad  quas  animo  conjugali  acccdant ,  quia  ni- 
mirum,  apud  nos  presbyleri  atque  feminof  milia  est 
copuia,  nisiaiterutrum^  cum  tibuerit  separanda^  vet  si 
quando  aiiter  fiat^  Ecclesia  irritnm  putat.  Hoc  csl, 
Q  quia  in  Ecclesia  catholica  vinculum  matrimonii 
perpetuum  atque  indissolubile  esse  deViet,  quale 
non  est  iiiter  presbyterum  et  feminam  ;  ovandoqui- 
dem  ad  alterutriusVibilum  possuntseparari:  aut  si 
nolint  separari,  sed  velinl  individuam  vitae  consv.r- 
tudinem  retinere,  Ecclesiaconjunctionemhujusincdi 
ratam  non  habet.  i  Hactenus  doctissinms  profes- 
sor,  quibus  cautum  voluit  terminis  illis  apud  au- 
rtorem,  libet^  et  iibuerit,  quipluribus,  mitii  pra> 
sertim ,  facessivere  negotium ;  qiiamvis  sacn»- 
rum  Ecclesiae  ministroruin  coelibatum  insign>ier 
coininendet,  et  luculentius  probet  ubique  sui  ope- 
ris. 

CAPUT  XXH. 

De  neulro  in  agrum  ist  ner  te  exeundum ;  Eccte^ 
sia  tamen  vocante  es  cogenaus,  neque  cogentem  an  - 
dias^  niti  fueris  idoneus.  Lubrlca  cuipiam  videbitiir 
hujus  Pullini  textus  postrema  periodus ;  et  praeser- 
|v  tim  apud  regulares,  quibus  obedientiae  voto  strictis- 
^  sime  mancipatis,  immane  foret  piaculum  non  ob- 
temperare  supHeriorum  placitis ,  monitionibus,  jus- 
sis,  aut  comitialibus  decrelis,  cum  ad  praelaluras 
evocant  subditum  quempiam,  non  solum  humilita- 
tis^ergo  sponte  reluctantem ;  sed  quod  maxime  co- 
ram  Deo  et  citra  scrupulum  omnem,  ce  certo  sciat 
imparem  tali  oneri  ferendo,  quod  vel  ipsis  angelicis 
huineris  formidandum  esse  scribit  Hieronymus. 
Verum  licet  nostra  non  sit  ih  hac  diOicili  materia 
quidcjuam  deGnire,  nec  harum  spinarum  acu- 
leis  (quanim  feracissimus  claustrorum  ager  ho 
diernus)  vel  pungere  vel  pungi ;  injuncto  lamen 
muneri  pro  PuIIi  lutela  racturi  satis,  tutam  et  ex- 
actam  ad  juris  apices  ejus  doctrinam,  paucis  os 
tendimiis;  aut  si  Gdes  asserentis  nutare  debeat, 
culpandum  priiis  vadem  ejusGhrysostomum  quem 
praecipue  spcciatit ,  I.  iv.  Dc  sacerdotio ,  cap. 
primo.  Scrihit  cnim  ibi  Ghrysostomus,  et  amicissi- 
mum  sibi  B:tsiliuin  instruit)  eum  qui  conscienllam 


mi 


scrupulonim  immiincm  habet  insufficientiac  suaR,  i^ 
qua  vel  Ecciesia:  decori ,  vel  animarum  saiuti  nii- 
nus  possit  consulere,  sed  multum  obesse ;  nec  le- 
ncri  necdeberc  litulis  Bcclesiae  prxfici,  imo  gravi- 
ler  peccare  promovenles  et  promotos.  Totuui  ejus 
lihri  caput  esset  exscribendum ,  sed  <|uia  neniiui 
non  patet,  ea  solum  ex  quibus  rci  momenla  pen- 
deut,  deferpemus.  Dixerat  prius  eos  omnes  seve- 
rissime  puniendos  qui  dolo  vel  ambitu  ad  infulag 
sarerdotii  conscendcrant,  aut  iis  adeptis  inale  ute- 
reiitur.  408  Subjicit  deinde  nec  eos  sccius  excu- 
sandusqiii  ad  ea  munia  subeiindarapiuntur;  (|uibus 
imparntos  esse  se  sciunl.  c  Neque  istis,  inqmt^  qui 
videntur  coacti,  aliquis  pro  negligentiis  suis  excu- 
sationis  locus  remunsit.  Oporiet  quippe  etsi  miile 
II t  dicilur,  proYOcent  atque  compeilaiit,  non  ad  eo- 
rum  respicere  muUitudinetn  atque  auctoritatem  ;  sed 
primura  animi  sui  unumquemque  expiorare  vires  ; 
et  perscrutatis  omnibus  diiigenter,  tunc  demuin 


AI>  R0BERT1  PULLl  SENTEMIARLM  LIDROS 

CAPUT  XXVll. 


m 


Dupiex  ergo  factum  e$t  miraculnm,  ui  et  cm 
re$tituatur  vita^,  et  anima  contra  solitum  toUmr  ^t- 
henno!,  In  bac  difficitlima  quaestione :  Nain  qaidam 
damnati  possint  salvari ,  et  de  facto  siut  saluteio 
consecuti ;  eam  docuit  parlem  Robertus,  quz  mi. 
nus  scruputis  patet,  licet  etiam  a  plunbus  rnmdia- 
taiii  certo  sciamus.  Quxrunt  enim  tbeoiogi  in  ir, 
dist.  46,  ntrum  damnatus  aliquis  non  ressusdtatus, 
citra  oronein  409  sacrainentorum  susceptionen, 
possit  beari  :  vei  iitruin  saltem  redivivos  et  sacn- 
mentis  ante  ])aptismi  aut  poenitentiae  mmutus,  id 
graliae  possit  promereri?Priorem  qusestio.iis  Dartan 

Erudenter  tacuit  Pullus ;  posterion  multns  adlttsiL 
icet  enim  alibi  fateatur  nullam  in  infemo  forer^ 
dcmptionem,  id  tamen  dici  debere  docet  secuBduD 
regutam  generalem,  et  citra  privilegiom  omne :  a  qoa 
j;enerali  regula  si  quempiam  eximere  veiit  Dens,  id 


consentire  cogentibus.  i  Et  quibusdam  interjectis :  ^  jure  possit  et  nonnunquam  faciat,  sed  cum  iUis  di^ 


Oportet  ergo  et  illum  qui  ordinat,  prius  solticite 
cuncta  discutere,  mullo  auiem  magis  eum  qui  ordi^ 
natur;  quoniam,  etsi  participes  condemnationis  su» 
babeat  eos  qui  cocgerunt,  cuin  nec  ipse  a  suppliciu 
vindicelur,  sed  etiain  rationem  iniilto  inagis  quam 
illi  severius  exigetur,  etc.  »  Causam  subdit :  c  Quia 
ille  v4delicet  qui  erdinavit,  potuit  opinione  decipi 
plurimorura,  ut  iliud  ministerium  crederet  non  me- 
renti ;  hic  qui  assuniptiis  est,  non  potest  dicere  : 
Ignotus  mihi  sicut  et  aliis  fui.  <  Quam  sic  confir- 
mat :  Ut  daraRum  de  exiguis  caveatur,  tanta  solli- 
citiidine  provid^mu^ ;  neque  impellcntium  nos  ac- 
quiescimus  voluntati ;  ubi  vero  xtcrna  daranatio 
sicerdotibus  non  rite  administrantibus,  subeunda 
est,  nulla  praecedente  discussione,  oculis  sumus,  ut 
dicitur,  involiiti,  prasferentes  aliorum  coactum,  aui 
cerle  apud  jndicem  nvstrum  non  multum  potcrit  na" 
beremomenti,  » 


diis  quae  saluti  hominum  reparandae  liberaliter  .i- 
dulsit ;  ut  videlicet  ad  vitani  revocatus  bapttsmuoi 
recipiat,  si  cum  originali  peccato  decessit;  autsalih 
tari  poenitenlia  peccatorum  actualium  veniain  olh 
lineat. 

Qui  priorem  amplectuntur  quaestionis  Dartm. 
ubertim  Pulio  suffragantur ;  nec  enim  difficile  fnerit 
credere,  Oeum  aliquos  suscitasse  ad  viUm,  nt  pnst- 
ea  beneGcio  sacramentorum  saiuti  provideaiil;si 
insuper  constet  quosdam  id  fuisse  consecutos  siih: 
praevia  dispositione  et  ulla  sacramentorum  receptio- 
ne.  Quod  postremum  asserunt  oui  suspectara  non 
labent  narrationem  de  Trajano  Romanorum  inipe- 
Fatore,.precibus  sancti  Gregorii  Magni  ab  infrris 
revocato  et  salutem  consecuto ;  ut  primus  eoiniu-a 
existimavit  Damascenus  vel  auctor  sermonis  iDem^a 
in  fide  dormierunt.  Sanct.  Thomas  i,  Sent,,  dist.43. 


qu.  2,  art.  2,  et  in  vi,  dist.  45,  q.  2,  art  1,  em 
Sed  iteriim  oppido  l)eHe  Ghrysostomus  :  c  Taceo  plui'imisexejusscho1a.Altissiodorensis,Iib  4T,rap. 
lim  quoniam  nolentem  nemo  possit  oninino  coin-  ^  De  damnatis.  GodefridusYiterbiensis,  xvp^rlePan- 


cnim 

pellere'.  Verum  fac  eum  injustam  perpessum  esse 
necessitatem,  multasque  fraudes  ut  capi  possct; 
niinquid  tamen  hoc  cum  a  supplicio  vindicabil? 
etc.  Gerte  non  ipse  properasti  hanc  assumere  digni- 
talem,  conscius  innrmilatis  tuae ,  benc  recteque  fe~ 
cisti ;  debuisti  ergo  eodem  proposito  renuendi,  etiam 
Ui$  a  quibus  eligebarist  obsi$iere,  »  Hxc  Ghrysosto- 
inus,  non  de  simplici  solum  sacerdotio ,  sed  de  eo 
potissimum  cui  subest  animarum  cura ;  ut  eo  col- 
limant,  de  auibus,  sex  illis  librls  hac  de  re  editis, 
disputat.  Legendus  etiam  apologeticus  tractatus 
sancli  Gregorii  Nazianzeni  pro  fuga  sua. 
Plura  sane  et  lil)entius  quam  postularenl  pleri- 

3ue,  largiremur;  sed  in  ^atiam  tantum  auctoris 
icta  sufuciant.  Necbispraejudicatum  volumus  prae- 
latorum  auctoritati,  multo  roinus  eorum  pastorali 
sollicitudini,  qua  ut  ncminem,  nostro  pracsertim 
sevo,  regendis  animabus  proficere  student,  qui  re 


tbei ;  Abulensis  (sed  in  Gregorii  IV  sanctitalem  p)- 
rum  ;equus)  libro  Regum  cap.  vii,  lvii  ;  Vincentius  in 
Speculo,  lih.  xxii,  cap.  22;  Joannes  Stclla  in  viuS. 
Gregorii;  Sixtus  Senens.  BiblioUi.  Sancl«  lib.  n, 
adnot.  i7,  sub  finem.  Vigcrius  in  Institui.;  NaTarrai 
in  Enchiridio,  cap.  i2;  Alphonsus  Ghacon  Domini 
canus  et  sumino  pontifici  a  confessionibus ,  tiko 
speciali  ad  id  probandum ;  Bartholomaeus  de  Nediaa, 
III,  p.  qu.  52,  etc.  Sic  autcm  Sixtus  Senensis  ciu- 
tus ,  ex  sancto  Thoma  in  Supplement.  qiia^.  71,  a. 
5  ad  4 :  I  Ad  id  quod  Damascenus  refcit  Falconilia 
ot  Trajani  aiiimas,  Tecla  et  Gregorio  depreiantUiii 
adjutas,  respondet,  D.  Thomas,  hujusniodi  aiimini- 
ciila ,  fuisse  peculiares  oeconomias  utrique  ex  sin- 
gulari  privilegio  concessas ,  et  ea  qu:e  aliquibus  fi* 
tra  legem  communem  ex  gratia  concedunlur,  (ra- 
bcnda  nou  esse  caeteris  in  exemplum.» 
,     „  .  .    .       _  Omnibus  illis  pneluxisse  videtur  Augustinns  li- 

qiiisitis  dotibus  non  sit  instructiis ;  ita  nec  aliquem  D  bro  i  De  anima  et  ejiis  origine ,  cap.  40.  Ibi  scn- 


ab  iis  in  Ecclesiae  litulos  cooptatiim ,  pertinaciler 
vellemus  reluctari ,  si  vigeret  adhuc  laudalissima 
nascentis  Ecclesias  praxis  ad  praelaturas  invitandi, 
cogendi,  trahendi.  Minus  etiam  subjacent  his  a 
Ghrysost.  et  PuIIo  dictatis,  subditi  regiilares,  non 
quidem  ratione  voti  obedientiae  quod  illicita  qua}- 
que  repudiat;  sed  propter  illud  examen  quo  soier- 
ler  inquinint  superiores  genia  moresque  subdito- 
rum,  priusquam  publir.is  religionis  ministeriis  et 
gradibus  depiuentiir  :  qiiod  unicuiquc  sat  esse  de- 
bet  (si  pracsertitn  scrupulislaboret)  iit  iis  promptis* 
siinus  acqiiiescat  sub  quoriim  regimine  dcgit.  At  si 
salutis  obex  iinn  sibi,  tuin  atiis  ccrtus  iruinineat, 
quein  advertere  praelati  noqueant  aut  nolint  (quod 
primum  nonnunquam  contingit)  quis  tunc  neget  non 
ineritorium  tantiim,  sed  et  necess.vium  fore  praela- 
tune  repudiuui  ? 


bi:  precibus  S.  Perpetuac,  fratrem  ejus  Dinocraie» 
defunctiim,  vinculis  damnationis  absolutuoi  foissc. 
Quis  igitur  $cit ,  inquit  Aiigustinus,tilnm)mT  i(i« 
post  baptismum ,  per$ecutioni$  tempore  a  paire  taipN» 
per  idololatriam  fuerit  aiienatus  a  Christo,  profter 
quod  in  damnationis  mortem  ieril ;  nec  iMde^  tddff^ 
Christo  moritur<B  $orori$  precibus  danatn$ ,  eskrif} 
Qiiod  idem  ab  Ottilia  virffine  factum  pro  anima  pa- 
tris  sui ,  scribit  Tbomas  Argentinas  in  I,  dist.  q.  il 
Sed  iis  omnibus  valere  jussis,  ad  quae  p'0lian«la 
nulla  nobis  exverbis  auctoris  incumbit  neces«iu«; 
alteram  quaestionis  partem,  quam  ipse  tuetur,  plKrH 
theologi  recipiunt,  scilicet  damnatos  quosdam  iteniia 
vitae  redditos,  et  correctos,  efficacibus  quitwsdai 
mediis  salutem  esse  consecutos.  Sic  docnit  Anjp^»- 
tinus,  ser.  32  et  35  De  diversis;  et  Enlosiiis  It^ 
Drimo  De  miraculis  S.  Stephani ;  Grecorius  Tw^a- 
De  S.  Arnulpho  episc.  Sulpilius  De  s!llartiM;  Up- 


1129 


D.  HUG.  UATHOUD  OBSERVATIOrSES.  —  Ui  LIB.  YHI. 


iisa 


siuft  lib.  De  miraculis  beatx  Marise ;  Halensia ,  cap.  A 
iOel22;  Aiithonius  De  S.  Thoina  Aquinale,  etc. 
Qui  omnesreferunt  precibus  eoruin  sanctorum  quos* 
dam  in  peccato  mortali  defunctos  ad  tempns  redi- 
^ivos ,  ul  sibi  media  ad  salutem  requisita  compara- 
rent.  Quibus  miraculis,  in  qusB  passim  oflendes  in 
sanctorum  lustoriis,  cum  standuni  sit,  et  pie  ac  li- 
beraliter  adhxrendum,  nemo  non  videat ,  quod  pura 
labis  tutoque  recipienda  sit  auctoris  sententia ;  sed 
cum  hac  cauteia,  quam  plerique  Iheologorum  410 
appositam  volunt ,  ut  sciiicet  sic  defuncli  aon  sim- 
pticiter  fuerint  damnati ,  sed  suspensa  tantum  eo- 
rum  sententia  ab  Deo  judice ,  qui  futuras  praevidei 
suorum  pro  eis  orationes. 

GAPUT  XXVHI. 

Pellices  ergo  ante  legem  patriarehis  quacunque  ex 
cau&a  iunt  concessce.  nxc  auctor,  qui  licet  cap.  8 
terliae  partis  ,  non  pellices  aut  concubinas  vocet  eas 
niulieres  quae  patriarchis  commistse  sunl,  sed  uxo-  ^ 
res,  hic  tamen  dicere  videtur  concubinas  fuisse,  " 
eamque  carnis  copulam  non  matrimonialem  sed  for- 
nicariam,  Ilcet  sine  culpafuerit,  raiione  divinae  dis- 
pensaiionis.  Quod  idem  asserit  Petrus  Pictaviensis, 
parle  v,  cap.  17.  Plures,  inquit,  (unc  licebat  habere 
uxores ;  ad  quarum  tamen  unam  erat  conjugium ;  re- 
liquce  concubince  eranl ,  propter  augmentandum  Dei 
popnlum, 

Huic  sententiae  lubricuro  fecit  Leo  papa  respon« 
dens  ad  in([uis!tionem  4  Rustici  Narboncnsis  ,  epi- 
stok  9i.  I  Non  omnis ,  inquit ,  roulier  viro  juncta 
uxor  est  viri ,  quia  nec  omnis  Glius  hseres  est  patris. 
Nupf iarum  autem  foedera  inter  ingenuos  sunt  legiti- 
ma,  et  inter  aequales :  multo  priiis  hoc  ipsum  Do- 
mino  cor.slitiiente,  quam  initium  Romani  jiiris 
exisleret.  Itaque  aliud  est  uxor,  aliud  concubina; 
sicut  aliud  ancilla,  aliud  libera.  Propter  quod  etiam 
Aposlolus  ad  manifestandum  haruin  personarum 
discretionem ,  testimonium  ponit  ei  Gencsi,  ubi 
diciur  Abrah3e:E;ic«  a7ici//flm,  et  filium  ejus  eic.  C 

iCa/aMv,  50),  I  Idipariter  innuere  videtur  Ambrosius, 
ib.  I  De  Abraharo,  cap.  4,  et  ii  omnes  qui  polyga- 
miam  Lamech  incusant.  Legalur  item  Augustinus, 
lib.  XXII  contra  Faustum ,  capit  5 ,  libro  ii  contra 
adversarium  legis,  etc,  cap.  9,  lib.  xvi.  De  civit., 
cap  25,  etc.  Quibus  locis  excusat  Abrahamum  con- 
ira  Manichaeos,  qui  illi  immoderatae  libidinis  aestum 
objiciebant,  asserens  eum  non  explendae  libidinis 


gratia ,  sed  augendae  prolis  desiderlo ,  alteram  tori 
consortein  adscivisse.  Quod  dicere  superfluum  du- 
xissetAiiguslinus  sicitra  dispensationein  licita  esset 
uxorum  niultiplicitas.  Illud  potissimum  insinuat  lib. 
De  bono  conjugii ,  cap  14,  ubi  dubitat  an  isto  tem- 
pore  liceat  multiplicandae  sobolis  causa,  concubinam 
advocare,  saltem  ad  tempus ,  si  slerilis  fuerit  pro- 
pria  conjux.  Itaque  si  forte ,  inqu.t,  quod  utrum 
fieri  possit  i^noro  ,  magisque  fieri  non  posse  existimo; 
sed  tamen  st  forte  ad  tempus  adhibita  concubina  /1- 
lios  solos  ex  eadem  commistione  qu(esiteritt  etc.  Qui- 
bus  verbis  proprie  concubinam  mtelligit;  non  aulem 
eam  qux  quidem  uxor  esset,  sed  aut  servilis  condi- 
tionis,  aut  sine  dote  accita,  aut  in  solius  tori  so- 
cietatem  ducta  fuisset,  uti  plerique  recentioics  ex- 
ponui.t.  Hoc  enim  modo  nullus  ambigendi  locus  su- 
perfuisset  Augustino,  cum  licitam  taiium  commis- 
tionem  supponat  concilium  Toletanum  i,  can.  17, 
sensu  non  abhorrente  a  phrasi  Scriplurse  pluribiis 
in  locis.  Gapite  sequenti  uientcm  evidentius  aperit 
Augustinus ,  easque  concubinas  palriarchis  con* 
cessas  fuisse  scribit.  <  Plane  uxoris  voluntate  adhi- 
bere  aliam ,  unde  communes  filii  nascantur  unius 
coniiuistione  ac  scmine,  alterius  autem  jure  ac  po- 
testate  ,  apiid  antiquos  patres  fas  erat ;  lurum  et 
nunc  fas  sit ,  non  temere  dixerim.  Non  est  enini 
nunc  propagandi  necessitas  qude  tunc  fuit ,  quando 
et  parientibus  conjiigibus  alias  propter  copiosio- 
reni  posteritatem  superinducere  licebat ,  quod  luiie 
certe  non  licet.»  Haic  Augustinus,  et  pluiibus  alibi» 
quibus  opinatus  est  indultum  ad  tempus  fuisse  Pa- 
tribus  antiquis,  pellicibus  et  concubinis  uli. 

CAPUT  XXXVH. 

AsseruntetiamnonnuUi^  etc.  Spectasse  potuit  han? 
Justiniani  (vel  potius  Juliani  antecessoris )  inipera- 
toris  Novellam,  quam  canonizavit  Gratianus  50,  q. 
5,  cap.  Si  qtiis,  Siquis  divinis  tactis  Scripturis  411 


:4I 
lalit] 


juraverit  mulieri  legitimam  se  eam  uxorem  halitU' 
rum :  vel  si  in  oratorio  tale  sacramentum  dederit;  sii 
illa  legitima  uxor^  quamvis  nuUa  dos^  nutla  scripiurn 
alia  interposita  sit,  Qiiem  locuin  sibi  etiam  objicit 
Magister  iv,  distinct.  28,  §  B.  Gujus  solutionem  ibi 
videas,  aut  apud  Hugonem  a  sancto  Victore  ii 
Summa  sent.y  tract.  7,  capite  7.  Qui  ambo  PuIIo 
subscribunt.  Idque  tandero  jure  delinitum  ab  Alc- 
xandro  HI  extra  de  sponsalibus,  c.  De  i//»,  et  a 
OregorioIX,  ibidem,  c.  Siinter. 


IN  LIBRUM  OCTAVUM. 


CAP13T  PRIMUM. 

Etidem  credentibus,  ut  auctores  fatentur,  value- 
runt,  Insigniter  inter  alios  Augustinus,  quem  non 
Bolum  Pudns  spectavit,  sed  et  aequales  ejus  Hugo 
CQE^nobita  Victorinus,  et  Roberius  de  Mileduno. 
c  Quicunque,  inquit  Augustinus ,  in  manna';  Ghri- 
stum  intellexerunt,  eumdem  quem  nos  cibum  spiri- 
Calem  manducaverunt.  Quicunque  autem  de  manna 
solam  saluritatem  quAsienint,  Patres  infidelium 
mandacaverunt  et  mortui  sunt.  Sic  etiam  eumdem 
potum.  Petra  enim  Ghristus.  Eumdera  ergo  potum 
quem  nos,  sed  spiritualem,id  est  qui  flde  capiebatur, 
non  qui  corpore  hauriebatur.  Audisti  eumdem  po- 
tuDA.  Petra  erat  Ghristus,  non  enim  alter  Ghristus 
tunc,  aiter  nunc.  i  Et  paucis  interjectis  :  c  Eumdem 
ergo  cibum,  eumdem  potum,  sed  intelligeiitibus  et 
credentibus.  » 

Paulo  liberalior  hac  in  re  fuit  Hugonis  (qui  supra) 
sentenlia  lib.  ii  De  sacrament.,  parte  viii :  Sacra- 
tnentorum  alia  sunt  sub  lege^  alia  sub  natura,  alia 
sub  gratia,  sedeumdem  effectum  sanitatis  habentia. 
Quae  Ghristiano  sale  temperanda  sunt,  et  eo  modo 
quo  PuIIus  bic  Augustino  respondet. 

Ergone  vulgi  decretum  hujus  rei  eonsideratione 
eonfirmatur;  scilicet  panem  benedietum  die  Dominica 

Patbol  r»  XXXVI. 


iibantibus;  vel  prceoccupatis  herbam  saitem  quasi  e«* 
charistiam  sumentibus,  idem  vaiere  el  pro  eucharistia 
•  esse? 

An  quidam  delusi,  falso  crediderint  aliquando 
panem  benedicium  (cujiis  apud  nos  frequens  sum* 
ptio)  eadem  gratiae  munera  conferre  sumentibust 
g.  quae  rite  dispositis  largitur  eucbarislia,  non  usqiie*- 
^  quaque  nobis  coropertum.  Plerumque  tamen  eucha- 
ristiae  loco  tribui  solitum,  et  etiam  Gatechumenis  in 
baptismo,  et  ante,  in  signum  unionis  et  pacis,  plu^ 
rima  prostant  exempla  apud  veteres.  Hincque  pa- 
nem  illum  benedictum,  uonnunguam  saeramentum 
dici,  videas  apud  Innocenlium  epist.  i,  c.  5.  et  apud 
August.,  lib.  II  De  peccat.  inerit.  et  remiss.»  cap. 
96,  ubi  de  catechumenis  loquens  ait :  Quod  acci* 
piunt^  quamvis  non  sit  corpus  Christi,  sanctum  est 
iamen,  et  sanctius  quam  cibi  quibus  aiimur,  quoniam 
sacramentum  est.  Quos  tamcn  communes  cibos 
etiam  sanctificari,  probat  ibidem  ex  Apostolo,  in« 
nuens  majorem  ideo  sanctiflcationem  tnesse  pani 
benedicto,  et  exinde  sacramenlum  dici,  quia  sacrae 
rei  signum^erat,  id  est  catbolicae  unionis  et  benevo» 
lentiae,  qua  suos  catechumenosimte  baptismura  pro» 
seqiiebatur  Ecclesia. 

Gui  rei  congruit  illud  qnod  de  conoestabulo  a  S. 
Paulo  refert  Gaguinus  libro  X  in  Ludorico  XI,  cab- 

56 


i!ol 


AD  ROBEKTl  PLLLI  SENTENTLVRLM  LICROS 


IISS 


20,  utjam  supravidiinus:  ilcruin(|ue  hic  scribimus. 
Cuni  enim  extreuio  supplicio  proxime  puniendus  re- 
ge.n  obnixius  rogasset  ecclesiastic»  pacis  et  commu- 
nionis  sibi  symbolum  dari,  veruni  scilicet  corpus 
Domini,  idque  gratise  rex  nogaret;  re$  tamen  dirma, 
inquit  Gaguinus,  quam  missam  appellamus,  coram 
illo  facta  est,  et  panis  benedictus  oblatus,  quem  reli^ 
giose  manducavit.  Et  bic  obiler  notandum,  num  iilo 
cerie  vulgi  decreto^  dequo  bic  Pulius,  delusus  fue- 
rit  Wolfius  qui  deliranti  proximus,  ad  illa  Gaguini 
verbasic  stolide  commentiUur  :  412  Videcontra- 
dictionem;  corpus  Christi  uegatum^  et  interim  datum 
narratur.  Miratheologia,  Hujus  etiam  sanctificationis 
«rgo  qu%  in  pane  benedicto,  supra  communes  cibos 
peculiarilcr  residet,  seu  propier  analogiam  quam- 
dam  quam  babet  cum  speciebus  et  particulis  conse- 
cratis,  vocatur  nonnunquam  iioslia,  euiogia,  oblata, 
bucceila,  etc,  quibus  nominibus,  ipsum  sacrosan- 
ct^e  eucharistiae  sacramentum  apud  antiquos  scri- 
plores  passim  exprimitur,  uti  jam  licebit  advertere. 

liujus  porro  panis  usum  stalim  ab  ipsa  nascenle 
Ecclesia,  non  a  calechumenis  solum,  sed  ab  omni- 
bus  etiam  fidelibus  Crcquentatum  fuisse,  nemo  non 
viderit.  Exstatque  hujus  ritus  decretum  Pii  papae 
apud  Burchardum,  lib.  iii,  cap.  27«  et  Matisconensis 
concilii  apud  eumdem  Ibi,  c.  ^i,.  Sed  non  una  loco- 
rum  omnium  hac  de  re  consuetudo.  Alicubi  euim, 
ut  iu  Occidenle,  populus  panes  istos  sigillatim  intra 
niissarum  solemnia  benedicendos  saccrdotibus  por- 
rigebat.  Ut  conspicuum  fit  ex  capitulis  Heraidi  Tu- 
ronens.,  c.  414  :  Moneantur  (Adeles)  ut  luminaria, 
incensum^  et  buccellns^  el  fructuum  primitias  offe- 
rant,  Et  in  capituiis  Hincmari  Remensis  ad  presby* 
teros  parocbia;  suae,  cap.  7  :  c  Ut  de  oblatis  qu%  of- 
rerunlur  a  populo,  et  consecrationi  supersunt;  vel 
de  panibusquos  deferunt  fideles  ad  ecclesiam;  vel 
certe  de  his  presbyter  convenienter  partes  incisas 
habeat  in  vase  nitido  et  convenienti,  ut  post  missa- 
rum  solemnia,  qui  communicare  non  fuerint  parati, 
eulogias  omni  die  Dominico,  et  in  diebus  festis  ex- 
inde  accipiant.  Et  illa,  unde  eulogias  presbyter  da- 
lurus  esl,  ante  in  haec  verba  benedicat,  et  sic  ac- 
cepturis  distribuat,  et  micas,  ne  incaute  defluant. 
Domine,  saiu  te  Puter,  eic.  i  Quae  eadem  reperies  in 
concilio  Nannctensi,  can.  9.  Ex  hac  autem  sanctifi- 
cahdi  seu  benedicendi  panem  et  viritim  distribuendi 
religione  et  cautela,  natum  forte  credimus  cum  au- 
(tore,  ut  plebs  imperita  nonnunquam  putaret  pa- 
nem  iiluni  sic  benedictum,  pro  eucharistia  valere. 

In  orientali  autem  Ecclesia  apud  Graecos,  ipse  sa- 
cerdos  facturus  cum  diacono,  aut  solus  sacerdos 
sine  diacono,  accipiens  inagnum  inteyrumque  pa- 
nem  (qui  solus  offerebatur)  cum  cuspide  seu  lan- 
ceola,  signum  in  eo  crucis  exarabat,  et  incidens 
lanceola  signaculum  panis  in  quatuor  partes  in  (igu- 
ram  crucis,  toUebat  ex  eapaiticula  signaculuro,  et 
subtus  ci  adhscrentem  medullam  panis,  et  inferiorem 
(igui-se  partein  referentem  signum  crucis,  ponebat  in 
mundisSimo  vase,  quain  poslea  consecrabat.  Subfi- 
nein  vero  missse,  reliquum  panem  ex  quo  sacrificii 
oblatam  excerpserat,  fruslatim  divisum,  fidelibus 
porrigebat. 

Fermentatos  autem  fuisse  panes  istos  (ut  adhuc 
hodie  tales  per  Galliam  multis  in  locis  distribuun- 
tur  singulis  Dominicis  in  matutina  populorum  sy- 
naxi)  clarum  est  e\  Innocentio  papa  supra  citato,  et 
ex  Decretis  Meichiadis  et  Siricii,  ut  legitur  in  libro 
DeRomanispontificibus.  Ibi  enim  panes  illi  fermenti 
nomine  designantur;  quos  a  se  benedictos  papa 
mittebat  per  acolytbos,  ad  suae  communionis  epi- 
scopos,  ct  etiam  ad  sxculares  priucipes;  quemad- 
niodum  Forniosus  papa  ad  Carolum  Simplicem 
Gallianim  regem  anno  894,  quem  sibi  pro  pignore 
mittendum  rogaverat. 

Verum  apud  Benedictinos,  panes  illos  (quorum 
usus  erat  frequentior)  azymos  fuisse,  et  illis  plane 

(:;44)  Lib.  III.  c.  14.) 


A  similes  qui  sacrificio  corpons  Christi  quntidie  sub» 
serviebant|,  discirous  ex  antiquis  Cluniacensium 
consuetudinibus,  de  quibus  supra  pag.  566.  Ho« 
autem  erat  apud  eos  ut  Armarius  sive  sacronim  co- 
stos  lot  in  pixide  pararet  hostias,  qiiot  erant  fraires 
in  monaslerio  qiii  praesumebantur  ad  communioneffi 
accessuri;  ita  tamen  ut  eas  solum  sacerdos  conse- 
craret  qux  pro  communione  usui  forenl;  reliqiiai 
▼ero  intra  missarum  solemnia  benedicebal  tantam. 
quas  apocrisarius  in  refectorio  siibministrabat  fni- 
tribus  iliis  qui  ea  die  sacro  pane  reflci  nou  potuis- 
sent :  413  ^^  vocabant  eas  inconsecratas  aut  ii^ii 
consecratas  hostias.  Sic  enim  legitur  in  oAi4  io  Apo- 
crisarii.  Porlat  pixidem  cum  hostiis  non  eonsecru:it 
in  refectoriumf  de  quibus  singuU^  ut  superius  i/ixt, 
prwlibant,  qui  noluerunt  aut  non  potuerunt  commmr' 
nicare,  Cap.  54  libri  primi,  loquens  de  beuedictioDe 
uvarum  uovarum,  monet  eas  loco  hosliaruro  incon- 
secratarum,  seu  panis  benedicli  fratribus  submini- 

B  strari  debere.  Postea  in  refectorio  per  sacerdoiem 
distribuuntur  inloco  hostiarum;  quod  non  omiUitmr 
etiamsi  sit  dies  Dominicus.  Et  cap.  26  ejusdem  libri, 
speciatim  notat  in  diebus  jejunii  Quatuor  Teinponim 
apponendas  non  esse.  Nec  in  refectorio  dantur  ko- 
stice  inconsccrataSy  sicut  in  atiis  privatis  diebus  foUnt» 
Quod  olim  etiam  vetitum  a  Patribus  concilii  Laodi- 
ceni,  can.  49,  ne  occasione  eulogiarum  jejuniura 
quadragesimale  frangeretur.  Sicut  can.  14  caTect 
ne  feriis  paschalibus  porrigantur,  et  ad  alias  parro- 
chias  mittantur;  quo<I  illis  diebus  ad  ^ucharisticani 
Sjrnaxim  unicuique  accedendum  esset :  sed  aija  da- 
cti  ratione,  id  cavebant  Cluniacenses. 

Illarum  autem  eulogiarum  seu  hostiamm  distri- 
butionem  sic  faciendam  esse  decreverant.  In  priTatit 
diebus  hostiae  non  consecratae  portantur  in  releclc- 
riuin ,  et  his  qui  ea  die  non  communicaverint,  prr 
manus  sacerdotis  dislribuuntur  :  quod  hoc  ordln« 
fieri  solet,  ut  primum  tribuat  de  lis  hostiis  donin  i 

Q  abbati;  poslea  cum  sint  mens^  tres,  utrinqoe  ad 
dexteram  domini  abbatis,  ad  uiiam  mensam ;  postca 
ad  omnes  in  alia  parte ,  et  sic  itenim  redit  addexte- 
ram ,  et  tribuenti  manus  a  singulis  osculatiir.  fla 
Constitutionibus  Floriacensibus,  j^ina  398  :  Finiia 
missa,  singulis  singula^denturhosttcB  non  conMeeraUc. 
Isth^ec  de  Cluniacensibus  paulo  fusius  dicta,  qoia 
nondumedita.  Qua^similium  euloglanim  distribvtio 
praecipitur  a  Patribus  in  conventu  abbalum  Aqois> 
grani  congregatis,  capitul.  68  :  Vt  eulogiw  fratribut 
a  preibyteris  in  refectorio  dentur,  Sic  enim  locom 
hunc  intelligendum  esse,  potiori  jure  censemns. 
conlra  scholiasten  illius  conciiii,  ad  calcem  tomi  111 
Chroniconim  generalium  ord.  S.  Benedict.,  edit. 
Gallicxanni  1647. 

CAPUT  n. 
Exterior  nonnunquam  morbus  adjidtur,  Poraara 
iilam  corporalem  indigne  coinmunicantiumsacratis- 
simo  corpori  Christi  pluribus  prosequiturCTprianas 

^  serm.  de  Lapsis.  Pacianus  de  Poenitent.,  Chiysost. 
homil.  5  in  1  ad  Timoth. ;  et  ante  eos  OionTsios 
Areopag.  de  Eccles.  Hierarch.  Stiipendum  eciam 
illud  quod  Regino  narral  de  Lothario  rege  Francet 
pluribus  aliis  eum  comitantibus,  qui  perjuri  ei  iu- 
digne  sumentes  eucharistiam  de  manu  Adriani  II 
pape,  an.  868,  variis  punitionibus  et  cladibus 
afiecti,  omiies  intra  annum  interierunt.  lilud  eiiara 
notavit  Jonas  episcopus  Aurelian.  in  libro  de  Insti* 
tut.  laicorum  (544) :  Mu/(t  propler  peccata  in  ammo 
facta,  infirmitate  aut  etiam  morte  ptectumtnr.  Fndi 
et  Apostolus  Corinthiis^  quia  corpus  Domini  indiqmr 
percipere  erant  soliti^  ideo  inquit,  inter  vot  nmiti  ia* 
firmi  et  imbecilleSj  et  dormiunt  mic/ft.  Quam  dormi* 
tionem  mortem  intelligit  Jonas. 

CAPUT  Hl. 
Sanguis  ergo  sine  aqua  non  est^  quia  Pastio 


liS-S 


D.  HOG.  MATHOUD  OBSERYATIONES.  —  IN  LIB.  VIII. 


iS34 


pier  hommes  est.  Gommoda,  et  ut  remur,  germana  A 
liujus  loci  expositio  est,  ut  si  in  calice  consecrando 
aqua  non  sit,  sanguis  non  sit,  non  quideni  quantum 
ad  veritatem  rei,  sed  quantum  ad  rationem  mysle- 
rii.  Videtur  enim  PuUus  ad  eam  intendisse  decre- 
talem  Alexandri  papae  (si  sit  indubitaise  fidei)  de 
Conseerat.,  dist.  2,  cap,  1  :  t  In  sacramentorum 
oblationibus  quse  inter  missarum  solemnia  Domino 
offeruntnr,  Passio  Domini  miscenda  est,  ut  cjus 
cujuscorpuset  sanguis  conficitur,  Passio  celebretur, 
etc.  Non  enim  debet,  ut  a  Palribus  414  accepimns, 
et  ipsa  ratio  docet,  in  calice  Domini  aut  vinuin  so- 
lum,  aut  aqua  sola  offerri ;  sed  utrumque  pcrtni- 
stum,  quia  utrumqueex  latere  ejus  in  Passione  sua 
profluxisse  legitur.  i  Videsis  ibidem  compiures  alios 
canones,  sed  quos  de  necessitate  tanlum  praecepti 
(ut  dicunt)  non  vero  sacramenti  fas  est  exponere. 

Si  quis  tamen  pertinacius  contendat  auctorem 
verbis  aliatis  sensisse  irritum  fore  sacramentum,  si 
aqna  desit  in  calice  (quod  tamen  nusquam  dederi-  w^ 
mus)  non  certe  solus  id  asseruerit,  ut  innuit  Panie- 
Hus  ad  episto!am  Gypriani  Gascilioscribentis;  hanc 
enimillius  strophen  expendens :  Sic  vero  calix  Doniini 
nonest  aqua  sola^  neque  vinum  solum,  sic  PuUo 
suffragatur  :  Hinc  verisimiHs  videtur  eorum  sentenlia 
qui  aamistionem  aquce  ila  necessariam  volunt^  ut  st- 
neiUa  irrila  sit  calicis  Domini consecratio, etc.  Quam 
opinionem  pluribus  suo  tempore  placuisse  docet 
Pctrus  Lombardussub  fmem  dist.  11  iib.  iv  Sent. 
Nec  pra;tereundum  quod  ea  de  re,  eo  pariter  aevo 
scribNebat  Hugo  Victurinus  Tract.  6  Summse  Sen- 
teni.,  capite  9  :  c  Solei  quairi  si  oblivione  vel  ne- 
gligeiitia  aliqua  non  apponerctur  aqua,  utrum  irri- 
tiim  fieret  sacrificium  ?  Sed  qiiia  de  auctoritale 
nihil  inde  habemus,  de  nostro  sensu  nihil  asserere 
de  his  audemiis.  Hoc  tamen  dicere  possumus  quod 
liujusmodi  graviter  puniendus  esset.  i  Haec  Hugo, 
quibus  declarat  nullius  decreti  praevaricatores  fore, 
qui  necessariam,  necessitate  sacramenti,  mistionem  ^ 
aquae  censerent. 

Et  quidem  notandum  quod  Bellarminus  ipse ,  ve- 
terum  Ecclesiae  rituum  studiosissimus,  probabilem 
eam  censetopinionem,  lib.iv,  De  eucharist.,  cap.  10. 
Vtrum  autem,  inquit,  sine  aqua  sacramentum  cou' 
sistere  possit,  non  est  adeo  certum ;  communis  tamen 
opinio  in  partem  affirmantem  provendet.  Scholiastes 
Summuhe  poetic^  Raymundi,  fol.  ^4,  aitera  pag. 
circa  hunc  casum  saceriotes  sic  instruit  :  f  Si  ipse 
sacerdos  nihil  inveniat  in  calice,  tunc  ipse  debet  in- 
fundere  vinum  cum  aqua.  Si  tantum  inveniat  vi- 
num ,  hoc  est  dupliciter,  vel  ante  sumptionem  cor- 
poris  Ghristi,  vel  post  sumptionem ;  sitantuin  inveniat 
vinum  ante  sumptionem  corporis  Ghristi,  tunc  ipse 
sacerdos  debet  infundere  aquam,  et  dicere  verba  ca^ 
fionis  qucB  perlinent  ad  consecrationem  sanguinis^ 
elc.  >  Verum  in  his  omiiibus,  et  quae  praesertim 
spcctant  sacramenta,  standum  judicio  et  praxi 
sanotae  matris  Ecclesiae  apostolicse  et  Romanae.         rv 

Fundanlur  autem  illi  auctores  in  facto  Ghristi 
Domini  Jcsu,  quem  in  calice  consecrando  aquam 
miscuisse  docent  pra^ter  alios  Jacobus  apostolus  in 
liturg.  ^si  illiusauctor);  Glemens  RomanusGonstit. 
apostolic,  lib.  VIII,  cap.l7;  Gyprianus  citatus;  Ba- 
silius  in  liturg. ;  conc.  Garthag.  iii,  can.  24;  Theo- 
doretus  in  diagolo  primo  :  Damascen.,  lib.  iv  De 
lide,  cap.  14,  etnovissime  Tridentiniim  conc,  sess. 
S2,  c.  7.  Imo  praedictum  Garthag.  conc  addit  id  Do- 
minum  tradidisse;  cui  tamen  verbo,  tradidit^  quo 
iititur  concilium,  si  litteraliter  esset  adhaerendum, 
nullus  jam  esset  ambigendi  locus.  Leg^tur  Bernar- 
dus  epist.  69,  et  Armacanus  lib.  ix  qua:st.  Armeni" 
car.  qu.  9.  etc. 

En  (juid  olim  hac  de  re  scribebat  Petnis  Pictor 
canonicus  Sancti  Audomari,  in  carmine  maniiscripto 


de  sacramcnto  altaris,  capitibus  seu  divis.  iO«  11 
et  12.  (545). 

Hic  est  ille  cruor  qui  Christi  vulnere  fusus 
Ore  sacerdotis  animarum  iransit  ad  usus. 
(Jtaue  sacramenio  res  possit  nuiia  deesse, 
Debet  in  altari  vino  fons  vivus  inesse. 
Immiscetur  aqua  vino,  qua  significamur 
Nos  ijui  salvificis  aiimentis  vivificamur. 
Significantur  aqua  popuii  quos  gratia  munit, 
Quos  quasi  membra  suo  capiti,  Christi  cruor  unit. 
Porro  si  vinum  Domino  sine  fonte  titatur^ 
Passio  auod  Christi  fuerit  pro  gente  negatur. 
415  ^^^  ^i  9t<^^  redimi  deberet^  plasma  deesset 
ilur  effecius  homo  Deus,  aut  cur  mortuus  esset  ? 
Econtra  si  fons  fuerit  vini  sine  niisto, 
Monstratnr  quoniam  gens  soia  mavet  sine  Christo. 
Et  sine  fonte  sacro  vinum  nihil  hic  operatWj 
Nec  fons  salvificus  sine  sanguine  propitiatur. 
Sicut  utrumque  sacro  fiuxit  de  vulnere  Christi, 
Sic  et  utrumqve  simui  debet  in  iibamine  sisti 
Vitis  vera  Deus,  fons  vitx  Christus  habelur^ 
Fons  de  fonte^  cruor  de  vite  venire  videtur. 
Quare  non  aiiud  alio  sine  sacrificatur ; 
Dum  sic  ad  plenum  sacrapassio  commemcratur, 
Hoc  (546)  in  nataii  caiicis  non  est  ceiebralum^ 
Quando  pascha  novum  vetus  e$t  post  pascha  dicatum, 
Nam  panem  tantum  DominuSj  vinique  tiquorem 
In  propriam  mutans  carnem,  sacrumque  cruorem^ 
Discipulis  legitur  ccenantibus  attribuisse, 

Verum  qualiter  a  laicis  eucharistia  sumi  deberetp 
sponsoB  suoe  commisit  judicio,  etc.  OLservatu  digna 
sententia,  et  querulis  novatorum  vocibus  abunde 
respondens;  mirabilem  in  Ecclesia  pote&tatem  el 
auctoritatem  circa  communem  sacramentorum  dis- 
positionem  (quam  pluribus  locis  docet  concilium 
Trident.)  insigniter  commendans  et  praecipuas 
el^am  causas  demonstrans,  cur  populis  negatus 
communiier  fuerit  calicis  usus  in  sacra  mensa.  Vide 
Tiident.  sess.  15,  in  decreto  prorogationis ;  sess< 
21,  per  totam,  et  post  canonem  4;  sess.  22,  sub 
finem ;  in  decreto  super  petitione  concessionis  ca-' 
licis.  Goncil.  item  Goustant.,  sess.  13,  etc 

Sed,  ut  jam  superius  ad  c  9  tertiae  partis  obser- 
vavimus,  licet  ante  lempora  PuIIi  non  ita  frequens 
fuisset  quoad  iaicos,  communio  sub  utraque  specie ; 
plura  tamen  ibi  diximus  quas  satis  ostendunt  non 
plane  sopitum  pleraque  per  loca,  illius  usum ;  imo 
restitutum  ad  tempus,  saltem  in  Gallia,  per  canonem 
concilii  Glaromontani  sub  Urbano  II,  quem  et'am 
ibi  produxiinus :  magisque  patebit  ex  iis  quae  slatim 
sumus  allaturi  pro  communione  sub  intincto  pane, 
contra  quam,  ut  suo  tempore  vigentem,  acriter  in- 
vehitur  auctor. 

Nimirum  periculose  fieret  ut  sanguis  sub  liquida 
specie  muitiiudini  fidelium  in  Ecclesia  divideretur : 
ionge  periculosius  infirmitatis  per  parochiam  deferre* 
tur.  Quasdam  rationes  hic  Pullus  attingit,  cur  sub- 
tractus  fuerit  laicis  Dominici  sanguinis  potus.  Plures 
alias  scitu  dignissimas  doctissimus  Gerson  comn>e- 
morat  Tractatu  iilo  De  communione  sub  utraque 
specie,  quem  edidit  in  concilio  Gonstantiensi  cui 
praesens  aderat  anno  1417,  quas  hic  etiam  recen- 
sere  iion  incratum  erit.  <  Dicunt  eorum  plurimi  (/o- 
quitur  de  theologis,  maxime  Parisiensibus  in  eoaem 
conciiio  adunatis)  qui  super  hoc  fuerunt  congrcgtiti, 

3uod  consuetudo  Iicite  et  rationabiliter  fueritiniro- 
ucta  de  non  communicando  laicos  sub  utraque 
specie,  prassertim  post  muliiplicationem  fidelium.  Ft 
hoc  propter  evitationem  multiplicis  periculi,  irreve- 
rentisR,  et  scandaii  circa  susceptionem  hujusniodl 
benedicti  sacramenti.  Primum  periculum  in  efTu 
sione;  secundum  in  deportatione  de  loco  ad  locum ; 
tertium  in  vasorum  sordidatioue,  quae  deberent  csse 


(545)  Ex  cod.  ms.  Gorb.  cxstat  in  bibliothec  S.  Germani  a  Prntis. 

(546)  Id  est,  aqu»  cum  vino  mistio. 


tl55 


AD  ROBERTl  Pl:LU  SENTENTIARIM  LIBROS 


va 


sacrata,  noc  nasslm  traclata  vcl  tacta  a  Iniois.  Et 
multo  iTiinus  aelwrel  vinum  consecratum  vendi  Apo- 
thecis,  sicut  fit  apud  tales  (547),  ut  dicitur.  Qnar- 
tum,  in  barbis  longis  laicorum.  Quinlum,  iii  con- 
tervalione  pro  infirmis,  quoniam  posset  acetum  in 
Yase  generari  et  ita  desineret  ibi  e$se  sanguisChristi, 
nec  suscipiendum  esset,  nec  noviler  consecrandum 
sine  niissa.  Et  fieri  posset  quod  darntur  acetum  pu* 
rum  pro  sanguine  Christi.  Addito  quod  in  aeslate 
bibiones  aut  muscse  geiierarentur,  quantum  cum- 
que  416  ^ss^^  ^^s  ciausum  :  quandoque  etiam  pu- 
trcsceret,  aulfieret  velut  abo:ninabiIe  ad  bibendum. 
Et  hsec  ratio  esi  efQcax  valde.  El  ex  alia  ratione 
quando  alii  multi  perbibissent.  Et  quxritur  in  quo 
vase  fieret  consecralio  tanti  vini  quanlum  require- 
retur  in  Paschnle  pro  decem  aul  viginti  millibus 
persunarum.  Sextum  damnum  esfset  in  sumptuo- 
silale  vini,  sallem  apud  multas  partes  in  quibus  vix 
invcnilur  vinum  ad  celebrandum,  et  alibi  care  com- 
parutur.  Esset  prseterea  periculum  in  congela- 
tione,  etc.  i  Hxc  Parisienses  referente  cancellario 
suo. 

Dnbivmque  non  est,  quin  si  cui,  ut  facilius  insu^' 
matur^  pervatde  infirmato  sanguis  infunditur,  $atis- 
faclum  sit  communioni. 

Sic  enim  Palres  concilii  Toletani  ix  statuerunt, 
nt  ii  qui  pra;  nimia  imbecilliiate  corpus  Christi  de- 
glutire  non  valent,  solo  sanguinis  haustu  sint  con- 
lenti.  Tdem  ejus  fere  tempore  statuerat  Paschalis  II 
in  epistola  ad  symmystas  suos  Cluniacenses,  quam  cx 
Teteribus  ejusdem  monasterii  mcmbranis  erulam 
tefert  Baronius  in  Appendice  ad  annum  iil8,  fol. 
6i8  editionis  Ticinensis,  quam  integrnm  infra  pro- 
feremus.  1n  qua  damnans  summus  pontifex  commu- 
nionem  sub  intincto  pane  quae  apud  Cluniacenses 
pertinacius  invaluerat,  et  edicens  ut  unusquiscfue 
corpus  Christi,  et  snnguinem  sumeret  separatiro  ;  in- 
flrmos  tamen  el  pueros  sic excipit :  Prater  in  parvU- 
Us  ac  omnino  in/irmis  qui  panem  absorbere  non  pos- 
tunt;  quibus  satis  communicari  in  sanguine,  Licet 
aliter  frequentatum,  eliam  ajvo  PuIIi,  snltem  apud 
plerosque  sciibal  Cilbertus  Porretanus  Pictnviensis 
anlistes  in  cpislola  ad  Matlha^um  Sancti  Florcntii 
abi  atem,  qi:am  publici  juris  fecit  hoc  annoD.  Lucas 
Dncherius.  Pueri  baplizati  in  solius  calicis ;  et  infirmi 
bi  solius  panis  sacramenlo  scepe  communicant. 

Oliin  tamen  solitum  erat  infirmis  (de  sanis  mox 
yidebimus)  sncro  viatico  muniendis,  porrigere  in 
ftrgenteo  cochlcari  speciem  panis  consecrati  intin- 
Ctam  sanguine,  tum  propter  periculum  effusionis; 
quia  sic  iufinnatiii,  sanctum  calicem  admovere, peri- 
eulosissimum  erat,  tum  ut  ad  sui  consolationem 
ntraque  sumerent  eucharislise  svmbola.  Ad  qiiod  al- 
ludere  videlur  Isaac  Lingonensis,  can.  20:  Si  con- 
*inuo  credilur  morilurvs^  reconcilietur  per  manus  im- 
positionem,  elinfundatur  oriejus  eucharistia, , 

1(1  perspicuuin  est  e\  cod.  ms.  n;onasterii  S.  Re- 
migii  Renicnsis,  in  quo  agitiir  de  visitatione  infir- 
morum.  Ibi  cnim  specialim  notatur  qiiod  si  vires 
infirmi  ferre  possint,  alternatim  sumnt  corpus  et 
sanguinem  Domini,  expressa  (ut  habetiir  ibidem) 
ntriiisqne  communionis  formula.  At  si  debilior  sit, 
unica  tantumexprimitur  formula  in  hunc  inodiim: 
Corpug  et  sanguis  Domini  nostri  Jesu  Christi  custo- 
diat  animam  tuam  in  vitam  wtemam:  quia  tunc 
corpus  Domini  in  sangiiine  tinctum,  infirmo  porri- 
gitiir  in  cochleari. 

Id  voliiisse  videntur  Pntres  concilii  Claromontani 
sub  Urbano  II,  canone  isto,  ut  a  Baronio  refertur, 
tomoTI,  ex  antiquis  monumentis  AntoniiAiigustini: 
Ne  quis  communicet  de  allari  nisi  corpus  separatim 
et  sanguinem  similiter  sumat ;  nisi  per  neeessitatem  et 
cautelam,  Quibus  postremis  verbis  (quae  tameu  non 
exstant  apud  Ordericum  Yitalem  libro  IX,  Ilist. 
eccle.  ad  ann.  1095,  qui  canonem  illum  sic  retulit : 

(947)  Loquitiir  de  Bohemis. 


A  Corpus  Dominicum  et  sangnis  Dominicns  sinpitatim 
accipiontur)  nihil  aliud  innuitur,  quam  qumispecies 
cominisl;]e  dari  possunt,  si  adsit  neccssitas  coinm»- 
nicandi,  el  periculum  efliisionis  timentiir,  ut  fiebst 
apud  Cluniacenscs ;  quodque  contingere  solebat  io 
xgroiis  proxime  morituris,  quibus  utraqiie  commu- 
uionis  symbola  flagitantibiis,  non  tuium  videbatar 
aliter  praeliere,  quam  simul  commista,  propter  ni- 
miam  palati  siccitatem,  et  periculum  eflusionis: 
eoque  sensu,  canonis  concilii  Turonensis  est  inlel- 
ligendus,  quem  417  referunt  Burchardns,  lib.  t, 
cap.  9,  et  Ivo  2  paite  Decreti,  cap.  19.  Qu(e  tmn 
sacra  oblatio  intincla  debet  esse  in  sanguine  CMti}, 
ut  veraciter  possit  dicere  infirmo  (presbyter) :  Coifst 
et  sanguis^  etc. 

QuaductuscautelaPaschalis  II  censebat  satisesse 
iiifirmis  ut  communicarent  in  sanguine,  quia  paiuiii, 
inquit,  absorbcre  non  possunt ;  ut  palet  ex  ejus  Epi- 
stola  ad  suos  Cluniacenses,  mox  cilanda.  Quos  iv 

B  nien  contrariiim  iisum  observasse,  colligimus  cxeo- 
runi  statiitis,  de  quibus  supra.  Sic  enim  capiieiG: 
Jpsum  autem  Domini  corpus  in  vino  aqua  permitt» 
intingitur,  quo  e  potato,  scilicetab  infirmo  ebibii  qw' 
que  ablutionem  calicis,  et  si  potest^  ablutionem  diqh 
tornm  Sacerdotis,  et  adhuccalicis,  Si  nonpotett.ahn 
ebibit,  Qiii  ritus,  infirmos  communicandi  utinan 
hodiernus  esset  eam  ob  causain  quam  affert  snm- 
mus  Pontifex  supra.  In  calice  illo  solum  erat  bostis, 
ut  paiilo  supra  nominatim  exprimitur  :  sed  religio- 
nis  crgo ,  et  ad  majorem  cautelam ,  illum  bis  tene 

fnirificntum  volebant.  Paulo  aliter  communionem  il- 
am  infirmorum  expressit  vetus  poeta  nosler  toiies 
laudatus,  fol.  30 : 

Si  doleai  iantum  quod  masticare  nequit,  tune 
JNonnisi  sumat  aquam  contactam  corpore  Chritti. 
Quantamcunque  tamen  partem  de  corpore  Chritti 
Sumpserit  infirmus ,  totum  sumpsisse  probatur. 
r  Alludit  autem  ,  iit  ibi  scholiasles  advertit,  ad  roo- 
rem  in  quibusdam  locis  tunc  usitatum  ,  ut  Mrm 
qui  prae  uimia  debilitate  sacro  viatico  muniri  non 
poterant,  corpus  lamen  Cbristi  a  sacerdole  defeiT^ 
tiir,  ut  illiiis  excitati  prxsentia,  spiritualiter  8alt«m 
ederent.  cOIim  fuit  ujos,  inquit,  quod  cum  aliqui* 
infirmiis  non  potiiit  manducare  corpus  nomini  p« 
nimia  infirmitate,  tunc  sacerdos  indicavit  illi  f  orpos 
Domini,  instriiens  eum  de  dignitate  et  eflicacia  hn- 
jus  sacramenti :  et  manum  qua  tetigit  corpus  Chri- 
sti,  sacerdos  in  aqua  lavit,  et  talem  aqiiajn  infiniio 
porrexit  ad  bibendum. » Monei  tamen  illod  non  im- 
pliiis  usitatum  suo  tempore,  imo  nec  nccessariiim. 
Quia  infirmus ,  inquit,  solum  credendo  spiritwa^ter 
manducat  corpus  Domini,  et  effectum  sacramati  Tt- 
cipit,  Unde  B.  Augustinus  :  Quid  purgas  tentrm} 
quid  purgas  dentes?  crede  et  mandncasti.  Quod  iden 
scripserat  poeta  citatus, 

Cum  vomit  infirmus,  non  debet  sumere  corpus 
D  Chrisli ;  si  credit,  credendo  fideliler  edit, 
Sed  ista  omnia  caute  legenda,  nec  in  praxinil«w« 
rcducenda  ,  licet  non  dissimilia  narrentur  de  Hugo- 
ne  Victorino  coenobila,  a  B.  Antonino  initio  5.  par- 
tis  Hist.  et  a  Joanne  Cerson  in  tractatn  deconimii- 
nione  sub  utraque  specie:  quodscilicet  eucbaristia« 
sibi  jusserit  aflerri  jamjam  moritunis,  Ucet  ob  sto- 
machi  nauseam  non  esset  eam  suropturus.  HacKn^ 
de  communione  infirmorum  ;  nunc  de  altcra,  «pa 
sanos  spectat,  videamus. 

Tamen  pleraque  per  loca  panis  intinctus  porrigitv, 
quatenus^  utaiuntyetjuxta  Evangelium.utrumqm»' 
stribuatur,  et  res  ita  securius  atque  expedithts  tray 
igatur,  Verum  et  Cliristus  aliur  fecit,  et  id  muten, 
aucioritas  Romana  obnixe  interdicit,  Hnjns  cowmf 
nionis  sub  intincto  paiie,  id  est  commisu  specjp 
Panis  consecrati  cum  specie  vini  item  consccrau 


mi 


D.  HUG.  MATIIOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  YIU. 


113» 


quam  hic  graviter  reprehendit  auctor,  ul  quse  pas-  A  erat positurus.  Et  sic  tandemcalice  super  altari  po- 


sim  oblinuisset  suo  tempore ,  nieminit  llugo  Vi 
ctorinus  (sed  cum  rcpudio)  in  Summa  sent.,  tract. 
6,  cap.  9,  parle  viii  De  sacrament. ,  lib.  ii,  cap. 
4,  et  lib.  II  De  officiis  Ecclesiast.  cap.  il,  acetiam 
in  tracl.  de  Speculo  Eccies. ,  cap.  7.  El  post  eum 
Magister  sent.,  lib.  iv,  dist.  11,  |  ultinio.  Uumber- 
tus  item  cardinalis  conlra  Calumniatore^  Gra^corttm, 
apud  quos  intinclionem  illam  panis  euciiaristici  vi- 
gere  scribit,  et  iisdem  fer:i  e  ^erbis  ac  Pullus  p?r- 
stringit.  Reprohatum  ctiam  illius  usum  a  Patribus 
concilii  cujijsda?n  Anglicani  celebrati  anno  1175 
testatur  Gervasius  418  ^'^  Chronico  ad  aiinum  ci- 
tatum  ;  patetque  ex  canone  15,  quem  cum  aliis  re- 
fert. 

Ubiquc  aulem  allegat  Ilugo  auctoritatem  Julii  pa- 
psB  qua;  habetiir  De  consecrat.  dist.  2,  cai>.  Cum 
omrcy  ei  opistola  ejusdem  ad  cpiscopos  ifigypti ; 
qnara  cum  vere  gerina)ium  sedis  apostolicae  paVtum 


sito,  subdiaconus  cum  paleua  et  auipuLla  reverteng, 
patenam  hostiis  referiam  ponit  super  armariolum» 
et  ampullam  in  locum  quo  soletservari.  Accipit  aliam 
pateuain  argenleain  intra  scutellam  auream  recon- 
ditaiu ,  et  tergit  studiose  cum  panno  candidissimo 
prope  arniariolum  propter  hoc  ipsum  jugiter  pen- 
deute  ;  et  postea  cum  iinieolo  honVste  et  reverenter 
involvit.  Saccrdos  interimcalicem  et  hostiam  inccn- 
sans,  facit  cuin  incenso  supcr  ambo  tres  cruces,  et 
unum  quasi  circuilum.  Incensat  quoque  contra  utra- 
que  altaris  cornua  dextrum  et  sinistrum,  quantum 
eitendere  potestmanuin,  pedibus  tanicn  junctis.  Cum 
autem  sacerdos  dixeril  aute  praefationem ,  419 
Per  omniasa:cula  swculorum,  diaconus  retro  stat 
post  sacerdoteiii,  ct  subdiaconus  post  diaconum, 
sursum  tenens  patenam,  ita,  ut  supra  dictum  est, 
coopertam.  Stant  autem  erectt  usquc  dum  ad  boc 
ventum  fuerit  ut  cantctur  Sanctus :  postea  inctinati 


agnoverinl  oiunes  sxciili  duodecimi  scriptores,  Pul-  ^  est  debent  et  ad  oralionem  intcnti,  usque  duni  per 


lus,  Hugo,  Gratianus,  Lombardus,  etc,  non  mirum 
si  couniiunioueiu  illam  in  intincto  pane,  ab  Eccle- 
fiia  llomana  obnixe  interdictain  scripserinl.  Sed  de- 
cretaleni  illam  Julii,  ut  et  ejiis  pnedccessorum  plu- 
rimas,  suspectae  Gdei  esse ,  jam  supra  monuimus  , 
nimirum  ab  Isidoro  Mercatore  coniit-tas,  et  temere 
satis  (pace  Gratiani  dixerim)  Corpori  canonum  in- 
sertas. 

Hujus  aiitem  madidaa  eucharistiae,  uti  vocat  con- 
cilium  Brachar.  iii,  can.  1,  ritum  etpraxim  diu  vi- 
guisse,  et  in  plerisque  locis  ad  usque  tempora  Pulli 
perseverasse,|non  sohis  asserueril  ille,  testis  oculatus, 
sed  el  plures  alii,  aut  antecessores,  aut  paucis  sup- 
pares.  IJt  Joannes  Abrincatensis  episcopus  in  opu- 
sculo  suo  De  olliciis  ecclesiasticis,  quod  ad  Mauri- 
lium  archiepiscopum  Rothomagensem  misitcirca  an- 
nuin  Christi  107^,  in  quo  communionis  illius  in  in- 
tincto  paue  ritum  et  morem  sic  describit.  i  Sacerdos 


sacerdotem  Dominica  oratio  sit  fmita.  Notat  tamen 
diaconus  quando  sacerdos  inter  canonem  se  inclina- 
verit,  et  iterum  lavat  qiiatuor  digitos  praelatos.  Post 
Dorainicam  oralionem  accipit  a  subdiacono  psite- 
nam,  daturus  sacerdoli  ;  propter  quod  lamen  digi- 
tos  non  disjungit  quando  calicem  simul  cutn  sacer- 
dotelevat.Sacerdosautem  ponitpatcnam  adpedes  cali- 
cis,  et  postquam  fre^erit  hostiam,  unam  portiunculam 
(ut  mos  est  generalis)  miitit  iii  calicem,  duas  super 
patenam,  et  cum  corporalibus  tegit  utramque.  Prius 
aulein  super  ipsutn  calicem  digitos  dtligenler  excu* 
Ut,  ne  quid  forte  inler  frangendum  de  corpure  Do- 
mini  adhaeserit.  Quibus  tamen  adhuc  cum  omni  stu- 
dio  clausis,  et  ad  pectus  applicatis,  primum  diacono» 
ct  subdiacono  dat  pacem,  ct  poslea  descendit  iterum 
proptcr  ipsam  pacem,  contra  fratres. 

<  hilerim  diaconus  duas  bostias  frangit  et  divi- 
dit,  quas  sacerdos  non  divisit ,  et  subdiaconus  pate- 


corpus  Domini  tripliciter  dividit, »  et  post  pauca :  ^  nam  ad  calicem  pertinentem,  super  armariolum  re- 


«Tertiam  sacerdos  aut  unus  ministrorura  accipiat ; 
non  aulem  intinctopanc;  sed  juxta  dcrmitionem  To- 
lelani  concilii,  seorsum  corpore,  seorsum  sangui- 
ne  sacerdos  communicet.  Excepto  populo,  queni  in- 
lincto  pane,  non  auctoritate^  sed  summa  necessitate 
timoris  sanguinis  Cbristi  elTusionis^permitlitur  com- 
intinicare.iLococonciliiToIet.  cujus  canon  illenon 
exstat,  legendumyideretur,  cond/ttBracar.  iii, canA, 

(548)  V  ivente  Pullo,  plurimum  apud  Cluniacenses 
invaluerathacccousiictudosacrum  panem  intingendi; 
licet  illi  fateantur  verbis  expressis  esse  contra  usum 
aUarum  Ecclesiarum.  S.  Dldaricus  lib.  ii  Consue- 
tudinum  illius  monasterii  cap.  58,  quod  est  De  sa- 
cerdote  hebdomadario,  intinclionis  illius  rilum  deli- 
ueat.  Quia  tamen  res  illa  scitu  dignissima  est,  et  in 
eo  capite  p*ura  leguntur  quae  avitum  ordinis  nostri 
splendorem  in  rebus  quae  divinum  spectant  cultum, 
niaximc  commendant ;  tum  etiam  quia  codex  non- 
dum  est  impressus,  non  ingratum  erit  rem  aitius  in- 
choavisse.  Sic  autem  pag.  72  nostri  codicis : 

c  Subdiaconus  portat  hostias  ad  diaconum  secus 
altare  stantem,  etseoperientem,utdeomnibus  tres, 

3uasvoIuerit,  eligatadconsecrandum.  Propterquod 
iinissa  patena  cum  hostiis  super  altare,  vinum,  quod 
oblatum  est,  fundilur  ab  ipso  quoque  diacono  in  al- 
terum  calicem,  tanturaqiie  relinquit  quod  sufliciat  ad 
consecrationem.  Ad  quod  tamen  ipse  non  miscet 
aquam,  quia  ipsi  nec  vinum,  nec  (549)  aqiiam  licet 
infundere  ,  sed  allatam  ampullain  aqiiae  cum  calice, 
dat  diacono  ut  ille  misceat.  Dat  liiiteolum  ut  calix 
deforis  tergatur  diligenter ,  ne  forle  quid  vini  vel 
aquae  exterius  remancat,  et  consecratum  percat. 

Hac  vice  non  cavet  digitos  diaconus  (quorum  su- 
pra  memini)  disjungere,  quia  bostias  jam  posuit  quas 

(548)  Vivebat  adhuc  Uldaricus  ineunte  saeculo  xii. 

(549)  Loquitur  forte  de  nondum  sacris  initiato, 
sed  tantuni  sirbdiaconi  vices  agente,  cui  sacrae  su- 


porlat,  ct  simul  cum  linteolo  ponit  super  altare ;  eC 
poslea  stat  inclinis  ad  supplicationem,  et  ad  dpxlrum 
cornu  allaris,  usque  dum  redeat  sacerdos.  Qui  ra* 
diens,  portiunculam  Dominici  corporis,  quam  suxi- 
pturus  est,  intingit  sanguine,  et  sic  sumit  eam. 

«  Unus  de  servitoribus  illis,  quorum  supra  me* 
mini,  toUit  de  armario  scutellain,  et  allatam  tenet 
super  reclinatorium  (550)  quod  est,  piito,  propter 
hoc  roaxime  faclum  inter  duas  ciborii  columnas. 
Super  scutcllam  diaccnus  mitlit  patenam  ,  super 
quain  esl  corpus  Doniini  divisum.  Calicem  quoque 
cum  sanguine  dat  subdiacono  intrinsecus  stauti  in- 
ter  reclinatorium  et  altare,  qui  tenebit  eum  etiam 
reclinemquam  conjunclius  poterit  contra  scutellam. 
Communicat  primus  decanus,  et  post  eum  alii  om- 
nes  forinsecus  accedentes,  el  praeter  illos  qiii  in  al-* 
bis  sunt,  antequam  communicent  veniam  potentes. 
Debent  autein  singuli  scutellae  ita  se  adjungere,  ut 
^  si  forte  inter  sumendum  aliquando  corpus  Domini, 
*^  velde  ore  siimentis,  vel  de  ir.anu  ministranlis  la- 
psum  fucrit,  non  cadere  possit  iiisi  rursus  in  scu  - 
tella. 

c  Quantis  autem  ipsum  corpus  sacerdos  dederit, 
singulis  sanguinem  prius  intingit,  quanquam  sit 
oontra  usum  aliarum  Ecclesiarum ;  quia  quidam , 
niaxime  novitii  nostri  adeo  sunt  rudes,  ut  si  sangiii» 
nem  ita  separatim  reciperent,  non  remaneret  ut  non 
niagnam  aliquando  neghgentiam  incurrerent. 

c  Communicatis  aulem  omnibus  qui  voluerint , 
et  novissime  subdiacono,  et  illo  (si  videtur)  qui  te- 
net  scutellam,  cooperilur  ipsa  scutella,  et  ille  a  quo 
tenetur  non  se  movet  a  loco,  quousque  sacerdos 
sanguinem  sumat,  et  vinum  quo  postea  sanguinem 
lavat.  Sub'diaconus  accipit  a  sacerdole  calicem,  et 

pellectilis  tactus  non  aquae  infusio  permitti  solet. 

(550)  Exstabat  adhuc  Cluniaci,  cuni  vix  decennis 
ibi  degerem,  raonachus,  anno  scilicet  1632. 


If39 


AD  ROBERTI  PULLl  SENTENTIARUM  LmROS 


i!iO 


diacono  patenam  caliois  ab  altari  simul  cum  corpo- 
rali  levalara ;  et  tam  ille  qiiam  qui  tenet  scuiellam, 
ambo  accedunlrelro  stareposl  sacerdolem  :  qui  cum 
calice,  retro  dextrum  comu  altaris ;  qui  cum  scu- 
teiia,  contra  siaistnim.  Verum  contra  ipsos  venien- 
Us  totus  conventus  pro  revereutia  Dominici  cor- 
poris  et  sanguinis,  veniam  petit. 

c  Servilor  qui  adhuc  superest,  accedit  cum  altero 
caiice  exlra  reclinatorium,  ut  sacerdos  super  eum 
cum  vino  lavet  digitos  quibus  corpus  Dominicum 
tractavit,  (sicut  et  diaconus  mox  ut  communicavit  et 
antequaracorporaliaexplicaret).  Ethocvinum  ilerum 
sacerdos  ebibit,  quod  420  secundo  serviior  infun- 
dit,  ut  iile  calix  utrinque  abluatur.  Ille  auiem  qui 
p^rlat  candelabrum  postquam  sacerdos  a  pace  re- 
dierit,  sursum  hoc  tenct  sublevatum,  nec  prius  de- 
ponil  quam  post  communionem  pi  ima  coilecta  in- 
choaverit  finiri.  Mox  etiam  patena  simul  cum  calice 
ad  armariolum  reportatur,  ubi  quantumlibet  ^551) 
sit  ciara  dies,  tamen  cum  candela  utrumque  diligen- 
tissime  consideratur  a  subdiacono  et  alio  servitorc, 
fli  quid  forte  vel  minutissimum  remanserit  de  cor- 
pore  Domini.  Et  si  quid  viderit  remansisse,  non 
tanget  manu,  sed  Hngua  tantum  levat,  et  sumit, 
etc.  >  Hactenus  codex  manuscriptus. 

Hanc  tamen  madid»  speciei  communionem,  qnam 
ipse  monachus  frequenlaverat  olim,  improbans  Pas- 
cualis  H  scripsit  ad  Pontium  Gluniacensium  abba- 
^em,  ut  ab  ea  desisterent,  et  communicaturi,  corpus 
et  sangiiinem  separalim  sumerent.  Epistolam  ejus, 
de  qua  jam  supra,  integram  damus. 

c  Paschilis  episcopus,  servus  servorum  Dei,  cha- 
Tissimo  Olio  suo  Pontio  Gluniacensi  abbati,  salutem 
«t  apostolicam  benedictionem. 

c  Scribens  ad  Gaecilium  be:*tus  Cyprianus  ait : 
c  Quando  aliquid  Deo  inspirante  et  mandante  prseci- 
pitur,  necesse  est  Domino  servus  fidelis  obtcmperet, 
excusalus  apud  omnes  quod  nihil  sibi  arrogantcF 
assumat.  Nec  aliud  fiat  a  nobis,  quam  quod  pro  no- 
bis  Dominus  prior  fecit.  Igitur  in  sumendo  corpore 
et  sanguine  Domini,  juxla  eumdem  Gyprianum,  Do- 
minica  traditio  servetur;  nec  ab  eoquod  Ghristus 
magister  et  pnecepit  et  gessit,  humana  et  novelia  in- 
stitutione  discedatur.  Novimus  enim  per  se  panem» 
per  se  vinum  ab  ipso  Domino  traditum.  Quem  mo- 
rem  sic  semper  in  sancta  Ecclesia  conservandum 
docemus  ac  prsecipimus.  Prccter  in  parvulis  ac  om- 
nimo  infirmis  qui  panem  absorbere  rion  possunt :  qui- 
bus  satts  communiaari  in  sanguine.  > 

Modus  sumendae  communionis  intinctae  talis  erat 
apud  Qraecos  (etiam  tempore  auctoris,  ut  colligitur 
ex  Humberto  cardinali  in  tractaiu  contra  Graecorum 
calumnias)  ut  primo  oblalionem  lancea  ferrea  inci- 
derent  in  formam  crucis,  et  in  calice  cum  Ghristi 
sanguine  miscerent,  deinde  cum  cocbleari  singulis 
astantihos  particulas  sic  madidas  porrigerent.  Gujus 
eocblearis  meminit  Severus  Alexandrinus  patriar- 
cha  De  ordine  oblationis :  c  Detegit  opercuium  my' 
$teriomm^  ponitque  patenam  in  latere  sinistro^  cali- 
cem  autem  in  dextro  latere^  et  eorporale^  et  cochiear 
cum  patena,  > 

la  (^uibusdam  aliis  Ecclesiis,  non  populus,  sed 
soli  iiiinistri  altaris,  aut  etiam  solus  subdiaconus, 
communicabant  cum  intinclo  pane.  Planum  fil  illud 
ex  missse  ordine  quem  in  bibliotheca  Palatina  dete- 
ctum,  pubiicge  luci  reddiditMatthias  lUyricus.  In  quo 
sic  legitur  :  Calicem  vero  cum  sacrosancta  commi^ 
stione  dando  unicuique  ministrorum, i^ca(  :Perceptio 
corp  iris  et  sanguinis  Domini,  etc.  Ad  quse  verba  no- 
tat  Menardus  noster  pag.  30^  Observationum  sua- 
rum  in  sacramentarium  S.|Gregorii :  ^otandum  se- 
cundo  in  iiac  Hlyrici  missa  non  dari  tantum  sangui-- 
nem  presbyteris  et  diaconis^  sed  corpori  Christi  com^ 
mistum,  Idque  conformiler  ad  euin  ritum  Romanse 
Ecclesiae  quem  131  annis  post  Pullum  observabat, 

(551)  Mira,  circa  res  divisas,  circun.spectio. 


/^  et  adhuc  bodie  ex  parte  retinet  duro  papa  soleniui- 
ter  celebrat :  ut  videre  cst  in  rationali  divinonim 
ofliciorum  Durandicap.54.  Gumenim  summus  pon- 
tifex  ad  communionem  pervenil,  relinquit  attare  et 

Eropriam  sedem  repetit,  ad  quem  diaconus  sacram 
ostiain  cum  patena ,  et  subdiaconus  calicem  defe- 
runt :  ubi  ab  eo  divisa  tres  in  parte£  hostia,  unam 
reverenter  suiuit,  alteram  diacono  po'Tigit;  tertiam 
vero  in  calicem  immittit,  quain  sulniiaconus  (post- 
quam  papa  partem  pretiosi  sanguinis  bausit  sacro 
cum  pugillari  seu  argentea  ac  deaurata  fisiula)  cum 
residuo  sanguinis  intinctam,  pariter  sumtl.  Quod 
eliam  apud  nostros  in  usu  fuisse,  discimus  ex  Hi- 
tuali  Ratoldi  Abbatis421  Gorbeiensis  in  Gallia.  c  Et 
Episcopus  cominunicel  presbyteros  et  diaconos  com 
osculo  pacis,  sicco  tamen  sacrificio;  et  subdiaco- 
nos  misto  sacrificio;  et  diaconi,  et  presbyteri  sum- 
matim  gustent  cum  calice  (tenente  subdiacoDo)  de 
ipso  sanguine.  » 

n  Ilujuscemodi  sacri  panis  intinctionem  quoadcle* 
ricos  sacerdoles ,  nulla  jam  (quod  sciamus)  GaUia- 
rum  Ecclesia  fiequenlat,  pneter  regalem  illam  loto- 
queceleberriniam  orbe,  monasterii  S.  Dionysii  prope 
Parisios,  ordinis  S.  Benedicli  et  congregalionis  S. 
Mauri ;  in  qua  diaconus  et  subdiaconus  (uter,  non 
interest)  qui  calicis  usu  potiuntur,  relictam  a  cele- 
brante  sacratissimae  hostia;  particulain,  argenleo 
pugillari  sibi  attrahunt  ad  os,  antequam  pretiosum 
sanguinem  sugant  alternatim  ,  iit  pluries  egimus  el 
vidimus.  Gluuiaci  vero,  ubi  ilerum  talis  usus  eali- 
cis ,  sumit  eam  sacerdos  more  cicteronim,  sed  prios 
eductam  e  calice  cum  extrema  parte  pugillarts  seu 
fistube;  nisi  a  quindecim  annis,  miuistri  altaris 
Dionysianos  fuerint  imitati. 

Ga^terum  ex  allatis  superius«  maxime  ex  epistoia 
Paschalis  papae  ad  Gluniacenscs ,  duo  liceat  adver- 
tere,  ut  stemus  promissis.  Primum  conimimionem 
sub  utraque  s(^cie,  etiam  ^igillattm  sumptis,  saecalo 

P  Pulli  constanter  satis  viguisse.  Unde  Baronius  pnsl 
praedictam  epistolam :  Sed  quod  nec  dc  cessaretur  ab 
usu  inierdiet(B  intinctionis ,  communionem  $uk  wm 
tantum  specie  panis,  sancta  frequentare  postea  orpil 
Ecctesia.  Illudque  manifestum  fit  alia  rutione  qoan 
*adducunt  Gluniacenses  et  Joannes  Abrincatensis 
supra,  ut  panem  intinctum  porrigerent;  ne  sciliceC 
plebs  rudis  et  incomposita  sacrum  liquorem  elTande- 
ret,  quai  ratio  nihil  obtineret,  si  tunc  negatus  com- 
muniter  laicis  fuisset  calicis  usus ,  quem  tameii  p»- 
stea,  melioribus  ducta  consiliis  Ecciesia,non  mini- 
strandum  amplius,  declaravit. 

Alterum  est,  eo  tempore  ipsos  etiam  infanies 
communicasse,  sed  nonnisi  in  sanguine,  ut  monet 
S.  ponlifex  citata  epistola.  Ad  quae  conformiter 
Hugo  Viclorinus  eruditionis  theologic»  de  sacra- 
mentis,  cap.  20,  vel  Robertus  Paululus,  Ambiaiien- 
sis  canonicus,  cujus  nomine  inscriptus  eliam  Uber 
illeinms.codicebibliotbecae  S.Germani  aPratis.i  Si 

-.  sine  periculo  fierit  potest,  juxta  primariam  Ecclesi.i: 

^  institutionem,  sacramentuni  eucbaristise  in  spetie 
sanguinis  est  tradendum  pueris.  Unde  ignorantia 
presbyterorum  adhuc  formam  retlnens,  sftd  non 
rem,  dat  eis  loco  sanguinis  vinum ;  quod  penitos 
supervacuum  arbitrarer,  si  sine  scandalo  simpliciuB 
dimitti  posset.  Si  autem  in  reservando  sangiiiDem 
Ghristi,  vel  ministrando  pueris  ,  iinmineat  peiica- 
lum,  potius  supersedendum  videtiir.  i  Haec  illi. 

Alitervoiuit  poeta  noster  Summularius,  qui  sn- 
pra.  Nam  pueris  nonnisi  saltem  septennibus,  diim 
rationis  discrimina  norunt,  et  adliuc  si  mors  imini- 
neat,  ministrandum  esse  viaticum  censet,  sic 
fol.  29  : 

Non  pueris  annos  infra  bis  quinque  manenies^ 
Des  corpus  Domini;  quamvis  sint  corporefmri^ 
Quid  mmant.  tamen  ignorant.  Ergo  prckibttnr. 


ilii 


D.  IIUG.  MATIIOUD  OBSEllVATIONES.  —  IN  LIB.  VIII. 


illi 


Excipe  quos  urgel  $(sva  mors ,  anni  licet  Ms  sint 
Octu  sive  novemt  vel  septem ;  cum  sibi  constat 
Scire  Pater  noster,  et  eorum  vita  probata, 

CAPUT  VI. 

Et  quidem  ita  mihividetur,  Modesle  Pullus  veritali 
suHragium  prxbet,  non  nescius  quosdam  sni  saeculi, 
ralholicos  inler  et  scientise  fama  reverendos ,  con- 
trnrium  docuisse;  ut  Magistrum  iv,  Sent.  dist.  15; 
Petrum  Pictaviens.  ejus  discip.  parte  v,  c.  15,  et 
Hiigonem  Yictorinnm  in  Summa  tract.  6,  cap.  9 : 
<  Afiis  ^'idetur  quod  nec  manifestf  haeretici  conti- 
ciunt.  Nulius  enim  in  ipsa  consecratione  422  ^^' 
dtt  Offero,  sed ,  o/ferimus,  ex  persona  toliiis  Ec- 
desia;.  Cnm  autem  alia  sacramenta  extra  Ecclesiam 
passint  fieri;  hoc  nunquam  exlra  :  et  istis  magis 
videtur  assentiendum.  »  Inquit  Hugo.  De  sacra- 
nieuto  eliam  poenitenlise,  quidam  alii  docuere  sclii- 
smalicosft  liaereticos,  illius  adminisiros  csse  non 
posse;  quorum  errorem  notat  suoque  pumlGetergit 
Ucraardus,  ser.  66  in  Cantica,  perstringens  hacre- 
iicos  illos,  qui  sub  apostolicorum  nomine,  variis  er- 
roribiis  suo  tempore  Galliam  miscucre.  Nec  dubium 
quinet  ipsi  Akclardo  saniora  persuaserit,  aquo  ve- 
ritatis  tesiimonium  elicuit  in  Apologia  ejus ,  in  qua 
agnoscit  tam  indignis  quam  dignis  episcopis,  quan- 
diu  eos  patitur  Ecclesia,  ligandi  et  soivendi  potesta- 
lera  competere.  Impegerant  olim  in  liunc  lapidem 
Donatist%  et  Luceleriani,  ut  de  prioribus  Augusti- 
nus  et  de  poslerioribus  Hieronynuis  perhibeni  in 
libris  contra  eos  nominatim  editis.  Qiiorum  patro- 
cinium  suscepere  postea  Waidenses,  ut  scribit  An- 
loninus  parte  iv,  titulo  11,  cap.  7,  §  2 ;  Joannes 
^Vicief ,  ut  patei  ex  concilio  Constant. ,  sess.  8 ,  ei 
tandem  Novatorum  grex  faeculentus. 

CAPUT  IX. 

Qu(B  ergo  ratio  exigit,  nt  more  Quadragesima  in- 
co/tio,  die  passionem  Domini  antecedente,  post  pran- 
dium,  quasi  Dominum  secuti  coenemus^  et  azymos 
panes^  si  facultas  datur^  simut  cum  vino  insumamu^ , 
eic.  Morem  hunc  in  pluribus  nionasteriis  hucusque 
\'igeniem,  aegre  ferebift  suo  tempore  Pullus,  et 
acrius  soliio  perstringit  viros  ecclesiasticos  et  re- 
gulares  (nam  laicorum  pauci,ut  mtmet,  isihiec  fre- 
quentabaut)  quibus  in  Coena  Domini  familiares  ad- 
modum  erant  hi  biberes,  utpote  quod  frangcrent  je- 
junium  uua  tantnm  refectione  tunc  transigendum  : 
vi  quod  etiam  Judaicis  ritibus,  tali  consuctudine 
plus  ae^iuo  induigere  viderentur. 

Solitum  autem  iunc  ieniporis  erat  apud  mona- 
cbos,  et  clericos  ac  canonicos  qui  nondum  a  con- 
-victu  desciverant,  ul  feria  quinta  in  Ccena  Domini, 
post  pomeridianam  pedum  lotionem  quae  liebal  in 
capitulo  ab  episcopo  ei  abbate,  ireni  in  refcctorium ; 
ubi  vino  riiu  solemni  benedicto,  diacono  ex  exedra 
leciionem  Evangelii  illius  diei  pr:ecinente ,  cunctis- 
que  per  ordinem  residentibus,  ofliciales  mensx,  pla- 
ccntas,  azvmos  panes,  aut  (nosiris  praesertim  tempo- 
ribus)  bellaria  saccaro  condiia,  frustatim  ac  sobrie 
disiribuebant,  ipse(|ue  episcopus,  abbas  aui  deca- 
nus,  merum  singulis  propinabat.  Quem  ritum  ad 
annum  usquemillesimum  sexcentesimumtrigesimum 
tertium  in  abbatia  Cluniacensi  perdura^se,  meque» 
sed  impubem  adhuc,  dapibus  iltis  pluries  refectum , 
sulllciens  iesior.  Quod  etiam  in  pluribus  aliis  cele- 
berrimis  Callise  monasieriis  diu  visuit,  aemulo  cerie 
amlcae  consuetudinis  inceniivo,  sed  qusenunc  passim 
emoriiur,  ex  quo  feliciler  illuxit  Benedictino  ordini  in 
Gallia,  congregatio  Sancti  Mauri. 

Introducium  autem  morem  illum  a  patribus  con- 
cilii  Aquisgranensis,  sed  piam  ob  causam,  conji- 
cere  licet  ex  canone  25  ei  24.  Nam  in  posleriori  mo- 
neni  Patres  ui  mandatum  post  Ccenam  fiat.  In  pnori 
vcro,  ui  in  Coena  Domini  pedes  fratrnm^  si  valet ,  ab- 
bas  lavet  et  oscu!etur ,  et  pjcultm  porrigat.  Scd  cau- 
tuni  sanitati  volcnles  posteriorcs  nionachi,   nc  po- 


A  ius  noceret,  panes  illos  azymos  (de  quibus  auctor) 
aut  similequidadjecerunt  pneter  mentem  concilii. 
In  antiquis  enim  consueiudinibus  monasterii  FIo- 
riacensis,  impressis  Lugduni  1605,  in  pag.  398  ct 
seq.  in  quibus  agitur  de  Coena  Domini,  ne  frange- 
reni  jejunium ,  pancs  illi  azyuii  fratribus  appoue- 
bantur  in  prandio ;  nam  sfc  priRScribilur  :  Post 
wissam,  cum  omnes  in  choro  cdunati  fuerint,  ei 
dominus  abbas  advenerit  ,  ibnnt  in  refeciorium 
utcelebrent  canam.  Primum  ibunt  pueri  cum  magi- 
stris;  423  postea  domnus  abbas ;  deinde  priores,  ad 
ultimum  novitii.  Distribuunturque  a  fratre  qui  pisto^ 
ribus  proiest ,  panes  azymi  fralribus.  Refectorurius 
debet  pritvidisse  ut  aniequam  conventus  veniat^  in 
singulorum  scyphis  vinum  propinet.  Pagina  vero  400, 
ubi  de  lotioiie  pedum  seu  niandato  lit  n^eniio,  solius 
vini  fit  libatio  juxta  stutiitum  concilii :  Post  manda- 
tum,  offerat  in  refectorio  abbas  potum  singulis  fratri^ 
bus,  osculando  eis  manum,  etiam  infantibus.  Hujusce- 

n  modi  videas  apud  Lanfrancum  Canluariensem  me- 
tropolitanum  m  decretis  pro  ordine  S.  Benedicti  ♦ 
quae  (ut  ibi  ex  titulo  codicis  ms.  Ecclesi»  Caniua- 
riensis  praeuotatur)  monachi  tuni  in  inonasteriis,  tuin 
otiam  in  cothedralibus  ccclesiis  quibus  prajcrant, 
observare  debebaiit.  Ihi  eniiii  sei  tione  qiiarta  priiui 
capitis,  riium  illum  pluribusdescribens  Lanfrancus, 
vinum  solum  indulget.  Ut  hinc  opinari  liceat  (quan- 
doquidem  potus  non  frangit  jejunium)  auciorem  hic» 
non  monachos  tunc  temporis  sanclissimis  legibii» 
adhaerenles  sugillasse;  scd  eos  solum  qui  jam  ad 
potum  adjeceranl  azymos ,  bellaria,  placeniulas  aui 
id  geniis  orbiculaias  ouisquilias  teriia  mensai.  Prio- 
ribus  enim  sic  cavet :  tlericorum  pars  maxima  more,n 
liunc  non  servant,  conventusque  religiosissiiui  evitant : 
qnales  tunc  lelatis  plurimi  noslrMin  iii  Anglia ,  <|ui 
suh  Lanfranco  et  Anselmo  florebant,  ct  ii  piaDsertim 
qui  in  ocio  episcopalibus  ecclesiis,  vices  can^nico- 
riim  obibant ,  ui  supra  retuUmus  ex  Roberio  de 

P  Monte. 

Ei  quidem  per  aniiquissimos  canones  prohibeba- 
tur  illa  jejunii  solutio  in  Cocna  Domini.  Ut  concilio 
Laodicen.  cap.  50  :  Non  oportet  in  Quadrageiima 
quinta  feria  ultinue  hebdomad(e  jejunium  dissolti ,  et 
totam  Quadragesimam  inhonorari,  eic.  Et  apud  Gra- 
iian.  De  cons.,  dist.  5,  cap. :  Non  liceat  quinta  feria 
novissima*  septimana:  jejunium  solvere,  et  omnem  ex- 
honorari  Quadragesimam ;  sed  sincere  abstinentes  to- 
tam  Quadragesimam  peragere. 

C:eterum  in  graliam  eorum  quibus  opera  B. 
Laiifranci ,  paucis  tantum  abhinc  annis  edita ,  vix 
nota  sunt  ,  placel  superioris  caBiemoniae  niodum 
hic  describere  ex  velusiissimo  et  tinearuni  ac 
blattarura  jurgiis  pene  vasiato  codice  monastcrii 
Floriacensis  ad  Ligerim;  qui  calamura  et  oculo» 
Joannis  a  Bosco  fugisse  videtur.  Fol.  31  et  seqq. 
sic  habetur :  «  Diaconus,  accepta  benedict.one  a 
domno  abbate  sub  silentio,  lectionem  inchoai  ab 
l^  eo  loco,  Anu  diem  festum,  Cuin  autem  ventum  fii«> 
rit  ad  locum,  Qui  dili(jit  me,  doninus  abbas  sipitl- 
catpriori  ut  eai  percussum  tabulam.  Cum  audicrit, 
Surgite  eamus  htnc,  percuiit  tabulam  ;  quam  cum 
audierint,  surgunt  omnes,  et  pneeunle  Diacono  cura 
processione,  sicul  in  capitulum  venerunt,  vadunt  iu 
refectorium,  sicut  in  Sabbalo  lit  ad  charitaiem. 
Tunc  priore  in  loco  abbalis  sedente,  domnus  abbas, 
ei  qui  cum  eo  pedes  lavit,  in  refectorium  ingressi, 
accipiuni  vitrea  vasa  pigmenio  plena,  et  porlant  art 
gradum  sicui  mos  esi.  Refectorarius  vero  percutit 
tabulam  suam  paulaiim  ,  donec  ad  gradiira  perve- 
niani.  Omries  dicunl  Benedicite  sub  sil«ntio,  et  sa- 
cerdos  surgens ,  elevata  manu  facit  benedietionem 
sub  silentio.  Et  tunc  D.  abbas  priori  porrigii  phialam 
osculans  ei  inanura.  Deinde  dal  omnibus  ex  una 
parte  ct  sociis  ejus  ex  altera  parte ,  osculando  m;»- 

niim  oranibus  et  cui  poniguni surgendo  acd- 

piunl,  offerentibus  in  aliis  phialis  cuique  eorum 


1143 


AD  ROBERTl  PL'LLI  SENTENTURUM  LIBROS 


im 


poium,  ipsis  qui  adjutores  fuerunt  ad  pedes  la- A  irrepserat ,  quo  reltgiosissimae  eorum  ooserraUofti 


vandos, 

c  Quod  postquam  omnibus  fecerint ,  etiam  infan- 
tibus ,  D.  abbas  solus  cum  sibi  ministrantibus  venit 
iid  gradum  ubi  diaconus  cum  bervitoribus  suis  legit , 
el  apportatis  ab  aliis  fratribus  scyphis  diaconi  et  eo- 
rumdem  servitorum ,  porrigit  phialam  osculans  eis 
iiianum  :  sed  non  [nonnisi]  usque  ad  fmem  lectionis 
liibudt.  Scyphos  vero  ad  mensam  abbatis  reportant 
424  ^^^^  4"^  detulerunt.  Deinde  domnus  abbas ,  et 
alius  qui  cum  eo  de  potu  servivit,  et  ille  qui  iraa- 
nus  osculatus  est,  faclo  ante  et  retro  (552)  ad  gradum, 
eant  ad  sedes  suas,  assurgentibus  omnibus  post  la- 
ctum  ante  et  retio,  donec  D.  abbas  consideat.  Prior 
vero  retrahit  se  ad  alteram  partem ,  remanens  ad 
ipsam  mensam  juxta  D.  abbatem.  Alii  aulem  duo 
qui  D.  abbati  et  ejus  adjutoribus  dicli  sunt  lavisse 
pedes,  surgentes  offerunt  iUi  potum  et  sociisejus, 
osculantes  eis  manum.  Gonsumroato  igitur  sermone, 


fraus  aliqua  cocpit  invehi,  ut  proinde  cibusqui  non* 
nisi  sub  vesperam  apponebatur,  jam  ad  meri- 
diem  suroeretur ,  anticipato  prius  vespertiue  tyn». 
xeos  cursu,  ut  eo  sallem  ecciesiasUcx  couW 
tudini  consuleretur.  Quod  autem  tunc  temporis  in 
diebus  jejuniorum,  maxime  Quadragesimaiiam , 
ad  Yesperam  tantum  refic^rentur  fideles.  scribit 
425  Bernardus  fer.  3  in  Quadragesima :  i/acieniu, 
inquit ,  usque  ad  nonam  iejunavimus  loli ;  mau 
vsque  ad  vetperam  jejnnabunt  nobiscum  unkeni^ 
reges  et  princives,  clerus  et  popuius^  nobile^ft 
ignobUes,  simul  in  unum  dives  et  pauper.  Et  Pelru 
Bles.  serm.  ii  :  In  Quadragesima  etiam  usquepoa 
nonam  differtur.missaleofiiciumyUt  etiamusqui^ 
vesperas  refectio  differatur.  Quod  apud  monacbos ,  el 
etiam  canonicos  Hiberni»  qui  tunc  erant  cooTicto- 
res,  in  usu  fuisse  singulisdlebusprsterDomiiucaiin 


festosque  dies  teslatur  Batramnus  CorbeixGatlics 
domnus  abbas  percutit  ictulum  unum^in  tabula ,  et  ^  monachus,  in  tractatu  suo  contra  Graecos ,  nondDiD 


diaconus  defert  stolam  complicatam ,  etc,  et  consi- 
dentes  bibunt ;  etc.  >  Hucusque  codex  manuscriptus , 
nec  aliter  fere  Lanfrancus;  quique  mos  studiose 
perseveravit  apud  Cluniacenses  usque  ad  annum 
supra  citatum,  si  tragemata,'quibus  delectabantur, 
aut  placentas  vel  azymos,  quibus  alii,  semoveas. 

Certum  est  autem  hos  biberes  (non  adniisto  alio 
cujusquegenerisobsonio)  permissos  fuisse,  prsesertim 
in  diebus  jejunii ,  ad  solam  sitim  levandam  ,  ^ua; 
tunc  solet  ardentior  esse ,  apud  eos  maxime  viros 
ccclesiasticos  et  regulares  quibus  supra  jejunanlium 
laborem ,  jugis  adhuc  incumbit  psalmodise  cantus. 
Gui  naturae  necessitati  pia  moderatione  provisum 
Tolentes  Ecclesiae  praelati ,  illibato  tamen  jejunii  vi* 
gore,  potus  illos  excoenales  indulgebant.  Cujus  con- 
suetudinis  plurima  legimus  exenipla  in  antiquis  Ec- 
clesiarum  monhnentis,  quaeque  adhuc  hodie  viget  in 
hac  aniiquisshna  Sancti  Petri  Vivi  Senonensis  ab 


edito :  c  Scotorum  nalio  Hiberniam  insulam  inha- 
bilans  consuetudinem  habet  per  monasteria  monacfao- 
rura  seu  canonicorum  vel  quorumcunque  religioso- 
rum ,  onmi  tcmpore  prseter  Dominicam  festosquedies, 
jejunare,  necnisi  vel  ad  nonam  vel  ad  vesperan 
corporicibum  indulgere :  ad  nonaro  quidemaestivis; 
ad  vesperam  vero  diebus  hiemalibus. » 

Licet  S.  Thonias  centiim  triginta  annis,  autcir- 
citer,  Pullo  posterior,  scribat  solvi  solitom  fuisse 
Jejunium  circa  boram  nonam,  ex  populi  consuetu- 
dine  %  u.,  q*  157,  a,  7.  Nec  ille  taiuen,  necalii,co- 
nulae  mentionem  faciunt.  Quare  merito  scripsitRei- 
iarminus,  tract.  De  jejunio,  cap.  3  :  c  Uswn  jejc- 
nia  solvendi  circa  meridiem,  et  ccBnulam  suD)fr.£ 
sub  noctem,  ab  Ecclesia  non  impcrari,  sed  toleiaiL 
Neque  deesse  inter  Catbolicos  qui  unica  tantum 
refectione  contenti,  nihil  omnino  cibi  degustent,i]isi 
vel   hora  nona ,  vel    sub  vesperam.  i    Quibus  sic 


batia  Benedictini  ordinis,  (ubi  ista  scribimus)  cum  ad  ^  gratulatur  et  subscribit :  «  Quamvis  probabilamcau* 


ejus  Ecclesiam  pro  Vesperis  decantandis  accedit 
celeberrimus  caiionicorum  coetus  metropolitanae  et 
vrimatialis  ecclesiae,  in  profestis  SS.  apostolorum 
Petri  et  Pauli ,  sancti  Remigii  Remensis ,  ac  beatis» 
simi  Senonum  protopraesulis  et  mart^rris,  nec  non 
Galliarum  apostoli  Saviniani,  qui  in  eadem|  Sancli 
Petri  Ecclesia  requiescit.  Vesperis  enim  ab  iisdem 
▼enerabilibus  canonicissolemniterdecantatis,  intrant 
omnes  in  monasterii  claustrum ,  ac  sedentibus  binc 
inde,  tum  ad  oram  sacrarii  et  capituli,  tum  in  suppe- 
daneo  perystilii ,  ipsoque  raonasterii  superiore ,  aut 
eo  qui  vices  illius  gerit ,  ad  dexteram  praecentoris , 
aut  eohim  priniaria;  dignitatis  prope  ostium  prxdicli 
tacrarii ,  pariter  sedente ;  praesenlantur  in  scyphis 
vitreis  vina  Iriplicis  generis  seu  coloris,  {albuin  sci- 
licet,  rubrum,  et  tertium  coloris  paulo  defsecatioris) 
a  parocbis  ecclesiarum   ab  illo  copnobio  dependen* 


sam  suae  consuetudinis  habeant  qui  jejunium  solTuat 
hora  sexta ,  tamen  fatendum  est  melius  ilios  facere 

2ui  roore  veteri,  non  ante  horam  nonam,  et  in  Qua- 
ragesima  non  ante  vesperam  ,  cibum  rapiunt.  i 
Nona  hora  est  nostra  pomeridiana  tertia ,  et  vespera 
seu  solis  occasus  in  verno  terapore,  nostra  est  sexta. 
Facessant  igitiir  avita^,  consuetiidinis  osores,  quibus 
uauseani  parit,  utpote  jaro  saturis  *  laudatissimaqso* 
runidam  nostnc  aetatis  praxis,  qui  quadragesiDiati 
terapore  et  similium  jejuniorum  diebus,  nihil  cibi 
prorsus  degustant,  nisi  vergente  ad  occasum  sole. 
Quse  tamen  sic  dicta  sunto,  ut  incontrarium  moren 
nihil  temere  pronuntiatum  velimus. 

CAPUT  X. 

**  Sicut  sexta  feria  eum  jejunii  diehus^  cames  edm 
miuime  jam  ticet,  Quibus  innuere  videtur  arbitn- 
rium  olim  fuisse  nec  illicitiim  carnium  esniu  illis 


tium ;  qiii  gepuflexi  coram  superiore  monasterii, 

pnecinunt  v.  Benedicile;  et  choro,  semula  modula*  diebns.quamvis  tunc  immobiles  pcrsisierent  jejunii 
tione,  Dominus  respondenie,  benedicit  ille  singulari  "  leges.  Quse  Pulli  sententia  nonmediocriterarrideWt 
ad  unumquodque  vinum  benedictione.  Statimque  il-     phiriiim  recentiorum  votis ,  praesertim  doctissimi 


lud  pnelibant  aut  exhauriunt  omnes  tum  canonici, 
tum  clerici,  alternatira  scyphos  propinantibus  paro- 
chis  ilhs,  et  aliis  iuferioris  chori  ministris.  Sed  na 
frangatur  jejunium,  quod  in  vigilia  sancti  Petri  reli- 
giosissinium  est,  tum  etiam  in  gratiam  antiquitatis 
cui  semper  studuit  nobilissimum  illud  canonicorum 
collegium;  nec  placentas,  nec  tragemaia,  nec  azv- 
mos  panes  (ut  alii  supra,  quos  perstrinffit  Pullus) , 
idjiciunt  solo  potu  contenti  :'quod  hic  ideo  duximus 
adnotandum  ut  ab  ejus  censura  reddantur  immunes. 
Et  ego  jejunaturum^  bis  in  die  edere,  rationem  non 
vuto.  Necdum  enim  excoenium  illud,  seu  tenuis  se- 
rotinae  mcnsae  apparatus  (quem  quidam  cmulam 
eoUationem  alii  vocitant)  in  jejunia  Christianorum» 


viri  Joannis  de  Launoy,  qui  tractatu  peculiari  tue- 
tur  abstinentiam  a  carnibus  non  sic  essentialem  esse 
ecclesiastico  jejunio,  puta  quadragesiniali.  ut  cum 
in  ea  legitimas  obcausasdispensant  praelati,  statim 
ideo  supersedendum  sit  jejunio.  Et  quidem  certum 
est  eccfesiam,  saltem  plerisque  in  locis  plura  niu- 
tasse  circa  delectum  ciborum  in  jejuniis,  quai  buko- 
ris  non  erant  raomenti  jjuam  ipsa  carnium  ahn- 
nentia,  iilaesa  tamen  ubique  jejnniorum  obseryan- 
tia  :  E\  quibiis  conjicias  ,  si  nunc  etiam  licitus  es- 
set  caniium  esus  in  iliis  diebus,  non  ideoitan»ea 
proscriplum  iri  sanctissimum  jcjnnii  culluin. 
Ipse  mos  hodiemus  anticipaudae  coroestionis  sex 
horiscitius,  illud  excoenium  scu  serolina  collauo 


(552)  Ante  et  relro  \A  est  reverentia  ut  videre  est  in  Decrctis_Laiifranci,^et  in  Consuetudinibus  Clirau- 


•ensibus 


1145 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  Ylll. 


41i« 


antcocnula;  Indulgentia  vini ,  bcticiniorum  usus 
nioaernus,  et  id  genus  alia  a  quibus  religiosissinie 
cavebant  veteres  Christiani ,  non  olliciunt  quin  ad- 
buc  in  Ecclesia  vigeant  jejunioruin  solemnia ;  qui- 
bus  ul  nihil  antiquius,  sic  nec  religiosius  invenitur; 
ui  proinde  non  aegre  in  illius  scriptoris  vota  conces- 
serim,  parem  scilicet  esse  de  carnium  esu  rationem, 
si  ob  generaiem  ciborum  quadragesimaiium  penu- 
riain  Itcitus  foret  ex  Eccles  se  consensu.  Suadent 
^26  i^l^^  quaedam  sanclorum  exempla,  guibus  ad 
juiiS  apices  jejunii  legem  observantibus ,  faiiiitiaris 
noiinuiiquam  fuit  carnium  comestio ,  ut  ipsi  Spiri- 
dioni  sanctissimo  viro,  qui  hospiti  cuidam  ad  se  ve- 
nienti,  carnes  suillas  apponi  jussit  in  Quadragesiina. 
Qttibuicoetis,  inqmt  Sozomenus,  lib.  i  Histor.,  cap. 
1  i  V  hospitem  fecitsecum  accumbere,  deque  carnibus  ap- 
positis  comedere  ccepit.  Uortaiur  hospitem  ut  ipsum 
imiietur,  Qui  cum  iliud  facere  recusaret ,  diceretque 
se  Christianum  esse  .  hanc  ob  causam ,  inquit  Spiri- 
dion^  minus  recusare  debere.  Nam  oiniiia  munda 
mundis,  sacrw  Scriptur^e  pronuntiant.  Ubi  notan- 
duin,  si  generali  decrelo  indicta  tunc  Tuisset  a  car- 
nibus  abstinentia,  neqoaquam  iis  usum  Spiridionem 
conlra  canones  Ecclcsiae  quoruin  observantissimus 
eral ,  minus  etiam  provocasset  bospilem  ad  prohi- 
bitum  a  Patribus  esuin,  si  ubique  Ecclesiaruiu  stetis- 
set  illa  probibilio;  nec  (quod  inihi  rei  momentum 
esti  Scripturse  si^piaculo  suam  obsignasset  senten- 
tiam,  si  jain  apud  omnes  jejunaturos  loLtinuisset 
delcctus  ille  ciborum,  qui  postea  gcnerali  consen- 
sione  popnlonim  exceptusesl.  Tunc  autem  variajct 
arbilrio  tenus  erant  jejunanlium  leges,  modo  in  id 
conspirarent  onines  ut  iiJibatus  sul)sisteret  jejunii 
ciiltiis,  qiii  potissimum  in  unica,  per  diem,  corporis 
refectione,  eaque  sobrie  sunipta  consistit ,  qiiain- 
Tis  fatendum  si(  nonnisi  paucissimoH,  et  adhuc  rum 
iiliis  egerent  cibis,  carnes  adhibuisso.  Hanc  artr^m 
diversain  jejnnaniium  praxiin  pluribus  ostenditEpi- 
phanius  in  exposilione  (idei  catholicse  quse  babctur 
-«d  calcem  librorum  adversus  haerescs ,  ct  post  eum 
Socrntes  libro  v  Histor.,  cap.  21. 

<  Quinetiam  non  de  numero  dieriim  quadrageiima- 
lium  soluni  discrepant,  verum  etiam  de  al  stiiienlia 
a  cibisvariam  scquunturrationem.  Nam  alii  omnino 
ab  omni  aniinantium  geiiere  ahstinciit;  alii  inter 
animantia  pisces  solos  coniedunt;  alii  cuni  piscibus 
voUicros  etiaw  manducaiil,  eas(|ue  cx  &qua,  ut  est 
apud  Moysen,  nasci  asserunt ;  alii  a  fruciibus,  duris 
integunientis  involutls,  et  ab  ovis  tempcrant;  alii 
arido  paiie  solo  vescuntur;  aliine  illo  (luidem.  Sunt 
qui  cum  ad  horain  nonam  jejunaverint,  variis  cibo- 
riim  generibiis  uluntur.  Alia  ratione  apud  alias 
genti  s  jejunatuf;  cujus  rei  sunt  causa;  pi*ope  inli- 
iiitae.  Ac  quoniam  nemo  de  ea  prseceptum  lilterarum 
moiiinicntis  proditumpotest  ostendeie;  perspicuum 
est  apnslolos  liberam  potestatem  ineadem  cujusque 
inenti  ct  arbitrio  permisisse ,  ut  quisquc  nec  nietu 
nec  necessitate  inductus  quod  bonum  sit  ageret. 
Ilanc  disparem  jejuniorum  rationem  iuEccIesiaesse 
Gognoscimiis.  »  Quse  eadem  fero  habet  Uutramnus 
supra  lib.  iv  operis  sui  contra  Graecos,  nisi  quod 
inngis  ad  nientein  auctoris  addit  quod  plures  sic 
jejiinantes  sine  diseretione  ciborum  reftciunfur. 

Ni  c  p  >rro  indictam  ab  Ecclesia  suo  tempore  fuisse 
abstinentiam  a  carnibus,  sic  colligi  videtur  ex  Theo- 
'donHo,  lib.  v  !  airet  fabul.,  cap.  29  :  Abstinenliam 
cutem  a  vino  esuque  carnium,  et  reliquam  continen- 
ti'im^  non  similiter  ac  hwretici  amplectitur  Ecclesia. 
IJi  enim  ab  his  tanquam  abominandis  abstinere  prw- 
ctpiunt;  Ecclesia  vero  de  his  nihil  prwcipit.  Pneque 
■enim  horum  usum  interdicit,  etc.  Quod  probat  ex 
Apostoli  verbis  superius  etiam  recensitis  a  Spiri- 
dione.  Sed  postea  pluribus  canonibns  abstinentiain 
illaiii  a  carnibus  et  delertum  ciborum  sanxit ;  quam 
legcm  ideo  inter  ecclesiasticas,  non  apostolicas  con- 
stit  :tiones  annumeravit  facnltas  theoIo{;iae  Parisien- 
ftis  in  artlculis  ({uoscirca  qu[pdam  dogmata  Chri- 


A  stianae  religionis  superiori  sxculo  controversa  edi- 
dit:  Constitutiones  ecclesiasticWj  utdejejunio^  dede^ 
lecttt  ciborum ,  de  abstinentia  a  carnibusy  aliisque 
multisy  vere  obligant  in  foro  conscientice. 

Nec  prxlereundum  pliis  aequo  Pullinis  verbis 
Erasmum  favisse  in  epistola  ad  episcopum  Basi- 
leensem  :  Pautulum,  inquit,  irrepsit  consuetudo  quw 
diem  Veneris  pisculentnm  nobis  reddidit.  Ueitide  tibi 
hoc  successit,  427  odjuncta  est  sabbati  dies:nunc 
etiam  Mercurii  periclitatur;  ob  idque  genus  observa- 
tiunculas  videmus  hommes  affligi,  et  deniaue  mori , 
sibiqueChristianos  videri,  cum  sintJudai.  Vide  cap. : 
Jejunia,  et  cap. :  De  estt,  l)e  cons.,  dist.  5  ad  quod 
ultimum  notatGlossa :  De  quarta  feria  est  consHium; 
de  sexta  pra*ceptum. 

De  abstinentia  vero  a  rarnibus  in  die  Sabbati 
tacet  Pullus,  quod  suo  tempoi^e  nondum  indicta 
fuissct,  nec  ubique  locorum  observata ;  s^^d  arbitra- 
ria  lantum,  aut  solo  consuttudinis  jure  in  quibus- 
3  dam  dioecesibus  recepta.  Exstat  quidem  canon  sy 
nodi  Romanae  sub  Gregorio  VII,  cap.  8,  de  quo  Gr;.- 
tianus  De  consecrat.,  dist.  5  ,  cap.  31 ,  quo  fideles 
admonentur  a  carnibus  abslinere  diebus  Sabbali ;  sed 
ut  notat  ibidem  Glossa,  pontiiicisconsilium  est,  nou 
pneceptum ,  nisi  in  locis  ubi  mos  aliier  inolevit. 
Tentasse  tamen  plures  Ecdesiarum  anlislites ,  ab- 
stinentiam  illam  introducere,  prxsertim  in  Galllia, 
testatur  Glaber  lib.  iv ,  c.  5,  circa  anniim  100 ,  lo- 
quens  de  conciliis  in  Aquitania  celebratis.  f  lllud 
sane  memorandum  quod  ouinibus  in  commiine  pla- 
cuit,  qualiter  omniLus  bebdomadibussanttionepe:- 
petua ,  sexta  die  abstineretur  a  vino  ,  et  a  carnibus 
septima,  nisi  forte  gravis  infirmitas  compelleret. 
aut  releberrima  solemnitas  interveniret.  Si  \ero  efle- 
ctio  aliqua  inlercedeiet  ut  bic  tenor  pauluhim  laxa- 
retur,  tres  proinde  pauperes  victu  sustenlarentur.  > 
Notatque  Sigibertus  in  Cbronico  ad  annum  1052 
pcenas  contra  delinquenics  ab  hujusmodi  cor.ciliis 
P  sic  inflic  tas  :  Quod  qui  noUet,  Christianitate  privare- 
^  tur;  ei  exeuntem  de  smcuto  nullus  visitaret ,  nec  se- 
puUurce  iraderet.  Sed  contra  haec  reclaniavit ,  et 
paulo  durius  institit  Gerardus  Canieraccnsis  episco- 
piis  :  I  Qiii  nulliiis  hortatu,  ut  ibidem  adnotat  Sigi- 
bertus ,  potuil  adduci  ad  hapc  suscipienda ,  sed  sin- 

gula  capitiila  refellebat  dicens; Jejunium  in 

sexta  vel  scptima  fcria  nec  omnibus  unum  esse  im- 
ponendum,  quia  non  est  una  omnibus  possibililas, 
nec  omiios  hoc  uno  jejunio  contentos  esse,  quia  non 
est  una  omnium  poenitendi  quaiitas.  Ilsec  sacramento 
iirmare,  vel  sacramenti  vioiationem  perjurio  augere, 
iion  est  utile.  His  contradicentf^s  excominunicari, 
iniirniis  visiiationem,  vel  inorluissopnliuram  ncgari, 
esse  deteslabile.  Suflicere  authenlica  Patruui  de- 
creta,  et  super  his  negiectis,  inipositum  congruen- 
ter  poRnitentiae  modum.  >  Ha*c  Gerardus.  Ex  quibus 
apparel,  praeserlim  ex  poenis  sancitis  a  Patribus, 
non  perfunclorie  lentatani  nec  segniter  inlroductam 
-.  hujus  al  stincntia'  praxim.Qua;  tamen  statim  alaicis 
"  excep!a  ,  vix  a  Cluniacensibus  poluii  adinitti ,  licet 
alias  solemni  sacramento  jurassent  in  verba  regulx 
omniuiodam  caniium  comestionem  probibentis  ,  ul 
proinde  non  mediocriler  in  eos  tanquam  corvinoi  ex- 
canduerit  eorum  abbas  venerabilis  Petrus  Mauricius 
lib.  VI,  epist.  15.  <  Abstinent,  inquit,  causa  Dci  ipsi 
minii  vel  lixx  a  carnibus  omni  Sabbato ;  abstinent 
insuper  plerique  laicorum  ouiiii  quarta;  abstinent 
quidam  exipsisctiamomni  seciinda  tcria.  At  fialrcs 
nostri  sancli  ordinis,  cceleslis  proposili  monachi, 
et  hoc  Cluniacenses,  spreio  Deo,  aiijecto  pudore,  to- 
tum,  ut  dicitur,  annum ,  iiulla  piscter  sexlam  exce- 

Eta  feria ,  in  absumendis  carnibus  conlinuant ,  nec 
oc  saltcm  occulte ,  sed  palam  el  publice  facicn- 
tes,  etc.  • 

In  aliis  vero  regionihus,  morem  illum  non  ila  vi- 
guisse,  colligimus  ex  resn-ipto  Innocentii  III  ad  ar- 
chiepiscopum  Bracar.  in  llispania,  cxtraDcobservat. 
jcjuuior.,  cap.  :  Cow«7ittm.  Ubi  requisilus  S.  Pouti- 


If47 


AD  ftOBEHTI  PULLl  SEMENTL^RUM  LIBROS 


<!U 


fex  qMid  in  illos  agendum  qui  propter  qaamdam  de-  A 
bililuleiii .  sed  salis  ieveni ,  cariies  comederant  die 
Sabliali ,  respondet  ol)servandam  esse  consuetudi- 
nem  rexionis.  Qno  salis  innuit  nuUum  Ecclesise  ge- 
nerale  decrelum  tunc  exslitisse,  quod  prohiberet  ab- 
stinentiam  a  carnibus  diebus  Sabbati.  Imo,  anno 
155G,  428  ducentis  circiler  quinquaginla  annis 
a  constilulione  Gregorii  VH  usilalani  iterum*xe- 
rophagiam  in  Sabbalo,  idque  communiter,  arguniento 
est  bulla  Beneiiiiti  Xll ,  qui  in  Benedictina ,  c.  2G, 
languentibus  tnm  monachis,  carnium  esum  quibus- 
daui  hebdomadatim  diebus  indulgens,  sic  dies  alios 
excipit  :  Slatuimus  et  ordinamus  quod  per  totum  an- 
nuoi  feria  quarta  et  die  Sabbati ;  et  a  prima  Dominica 
Adveutus ,  etc,  omnes  regulares  ejusdem  ordinis  seu 
rejgionis ,  ab'csu  carnium  ubique  abstineant,  Quem 
Sabbati  diem  nominatim  excipere  non  iuisset  opus, 
si  in  eo  generalis  jam  apud  omnes  fuisset  a  carnibus 
abslinentia,  sicut  in  sexta  feria,  quam  ideo  non  ex- 
priiiiit  ponlifex.  Quinetiam  cenlum  annis  eo  inferior  i^ 
S.  Antoiiinus  parle  ii,lil.  ODe  gula  cap  i,  §  4  soiius 
feria^  sexLe  meminit.  In  lege  Ecctesia  prohibetur  esus 
carnium  sexta  feria  per  totum  annum  et  jejuniis ;  et 
lacticinia  in  quadragesima,  Et  cap.  n  ,  §  5  ejusdem 
tiluli  :  In  Sabbatis  comedere  carnes  in  locis  ubi  est 
consuetudo  universaliter  non  comedi^  mortale  est,  etc. 
secus  si  consuetudo  patrice  quod  comeduntur,  ut  in 
Franciaj  Catalaunia  et  aliis  partibus,  quia  tunc  sta- 
biiur  consuetudini^  dist,  12.  lUa  autem, 

Propter  quod  minime  comedas  aut  inter  Francos 
butyrum,  etc.  Locus  intellectu  difficilis,  nec  uUis  hi* 
gtoriarum  monimentis  concitiandus,  cum  pr%sertim 
familiarem  admodum  apud  Francos  usum  bulyri 
fuisse,  maxime  Parisiis,  ubidiu  doouit  PuUus,  cer- 
tissimum  sit,  idque  sullicienter  probenl  plures  con- 
ciliorum  Galiiae  canones,  quibus  indicilur  abstinen- 
tia  a  butvro  tempore  Quadragesimae ,  ut  cap.  40 
capituL  Theodulphi  Aurelianensis  episcopi,  elc. 

Quare  cum  eruditissimis  viris  Joanne  Baptista 
Soucheto ,  Jacobo  Sirmondo ,  el  Dionysio  Petavio,  ^ 
quos  voceaut  scriplo  conveni,  reor  equidem  (licet 
alio  coilimare  videantur  auctoris  verba)  eum  allu- 
dere  ad  iilam  quadragesimaleni  abstinenliam  a  bu- 
tyro,  qua  lunc  temporis  vigebat  in  Gallia,  qua^que 
necdum  penitus  ubique  Gallorum  exstincta  est. 
Quara  et  apud  exteras  genlcs  antiquissimam  fuisse 
testatur  Carolus  Guillard,  episcopus  Garnotensis,  in 
sialutis  synodalibus  anni  1555  :  Cum  abstinentia, 
inquit,  abusu  butyri  et  lacliciniorum  sit  de  communi 
'  et  (intiqua  Ecclesioi  institutione.  Imo,  ut  volunt  alii, 
promulgata  a  Telesphoro  papa,  apostolorum  vicinis- 
simo;  cujus  decrelum  iterum  renovalum  aPalribus 
sexlae  synodi.  Cum  enim  in  Armenia  Sabbatis  tan- 
tum  et  Dominicis  diebus  in  Quadragesima  vesce- 
rcntur  Bdeles  ovis  et  butyro ,  sexta  synodus  Con  • 
stantinopolitana  lege  sanxit ,  si  quis  ova  butyrum 
edisset  in  Quadragesima  ,  ut  clericus  deponeretur, 
iaicus  excoinumnicaretur,  ut  habet  Hosius  cardina- 
lis,  cap.  91  De  caeremoniis  a  tempore  sumptis.  Quod  ^ 
etiam  ab  Anglis  noviter  ad  fidem  conversis  observari 
debeie,  ut  generale  statutum  Ecclesiae,  docet  Grego- 
rius  Aiigustino  rescribens  :  scilicet  ut  quibus  diebus 
a  carne  abslinendum  est ,  illi  etiam  abstincant  a 
butyro.  In  multis  tamen  provinciis  licitum  erat  die- 
l)us  jejunii  extra  Quadragesim*\m  eo  vesci ;  seciis 
in  aliis  :  hincque  forsan  natum  scandalum  illud  (de 
quo  hic  PuUus)  ob  diversitatem  usuum,  cui  cautuni 
voiuit  superiori  epigraphe.  Ad  quod  apposile  disserit 
Antoninus  parte  ii,  titulo  6,  ^Z, De lacticiniis utrum 
possint  comedi  in  Quadragesima?   c  Nota,  inquit, 

8uod  si  quis  in  jejuniis  ay»  Ecclesia  institutis  extra 
[uadragesimam,  comedit  lacticinia  in  locis  ubi  con- 
suetum  est  non  comcderc,  peccatum  est.  Alias  si 
consuetum  est  talia  comedi  communiter  vel  pro 
majoEi  parte,  possunt  comedi,  7G  dist.  cap,  :  iJti' 
nam^  elc.  Sed  pro  niajori  declaralione  horum,  Pe- 
tnis  de  PaUide  in  iv,  dist.  15,  sic  docel : «  Comestio 


lacticiniorum  in  QiiadragesimainterdicUiesl,  uidiit, 
4,  cap. :  Denique,  Non  autem  in  aiiis  je>umi8 ,  nisi 
consuetudo  hoc  habeat ;  quam  ubiqiie  oteenrandaiB 
in  jejuniis  dicunt  Augustinus,  .4nibrosius  et  lli'er5- 
nymus,  dist,  i2.  Illa  et  dist,  76,  cap. :  Utinam.  Ln- 
de  429  cui  injunctum  est  jejunare  siropliciter,  noa 
babet  nisi  a  carnibus  ahstinere,  ita  quod  jejunare 
etiam  cum  lacticiniis  potest.  Britones  tero  comedew 
tesbutyrum  in  Quadragesima ,  tidetitur  excnsari^ 
quia  in  illis  in  quibus  Eccle&ia  dispensare  potest , 
scieiido  et  dissimulando  dispensat :  si  tainen  ita  dii- 
simulat,  quod  nec  punit  excommunicatione ,  nec 
prohibet  verbo,  etc.  >  Haec  Antoninus  et  Paludanus, 
inniientes  nulios  in  Quadragesima  pneier  Britones, 
butyrum  admisisse.  Quae  abstinenlia  adhuc  perse» 
verat  in  Occitania ;  et  cum  in  quorumdani  gratiaa 
remittitur  ad  tempus,  ea  semper  apponitur  conditio^ 
dummodo  secrete  et  absque  scandalo  fiai.  Nec  indid- 
tum  adhuc  communiter  butyri  usiiin  apud  ParisiMK 
ses  anno  1515  tcslantur  acta  synodalia  Stephaui  De 
Ponclier  eorum  anlislitis.  Hortor  vos  ac  moneo  Qaa- 
dragesimam  ab  Ecclesia  etiam  ordinatam  iemporg 
congruo  jejunare,  et ,  veluti  censuerunt  sacri  camo- 
nes,  a  carnibus,  lacte^  caseo,  butyro^  ovis^  eic.  absti' 
nere, 

Cum  vero  dispensari  coepit  in  esu  butyri,  id  ea 
conditione  factiim  est,  ut  quidpiam  in  fabricam  et 
emolumentum  Ecclesise  solverent,  scilicet  pauperes 
X  denarios;  niediocres  xx  et  divites  xxx.  Testis  est 
ea  consuetudo  quae  hactenus  viget  in  quibusdaiB 
Gallia;  dioccesibus,  maxime  Camotensi,  ut  ipso  die 
Paschse,  post  matutinam  et  Tespertinam  syoaxini, 
sacrorum  proxeneta  pro  foribus  Eccicsiae  danwi 
Payez  vos  heurresj  ut  singuli  pro  sui  stalus  condi- 
tione  constilulos  denarios  viritim  solvant.  £x  qoa 
pecunia  sic  collecta  aediflcatam  aiunt  Rolbooiagi 
turrim,  quam  vernacule  dicunt :  La  lour  de  bemre. 

Ex  quibus  colli^imus,  cum  haec  a  butyro  ahsti- 
neniia  religiosius  in  Gallia  quam  apud  vicinas  geo- 
tcs  obtinuerit,  non  mirum  esse  si  cautuni  eorum  cuo- 
scieniise  volens  Pullus,  sedulo  moneat  exteros  apud 
eos  adventantes  ut  vitandi  scandali  causa,  edeodo 
bulyro  supersedeant  ad  tempus;  ut  de  aliis  qui- 
busdam  cibis ,  parem  ob  causain  censebal  Apost<w 
lus. 

Aut  inter  alios  quosdam^  aUium.  Nulla  lege  repro- 
batum  esum  allii  putamus,  ratione  iamen  pertiiia- 
cis  odoris  nec  bene  probi,  coramuniter  repudiaii 
certum  est.  Unde  Horatius  Epodon,  ode  3 : 

Parentis  oUm  si  quis  impia  manu 

Senile  guttur  fregerit^ 

Edat  cicutis  aUium  nocentius. 
Nec  dissenlit  ab  auctore  nostro  Petrus  Abselardus 
post  Ambrosium,  qui  de  viiando  scandalo  parUcr 
scribens  lib.  v,  in  Epist.  adRomanos:  sic  ait,  pa^. 
705  :  c  Si  hsec  in  aposlolis  et  apostolicis  viris,  qox 
conlraria  videntur,  diligentius  in  ipsa  radicis  inten- 
tione  discutiamus ,  reperiemus  i:a:c  et  illa  pro  teai- 
pore  et  loco  modo  prohibenda  esse,  niodo  conce- 
denda ,  et  nonnunquam  in  aiiquibus  prohibendts. 
magis  de  honestate  vitaequam  dereligionelidet  pn- 
visum  esse.  Sic  enim  in  Hexaro.  B.  Ambrosins  ai- 
lium  quod  ad  medicamen  sumi  concedit,  ad  cibim 
sumi  interdicit,  quod  scili(*et  fetore  ipsiiis  hoi»Mi 
viri  facile  scandalizentur.  Sic  et  de  nonnnllis  aiiA 
vilibus  cibis  propter  honestalem  consenraiidani  fien 
credimus.  > 

Unde  et  caseus  jure  gentium  esui  concessus^  m  um- 
nuUis  fere  quasi  pestis  vitatur.  In  veteribus  Aiiglom 
constilutioiiibus  ad  titulum  De  decimis^  hauc  repe- 
rimus  casei  commendationem  sed  ab  alio  desooK 
plain : 

if/;mri  meata  me  dicunt  esse  nocivum, 
*  Sed  tamen  ignorant  t^ur  nocumenta  feram. 
Expertis  reor  esse  ratnm  qua  comtnodiiale 
Langucnti  stomacho  caseus  addit  ot^em^ 


4140 


D.  HUG.  MATHOUD  OBSERVATIONES.  —  IN  LIB.  VUI. 


ilSO 


Ca$eu$  aHt9  cibum  confert  si  defluat  alvus ;  A 

$}  constringalur,  terminat  itle  dapes, 
Ad  fundum  $tomachi  dum  sumpta  cibaria  trudit 

Vim  digestivam  non  minus  ittejuvat, 

Si  stomachus  languety  vet  si  minus  appetat,  ille 

Fil  gratus  stomacho  concHiansque  cibum. 

Dum  ca:tera  concesserunt ,  suffocatum  cum  san- 

guine  prohibuerunt ;  non  decretum  sancientes ;  430 

viruti,utopinor,  atiquorum  imbe^illitati  condeseen- 

dentes.  Decretum  intelligequod  iDunobiliter  in  Eccle- 

sia  iisque  ad  Onem  sieculi  perinaneret :  lioc  enini 

piodo  abstinentia  a  sanguine  et  suflbcato,  ul  et  ab 

idolothytis,  non  fuit  apostolicum  decretum :  subla- 

lam  enim  postea  fuisse  certlssimum  fest.  Imo  nec 

defuere  quidam  qui  canoneni  iilum  concilii  Hieroso- 

lym.tani  voluerint  abrogatum  fuisse  antequam  Pau- 

iusCorinthiis  scriberet  (quod  tamen  nuUatenus  con- 

cedendum  esse  censemus)  eo  quod  indulgeatPauIus 

ut  imniolalis  cibis  vesci  possint,  si  citra  scandaium 

id  fieri  possit.  Eoque  spectasse  videtur  auctor,  ralus  B 

nequaquam  Paulum  dispensasse  tam  cito  in  ea  lege 

cui  condendae  pariter  ipse  interfuerat,  si  vim  decreti 

(quod  esset  juris  immobilis)  babuisset.  Et  quidem 

diim  scribit,  non  id  apostolos  decrevisse  nisi  ut  in- 

firniitati  Judaeorum  consulerent ,  qijibus  scandalo 

fuissent  neophyti  gentiles,  inmiolalitias  escas  aul 

sirffocatas  comedentes ;  secutus  videtur  Augustinum 

lib.  XXXII   contra  Faustum,  cap.  13:  «  Si  hoc  tunc 

apostoli  pneceperiint,  ut  ab  animalium  sanguine  ab- 

slineient  Christiani,  ne  pra^focatis  carnibiis  vesce- 

renlur,  eicgisse  mihi  videtur  pro  tempore  rem  faci- 

lem  et  nequaquam  observantibus  onerosaiii :  in  qua 

cuni  Israelilis  eliani  gentes  propter  angularera  iiium 

lapidem  duos   parietes  in '  se  condentem  ,   aliquid 

coinmuniter  ol*servarent,  etc.  Transacto  vero  illo 

tempore  quo  duo  ilti  parietes,  unus  ex   circunici- 

sione,  alter  ex  pr^putio  venientes,  quamvis  in  an- 

gulari  lapide  concordarent,  tainen  suis  quibusdam 

proprietatibus  dislinctius  eminebant.  At  ubi  Ecclesia  C 

gentiiim  talis  eflecta  est,  ut  in  ea  nullus  Israelita 

carnalis  appareat,  quis  jam  hoc  Christiams  observat^ 

ut  turdos  vel  minutiores  aviculas  non  atlingat,  nisi 

quoruin  sanguis  efTusus  est?  Aut  lepovcm  non  edat, 

si  roanu  in  cervice  percussus  nullo  cruento  vulnere 

occisus  est?  Et  qui  forte  pauci  adbuc  tangere  ista 

formidant ,  a  caeteris  irridentur.  Jam  oiuiiium  ani- 

mos  in  hac  re  tenuit  iila  sententia  veritatis :  Non 

quod  intrat  in  os  vestrum  vos  coinquinat ,  sed  quod 

exit,  etc.  I  Hacc  ad  Pulli  mentem  Augustinus.  % 

Certum  tamen  est  legem  illam  de  sanguine  et  suf- 
focato,  etc.  non  concedendis,  dudum  in  Ecclesia 
perseverasse,  ut  palet  ex  concilio  Gangrensi,  c.  2, 
et  ex  Poenitential.  libris  Bedae  el  Rabani ;  licet  ex 
aurtoritate  Augustini  mox  laudati  habeamus  legem 
illam  suo  temporenon  fuisse  strictissinii  juris;  quod 
Pulli  sententix  satis  cohseret.  V.  B.  Tbomam  i,  2, 
q.  105;  art.  ultinio  in  fine. 

Jllicila  nostro  tempore  multa  excipiunt.  Sui  sae-  D 
ctili  novatores  qui  direbantur  apostolici,  lacile  su- 
gillat:  contra  quos  etiam  acriter  invehilur.  S.  Ber- 
nardns  serm.  66  in  Cantica,  cujiis  verba  studio 
brevitatis  prseterimus.  Vide  chronologiani  Gene- 
brardi  initio  libri  iv.  Notat  etiam  ad  annum  i052 
Ilenricum  imperatorem  in  Saxonia  apud  Goslarem, 
omnium  consensu  jussisse  patibulo  suspendi  qiios- 
dam  hsereticos  qui,  inter  alios  errores,  oninis  ani- 
iualis  esum  juita  Manicbseos  exsecrabantur. 
CAPUT  XVH. 

HuUum  ergo  rationabilius  arbitror  parentum  se- 
men  ad  costce  simHitudinem  sua  ex  se  per  Deum  adi- 
pisci  auqmentaj  elc,  Non  aliter  Hugo  a  S.  Victore 
libro  1.  l)e  sacram.,  parte  vi,  cap.  penult.,  etc.  Ma- 
gister  sent.  lib.  n,  dist.  30  sub  finem ;  et  eodem, 
dist.  18;  Petrus  Comestor,  Histor.,  cap.  73;  Pe- 
trus  Pictaviensis  parte  v,  rap.  19,  eic  Censent  hi 
aiictores  non  aliam  in  hominibns  [naterinm  esse  quae 


proprie  dicatur  humana^  natura;,  quam  qi:ae  in  priina 
reruin  origine  exstilit  in  Adanio ;  quai  via  seini- 
nali  parliculatim  in  posteros  ducta  ,  in  illis  propa* 
getur  absque  ulla  rei  alicujus  exlrinsec%  apitosi- 
tione ;  431  ^^que  sola  sit  humana  caro  quas  aii- 
quando  ad  uninortalitatem  caiterasque  resurrectio- 
nis  dotes  evebenda  sit,  et  consequcnter  asserunt 
non  ideo  nutriri  corpora  ut  cerla  qusedam  materiae 
portio  (quain  vi  nativi  caloris  consumptam  volunt 
alii)  reparetur  :  sed  tantum  ul  foveantur  externo 
succo,  aut  ut  quid  habeat  primigcnius  calor  in  quod 
desaeviat  :  non  secus  ac  aiiri(i<:c  s  dum  auruiii  cxco- 
quunt,  nonnihil  adiniscent  plumbi,  ne  in  auras  eva- 
nescat  penitusque  dispereat.  Cominoda  videbatur  iiiis 
auctoribus  haec  sententia ,  cum  ut  unilas  principii 
oinnium  hominiini  salvarctur,  tuin  iit  veritas  bnmaiiui 
naturse  (qua  parte  pro  carne  aut  materia  suppo- 
nfl)  in  communi  resurreclione  deraonstraretur ; 
quod  utrumque  luculentius  expendit  Pullus,  ul  iu 
iis  immoremur.  Ut  tanien  paiicis  arriserit  hsec  op*- 
nio,  nec  stabili  prorsus  nrmamento  innitatur,  ut  ab 
omnibus  pene  theologis  repudiata  fuerit,  jureque 
refutata,  et  tandem  a  Parisiensibus  in  angulum  re- 
jecta,  ac  in  operibus  Magistri  obelo  nolata,  videri 
poterit  apud  anctores  qui  in  secundiim  cl  quartuni 
Sententiarum  scripsenmt.  Ejusdcni  opinionis  siipra 
meminiinus  cum  de  tra<luce  priinigeniae  laLis  disse- 
ruimtis  ad  capul  28  partis  secund:e. 

Piisi  forte  illud  quod  circumcidendo  prayutatum 
est .  Modeste  tiic  Ptiiliis  hanere  vidctur,  ut  qui  non 
ignorarel  i\\ix  passim  circumferebantiir  suo  lenipore 
de  praipiiiio,  uinbilico,  dentc,  et  caiteris  htijusmodi 
Christi  Dontini  roliquiis;  quarum  rcalein  in  terra 
pi-acsentiam  aigie  tulit  Novigcntinus  abbas  Gtiiber- 
tus  libro  II  et  iii  De  pignoribus  sanctoriim,  p'--fi- 
bi!s  in  locis,  ut  cap.  i  :  Sunt  qui  circumciai  prapU" 
tium  ipF.ius  Domiui  habere  se  asserunt ;  de  quo  ma^ 
gj:us  Orifjenes.  Fuere,  ait,  quidamqui  deipsa  DoUiini 
circumcisione  non  erubuerunt  tibros  scribere.  Et  cap.  2, 
§  1  :  Qnod  si  de  proisentia  hac  agitur,  prolecto,  qui 
dentem  ejus,  vel  umbilicum,  seu  quod legiiur  circum- 
cisum  sibi  arrogat,  usquequaque  tnentitur.  Ac  tan- 
dem  lib.  iii,  peculiari  contra  san  -  Me<lardensesr 
€  Velim  ergo  respondere  dignemini  in  cujiis  corpo- 
ris  jus  in  resui-rectitme  cessuruin  denteni,  Domtm, 
et  caetera  quaiqne  puiaiis.  Non  minus  etenim  de 
umbilico,  et  cxteris,  quae  de  ipso  habere  dicuntur, 
quam  de  dente  apud  nos  agiliir  ;  quod  plane  de  uno 
dicitur,  redundat  ad  caetera.  Ubi  igitur  se  conferent 

aua;  de  Domino  Salvatore  servantur,  cum  ultimus 
ies  ille  ingruerit?  si  ad  pristinum  reditura  sunt 
corpus  ,  quo  se  recipienl,  qux  loca  sese  iis  recipien- 
dis  aperient?  An  edentuius  Salvator  clarificatus 
hiictis(iue  mansit,  ut  locum  denti  supcrventuro  scr- 
varet?  Et  certe  denti  tantillo  locus  conveuiens  in 
virili  quod  est  Dominica  fauce  nequaquam  coinpe- 
tcret.  Esto.  Quo  se  umbilicus,  quaeso,  reponet? 
Niinquid  duae  clarificationes  in  eodem  corporc  cele- 
fcranlur,  etc.  >  Haec  Guibertus  hoc  annoiiupressus; 
sed  zelo  veritatis  exaestuans,  a  quo  pnidenter  ai.sti- 
nuit  Pulius ,  ut  et  post eum  Innocentius  III,  lib.  iv  De 
mysteriis  missae  capite  30  apud  Bollandum.  f  Qi:id 
de  circumcisione  praeputii,  vel  umbilici  pra^cisione 
dicetur.?  An  in  resurrectionc  Christi  similiter  rediit 
ad  veritatem  humanoi  subslantia^?  Creditur  enim 
in  Lateranensi  basilica  reservari  :  licel  a  qiiibusdam 
dicattir  qtiod  praeputium  Cbristi  fuit  in  Jerusalein 
delatum  ab  angelo,  Carolo  Magno,  qui  transtulit 
illiid,  et  posuit  Aquisgrani  :  sed  post  a  Carolo 
C:iIvo  posituin  est  in  ecctesia  Salvatoris  apud  Ca- 
rositim.  Ueiius  est  tamen  Oeo  totum  committere, 
quam  aliqnid  temere  definire  ,  »  ut  pliirimi  reccntio- 
rum  faciunt ,  qui  vel  pro  stndio  partium,  vcl  pro 
innala  de  qtiibusqiie  definicndi  libidine,  digladian* 
tur  inutuo  ut  hiijuh-niodi  reliquias,  ad  Ronianos, 
ad  Anicienses,  ad  Antnerpicnses,  ad  Carosianoi'|  et 
nunc  ad  Calcalanos  in  Lalio,  transferant. 


mi 


SUGERIUS  ABBASS.  DIONYSU. 


m 


432  CAPUT  xvin. 


CAPUT  xxvn. 


yon  dixit  ipiritus  ut  coi-pun  vertatur  in  spirilum, 
9uod  tamen  nonnulli  putant.  Spcclavit  aiictor  hunc 
Augastini  locum  xiii  De  civitate,  cap.  20  :  Caro  spt- 
ritni  serviens  recte  appellabitur  spiritalis;  nonquia 
in  spiritum  convertetur^  sicut  nonnuUi  putanty  eo 
quod  scriptum  est^  seminatur  corpus  animale,  resur- 

?>el  corpus  spirhale  :  sed  quia^  elc.  Habet  siniilia 
ib.  1  Dc  iide  et  Syinb.,  cap.G,  sed  pncsertim  epist. 
446,  ad  Consentimii,  ubi  de  bac  diflicuitate  disserit 
ei  professo. 

CAPUT  XXV. 

Frustra  Origenes  spondet  liberationeni  post  mul- 
tos  ayinoSf  malis  hominibus  et  ipsis  divmonibus,  De 
huc  Origenis ,  sive  potius  Origcnistarum  falso  ^o- 
gmate  tractant  Epiphanius  ba;resi  6,  et  in  epistola 
deiliius  erroribus  ad  Joannem  llicrosolymit.,  Hiero- 
nymus,  epist.  61  ad  Pammachium.  et  in  altera  con- 
tra  eumdem  Joannem,  August.,  lib.  xxi  De  civit., 
cap.  17,  et  iib.  De  hairesib.,  cap.  43 ;  Greg.,  Dialog,, 
cap.  44. 

Rcprobatum  ab  Ecclesia  fuisse  errorem  illum 
(estnntar  idem  Augiistinus  loco  citato  De  civit. ; 
llieronyi:!.,  in  Apnlog.  alversnsHuflin.  ct  op.  78  ad 
Pammach.  T.t  in  ([umla  synodo  Si^b  Vigilio  papa 
et  Jusliniano  imparatore,  pluia  damnatur  Orige- 
nis  dogmata ;  et  a  Tlieophilo  in  synodo  Alexan- 
drina,  quamvis  Genebrardus  noster  in  collectaneis 
de  Vila  et  scriptis  Origenis,  cap.  6,  inustam  ei  la- 
l)em  erroris  de  Hniendis  aliqiiando  damnatorum  et 
dasmonum  poenis ,  eximere  tentet;  ut  quis  magis 
dispiitationis  gratia ,  qiiain  asserlive  et  ex  prnprio 
sensu,  quid  tale  scripscrit  :  homilia  enim  1  et  14 
in  Ezech.,  homilia  14  in  Josue  xii  ei  xiv,  in  Nu- 
ineros,  lib.  v,  in  Epist.  ad  Rom.  et  homil.  9  in 
divers.  contrariiim  scribit  :  ut  merito  suspicentur 
non  pauci,  ab  adversariis  Origenis,  ejus  scripta 
taiibus  nsevis  respcrsa  fuisse. 


Minime  videtur  absonum  in  judicio  auoqae  nipa$ 
sanctorum  inteliigendas.  Ofiendit  ad  huiic  lapideu 
Magisler  coiitrariam  sequens  opiuionem,  4,  disi.45, 
§  4.  c  Si  vero  quaeratur,  inquit^  utrum  peccala  qua 
feceriint  clecti,  prodeant  tunc  in  notitiam  omiuuB, 
sicul  mala  dainnandonim  omnibus  eruut  nola,  dob 
legi  hoc  expressum  in  Scriptura  :  unde  non  irrati<K 
nabiliter  putari  potest,  peccata  hic  per  pcenitenliaa 
tecta  et  deleta,  illic  etiam  legi ;  alia  vero  vmui 
propalari.  i  Obquaemeritointerseleitosilliusernh 
rcs  notatur  hncc  opinto.  Pugnat  enim  cum  plurilMi 
Scriptuiae  loc-is,  Alatth.  x,  Marci  iv,  Lucx tiii et 
xii,  I  Cor.  IV,  Apoc.  XX,  Daniel.  7,  etc.  Qiisieii^ 
raliter  probant  publicara  in  judicio  fore  secretonua 
omniuin  conscientise  detectionem.  Deiiide  saDCto> 
rum  pcpnitentia  dlstincte  cognoscetur  ab  omnibus, 
non  minus  quam  eorum  caelerae  virtutes  :  sedtJis 
cognitio  non  poterit  haberi  sine  peccatonini,  pro- 
B  pier  quae  acta  est,  manifestatione,  cum  rclaias:ci 
simul  cognitione  et  natura.  idque  docent  pturim 
Patriim ;  sed  quoruin  placitis  recensendis  in  le  Ua 
facili  supersedemus. 

Sed  jam  piiis  satis,  mihi  praesertim,  cui  semper 
fastidio  fuere  non  superflua  solum,  sed  et  eaquxio 
hoc  scribendi  gcnere  paulo  liberalins  oSeniiimr. 
Pluin  lamen  desiderabunt  alii,  tam  qiii  proliiiora 
cupiimt,  quam  qur  paucioribus  delectantur;  sed 
extlei  higenii  partus  ignoscent,  cum  sterilem  rausao 
agnoverint.  Lt  ne  sit  a  me  impune  peccatom,  io 
calaini  vitia  priiuus  dessevio.  Qetera  in  pra^variu!)* 
tis  preli  secundarios  ausus  facile  rejicieiu,  qui  cq- 
ras,  labores,  fastidia  quae  typographia  lecura  iih 
yehit,  experiuntur.  Si  quos  praeterea  c«cmifiiti$ 
ingenii  naevos  lector  adverterit,  qui  433  ^"'^'" 
doctrinae  ofliciant  decori,  suo  pumice  tergat  r^Miiic 
precaraur,  et  ut  dignos  obelo,  jam  hic  improbasas 
oinnia  sincere  submittentes  doctorum  centuM, « 
udicio  sancto!  matris  Ecclesia:'flpostolicie  el  Romae, 


ANNO   DOMINI  MCLII. 


SniM  ABBiS  8.  DMTSII 


NOTITIA. 

(Callia  Christiana,  nov.  edit.  lom.  Vli,  p.  5G8) 


Sugerius  (1),  teuui  ortus  loco  Elinando  palre,  G 
lucem  aspexil  anno  1091 ,  consensu  oinnium  in  Gal- 
lia,  et  quidem  ex  conjectura  recentioris  auctoris 
tomo  secundo  operis  Gallici  inscripti,  Singularith 
historiques  et  littiraires ,  pag.  48  et  seqq.  in  pro- 
vincia  Belgica,  ac  specialiter  Atrebalensi,  in  urbe 
scilicet  Audoroarensi,  recentiori  tunc  et  paruin  in- 
signi.  Id  vero  conjicit  auetor  ex  duabus  epistolis, 
qiiae  habentur  in  probationibus  historiae  sancti  Dio- 
uysii.  Alleranum,  i58  circa  il48  Ludovici  \TI, 
regis  est  ex  Asia  obitum  Aivisi  episcopi  Atrebaten- 
sis  Sugerio  nuntianlis,  hisverbis;  Yenerabilis  fra^ 
ter  vetter  episcopus  Atrebatensis  felici  consummatione 


migravit  ad  Dominum.  Unde  concIudit,et!qBito 
non  teraere,  Siigerii  fratrem  exstitisse  AImsiio)^.- 
scopum,  qui  cum  genere  Flander,  ac  priniymfwf^ 
Berliniensis  raonachus,  ortu  credendus  est  Avii^ 
marensis,  ac  proinde  Sugerius  quoque,  ad  q»* 
anno  1147,  ipsius  Alvisi  ad  Sugerium  altcra  »i 
consona  exstat  epist.  n.  157,  quae  sic  incipit:  iw- 

ctissime  frater  Sugeri  venerabilis  abba cwai^ 

mus,  etc.  quo  eerte  tam  familiari  nomine  M^KSi. 
si  vere  Sugerii  frater  non  fuisset,  uti  non  dcfda^ 
quando  oeteri  praesules  ac  etiam  principes  taiB  n> 
verenter  Sugerium  alioquebantur,  uti  posieari^ 
bitur.  Porro  decennis,  aut  circiter  Samiiooyiii*^ 


fi)  Vit.  Sug.  I.  I,  num.  5,  part.   ii,  prob.  hist.S.  Dion.  pag.   1D3 


HS3 


NOTITIA. 


m^ 


inter  coenebitas  tyrocinium  posiiit   Siigerius   (2),  A  torum  martyrum  Diomisii,  Hustici  et  Eteutherii  hu' 


qiii  mira  ingenii  facilitate  studiis  expolilus,  synodo 
Pictaviensi  aslitit  an  li06.  Dein  Sernevallis  in 
Normannia,subindequecircail09  Tauriaci  [Toury] 
famosae  in  Oelsia  villne  praepositus  deligitur  (3) ; 
quin  et  jam  clarus  ad  summos  pontifices  Pascbalem 
H,  Gelasium  II,  et  Galiixtum  H,  pro  Ludovico  rege 
legationibus,  alteram  ad  hunc  papam  in  IlaUa  susce- 
pit  anno  1121,  qua  egregie  obita,  omniuni  suflfra- 
giisanno  112i,  seu  11S5,  nti  modo  computamus, 
abbas  exposcitur  absens,  et  ijisomet  inscio  rege, 
qui,  quod  irrequisito  ipsius  permissu  facta  fuisset 
electio(4),  nuntios,  qui  decretum  electionis  ad  regem 
detulerant  confirmandum ,  carceri  Aurelianensis 
castri    maneipari  jussit.  De  his  omnibus  in   via 


milis  minisier.  Quia  larga  Dei  omnipotentis  propitia- 
tione  contra  spem  meritorum  [meriti,  morum]  et  ge^ 
neris  parvitatem  nostram^  eliam  absentemj  et  in  curia 
Romana  negotiantem  ad  sanctw  hujus  ecclesiw  admi' 
nistrationem  accessisse,  divinamque  potestatem  me  de 
manibus  inimicoi-um  quasrentium  animam  meam  in 
hac  eadem  sancta  Ecctesia  laudabiliter  ac  mirabiliier 
liberatum  eripuisse  veraciter  constai ,  decet  et  om^ 
ninoexpedit  pusillilati  nostrw  toto  mentis  affectu  eam 
commendare  et  exaltare,  fratresque  nosiros  Domino 
Deo  famulat^es  honorareet  foverejeic.  Roniam  Suge- 
rius  divertilanno  1123,  ubi  a  Callixto  et  purpura- 
torum  Patrum  universo  coetu  pcrhof.orifico  laiidum 
praeconio  susceptus,  Lateranensi  pro  causa  investi- 


dum  rediret  in  Franciam  Sugerius  per  legatum  cer-  B  turanim  conciiio  interfuit  legaius  Ludovici  regis. 


tior  faclus,  sic  animi  sensa  deprompsit :  Triplici 
angebar  dispendiOy  utrum  conlra  domini  regis  volun- 
tatem  electionem  suscipiens,  Ecctesice  Romance  ri- 
qore  et  domini  papoi  Callixti,  qui  me  ditigebat,  a«- 
ctoritate  matrem  Ecclesiam  dilapidare  occasione  mei 
sustinerem.  Sed  brevi  ea  liberatus  est  anxietate, 
duobus,  quos  utrobiqne  miserat,  fausta  nuntiaittir 
l)us.  Unde  addit :  Nos  autem  cum  ad  matrem  Eccle- 
$iam,  Deo  opitulante,  pervenissemus  (die  Veneris  10 
Martii,  hocest  anno  1122),  tam  dulciter,  tamfHia- 
liter,  tam  nobititer  filium  prodigum  suscepit,  ut  ct 
regem  prius  severo,  modo  sereno  vultu  occurrentem, 
arehiepiscopum  Bituricensem  ,  episcopum    Sitvane' 


cujus  gratiam  sibi  conciliaverat  Sugerius  cum  Itlo 
studens  apud  sanctum  Dionysium  (5),  adeo  ut  idem 
rex  illum  se  habere  fidelcm  et  familiarem  in  suis 
conciiiis  proiiteatur  in  diplomate  anni  1124,  quo 
indictalium  nundinarum  privilegium  ei  confinnavit, 
quando  sibi  adversus  Alamannorum  rcgem  belio 
infminente,  suscepit  vexillum  de  altari  beatorum 
martyrum  Dionysii  et  sociorum  (6) ;  Ad  quod,  in- 
quit,  comitatus  YilcassinuSf  quem  nos,  ab  ipsis  in 
feodum  habemus,  spectare  dignoscitur,  morem  antl" 
quum  antecessorum  nostrdrum  servantes  et  imitantes^ 
signiferijure,  sicut  comites  Vilcassini  sotiti  erant 
Hac  autem  in  expeditione  regem  comitatus  est  Su- 


ctensem  ibidem  nos  expectanter  gratulantes  invene-  q  gerius  (7),  qui  anno  sequenti  1125,  suae  administra- 


rimus.  Qui  cum  muUa  veneration^  celerrime  cum 
lcetabundo  fratrum  conventu  nos  suscepissent,  se- 
quenti  die,  Sabbato  sciiicet  inediana;  me  indignum 
ordinavit  presbyterum ,  sequenti  autem  Dominica 
fPassionis)  ibidem  ante  sacratissimum  corpus  B. 
JDionysii  abbatem,  licet  immeritum  consecravit,  No- 
tatur  hsec  ordinatio  in  parvo  S.  Dionysii  chronico 
anno  1122,  de  qua  sic  Nangianum  chronicon  :  Su- 
gerius,  sancti  Dionysii  in  Francia  monachus,  Scriptu» 
rarum  scientia  clarus,  cum  solummodo  esset  ad  dia- 
eonatus  ordinem  promotus,  a  Roma  regrediens,  quo 
fuerat  a  rege  Francim  Ludovico  missusy  abbate  suo 
Adam  defuncto,  eligitur  in  abbatem;  qui  reversus 
prtmo  presbyter  ordinatur,  et  post  prcesente  rege,  a 


tionis  tertio,  regni  Ludovici  dccimo  sepiimo,  die 
Dominica  Idibus  Martii,  indictione  tertia,  oppidano2» 
el  mansionarios  viilae  sancti  Dionysii  ab  exactionc, 
quse  mortua  manus  dicitur,  et  a  tenipore  deeessoris 
Ivonis  abbatis  inoleverat,  exemit.  Eodem  anno  pacis 
composiiionem  iniit  cum  Maynardo  Morspeccensi 
comite  (8),  consensu  Mathildis  uxoris  el  iiliorum, 
de  pluribus  ab  antecessore  Adalberto  comile,  cujus 
filiam  duxcrat,  sancti  Dionysii  monasterio  ablatis, 
quibus  a  Maynardo  restitutis  vel  compensatis,  illum 
et  antecessores  Sugerius  in  pnesentia  Adalberti 
Moguntini  archiepiscopi  ct  Girardi  cardinalis  se- 
dis  apostolicae  lcgati  vinculo  anathematis  absolvit. 
Actum  in  illo  celebri  colloquio  quod  de  eleclione 


Bituricensi  archiepiscopo  in  sua  Sancti  Dionysii  eccle^  D  imperatoris   apud    Mogunliam  habitum  est.  Sub  • 


sia  in  abbatem  benedicitur,  et  quidem  Yulgrini  ar- 
chiepiscopi  tertio  adepti  pontificatus  anno,  ut  ha- 
betor  tomo  li  novae  Bibliolhecse  Labb.,  pagina 
S2.  Sic  adhuc  de  sua  ipsemet  Sugerius  loquitur 
electione  iu  quodam  tabulario  sancti  Dionysii  bi- 
bliothecae  Thuaneae  instrumento,  quod  ex  authen- 
tico  Felibiauns  descripsit  in  probationibus  historiae 
sancti  Dionysii  num.  128.  In  nomine  Patris  et  Filii 
et  Spiritus  sancti,  amen,  Ego  Sugerius  ecclesice  bea' 


311 


(2)  Prob.  hist.  S.  Dion.  part.  ii,  p.  180. 

(3)  Pagi  tom.  IV,  pag.  419. 

(4)  Duchesne  tem.  IV.  hist.  script.  Franc.  pag. 

(5j  Hist.  univ.  Paris.  t.  H.  pag.  94. 


scripsit  inter  alios  ex  parle  Sugerii  Petrus  clericus 
frater  ejus.  Huc  auteni  referenda  est  Sugerii  epist. 
vii,  edita  tomo  quarto  Duchcsnii  pagina  554,  ex 
qua  discimus  Albertum  comitem  Morspeccensemy 
illum  haud  dubie,  qui  supra,  excommunicatum  ob 
retenta  prxdicta  bona,  sed  postea  resipiscentein 
a  Sugerio  absolutum  fuisse,  tali  reatus  et  anathe* 
matis  deleta  conditione,  ut  deinceps  per  singulos 
annos  in  festivitate  beati  Martini  quinque  uncias 

(6)  Prob.  hist.  S.  Dion.  n.  124. 

(7)  Duchesne  tom.  IV.  hist.  script.   Frar.c.  pag. 

(8)  Prob.  hist.  S.  Dion.  n.  125. 


i^55  SUGERIUS  ABBAS  S.  DlONYSll.  115S 

auri  obriii  bcatis  martyribns  Oionysio,  Ruslico  ct  A  ginis  memoriam  omni  dic  Sabbati  constltuit  u^ 


Fleutherio  perselveret,  qui  si  hujus  consueluilinis 
violator  inventus  ad  prislinnin  rapinam  et  malitiam 
reverteretur,  ut  canis  ad  voiuitum,  irain  Dei  omni- 
potentis  incurreret,  nullo  jaiu  analhemalis  vincuio 
eiuendus  ;  quod  quidem  illi  accidisse  videlur.  Sub 
hoc  lempus  inita;  concordiae  Stephanum  inler  epi- 
scopum  Parisiensem  el  ejusdem  Erclesi»  capilulum 
fuit  unus  arbilrorum  Sugerius,  qui  jam  ab  exordio 
praifectur.c  su»,  labefactatam  disciplinaia  nionasti- 
cam  tani  in  se  quam  in  fralribus  restaurare  propo- 
Buerat.  Hinc  certe  monasterii  sancti  Dionysii  refor- 
niatio  per  Sugerium  anno  1125,  (forsan  anlicipato) 
referlur  in  chronico  Nangiano,  ubi  ad  hunc  annum 
additiir  (9) :   Nam  per  abbatum  negligentiam ,  qui 


mniter  celebrari,  quemadmodum  in  octavisPeBte* 
cosies  tribus  extremis  diebus,  prohibens  nibilominus 
dimitti  seplein  psalmos  cum  litania  et  vigiliis  nior- 
tuorum ;  itemque  sancti  Dionysii  et  sociorum  n^ 
moriam  omni  feria  quinta,  acproptereaquotidiaium 
sex  solidorum  generale  quatuor  solidts,  nt  decn 
fierent,  ad  refectorium  fratrum  adauxit ;  et  m,  ji. 
quit,  alicHJus  occasione  avaritios  ista  eonstitutio  cit- 
quando  sopiatuvy  ex  tis,  quof  nostro  augmentata  tnt 
labore^  videlicet  de  pedagio^  quod  a  Strata  colli^v^ 
decem  libras  et  decem  solidos  huic  refectioni  fent 
quinta,  decem  vero  libras  et  decem  sotidos  in  f{. 
ria  septima  in  reditibus  nostris  de  ViUasmo,  dc, 
ccnstituimus  et  confirmalnus.  Insuper  et  quasdaa 


ante  ipsum  fueranty  et  quorumdam  iUius  monasterii  ^  solemnitates  honorabilius  et   solito  devolius  ce!^ 


brari  dupliciter  constituit,  quibus  singulis  certiDi 
solidorum  numerum  attribait.  Data  est  baec  ckana 
anno  1150,  quam  Petrus  sedis  apostolics  presbnn 
rardinalis  et  legatus,  atque  Gregorius  sancti  Ai- 
geli  diac6nus  cardinalis  et  apostoiicae  sedis  legatoi 
laudaverunt  el  confirmarunt.  Eodem  Ciuniacuin  i^ii 
obviam  Innocentio  11  papse,  Ludovici  regisoooiap 
eura  saluiaturus ;  cumque  pontifex  anno  il3i  ad 
sanclum  Dionysium  divertisset,  illic  a  Sogerio  et 
conventu  perhonorifice  susceptus  est;  nnde  post 
inibi  peracta  festa  Paschalia  Rothomagum  profectss 
Innocentius  (12),  scriplis  ad  Sugeriam  in  ea  ci\i- 
tate  litteris  die  9.  Maii,  ejusdem  monasterii  priiile- 


monachorum^    regularia  institutaita  ab  eodem  ioco 

abjecta  fuerant,  quod  vix  speciem  religionis  monachi 

prcetendebant.  Sed  variis  tamen  prsepeditus  negotiis 

id  omiiino  exsequi  non  potuit  ante  annum  circiter 

11^7;  idcirco  laudatus  a  sancto  Bcrnardo  epistola 

Lxxviii,  ad  quam  vidc  notas  Mabillonii,  qui   sum- 

mis   rursus   ab   eodem   sancto  Bernardo  epistola 

cccix,   prima  inter  Sugerianas  tomo  quarto  Hist. 

script.  Franci^e  pagina  495,   ad  Eugcnium  papam 

laudibus  exornatur :   Si  quod,  ait,  magnos  domus 

magni  regis  vas  in  honorem  apud  nostram  habeiur 

Ecclesiam  Gailicanam :  si  quis,  ut  David  fidelis  ad 

imperium  Domini  ingrediens  et  egrediens  ,  meo  qui- 

dem  judicio  ipse  est  venerabilis  abbas  S,  Dionysii :  q  gia  roboravit,  abbati    gratuiatus   imprimis  de  re- 

novi  siquidem  virum,  quod  et  in  temporalibus  fidelis      staurata  in  eo  disciplina  regulari.  Testamenti  tabii- 

et  prudens,  et  in  spiritualibus  fervens  et  humilis,  et     las  condilas  probari  Sugerius  (15)  in  capitulo  fedt 

in  utrisque  (quod  est  difficiUimum)  sine  reprehensione      17  Junii  anno  1157,  administrationis  snat  dedmo 

versetur,  Apud  Ca^sarem  est  tanquam  unus  de  curia     sexto,  quibus  quasi  attexait  eodem  anno  litteras  de 

Romanay  apud  Deum  tanquam  unus  de  curia  catli pluribus  ecclesise  sancti  Pauli  donationibns  factii 

giquidem    specialius  diUgere  et  honorare  personam      (14).  Hoc  etiam  anno  1157  brevi,  ut  credebatur, 

ejus,  honorifieare  est  ministerium  vestrum  (10).  Anno 

1129,  nonll28,  ut  in  parvo  sancti  Dionysii  chro- 

nico,  et  tonip  secundo  Historise  ecclesiae  Parisiensis 

pagina  69,   nec  a  fortiori  anno  1127,   uti   legitur 

tomo  secundo   Historiae   Universitatis  Parisicnsis 

pagina  105.    Argentoliensem  abbatiam  su»  matri 

Sandionysiana:  restitui  curavit  in  concilio  Parisiis 

babito  in  abbatia  S.  Gcrmani  a  Pratis,  prxsidente 


morituroet  ecclesiae  sacramenta  suscipiendi  Ludd- 
vico  VI  in  castro  de  Montricbard  pagi  TuroneLsi 
adfuit.  Scd  regi  feliciter  reddiU  fuit  saniUs,  de 
qua  grntias  acturus  sanctis  martyribus  Dionvslo  ct 
sociis  ad  monasierium  accessit,  et  inde  ad  castnii 
de  Bethisy  in  Yalesio  progressus,  ibi  matrisioiuoa 
fiiii  sui  Ludovici  cum  Alienordc  unica  Aqnitajia 
ducis  liliaadexitumperduxit,  statimquejoniorm 


Matlhxo  cpiscopo  Alba^iensi,  sancta;  sedis  legato ;  D  novam  adivit  sponsam  Sugerio  abbate  comitaDie, 


qiia  dc  re  ipsius  habctur  charta  in  appendice  nostra 
num.  65,  col.  52,  et  ibidem  n.  64,  epistola  Hono- 
rii  II,  papae  ad  Sugerium  chartam  superiorem  con- 
firniantis,  qiiod  et  suo  diplomate  rcges  Ludovicus 
YI,  anno  vicesimo,  et  Philippus  filius  ejus  anno 
prinio  Reinis  in  solemni  curia  Pascbae  in  unctione 
domni  Philippi  gloriosissiini  regis  anno  incarnati 
Verbi  1129,  indictione  vii,  comprobarunt.  Inse- 
quenti  1150,  de  consensu  capltuli  (IH,  bcatx  Vir- 

(9)  Spicil.  tom.  XLp.  41i. 

(10)  Prob.  hist.  S.  Dion.  n.  126. 
(11    Lb  n.  128. 


liii 


lb.n.l51 


qut  anno  circiter  1140  stipendia  monachonunadait- 
xit  (15).  Vir  aliunde  tantae  probitatis  et  tam  ooix, 
ut  illum  Henricus  Anglis  rex  et  dux  Normaaia 
pacis  arbitrum  inter  se  et  Franciae  n^m  habcR 
non  sit  gravatus,  ac  deinceps  impeitse coluerit  (16^; 
tamque  insignis  in  Deum  pietatis,  ut  quast  de  oofo 
basilica  ejus  cura  et  impensis  magnifice  coostnKU 
fuerit  (17).  Hoc  autem  opus  tam  arduum  orsosest 
Sugerius  ab  ipso  valvarum  prUno  introitu,  nlii  ^ 

(14)  Prob.  hist.  S.  Dion. 
15)  Ib.  n.  155. 

(16)  Episl.  CLiii.  inter  Sugcr.  l.  IV.  Dadi.ps|. 
«41. 

(17)  Pjob.  hist.  S.  Dion.  pait.  ii,  p.  181. 


4  «57  NOTITIA.  1158 

i^^cit  quoddam  augmentum ,  quod  a  Carolo  Magno  A  tomo  quarto  historiis  scriptorum  Franci^c  pagiiui 


factum  perhibebaliir  ad  includendum  Pipini  patris 
tumulum,  qui  extra  In  introitu  valvarum  pro  pec- 
eatis  patris  sui  Garoli  Martelli  prostratum  se  sepe* 
Uri,  non  sapinum  fecerat,  et  inde  corpus  ecclesiae 
amplificavit,  tres  valvas  exstruxit,  turrcs  refecit  et 
altius  erexit,sicqueabsoIuta  inferiori  basilic»  parte 
et  fusilibus  valvis  ornata,  ad  eam  dedicandam  Hu- 
gonem  Rothomagensem  archiepiscopum,  Odouem 
Belvacensem,  Manassen  Meldensem  et  Petrum  Sil- 
Yanectensem  praesules  invitavit.  De  hac  dedicatione 
sic  parviim  S.  Dionysii  chronicon  habet :  1 140  de^ 
dicatum  est  novum  opus  ecclesice  B.  Dionysii  ante- 
riori  parta  a  domno  Hugone  Rotkomagensi  archie- 
piscopo,  XIX  anno  administrationis  domni  Sugerii 


351,  quanquam  hi  libri  Siigerio  jiOtius  triLuendi 
videntur,  cum  in  illis  nomine  proprio  loquatur, 
Caelerum  huic  dedicationi  adfiierunt  rex  et  regina 
cum  phirimorum  oplimatum  comitatu  et  freqiient» 
archiepiscoporuni  el  episcoporum  coDtu ,  qua  rei 
occasione  in  gratiara  venerabilis  abbati  Sugerii 
amici  et  familiaris  siii  eodem  anno  1144,  quas  in 
quibusdam  sancli  Dionysii  villis  habebat  consue- 
tudlnes,  pro  qnibus  ipsi  quolaunis  decem  et  0(  to 
persolvebantur  Iibr%,  luminaribus  ipsius  ecclesias 
continuandis,  dotis  jure  contulit.  Ad  kaec  Sugerius 
prioratum  beatae  Mariae  de  Campis  apud  Essonam 
prope  Corbolium  fundavit,  in  eo  duodecim  mona- 
cbis  cum  priore  constitutis.  Idem  abbatiam  de  Cal- 


«Warw,  ^uitrfem  opii*corwrrMJt(;  et  consecrationis  ^  vomonle  In   Yexino  Normannico  sibi   anno  1145 


annum  ne  oblivioni  traderetur,  hoc  disticho  insi- 
gniri  fecit : 
iinfiiis  miUenus  et  centenus  quadragenus 
Annus  erat  Verbi,  quando  sacrala  fuit, 
Tum  vero  ad  instaurandam  quoque  basiiicae  supe- 
rioris  partem  animum  adjecit,  assignata  in  singulos 
annos  stimma  ducentarum  librarum  ad  fabricae  ex- 
pensas,  ex  quibus  centum  quinquaginta  iibrse  ex 
oblationibus  ad  altare  et  reliquias  tempore  indicti 
factis  erogabantur.  Jacta  aedificii  fundamenta  hoc 
ipso  anno  1140 ,  pridie  Idus  Julii  dle  Dominica, 
praesente  rege,  qui  primum  lapidem  posuit,  et  1143 
{18).  Sugerio  abbati,  quem.regis  constliarium  vocat 


traditam  a  rege,  qui  hanc  in  dominicatu  possidebat» 
in  prioratiim  convertit  duodecim  monachorum  et 
prioris,  ejusdemque  sollicitus  fuit  ecclesiam  ab  Hu- 
gone  Rothomagensi  arcbiepiscopo  consecrari.  Villam 
de  Valcresson  iediOcavit  (22),  quam  incolere  volen- 
tibus  plurima  indulsit  privilegia  eodem  anno  1145, 
regiminis  23.  Biennio  post  1147,  quo  anno  Sugeiius 
regni  administer,  quandiu  rex  abessct,  dele  tus 
est,  altare  de  Aiinechim  ab  Alviso  episcopo  Atre- 
batensi  dono  accepit  ad  augmentum  luminaris  ec- 
clesiae  sancli  Diony&ii,  uti  legitur  in  prob.  bistoriae 
sancti  Dionysii  num.  137.Hoc,inquam,  anno,  quando 
rex  Ludovicus  Juiiior  ad  expeditionem  sacrain  pro< 


sanctus  Bernardus  epistola  ccxxii  diploma  tuitionis  p  fectus  est,  delectu  omnium  regni  ordinum,   quem 


largitus  est.  Tanta  interim  celeritate  grandis  illa  et 
insignis  fabrica  exaedificata  est  (19),  ut  trium  anno- 
ruro  et  trium  mensium  spalio  undequaque  perfectam 
et  absohitam  dedicari  fecerit  2  Junii,  die  festo  S. 
Barnabae,  qiii  incidebat  in  Dominicam  an.  1144,  no- 
tato  in  hoc  disticho  : 

Annus  millenus  et  centenus  quadragenus 
Quartus  erat  Verbi,  quando  sacrata  fuit. 
Annus  autem  superior  1143,  notatur  in  parvo 
sancti  Dionysii  cbronico,  his  verbis  :  1143  de- 
dicatio  capitalis  partis  ecclesice^  et  translatio  beati 
Dionysii  et  sociorum  ejus  in  eamdem  partem  capita- 
lem,  aliorumque  sanctorumt  quorum  ibidem  corpora 
continentur,  xxiii  anno  adminislrationis  domni  Su- 


rex  probavit  et  papa,  Sugerio  abbati  et  Giiillelmo 
comiti  Nivernensi,  administratio  regni  commissa 
est  (23);  at  cum  hanc  subire  provinciam  renuisset 
comes,  causatus  votum  religionis  Carthusianae, 
quod  solvit  paiilo  posl,S;igcrius  totiim  rogni  pondus 
suos  in  humeros  suscipere  coactus  est,  extra  ip« 
summet  primarium  regii  sanguinis  principem  Ra- 
dulfum  comitcm  Viromanduensem,  qui  epist.  xi  ad 
Sugerium  illum  vocat  dominum  suum.  Exstat  ha;c 
cuin  pluribus  aliis  ejusdem  Radulfi  ad  Sugerium 
tomo  quarto  Hist.  scriptorum  Franciae,  ubi  de  Su- 
gerianis  epistolis  pag.  493  et  seqq.,  numero  scilicct 
9,  17,  41,  86,100,  115  et  IGO,  ac  viclssim,  diiai 
Sugerii  ad  illum  ibidem  lxxxiv  et  clix(24).   Hinc 


gerii  abbatis  (20),  qui  et  hanc  basilicam  innumeris  d  Majestatis  nomine   Sugerium   compellat  Ulgerii:s 


vasorum,  reliquiarum,  lapillorum,  caeterisque  hu- 
iusmodi  donariis  exquisiti  pretii  munifice  locuple- 
tavit,  ut  ipse  fuse  exponit  in  libro  peculiari  de  rebus 
in  administratione  sua  gestis,  aut  forte  frater  Guil- 
lelraus  abbati  Sugerio  a  secretis  (21),  cujus  noraen 
hunc  librum,  et  alterum  de  ecclesiae  S.  Dionysii 
dcdicatione  in  quibusdam  codicibus  manuscriptis 
praeferre  scribit  eorum  editor  Franciscus  Duchesne 


episcopus  Andegavensis,  serenissimum  dominum  et 
patrem  vocat  conventus  S.  Richarii  epistola  Xxiii. 
Excellentiam  nuncupat  Goslenus  episcopus  Carno- 
tensis  epistola  civ.  Eduense  capitulum  ejus  excel- 
lentice  coinmendat  electionem  sui  episcopi  Henrici 
de  Bourgogne  epistola  xliu  (25).  Hagnitudinis^  SU" 
blimitatis  et  principis  exornat  titulis  sanctus  Ber- 
nardus  epist.  lxx  et  lxxii  (26).  Supfilico  et  eonsuh 


(18)  Prob.  hist.  S.  Dion.  p.  i,  num.  134. 

(19)  Ibid.  part.  ii,  pag.  182. 

(20)  T.  VI  Annal.  Bened.  pag.  377. 

(21)  Prob.  hist.  S.  Dion.  part.  ii,  num.  iii,  pag. 
172. 

(22)  fom.  IV,  hist.  scrip.  Franc.  p.  554. 


(23)  Tom.  IV.  Hist.  scnpt.  ifranc.  pag.  405  et 

(24)  B)id.  p.  493et499. 
25)  Ibid.  pag.  507  ct  527. 

(26)  lOid.  p.  517. 


n:;9 


sug::riis  abbas  s.  DioxYsn. 


m 


sublimitati  vestros,  quia  maximus  princepi  esiis  in  A  reperitur,  utquwcunque  negotia  vntro  mttuu»  tt^ 


regno.  Petrus  Venerabllis  arctissiina  cum  Sugerio 
necessiludine  conjunctus  administralioni  ejus  dat 
regni  nomen  (27) ;  Gaufredus  dux  Normannorura  et 
comes  Andegavensis  epistola  viii  ad  Sugerium 
ail  (i'8) :  rfolovestram  laterit  auctoritatem,  etc.  San- 
ctitatis  c]\is  excellentiam  T.  Flandrensis  comes  exo- 
rat  epist.  l\ii  (i9).  Sanciitatem  appellat  Communia 
Belvacensis  epist".  lxxxvi.  Snblimitatem  P.  Biluri- 
censis  archiepiscopus  cpist.  lxxxi  (30).  Yicario  re- 
gni  Sugerio  B.  Noviomensis  Ecclesiae  dccanus  in- 
scribit  epistolam  xliv  (51).  Exstant  quoque  Ludo- 
vici  VII  (3-2)  regis  ad  Stigerium  plures  epistolse, 
«umero  6,  22,  50,  48,  52,  55,  54,  55.  56,  58,  59. 
60,  68,  G9,  70,  94,  96,  159,  148,  161,  in  quarum 
qualiior  a.  55  ad  56.  R.  Viromand.  comiti,  pc- 
rinde  ac  Sugerio  abbati  licet  inscriptis  nihil  ta- 
men  reperias,  ex  quo  inferri  queat  quod  scribit 
Gerardus  Dubois  tomo  secundo  Historiae  Eccle- 
sise  Parisicnsis  pagina  94,  comitem  hunc  Sugerio 
adjunctnni  fuisse  in  regni  administratione ,  nisi 
solumuiodo  tanquam  adjutorem,  cum  Samsone 
Remensi  archiopiscopo.  Nequc  vero  solum  Galli- 
cani  praesules,  prihcipes,  aut  proceres,  atque  ipse 
rex  Sugcrio  tantum  deferebant  honorem,  exteri 
quoqueillum  in  primis  suscipiel)ant  (55),  quosinter 
Joseelus  episcopus  Saresberiensis  epistola  xxxvi 
dilecto  et  merito  diligendo  Patri  et  Domino  Sugerio 
Dei  gratia  abbali  sancli  Dionysii^  regni  Francorum 


silio,  cautius  procedant^  et  sucuiant  feJtctu.  Si  9i 
retigionem  recurritur,  de  tpeculo  vit<g  vtstre  rtiMt^i^ 
et  quod  foris  luceat^  et  quod  intus  expediai:  a^inf 
liberalitatis  pr<econium,  qu(p  benefieiis  prmHmrtfn' 
det^  rucdum  rogata  rogaturum^  etc.  £x  kis  pon* 
taih  mullis  lilteris  nuHuin  dntiom  relnqnitiir, 
quin  Sugerius  cx  regis  et  regni  conuiuMiis  e^re^ 
munus  gesscrit,  qui  etsi  totius  regni  negotiis  ia- 
peditus  erat,  haud  tamen  a  cura  monasteiii  an. 
tem  averteral ;  nam,  ut  ait  qui  ejus  elogiQB  scripsil 
(55)  :  Cum  praiesset  monasterio^  prteeroi  «i  f^kik^ 
sicque  utrumque  dispensabat  officium^  ut  nec  ii/ui 
claustri  cura  prohiberet  curia^  nec  a  consHut  pm. 
cipum  liunc  excusaret  monasterium.  Summa  i^ir 
^  pollens  auctoritate  Sugerius,  quod  rex  cun  paya 
proposuerat  circa  disciplinae  restitutloDem  inaUi- 
tia  S.  Genovefae,  quam  tunc  canonici  maxime  dis- 
fioluti  administrabant,  feliciter  eisecutas  esl,  illcc 
indtictis  duodecim  S.  Victoris  Parisiensis  canoriicis 
et  Otlone  priore,  quem  pnefecit  abbatem  die  iesio 
S.  Bartholomaei  anno  1147,  qua  de  re  Sogeriiep:- 
stolam  ejusdem  anni  ad  Eugeniura  papam  habesia 
appendice  nostra.  Alias  eodem  de  negotio  tnn  Si- 
gerii  ad  eumdem  pontificem  ac  vicissim,  Uiiu  S. 
Bernardi  ad  Sugerium  epistolas  hic  supenr^ 
commemorare,  de  quibus  opportunius  infra,  coa 
de  sanctae  Genovefai  abbatia  disseremus.  Inierfui 
Sugerius  anno  sequenti  1148,  consiho  Remensi,  ii 


rectori  inscripta,  sic  loquitur ;  Opinionis  vestrce  odor,  ^  Quo  praesidente  Eugenio  III  damnatus  est  Gilbertiis 

—' -' j:ir.,„j-/..-    „.^  j-  .....      Porretanus  episcopusPictaviensig. Idempa|MPJWM 

in  ecclesia  Gompendiensi,  ciijus  abbas  erat  Pbili^ 
pi!S  princeps,  loco  canonicorum  subsUtuit  mosa- 
chosanno  1149.  Quade  re  plures  habentur,  lilters 
tomo  quarto  bistoriae  scriptorum  Francis  (36*  jao 
toties  laudato.  Addam  ex  tomo  priuioAnecdolonui 
Martennii  nostri  coU.  414,  415  et  416,  SageriaDi 
Rogero  sancti  Evurtii  Aurelianen^is  primo  abbaie 
vocari  virum  alti  consilii  et  pnidentiaeexceUeiUis: 
Gaufridum  comitem  Andegavensem  gratias  ei<lei 
Sugerio  agere,  quod  restituendae  paci  regein  icler 
et  ijisum  operam  pracberet ,  ac  denique  Vttrm  ar- 
chicpiscopum  Bituricensem  ab  eo  peCere  eicasiri 
apud  regem,  quod  accedere  Meduntam  ad  eoin  Doa 
0  posset.  Lenta  demum  tot  exantlatis  pro  Ecclesii 
et  regno  laboribus  contracta  febre  Sugerins  coa- 
sumptus,  quo  tempore  scripsit  (57)  ad  eum  sai- 
ctiis  Bernardus  epist.  266,  e  vivis  exiessit  aeao 
1151,  praefecturae  29,aetatis  70.  DesiderebilU  patr 
et  pastor  egregius  inter  verba  orationis  et  sjmtoii  ie 
Iduum  Januarii^  etc,  ut  habet  encyctica  ejusobi- 
tus  epistola  (58);  qui  annusin  chronico  N«Dgiuo» 

(54)  T.  IV.  Scnpt.  Franci»,  pag.  500. 

(55)  Prob.  bist.  S.  Dion.  pari.  ii.  p.  195. 


qui  circumquaque  diffunditur,  nos  de  transmarinis 
partibus  in  odorem  vestri  currere  (ecit.  Venimus  ergo 
de  finibus  terrarum  vestram  scHicet  nostri  temporis 
Salomonis  andire  sapientiamy  sapientiam  audivimus, 
templum,  quod  a^dificastis  aspeximust  ornamenta  quce 
a  vobis  oblata  sunt,  et  offeruntur,  vidimus,  ordinem 
ministrorum  et  ministeriorum  attcndimus^  et  merito 
in  illius  Australis reginivvoces erumpimus, quia  media 
pars  non  fuerit  nuntiata^  et  quoniam  major  est  sa- 
pientia  et  opera,  qnam  rumor  fuerit  in  terra  nostra  : 
Quis  enim  non  miretur  hominem  unum  tot  et  tanta 
sustinere  negotia,  ut  et  ecclesiarum  pacem  conservet 
^atum  reformet,  regnum  Francorum  armis  tueatur, 
moribus  ornet,  legibus  emendet?...  Sed  parcat  nobis 
vestra  serenitas,  quod  in  discessu  nostro  a  Gaitia  fa- 
ciem  vestram,  sicut  votuimus,  videre  non  valuiihus, 
ctc.  Rol)ertus  quoque  Herefordensis  episcopus  sic 
habel  epist.  xxvi  ad  Sugcrium  (54) :  Abundantius 
rapiunt  in  amorem  vestrum,  et  lcetificant  animam 
meam  tantarum  charismata  virtutum^  qum  de  vobis 
ad  commoda  multorum  laiius  prxdicantur.  Quid  enim 
eisapientia,  siprovidentia  quasritur,  in  Sugerio  tanta 

(27)  T.  l.  Anecd.  Marten.  col.  416. 
(48)  T.  IV.  Script.  Franci»  p.  495. 
(29)  Ibid.  pag.  514. 

(50)  Ibid.  pag.  519  et  520 

(51)  Ibid.  pag.  508. 

(52)  Ibid.  pag.  494-544, 
(55)  Ibid.  pag.  505. 


(56)  Pag.  542-546 


262 


(57)  Mabill.  edit.  op.  S.  Bem.  anno  U90.  <el. 
12. 

(58)  Prob.  liist   S.  Dion.  parl.  ii,  p.  201. 


iiCI  NOTITIA.  44fl 

(omo  Mcundo  hist.  universitatis  Parisiensts  pagina  A  popouil.  Vbi  potl  terba  adtficationit,  c\m  laerymii 


262  et  apud  Mabillonium  in  fusioribus  notis  in 
opist.  S.  Bemardi  lxxviii  ,  col.  28,  et  in  epist. 
«xj.xTi,  col.  74,  legilur  1452  pro  Taria  scilicet  in- 
choandi  annum  ratione.  lllius  exsequias  Ludovicus 
rex ,  tametsi  tunc  longe  remotus,  sua  praeseqtia  co- 
honestalurus  accessit,  quas  et  iiiulti  prsesules  pro* 
aecuii  sunt.  Visitur  ejus  tumulus  in  ecclesise  trans- 
Tersa  cruce  intra  murum  ad  meridiem  juxta  majo- 
rem  portam,  qua  descenditur  in  claustrum,  ante 
quem  positiis  est  lapis  sepulcraliscum  bisce  verbis  : 
Kic  jacet  Sugerius  a66as.  Hucvidelicet  Matthaeusde 
Vendome  abbas  Sugerii  corpus  ei  aliorum  quinque 
decessorum  transferri  curavit  an.  4259.  Epitaphii 
loco  Sammarthani  excerptum  yeteris  codicis  ms 


et  gemitu  omnium  pedibui  provolutui^  eorum  se  judi" 
cid  humiliter  expoiuit :  lacrymabiliter  postulans,  ut 
quodineos  deliquerat^  vel  negligentius  egerat,  re- 
spectu  pietatis  ei  relaxarent.  Quod  fratres  omnes 
maxima  cum  devolionCy  et  copiosa  lacrymarum  effu- 
sione  gratantissime  fecerunt,  Transiit  autem  idem 
venerabilis  pater  inter  verba  orationis  et  symboli^  die 
Idus  mensis  Januarii,  anno  vero  Domini  4152,  lxx 
tetatis  suce  anno^asusceplioneautemmonastici  habitu» 
fere  lx,  prwlationis  vero  suce  xxix.  Cujus  sepullurce 
et  exsequiii  interfuerunt  sex  episcopi^  cum  muUis 
abbatibuSf  christianissimo  rege  Francice  Ludovico^ 
ubi  et  pietatis  memoret  immemor  regics  celsitudinis, 
dum  sepeliretur  amarissime  flevit :  flevitque  omnis 


Sancti  Dionysii  aitexuerunt,  nolentes ,    inquiunt ,  ^  regia  domus,  sed  et  populus,  qui  eum  tanquam  pru- 


omittere ,  quia  Sugerii  memoriam  quodammodo 
illustrare  videtur.  Absit  etiam  ut  omittamus,  qui 
potius  adaugere  memoralu  digna,  quam  minuere 
profitemur.  Ipsum  est  hujusmodi  :  Hic  est  annu* 
uUimus  vilte  felicis  recordationis  \Sugerii  abbatis 
smnaster^  regalis  S.  Dionysii  in  Francia,  viri  ma* 
gncB  prudenlice  et  eloquentice^  ac  inter  pra^claros  Ec" 
cUsi(B  GaUicanw  viros  erudilissimi  et  facundissimi^ 
€ui  tempore  proflationis  quantum  fuit  studium,  ut 
ecclesiam  suam  omni  gloria  et  honore  attoUeret,  reli» 
giose  ordinaret,  et  eam  redditibus  opulentam^  cedi/i* 
^is  ampUorem,  ornamentis  decoratam  redderety  om- 
nibus  patet,  Cooperante  etiam  superna  iUius  ctemen- 


dentissimum  consiliarium^  totiusque  regni  gubematO' 
rem  et  administratorem  planxerunt  sapientissimum. 
Duo  ejusdem  Sugerii  refeniniur  a  Felibiano  epita- 
phia  (39),  quorum  in  altero  obiisse  dicitur  luce  se- 
ptima  Theophanice,  hoc  est  42  Januarii ;  in  altero, 
die  XI.  Retinenda  dies  xiii  sive  dies  Iduum,  ut  ba- 
beiur  in  antiquo  S.  Dionysii  necrologio,  ei  sancii 
PeiriCamotensis,  necnon  in  martyrologio  Sancia: 
Genovefae  Parisiensis,  his  verbis  :  Idibus  Januarn 
anniversarium  Sugerii  abbatis  S.  Dionysii,  cujus  cpe 
atque  industria,  injungente  ei  sanetce  recordationis 
D,  Eugenio  papa  et  iUustri  Francorum  rege  Ludo- 
vtco,  nostra  ecclesia  de  statu  sacularium  canonico- 


iia,  qui  ponit  humiles  tn  subUme^  et  ipsum  de  plebe  q  rum  ad  regularium  ordinem  est  mutata.  Sic  autem 


JtumiU  sic-erexit,  ut  non  solum  in  Parlamento  regaU 
-toUum  ac  Tribunal  judicii  sapientia ,  qua  prwditus 
€rat^  latidabiUter  peroraret ;  verum  eliam  tanquam 
rir  mqgni  consiUi  et  industrice,  ac  in  omni  domt 
regia  spectabiUs  et  probat<e  fidei^  cum  excelsis  prin- 
ctpibus  consederet,  ac  regni  ipsius  gubernacuta  prasci^ 
pue  moderarctur :  acumen  ingenii ,  linguce  nitor , 
iitterarum  scientia,  dictandi  scribendique  peritia^ 
^mper  iit  e«  splenduerunt^  tantceque  opinionis  apud 
papam  Euqenium  exslitit^  ut  quoties  aUqua  in  regno 
graviora  cmergebant,  et  usque  ad  ejus  audienliam 
perlata^  istius  probatw  discretioni  terminanda  com* 
tnittebat,  Gloriosus  .etiam  rex  Francias  Ludovicus 
Hierosolymam  proficiscens,  poniificum  et  procerum 


habet  necrologium  Ecclesiae  Parisiensis :  xvii  Ka- 
iend,  Februarii  oblit  Sugerius  abbas  Sancti  Dionysii^ 
pro  cujus  anima  GuiUelmus  nepos  ejus  concanonieus 
noster  dedit  nobis  lx  Ubras  Parisienses.  Legitur  (40) 
et  in  anliquo  Sancti  Didnysii  necrologio:  Pridie 
nonas  Januarii  et  pridie  nonas  Februarii,  sicqiie 
per  singulos  menses  prseter  Octobrem,  commeme- 
raUo  D,  Sttgerii  abbatis,  Scripsit  hic  gesta  Ludovici 
sexti ;  cocperai  et  scribere  hisloriam  Ludovici  Ju- 
nioris,  mors  prohibuit  ne  coeptam  perficeret.  Scri« 
psit  el  plures  epistolas  ad  summum  pontiGcem  (41), 
ad  reges  et  ad  proceres  n(»bili6simos  qiiosque,  ma- 
xime,dum  regnum  dignissime  administraret,  Ludo- 
vico  Juniore  ad  ierram  sanctam  profecto,  ac  vicis- 


conciHo^  ex  parteiUius  fidei  et  solertice  regnumsuum  J)  sim  plurimae  ad  eum  exstant  magnorum  viroruni. 


speciaHter  commisit  regendum^  Quod  iUcy  Deo  ju- 
vantCy  ita  administravit  et  rexit,  ut  principi  redeunti 
commissa  sibi  C4im  pace  et  integritate  restitueret. 
Verum,  quia  a  conditione  moriendi  nemo  excipitur , 
cum  valetudinCy  qua  mortuus  est,  vexari  capisset, 
fratrum  manibus  susUntalus  in  capitulum  se  deduci 


5? 


Prob.  bist.  S. 


fag.  572. 

L)ion.  part.  n,  p.  207. 


Peiri  in  primis  Cluniacensis  abbatis  et  Bernardi 
Clarsevallensis,  qui  ea  aetate  scientia  et  religioue 
florebaut.  Denique  Sugerii  vitam  litteris  exaravii 
Guillelmus  ipsius  familiaris  ei  Sancti  Dionysii  mo- 
nachus,  quam  videsis  inter  probationes  Hisioriai 
Saneii  Dionysii  pari.  ii,  pag.  494. 

(41)  T.  rv  Scripl.  hisi.  Franc.  pag.  493-54«. 


Pateol.  CLXXXVl. 


37 


ItSS 


SUGERIUS  ABBAS  S.  DIONYSII.  "«* 


NOTITIA   ALTERA. 

{Histoire  littiraire  de  la  France,  t.  Xll,  pag.  361.) 

§  I.  Histoire  de  la  vie  de  Suger. 

,   i,.,i    •     c  .«^,.  nct  iin  nrnhlenie  sur  leaitel  on  propose  diYerses  conjeclures,  dont  aucuw, 

h  nolre  avis,  ne  prod mt  ""«  ^""«A*  ""^      Lepoque de  sa  naissance est plus  certame.  To«s  es  crit.qiw 
«aitre  dans  c  ten;»^»'"  ^e  Saint-Omer^^^^  Hanand,  homme  du  peuple.  qui  n-avaitd-auirere- 

.accordent  a  la>acer  «" JJf -..f ",f ' 'oWirDe?  sa  plus  tendre  jeunesse il^^fut offerl  par se» parenu i b 
commandation  dans  ^e  monde  nue  sa  promi».^  v        belles  qualitds,  dont  on  apcrcevait  les  jernK» 

«ligion  dans  le  ^«jf^Y^^J^,,*^?  tb^^^^^^^^^^^  Yves,  3„i  gouvemait  alors  cette  maison  Peu 

dans  cet  enfant, '«.  «'f "» J^f^^fut  envoy^  au  prieure  de  Ulr^,  i  un  quart  de  liece  et  de  la  dependaBf* 
de  mois  apres  ^vo  r  ete  adnus.  il  lui  to  religieux  capable  dc  I'in8truire,  car  il  reconnaU  Ip 

tmfq«St\SjoVf^^^^^^^^  son^estament  portent  qu-il  passa  dix  anae« 

«lans  celteretraile  (4).  .^  j    ^       ,^„-8  ^  Saiiit-Denys.  Toici  quellefcl 

L-abb6  Yves  elant  mort  » «n  1094,  J^fut^  appew  J|rs    -  i;„„       ^^,,  „,,  ,^,„js^  j    „4,  sur- 

Voccasion  de  son  "PP«l-.p„«  ^^' ?'  P"^»'  ^^^^  (5).  Adam,  successeur  d'Yves,  voulant  eiciwr 

nommi  le  Gros,  pour  y.etre  f»™™ ,|!^;'^*   eompaRn^^^^^^  son  igc  cn.t  devoir  mettre  aupres  de  lui  k 
r^mulaiion  du  jeune  P"««  e' Im  pro^urer  une  ^  ^^^^^,^  ^^,^^^  tres-assortisift 

ieune  SuBer,  dont  le  caractere  ^»  ^»?,'^^*'*?"':^^^^^^  S.iRer  e«t  le  bonlieur  de  plaire  «Irdmenient  i 
iessein.  teffet  «»»  Pl'!f  »X?"^„ 'f ^Jeux  perso^^nes  de  wndilions  si  disproportionnees  celle  amifc 
Louis.  cl  des  lors  on  y.t  "«''^^f  «"''^f,!„7"*  t^^iel  a^^^^^^    et  a  l-Etat  q.fhonoraWes  au  favori. 
constante  donl  les  smtes  nefurcnt  pas  ™»'"^  '^,';7„f,.;„  ,o98  (6),  S.iger  alla  perfectionner  ses  lataU 

PWHPpe  ayant  fau  revemrson  «ilsa^^^^^^^^^^^^^  I-aSjou,  pre^s  de  Tabbave  dcFoa.. 

dans  une  famemeicole,  ?'"'««  *VVf/„„^'je  eette  ecole,  mais  la  positionque  nousvenons  de  marqiKr, 
trauld.  ^•"«^•"r.'!!^^'^^^  C  ieutTtiJ  cene  de  'ac^rde.nie  (fe  Poitie?s.  comme  Dutoulai  le  p«.«l 
f^r^l^^fEltei^SrSbea^ucKmiruxconvenira  rabbaye  de  Saint-Flopcnt  de  Saun.ur.  0«  1« 
(t.  II,  p.    ).  P'?"®"*^Pf'^'_i^a,,tp,  Siors  sous  rabbe  Guillaume,  successcur  de  Sigon  8). 
lclliesetaientreellcmentflorissaiitesaiorsso^^^^^  Saint-Denys  sur  la  lin  de  ran  «03;  il  ttzx 

Le  eerclede.sesctudes  acheve  S„|erreF^^^^^^  avait  "  is  durant  son  absence  fixere..t  a  son  .^ 

«lcrs  danssavin|i-trois.eme  annee^es  jrogm  ^^^  iducat.on,  say 

tourl-attention  Je  scs^confreres.  Sgn  abhe  sur  ou^    q  jjg  ,„»,,,,,  „„„tages  quise  reuB.. 

plaudissait  •la^o''^  "  ^'«"  ^ruuie  Jwe  a  la  vlrit^,  mais  relevee  par  une  phy8i«non..e  agreatl. 
saient  en  sa  Pefs«nne  =  ""«,^Xs  »*;""' c„ntraj„te  „  bassesse,  de  fa  vivacite^^sans  ^loMrdene,  la 
et  spirituelle,  ^es  n^..6rcs  Pges  sans  c^^^^^^^^  ^^^.^^  .ierveilleuse  de  s'enoncer   en  royie* 

|.^nie  propre  aux  «""'^«f  .^' J^^^^J^drdTr^^^^^  r^gularitedeconduitequines-itaientjama.sd^ 

fautre  1»"?"«'  M"o'f ^"'«."'^^"^atsLr^nS^^  ce  merile  dans  robscBril^  (9).  .11  le  njena  l.n-me«' 
mcntis.  Adam  ne  J"8«J»,P»\ ^,^,^!J '''^''^^""c  Lou^  qui  depuis  qualre  ans  partageait  e  trdne  avec  lere 
a  lacourj^ur  rendresesre^^^^^  pas  son  compagnon  dXtudes..    llerev.iavecjM 

r^nb  d-o-S.^^^^^^^^^  torSiSTbiiini  '?/^ifdS:"^ 

„,     .     j    c  •  I  n^«««  n   Jin«    —  senil)lances,pesc  miircmcnl,nepersi!?kdepasrespr.: 

C&^i  ST(Lt  f»s  fc.  !  :  II.  lo,«ment.l  moi..s  doit-il,  cc  scni.le,  T^. 

p.  48)  Uche  d-etablir  cetteopinion.  Alvjsc,  dit-i .  qm  ler                               ^^^^  ^^^^^^^  ,^^^^         ^  ^^. 

S-abb^  d-Anc '•»  fut  fait  evgjue  d Arra|,^la.t  n6  «<«'  outre  ses  chartos  (Miu.  t.  V ,  p.  405. < ; 

dansle  terr.to.re  de  Saintr0.ner.  ur.  ouge.  c.  ,     g  i.ous  a  pas  parn  mer.lcr  qi.  on  u 

^•Lii^eii^nurs^^^^^^^         E '-''-' ""  -'x^'^  V-»-  ---  «-^- 

d-Alvise.  lui  dit  :  Ve7ierabilis  froter  «e.ler  epmopu»     lo..e. 

».m.  Cest  le  seul  6vequc  dont  ?e  pr'nce  "»  J»'-  «»     „.«  UVe"  Sii  M.  Dauvigni  (Ui,!.  d«  («om.  .«..  i.  ^ 
«Crivant  i.  Suger,  «olre  frere  "'^fl''*-,*^  Aj'"^  "''      d^/  d-apris  rinfidele  et  passionne  dom  Gcr^i* 

«rfraler  S.«Kri.  reneraW/i,  «tia.  Ajp,.tez  a  ceU  o  D.^ches     W. 

la  grande  consideration  dont  Alv.se,  sujet  du  comte  W  ""cnes^  to,a.,  p.  o^ 

deVlandre,  jouissail  k  la  co„r  de  France,  e  v.l  m-  0   Cir7.n».  de  Sa.«i-Ftore«l  de  Scumt.  K 

lcrftt  aue  le  roi  Loui»  lc  Gros  pr.t  a  so..  election  po.ir  W  «««wre  n». »«  ^ 

Sft5^  Ams  (Mi.i.  til.  t.  XI,  p.  67^674),  lcs  »-,^«  Gmnes  c^2K 

insunces  quil  l«i  fit po,.r  accepier celte d.gn.ie.  la  ... (»)  Gu'"»!""»  ^  ^^^3  ilui-   S.  IH«? 

sati&faction  quil  lemoigna  de  cc  cho.x  au  peuple  hbr  t^Sj,»-  '•  "^ *•  '""^'  P"^"""- 

et  au  clerg^  d-Arras.  rattachement  d-Alv.8e   po,.r  "«f  ;,f ^^''''^^""''/«rf.rid  Cro»«.  p.488. 

labbaye  de  Saint-Denys.  Si  ce  concouw  de  vn».-  (1»)  Sug.  \tta  Lvaovtn  uroui,  p.  w». 


<K>5  NOTiTIA.  ||(;(( 

sa  priiilence  et  sa  capacite. 
Poitiers,  tenii  Tan  1106  k 


Y  tenir  sa  place,  ainsi  qiraux  asscmMces  eccl^siasiiques,  tanl  il  complait  sur  sa  priiilence  et  sa  capacite. 
Siiger  nous  apprend  hn-nienie  (\\)  qu'il  fut  choisi  pour  ailcr  au  concile.  de  P<  '  '         " 


comtesse  d'Anjoii. 

Une  de  ses  principales  occupations  a  Saint-Denys  ful  retude  des  archives,  etudc  fort  negligee  avanl 
lui,  et  au  moye:i  de  laquelle  il  se  niil  en  etat  de  (lefendrc  les  hiens  et  les  privileges  dc  Tahhaye  conlrft 
ceux  qiii  voulaient  y  donner  attcinte  (15).  Galou,  evdqiie  de  Paris,  trouva  dans  sa  personne  un  advcrsairft 
rcdoulable,  loisqu'en  1107  il  allaqua  lexemplion  do  Sninl-Dcnys.  Celte  contestation  fut  agitec  en  pre- 
sencc  dii  pape  Pascal  qui  se  tiouvait  alors  a  la  Charite-sur-Loire.  Suger,  que  son  abbe  y  avait  amene, 
parla  pour  sa  maison  d'une  maniere  qiii  lui  nierila  le  gain  de  sa  cause  et  restime  du  papc,  II  eut  rhoii- 
neur  d  accompagner  cnsuite  Pasial  a  Chiilons-sur-Marne,  et  d'etre  adinisau  concile  qu'il  y  celebra  tou- 
chant  ses  d^mcles  avec  remj)ereiir  Ilenri  V. 

Sugcr  n'avaii  pas  inoins  de  coiirRge  et  de  fcrmete  dans  FAme  que  de  vivacite,  de  souplcsse  et  de  sa- 
gacile  dans  respiil  (U).  Ce  fut  ce  qui  determina  le  monaslere  a  lui  confier  radiiiinistration  de  la  lerre  de 
ISorneval  en  Normandie,  qiie  les  oUlciers  du  roi  dAngleterre  pillaient  impunement.  La  conduite  qu'il  y 
tiiil  repondil  a  rallente  de  ses  confreres.  II  fit  t^te  aux  usurpateurs,  reprima  ieurs  viotences  et  les  obli- 


lants,  cl  s^edbrcait  eu  toutes  nianieres  de  se  remlre  maitre  du  chatcau.  Suger,  en  etant  devenii  prevdt, 
lenta  d'abord  les  voies  de  douceur  et  d'insinuation  pour  gagiier  le  tyran,  mais  inulilement.  Ilugues  etail 
ii'un  caractorc  h  ne  sc  laisser  vaincre  que  par  la  superioriie  des  armes  (17).  II  ne  s^attendait  pas  que  no- 
tre  prevdt  dOt  la  lui  faire  eprouver.  L*evcnement  ie  desabusa.  Suger,  s'etant  mis  eii  etat  de  dereusc,  re^ 
poussa  ses  altaqucs,  le  poursuivit  a  son  tour  et  porta  la  desolation  dans  ses  pnipres  terrcs.  Ces  succes  k 
la  vcrite,  quoiqiril  fit  souvent  en  personne  les  fonctions  de  capitaine,  si  peu  scantes  a  sa  profcssion,  fureht 
moins  son  ouvrage  que  celui  du  roi  Louis  le  Gros.  Ce  priiice  vint  jiismra  trois fois dans  lespace dequatro 
:innees  mettre  le  sicge  devant  lechateau  de  Puiset.  La  placc,  autanl  de  fois  emportee,  ful  a  la  (in  reduite 
en  ccndres.  Hugues  apres  cct  echec  prit  la  fuilc,  et  alla  expier  scs  crimcs  &  la  terre  saintc. 

Diirant  le  cours  de  cctle  guerre,  iine  Ir^ve,  accordee  a  de  feiirtes  soumissions  du  rebelle,  donna  le  loistr 
ii  nolre  prevdt  de  se  rendre  au  concile  de  Latran,  tcnu  Tau  1112.  L'objet  de  cetlc  assemblee  etait,  commo 
l  on  saii,  de  degager  le  pape  des  liens  oii  rempereur  Pavait  inis  en  le  for^nt  de  lui  abandonner  les  in- 
i^eslitures.  ^ 

De  retour  en  France  il  contintia  de  regir  sa  prevdle  de  Toury.  II  continua  parcillemcnl  dc  faire  h  la 
conrde  frequents  vovages,  dont  chacunhii  valait  un  surcroitdc  faveiir  dans  Tcsprit  du  princc. 

Apres  Li  mort  de  t^ascal,  arrivee  ie  18  janvier  de  Tan  1118,  Louis  lc  dcputa  pour  allcr  complimcntcr 
de  sa  part  le  papc  Gelase  II  que  la  pers^cution  de  Bourdin,  soii  antagonistc,  avait  obli^^^e  dc  sc  refugicr  cn 
France.  Suger  rcncontra  le  saint-pere  a  Magnelonc  dans  un  clat  oii  les  hommages  du  monarqiic,  les  assu» 
rances  de  sa  protection  ct  les  presents  qu'il  lui  envoyait  par  son  ainbassadcur,  nc  poiivaicnt  vcnir  plus  k 
propos.  Dans  raudience qu1i  eiit on  convint d'un  jour  et dun  lieu  pour  une  cntrcvuc  dc  Sa  Saintete  avoc 
le  roi.  Mais  la  mort  preciplteede  Gclase  ne  liii  perinit  pas  dc  tcnircet  cngageinent.  Son  succcsseur  Ca- 
^xlell  eut  <^galement  besoin  de  rappui  de  la  Fraiice  pour  se  maintenir  sur  Ic  sainl-sicgc.  Cc  fut  cncorc 
Sugerqui  fut  charge  de  lui  porter,  Tan  1119,  les  vocux  de  Louis  ct  de  la  Francc.  La  nnime  annec  il  as- 
sisla  au  conciIe<iue  ce  pape  tint  a  Reims.  On  ignorelc  pcrsonnage  qu*il  y  fit,  ct  celui  que  lui  pretc  cii 
cette  occasion  Ihistorien  moderne  de  sa  Vie  (18),  e.st  du  nombredc  ccs  fictions  mullipliers  qui  oiit  fait 
qiialifier  a  juste  titre  son  histoire  de  roman  (19).  Tout  cc  qiii  paraii  constant,  c'cst  qiic  Calixlc  concut 
cles  lors  des  sentiments  distingucs  pour  le  dcpute  dc  Saint-Denys.  Dcux  ans  apres,  le  papc  le  revit  a  Bi* 
tonte,  dans  la  terre  de  Bari,  a  ia  tete  d*une  ambassadc  que  le  rbi  lui  cuvoyait  pourdes  aHaires  dont  This- 
totrene  marque  pasrobjet  (20).  Suger  exposa  le  sujct  qui  ramenait  avcc  iinc  sagcssc  ct  dcs  gri^ccs  qui 
firent  souhaiter  au  pontife  de  le  retenir  ({uelque  tcinps  pour  jouir  dc  son  cntrelicn  a  loisir.  Mais  rayaiii 
pressenti  la-dessos,  il  n'en  put  rien  obtenir.  Les  affaires  dc  son  niaitrc  cxpcdiees,  il  prit  aussilot  conge 
flu  pnpe  et  paitit. 

L*einpressement  de  revoir  ses  freres  et  je  ne  sais  qiiel  pressentimcnt  lui  faisaient  hdilcr  son  rclour. 
Mais  en  chemin,  et  dans  ritalie  mcme,  il  re^ul  des  nouvclles  qui  ralculireut  iiii  peu  sa  marche.  Un  nics- 
sager,  dep^chepar  les  religieux  de  Saint-Denys,  vint  lui  apprendre  la  mort  de  son  al.lie,  dcccde  le  19 
jnnvier  de  Tan  1122,  et  le  choix  que  le  chapitre  avail  fait  de  sa  pcrsonne  pour  lc  rcmplacer(20'):  h  qiiot  il 
njouia  que  cette  election  s'etant  faite  sans  la  participation  du  roi ,  ce  priiicc,  loin  dc  la  connrincr,  s*clait 
emporte  contre  les  depules  qui  lui  en  avaient  apportc  le  decret  jusqira  lcs  envoyer  cn  prison  dans  Ift 
ch&ieaii  d'Orteans  (21).  Ce  recit  fit  les  impressions  les  pliis  vivcs  ct  les  pliis  variees  sur  rcspril  ct  lc 
i^a3ur  de  Suger.  La  mort  de  son  abbe ,  auquel  il  dcvait  ce  (|u*il  etait,  Pattendrit  jiisqu^aux  larmes ;  riion- 
neur  que  scs  confreres  venaient  de  lui  faire  cn  lc  choisissant  poiir  lcs  gouvcrncr  lc  penctrait  dc  rccon- 
naissance ;  mais  la  precipiiation  avec  laquellc  ils  s*etaient  comportes  dans  cette  aflairc  Ic  jetaii  dans  lo 
'  pliis  cruel  embarras.  Quelle  resolution  prendre  dans  une  conjoncture  s\  delicate  ?  Acquicsccr  a  son  clc(** 
tion  lai  semblaii  une  tem^rit^  capable  d'attirer  sur  sa  personne  ei  siir  sa  inaison  toui  Ic  poids  dc  riu- 
dignation  du  roi ;  v  renoncer  par  ce  motif,  c*etait  encourir  la  disgr^ce  dii  pape,  qiii  n'eiU  pas  manqiie 
de  taxer  cette  condaiie  de  faiblesse  et  de  pusiilanimit(;.  Enfin ,  apres  y  avoir  bien  refl(!chi ,  le  parii  au- 
quel  il  s*arrSia  fut  de  d^acher  une  pariie  de  ses  gens ,  les  uns  pour  allcr  consulter  lc  papc  sur  cc  quMi 


(11)  Sng.,  Vita  Ludovici  Grossi,  p.  28S.  (17)  Duches.,  ibid.,  p.  500. 

(12)  Ibtd.  (18)  Gerv.,  Vie  de  Suger,  i.  II,  p.  167 

(13)  Egassi  Bulasi  Ui$toria  Vnivertiialii,  Paris.^  (19)  Yaiss.,  HisL  de  Lana,  t.  11,  p.  J 
.  If,  p.  18.  (20)  Siig.,  VitaLudovici  GroBsiy 

(U)  Felib.,  t6td.,  p.  152.  (20-)  Jbid, 

(15)  Ibid.,  p.  138.  (21)  Ibid.,  p.  311. 

(16)Duchc8.,t6;d.,p.2S0;Mab.A«n.,l.i2,p.5e5. 


550.  n.  14. 


I4G7  SUGERIUS  ABMS  S.  DIONYSII.  i«» 

ayaU  a  faire,  les  autres  pour  le  devancer  en  France  et  sMnformer  sHl  y  avait  sftrete  (Mur  lui  de  rep»- 
raltre  a  la  cour.  Comme  les  premiers  se  disposaient  a  partir,  survint  un  ecclesiastique  de  la  cour  it>- 
maine .  Iiomme  de  condition  ct  ami  de  Suger,  iequel  se  chargea  genereusement  de  sa  commissioa  auprrs 
du  pape.  Son  inqiiielude  ne  fut  pas  de  longue  duree.  Les  deputes  qu*il  avait  envoyes  en  France  re^iB- 
rent  en  diiigencc  pour  lui  dire  que  la  colere  du  monarque  etait  passee;  qu'il  avait  rel^ch^  les  pris4»a- 
niers  de  Sa.nt-Denis ,  et  qu'il  le  reverrnit  lui-raeme  avec  joie.  Alors  il  continua  tranquiliement  sa  ruute. 
Arrive  a  Saint-Denis,  ii  y  trouva  le  roi  qui  1'atlendait  a  la  portc,  accompagnd  de  piusieurs  ev6i)ues  ei 
suivi  de  toute  la  communaute.  Louis  et  les  prelats  par  leurs  caresses,  ses  conlreres  par  rexpress.oa  4* 
leurs  tendres  respects,[donnerent  a  son  entree  Tair  d'un  veritable  triomphe.  Des  le  lcndemain«  qui  eUiii  ua 
samedi,  r^v6qiie  de  Senlis  Tordonna  pretre  (car  il  n'etait  encore  que  diacre),  et  le  dimancbe  suivauil  ii 
re^ut  la  benediction  abbatiale  par  les  mains  de  rarcheveque  de  Bourges.  Cetait  aller  un  pen  vite,  coaBft 
on  le  voit,  mais  le  roi  le  souhaitait  ainsi  pour  etre  temoin  de  toute  la  ceremonie,  et  Ton  ne  cmtpas 
devoir  lui  refuser  cette  satislaction. 

Le  nouvel  abbe  donna  tout  ie  reste  de  Tann^e  k  Texamen  de  r^tat  de  sa  maison,  que  ses  longues  et 
frequentes  absences  lui  avaient  rendue  en  quelque  sorte  etrangere.  Mais  Tannee  suivante  il  lui  ptit  uoe 
devotion  assez  deplacee,  dont  il  est  a  propos  de  rapporter  les  motils  et  robjet  dans  ses  propres  terDiri. 
•  (22)  La  seconde  ann^e  de  notre  ordination ,  dit-il ,  nous  nous  mimes  en  route  pour  aller  reodre  Dt>i 
homma^es  a  reglise  romaine ,  de  peur  de  passer  pour  ingrat  en  manquant  a  ce  devoir.  Quels  droits  en  etLti 
cette  mere  commune  des  Eglises  n'avait-^lle  pas  acquis  sur  notre  reconnaissance  par  la  bonte  aTec  Uqyeik. 
avant  notre  promotion,  elle  nous  avait  admis  en  divers  conciles  tenus  a  Rome  et  ailleurs,  par  les  appUu- 
dissements  dont  elie  nous  avait  honore  lorsque  nous  y  plaidions,  soit  pour  les  inter^ts  de  notre  maisoa. 
soit  pour  des  affaires  ^trangeres,  et  enfm  par  les  jugements  nombreux  qu^elie  avait  rendus  en  noire  f^ 
vbur.  >  II  raconte  ensuite  la  fa<;on  gracieuse  dont  le  pape  Calixte  et  loute  sa  cour  raccueillirent  dans  ce 
iiouveau  vopge,  le  s^jour  de  six  mois  qu*il  iit^  Rome,  pendant  lequel  11  assista  au  concile  de  Latraa, 
oili  fut  terminee  la  grande  afiaire  des  investitures.  c  Apres  quoi ,  dit-il ,  nous  all^mes  porter  nos  vo&ux  ai 
Mont-Gassin,  ^  Sainl-Barth^Iemi  de  Ben^vent,  a  Saint-Matthieu  de  Salerne,  a  Saint-Nicolas  de  Bari,  ex 
k  Saint-Michel  du  Mont-Gargan.  De  l^  nous  repass&mes  en  France  avec  des  lettres  du  pape  qui  faisaieii 
notre  ^loge  et  assuraient  k  notre  monast^re  la  protection  du  saint-sicge.  > 

Rien  n'etait  molns  equivoque  que  ces  d^monstrations  d'estime  et  de  bienveillance  dont  le  pape  ava.t 
comble  rabbi^  de  Saint-Denis.  La  suite  le  fit  encore  mieux  connaltre.  Environ  dix-buit  mois  apres  le  dt- 

Fart  de  Suger,  Galixte,  impatient  de  le  revoir,  et  desirant  le  fixer  aupres  de  sa  personne ,  iui  ecrivit  poc.* 
engager  a  revenir,  avec  promesse  de  Telever  Ik  une  plus  haute  dignit^  :  ce  qui  semble  ne  devoir  s^entes- 
dre  que  du  cardinalat.  Suger  se  rendit  k  cetle  invitation,  sans  douCe  apres  en  avoir  concerte  avec  le  roi. 
11  partit  avec  un  cortege  nombreux  et  les  sommes  d'argent  necessaires  tant  pour  les  frais  du  Toyage  qoe 
pour  se  pr^parer  aux  honneurs  qu'il  allait  recevoir.  Mais  la  mort  de  Galixte ,  qu'il  apprit  a  Lucques ,  it 
evanouir  toutes  les  belies  esperances  dont  il  se  nourrissait.  c  .\  cette  nouvelle,  dit-il,  nous  rebroussSknes 
chemin  par  la  crainte  de  Tancienne  et  nouvelle  avarice  des  Romains.  c  Romanorum  novam  et  veierem  am- 
ritiam  devitando  retrocessimus  (25j.  > 

Suger  fut  bien  dedommagd  de  la  peine  que  ce  contre-temps  lui  causait  par  le  bon  accueil  que  1e  roi  lui 
fit  k  son  retour.  Louis  avait  d6jk  senti  le  tort  qu*il  s'etait  fait  a  lui-m^me  en  le  laissant  partir.  Poor  Iri 
dter  la  tentation  d'une  recidive ,  il  Tengagea  si  avant  dans  les  afiaires ,  qu'il  ne  lui  fut  plus  possiUe 
d'en  sorlir.  L'histoire  ne  marque  aucua  titre  particulier  dont  le  monarque  Tait  rev^tu ,  mais  elle  nocs 
apprend  qu'il  eut  une  grande  influence  dans  toutes  les  operations  du  gouvernement.  Gessoins  lui  causerenC 
des  distractions  tres-facheuses  sur  Tetat  de  sa  maison.  Tout  occupe  du  bien  public ,  la  nc^Iigence  sir 
le  reste  permit  que  le  tumulte  suivtt  les  aflaires  qui  venaient  Tassieger  k  Saint-Denys.  Ge  mouastere,de- 
Tcnu  comme  le  si^ge  de  la  justice  et  le  bureau  de  la  guerre,  etait  continuellement  ouvert  aux  plaideurs, 
aux  mililaires  et  aux  femmes  mSme  (24).  Le  cloitre»  lieu  consacre  specialement  au  silence,  retentb- 
saitdes  crisdelachicaneet  des  entretiens  bruyants  de  ceux  qui  venaient  solliciter  des  gr&ces  et  des  eniplois. 
II  arriva  de  la  que  les  molnes,  distraits  de  leurs  exercices,  s'abandonnerent  k  Toisivete.La  conduite  persoD- 
neile  de  rabbe  n'etait  nuUement  propre  a  couvrir  ces  desordres.  Son  luxe  scmblait  le  disputer  a  son  m- 
dit.  Sa  table ,  ses  habits ,  ses  equipages  annoncaient  plutdt  un  grand  du  siecle  qu'un  superieur  de  nioiMS. 
Mais  Dieu,  qui  avaitdes  vues  de  misericorde.sur  cet  honirae  extraordinaire,  ne  permit  pas  qu'ii  perseveiit 
dans  un  genre  de  vie  si  peu  conforme  a  son  6tat.  On  ignore  le  moyen  ext^rieur  dont  il  se  servii  pour  W 
toucher  et  le  faire  rentrer  en  lui-m6me.  L'opiiiion  commune  fait  honneur  de  sa  conversion  k  sair.t  Ber- 
nard.  Quoi  qu'il  en  soit,  elle  fut  aussi  subite  que  sincere  et  soiide.  Au  moment  qu^on  s'y  attendail  le 
moins,  Tabbe  de  Saint-Denys  erabrassa  la  r^forme  et  la  fit  adopter  k  sa  commuuaute  d*une  wanieic  st 
prompte  et  si  paisible,qu'il  ne  parut  pas  y  avoir  rencontre  la  moindre  opposition.  Getheureux  eTeneuieiit 
eoncourt  avec  Tan  1127.  L*abbe  de  Glairvaux,  Tayant  appris,  ecrivit  a  Suger  au  noni  de  tous  ies  gens  de 
bien  pour  Ten  feliciter.  Mais,  dans  sa  leltre,  loin  de  faire  entendre  qifil  ait  contribue  k  celte  merveilie. 
ii  demande  a  Suger  qui  lui  a  propose  une  telle  perfection ,  et  temoigne  qu'il  en  a  re^i  la  nouvelle  aw 
la  m^me  surprise  que  les  autres.  Qui»  tibi  hanc  perfectionemproponeoat  ?  Ego  tanta^  [ateor^  audire  de  u, 
#/51  desiderabam ,  non  tamen  sperabam. 

Suger,  en  se  r^formant,  aurait  bien  souhait^  quitter  le  soin  de  TEtat  pour  se  consacrer  enti^rement  k  la 
retraite;  mais  c'est  a  quoi  le  roi  ne  voulut  jamais  entendre.  II  fallut  donc  allier  un  nouveau  genre  de  ^ie 
avec  les  anciens  engagemenls,  les  pratiques  austeres  de  la  profession  monastique  avec  les  devoirs  de  cour- 
tisan ,  la  manutention  de  la  discipline  r^guliere  avec  le  detail  immense  des  afiarires  publiques.  Kotzt 
abb^,  renouvel^  par  1a  gr^oe  ,  fit  lace  k  tout  et  s'attira  des  applaudissements  de  toutes  parts.  Ebns  soo 
cloitre,  religieux  plein  de  ferveur  et  superieurvigilant,  il  semolait  n'^tre  occup6quedesonsalutetde  ceisi 
des  &mes  confi^es  k  ses  soins.  Pourobvier  k  rinconv^nient  de  scs  absences  frequentes  etindispensablcs. 
il  eut  rattention  de  se  doimer  un  second  propre  k  le  remplacer.  Ge  fut  le  moine  Herve  qu'il  noninia  grani 
prieur,  homme  a  la  verit^  d'une  capacit^  meaiocre,  maisd'une  prudence  et  d'un  zele  sur  lesqnels  il  pouTiu 
se  reposer.  A  la  cour,  humble  et  deponille  de  tout  le  faste  qui  renvironnait  auparavant ,  il  n>B  eut  qse 
ptus  de  consid^ration  aupr^sdes  grands.  Son  merile,  oti  ils  naperctwaient  plus  detacbes,  les  subjngua. 

(4i)  Vita  Ludovid  Crowi,  p.  312  (ii;  S.  Bernardus,  fpisl.  78. 

(23)  Ibid,,  p.  313. 


11 W  NOTITIA.  1170 

tout  indoctles  qu*ils  dlaicnl,  au  potnt  de  le  cboisir  pour  arbilre  de  ieurs  dif!i^rends  avec  leroi.  Ce  monar- 
que  lui-Hieme  ne  faisait  rien  sans  !e  conseii  de  Suger. 

Ce  Tut  sans  doule  apns  l*a\oir  consulte  que  Louis  tint  Tasseroblee  d'Etampes,  Tan  4130,  pourd^cider 
enlre  Innocent  et  Anaciel  qui  se  dispulaient  la  pnpaute.La  d^cision  ayaiitele  pour  le  premier,  Suger  hu 
notnm^  pour  lui  en  porler  la  nouvelle  a  Cluny  Ifib).  Celait  le  lieu  qulnnocent],  chassc  de  Tltaiie,  avnit 
choisi  pour  sa  retraite,  en  altendant  que  des  conjonctures  plus  favorables  lui  permissentde  se  produire  au 
grand  jour.  On  peut  ais^ment  se  figurer  la  joie  que  lui  causa  cette  ambassade,  et  les  caresses  dont  il  coni- 
bla  celui  qui  en  eiait  charge.  L'abbe  dc  Saint-Denys  en  prenant  conge  de  Sa  Sainlcte,  la  supplia  d*bonorer 
6on  monastere  dc  sa  presence.  innocent  lc  promit  ct  tint  parolc  raniiee  suivante. 

Philippe,  fils  de  Louis  le  Grcs,  elait  alors  assis  sur  le  Irdne  avec  son  pere.  Ce  jeune  prince  etant 
inort  tragiquement  le  15  uclobre  1151 ,  Suger  eut  besoin  de  tout  son  esprit  et  de  l'ascendant  qu'il  avait 
sur  celui  de  son  mailre  pour  le  consoler.  Apres  avoir  essiiye  les  larmes  du  monarque ,  il  lui  siiggera  de 
donner  promptement  un  successeur  au  detunt.  Ce  conseil  ctait  d'autant  plus  sage  que  la  sante  du  roi 
coinmen^ant  a  se  deranger,  il  etait  a  craindre  que  le  tr6ne  ne  devint  chancclant  et  expose  en  proie  k 
rambitiou  des  grands,  sll  le  laissait  vacant  par  sa  mort.  Louis  entra  facilement  dans  les  vues  de  son  mi- 
nistre.  Eii  conseqiience  il  associa  Louis,  son  second  Ms,  depuis  surnomme  le  Jeune,  au  pouvoir  suprdme; 
et,  pour  rendre  cette  assuciation  plus  solennelle,  Tayant  conduit  au  concile  de  Reims,  il  le  fit  sact^er  et  cou- 
roiuier  dans  celte  assemblee  par  le  pape. 

Les  sentiinents  du  pere  envers  Tabb^  de  Saint-Denys  passerent  dans  F&me  du  fils,  s'y  fortiQerent  et  8*y 
accrurent  avec  I  age.  Sii^er  eut  rhonneur  d'accompagner  cel  jeune  prince  dans  le  voyage  quMl  lit  a  Bor- 
deaux ,  pour  epouser  riieritiere  d'Aquitaine.  La  joie  de  ceite  illustre  alliance  ayant  ^te  troublee  par  la 
nouyelle  du  trepas  de  Louis  le  Gros,  notre  abbe  fut  unjde  ceux  qui  determinerent  Louis  le  Jeunease  rendre 
en  diligence  h  Faris:  precaution  sage  qui  roinpit  les  mesures  deqiielques  seigneurs  pr^ts  ^se  soulever. 

Au  milieu  des  aflaires  politiques  et  militaires  qui  occuperent  Suger  dans  les  premieres  annees  du  nou- 
'veau  regne,  il  couQut  et  exdcuta  le  desseiii  de  reediiier  Teglise  de  Saint-Deiiys.  Le  merite  de  cette  eiitre<- 
prise,  dont  on  donnera  les  principaux  details  ci-apres,  peut  ^tre  caracterise  d'un  seul  trait ,  cn  disant 
qu'il  etait  digne  de  ropulence  et  du  genie  de  Suger.  Mais  voici  un  contraste  bien  frappant.  A  cole  de  ce 
nionument  de  sa  magnificence,  il  en  lit  construire  un  autre  ou  sa  modestie  ne  brillait  pas  avec  moins  d'e* 
clat.  Celait  une  cellule  large  dc  dix  pieds  sur  quinze  de  longueur,  destinee  a  servir  de  retraite  a  ce  grand 
liomme  pour  ses  exercices  spirituels  (i6).  Oii  raconte  un  mot  de  Pierre  le  Venerable  a  cette  occasion. 
Considerant  ce  petit  reduit  apres  avoir  admir^  les  beautds  de  r<^glise,  cet  abb^  ne  put  s^emp^cher  de  dire  a 
ceux  qui  raccompagnaient :  cVoila  un  homme  en  verit^  qiii  nous  condamne  tous  tant  que  nous  spmmes.  S'il 
est  prodtgue,  c'est  pour  la  maison  du  Seigneur.  Maisqu'il  est  eloign^  de  se  permettre  la  d^peuseque  nous 
faisons  pour  nous  loger  nous-m^mes !  > 

Les  delices  que  Scger  goOtait  dans  cette  solitude  augmentaient  de  jour  en  jour  son  d^go^t  pour  les  em- 
plois  qui  raltiraient  a  la  coiir  (27).  11  etait  sur  le  point  de  s*en  delivrer,  lorsqu'un  concours  de  circon- 
stances  imprevues  fit  retomber  sur  lui  seul  tout  le  poids  du  gouvernement.  Ceci  merite  quelque  detaii. 
L^aii  1145  les  deput^s  des  princes  croises  d  Orient  arriverent  en  France  avec  des  letlres  du  pape  Eu- 
^ene  IH  pour  exhorter  les  fideles  a  une  nouvelle  croisade.  Louis  le  Jeune,  inconsolable  d'avoir  mis  &  feu 
et  a  sang  deux  ans  auparavant  la  ville  de  Vitri ,  crut  avoir  trouve  Toccasion  de  r^parer  cette  faule  en  pre<- 
nant  lui-m^me  la  croix  et  se  consacrant  au  voyage  de  la  terre  sainte.  Sugor,  consull^  la-dessus,  ne  fut 
point  de  cet  avis.  11  representa  au  monarqiie  ce  que  la  France  avait  k  craindre  de  son  eloignement,  rem- 
plie ,  comme  elle  Tetait,  de  vassaux  non  moins  inquiets  que  puissants,  et  par  l^  tres-propres  a  profiier  de  \^ 
conjoncture  pour  exciter  des  troubles.  Voyanl  que  la  conscience  de  Louis  resislail  a  ces  vues  de  politique,  11  h 
pria  de  voir  au  moins  S.  Bernard  uvant  que  de  se  decider.  Le  roi  y  consentit ;  mais,  loin  de  bl4mer  son 
dessein,  Tabb^  de  Clairvaux  le  regarda  comme  une  inspiration  diviiie,  et  lui  fit  un  point  de  relieion  de 
le  suivre.  Des  lors  tout  fut  dit.  l/an  1U6,  Louis  re^ut  la  croix  solennellemeiit  des  mainsdu  saint  nomme 
a  Vezelai.  Pret  k  partir,  il  convoqua  Fannee  suivaiite,  au  mois  de  fevrier,  les  prelats  et  les  barons  pour 
regler  avec  eux  la  maniere  dont  TEtat  s^^rait  administr^  durant  son  absence.  S.  Bernard,  charge  do 
poiter  la  parole  au  nom  de  rassemblee,  proclama  regenls  du  royaume  le  comte  de  Ncvers  et  rabL^  de 
Saint-Denys.L^uii  et  rautre,  egalement  surpris,  protesterent  qu'un  fardeau  si  pesant  etait  au-dessus  de  leurs. 
lorces.  Le  premier  aliegua  de  plus  un  vocu  d  entrer  en  religion:  sur  quoi  il  obtint  sa  decbarge.  II  n'en 
fut  pas  ainsi  de  Suger.  Loin  d*ecouler  scs  remontrances,  on  ne  jugea  pas  meme  a  propos  de  lui  donncr  un 
nouveau  collegue.  La  seulejgr^ce  qu'on  lui  accorda  se  reduisit  a  prier  Samson,  archeveque  de  Ueiuis 
et  Raoul  comte  de  Vermandois,  proche  parent  du  roi,  de  lui  preler  leur  minist^re,  mais  commQ 
en  sous-ordre  et  avec  subordination.  Une  telle  faveur  n'etait  guere  propre  a  le  fl^chir.  II  persistu 
dans  son  refus.  Heureusement  le  pape  ^tait  pour  lors  en  France.  On  eul  recours  k  \m  pouj  vaincro 
la  resistance  de  Tabb^  de  Saint-Denys.  Cet  expedient  reussit;  Eugene  jparla  et  fut  obci.  Pour  re- 
compense  de  cetle  docilit^,  le  pontife  unit  au  glaive  temporel  que  Ic  prince  avalt  remis  entre  les  mains  de 
Siiger  le  glaive  spirituel,en  lui  donnant  pouvoir  d  excomnuinier  tous  ceux  qui  s'opposeraient  a  ses  volonl^s. 

INous  reservons  pour  le  paragraphe  suivant  le  recit  des  principaux  ^v^netnenls  qui  signalerent  sa  re* 
gence.  Ici  nous  nous  bornerons  k  dire  que,  malgre  les  frequentes  conlradiclions  qu'il  eut  a  essuyer,  les 
renes  de  TEtat  ne  flotterent  jamais  entre  ses  mains ;  qu'il  sul  toujours  maintenir  1  autorite  des  lois,  pre- 
venir  ou  etoufier  les  soulcvemenls ,  reprimer  les  usurpalions,  veiller  k  la  sArete  des  places  froiitieres;  et 
en  un  mot ,  qu*il  usa  dii  pouvoir  souverain  dont  il  etait  depositaire,  avec  toute  la  prudence  ot  la  sagesse 
qu*on  pouvait  ddsirer.  CVst  le  temoignage  que  les  Fran^ais  et  les  etrangers  lui  rcndirent  k  Tenvi.  On  en 
vit  m^me  parmi  ceux-ci  faire  le  voyage  de  France  poiir  verifier  par  eux-m^mcs  ce  que  la  renommee  pu- 
biiait  de  son  merite.  De  ce  nombre  fut  Jos^l,  ^v6que  de  Sarisberi.  II  est  bon  de  mettre  sous  les  yeux 
du  lecteur  une  partie  de  la  lettre  qu*il  ecrivit  au  regent ,  a  son  retour  en  Anglelerre  (28).  i  Votre  reputa> 
f ion ,  lui  dit-il ,  repandue  en  tous  lieux  nous  a  d^lermine  a  passer  la  mer  par  le  seul  desir  de  vous  coii- 
uaftre,  ct  nous  ne  sommes  venu  de  si  loin  que  pour  dtre  temoin  des  roerveilles  qu'on  racontait  de  vous« 
coniiue  du  Salomon  de  nolre  siecle.  Notre  curiosite  a  ete  satisfaitc  en  tout  point.  Nous  avons  eu  le  plai^ 
gir  d'entendre  ces  paroies  pleines  de  sagesse  qui  sortent  de  votre  bouche;  nous  avons  considcre  le  ina- 
gnifique  temple  que  vous  avez  fait  elever,  les  ornements  dont  vous  ne  cesscz  de  rembellir,  Fordre  €i 

(25)  Vit.  Lud.,  ibid.,  p.  1315.  (27)  Guil.,  i6id.,  1. 1,  n.  2. 

(20)  Cuil.,  Vit.  S«si.,  1. II,  n.  10.  (28)  Duches.,  ibid.,  p.  503. 


H7i  SUGERIUS  ABHAS  S.  DIOMSII.  IHj 

rharmonie  qui  r^gnent  parnii  ceux  qtii  le  desservent ;  mille  autres  objets  qui  interessent  votre  gloire  ori 
lix^  notre  alleiition,  et  assureinent  iious  avons  tout  lieu  de.dire  avec  la  reine  du  Midi,  qiroii  ne  nuus 
avait  iKis  rapporte  la  nioilie  des  choses  que  nous  voyions^de  nos  yeux ,  tant  la  verite  siiipasse  le  re/\[ 
de  ia  renominee.  En  eflet ,  qui  ne  serait  surpris  dc  voir  un  seul  homnie  soutenir  le  poids  de  Uint  d  a(- 
iaires  si  importantes,  niaintenir  la  tranquiilite  des  Eglises,  r^!onner  ie  clerge,  defendre  le  royauDieoe 
France  par  les  arines,  y  faire  tleurir  les  vertus,  le  policer  par  des  lois.  » 

Le  roi  d'£cossc  (David)  ful  tent^  de  ia  m6me  curiosile  que  l'ev^que  de  Sarislieri.  Sa  dignile  neliii  per- 
ftotettant  pas  de  se  rendre  personnelleinent  eii  France ,  ii  y  envoya  des  ambassadeurs  avec  des  preseflU 
pour  Suger,  et  une  lettre  ou  il  lui  demandait  soii  aniitie  (^O). 

Cependant ,  quelqiio  sage  que  fi^t  la  regence  de  Suger,  des  ennemis  secrets  r^ussirent  a  la  rendre  srs- 
pecte  au  roi  par  dcs  leitres  qirils  lui  ecrivirent  dans  le  teinps/qu'il  se  preparait  arevenir  (50).  Mais  ie  prci- 
tige  ne  fut  pas  de  longue  dur^e.  Le  pape,  que  Louis  vii  en  passant  h  Rome,  le  desabusa  pleineineui  vir 
lccompte  du  regenl.  Le  l^moignage  de  ses  yeux  fit  encore  plus  a  son  retour  qite  celui  du  pontife  roiuatn. 
II  fut  etonne  du  bel  ordre  que  Suger  avait  etabii  dans  le  royauuie ,  et  ne  trouva  pas  d^autre  inoyen  desar- 
quitter  envers  lui ,  qu'en  riionoraiit  du  beau  titre  de  Pere  de  la  Pairie^  titre  qui  fut  ratific  par  le  cousen- 
tement  unanime  des  grands  et  du  peuple. 

Louis  rapporta  tivs-peu  dc  gloire  de  la  croisade.  Eln  quittant  1a  lerre  sainte,  il  avait  laiss^  les  choses  apeu 
pres  dans  la  m^me  conrusioii  ou  il  les  avait  trouvecs.  11  sentait  viveinent  ce  malheur,  el  son  dessein  eiu 
de  le  r<^*parer  k  la  premici^e  occasion  (51 V.  Mais  ce  qui  reJoubtait  son  zcle  avait  leilement  refroidi  celuides 
seigneurs  fran^ais,  qu'it  lui  fut  inipossime  de  les  faire  eiitrer  dans  ses  vucs.  Alors  Suger  con^ul  unere- 
«olulion  dont  ii  n*y  avnit  point  d^exemple  avant  lui  dans  un  particulier,  et  qui  n'a  eu  depuis  oiruu  seel 
iinitateur  (5^) :  Ce  fut  dc  levcr  une  armeo  a  ses  proprcs  depeiis,  et  de  la  condtiire  lui-meinc  eu  PalestiDe. 
II  nvait  deja  faildcs  preparatifs  considerables  pour  cetle  expedition,  iorsqu'une  (levre  lenle,  joinleii  m 
granJldgc,  lavertit  de  nc  pltis  penser  qu'au  grand  voyage  de  reternite.  11  s'y  disposa  par  tous  les  iiioveiij 
quc  la  religiou  uiet  enlre  les  niuLns  des  fideios  (55).  Seuiant  sa  fin  approcller,  il  assenibla  ses  freres  en 
cha^ilre,  el  apres  leur  avoir  dcinandc  pardon  des  fautes  quMl  avait  commises  dans  son  miuislcre  abialiii, 
il  retablit  dans  leurs  grades  et  oOices  ccux  qu'il  en  avait.  dcstilues. 

&)jnt  Rernard,  infornui  desa  situation,  lui  ecrivit  uiie  li^s-belle  lettrc  pour  rexhorler  a  lamorl  (34;. 
Trois  dv6quesdc  sesamis  recueillireiit  ses  dcrnicrs  soupirs,  quil  rcndit  a  Hge  de70  ans,  le  li  ianvicr 
deTan  il5i  (55).  Janiais  niinistrc  ne  fut  regrctte  plus  universellenient  et  ne  inerita  mieux  dc  Tetre.  II 
n^uiissait  dans  un  oniineiit  degve  ies  vertus  morales,  chretiennes  et  politiques.  On  peut  assurer  qu*ll 
fut  un  des  meilleurs  abbcs  dc  son  sicclc  et  le  miuistre  le  plus  accompli  que  la  France  eOl  eu  depiiis  ieu- 
blissementde  la  monarchie.  Son  exemple  est  une  bouiie  reponse  aux  raisonncments  <ie  ces  faux  sages  q«ii 
sHmaginent  et  tflichent  de  persuader  qiie  la  pratique  exacte  dcs  obhgations  du  christianisme  ne  peut  sal 
lier  avcG  le  manieinent  dcs  aflaires  publiques. 

Les  obsequcs  de  ce  graud  homnie  aitircrent  un  nombreux  concours  de  prelats,  de  scigncursetde  pen- 
ples.  Le  roi  meme  les  noiiora  de  sa  presence.  On  assure  qu'cn  voyant  descendre  le  corps  dans  le  tonibeM, 
cc  monarque  ne  put  rclenir  ses  larmes.  Cetle  sensibilite  vraisemblablement  ne  fut  poiiit  pass;tgcre;  b 
guite  des  evencnients  dc  son  rcgiic  diti  Itii  rappeler  souvcntavec  amerttune  le  vLde  quc  la  uiurt  de  SugiT 
avait  iaisse  dans  son  conscil.  « Ilelas !  disail  un  auteur  du  tenips(5C),  si  co  grand  miiiistre  vivail  encore, 
nous  n^eussions  pas  perdu  la  moilie  ttu  royaiiine  (par  la  repudiation  de  la  reine  Eieonore) ,  ct  uous  diu- 
rions  pas continiiclleincnt  lcs  armcs  a  la  niaiii  potir  conserver  raulie.  >  On  igiiore  le  preinier  lieudeM 
seputturc,  mais  on  sait  qu'en  iio9  rabbe  Maithicti  de  Venddme  fit  iransferer  son  corps  dans  repaisseo 
du  mur  de  la  croisce  de  leglise,  du  cdlc  du  iniili,  ou  II  est  encoro  aujotirdMiui,  avcc  celte  siniple  inscn- 
ptionen  dehors  :  Uic  jacei  Swjerius  abbas  (57).  Cct  abbt!'  ne  coiinaissait  pas  apparcnnnent  IVpitapkque 
Simon  Clievre-d'Or,  chanoine  rcgulierde  SuintViclor  et  contemporain  de  Suger,  lui  avail  dressee^car 
eiic  n'etait  pas  indignc  d'^tre  gravce  sur  son  tonibcau.  Notis  la  transcrivons  ici  d\tprcs  rhlstoricndeSaiiilr 
Denys* 

Decidit  Ecclesia!f  flos^  gemma,  corona,  columna^ 

Vexiltum^  clijpeus,  galea,  lumen^  apex, 
Abbas  Sugerins,  specimen  rirtuiis  et  wqui^ 
Cum  pietate  gravis,  cum  graviiate  pius, 
tiagnanimus,  sapiens,  facundus,  largus,  Iwnatui, 

fudiciis  pra'sens  corpore^  menie  sibi. 
Hexpcr  eum  caute  reail  moderamina  regnl; 

llle  regeits  regem  rex  quasi  regis  erai^ 
Dumque  moras  ageret  rex  trans  mare  piuribus  annis, 

ProifuH  hic  regno  regis  agendo  vices. 
Quo!  dum  vix  alius  poiuit  sihijungere,  junxit  : 

Et  probus  ille  rirts,  et  bonus  ille  Deo\ 
Nobilis  Ecclesiiv  decoravit^  refpulit.  aiixtf, 

Sedeniy  damna^  chorum^  laude,  vignre^  viris. 
Corpore,  gente  brevis,  gemina  brevitate  coactus, 

In  brevitate  sua  noluil  esse  brevis, 
Cui  rapuii  lucem  lux  sepiima  Theophania\ 
Veram  vera  Deo  Tlteonhania  dedit. 

(M)  Guil,,  \iU  Sug.,  1.  i,  n,  9,  plusieiirs  moderncsle  pretendciit.  Ajoiilci  i  crh. 

(30)  /6irf.,  1.  111 ,  n.  7.  l"  qu'0;lon,  successeur  de  Suger,  coinptait  ranocc 


(31 


I  Ibid.,  n.  8 


|32)  Lecardinal  Ximen^s,  qui  fit  h  se&  fraisl^ex^ 


1152  pour  iasecondedcson  gouvemcMiaU^i^qo* 
Josceliu,  ev^ue  dc  Soissons,  Tun  des  trois  pttlst» 


pedition  d'Ora;n.  qui  assislerent  Sugcr  a   la  mort,  deceda  hii-wewe 

(33)  Felib.,  fli«l    de  Saint-DenU;^.  189.  ie  24  octobre  de  ran  1151.  (Felib.,  l/tsM/r^'-'^. 

(34)  Bern.,  ep.  20().  pr.  p.  ccvi ;  Gall.  chr.  nov.,  2,  t.  VII,  p.  570- 

(35)  Cest  repoque  marquec  dans  la  potite  c'iro-  (50)  Guil.,  Vit,  Sug.^  1. 1,  «.  5. 
|iique  dc  Saint-Denis,  e(  non  pns  rnn  11 5*2,  coninie         (57j  Fclib.,  ibid.;  Gatl.  ckrist.  Ror.,  ibid. 


1475  NOTITIA.  |I74 

Depuis  riiitroduction  de  la  congr^alioii  de  Saint-Maur  dans  Tabbaye  de  Saint-Denys,  le  tombeau  de 
Suger  a  ei6  decore  (ran  i()45)  d'une  tabie  de  ciiivre  de  trois  pieds  et  demi  de  haut  sur  deux  et  deini  de 
laige,  ench^ssee  daiis  un  cadie  de  marbre,  oriie  dans  les  quatre  coins  d'einblemes  par  lesquels  on  a  voulu 
4'xprimcr  les  principnles  verlus  de  cet  abbe.  Sur  la  table  esl  gravee  une  epitapbe  qui  renferme  son  elnge 
d*une  maniere  tres-eleganle,  niais  un  pcu  trop  proiixe  pour  pouvoir  elre  placee  dans  cette  hietoire.  Elle 
se  tronve  dans  celie  de  D.  Feiibien. 

Les  disciples  de  Suger  ne  manquerent  pas  non  plus  h  ce  qu*ils  devaient  a  sa  memoire.  Dcs  qu'il  eut 
ferme  les  yeux,  ils  publierent  sa  niort,  ses  vertus  et  leur  deuil  par  une  fort  belle  lellre  circulaire  adres- 
sce  k  tous  les  fldeles.  Nous  parleroiis  ailieiirs  de  cette  letlre,  ainsi  que  de  la  Yie  de  Suger,  Tunc  et  l'autrft 
composees  par  Guillaume  son  secretaire  (58). 

S  II.  Sesicrits. 

Des  ecrits  ornes  du  nom  de  Sugcr  doivent  nalureiiement  pr^venlr  en  leur  faveur.  II  est  peu  vraisemblablo 
eii  effet  qu*un  homine  donttoute  la  vie  n*a  ctd  qu\in  enchainement  degrandes  occupations,  se  soitamus^ 
ik  ecriredes  chrses  inutiles  ou  de  peu  de  valeur.  La  veril^  repond  k  ce  prejugc.  Toul  ce  qiii  est  sorti  de 
la  plume  de  Suger  a  reellement  son  merite  et  une  utilite  marquee.  Ses  produclions  sont  de  plusieurs  sor- 
tes.  Dans  la  revue  que  nous  allons  en  faire,  nous  commencerons  par  ses  leltres. 

Duchesrie  en  a  recueilli  seize  dans  le  IV'  tome  de  sa  grande  Collection,  avec  un  grand  nombre  de  celles 
qui  furent  ecrites  ^  Suger.  Comme  celles-ci  appartiennent  la  plupart  ades  auteurs  dont  nousavons  trait^, 
ou  dont  nous  traiterons  par  la  suite,  nous  ircn  parlerons  ici  qu'autant  qu'il  sera  necessaire  pour  rintelli- 
gence  des  letires  propres  k  celui  qui  nous  occupe, 

Le  recueil  est  precede  d'un  extrait  de  la  lettre309'  de  saint  Bernard,  adressee  au  pape  Eugene,  dans 
lan!ielle  rccoinmandanl  a  Sa  Sainlete  les  depules  que  Snger  lui  eiivoyait,  il  parle  ainsi  de  cet  abb^  : 
«  Sil  y  a  dans  notre  Eglise  dc  France  qnelque  vase  de  prix,  capable  d'orner  le  palais  du  Roi  des  rois;  sl 
le  Seigiieur  a  parini  nous  un  aiilreDavid,  lidele  a  executer  scs  commanderoents ,  c'est  sans  doute  leve- 
nerable  abbe  de  Sainl-Denys.  Ce  grand  homine,  que  je  connais  particulierement,  joinl  k  la  prudence  et  a 
la  lideiitc  dans  radministration  des  choses  teinporelles,  la  ferveur  et  rhumilite  dans  ce  qni  concerne  les 
cboses  spirituelles ;  et,  ce  qut  est  rare,  il  est  egaleinent  irrcpreliensiLIe  sur  Tun  et  Tautre  point.  A  la  cour 
il  vit  coinme  un  sage  conrtisan,  et  dans  son  mouastere  il  est  un  inodele  de  regnlarite.  Je  voiis  supplie  do 
recevoir  avec  bonte  les  d^putes  d'un  personnage  aussi  reconimandable.  i  A  la  tete  dc  ces  deputes  (^tait  Jean, 
neveu  deSugcr  etmoine  dej  Saint-Denys.  Mais  la  mcrt  Payant  surpris  avant  que  d'arriver  a  Rome,  ses 
compagnons,  soit  decouragement,  soitlaute  de  connaitre  le  niotif  de  la  deputation,  prireut  le  parti  de  re- 
venir  sur  leurs  pas.  Eugene,  instruit  de  cet  accident,  ecrivit  k  Suger  pour  Ten  consoler,  avec  promesse 
d*ecouter  favorablement  tous  ceux  qui  viendraient  de  sa  part, 

On  a  rendu  compte  a  rarticle  d'Ulgerde  la  leltre  adressee  par  ce  pr^Iat  k  Suger  en  faveur  des  reli- 
gieiix  de  Bourgueil,  au  sujet  de  relection  qirils  avaient  faite  d'un  abb^  pendant  sa  regence,  sans  Tavoir 
pr^venu ;  de  celle  que  ces  religieux  lui  ecrivirent  eux-m^mes  en  lui  envoyant  Telu  pour  le  confirmer,  ei 
de  la  reponse  favorable,  mais  prudente  que  Siiger  fit  k  Teveque  d'Angers. 

La  division  qui  s'eleva  dans  le  chapitre  de  rEglise  de  Paris,  Tan  1147,  donna  de  Fexercice  k  Sugcr 
dans  les  commencements  de  sa  regence  (39).  II  s'agissait  de  remplacer  le  doyen  Barthelemi  de  Senlis,  ^leve 
8ur  le  siege  ^piscopal  de  Ch^Ions-sur-Marne.  Les  clianoines  ne  pouvant  s'accorder  sur  ce  point,  le  regent 
leur  offrit  sa  mediation.  II  leur  proposa  ensuite  de  s'en  rapporter  a  ia  decision  du  pape.  On  y  consentit. 
Lui-m^me  se  chargca  d'en  dcrire  a  Sa  Saintete ,  et  il  le  iit  par  deux  leltres  au  moiiis,  dont  la  premiere 
nous  manque.  Eugene,  dans  sa  reponse  a  celle-ci,  reponse  datee  d*Auxerre  le  6  octobre,  inande  au  regent 
qa^il  donnera  ses  soins  pour  retablir  la  paix  dans  rEglisc  de  Paris.  Suivcnt  dans  la  m^me  leltre  des  re- 
nierciments  de  roffre  que  Suger  lui  avait  faite  de  tel  lieu  qu'il  voudrait  choisir  en  France  pour  y  tenir  un 
concile.  Le  pape  finit  par  promettre  au  regent  de  lui  faire  justice  du  duc  de  Lorraine,  c  que  nous  avons 
«leja,  dit-il,  excommunie  pour  d'autres  fautes.  >  Ce  duc,  dont  S^iger  s*etait  plaint  au  Saiiit-Sicffe,  ^tait 
Matthieu  I".  A  Tegard  du  doyenne  de  Paris,  on  voit  par  la  seconde  lettre  de  Suger  au  pape,  que  1  ^lectioii 
s^etant  faile  suivant  ses  ordres  par  quatre  compromissaires,  elle  etait  tombee  sur  Fun  d'entre  eux  nomm^ 
Clement.  Nolre  abb^  t^moigne  au  pontife  qirelle  lui  parait  vicieuse.  c  Car,  dit  il,  ou  les  quatre  cornpro- 
iiiissaires  se  sont  accordes  dans  leur  choix,  et  alors  Telu  se  sera  donne  sa  propre  voix,  ce  qui  est  conlraire 
aux  regles;  ou  trois  seuleinent  ont  ete  iinanimes,  el  dans  ce  cas  Telection  n'est  pas  conforme  a  votre 
intention,  puisque  vous  n'avez  promis  d'approuver  qiie  celui  que  les  quatre  auraient  elu.  Mais  de  plus, 
ajoute-t-il,  ie  siijet  est  indigne  de  la  place  par  son  caract^re  brutal  et  son  incapacitd.  >  II  rapporte  en 
preuve  le  scandale  qull  avait  donne  dans  le  choeur  un  jour  de  fete,  en  imposant  hautement  silence  au 
chantre  (Albert),  qui  parlait  h  un  des  choristes  ponr  lui  montrer  ce  qu*il  devait  chanter.  c  Cet  emporte- 
ivient,  dit-il,  est  d'autant  plus  bl^mable,  que  le  chantre  va  de  pair  avec  le  doyen,  tant  au  chceur  que  dans 
1e  cliapitre ,  et  que  s*il  a  fait  quelque  faute,  c'est  au  chapitre  a  le  reprimander.  L*ev6que  de  Paris  a  t&cb^ 
en  vain  d^apaiser  cette  qtierelle,  quoiqiie  le  chantre  ait  ofTert  de  faire  toutes  les  avances  convenables. 
Klle  est  actuellement  pendanle  h  votre  tribunal.  Je  supplie  Votre  Patemit^  de  rem^dier  k  ce  desordre,  de 
inaniere  mie  TEglise  de  Paris  n'en  souffre  aucun  obscurcissement.  »  Malgre  cette  lettre  le  doyen  resta,  el 
son  dein^Ie  avec  le  chantre  fut  termine  h  ramiable. 

Suger  etait  au  mietix  dans  Tesprit  de  Roger,  roi  de  Sicile.  Un  bruit  faux  etant  revenu  k  ce  prince  qu*il 
devait  se  rendre  en  Sicile,  il  fit  une  partie  du  voyage  pour  aller  au  devant  de  lui,  et  ne  s'en  retourna  qiie 
lorsqu^il  fut  desabuse.  Dne  aiitre  preuve  de  ses  bons  sentiments  pour  notre  ablx^  se  tlre  de  la  lettre  sui- 
Tante qiril  lui  e^rivit :  <  Rofier,  par  la  grace  de  Dieu  roi  de  Sicile,  duc  de  la  PouiUe  et  prince  de  Capoue,  d 
ion  ire$'Cher  ami  le  vinirable  Suger,  abbide  Saint-Denys.  II  est  du  devoirdes  amis  de  se  feliciter  niutucl- 
letiient  sur  leurs  prosperites.  Cest  pour  cela  que  nous  avons  jug6  h  propos  de  vous  mander  comme  h  notre 
intime  ami,  que,  gr&ces  a  Dieu,  nous  sommes  en  paix  et  en  sante.  Nous  vous  prions,  par  le  retour  que 

(58)Vide   infra  in  Guillelmo  Sandionysiano,  qui  (39)   Egas.  Bul.,   t.  II,  p.  248;   Dubois,  Bi*U 

Sugerium  apud  nos  proxime  sequitur.  Edit.  Pat.      ecct.  Paris.^  t.  II,  p.  115. 


li7S  StG£RlUS  ABBAS  S.  DlONYSll,  tl7S 

vous  nou8  devei,  de  nuus  donner  fr^uemmeut  de  vos  nouvelleSf  afln  que  nous  ayons  occatKm  de  novt 
lijouir  de  vos  avantages,  comme  nuus  sonimes  assur^s  que  vous  vous  rejouissez  des  ndtres.  > 

Suger  r^pondit  au  monarque  en  ces  termes  :  c  Nous  rendons  ^Votre  Majeslc  nos  actionsdegrlcei,iion 
Ijlles  que  nous  devons,  mais  teiles  que  noos  pouvons  les  rendre,  de  la  bont^  qu*un  prince  si  grand  ei  h 
aage  aeue  de  se  souvenir  de  notre  petitesse,  et  de  nous  demander  k  noufr-ni^mes  des  nouvelles  de  l^etaioo 
nous  sommes.  Cest  eflectivement  une  faveur  (|ui  nous  attache  entieremenl  a  vous.  et  dont  nous  nc  per- 
drons  jamais  le  souvenir,  que  vous  ayez  datgne  nous  faire  part  de  votre  prosperile  et  vous  inroriner  de 
la  ndtre.  En  repondant  a  \otre  Majeste  sur  ce  dernier  point,  notre  .dessein  etait  d'al)ord  de  rentreienir 
Ue  piusieurs  clioses  dignes  de  sa  curiosite.  Mais,  craignant  l*ennui  qu'une  letlre  tron  nrolixe  pourrait  vooi 
causcr,  nous  avons  cliarge  notre  depute  dc  vous  les  dire  de  vive  voix.  > 

Nous  avons  une  iettre  d^Etienne,  roi  d^Augleterre,  k  notre  abbe,  semblable  a  peu  pres  a  celle  du  roide 
Sicile.  II  le  remercie  des  bons  olfices  qu1l  lui  rend  a  la  cour  de  France,  lui  en  demande  la  conUnaatioo, 
et  Tassure  quMl  prend  un  soin  particulier  des  domaines  de  Saint-Denys  situes  dans  ses  Etals.  La  reponse 
de  Suger  n'est  point  veuue  jusqu'a  nous.  Mais,  ce  qui  merile  d'etre  reraarqu^  commeun  exemple  de  sa  rare 
prudence,  c'est  qu'il  sut  egaiement  conserver  ramitie  de  ce  prince,  et  se  menager,  ainsi  qu'on  ie  Tem 
dans  peu,  celle  de  ses  deux  rivaux,  Geofroi,  comte  d*Anjou,  et  rinip^ratrice  Mathilde,  son  epouse. 

Quoique  Suger  edi  voulu  detourner  le  roi  d'aller  en  personne  a  la  croisade,  il  n'en  etait  pas  moinszele, 
comme  on  Ta  deja  vu,  pour  cette  expedition;  en  voici  de  nouvelles  preuves.  Les  etats  ayant  ete  cooto- 
ques  a  Chartres  pour  aviser  aux  moyens  de  mettre  en  corps  d'arm^  cette  multitude  de  gens  qui  s  etaieflt 
< Toises  (40),  et  les  entretenir  sur  la  route,  Tabbe  de  Saint-Denys  ecrivit  a  celui  de  Cluny  pour  HnTiierase 
trouver  a  cette  assembi^e  (41).  Rien  de  plus  touchant  que  la  peinture  qu1l  fait  dans'  cettc  lettre  de  la 
.situation  f^cheuse  des  affaires  cn  Palestine,  ni  de  plus  pressant  que  ce  qu'il  allegue  sur  la  necessile  de 
travailler  k  les  retablir.  L'abbe  de  Cluny  repondit  (42)  bi  cette  missivc  qu'il  etait  infirme,  ct  qu*il  avait  in- 
dique  un  chapitre  general  pour  le  jour  m^me  oii  devaient  se  tenir  les  elats  \:  deux  raisons  qui  ne  lui  per- 
ineltaient  pas  de  se  rendre  ^  rinvitation  de  Suger.  Ni  la  lettre  de  celui-ci,  ni  la  reponse  de  Tautre  nesont 
dans  le  recueil  de  Duchesne.  Elies  se  renconlrent  seulement  dans  le  sixieme  livre  des  lettres  du  secood. 

Suger  ayant  ecrit  pour  le  m6me  sujet  a  Humbert,  archcv^que  de  Lyon,  ce  prelat  s^excusa  pareiilemeut 
de  ne  pouvoir  assisler  aux  etats  de  Chartres.  La  principale  raison  qu*il  alleguait  eiait  que  larcheveque 
tle  Seus,  qui  lui  contestait  sa  primatie,  devant  s*y  trouver,  il  ne  convenait  pas  qu'il  se  rencoutrit  aTec 
lui,  pour  ne  pas  compromettre  la  dignite  de  son  Eglise.  Duchesne  nous  a  conserve  cette  reponse;  mais 
la  leltre  de  Suger  n'existe  plus. 

Apres  ia  niort  d'Alberic,  archev^que  de  Bourges,  arrlvee  Tan  illl,  le  si^ge  de  cette  Eglise  fuldispiiie 
par  Pierre  de  la  Chitre,  issu  d'une  ancienne  maison,  et  Cadurque,  favori  du  roi.  Le  premier,  formell^ 
inent  exciu  par  ie  monarque  decide  pour  son  competiteur,  eut  recours  au  pape  Innocent,  qui  ne  flt 
imlle  difiiculte  de  le  sacrer.  Louis  le  Jeune,  irrite  de  ce  procede,  mit  sous  sa  main  le  temporel  de  TEglise 
de  Bourges,  et  protesta  que  jamais  Pierre  n'aurait  ni  cette  Eglise,  ni  aucune  autre  dans  ses  Etats :  cc 
qui  occasionna  une  rupture  ^clatante  entre  la  cour  de  Rome  et  celle  de  France.  Saint  Bernard  vint  beo- 
reusement  ^  bout  d'accommoder  cette  afTaire,  en  delerminant  le  roi  de  France  a  ceder  au  pape.  Pierre 
de  la  Ch&tre  fut  donc  confirm^  dans  rarcheveche  de  Bourges.  Le  roi  linvestit  du  temporel  de  ceile 
Eglise  avant  son  depart  pour  la  croisade  ;  mais  la  plupart  de  ceux  qui  elaient  en  |)OSsession  de  ce  teo|' 
porel  refuserent  de  s*en  dessaisir.  Cadurque,  niaitre  de  la  tour  de  Bourges,  s*y  maintenait  par  la  conni- 
vence  des  prevdts  royaux  du  Berri.  Renaud  de  Creci,  k  qui  la  garde  du  chSiteau  de  Saint-Palais,  a  qiiatre 
lieiies  de  Bourges,  avait  ete  confiee  pendant  les  troubles  des  deux  concurrents,  preteudait  Tavoir  en  pro- 
priet<^.  L'un  et  Tautre,  somm^s  par  le  regent  de  se  soumettre,  implorerent  la  protection  du  corote  de 
Vermandois.  Suger,  instruit  de  leurs  mouvemenls,  n'en  fut  jjoint  effray^.  U  ^crivit  au  comte  qne  ce 
qu*il  avait  regle  touchant  les  deux  tours  etant  confonne  aux  intentions  du  roi,  il  n*y  changerait  abso- 
lument  rien.  c  Cest,  lui  dit-il  en  fmissant,  ce  que  nous  voulons  que  vous  roandiez  anx  interesses  par 
celui  qui  vous  remettra  cette  leltre.  Quod  per  prcesentem  nuntinm  vos  ipsis  ptwcipere  scribendo  volnmu.  i 
Ce  ton  d'autorite  avec  lequeL  Suger  parle  au  comte  montre  bien  que  celui-ci  ne  partageait  pas  la  regence 
avec  lui.  Les  deux  chaleaux  furent  effectivement  rendus,  comme  le  temoigne  la  iettre  de  renierclment 
que  Tarchev^que  de  Bourges  ^crivit  1^-dessus  au  r^gent. 

Suger,  apres  avoir  si  bieu  servi  Pierre  de  la  ChSitre,  eut  occasion  de  lui  demander  sa  protection  poor 
les  religieux  des  Chappes-Aude,  prieurc  dependant  de  Saint-Denys,  a  Irois  lieues  de  Montlucon.  D*autres 
inoines  voisins  les  inquietaient,  et  leur  avaienl  enleve  une  eglise  dont  ils  etaient  en  posscssion.  Le 
i^gent,  dans  la  lettre  quil  ecrivit  au  prelat  a  ce  sujel,  lui  rappelle  les  services  qu'il  lui  avait  rendnsau 
prejudice  de  ses  propres  interets,  son  zele  pour  Pierre  de  la  Ch&tre  lui  ayant  occasionne,  dit-il,  plusiears 
luauvais  Iraitemenls  de  la  part  du  roi  et  d\iutres  personnes. 

Geofroi,  ev^que  de  Chartres,  etant  mort  le  24  janvier  de  Tan  il49,  Suger  envoya  des  comniissairtt 
fiur  les  lieux  pour  se  saisir  des  regales,  jusqu'a  ce  que  le  siege  de  cette  Eglise  fAt  rempli.  Cest  ce  qii*il 
iiotiUe  aux  chanoines  par  une  premiere  letlre  qui  leur  cst  adressee.  Le  chapitre  ne  tarda  pas  a  faire  son 
^lection,  qui  tomba  sur  rarchidiacre  Goslen.  II  en  flt  parl  aussit6t  a  Suger,  le  priaut  de  la  confinner,  el 
<ie  rendre  les  regales  k  V6\n,  La  reponse  du  re^ent  porte  (}u'il  approuve  1  election,  mais  qu'il  ne  peut  se 
dessaisir  des  reg»lcs  avant  que  le  prelat  se  soit  presente  a  la  cour  pour  y  faire,  suivanl  ia  coutume.  le 
serraent  de  fidelilfi. 

Suger  ne  faisait  aucune  grftce  sur  cet  article.  Pierre,  abbe  de  Massai,  pres  de  Vierion  en  Berry  (i») 
8'etant  dispense  de  comparaitre  a  la  cour  apres  son  election,  les  regales  de  cette  abbaye  restercnl  eotre 
les  mains  du  roi.  L^abbe  sentit  sa  faute,  et  ^taiit  venu  demander  rinvestiture ,  il  robtint  avec  one 
lettre  du  regent  aux  pr^vdts  et  sergents  royaux  du  Berri  pour  lui  donner  main-Iev^  de  son  tewporel. 

Lorsque  Snger  vit  arriver  de  la  lerresainte  les  seigneurs  qui  avaient  accoinpagne  Louis  le  Jeane , 
coiinaissant  les  «lispositions  de  la  plupart  d^entre  eux ,  il  fut  vivement  alarme  du  retardement  du  roi 
ilirils  avaient  laisse  en  Syrie.  Son  premier  soin  fut  de  lui  ecrire  pour  le  presser  de  revenir.  «  w* 
perturbateurs  du  repos  pubiic,  lui  dit-il,  sonl  de  relour,  landis  qu'oblige  de  defendre  vos  sujets,  tous 

(40)  Coii«/..t.X,  p.  tl02.  de  releclion  de  cet  abbe,  que  ies  auteurs  du  noo- 

(41)  Petr.  Vener.,  1.  vi,  ep.  10.  veaii  GaUia  Cliristiana  se  contentent  de  pl««J» 
(43)  Ibid,  avec  ses  deux  predecesseurs ,  avant  le  milieo  dH 
(45)  Ceci  peul  servir  a  Gxer  a  peu  pres  le  tenips  xii*  si^cle. 


Un  NOTITIA.  I17S 

dcmeurez  comme  captif  dans  une  terre  ^trangdre.  A  quoi  pensez-vous ,  seigneur ,  de  laisser  ainsi  le» 
brebis  qui  vous  sont  conliees,  k  la  merci  des  loups?  Goniiueiit  pouvez-vous  vous  dissiniuler  ie  peril  don» 
les  ravisseurs  qui  vous  ont  devanc^ ,  menacent  vos  Etats  ^  Non,  il  ne  vous  cst  pas  pennis  de  vous  tenir 
plus  longtenips  eloign^  de  nous.  Tout  reclame  ici  votre  presence.  Nous  supplions  donc  Yotre  Altesse . 
Dous  exhortons  votre  piet^,  nous  interpellons  la  bonte  de  votre  coujr,  enfm,  nous  vous  conjnrons  par 
la  foi  qni  lie  reciproquemenl  le  prince  el  les  snjets,  de  ne  pas  prolon^er  volre  sejour  en  Svrie  au  deia 
cles  fetesde  Paqucs,  de  peur  qifun  plus  long  delai  ne  vous  rende  coupable  aux  yeux  Hu  Seigneur 
d^avoir  manque  au  sermerit  que  vous  avez  fait  en  recevant  la  couronne.  Pour  nous,  inipatient  de  vous 
revoir,  nous  vous  attendons  comme  un  ange  de  Dieu.  Vous  aurez  lieu,  je  pense,  d'etre  satisfait  de  nolre 
conduite.  Nous  avons  remis  entre  les  mains  des  chevaliers  du  Temple  Targent  que  nous  avions  resolu 
de  vous  envoycr.  Nous  avons  de  plus  rembourse  au  comte  de  Vermandois  les  irois  niille  livrcs  qu'il 
I10US  avait  pr^iees  puur  votre  service.  Volre  lerre  et  vos  hommes  jouissent ,  quant  a  present ,  d^une 
lieureose  piix.  Nous  reservons  pour  votre  retour  les  reliels  des  ficfs  mouvant  de  vous ,  les  lailles  et 
les  provisions  de  bouche  que  nous  levons  sur  vos  domainea.  Vous  trouvcrez  vos  maisons  et  vos  palaisi 
en  bon  elat,  par  le  soin  que  nous  avons  pris  d'en  faire  les  reparations.  Me  vuila  presentement  sur  le 
declin  de  T&gc ;  mais  j^ose  dire  que  les  occupations  ou  je  me  suis  engage  pour  ramour  de  Dieu  et  par 
attachement  pour  votre  personne,  sans  aucun  i-eiour  sur  moi-m^me,  ont  beauconp  avance  ma  vieillesse. 
A  ,regard  de  la  reine  volre  epouse ,  je  suis  d^avis  que  vous  dissimuliez  le  meconleniement  quelle  vou» 
cause,  jusqu'a  ce  que,  rendu  en  vos  Etats,  vons  puissiez  Iranquillement  deliberer  sur  ccla  et  sur  d'autres 
objets.  )  Les  craintes  qui  avaient  dicte  cette  leltre  ne  tarderent  pas  a  se  realiser.  Robert  dc  Dreux  ayant 
quitte  la  terre-sainte  fort  mecoiilent  du  roi  son  frcre,  voulut  profiter  de  son  absence  pour  s'emparer  du 
gouvemement.  Ses  mesures  etaient  si  bien  prises,  et  un  si  grand  nombre  de  barons  et^ient  entres  dans 
ce  complot,  qu*ii  se  vit  sur  le  point  de  r^ussir.  Pour  rompre  ses  mesures ,  le  regent  ne  vit  point  d^aulrc 
reskource  que  de  convo<|uer  les  elats.  Le  lieu  de  la  convocation  fut  indique  a  Soissons.  L  abbe  de  Clair- 
vaux  ayant  appris  cetle  resolution  de  Suger ,  lui  ecrivit  pour  Ten  leliciter.  Nous  avons  une  ieitre  du  re- 
gent  a'  Samson ,  archev^que  de  Reims ,  par  laquelle  il  le  prie ,  comme  etant  une  perlc  prccieuse  de  ia 
couronne,  tanquam  pretlo$am  de  capite  corona;  regni  gemmam ,  de  se  rendre  k  celle  asseniblee  avec  se& 
coniprovinciaux.  tl  ecrivit  de  semblables  Icttres,  que  nous  n'avons  plus,  aux  autres  archeveques  et  aux 
grands  du  royaume.  L'assemblee  se  lint  en  eflet,  et  Suger  y  triompba  pleinement  des  enneniis  de  TCtat. 

L'un  des  gfands  vassaux  de  la  couronne  qui  montrerent  le  plus  de  zele  et  de  fidelite  pendanl  Tabsence 
du  roi,  fut  Geofroi ,  conite  d'Anjou.  Dans  toutes  les  occasions  il  se  declara  ouverlemenl  pour  le  legenl. 
Etant  convenus  ensemble  d*une  enlrevue  k  Beaugenci  pour  les  afiaires  du  royaume ,  la  sante  du  comte 
ne  iui  permit  pas  de  s'y  trouver ;  il  ^crivit  a  Suger  pour  s  excuser.  Dans  une  secondc  letlre  il  lui  mande 
que ,  se  trouvant  beaucoup  mieux ,  il  est  pr^t  a  employer  sa  personne  et  tout  ce  qui  depend  de  lui  pour 
)e  servicc  de  TEtat,  et  m^me,  dit-il,  avec  enrore  plus  de  zcle  qne  si  le  roi  y  elait  present,  et  multo  dili^ 
geniiu*  quam  si  rex  prasens  adesset,  Latiachement  du  comte  a  son  devoir  'ne  fut  pas  sans  recompensc. 
Louis  bi  son  retour  en  France  mit  en  possession  de  la  Normandie,  les  armes  a  la  main ,  Ilenri  lils  de 
Gcofroi,  et  depuis  roi  d^Angleterre,  en  retenant  le  Vexin  normand  pour  lui.  II  est  vrai  que  bienldt  apres 
l's  se  brouillerent  a  Toccasion  de  Girard  de  Berlai ,  ou  de  Bellai,  que  le  comte  avait  depouille  du  chateau 
c!e  Montreuil  (44).  Comme  ils  etaient  sur  le  point  dVn  venir  aux  armcs,  Sugcr  se  mit  entre  les  deux 
partis  pour  les  r^concilier.  II  s'adressa  d'abord  au  roi  par  une  lettre,  ou  il  rexhortait  a  ne  point  entre- 
prendre  precipitamment  la  guerre  contre  nn  vassal  dont  il  venait  d^augmenlcr  considerablement  lea 
forces  en  rinvestissant  de  la  Normandie.  II  le  priait  surtout  de  consulter  la-dessus  les  grands  du 
royaume.  c  Car  je  crains,  dit-il,  que  vous  ne  succombiez  dans  cetie  entreprise,  si  \ous  vous  y  portez  de 
>o'us-m^me  et  sans  prendre  conseil.  Ainsi,  quoique  vous  ayez  deja  convoque  vos  bommes  pour  cetie 
oxpedition,  je  prendrai  la  liberte  de  vous  dire  qu'il  est  a  propos  de  suspendre  les  bostiliies,  ]usqu'a  ce 
que  vous  ayez  deliber^  I^-dessus  avec  vos  vassaux,  je  veux  dire  les  prelats  ct  les  grands.  En  ce  cas  vous 
ponvez  tout  attendre  d'eux ;  car  je  ne  doute  pas  que  la  fidelite  qu^ils  doivent  au  royanme  et  a  votre 
rouronne,  ne  les  porte  h  contribuer  de  toutes  leurs  forces  au  succes  d'unc  guerre  quMIs  "auront  concerlee 
iinaniniement  avec  vous.  >  Cette  lettre  sert  a  prouver  que  les  vassaux  du  roi  ne  se  croyaient  alors  etroi- 
tement  obliges  h  Taider  que  dans  les  guerres  sur  lesquelles  il  avait  pris  leur  avis. 

Suger  ecrivit  pareillement  au  comte  et  ^  rimperatrice  Mathilde  son  epouse ,  pour  les  exhorter  a  satis- 
faire  le  roi.  II  leur  rappelle  les  marqnes  d'estime  et  d^afiection  que  le  roi  Ilenri,  pere  de  Mathildc,  lui 
avait  donnees  dans  toutes  les  occasions  ,  c  jusque-la ,  dit-il ,  que  ce  prince  ne  dedaignait  pas ,  tout  grand 
<|u*il  etait,  de  venir  au-devant  de  nous,  et  de  nous  communiqucr,  par  preference  aux  siens,  Iorsqu'ii 
ctait  en  guerre  avec  la  France,  scs  vues  pour  le  retablissement  de  la  paix  ;  doxi  il  est  ariiv^  que  souvent 
iious  Tavons  fait  d^sister ,  par  notre  conseil  et  avec  le  secours  divin ,  de  plusieurs  guerres  ou  ravaient 
engag^  des  esprits  brouillons  qui  faisaient  tous  leurs  efibrts  ponr  les  entretenir.  Je  ne  nie  souviens  pa& 
ineme,  j'ose  le  dire,  que  durant  Vespace  de  vingt  ans  il  ait  fait  aucunc  paix  avec  le  roi ,  que  nous  n'y 
nyons  concouru  par  nos  soins ,  comme  ayant  Tavantage  de  posseder  egalement  la  confiance  des  deux 
inonarques.  Cest  donc  le  souvenir  des  bontes  du  grand  roi  Henri  qui  me  porte  h  vous  conseiller  de  tra- 
vailler  seiieusemcnt  h  calmer  Tesprit  de  notre  souverain,  tandis  qu'il  en  cst  temps,  et  qu1I  n*a  point 
encore  pris  d*engagement  avec  vos  ennemis.  Considerez  que  rien  ne  vcus  est  phis  necessaire  que  la  paix 
dans  les  circonstances  od  vous  vous  trouvez.  Car  si  le  royaume  d*Anglelerre,  qui  ne  peut  vous  echapper » 
venaila  vous  echoir  en  temps  de  guerre ,  f toutes  les  grandes  richesses  que  renferme  le  tresor  royal ,  au 
lieu  de  tourner  a  voire  profit,  deviendraient  la  proie  d  avides  ravisseurs  ou  la  solde  des  troupes  que  vous 
seriez  ohlige  d'entretenir.  > 

Dom  Marlene  a  publi^,  dans  le  premier  tome  de  ses  Anecdotes^  une  rcponse  ducomte  2i  Suger  pour  lo 
remercif^r  de  la  peine  que  Son  Altesse  {Sublimitas)  s'etait  donnee  de  travailler  a  sa  reconciliation  avec 
le  roi.  Mais  il  Pavertit  que  Tarmee  du  monarque  etant  en  marcbe  pour  venir  a  lui,  il  ne  peut  se  dispenser 

Ui)  Le  siege  de  Montreuil,  forme  par  1e  comte  obsedit ,  et  fecit  ibi  tria  ca^telia  lapidea ;  et  duravii 

crAnjou  ,  commen<;a  vers  la  fin  de  Tan  1U8  ,  et  iUa  obsidio  per  tres  annos,  usquequo  Berlai^  dominu% 

clura  trois  ans.  Voici  comme  cn  parle  la  Chronique  castelli^  reddidit  se  comiti,  Tunc  ctiam  ekwici  turreisx 

de  Normandie  :  Dux  Gaufridus ,  dit-elle  sur  Tan  et  castellum  funditus  evertit. 
il  12 ,  castcllum  Monasteriolum  in  pago  Pictaviensi 


1179  SUGERIUS  ABCA5  S.  DIONYSII.  II» 

i!e  se  mcrtre  sur  la  d6fensive.  Cependant  il  Tassnre  crue  si  le  roi  veut  bien  suspendre  les  hostjlitcs,  il  c.i 
passera  par  tout  ce  que  lui  (  Suger)  et  le  comte  de  Vermandois  decideront. 

Suger  repondit  a  cette  lettre  par  une  autre  que  dom  Marlene  a  pareillement  mise  au  jour.  11  man|ue  au 
conUe  dans  celle-ciquc  tandis  qu^il  conferait  avec  Arnoul ,  eveque  de  Lisieux,  et  conOdent  de  ce  priuctf. 
touchant  les  moyens  de  paciiier  sa  querelle,  le  comte  de  Vermandois  est  venu  les  surprendre  inopiiu>me 'i; 
iluMls  se  sont  joints  a  lui  el  a  d^autrcs  personnes  bien  intenlionnees  pour  aller  trouver  leroi,  el  qu*eulin  ili 
ont  obtenu  de  ce  monarque  qu'il  accorderait  une  tr^ve  au  comte  d^Anjou,  jusqu'a  ce  qu'ou  pAt  avi^r  aux 
raoyens  d^etabiir  une  paix  solidc  entre  eux.  i  Je  ne  doule  point,  ajoule-t-ii ,  que  le  comtede  VenuandolA 
ne  vous  ait  mande  la  m6me  chose.  i  Quoique  Suger  ne  lasse  mention  d*aucunes  bostilites  exercees  jcs- 
qu^alors  entre  le  roi  et  le  comte,  il  est  certain  d^aiiieurs  que  Louis  ^tait  entre  k  main  armee  dans  la  Nor- 
niandie,  ou  il  trouva  le  jeuneHenri  pr^t  h  defendre  son  duche;  qu'il  y  eul  de  part  et  d'autre  quelques 
chaleatix  assicges ,  et  que  la  guerre  edt  ete  poussee  plus  vivement  sans  une  maladie  qui  obligea  le  nk 
de  retonrner  a  Paris.  (^'est  ce  qu'on  peut  voir  en  detail  dans  nos  historiens  modernes.  li  inanque 
neanmoins  dans  leur  recit  quelques  circonstances  qu'ils  n'auraient  pas  dii  negliger.  Te  ies  soul  les  sui- 
vantes  :  que  Girard  dc  Beliai,  clu  fond  de  sa  prison  ou  le  comte  d'Anjou  le  relenait,  ayaiit  reckuo^  la 
protection  du  pape,  ainsi  que  celie  du  roi,  les  fouilres  de  Rome  furent  lancees  conlre  le  comte  d^Anjii-j; 
que  le  prince,  eiant  vcnu  a  la  cour  de  France  pour  traiter  de  la  paix ,  voulut  bien  consentir  a  rendre 
^  Girard,  qu'il  avait  amene  avec  lui,  la  terre  de  Montreuil,  mais  qu'il  refusa  de  reccvoir  Tabsoltttioa 
des  censures  eccl6siastiques  qui  lui  etait  oflertc ,  ^utenant  qull  n^avait  rien  fait  que  de  jusle  a  VegsH 
de  son  vassal;  sur  quoi  Ton  rapporte  que  saint  Bernard,  temoin  de  la  scene,  dit:  c  Je  ne  doute  puiiil 
que  cet  hoinme  ne  soit  bient6t  puni  de  son  obslinatton ,  ou  par  la  mort  ou  par  quelque  aulre  graai 
lualheur  (45),  »  prediction,  ajoute-t-on,  que  revenement  verifia  ,  le  comte  elant  mort  dans  la  quiiuaiiie. 

Le  pape  Eugene,  pendant  son  sejour  a  Paris,  avait  concerte  avec  le  roi  et  Suger  d  etablir  une  coininii- 
«sinte  lej^uiiete  dans  regiise  de  Sainte-Genevieve,  k  la  place  des  chanoines  seculiers  qui  la  desser- 
vaicnt  (46).  Le  motif  de  ce  chaiigement  etait  la  vie  licencieuse  que  ces  chanoines  menaient;  iiiais  Tocra- 
fiion  fut  une  querelle  tres-vive  el  presque  sanglantG  qui  Velevi  entre  les  gens  du  pape  officiant  a  Sainte- 
Genevieve  et  les  chanoines,  au  sujet  d'un  tapis  qui  avait  couvc  1@  prie-Uieu  de  Sa  Saintet6 ;  ceux-la  le 
revendiquant  de  forcc  en  vertu  de  Tusage,  ceux-ci  le  defendant  de  m6me,  sans  que  la  presence  du  roi 
piit  retenir  les  uns  ni  les  autres.  On  pensa  dabord  h  subslituer  aux  chanoincs  des  moines  ile  Sairt- 
Martin  des  Champs.  Ainsi  le  porlait  la  commission  qu'£ugene  adressa  de  Langres  a  Suger,  le  29  arrii  d^ 
Tan  1148.  Mais,  sur  les  remonlrances  des  premiers,  le  pape  changea  d'avis ,  et  manda  k  Suger  de  cL4»istr 
plutot  des  chanoines  de  Saint-Victor  pour  les  remplacer.  Sur  ce  nouvel  ordre  Suger,  accompague  de» 
abbes  de  Saint-Germain  des  Pres,  de  Sainl-Maur  et  de  Ferrieres,  se  rendit  a  Saint-Victor  pnour  demaDder 
k  Tabbe  Gilduin,  son  prieur,  Odon  avec  douzc  de  ses  chanoines.  La  proposilion  souflril  d^abord  de 
grandes  diiliculles.  Gilduin  allegua  le  besoin  qtril  avait  dOdon  pour  lui  aidcr  a  porter  dans  sa  vieiUessc 
le  poids  du  gauvernement.  Enfin,  apres  avoir  rdsiste  pendant  tout  le  jour,  il  se  laissa  vaincre.  Des  le  len- 
<]einain,  lete  de  Saint-Barthelemi ,  la  nouvelle  colonie  fut  conduite  a  Sainte-Genevicve.  L^eveque  de  Meaui. 
qui  Tattendait,  celebra  la  messe,  pendant  laquelle  Odon  regut  de.ses  mains  la  henediction  abbatiak.  Od 
mit  ensuite  les  nouveaux  chanoines  en  possession  des  lieux  reguliers.  Le  jour  suivant  on  leur  aerorda 
les  regnles,  et  les  honimes  de  Sainte-Genevievc  vinrent  leur  preter  serment  de  (idelite.  Tout  ce  delaiS  esl 
consigne  dans  une  lettre  de  Suger  au  pape  pour  lui  rendre  compte  de  ses  operations.  Comine  Im  plopart 
des  anciens  chanoines  avaient  obei  de  fort  mauvaise  grace,  Suger  previt  quMls  ne  manqueraient  pas  dln- 
quieier  a  la  premicre  occasion  leurs  successeurs  par  des  chicanes  qui  enlraineraient  des  appellaiions  en 
cour  de  Rome.  Cest  un  inconvenient  qu'il  prie  Sa  Sainlet^,  par  cette  meme  lettre,  de  prevenir,  aiteudu, 
dit-il,  que  seiubiable  a  de  jeunes  plants,  la  nouvelle  reforme  a  besoin  de  repos  et  de  Iranquillite  poor 
prendre  racine  et  s^aflermir. 

Eugene  fit  ia  celtc  lettre  une  reponse  trds-obli^eante,  exhortant  Fabbe  de  Saint-Denys  k  conronner  une 
oeuvre  qu'il  avait  commencee  avec  tant  de  succcs.  Mais  ce  que  Suger  avait  prevu  ne  tarda  pas  d^arnver. 
Les  chanoines  depossedes,  se  repentant  de  leur  condescendance,  iirent  plusieurs  avanies  aux  reforme!». 
De  ia  ils  allerent  en  troupe  a  Ronie  se  plaindre  de  Suger,  dont  les  menaces  avaient  arrete  lenrs  deporte- 
roenls.  Notre  al.be  n'eut  pas  plut6t  appris  leur  depart  qu'il  en  informa  le  pape  par  une  lettre ,  ou  il  le 
priait  de  ne  point  se  laisser  surprendre  par  les  r^cits  calomnieux  de  ces  rebelles.  11  y  faisait  un  portnl. 
fort  desavnntageux  de  leur  conJuite,  dont  les  principaux  exces  etaient  qu'au  lieu  de  rendre  fideleraent  lc 
tresor  do  1  Eglise,  ils  avaient  enleve  quatre  marcs  de  la  chasse  de  sainte  Genevieve  et  quantiie  daDtres 
reliquaires ;  qu'ils  retenaient  les  tcrres  et  les  domaines  de  cette  egUse ;  qu'ils  contestaient  aux  nuaveaax 
chanoines  les  lieux  reguliers ;  qu*ils  cherchaient  toutes  les  occasions  de  les  troubler  dans  le  service 
divin.  i  Nobs  aurions  pu,  dit-il ,  eniployer  rautorit^  royale  dont  nous  sommes  depositaires,  contre  c« 
mutins,  mais  nous  avons  pens^  qu'il  serait  plus  respectueux  de  vous  les  denoncer,  et  d*attendre  la  desses 
de  iiouveaux  ordres  de  Votre  Paternite.  >  Gctle  lettre  ne  produisit  pas  tout  i*eflet  que  Suger  s^en  eiatt 
promis.  Eugene,  porte  naturellement  a  la  douceur,  crut  devoir  accorder  quelque  cbose  aux  roeconleDis; 
et  coinine  iis  insistaient  .\  ce  qu'il  otat  la  connaissance  de  leurs  affaires  k  Suger,  il  prit  un  temperamet 
en  lui  donnant  pour  adjoint  dans  sa  coinmission  revSque  d'Auxerre.  La  lettre  par  laquelle  il  maitiiiait  a 
notre  ab!je  cette  disposition,  ne  contenait  rien  que  diionorable  pour  lui.  i  Ce  n'est  pas,  lui  dit-il ,  qoe 
nous  ayons  aucune  defiance  sur  votre  coinple.  La  conduite  que  vous  avez  tenue  jusqu*^  present  noos  a 
suflrisamment  attest^  votre  prudence  et  votre  fermet^.  Mais  nous  avons  juge  a  propos  de  vchis  associer 
un  nouyeau  commissaire,  afiu  d'imposer  silence  aux  inurmures  des  anciens  cbanoines,  et  de  lear  Mfr 
tout  sujet  de  satisfaire  la  baine  particuliere  quMls  vous  portent.  >  Suger  n'eut  qu^k  se  louer  des  procedes 
<le  levequ '.  dWuxerre.  lls  travaiilerent  de  conccrt,  et  mirent  en  peu  de  temps  le  dernier  sceau  a  la  re- 
forine  de  Sainte-Genevieve. 

Ce  ne  fist  pas  la  seule  entreprise  de  cetle  nature  dont  Vabbe  de  Saint-Denys  fut  cbarge.  Louis  lc  lennt 
nvait  ^galement  &  coeur  la  r(^fornic  du  chapitrc  seculier  de  Saint-Corneille  de  Compiegiie.  En  passant  par 
Ptome  au  retour  de  la  terre  sainte,  il  avait  oltenu  du  pape  une  bulle,  datee  du  15  mars  1149,  qui  con- 
mettait  Siiger  et  Baudouin  ev6que  de  Noyon,  po*ir  substitucr  des  inoines  de  Saint-Denys  aux  chanoines. 
Ceite  aflaire  excita  de  grandes  contestations.  Le  roi,  qni  les  avait  prevues,  se  rendit  fe  premier  k  C^ai^ 

(4wj  Gaufr.,  YUa  S.  Dcni.,  l  iv,  c.  3,  (46)  Egass.  Bul.,  t.  11,  p.  226-251. 


im  K0T1TL4.  m% 

p^^gne  pou4*  altendre  Suger  ({ui  devail  y  araener  douze  de  ses  religieux  avec  Odon  desline  pour  etre  leur 
abbe.  L^evdque  de  Noyon  se  joignil  a  eux  siir  la  route.  A  leur  arrivde  le  chapitre  lut  convoque  poiir  ei.-^ 
lendre  la  lecture  des  leltres  du  pape.  Aucun  des  cbanoiiies  n^ayaiit  comparu,  le  roi,  qui  etait  present ,  i.e 
luissa  pas  de  faire  lire  la  bulle  devant  plusieurs  autres  clercs  et  une  niultilude  de  bourgeois,  qui  tous  cle- 
vereut  la  voix  pour  y  applaudir.  Le  leudemain,  sur  les  pressantes  solljcitations  du  roi,  les  ciianoiiies  se 
pri^sentereut  au  chapitre,  ayant  a  leur  lete  Philipiie  de  France,  leur  anbe ;  niais  ce  ne  fut  que  pour  acca- 
Ijler  dMnjures  les  deux  commissaires,  sans  egard  pour  la  niajestc  rofale.  £n  vain  on  leur  proin.t  la  jouis- 
sance  de  leurs  prebendes;  ils  etaient  d^iermines  a  ne  rieii  ecouter.  Furieux  ils  courent  du  chapilre  a 
feglise,  dont  ayant  ferme  les  poites  sur  eui,  ils  sVmparent  des  ornements ,  pillent  le  tresor,  etprenncnt 
entre  autres  reiiques  la  sainte  epine  et  lc  saint  suaire.  Les  moines  cepenJant  ayant  penetre  dans  reglisc, 
a  la  faveur  d'une  issue,  voulurent  se  mettre  en  possession  du  choeur.  Alors  le  tumulte  redoubla  au  point 
que  sans  le  secours  du  peuplequi  accourut  de  toules  parts,  le  lieu  saint  eOt  ele  ensanglante.  Les  rcliques 
sont  arracbees  des  niains  des  chanoines,  et  eux-meines  chasses  ignoniinieusement.  U  y  a  bien  de  l'appa- 
rence  que  les  bour^euis  se  chargerent  de  mainlenir  les  religieux,  pnisque  dei  le  lendemain  le  roi  et  Suger 
partircnt,  laissant  a  Teveque  de  Noyon  le  soin  de  regler  (!e  qui  reslnil  a  fairc.  Suger  a  son  retour  ecrivit 
au  prelal  pour  rexhorter  a  benir  le  nouvel  abbe,  le  jour  de  la  fele  palronale  (14  seplenibre)  ou  le  diman- 
che  buivanl.  Baudouin  fit  ce  que  Suger  dt^sirait,  non  sans  essuycr  dc  vivcs  opposilions.  II  Ten  informa 
par  une  letlre,  ou  il  iui  mandait  qif  il  etait  important  d'envoyer  a  Roiiie  pour  obtenir  la  conririuation  de 
tout  ce  qiii  avuit  cte  fait.  i  Car  c'est  la,  dil-il,  Tunique  fondcment  sur  lequel  on  peut  eiever  un  edirice 
solide,  d^autant  que  tout  ce  qui  n'est  appuye  que  sur  lcs  ordrcs  el  les  nienaces  du  princc»  if  a  pas  a 
beaucQup  prcs  la  m6me  consistance  que  ce  qui  est  ctabli  sur  rauloriK^  apostolique.  >  Suger  suivit  cet 
avis,^el  iil  paitir  le  nouvel  abbe  de  SuintCorneilie  avec  une  ietlre  poiir  ie  pape,  dans  iaquelle  il  expose 
les  faits  qui  viennent  detre  rapportes,  suppliant  Sa  Saintete  de  vouloir  bien  rulifier ce qu'ii  avait  fait  en 
vertu  de  ses  ordres. 

Jl  ^crivil  aussi  a  rabbe  de  Cluni,  chez  lequel  Odon  devait  passer,  pour  le  prier  de  donner  a  cehii-ci 
cies  lettres  de  reconnuandalion  pour  le  pape.  A  la  fin  dc  cette  iettre  oii  lit :  Domino  et  Pairi  renerabili 
l)ei  gralia  Claravallensi  abbati  Sugerius  Beati  Dionysii  obbas  idem  mandaty  paroles  qui  donnent  a  cnten- 
dre  ()u  OJou  devait  aussi  passer  a  Clairvaux,  et  qiie  cette  lettre  etait  coininune  pour  S.  Bcrnard  et  poor 
Tabbe  de  Cluui.  Oa  la  trouve  aussi  dans  la  Bibliotheque  de  Cluni  (coi.  9G0,  OGl),  parmi  ccllcs  de  Pierre 
le  Venerahle. 

Le  comte  de  Vermandois  avalt  ete  adinis  au  conseii  ou  Ton  avait  conclu  la  reforme  du  cbapitrcde  Saint- 
Corneilie.  Labb^  de  Saint-Denys  se  crut  dautaiit  plus  oblige  de  lui  laire  Je  lecit  de  ce  qui  veiiait  de  se  pas- 


occasions.  II  prend  le  comte  a  t^inoin  qu'il  ne  s'etait  cbarge  qua  regret  du  soin  de  reformer  lEglise  de 
Compiegne. 

Siiger  avait  une  afifection  singuliere  pour  Tabbaye  de  Fontevrauld.  II  Iiii  en  donna  dcs  preuves  dans  un 
diff^rend  qirelle  eut  avec  rev^que  de  Poitiers,  Gilbert  de  la  Poree.  Ce  prelal,  voiilanl  s'assujeltir  ce  mo- 
iiastere,  refusait  de  benir  Tabbesse  Malliilde,  eiue  en  ii50,  h  moins  qu'elle  ne  reconiiAt  sa  juridi(  tion.  L*ab- 
Le  de  Saint>Deuys  ecnvit  au  pape  pour  se  plaindre  de  ce  procede.  II  prio  le  saint-pcre  d^tre  favorable  k 
une  maison  si  celebre  et  si  edifiante,  que  nous  avons  vue  nailre,  dit-il,  lorsquenous  etudiions  en  ces  quar* 
tiers-l^,  et  qui  s*est  tellement  accrue,  comme  nous  rapprenons  avec  joic,  qu^on  y  conipte  a  present  jus- 
qu'a  quatre  ^  cinq  mille  religieuses :  Ut  pote  tantum  tantm  religionis  locumj  (lUcm  cum  tn  partibus  Hiis  in 
scholis  essemusj  noviler  incaplum  esse  viaimus ;  et  per  Dei  voluntatem  fere  ad  qnatuor  aut  qninque  miliia 
sanciimonialium  jam  excrevisse  audivimus  etgaudemus,  t  Cetle  lettre  a  ete  rapportee  d'apres  Duchesnepar 
le  P.  Sirmond  dans  ses  notes  sur  la  xxxir  leltre  du  viii*  livre  de  celles  de  Geufroi  de  Vendome. 

Nous  ignorons  quel  est  ce  Kobert  de  laBove  (de  fiova)  a  Toccasion  duquel  Sugerecrivit  a  TbieiTi,  ev^que 
cfAmiens,  pour  lui  faire  des  reproches  de  Tavoir  re^u  aans  son  dioccse.  II  qualifie  ce  Robert  de  scelerat, 
d'apostat  et  d'infame,  et  exhorle  le  prelat  k  chasser  ce  miserable  sans  delai. 

Les  quatre  lettres  suivantes,  ecrites  par  Suger  durant  sa  derniere  maladie,  ont  ete  iivrces  au  public  par 
D.  Martene  dans  le  premier  tonie  de  ses  Anecdotes. 

La  premiere  est  adressee  a  l'ev^que  de  Beau^ais,  Henri,  frcre  du  roi,  au  c'  apitre,  au  clerge  etait  peuple 
de  ceite  ville.  Elle  a  pour  objet  de  les  detourner  d'une  revolle  qu'ils  meditaient  conire  le  roi.  Siiger  eni- 
ploie  toiite  son  eioquence  pour  leur  faire  sentir  Tatrocit^  du  crinie  qulls  vonl  commcttre,  la  temerite  de 
lcur  dessein,  et  Texces  des  malbeiirs  qu'ils  se  preparent.  II  prend  Dieu  a  teihoin  que  cette  nouvelle  Taf- 
iLge  beaucoup  plus  quela  Hevre  dont  il  est  tourineute.  II  s^adresse  tantot  ^  Tev^que,  k  (|ui  il  rcpresente 
ce  (|u'exigeiu  de  lui  les  qualiles  de  frere  du  roi,  de  pasteur  des  ames  et  de  citoyen  ;  tanl6t  au  chapitre, 
qiril  conjure  de  ne  poinl  lernir  la  gloire  de  rEglise  de  Beauvais  par  une  sedition  aussi  criininelle  (Ju^in- 
sci:s(^  ;  lantdt  au  peuple  quil  exhort^  d'avoir  compassion  de  lui-ineme,  Tassurant  qu'jl  lui  est  aussi  inipos- 
sible  d'enipecher  la  ruine  en#iere  de  la  ville,  s1i  persevere  dans  ses  funestes  dispositions,  qifa  une  fourmi 
de  trainer  un  char.  II  iinit  par  ces  paroles  remarrjuables :  Videie,  viri  discreti,  ne  alia  vice  rescribalur  quod 
semei  inventum  est  in  marmorea  columna  liujus  civitatis  ore  imperaioris  diclum:  c  i  t//am  Poniium  refici  ju- 
temus.  > 

La  seconde  lettre  est  une  reponse  a  celle  que  saint  Bernard  avait  ecrite  a  notre  abbe  pour  ]'exhorler  a 
terniiner  cbretienneinent  sa  carriere.  Lc  saint  avait  joint  a  sa  leltre  quelques  petits  presenis,  entreautres 
II ne  serviette  de  prix  et  un  pain  benit.  Suger  le  remercie  de  toiit  cela,  temoigne  uii  grand  mcpris  de  la  vie, 
et  marque  un  vif  desir  de  retourner  a  son  Cr^ateur.  II  se  recommande  aux  prieres  du  sainl  homme  ct  de 
loute  sa  comniunaute,  declarant  qu'  il  aurait  bien  souhaite  pouvoir  jouir  de  sa  preseuce  avant  que  de 
luourir. 

La  troisieme  est  adressee  a  Joscelin,  evdque  de  Soissons,  qiii  s^etait  excuse  sur  ses  infirmites  de  ne  pou- 
voir  le  venir  voir.  Notre  abbe  ie  presse  de  iui  accorder  cette  satisfaction  ;  et  comme  le  prelat  lui  avait  mande 
u'il  ne  com{)tait  pas  lui  survivre  longtemps,  il  fait  des  vceux  pour  que  ceia  n'arrive  pas.  Josceiiu  se  ren- 
it  aux  sollicitations  de  son  ami. 

Enfin,  la  quatrienie  est  ecrite  au  roi.  Cette  lettre  exhale  les  sentimenis  de  la  pi(3t(>  la  plus  tendre.  Sii- 
ger  averlit  le  inonarque  au'il  sent  le  moment  de  sa  dissolution  approcher  ;  que,  plein  deconliance  enla 
iJiisericorde  divine,  il  se  prepare  sans  trouble  h  paraitre  devant  le  tribunal  du  souverain  juge ;  qiic  ses  ainis, 


3 


41S5  SUGERiUS  ABBAS  S    DIONYSH.  IIU 

^tonnds  de  1e  voir  soufTrir  depuis  si  longtemps,  sont  persuad^s  avec  lui  que  par  la  Diea  veut  lui  donner  le 
tcinps  et  les  inoyens  d'expier  ses  fautes.  II  recommande  le  roi  et  ses  Etats  k  la  divine  providence,  et^ou- 
iiaile  quaprcs  im  regne  heureux  sur  la  terre,  il  particpe  k  la  couronne  ^ternelle.  11  le  prie  de  coniinttef 
sn  protectioii  {i  l'abbaye  de  Saint-Denis,  <qui  est,  dit-il,  une  des  plus  nobles  portionsde  votre  rovauine. 
Aiinez,  continue-l-il,  I  Eglise  du  Seigneur  ;  prenez  la  defense  des  veuves  el  des  orphelins  ;  soyez  le  ve»- 
geiir  des  innorents  oppriines.  Par  la  vous  obtiendrez  les  secours  du  ciel  contre  les  piiissances'\isibWK 
invisibles,  conlre  les  assauls  de  vos  ennemis  declares,  et  conlre  les  embdchesde  vos  ennemis  secrels.  V«h 
\k  mon  conseil.  Gardez  soigneusement  ct  tle  lettre,  piiisque  vous  ne  pouvez  plus  me  garder  longlesnps,  ct 
faitps-vous  une  loi  d'observer  fidelement  ce  qu'elle  renferme.  Cesl  pour  volre  inler^l  qiie  je  vous  parli".! 
Telles  sont  les  leltrcs  dc  Snger  (|ue  le  teinps  a  respeclees.  Nous  noiis  flaitons  que  vos  lecteurs  iie  di-s- 
approuveront  pas  le  conipte  deiaiile  que  nous  en  avons  rendii.  II  n*etait  guere  perinis,  ce  semble,  depasM.'r 
rapideinent  sur  des  nionuinents  aussi  precienx  et  aussi  interessanls  pour  notre  histoire. 

ilne  parlie  de  ces  lettres  et  de  cellcs  qui  fiirent  ecrites  ^  Suger  avait  ete  connue  de  J.  Baodouin  av.irl 
ouVlles  fussent  livrees  au  pnblic.  II  entradtiisit  46  en  fran^ais,  qu'il  fit  imprimer  Tan  1640,  a  Paris.  clu*/. 
Aug.  Courbe,  dans  la  seconde  partie  d'nn  ouvrage  in-8',  qui  a  pour  titre :  Le  Minislre  fideU  repU^^i 
sous  Louis  Vi,  en  la  personne  de  Siiger  abb4  de  Saint-Denys  en  France  et  rigent  du  royaume  sous  Louis  \  II, 
iiri  du  manuscrit  latin  de  Fr.  Guillaume,  A  la  tcte  de  Touvrage  on  voit  le  portrait  de  Suger,  au  bas  duqad 
on  Lt  ces  deux  vers  : 

DeliciiB  regum  regniquey  Sugerius  abbas^ 

Cui  similem  vix  noma  tulit,  sic  ora  [erebat, 

En  second  lieu  Sugera  composc  la  Vicde  Louis  leGros  (47).  Personne  n'^taitplusenetalqueloi  (Texe- 
cuter  un  pareil  ouvrage.  Aussi  peut-on  assurer  qtril  a  rempli  lout  ce  qu'on  pouvait  attendre  de  lui  k  eet 
egard.  L*histoire  de  sa  propre  vie  etail  tellement  liee  a  celle  du  monarque,4]u'il  n*a  pu  s^emp^cher  de  me- 
ler  a  celle-ci  quantile  de  traits  qui  le  concernent.  Cctte  production  est  d^diee  a  Joscelin,  eveque  de  Sois- 
fions,  ritomme  le  pluscapable,  par  les  engageinenls  qiril  avait  a  la  cour  et  par  rintimite  ou  il  vivait  avec 
notre  abbe,  de  rendre  temoignage  a  la  verite  de  son  recit.  Parmi  les  anecdotes  qui  s'y  rencontrenl,  les  siii- 
vantcs  nous  ont  paru  les  plus  dlgnes  de  la  curiosite  du  lecteur. 

Boucbard  de  Montmorency  ayant  ete  traduil  au  tribunal  du  roi  Louis  le  Gros  par  Tabbe  de  Saint-Denys 
(.4dam)  pour  t^pomlre  sur  les  lorts  qu'il  faisait  a  labbaye,  le  jtigeinent  ne  lui  fut  point  favorable.  ile 
seigneur,  presenten  personne,  protesta  hautement  qu'il  ne  s'y  soiimeitrait  pas.  Cepenaant,  dit  Suger,  il 
iie  fut  point  arret^  pour  cela,  parce  que  ce  n'est  point  Tusagedes  Francais  ,  inais  il  se  rctira  librenient 
Qui  cuni  cadens  a  causa  justitiamjudiciumqueexsequi  noluent^  non  tentus  (nequeenim  Francorum  mos  e*:* 
sed  recedens,  etc. 

Parlant  du  sejour  q^ue  Pascal  II  fit  k  Saint-Denys ,  notre  auteur  dit  que  dans  1a  manicre  dont  il  se  cora- 
porta,  ce  pape  laissa  a  la  posterite  un  exemple  de  moderalion  inconnu  aux  Romains,  et  auquel  on  ne  s*al- 
tendait  pas.  Car,  ayant  eie  conduit  au  tresor,  non-seulement  il  ne  prit  rien,  dit-il,  de  Tor,  de  Targeni  ei 
des  pierreries  qui  elaient  sous  ses  yeux,  mais  il  ne  daigna  pas  mCme  ies  regardcr,  se  contentant  de  de- 
inander  un  peu  des  v^tements  de  saint  Denys. 

Guillauine  111  (48),  comte  d'Auvergne,  s^altira  denx  foisde  suite  (Fan  4126  et  Tan  4131)  les  armesde 
Louis  le  Gros  pour  des  vexations  qu'il  faisait  a  Tev^que  de  Clermont.  Ayant  ^te  fort  mal  mene  la  preniiere 
fois,  il  implora  le  secours  du  duc  d'Aquitatne  dont  il  ^tait  vassal.  Mais  ce  duc,  ctant  venu  en  Auvergne, 
fut  tellement  deconcertd  k  la  vue  de  Tarm^e  formidable  du  roi,  que,  sur  le  point  de  livrer  bataille,  il  lni 
envoya  des  d^putes  pour  hii  dire:  iSire,  leduc  d'Aquitaine,  votre  vassal,  vous  souhaile  toute  sorte  d'hon- 
neurs  et  de  prosperites.  Ce  quMl  demande  k  Volre  Majeste,  c'est  qu'elle  veuille  bien  agreer  son  service 
et  le  conserver  dans  la  jouissance  de  ses  droits.  Car  la  m^me  justice  qui  impose  la  loi  du  service  ao  vas- 
sal,  exige  du  seigncur  une  domination  ^quitable.  Si  le  comte  d'Auvergne,  qui  relevedemoi  conime  jere- 
leve  de  vous,  a  cominis  quelque  exces,  je  suis  teiiii  de  le  representer  k  votre  cour.  Cest  une  obligat^oa 
qoe  je  reconnais  et  que  je  n'ai  jamais  refus6  de  remplir.  Je  viens  aujourd*hui  vous  r^iterer  mes  soumis- 
sions  a  cet  egard,  vous  suppliant  de  ine  faire  la  gr^ce  de  les  accepter.  Si  Votre  Majeste  doute  de  ma  sm- 
c^rit^,  je  suis  pr^t  k  lui  donner  des  olages  de  qualite  competente  et  en  nombre  siifiisant.  Cest  aux  grands 
du  royaume  k  juger ;  j'en  passerai  par  loutce  qu'ils  voudront.i  Le  roi,  dit  Snger,  ayant  detibere  la-dessus 
avec  les  grands,  re^ut,  conime  Tequite  le  demandait,  lesofTi^es,  te  serment  et  les  otages  du  diic,  reodit  la 
paix  k  rEglise  et  k  la  palrie,  et  marqua  un  jour  od  les  parties  viendraient  k  Orleans,  le  duc  a  leur  lile, 
pour  piaider  devant  sa  cour.  Notre  historien  ne  dit  point  qnel  fnt  le  jugement  que  la  cotir  rendit.  Mai^ 
ce  qiril  vientde  nous  apprendre  m^rite  bien  d'^tre  remarf]ue.  Cel  aveu  que  le  duc  d'Aquitaine  fait  de  Tob- 
ligation  oii  il  est  de  representer  son  vassal  k  la  courdu  roi  pour  y  r^pondre  sur  ses  torts,  esl  nn  temoignage 
i^videnl  de  retendue  dii  ressort  de  celte  cour  et  de  son  autorile  sur  les  grands  vassaux  du  royaume. 

Le  pape  Innocent  II  ctant  venu  ii  Saint-Denis  1e  mercredi  de  la  semuine  sainte  de  Tan  1451,  Fabbe  Su- 
ger  et  tous  ses  religieux  sortirent  au-devant  de  lui  en  proccssion,  chantant  des  hymnes  et  des  cantiqoc!». 
Le  lendemain  le  papc  y  celebra  la  Cene  avec  les  ceremonies  qui  se  pratiquaient  *  &  Rome,  sans  ooblier 
celle  qn'on  nominait  le  presbytere,  c'est-^-dire,  une  distribution  de  pieces  d'or  au  cle^e.  Le  Tcndredi 
saint  il  adora  la  croix,  et  le  jour  de  P&ques  il  assista  aux  inatines  avec  la  communaute.  Ce  jour  meme 
i1  V  eut  une  espece  de  cavalcade  que  notre  auteur  a  pris  soin  de  decrire  en  ces  termes  :  c  Le  pape,  dit-iU 
suivi  de  plusieurs  cardinaux,  sortit  de  grand  matin  de  rabbaye,  et  se  retira  au  prieur^  de  L^tree.  La  iU 
se  parerent  de  leurs  plus  riches  ornements,  comme  ils  ont  coutume  de  (aire  k  Rome  dans  tes  grandes 
c^remonies.  On  niit  sur  la  tete  du  pape  iin  diademe  compose  d'une  mitre  cotironnee  par  le  haut  d^un  cer- 
cle  d'or  en  maniere  de  casque.  Le  saint-pere  etant  monte  ensuite  sur  un  cheval  blanc  capara^onne,  tous 
les  cardinaux  couverts  de  longs  manteanx  et  montes  sur  des  chevaux  de  couleur  diflerente ,  dont  toutes 
leshousses  etaient  blanches,  allaient  devant  lui  deux  a  deux  en  chantant  des  hymnes.  Les  barons  ei  les 
outres  feudataires  derabbaye  inarchaient  k  pied,  conduisant  lecheval  du  pape  par  la  bride.  D*autres  pre* 
cedaient,  et  jetaient  quantite  de  pieces  de  monnaie  pour  ecarter  la  fouIe.Toutes  fes  rues  etaient  tendues  de 
riches  tapisseries  et  jonch^es  de  verdiire.  Outre  plusieurs  compagnies  de  soldats  qui  vinrent  par  honneor 
aurdevant  du  pape,  il  y  eut  un  concours  prodigieu:i  de  peuple.  Les  Juifs  m^mes  de  Paris  accjurorent  a 

(47)  Duches.,  t.  IV,  p.  481-521. 

(4S)  £t  non  pas  HoDert,  comnic  le  dit  aom  Montfaucon.  {Monum,  de  U  monurck,  franf,<,  t.  U.  p.  H.) 


11  «5  NOTITiA.  im 

ce  spectaclc,  cl  presenterent  au  pape  le  livre  de  la  loi  en  un  rouleau  couvcrt  d'un  Tone.  A  cct  hommage 
le  9aint>pere  repondit  par  ces  paroies  pleines  d'une  tendresse  compalissante  :  «  Que  le  Dieu  tout-puissani 
iiaigne  bter  ie  voile  qut  couvre  lesyeux  de  votre  cxur,  >  Enfm  le  pape  arrive  a  la  basiiique  des  saints  mar- 
lyrs,  loute  brillaiite  de  Teclat  des  couronnes  d  or  et  des  pierrerics  bcaucoup  plus  preeicuses  que  i  or  et 
1  argent.  Jl  celebra  les  divins  mysteres  avec  nous,  et  nous  imraol^mes  enseuibie  ie  veritiible  Agneau 
pasral;  apres  quoi  l'on  descendit  dans  ie  cioitre  tout  couvert  de  tapis,  sur  iesquels  on  avait  dresse  dcs 
lables.  La  ie  pape  et  loute  sa  suite,  couches  a  rantiiiue,  mangerent  d'abord  l'agncau  materiei.  On  s'as- 
sit  ensuite,  et  le  reste  du  festin,  qui  fut  tres-splendide,  se  fit  comme  a  l*ordinaire.  » 

On  sait  d^apres  le  temoignage  de  Suger  nue  Louis  le  Gros  abdiqiia  entre  les  mairs  de  son  fils  avant 
de  mourir.  c  Comme  on  lui  apportait,  dit-il,le  corps  et  le  sang  de  Nolre-Seigneur  en  viatique,!!  se  leve, 
itliabille  el  soil  de  sa  chambre,  au  grand  etonnement  de  loul  le  monde,  pour  aller  au-dcvant  de  son 
Dieu.  L'ayant  adore,  il  se  depouille  des  orneinents  royaux  en  presence  des  dercs  et  des  taiques,  sc  de- 
mct  du  royaume,  confesse  qu'il  a  fait  heaucoup  de  fautes  dans  le  gouvernement,  remet  son  anneau  dans 
la  main  de  son  fils  en  signe  dlnvestiture,  lui  recommande,  sous  lobligatLon  du  $ermei!t,deproteger  TE- 
glise,  les  pauvres,  les  orphelins,  de  niaintenir  chaque  ciloven  dans  ses  droits,  et  siiilout  de  ne  laire  ar- 
reter  personne  dans  sa  cour,  a  moins  qu'il  n'y  fQt  pris  en  ilagraiit  delit.  Ce  prince  survecut  presde  deux 
mois  a  son  abdication.  II  mouriit  sur  la  cendre  entre  les  bras  d'£licniie  de  Seuiis,  ev^que  de  Paris,  ct 
de  Gilduin,  abbc  de  Saint-Victor. 

Suger  avait  la  simplicite  de  croire  aux  propheties  de  Merlin,  qu*il  appelle  Auqlorum  sempiierm  eventu» 
fniraoilis  spectator.  II  en  cite  une,  qu"il  applique  a  Henri  1",  roi  d'Angieterre.  l£l!e  est  entierement  h  ia 
gloire  de  celui  qui  en  est  robjet,  suppose  que  le  pretendu  prophete  edt  quelque  objet  fixe  dans  ses  vi- 
sions. 

L'hisloire  dc  Louis  le  Gros  a  ^t^  publiee  pour  la  premiere  fois  dans  un  Recueil  in-folio  des  historiens 
de  France,  imprime  Tan  1596  a  Fraiicfort,  chez  les  heritiers  d'Andre  Wechel.  Andre  Duchesne  a  fait 
reparaitre  cetle  production  bien  plus  epur^,  d'apres  divers  manuscrits,  dans  le  IV*  tome  de  80a  grand 
Hecueil  des  ecrivains  qui  ont  Iraile  de  notre  histoire. 

Outre  cette  Vie  en  grand  du  monarque  fraiiQais,  notre'auteur  avait  coropose  sa  legende  distribuee  en 
trois  legons,  pour  ^tre  lue  cbaqiie  annee  k  ronice  de  la  nuit  le  jour  de  son  anniversaire.  Eile  a  ete  mise 
au  iour  par  les  sotns  de  dom  Martene,  dans  la  preface  du  IV*  tome  de  sa  grande  Coliection. 

En  troisieme  lieu  Sugcr  est  auteur  d^un  livre  qui  renferme  le  detail  de  son  administrat.on  abbatiale. 
Duchesne,  le  premier  editeur  de  cet  ouvrage,  doule  quil  soil  de  notre  abbe,  sur  ce  que  dans  le  manu- 
scrit  de  saint  Denys,  d\npres  lequel  il  a  dirige  son  edition,  il  porte  le  nom  de  Guillaume,auteur  de  la  \\c 
de  Siiger.  Mais  Suger  a  chaque  page  y  parie  en  son  propre  nom,  et  d'ailleurs  il  est  aise,quoi  qiren  disc 
Tediteur,  d'y  reconnaitre  son  style.  Ce  fut  en  WAA,  la  vingt-troisiime  aiinee  de  son  administration,  qu'il 
fut  engage  a  ce  travail,  non  de  son  propre  mouveraent,  dit  il,  mais  par  les  pricres  de  ses  religieux,  les- 
quels,  etant  un  jour  assembles  en  chapitre,  le  presserent  viveinent  de  metlre  par  ccrit  ce  qiril  ayait  fait 
pour  le  bien  de  rabbaye,  soit  par  des  acquisitioiis  noiivelles,  soit  en  recouvrant  des  biens  alienes,  soit 
4.'n  ameliorant  les  biens  dont  le  ihonaslcre  jouissait,  soit  en  b{^liments,  soit  en  d^corations  et  ameuble- 
ments  de  Teglise.  Ils  alleguaient  pour  moiils  de  leur  demande,  1*  que  la  memoire  dc  ses  bienfaits  por- 
tcrait  ceux  qui  viendraieiit  apres  cux  k  prier  avec  ferveur  pour  le  repos  de  son  ame;  2*  quc  son  cxem- 
j>le  exciterait  remulation  des  abbes  ses  successeurs  pour  faire  fleurir  le  culte  divin.  On  peut  diviser  ce 
livrc  en  deux  parties,  dont  la  premiere  coinprend  ce  qu'il  avait  fait  dans  les  lieux  reguliers,  dans  les 
lenrcs  cl  dependanccs  du  monastere ;  la  secondc  est  entierement  consacree  au  recit  de  la  rcconstruttioii 
ct  dcs  cmbcUissements  dc  regUse.  Voici  cc  qui  nous  a  paru  dc  plus  remarquablc  danff  runc  el  Tautre 
parties. 

En  parlant  du  Vexin  Fran^ais,  situe  entrc  les  rivi^res  d'Oise  et  dEpte,  raulcur  dit  qu'il  cst  constant 

Par  lcs  anciens  monumeuts  que  c'est  un  fief  mouvant  dc  Saint-Denys;  que  lc  roi  Louis  le  Gros,  qui 
avait  acquis,  etant  sur  le  point  d'aller  fairc  la  guerre  a  rcmpcreur,  vint  au  chapilre  de  rabbaye,  et  y 
declara  quMl  tenait  co  fief  dc  Sainl-Denys,  et  qu'cn  qualite  de  poi  le-etendard  de  rabbayc,  qualite  atta- 
chec  a  cc  fief,  il  serait  oblige  d'en  faire  hommagc,  si  la  dignite  royale  nc  Ten  dispensait.  In  pleno  capi' 
iulo  B,  Dionysii  professus  est  se  ab  eo  liabere  et  jure  signiferi ,  si  rex  non  esset,  hominium  ei  debere.  Nos  rois 
iles  lors  se  croyaient  donc  (49)  exempts  de  rhommage,  par  le  droit  de  leur  couronncpour  les  fiefs  qu1ls 
tenaient  de  leurs  vassaux.  II  est  vrai  que  M.  Brussel  (50)  rapporte  deux  pieces,  riine  de  Tan  1185,  raulre 
de  Tan  1193,  par  lesqiielles  on  voit  quc  Philippc-Auffuste  w.  fit  dispenser  parreglise  d'Amicns  etparcelle 
de  Teroiianne,  de  rhommagc  quil  devait  h  la  premiere  pour  la  ville  et  corate  d  A  niens;  et  a  la  scconde 
pour  lc  fief  de  Hesdin,  a  la  charge  que  ces  dcux  Eglises  seraient  exemptcs  envers  lui  du  droit  de  procu- 
ration  ou  de  gite.  Mais  il  ne  parait  pas  que  Louis  le  Gros  ait  donn^  aucune  indcnmite  k  rabbaye  de 
Saint-Denys  pour  rhommage  du  Vexin  Francjais. 

Lcs  avoucries,  dans  leur  instilution,  avaicnt  pour  objft  la  defense  des  Eglises.  Mais  erigees  en  fiefs 
Mreditaires,  sur  la  fin  de  la  secondc  race  de  nos  rois,  clles  devinrent,  par  la  tyrannic  de  ceux  qui  en 
etaient  revetus,  le  fleau  dc  ces  memes  Kglises  qu^clles  etaient  destiuces  a  proteger.  L'avouerie  dc  la 
lerrc  dc  Touri  etait  dc  tout  lemps  attachec  k  la  seigncuric  de  la  Ferte-Baudouin,  et  de  tout  lemps,  jus- 
qifa  Suger,  cUc  incommodait  beaucoup  le  prev6t  et  les  habitants  dc  Touri.  i  Or  il  aniva,  dit-il,  que 
cate  avouerie  tomba  par  succession  a  la  fille  dAdain  de  Pigueri;  cc  quayant  appris,  nous  chcrchiimes, 
par  le  conseil  de  nos  amis,  a  la  marier  a  nolre  gre,  quoi  qu'il  pOt  nous  en  coClter.  Voulanl  donc  mettre 

(49)  Un  savant  homme  dit  (Abr.  chron.  de  1'hist.  II  en  cst  dc  m^rae  de  la  charte  d^investiture   qu'on 

de  Fr.,an.  1100)  que  Philippe  I"  ayant  acquis   en  pretend  avoir  ^te  donnec  a  Foulques,  comte  d'Au- 

i061  la  vicoint^  de  Bourges,  dont  une  partie   rele-  jou,  par  Louis  le  Gros,charte  dans  laquellc,dit-on, 

vait  du  comte  de   Sancerrc,  ce   prince  fit  rendre  Ihommage  iige  commence  a  iire  connu   {Ibtd,  an. 

kommage  aii  comte  de  Sancerre  pour  ce  qui  etait  1135,  etc.)  Cette  piece  cst  absolumcnt   inconniic  a 

de  sa  mouvance.  Nous  ayons  chcrch^   soigncusc-  des  pwsonncs  qui  se  portent  pour  avoir   bien  etii- 

menl  la  prcuvc  dc  cc  fail  sans  pouvoir   la   decou-  di^  lcs  monumenls  qui  concernent  rAnjou.   Noii* 

vrir.  Une  personnc,  qui  travaille  k  Phistoire   de  regrcttons  quc  le  plan  de  rauteur  ne  lui   perractlii 

Lerrt     depuis  plusicurs  annecs,  nous  a  assure  pas  de  citer. 

qiteUe  navait  pareillement  pu  r^ussir  k  la  Irouver.  (50)  iVotiv.  Tmtides  fiefs,  p.  152. 


U.17  .  SUGERIUS  AB^AS  S.  DIONYSll.  «ISS 

c  r^  sftrctiS  cetle  terre  et  1a  d^livrer  de  Voppression  des  avoucs,  nous  donn5mes  un  jeune  homme  de  nos 
(iniuesliques  pour  epoux  &  la  jeune  fille,  avec  cent  livres  d*argent,  tant  pour  sa  dol  qne  pour  ses  pere 
<'l  m^rc.  Nous  donnanies  de  plus  trentelivres  d'argenl  au  roi  Louis(le  Gros)  de  qui  relevait  cette  avoue- 
rie,  et  par  ce  moyen  nous  oblinines,  avec  l'agrement  de  ce  prince,  que  tant  les  .nouveaux.  eponx  qit> 
ieurs  successeurs,  nous  rendraient  a  nous  et  a  (.euK  qui  viendraient  apres  nous,  hommage,  service  feo- 
(ial  et  justice  quand  ils  en  seraicnt  semonocs;  que  s^ii  amvait  qu'ils  y  manquassent,  en  ce  cas  H  nous 
serait  permis  de  saisir  le  ficf  de  ladite  avouerie,  jusqu*a  ce  qu^iis  nous  eussenl  fait  pleine  etentiere  salis- 
iaction.  > 

Ce  fiit  l*an  1140  que  Suger  commenca  1a  construrtion  de  son  eglise.  L'ancienne  avail  deux  defauts: 
!•  eile  elaittrop  ^troite  pour  rafllnence  du  peuple  qui  s'y  rcndait  au\  grandes  fetes  en  sorte,  dit  Sug'"-. 
<\\ie  poiir  arriver  aux  reliqucs  des  SS.  martyrs,  les  femnies  marchaient  sur  la  tcte  des  hommes  (51);  S* 
cn  plusieurs  endroits  eUc  mcna(;ait  ruine.  Outrc  ceia  ie  porlail  bas  et  ouvert  par  une  seulc  porte,  <t.'.i 
niasque  par  une  espece  de  portique  (lue  Charleniagne  avait  fait  elever  sur  le  touibeau  du  roi  Pepiij, 
inhume  selon  sa  volonle  expresse,  hors  de  l'(?glise,  pour  expier,  disait-il,  les  exces  de  Charles-Martei  son 
pere.  Suger  d(7truistt  ce  monumciit  avec  la  permission  de  la  cour,  lit  transportcr  ailleurs  le  lomlK^nu  d^ 
Pepin,  et  construisit  un  nouveau  porlail  ouvert  par  trois  porles,  et  flanque  de  deux  grosses  lours,  c gale- 
meiit  propres  a  servir  d  ornement  durant  la  paix  et  de  defense  en  temps  de  guerre.  Les  liaiiants  des  p  »Ttes 
furent  faiis  de  bronze  dore  avec  des  bas-reliefs  oii  etaient  representes  divers  mysleres,  ci  Suger  Iai-m6iT.e 
aux  piciis  de  Jesus-Christ,  avecce  distique  qu'il  lui  adressait: 

Suscipe  vota  tui,  Judex  districte^  Sugeri : 
Inier  oves  proprias  fac  me  clemenler  haberi, 

De  \h  i1  passa  au  chevet  de  Teglise,  qu'il  ri^edifla  de  fond  en  comble  avec  1a  croisee,  et  (init  par  la  nef 
qui  lul  achevee  Tan  1144.  Le  roi  posa  la  premiere  pierrc  de  l'ediflce,  el  plusieurs  preiats  se  fireni  bonneir 
d  on  p:)sr*r  d^autrcs  apres  liii.  Nous  ne  ferons  point  renumeration  des  ornements  d(mt  Suger  enrichit  ie 
nonveaii  lemple,  tels  qu'un  retablc  d*or  pesanl  qjiinrantc-dcux  marcs,  orne  de  pierreries,  p^ace  sur  l'aiild 
de  saint  Denys;  irois  tables  de  ni6me  matiere  qui  environnaient  le  grand  autel,  un  cructflx  d*or  pesam 
quatre-vingls  marcs,  qui  fiit  Touvrage  de  sepl  orfevres  que  Siigcr  avait  fait  venir  de  Lorraine,  et  une  in- 
nnile  d^autrcs  richcssos  (52),  doni  iine  parlie  venuit  de  la  lil)eralite  des  rois,  des  princes,  des  pi^elats,  que 
Suger  a  eu  soin  de  nomiiier.  Siir  la  plupart  dt^  ces  ouvrages  il  avait  fait  graver  des  vers  de  sa  fa^n.  U 
en  avait  aussi  fait  traccr  sur  ics  vitraux  (o5)  pour  rexplication  des  histoires  ou  des  allegories  qui  v 
^laient  reprcsenU^cs. 

Cesuperijc  (idifiL-eou  lespeinlres,  lcs  sculpteure,  fondcurs,  arcliitcctes  avaient  (^puisetont  leur  saTwr, 
et  qui  fit  radmiration  du  xir  sieclc,  nc  subsisla  pas  neanmoins  plus  de  (-entvingt  ans.  Eudes  Cie- 
ment,  abb(^  de  Sainl-Denys  vers  le  milieu  du  xin*  sic:Ie,  entreprit  ine  nouvelle  eglise  sur  les  t\i\w^ 
de  cclle  de  S'.iger,  ct  MiUthieu  de  Venddme  son  successeur  y  donna  la  dernierc  main.  Tout  ce  qu'on  lals^a 
subsislcr  du  travail  de  nolre  abbe  fiit  le  portail  et  une  paVtie  du  toiir  des  chnpplles  du  chevel.  On  v:it 
eiicore  aujourdliui  dans  le  vitrail  de  lachapellc  du  milicu  la  representation  dc  la  premicre  croisade,  s:t 
dix  panneaux  avec  rimage  de  Stiger  au  bas.  Dom  Montfaucon  nous  a  donnt;  rexplication  de  ccs  dix  pan- 
ncaux  dans  le  premier  toine  de  ses  Monuments  de  la  monarchie  franfaise  (p.  84). 

Depuis  Diiciicsne  ce  livre  a  reparu  parmi  les  preuves  justificaiives  de  VUistoire  de  Saint-DenyM  donn.^e 
par  (lom  Felibien. 

Suger,  non  content  du  detail  oii  il  etait  entre  louchant  son  eglise  dans  Touvrage  dont  nous  venons  do 
rendre  conipte,  voulul  faire  un  livre  particulier  de  la  dedicace  de  ce  monmnent.  Apres  un  long  |»reanlfaie 
Ibrt  ediflant,  II  dit  que,  ne  connaissant  aucune  belle  carricie  dans  son  voisinage,  it  avait  eu  d^abord  li 
pensec  de  faire  venir  de  Rome  des  colonnes  de  marbrc  pour  dccorer  son  dglise ;  mais  que ,  tandis  qn'il 
roulait  ccdessein  dans  sa  tete,  on  vint  lui  apprendre  (fu'on  avail  decouvert  a  rontoise  une  dcs  pliis  Mles 
carricrcs  qu  on  eillt  encore  vues ;  qu'ayant  commence  a  faire  fouiller  dans  cette  carriere,  les  habitants  da 
pays  el  des  lieux  voisins  vinrciit  en  foule  ofl^rir  leurs  services  pour  tirer  les  pierres ;  qu'ils  se  portaient  a 
cetravail  avec  un  zele  et  un  succes  exlraordinaircs :  sur  quoi  il  raconte  divers  niiracles  qni  attesleran 
combicn  celte  bonne  oeuvre  elait  agr(iable  a  Dieu.  Nous  ne  pouvons  suivre  notre  auteur  daus  ia  descri^ 
tion  des  ceremonies  qui  fureiit  observees  a  la  dedicacc  de  son  eglise  et  a  la  translation  dcs  reliqnes  des 
saints  Martyrs.  Contentons-nous  de  dire  que  Louis  le  Jeune  et  la  rcine  son  epouse  y  ass.slerent  avee  dix- 
sept  pr(}Iats',  un  grand  nombre  d^abbes,  de  ciercs  et  uneinflnitc  de  peuple.  Cet  ^cfit  est  rautile  dans  Ft- 
,  ditioii  que  Duchesno  en  a  donnee;  mais  ce  qui  y  manque  est  s:ipple^  par  Dim  Mahillon  dans  le  preniif-r 
tome  de  ses  Analectes  (p.  218).  Cest  d^apresTun  et  Tautre  ^dilcur  que  dom  Felibien  Ta  fa;t  reimf»riK^i 
dans  les  preuves  de  son  Histoire  de  Saint-Dfntjs. 

Les  aiitres  ^crits  de  Suger  sont  diverses  chartes  dont  il  est  h  propos  de  marquer  les  principaies. 

L*an  1125  les  habitants  de  Saint-Denys  etant  venus  trouver  notre  abbe  pour  lui  demander  d^elr 
affranchis  de  la  main-morte,  Suger  leur  accorda  cetlegr&ce  d'autant  plus  volontiers  qa*il  reconnaissaa 

(^l)  Sans  (doute  au  moyen  d'une  galerie  de  bois  dc  ces  sortes  de  lutrins. 

qiiVm  pratiquait  ces  jours'-la.  II  nous  apprend  encore  (ibid.)  que  de  son  ten*!^ 

52)  Parmi  cesrichesses  Suger  fait  mention  d'une  on  possedail  a  Saint-Denis  des  especes  de  diptvqne^ 

chaire  du  roi  Dagobert,  sur  laquelle.  dit-il,  les  rois  ou  tables  dlvoire  sur  lesquelles  (itaient  rf^pro^entcts 

de  Francc,  suivant  une  ancienne  tradltion ,  avaient  d*nncieiincs   histoires    profanes.    II  les   euiploTi, 

coutume  de  s*asseoir,  a  leur  avenement  h  la  cou-  ditil,  poiir  ornei'  une  tribune. 

ronne,  pour  rccevoir  les  hommages  des  grands  du  (jj^j  ij„  ^|^  ^g^  ^,-^^^^^^  representait  Tapdtr^  faiiu 

royaume    Elle  ^lait  fort  cndoramagee  du  temps  de  p^^^  ;,„i  iotivma  la  mciile,  et  les  proph^to  ^ui  ap- 

Suger,  el  il  la  fit  raccommoder,  tant  a  causc  du  portaientdes  sacs  de  hle  au  moulin.  avec  c^s  ven 

pm  de  l  ouvrage  qu  en  consideration  du  noble  em-  ,^„i  donnaient  la  clef  dc  rall^oric  : 


p 01  »iiq«el  elle  avait swti.  Celle chaire de  Dagobeit  ' j-o//m  agendo  molam  de  fiirfSre ,  Pwle ,  [m 
nest  1«$  vraiseinWablement  celle  quon   montre  Motaiemlegiiintimanotafttei,. 

aajourd  h«i  a  ha.nt-Dems.  p^  ^^  „,        j,  „^„„  ,j„^  r„^^,„  p^-, 

I  esl .lil  ikid.)  quil avait  fait  redorer    aig le  q.ii  Ptrpeiuutqm  cibut  «isWrVl anttticn. 

etait  au  niiheu  du  chceur.  Cela  pronve  1  anliquiU  r       -^  ~r 


im  NOTITIA.  iJOO 

cUt-il,  le  vicc  de  cclte^scrvUude  dans  son  principe,  ayant  eie  etablie  par  rabbe  Tves  son  predecessciir, 
sans  y  elre  aiitonse  par  aucun  litre.  Deplus,  Suger  eiait  dispose  a  gratifier  ces  habitants  en  rcconnnis-' 
s:nicc'd'une  somme  ae  deux  cents  livrcs  qu^ils  lui  avaient  donnee  pour  retablir  l'enlree  de  son  nicnnstere. 
II  excniptc  pareilleinent  de  la  m^me  ser>'ili!de  tous  ceux  qui  demeurcnt  dans  le  tcrritoire  de  Saint  Dcnys; 
el  lorsque  Icsdits  bourgeois,  dit-il,  marieront  au  deliors  leurs  enfanls,  si  ceux  ci  meurent  snns  i  enticr» 
p!  OL-i"ees  de  lenr  corps,  leur  hoirie  retournera  a  leurs  parents  ctablis  h  Saint-Dcnys  ,  qunnd  nieine  ils  nu- 
rnient  d*autres  parents  plus  proches  ^tablis  horsde  la  ville  et  du  ten*itoire  de  Saint-Denys.  L'ncie,  dresse 
pnr  Gregoire,  chnncelicr  de  Siiger,  ful  scelle  du  sceau  du  roi  el  de  celui  de  rabbe,  et  signe  par  le  pricur 
Gausbert,  Chrctien  tresorier,  Vivien  chanlre,  et  plusieurs  aulres. 

Par  une  autre  charle  ou  constitution,  a  peu  pics  du  nienic  temps,  il  ^tablil :  1»  qu'a  perpetuite  tous  lcs 
jendis  et  samedis  de  Tannee  on  fera  memone  de  la  sainte  Vicrgc ;  2**  que  pendant  sa  vie  on  chantera  pour 
lui  le  psaiime,  Ad  te  levavi;  3°  qu*apres  la  mort  du  roi  Louis  le  Gros,  on  lera  ranniversairc  de  ce  pi'ince 
a  perpet!'ile. 

La  craintedesjugements  de  Dieu,  Fincertitudc  de  la  derniere  heure,  etla  conviction  de  sn  prrpre  fai- 
blesse  determinerent  notre  abbe,  Tnn  1157,  a  fnire  son  testament.  11  asscnihla  pour  cela  scs  conficrcs  en 
chapitre  le  16  jiiin,  et  aprcs  s'ctre  proslcrne  a  lenrs  pieds,  il  les  supplia  de  liii  acconJer  tous  les  joiirs  de 
sa  vie  une  messe  du  Saint-Espiit  et  un  ar.nivcrsnire  peipetuel  apres  sa  mort.  A  col  anniversairc  il  vent 
qu'on  cxpose  en  public  lcs  ornenicnts,  Tor,  Targeiit  el  lcs  pierrcries  qu'il  a  acqiiis  a  icglisc;  ct cela,  dit-il, 
non  par  aucune  viie  d^osteritation,  mais  par  les  nicnics  molifs  qui  Tavaicnt  porte  a  nicttre  par  ecrit  ce 
quMI  avait  fait  pendant  son  adniinistration.  II  ordcnne  ensuitc  que  le  chevecier  fournisse  aux  frercs  dciix 
pitances  extr<iordinaires :  Non  q*iaieicunque,  sed  plenarias  et  aptast  avcc  du  piment,  pitjmenlum^  c'csi-u- 
aire,  une  especc  dliypocras.  Les  pauvres  ne  soiit  pas  oublies.  Suger  leur  assigne,  poiir  ce  m^nie  joiir, 
deiix  muids  de  froment  et  deux  muids  de  vin.  Ce  lestainent,  rnpporte  par  Duthesnc  et  par  D.  Felihicn, 
est  signe  par  tous  Ics  ofiiciers  dii  monaslere,  par  deux  anciens  abbcs  ,  par  huit  religieux  pr^lrcs,  dix 
diacres,  dix  sous-diacrcfi,  dix  enfants,  pueri^  c*cst-a-dire ,  de  jeunes  rcligieux  qui  nctaienl  pascncoro 
dans  les  ordres ;  apres  quoi  viennent  les  noins  de  srpt  eveqiies ,  et  de  Robcrt,  abbc  de  Corbie  et  clcve  diy 
Suger(54).Notre  abbe,  par  cem^nie  acte,  ava  t  fonde  son  aniiiversnire  dnns  r^glisede  Saint-Paul,  qui  cst 
une  colldgiale  situee  dans  renceinte  de  Saiiit-Denys.  II  donna  rannee  suivantc  une  autre  diarte,  par  la- 
quelle  it  accordait  plusieiirs  fonds  et  diflerenlcs  iiinnunites  a  celte  eglise ,  a  la  charge  que  les  chanoinesr 
viendraient  prier  devant  le  corps  de  chaque  reUgieux  nouvelleinent  decede,  avant  son  inhuniation,  et  ce- 
lebreraienl  une  messe  pour  le  i-epos  de  son  ame. 

Albert,  comte  de  Morspech,  en  Alleinngne,  etnit  dopiiis  longtemps  sous  ranatheme,  lorsqne  Suger  dc- 
Tint  ahbe,  pour  avoir  envahi  certains  fouds  de  rabbnyc  situes  dans  le  voisinage  de  ses  terres.  Touclic  do 
repentir,  il  vint  a  Saint-Denj-s  demandcr  son  aI:solution.  Suger  la  Iiii  accorda  sous  la  condition  de  pnyer 
tous  les  ans  cinq  onces  d'or  a  lui  et  k  ses  successeurs  a  perpeliiite.  A  la  fin  de  Tacte  oii  cela  est  enonio, 
Snger  declare  cxcommunies  sans  relour  ceux  qui  nianqueront  a  rcniplir  cet  cngngement, 

II  parait  quWlberl  n'y  fiit  f  as  fidele ,  puisqu'aprcs  sa  mort  Mainnrd ,  son  gcndre  cl  son  snccesscnr  dnn» 
le  coinle  de  Morspcch,  eut  besoin  de  sotliciter  et  sn  propre  nbsolulion  et  cellc  de  son  benu-perc,  pour  riii  - 
juste  detention  des  meines  fonds  dont  on  vient  dc  parler.  Cest  ce  que  noiis  npprcnd  iin  acle  qui  fut  pnssti 
Tan  H25  entre  lui  ct  Suger  dans  la  ville  de  Maycn«c,  a  Tissue  de  la  dietequi  s'y  ctait  tenue  pour  rcle<- 
tion  de  rempereur  Lotbaire  (55).  Lliistoire  ne  inarque  point  a  quelle  occasion  Sugcr  s^etait  rendu  a  cctle 
assemblee.  Mais  il  y  a  bien  de  I  apparcnce  qu'il  y  vint  en  qualilc  d'ambassadeur  de  France  ct  pour  los  inte- 
r^ts  de  la  nation.  Quoi  qu1l  en  soit,  il  est  certain,  par  Ics  noms  de  ceux  qui  souscrivirent,  celte  chaite  ilo 
son  c6te,  qu'il  y  vint  en  grand  cortege.  On  y  voit  son  chapelain,  un  clerc  nomme  Pierre  sonfrcre,  Aiisolde 
son  eclianson,  plusieurs  chevaliers,  dunombre  desquels  cst  nn  nomme  Suger.  Si  celui-ci,  comme  on  le 
pretend ,  etait  parent  de  notre  aLbd ,  l'on  demande  d'ou  pouvait  lui  venir  sa  noblesse?  Dom  Gcrvaisc  decide 
savamment  que  le  roi  favait  anobli  en  consideratipn  dcs  services  de  Tabhc  de  Saint-Denys,  comme  s'il  y 
avait  preuve  qiie  les  anoblissements  remontassenl  jusqu'au  regne  dcLouis  le  Gros.  Pour  revenir  4  robjet 
de  la  charte  qui  nous  occupe ,  le  comle  Mainard  abandonne  a  rabbaye  la  tcrre  de  Cclle-Neuve  qu'il  possc- 
dait  dans  le  territoire  de  Metz,  en  cchange  des  fonds  que  le  comte  son  beau-pere  iui  avait  enleves,  au 
inoyen  de  quoi  Suger  rabsoiit  lui  et  ses  predecesseurs  de  rexcommunication  qu'iis  avaient  cncourue ,  et 
cela  en  presence  de  rarcheveque  de  Mayence  et  du  cardinal-Iegat  Girard  :  In  praaentia  domni  Adalberti 
Moguntini  arckiepiscopiy  et  Girardi  venerabilis  cardinalis  et  sanclw  Romana:  Ecclesiee  legali.  On  sera  aiii*- 
pris  de  celte  autorit^  avec  laquelle  un  simple  abt>e  lie  et  delie  dcs  personnes  qui  ne  sont  point  de  sa  juri- 
diction,  sous  les  yeux  meme  de  leur  propre  pasleur  ct  d'un  legal  du  Saint-Sicge.  Mais  il  faut  reniarqiier 
que  Suger,  comme  il  le  ditlui-m^me  dans  le  livre  de  son  Administrnlion,  s'etait  plusieurs  ibis  udrcsse 
^u  pape  pour  avoir  justicedes  comtes  de  Morspech ,  et  sans  doute  Sa  Saintcte  lui  avaitremisses  pouvoirs 
pour  sevir  a  Tegard  de  ces  usurpntcurs. 

Dom  F^libien  rapporte  une  consiilution  de  Sugcr  par  laquclle  il  augmente  Ics  revenus  destines  k  Ten- 
Iretieu  de  lacommunaute,  ct  surtout  aux  besoins  dcs  maladcs.  Pour  ehtcndre  cette  piece,  il  faut  sayoir 
que  des  le  ix'  siecle  la  manse  dcs  abbcs  de  Saint-Dcnys  avait  ete  s^pnrce  de  celle  des  rcligicux.  Noiis 
avons  deiix  actes  de  ce  partage :  le  premicr,  qiii  n'eut  point  lieu,  fait  sous  VM)6  Hilduin  en  832;  lc 
second,  passe  trenle  ans  api  cs  sous  rabhe  Lotiis ,  parent  du  roi  Charles  le  Chauve  qui  le  conlirma  de 
son  autorite  (56).  La  quanlite  des  especes  que  les  abbes  s'obligeaient  par  ces  traites  de  fournir  aux  reli 
gicux  pour  leur  nourriture,  aurait  de  quoi  surprendre,  si  on  les  rapportait  aux  mesures  de  nolre  tcntps. 
Qm  dire,  par  exemple,  de  cette  clause  ou,  dans  le  cas  que  les  yignes  ced^s  aux  religieux  ne  prodtii- 
raient  pasdeuxmille  cinq  cents  muids  de  vin,  Tabb^  devait  suppleer  ie  reste?  Mais  il  est  certain  que  h^ 
muid  aalors  etait  beaucoup  plus  petit  que  le  notre,  et  nous  n'en  savons  pas  au  juste  la  mesure.  Aiusi  les 

(54)  11  csl  remarquable  que  tous  ces  temoins  ne  pour  confondre  son  ignorance  et  dctrnire  sa  tem<*- 

soQScrivirent  pas  en  m6roe  temps.  La  preuve  se  tire  raire  induction. 

de  la  signaturede  Samson,  arcbev^que  de  Reims,  (55)  Dom  Gervaise  {Vie  de  Suger,  t.  IK  p.  290)  a 

qiii  ne  monta  sur  ce  si^ge  qu'en  l^liO  {GalL  Chr.  b4ti  surce  voyage  une  histoire  qu'il  a  tiree  cnlierc- 

nov.,  t.  X,  p.  84).  Un  disciplcdu  P.  Germonen  cou-  ment  de  son  imagination. 

clura  que  racle(^st  faux.  Mais  11  y  n  mille  exemples  (56)FeIib.  Hist.  d$  S.-D.,  pr..  n.  Lxxiietxcui. 


im 


SUGERU  ABBATIS  S.  DlONYSll 


m 


diclaniations  qve  fait  dom  Gervaise  sur  ce  point  ec  sur  d*autres  seaibiables  (57),  ne  prouTent  qa'aiie  passioi 
Aveuglede  m^dire,  dont  l*exc^s  lui  avait  iiiterdil  la  reflexion. 

0  ilre  ces^crils,  Suger  commeiH^a  laViede  Louis  le  Jeune,  que  la  mort  remp^hadachever(58).R«9u 
Luduvici  splendido  sermone  ^esta  descripsit^  ejusque  filii  itidem  Ludovici  scribere  quidem  c<rpit;  sed  morte 
,pra*ventus  per^cere  non  potuit.  Mais  cel  ouvragc  existe-t-il  encore  ?  Ost  ce  que  nous  n'osons  assarer.  Oni 
lion  Ik  la  vci  Ue  dans  la  Collection  de  Duchcsne  deux  Histoires  de  ce  prince,  composces  par  des  aiiteun 
c  mtemporains  :  la  preuijere  sous  le  litre  de  Gesta  Ludovici  Vlly  aui  Junior  dicitur ;  la  seconde,  sous  celoi 
de  Historia  gloriosissimi regis  Ludovici  fiUi  Ludovici  Grossi,  Toutes les deux  sannoncenl des le  debutcoDms 
des  coiitiiiuations  de  1  histoire  de  France  depuis  Louis  le  Gros.  Cependant  il  y  a  l.eu  de  douter  non-seu- 
lenient  qii  elles  partent  rune  et  fautre  de  la  plume  de  Suger,  comine  le  pretend  unhabileacademicien^d!);; 
roais  qu'aiicune  meme  lui  appartienne  en  tout  nt  en  partie.  Voici  nos  raisons,  que  nous  souniettOLS » 
Jugenient  de  nos  iecteurs. 

Nous  fondons  le  premier  duute  sur  deux  diflerences  remarquables  qu'on  aper^oit  entre  ces  deui  ecnts. 
L'auteur  des  Gestes  donne  h.  saiut  Bernard  ie  litre  de  saint,  qiie  Tauteur  de  1  Hisloire  ue  lui  donoe  poini, 
et  mril  ireut  reellemenl  qu'apres  sa  canonisalion,  faite  en  4174.  De  plus,  celui>ldi  met  ie  voyagede  Loun 
ie  Jeune  p  >ur  la  croisade  eii  1 146,  et  i^ac.tre  le  place  un  aii  plus  tard.  II  esl  peu  ordinaire  qu'iiii  minieecn- 
vain  se  coiitredise  de  la  sorte. 

Le  serond  doute  est  appuye  sur  les  moyens  suivants :  Le  livre  des  Gestes  commence  avec  le  regne  de 
Louis  le  Jeuiie,  et  coniiniie  jusqifau  se(  ond  mariage  que  ce  prince  contracta  Tan  1152  (apres  la  mofta 
Siiger)  avec  Constance  de  Castille.  L'editeur  ajoute  qu1l  allait  encore  plus  loin ,  mais  que  le  reste  im- 
quaitdans  le  inanuscrit  qui  lui  a  servide  guide.  Efleclivement  il  devait  aller  iiisqu^a  U  moit  du  beros, 
puisqu'elle  est  annoncee  des  la  seconde  phrase,  oii  Ton  marque  qiril  esl  inhume  dans  reglise  de  Barbem. 
Qui  abbatiam  de  Sacro  Portu  quce  nunc  Barbehel  dicitur^  in  pago  Meledunensijuxta  Uttus  Sequana  (ndaii, 
ubi  mausoleo  mirilici  operis  feUciter  requiescit,  Orces  paroles  font  voirque  le  commcncementnonpliisqQc 
la  fin  de  ce  livre  ne  peutdtre  de  Suger.  A  Tegard  de  VHistoire  deLouis  le  Jeune^  nous  remarquonsdaM 
<)u'elle  est  tres-succincte  jusqu'au  divorce  de  ce  monarque avec  la  reine  Eleonore.  Les  principaux  evenemenu 
arrives  dans  cet  intervalle  y  sont  a  peine  erfleures,  au  lieu  que  ceux  de  la  suite  jusqu*en  llGSuu  Yonm^ 
finil ,  y  sont  traites  avec  pliis  de  soin.  De  plus ,  Suger,  r^me des  aflaires  de  lElat  sous  ce  r^ne,  n j est 
~ias  nomine  une  seiile  fois,  lui  qui  n^avail  omis  presquc  aucune  occasion  de  parler  de  iui-m^me  dans  laYie 
e  Louis  le  Gros  (60). 

De  ces  reflexions  n*est-il  pas  naturel  de  conclure  que  les  deux  ^crits  qiie  nous  eiaminons  sont  egalnnenl 
etrangers  Ik  nolreauteur?  11  est  neaiimoins  a  presumer  qu'il  sortent  ruii  et  Tautre  de  Tabbaye  de  Saim- 
Denys,  l*"  parce  qu*on  les  donne ,  coinme  on  Ta  dejk  remarque,  pour  des  continiialions  de  celui  de  Sag«r 
sur  Louls  le  Gros;  S''  parce  qu'il  y  avait  de  temps  imm^morial  des  religieux  a  Sainl-Denys  cbargi^s  decnie 
rhistoire  de  nos  rois.  On  fait  honneur,  malii  proj^os,  de  cet  etablisseiuent  anotre  auteur  (61).  II  estfer- 
tain  qifil  remonle  beaucoup  plus  haut.  Nousen  avons  la  preuve  dans  un  manuscrit  ancien,  dontUob^ 
cius  (62)  nous  a  donne  connaissance ,  et  qui  a  ^chappe  aux  recherches  du  P.  Le  Long.  On  y  vott  rbisioire 
de  nos  rois  en  langue  vulgaire  jusqu'au  regne  deCharles  le  Chauve.  La  preface  debute  par  ces  ternies: 
<  Chilqui  cesle  ocuvre  commenche,  k  tous  ceulx  ouicestehistoire  liront,  saluten  Nostre  Seipour.  Poor 
•ce  que  plusieurs  gens  doubtoient  de  la  genealogie  des  rois  de  France ,  etc.  >  Peu  apres  on  ajoiilequeccUe 
hisloire  csl  tiree  principalement  des  anciennes  annales  de  rabbaye  de  Saint-Denys  ,  et  a  la  fm  de  rbit- 
4oirede  Charles  leChauve,  on  litces  mots  :  f  Cy  faillent  les  faitsde  Charles  ic  Cbauf,  et  apresdoivcit 
commencher  les  chapilres  du  rny  Loys  le  Baube  soii  Als ,  et  des  autres  roys  aprez  jusqiies  au  Gros  nj 
Loys.i  Lambecms  infere  de  ia  uiie  cet  ouvrage  historique  consistait  en  plusieurs  volunies.  Mais  ilenresiiiie 
encore  plus  evidemment  que  rabbaye  de  Saiut-Denys ,  longtemps  avant  Suger,  etail  en  possession  d^ecrire 
rhistoire  de  nos  rois. 


l 


(57)  Qui  ne  seraft  indigne  de  rinfld^lite  suivante 
•du  mdme  auteur?  Dans  un  traite  quc  Tabb^  Louis 
Ut  au  IX*  si^le  avec  ses  religieux  (Felib.,  Hist,  de 
S'D„  pr.,  p.  Lxx),  il  s'eiigage  k  leur  donner  cinq 
porcs  gras,  onze  cents  oeuts  et  de  la  volaille  poiir 
les  f^les  de  P^ques  el  de  Noel :  Tres  siquidem  porci 
et  miUe  ac  centum  ova  per  tres  festivitates  ..item  aUi 
duoporci  per  duas  [estivitates,  ad  volatiUa  eorum  pra*- 
paranda.  D.  Gervaise,  transformant  les  oeufs  en 
bceufs ,  dit  que  ies  mo\nes ,  ouoiqu\bUgis  a  Vabsti- 
nence  de  la  viande ,  demanaaient  onze  cents  bontfs , 
des  porcs  gras  ii  proportion ,  et  une  quantit4  presque 
infinie  de  volaiUe.  La  quantite  de  ceite  volaille  n'est 
point  speciflee  dans  cet  acte.  D*ailleurs  la  volaille 
etait  permise  nutrefois  ^  certains  jours,  dans  les 
monasteres  les  mieitx  r^glcs  de  ToiHlre,  ainsi  que  la 
^'raisse  de  porc  qu'on  nommait  oleum  lardinum. 

58)  Guil.  Vt(,  Sug.,  p.  495. 

i50)  Mem.  de  CAcad.  des  Inscript.,  t.  XV,  p.  580. 

i60)  Bouquet  Script.  Fr.,  t.  111,  p.  i46, 

(61)  Avant  Duchesne  les  Gestts  avaienl  dijk  <^U 


imprim^s  dans  le  Recueil  de  Pithou ,  mais  d^Boe 
maniere  peu  coiTCcte.  Ils  se  trouvent  de  pius  ins^ 
res  dans  les  Chroniques  de  Saint-Denls ,  et  tradoits 
assez  litteralement.  Le  compilateur,dil  M.  de  Sa  ni^ 
Palaj*e  (Mem.  de  VAcad.  des  Inscr.,  t.  XV,  p.  5711, 
a  spivi  cet  ouvrage  avec  tant  d>xactitude,  qoilK 
dit  rien.  de  la  vie  de  Louis  YII  au  dela  de  ce  qvi  en 
est  rapporte  dans  les  Gestes ,  et  laisse  un  videdeii 
ans  dans  sa  Chronique  jusqu*au  regne  de  Piiilipp^ 
Auguste,fils  et  successeur  de  ceprince,o(i  ilrepreid 
la  suite  de  rhistoire  g^mirale  du  royaume,  d^aprrtia 
nouvelhistorien.  ATegard  deVHistoiredeLotitUl 
Duchesne  pareillement  n'est  pas  le  premier  qui  \'rX 
mise  au  jour.  Comme  le  continoateur  d^Aifooin  Fi 
incorporee  dans  son  ouvrage ,  elle  a  para  daustofl' 
tes  les  editions  qui  ont  ^te  faites,  dont  la  meilleire 
est  celle  qui  a  ete  donnee  k  Paris  en  4602  par  Di 
Breuil.  Cependant  il  faut  avouer  que  ce  raorre» 
ne  6>  troiive  pas  aussi  plein  ef  aussi  correct  qK 
dans  redition  de  Duchesne. 
(62)  BibL  Casar.,  I,  p.  957. 


4195 


yin. 


IIM' 


VITA  SUGERII  ABBATIS 

AUCTORE  GUILLELMO 

SANDIONYSIANO  MONACHO,  EJUS  DISCIPULO. 

(Dom  Felieiek,  Histoire  de  Vabbaye  royale  de  Saint-Deni$  en  France.  Paris,  1709  fol.  Preuves. 

p.  GICIV.) 


r.AUFREDO  SUO  SnOS  WILLCLMUS. 

QnoDiam  te  praesenle  nullum  mibi  leropus  ad  6cri« 
bendum  videbalur  vacuum,  post  discessum  statim 
inemor  precum  tuarum  et  mesR  promissionis ,  arri- 
pui  calamum,  et  institi  ut  potui,  scribere  scilicet  de 
Sugerio  nostro  aliquid,  quod  et  tibi  sit  gratum,  et 
niultis  utile.  Quoties  enim  viri  illius  venerandi  me* 
cum  virtutes  intueor,  toties  verborum  recordoret 
operum ,  in  exemplar  certe  mihi  videtur  editus,  ut 
tam  ex  verbis  ejus  quam  operibus  vivendi  formam 
successura  trabat  posteritas.  Cujus  quia  vitae  ali- 
quandiu  tecuro  interfui,  et  secreta  perspexi,  vereor 
satis  ne  ingratitudinis  merito  arguar,  si  non  ea  qu» 
ad  meam  pervenere  notitiam,  quibus  possum  verbis 
extulero;  maxime  cum  el  praeter  meritum  usua  sim 


A  ejus  gratia,  et  senserim  beneficia.  Licet  virtutum 
haec  sit  natura,  ut  latere  non  possinl,  etiam  si  con- 
sciis  omnibus  silenlium  livor  indixerit,  et  latuisse 
earum  non  sit  detriroentum.  Yeniet  enim  aliquando* 
veniet  dies,  qui  abscondita  et  saeculi  malignitate 
compressa  in  lucem  bona  efferet.  Unum  itaque  a  te 
oportet  impetrem,  ne  in  bis  quae  de  illo  memoratu- 
rus  sum  certum  aliquem  me  sequi  velis  ordinem ; 
cum  scribere  proposuerim  proiit  mihi  potuerint  oc- 
currere  pauca  dc  inullis,  vix  aliqua  de  innumerisJ 
Quamvis  omnia  melius  ipse  noveris,  et  a  le  potius 
ista  scribi  oportuerit.  Sed  quia  ita  vis,  quia  prad* 
cipis,  faciam  ut  polero,  quia  tibi  nihil  negandum 
aestimo. 


LIBER  PR1MUS. 


1.  Yidetur  itaque  vir  iste  ad  hoc*divinitus  directus 
ul  non  unum  tantum  cui  praeerat  locum,  sed  totum 
Francomm  iilustrarel  imperium :  ad  hoc  promotus, 
non  ut  ttimm  monacfaorum  genus,  sed  universos  Ec- 
desi»  ordines  siogulariter  ipse  proveheret.  tilud  si» 
^uidem  de  hoc  viro  mirari  libet,  quod  in  ism  brevi 
corpusculo  talem  natura  coUocaverit  animum,  tam 
formosum,  tam  magnum ;  nisi  quod  liquide  per  Imnc 
ostendere  vduit  posse  sub  qualifoet  cute  animum 
latere  formosissimum,  et  quovis  loco  nasci  virtutem ; 
et  ut  sciremus  brevitate  corporis  animum  non  infir- 
mari,  sed  animt  viribus  corpus  ornari.  Verum  quia 
Calsam  de  illo  opinionem  in  quorumdam  cordibus 
convaluisse  scio,  illud  sciendum,  absentem  bunc  et 
longe  positnm  ad  regimen  vocatum  fuisse,  nil  tale 
suspicanlem,  sed  et  accessisse  invitum.  Nec  illi  reniti 
Itcuil,  aul  ohscure  vitam  transigere,  eo  quod  in  me- 
dium  jam  iUum  prolulissel  ingenii  vigor  et  eruditio, 
▼el  magnorum  virorum  nohiles  amicitiae»  imo  quod 
supra  baec  omnia  est,  divina  dispensatio,  quae  hunc 
Ecdesiae  suae  vas  in  honorem  praeparaverat.  Tanta 
enkn  ilium  notUia  invaserat,  ut  etiam  si  in  extrema 
recondereCur,  pristina  tamen  iilum  probius  demon- 
alraret,  el  virUiles  proderent,  in  quibus  a  puero 
cxercitatos  fueral.  Tanla  illum  lux  propler  prima 
«I  integra  consiUa  circumfulgehat,  ut  quamvis  veUei 
PinoL.  CLXXXVL 


B  tenehras  habere,  non  posset.  Mirabantur  omnesanl* 
mumin  iilo  moderatum,  exceiientem,omnem  tumo* 
rem  saeculi  calcantem,  el  quidquid  vulgus  timere 
solet  vel  optare  ridentem,  in  mundo  quidem  consli* 
tulum,  sed  meliore  sui  parte  ccelestibus  inhiantem.' 
U.  Qui  cum  praeesset  monasierio,  praeerat  et  pa« 
latio  9  sicque  utrumque  dlspensahat  ofQcium.  ut  nec 
Ulum  a  claustri  cura  probii>eret  curia,  uec  a  consU 
liis  principum  hunc  excusaret  monasterium.  Hunc 
propter  magnilica  el  recta  consUia  princeps  venera* 
hatur  ul  patrem,  verebatur  ut  paedagogum.  Huic 
advenienti  assurgebant  praesules,  et  inter  illos  pri- 
mus  residebat.  Nam  quoties  urgentibus  regni  nego- 
tiis  vocati  convenissent  episcopi,  consolente  illos 
IM*incipe,  hunc  pro  experta  et  probata  prudentia 

C  unum  pro  omnibus  reftponsa  dare  unanimiler  com« 
pellel>ant.  Yerbis  UUus,  ul  de  se  Job  testatur  {Cap, 
xxix),  adderenibUaudebant,  cum  super  Uios  stil- 
laret  eloquium  cjus.  Per  hunc  clamor  pupUU  el  causa 
viduae  ingrediebanlur  ad  prindpem;  et  pro  his  qul- 
dem  semper  inlerveniebat,  aliquando  vero  impera- 
hat.  Quis  unquam  oppressus  et  ii^uriam  sustinens 
non  hunc  patronum  habuit,  si  modo  honesta  iUius 
causa  exslitU?  Cumque  aheo  jura  dictarenlur,  nuUo 
unquam  pretlo  declioavit  a  recto,  nulUuspersonam 
lespexit  in  judicio,  nec  dUexit  munera,  nec  secutus 

38 


^m  SCGERII  ABBAT18  S.  DIOxNYSlI  i\% 

eM  retributiones.  Ouis  talem  in  illo  non  admirelur  A  Francorum  regem,  vel  principem,  statim  ejas  gesta 


animum.  cupiditatibus  intactum,  in  media  felicitate 
humilem,  in  saeculi  tempestatibus  placidum,  pericu- 
Us  interritum?  Erat  utiquemajor,  quamut  talicon- 
veuire  corpusculo  crederetur. 

III.  Yerum  quia  illustri  viro  ab  aemulis  humilitas 
objicitur  generis,  non  considerant  caeci  et  hebetes 
ad  majorem  illius  laudera  pertinere,  vel  gloriam , 
suos  eifecisse  nobiles,  quam  nasci.de  nobilibus.Sed 
>et  Piato  ait  neminem  regem  non  ex  humilibus 
orimidum,  neminem  non  humilem  ex  regibus.  Om- 
•nia  ista  longa  yarielas  miscuit,  et  sursum  deorsum 
fortuna  yersavit.  Nobiles  efflcit  animus,  quem  in 
hoc  viro  talem  constat  fuisse,  ut  buncnonimmerito 
descripsisse  credalur,  qui  ait :  Animusiniuens  vera^ 


inoilensa  velociute  percurreret.  Ipse  etiam  regts 
Ludovici  splendido  sermone  gesta  descripsit,  ejos- 
que  filii  itidem  Ludovici  scribere  quidem  coepit; 
sed  morte  prxventns,  ad  finem  opus  non  perdoxit. 
Quis  enim  ea  meiius  nosset,  quis  fidelius  scribereU 
quam  is  qui  utrique  familiarissimus  exstitit,  qnem 
nullum  secretum  iatuit?  Sinequo  nullum  reges  ini- 
bant  consilium,  quo  absente  soiitarium  videbator 
palatium.  Ex  eo  siquidem  tempore,  quo  primum 
regiis  est  adhibitus  consiliis,  usque  ad  vitae  ilUiis 
terminum,  constat  regnum  semper  floruisse,  et  in 
melius  atque  ampUus  dilatalis  terminis,  et  bostibvs 
subjugatis,  fuisse  provectom.  Quo  sublalo  de  medto, 
statim  sceptrum  regni  gravem  ex  illius   absentb 


peritus  fugiendorum  ac  petendorum^non  ex  opinione^  "  sensit  jacturam;  utpote  quod  non  minima  sui  por- 
ted  ex  natura  prelia  rebus  imponent^  toti  se  inserens 
wundo^  et  in  omnes  actus  ejus  contemplationem  suam 
mittens^  pulcherrimus  cum  decore,  cum  viribus  sanus 
cc  siccus,  imperturbatus^  intrepidus,  quem  nulla  vis 
frangere^  quem  nec  attoilere  fortuita  possent,  nec 
deprimere,  Hic  profecto  illius  erat  animus.  Quolies 
vir  sincerus  ac  purus  et  curiam  conatus  est  et  om- 
nem  administrationeni  relinquere,  ut  ad  ampliora 
secederet;  sed  sua,  quae  hunc  in  altum  miserat,  fe- 
licitas  non  permisit,  nec  eum  passa  est  intra  nata* 
lium  suorummodumsenescere;  quod  sibi,  ut  fale- 
batur,  coAtigisse  maiuisset. 
IV.  Cui  cum  praecipua  regni  incumberent  negotia, 


tione ,  Aquitaniae  videlicet  ducatu ,  deficienle  < 
lio  noscitur  mutilatum. 

YI.  Inler  reiiquas  virtutes,  hoc  vir  egregias  ha- 
bebai  eximium,  quod  si  quis  aliquando  sabdilomm 
apud  ipsum  accusatiis  fuisset,non  statim  auremac* 
commodabat,  sed  delaiores  ut  prudentissimus  bahe- 
bat  suspectos.  Indignum  judicans  uilionem  de  quo- 
qiiam  petere,  donec  diligenti  investigatlone  in  rem 
plenius  fuisset  inductus,  peccantes  puniensnoaiaa 
quia  peccassent,  quam  ne  peccarent.  Jam  vero  iii 
ulciscendo  talem  se  exhibebat,  ut  nemo  sanos  am- 
bigeret  compatientem  illum  et  invitum  ultioneu 
exigere.  Corripiebat  ut  pastor,  condescendens  nt  pa- 


a  cultu  tamen  divino  nunquam  illum  occupatio  vel  q  ter.  Officiales  suos  non  facile  ab  administratioaibiis 


.publica  vel  privatarelraxit.  Sive  enimfratrum  synaxi 
interesset,  seu  cum  domesticis  opus  celebraretdivi- 
num,non,  utqutbusdam  moris  est  tacitus  psallentes 
audiebat,  sed  adpsallendumipse  vel  legendumsem- 
per  erat  promptisslmus.  Quodque  saepius  in  ilto 
miratus  sum,  ita  quaecnnque  in  juventute  didicerat, 
memoriter  retinebat,  ut  in  omni  monastieo  officio, 
se  iUi  comparare  nemo  valeret,  putares  rllum  nil 
aUud  scire,  nihll  praeter  ista  didicisse »  cum  in  stu- 
diis  Uberaltbiis  adeo  valuerit,  ut  de  libris  nonnun- 
quam  dialecticis  sive  rhetoricis  sublilissime  disse* 
reret,  nedumde  divinis  in  quibusconsenuerat.  Nam 
Scripturae  divinae  ita  erat  lectione  plenissimus,  ut 
undecunque  interrogatus  fulsset,  paratum  fiaberel 


amovebat,  nisi  certis  et  magnis  exsiantibus  causis, 
et  culpis  apparentibus.  Dicebat  •  enim  nihil  ■unns 
expedire  reipubUcae,  dum  et  hi  qui  amoventar  qvae 
possunt  auferant;  et  substituti,  qttiaidem  meiuunl, 
ad  rapinas  festinant. 

Yll.  At  plerique  vel  ignari  vel  aemuU  qui  kuae 
minus  noverant,  egregios  viri  mores  sinistra  Inier- 
pretatione  conabantur  pervertere.  Quia  esjin»  j« 
Salomonem,  erant  verba  iUius  ut  stimuU,  el  < 
clavi  in  altom  defixi  (EccL  xii) ;  itemqueinstar  beall 
Job,  lux  vultus  ejus  non  cadebat  in  lerrani  (J^k 
xxix) ,  durum  nimis  aestimabantet  rigiduin,  ciqnod 
erat  constaniiae,  feritati  deputabant.  Uis  vero,  qui 
propius  accessissem,  quique  iUi  familiarius  , 


eompetens  absque  dilationeTesponsum.  Gentilium  D  bantur,  longe  aliter  apparebat.  Veram 


Tero  poetarum  ob  tenacem  memoriam  obUviscl 
usquequaquenonpoterat,  utversus  horatianos  utile 
aliquid  continentes  usque  ad  vicenos,  saepe  etiam 
ad  tricenos  memoriter  nobisrecltaret.  Ita  perspicaci 
ingenio  et  felici  memoria  quidquid  semel  appreben- 
derat,  elabi  ilH  ultra  non  poterat. 

V.  Quod  cuncti  norunt  quid  memorem,  hunc  vi» 
delicet  summum  oratorem  snis  daruisse  tempori* 
hus?  Re  etenim  vera,  juxta  illud  Marci  Catonis,erat 
vir  bonusdicendi  peritus.  Tantam  siquidem  in  utraque 
lingua  et  materna  sciUcet  et  Latina,  facundiae  pos- 
aidebat  gratiam,  ut  quidquid  ex  iUius  ore  audisses, 
non  eum  loqui,  sed  legi  crederes.  Erat  ilU  historia- 
rum  summa  notiUa/  ut  quemcunque  itti  nominasses 


nee  tn- 


circa  familiares  Inimantts  satis  et  jucundi 
quam  tamen  illum  hilaritas  resolvit»  stcol 
stiiia  demersit.  Erat  illius  officlnm  quod 
est  parentum,  qui  objurgare  liberos 
blande,  nunc  verominaciter  solent,  aliqoando 
admonere  verberibus.  Neminem  oh  prinuun 
redavit  ofiensam,  nisi  molta  et  magna  exslaml  cri- 
mina,  nisi  plus  esset  quod  futurom 
quod  puniebat;  nec  ad  suppUcia  unquam 
pervenit,  nisi  cum  remedia  consompslsseft. 
prudens  jus  sibi  concessum*|dacide  ac 
dispensavit,  ut  iUios  hodie  nomen  non 
GalUis,  sed  et  in  gentibus  edebretur  e&lem^ 
'VIII.  Quis  enim  regum  Christianonim,  aodiu  il> 


itai  Tir 


fi97 


VITA. 


1I9S 


lius  magnaiiiinitate ,  non  obstupuil ,  noh  ejlis  con-  A  inteniiond  ad  ea  quae  dicebantar  suspensos.   Quo 


cupivit  coUoquio  frui,  consilio  instrui?  Nonne  huic 
famosissimus  rex  Sicilise  Rogerus  litteras  niisit  sap- 
plicesetdeprecatorias,  acmunera  destinavit?  Nonne 
cognilo  posl  haec  pio  ejus  peregrinandl  desiderio, 
ilii  praeparavit  occurrere?  Potentissimus  quoque  ret 
Anglorum  Henricus  nonne  viri  istius  amicitia  glo- 
riabatur,  et  familiaritate  gaiidebat?Nonne  hunc  apud 
Fraucorum  regem  Ludovicum  mediatorem  sibi,  et 
pacis  vinculum  constituerat?  Ad  quem  pro  utrius- 
que  regn^pace  quoties  accessisset ,  rex  iUi  praeter 
morem  suum  exira  palalium  occurrebat,  atque  in 
ejus  properabat  amplexus :  quippe  cujuscolloquium 
quibusTis  praeferebat  opibus.  Sed  et  bavid  religio- 
sus  Scutorum  rex  excnia  illi  cum  epistolis  familia- 


finiio  coUoquio,  volentem  illum  regem  deducere, 
non  esl  passus  loco  moveri,  vel  sella  consurgere. 
Haec  ideo  dixerim,  iit  sciant  aemuli,  audiant  obtrec- 
tatores,  cujus  apud  rcges  ioci,  quantae  reverenti» 
apud  optimates  exstiterit. 

IX.  Hunc  cultor  religionis  comes  Blesensium 
Theobaldus  modis  omnibus  honorabat,  hunc  apud 
reges  Francorum  advocatum  producebat  unicum. 
Quoties  illi  Andegavorum  comes,  et  Normannorum 
dux  Gaufredus,  voto  blandientis  pariter  el  rogantis 
direxit  nuntios,  quoties  illi  manu  propria  humiles 
scripsit  lilteras,  in  quibus,  cum  esset  acer  ingenio« 
animo  ferus  ac  praepotens,  saepius  illum  suo  nomini 
praeposuit.  Ambo  itaque  nominati  dnces,   cum  es- 


Tibus  direxit,  marinae  scilicet  belluae  dentes  mirae  ^  sent  suo  tempore  potentissimi ,  huic  viro  pro  pace 


inagnitudinis,  et  non  parvi  pretii.  Yidi,  Deo  tesie, 
Tidi  aliquando  huic  in  humili  subpedaneo  residenti 
Frjkncorum  regem  reverenter  assislere,  optimatum 
eircumstante  corona,  et  hunc  quasi  inferioribus  pra&- 
cepta  dictantem,  illos  vero  cum  omni  dilictentia  et 


sua  referebant  gratias,  et  regnorum  concordiam 
specialiter  ascribebant.  Et  certe,  nescio  utrum  ali- 
cui  Patrum  praecedentium  magis  illa  conveniat  lec- 
tio  :  Et  in  tempore  iracundicB  'actui  est  reconciliatUh 
nis  auctot. 


LIBER  SECUNDUS* 


I.  Plura  fertasse  quam  aemuli  cuperent  de  vir6 
Tenerabili  scripsisse  jam  videor,  nec  desunt  quibus 
ista,  licet  Terissima,  nauseam  generent.Ipsequoque 
hocfutUTum  prxvideram,  sed  his  contentus  non  ero. 
Addam  enim  libentissime,  eo  quod  ab  illius  memo- 
ria  difGcuIter  avellar  :  ut  et  qui  non  noruut,  lotum  ^ 
st  fieri  pussit,  eum  agnoscant;  et  qui  norunt,  recog- 
noscant.  Scio  enim  quamplurimis,  quidquid  in  ejus 
laudem  tentavero,  fore  gratissimum.  Non  quod 
ejus  opera  universa  et  virtutes  egregias  scire  potue-> 
rim,  sed  ne  illoruni  quidem  aliquis,  qui  ante  me 
longo  illi  adhaeserunt  tempore  e  quibus  hodie  vi- 
dentur  superesse  paucissimi.  Jam  quippe  illi  canis 
caput  albescebat,  quando  me  celsitudinis  suae  digna- 
tos  est  consortio.  Quidni  gratia  illi  pro  posse  refe- 
ramtquidni  tanto  ejus  nomini  semper  assurgam? 
qui  hominem  peregrinum,  advenam,  et  prorsus  in- 
dignum,  suo  familiariter  admisit  contubemio,  et 
mensae  frequenter  adhibuit.  Unde  satis  animadvertl 
datur,  quod  penes  ilium  acceptio  personarum  non 
faerit.  D 

II.  Qut  vir  gloriosus,  quonlam  pro  publicis  vel 
regnl  vel  Ecclesiae  utilitatibus  monasterio  frequen- 
tius  cogebatur  abesse,  de  fratribus  constituerat  vi^ 
ros  probatos,  et  zelo  divino  succensos,  qui  in  grege 
sibi  credito  doctrina  et  exemplis  vicem  supplerent 
absentis.  In  quibns  promoTendis  nongenus  respexit, 
non  patriam ;  sed  quorum  vitam  probaverat,  hos  et 
promovit.  Id  ex  eo  Ilcet  perpendere,  quod  Herveum 
magnae  sanctitatis  et  mlrae  shaapiieitatis  virum,  licet 
minus  litteratum,  fratrum  tamen  oongregationi  prae» 
iecit,  non  ignorans  quod  scientia  saspius  inflat, 
diaritas  semper  aedificat. 

III.  Sive  domi  erat,  sive  forls,  Tideres  ad  enm  cof- 
iosqoe  ordinis  et  religlonis  turbas  conTolaie.  E    . 


qiiibus  alii  quidem  corporum,  alii  Tero  animarum 
aliquod  reportabant  subbidium.  Nullus  ab  eo  moe- 
stus,  nullus  vacuus  recedebat.  Quam  largus  in  pao- 
peres,  circa  aegros  quam  misericors  fuerit,  tam  re- 
mota  quam  propinqua  testantur  monasteria.  Quam 
fuerit  liberaiis  in  omnes,  in  exteros,  in  cives  suos, 
sufficienter  nemo  referet.  Nonne  indicium  eviden^ 
est  liberalilatis  ejus  eximiaei,  in  Ecclesia  Parisiensi 
illud  ex  vitro  opus  insigne?  Unum  quidem  est,  sed 
non  solum.  Nam  plurima  hujuscemodi  exstantillius 
opera,  quae  pluribus  in  locis  non  tam  exdebito  fecil» 
quam  gratia.  Quis  unquam  ad  eum  justa  postulatu* 
rus  accessit,  qui  non  abeo  hilarior  abscesserit?  Aut 
enim  ope  votapostuianlium  implevit,  aut  spe  meliori 
convenienter  demulsit :  pulcberrimum  judicans  om* 
nia  praestare,  nihil  exigere. 

IV.  Qui  cum  unius  tantum  monasterii  pastor  di- 
ceretur,  et  esset,  omnium  pariter  Ecclesiarum  qua* 
quaversum  in  regno  consistentium,  continoam  ge- 
rebat  sollicitudinem  et  curam  non  modicam  :  has 
regens  consilio,  alias  victus  beneficio.  Hoc  ante 
omnia  curans,  ne  alicubi  videretur  intepuisse  TeU- 
gio.  Et  indigentibus  quidem  annonas  submlnistra- 
bat,  aliis  construebatofficinas,  eratque  spectacolum 
in  conspectu  angelorum  hominumque  pulcherrimoa; 
cum  uni  omnes  homini  unquam  firmissim^  innite- 
rentur  columnae,  omnesque  ex  illo  tanquam  de  fonte 
haurirent  largissimo.  Quem  omnes  tam  pro  se 
quam  supra  se  esse  sciebant^  ejusqoe  curam  pro 
salute  singulorum  atque  oniTcrsorum  excobare 
quotidie. 

V.  Quantus  in  illo,  Jesu  bone,  rigor  erat,  quan- 
tom  animi  1  £o  sane  procedente,  diffugiebant  ty- 
ranni,  abscondebantur  tenebrarom  filii  et  ad  eom 
certatim  confloebant  flliiluci^  etflliidiei.  Turbsto 


im 


SUGemi  ABBATIS  S.  DIONYSn 


m 


regno,  et,  ut  plerumqiie  sit,  bellis  emcrgentibus,  A  pareret  notabiifi.    Yiro  quif^  bono  ftifflttUiioneBi 

judicabat  indignxiro,  et  anibitionem  perversa,  ul  ait 
Sloicus ,  sequi  via ,  minus  arbitrabatar  hooes- 
tum. 

Yll.  Post  quieeem  expergefaclus  somno,  postquam 
solemni  more  matutinorum  celebrasset  oflicium, 
prima  quotidie  luce  ad  ecclesiam  festinabat.  Ubi, 
antequam  accederet  ad  ^tare,  secus  sepulcra  iiiar« 
tyrum  provolutus  bumiliter,  Deo  se  totum  in  preci. 
bus  mactans,  subjecta  pavimenta  lacrymis  huoiecta- 
bat ;  sieque  sacerdos  venerabilis  tam  dcvote  qQam 
celebriter  salutares  oblaturus  hostias  procedebat 
Hora  vero  sanctissimi  sacrificii,  quis  digoe  refent 
qua  compunctione  succendi,  qua  ubertale  iacryma 
vel  gemitus,  ut  revera  praesentem  habeus  Dewii, 


bic  erat  concordiae  pracipuus  indagator,  et  paeis 
refemator  strennissiimis.  Erat  Caesar  animo,  ser- 
mone  Cicero  :  eratque  rebellium  domitor,  et  contu- 
roacium  expugnator.  De  viro  isto  recte  quis  diie- 
rit: 

IUo  ineolumi,  mens  omnibui  una, 
Amisso,  rupere  fidem, 
Et  ut  audacter  aliquidy  sed  vere  loquar,  tanla 
iUlu«  prudentia,  tanta  fuit  animositas,  ut  Ulius  re- 
fimini  non  aestimem  orbem  universum  poiuisse 
sulfieeTe.  Fallor,  si  non  huic  assertioni  me»  ejus 
attestantur  propositum  et  vota ;  quae  ut  coeperat 
4»peTe  complevisset,  nisi  mors  smula  felicibus  ejus 
mvidisset  actibus.   Nam  quod  duo  reges  fortissimi. 


Franeornm  videlicet  et  Romanorum,  eoactis  in  B  profundere  consueverit  ?  At  vero  in  nativitate  Salta- 


iirnim  exercitibus,  et  collectis  ex  toto  Occidente 
iCopiiSf  efficere  nescio  quo  Dei  judicio  non  praeva- 
lueront;  hoc  iste  divlno  suffultus  suffragio,  et  sin- 
.gulari  quo  praecellebat  ingenio  strenue  supplere^jam 
aggressus  fuerat,  sicut  sequens  declarabit  narratio. 
SeA  vereor  nererummajestati  fial  injuria,  si  calamo 
tam  agresti  describantur  et  tenui.  Interim  autem  de 
vitae  illius  modo  vel  moribus  adbuc  addemus  aii- 
qua,  quamvis  quotidianam  ejus  vitam,  et  verba  fere 
«iiigula,  commendatione  constet  esse  dignissima. 

If  I.  Erat  qiiidem  corpus  breve  sortitus  et  gracile, 
sed  et  labor  assiduus  plurimum  detraxerat  viribus. 
Ticttis  tamen  parcimonia,  et  ciborum  qui  gulam 


toris,  vel  resurrectione,  seu  caeteris  praecipois  so- 
lemnitatibus,  mirum  in  modura  erat  et  devote  festi- 
vus,  festive  devotns.  Festinus  ore,  devotus  corde: 
adeo  ut  nullum  penitus  fiaBCuIi  negotium  ad  se  in- 
gredi  permilteret,  neque  rerum  tristiura,  quantim 
in  ijpso  erat,  mentionem  adinitteret ;  asserens  deben 
laetum  transiri  diem,  et  in  Dei  laudibus  totum  ex* 
pendi.  In  quibus  scilicet  diebus  si  quando,  utasscH 
let,  nox  superveniens  illum  vespertinis  laudibusce- 
ieberrime  insistentem  deprehendisset,  dicebat  nihil 
referre  utrum  laus  divina  nocte  consummaretur,  a 
die,  dum  illius  esset  nox,  cnjns  et  dies,  tantum  oe 
praeter   morem  celebritas    videretur  minorari  in 


irritant  modus,  et  diligens  sui  custodia,   ad  se-  ^  aiiquo.  Hic,  sicut  scriptum  legerat,  Stare  fedi  can 


-nectirtem  eum,  Deo  juvante,  perduxit.  Cibus  illius. 
nec  satis  vilis,  nec  satis  exquisitus.  Nunquam  de 
<<|iialilate  causatus  est,  nunquara  de  apparatus  ge- 
nerc.  De'  stngulis  quae  apponebantur  illi,  modicum 
^uid  praegustabat :  reliquum  transmittebat  pauperi- 
JMs>  sine  quibus  nunquam  ittum  vidi  refici.  Esu 
earnram  nunquam  est  usus,  nisi  cum  iUum  corpo- 
ris  eoegisset  infirmitas,  et  amicorum  auaoritas 
OMupulisset.  Vinum  nop  gustabat,  nisi  prius  aquam 
largissime  miscuisset.  .£statis  vcro  tempore  aquam 
parm  erebrius  hauriebat.  Qui  cum  multimoda  gra- 
fimm  obliDeretgenera,  uno  tantum  caruit  munere, 
«|iod  atssiinipto  regimine  minquam  apparuit  pin- 
fpiiorquam  privatusexstiterat ;  cvm  alii  fere  omnes 
^ttsntauivjB  adlea  fuerint  tenues,  post  manuum  sta- 
liBiimpoBitiMiem  boceiseCventre,ne  eordedixerim, 
ioiieant  impingttari.  Omni  tempore  vel  aestatis  vel 
Uemis,  quoniam  somno  contentus  erat  brevissimo, 
past  mnam  aut  iegebat,  aut  iegentem  dintius  au- 
4idMil,  aul  oonsidenles  exemplis  instruebat  illustri- 
biM.  Lectio  quidem  erat  do  iiivis  Patrum  authen- 
taciSy  attquando  de  eceiesiasticis  aiiquld  ftegebalur 
liistoriis.  Namliat  vero»  ut  orat  jucQndissimus, 
aunc  sua,  nuafi  sliwum,  qvs  vei  vidisset,  vei  didi'» 
cisset  gesta  virorum ,  fortium,  aliquoties  usque  a<i 
noclis  0ie4ium»  sieqiie  modicum  quieseebat  in  cu- 
bilif  quod  aec  nimis  esset  hopridnm,  nec  satis  de- 
liealifim.  liittd  doeiiaatel  soramopere,  ne  quidquam 
.fifmyidereliir,  quod  iolifibitu  yel  vits  n^iere  ap* 


tore^  contra  altare,  el  in  tono  eorum  duices  [ecit  mo- 
dos,  et  dedit  in  celebrationibus  decus,  et  omtait 
tempora   usque    ad   consummationem    vittE  (£rc&. 

XLVIl). 

Ylli.  Erga  fralres  infirmantes  non  alrter  aflicie- 
batur,  quam  si  camaliter  generasset  singulos,  qnoi 
in  Christo  Jesu  spiritualiter  ipse  genuerat.  Quormn 
curationi  et  medicos  non  modicis  suroptibus  ipse 
praBvidit,  et  redditus  annuos,  ut  succincte  loqnar, 
duplicatos  sua  reliquit  industria.  Cujiis  rei  cnm  tes- 
tes  exstent,  tum  ego  fratnim  minimns,  ejas  pietati 
prae  caeteris  obnoxius.  Nemo  en^m  ejus  compassio- 
nem  uberius,  nemo  profusius  senslt.  Quae  ob  id 
cuncta  serialim  non  refero,  iie  vel  inaniter  de  tanii 
D  viri  gratia  videar  gloriari,  vel  fastidium  audientibus 
sermo  afferat  incuHior  et  prolixus.  Dominus  illi  re- 
tribuat  pro  me,  et  opera  misericordiae  illius  pie  res- 
piciat.  Sed  }am  famulum  suum  remunerasse  Domi- 
nus,  et  peceata  itlius  purgasse  credendusest,  cojns 
in  aeCernum  exaltavit  comu  et  gloriam  dibUvit. 

IX.  Qui  inter  alia  quae  nobiliter  gessft  et  strenue, 
varios  de  cunctis  regni  parlibus  asciverat  artifices, 
iathoroos,  lignarios,  pictores,  (^bros  ferrarios,  vd 
fusores,  aurifices  quoque  ae  gemmarlos,  singulosin 
arte  sua  peritissimos,  ut  ligno,  hipide,  auro»  gem- 
mis  et  onmi  pretiosa  materia  martymm  memoriam 
exomarent,  et  ex  veteri  novam,  ex  anij^Qsla  latissi- 
mam^  sx  lenebrosiore  splendidam  redderent  ecde- 
siam.  ia  quU)us  nee  spes  eiHDfeMIii,<  nec  fortona 


I«0l  VITA.  1202 

destitiMt.  Nam  qualiter  ejus  voturn  facultas  juyerit,  A  dum  vir  summe  phiiosophus]  exstruxerat,  in  hano 


prosecula  sit  felicitas,  nosse  cupienlibus  prachra 
clamaDt  opera.  Oraavit  quoque»ecclesiam  omni  eo- 
pia  pretios»  supeliectirtSY  vasis  s(  ilicet  aureis  et  ar- 
genteis,  phialis  onychinis  et  sai^ionicis ,  prasinis , 
cristallinis,  vcl  omni  lapide  pretioso,  paliiis  quoquc 
purpureis,  cicladibus  auro  lextis,  et  indumentis  olo- 
sericis :  quibus  addidit  opera  non  contemnenda  vi- 
Cri  vel  marmoris,  et  vasa  sancta  multiplicavit. 

X.  Exstant  magnorum  vironinii  quam  plures  ad 
iilum  epistolae,  inter  quos  tlU  crabrius  scripserunt, 
Petrus  abbas  Cluniacensis,  et  Be^mardus  Clarevai- 
lensis,  ambo  vita  et  scientia,  alf|ue  quod  post  ista 
est,  eloquenlia  clarissimi,  quoruiu  teslimonio  satis 
apparet  quam  etarus  hic,  vclcujiUs  opinionis  apud 


fertur  altius  ingemiscens  erupisse  sententiam :  Om' 
ff6s,  inquit,  nos  homo  iste  condemnat^  qni  non  ip$e 
sibi  %t  nos,  sed  Deo  tantum  oedificat,  In  onini  siqui- 
denf  administrationis  su;e  tempore  nihil  propriis 
sedilicavit  usibus ,  prxier  humilem  illam  ecclcsiae 
adhaerentem  cellulam,  deceni  vix  pedcs  in  latitudiiie, 
ct  quindecim  in  longituuine  continentem,  quam  de- 
ciino  anleqnam  deccderet  anno  ideo  sibi  ipse  sta* 
luerat,  ut  vitam  ibi  recolligeret,  quam  in  ssecula- 
ribus  diu  se  fatebatur  sparsisse  negotiis.  Inhac  ita- 
que  horis  sibi  Iiclt's  lectioni  vacabat,  et  lacrymis, 
vel  contemplationi.  in  liac  sxcularium  vitabat  tu- 
multus,  et  dcclinabat  frequentiam.  Ibi,  sicut  de  sa- 
piente  dictum  est,  nunquam  minus  erat,  quam  cum 


omnes  vei  propinquos  vel  remolos  exsliterit.   Scri-  o  soius  erat,  quoniam  ad  optimos  quosque,  quocun- 


psit  qiioque  idem  Deo  amabili«.  Pater  Bernardus 
summo  pontifici  Eugenio  brevem  quidem  epistolam, 
sedjnon  breves  viri  istius  laudeslcontinentem,  in  qua 
illum  asserit  apud  Caesarem  quasi  unum  de  curia 
fuissc  Roniana,  apud  Deum  quasi  unum  de  curia 
coelesti :  non  aliter  quam  David  sanctissimum,  in 
domo  Dei  ingredientem  per  omnia,  et  egredientem. 
Abbas  nihilominus  Cluniacensis,  consideratis  ali- 
quando  ejus  operibus  et  strucluris,  cum  ad  cellu- 
iam  respexisset  brevissimam,  quam  sibi  ad  manen- 


que  fuerint  saeculo,  animum  intendebat.  Cuni  his 
illi  colloquium,  cum  his  studium  erat.  Hic  illi  quie- 
scenti  pro  pluma  erat  palea,  pro  mollitie  lini  sub* 
sternebatur  lauea  parumlevislena(sfc),qHaeinterdiu 
honestis  tegebanlur  tapetibus.  lllud  lectorem  adm^ 
neo,  me  miilla  praeterire  de  virtutum  numero,  dum 
studeo  bTCvitati,  et  ad  id,  quod  me  paulo  supe- 
rius  promisisse  memiiii,  breviter  narraturus  acce-^ 
lero. 


LIBER  TERTIUS. 


I.  Eo  igiiur  tempore,  quo  Christianissimus  Fran-  C 
corum  rex  Ludovicus  crucem  post  Dominum  baju- 
ians  Hierosolymam  profectus  est,  initum  est  a  pon- 
lificibus  regni  vel  proceribus  generaie  conciiium, 
cui  potissimum  ex  optimatibus  vel  personis  eccle- 
siasticis,  reruin  summam  et  regni  oporleret  com- 
mitti  gubernacula.  Faetumque  est  diviuitatis  in- 
stinctu,  ut  onjnium  unanimis  in  hunc  viinm  glo- 
riosum  conveniret  sententia.  Invilumque  illuni  ac 
satis  renitentem  rei  publicaeadministrationemetcu- 
ram  suscipen;  compulerunt.  Quam  ille  dignitatem, 
quia  onus  esse  potius  quam  honorem  judicabat 
quantum  fas  fuit,  recusavit ,  nec  ad  suscipiendum 
omnino  consi^nsit,  donec  ab  Eugeniopapa,  qui  pro- 
fectioni  regiae  pracscns  adfuit,  cui  resislere  nec  fas 
tuit,  nec  possihile,  tandeni  coactus  est.  Yerum  ne-  ^ 
mo  aestimet  ipsius  voluntate  vel  consilio  regem  iter 
peregrinatiunis  aggressum,  in  quo  licet  illilonge  ali- 
ter  qiiam  sperabat  successcrit,  pio  tamen  desiderio, 
ac  Dei  lelo  illud  arripuit.  Poiro  providus  hic  et  prae- 
scius  futurorum,  ncc  illud  principi  suggessit,  nec 
auilitum  approbavit.  Quin  potius  cum  inter  ipsa  sta- 
tim  initia  obvian;  frustra  conatus,  regium  cohibere 
non  posset  impetum,  tempori  cedendum  adjudic:tvit, 
ne  vel  regiae  devc)tioni  inferre  videretur  injuriam, 
vel  fautorum  oflensam  iniililitcr  incurreret. 

II.  Rege  ig(ilurperegre  jam  profecto,  cum  vir  egre- 
gius  rerum  dominio  potiretur,  conpennit  latrunculi 
per  regnum  passim  erumpere,  et  conceptas  diu  fac-< 
tiones  proferre  i.i  publicum ;  cx  priiicipis  scilicet 


absentiarati,ut  sibi  videbalur,  saeviendi  lieentiaiii. 
Equibus  alii  quidem  eccleslarum  et  pai^erum  f»» 
cultates  aperta  diripiebant  violentui,  alii  vero  locis- 
occultioribus  latrocinia  exercebant.  In  quorum  «l- 
tionem  dux  novus  gemino  sta^im  accinctus  est  gla* 
dio,  altero  materiali  regio,  altero  spirituali  «t  eccto- 
siastico,  utroque  autem  a  summo  sibi  pontifice  divi«^ 
nitus  commisso.  In  brevi  itaqueistonimaiisusteiRe- 
rarios  compressit,  atque  illorum  macbiAationesraautt 
valida  redegitin  nihilum.  Sicque  illum  per  («uiia 
favor  comitatus  estdivinus,  ut  et  incmentasdeboste 
reportaret  victorias,  et  deregni  integritate  nihil  pe- 
nitus  deperiret.  Hoc  modo  vir  virtutis  exterius  leo» 
intrinsecus  agnus,  Christo  duce  pwelia  regni  prse- 
liabatiir  pacifice.  Videres  de  remotis  regni  partibus, 
Lemovicos,  Bituriges,  Pictavos  et  duascones,  tii 
opportunitatibus  ad  illius  se  conferre  pnesidiam ; 
quibus  nunc  ope,  nunc  consiHo  ita  satisfaciebat 
in  oranibus,  ut  a  qiiovis  rcge  nihil  sperarenC  am- 
plius. 

III.  Agebat  praeterea  bonum  patremfamilias,  ain- 
pliora  faciendo  quae  servaiida  susoepe'rat.  Siquidem 
et  asdes  restauravit  regias,  et  ruinas  murorum 
erexU  et  turrium.  Nam  quod  fuit  palatiuni,  quod 
regale  aedificium,  quod  non  aliqua  ex  parte  melioia- 
tum  princeps  revcrsus  invenerit?  Et  ne  prepter  re- 
gis  absentiam  regno  quidquam  deesset  honoris,Tab'. 
hoc  milites  soHta  consequebantur  stipendia,  et  cer* 
tis  diebns  vestcs,  veJ  dona  regia.  Quae  omnia  coo- 
stat  illum  propria  poti^is  munificentia  triliiHtte*' 


4205 


SUGERII  ABBATIS  S.  DIONTSII 


m 


quam  de  regis  lerario  vel  re  publica.  Nam  omnein  A  Unguam  delatorum  dolosaro  incQrrit,  a  qoibai  nec 


pecuniam,  quac  de  fiscis  solyebatur  regiis,  peregri- 
nanli  regi  aut  transmisit  aqt  reservavit,  cogitans 
longe  posito  plurima  necessaria,  et  ut  qu^  reservst- 
rentur  regresso  noii  fore  superfiua. 

IV.  Hujus  decreto  ecclesiastici  vel  da))aqtur  hono- 
res  vel  detrahebantur  slngulis  :  quippe  cujus  as- 
sensu  consecrationem  obtinebant  electi  ponti|ices, 
cujus  nutu  ordinabantur  abbales.  Absque  uila  invi* 
dia  sine  rubore  aliquo  ei  subdebantur  episcopi,  ei 
d6fere))aut,  ei  p^reb$|i|t.  Eo  vocante  conveniebant, 
quandQ  d|misisset  jp  ^ua  recedebant ,  gaudentes 
quod  in  clerp  taiis  fuisse^  inventus,  qui  regui  cu- 
ram  unus  pro  omnibus  sustinere  suflQceret. 

Y.  Tantx  igitur  eJMS  probi(ali,  et  ^ntae  pruden 


Salvator  immunis  fuit.  Fama  siquidem  percorreste, 
quae  quotidie  et  de  bonis  mala,  et  de  malis  bona 
sua  faciiitate  confingit,  quaedam  de  illo  regiii  lug- 
gesta  sunt  auribus,  qu£  regis  animnm  siiDpliceni, 
et  aliorum  afTectus  ex  suo  mentientem  aliquaDti&per 
turbaverunt.  Sed  cum  fideiium,  et  hujus  scilicet,  et 
^liorum  ofsitioues  regi  prosperum  obtinuissent  re- 
ditum,  et  iili  Romam  appropinquanti  jam  dictoiRo- 
maqus  occurrissetpontifex,  inter  prima  statinDni- 
luae  oonfnbulationls  verba,  ita  hunc  regi  magniflee 
pro  meritis  papa  ^ommendare  studuit,  ut  Unguat 
obtrectantium  pro^sus  confoderet,  et  mendacei  iiloi 
ostenderet,  qui  virum  egregium  macuiare,  et  spJea- 
dorem  iiiius  offiiscare  conati  sunt.  Ita  factum  est,ut 


tiae,  summus   congratulabatur  pontifex;  adeo  ut  ^  buncinvidianon  solum  non  laederet,sedetlaudilius 


quidquid  in  Galliis  decfetum  fuis^t  ab  isto,  Romae 
f atum  haberelur,  et  quiilqiiid  ante  bunc  sumpsisset 
iiiitium,  illic  robur  acciperet.  Huic  ^ingulari  fami- 
liaritaie  papa  scribebat  (^ugenius,  Hunc  suis  fre- 
quenter  adhQrtatJonibus  roborabat,  nihil  jam  illi 
}mperando  injungens,  sed  ut  verum  fatear,  humiliter 
obsecrans.  Hic  sibi  fiducialiter  injuncta  adimplebat, 
llle  cooperabatur  auctoritate  indulta.  Et  quae  Romae 
terminari  non  poterant,  saepe  in  istius  praesentia 
eondignum  sortila  sunt  terminum.  Quisquis  legerit 
mutuas  illorum  epistolas,  et  scripta  crebro  disciir* 
rentia,  facile  intelliget  quanta  fuerit  ^lterius  apud 
aiterum  rcverentia,  quis  honor,  quae  fiducia. 


ejus  incrementa  coiiferret.  Nam  rex ,  veritate  cooh 
perta,  et  tam  ex  operibusquam  papaetestimonio  fide 
viri  cognita,  cum  bunc  anteprofectionem  plorimum 
dilexisset,  omni  jam  .su^picione  subiata,  ampUos 
post  reditum ,  ut  dignum  erat ,  dilexit  el  honoraTit. 
Quidni  diligeret  ?  quidni  opini  honore  dignum  babe- 
ret  eum,  qui  rerum  summam  sibi  creditam  streoue 
et  fideliter  rexit,  atque  cum  paceet  integritate  re- 
consignavit?  Quidni  prae  cunctis  se  iili  crederet, 
quem  prae  caeteris  fidelem  probavil?  Diiexit  revera, 
dilexit,  et  quantum  diiexerit  probavit  exitos.  Nam, 
sicut  norunt  plurimi,  et  vivo  et  mortuo  gratiam  re- 
tulit.  Ex  illo  jam  tempore  tam  a  populo  quam  prin- 


YL  I>einde   cum  ante  regis;  reditum  contigisset  ^  cipe  Paler  appetlatus  est  patriae,  et  ab  omnibos  pa- 


fratrem  illius  de  Hierosolymis  reverti,  quidam  sta- 
tim  populares,  qui  ad  nova  facile  concitantur,  coe- 
perunt  occurrere,  vitamque  ilii  cum  imperio  impre:- 
cari,  sed  et  de  ctero  nonnuUi,  qufa  secus  quam  vet- 
lent  in  regno  aliqua  fierent,  foeda  ilii  coeperunt  adu- 
latione  biandiri,  et  hunc  regii  sanguinis  fiducia  ad 
^puerendum  illicita  incitare;  quorum  hic  nomina 
idcirco  supprimimus,  ne  quem  ex  dcstinato  laedere 
Tideamur.  Justus  autem  ut  ieo  confidens,  hujus 
prsesumptione  cognita,  ne  commissum  sibi  turbaret 
knperium,  sicut  adversus  castra  Dei  dolositatem 
ibrtur  irritasse  Graecorum,  communicato  cum  fide* 
libus  regni  consilio,  non  prius  ejus  conatibus  desU^ 
lit  obviare,  donec  omnem  illius  tumorem  prudenter 


riter  maximis  merilorum  efferebatur  titulis.  Puta* 
bant  plurimi  hunc  iili  felicitatis  gradum  debuisse 
suilicere,  nec  altius  illum  ascendere  posseprofi- 
ciendo.  Sed  quemadmoduin  pessimis  quibosque 
nullus  est  descensiouis  gradus  ultirous,  sic  Tiris 
virtutum  nullus  est  proficiendi  finis  vel  termioos. 

\UI.  Per  dies  itaque  singulos  vir  iUustris  ange* 
batur  animo,  quod  ex  illa  peregriuationis  via  nulli 
virtutis  parerent  vestigia.  Indigne  eiiam  ferebat, 
quod  e\  tanta  Francorum  miiitia  alii  quidem  vel 
ferro  vel  fame  miserabiliter  cecidissent,  alios  Tero 
reverti  vidisset  inglorios.  Unde  sati^  erat  sotticitus, 
ne  hujus  infortunii  occasione  Christiani  nominis  in 
Orienle  deperiret  gloria,  et  loca  sancta  inlidelibos 


compressit,   et  ad  condignam  satisfactionem  eum  D  conculcanda  traderentur.  Epistolas  quippe  transmar 


compnlit.  Tanta  nimirmn  ejus  erat  fides,  et  tanta 
consSanlia,  ut  pro  veritale  vel  justitia,  si  res  exige- 
ret,  mortem  Mus  exciperet^  Cujus  dum  animum  ex 
operibus  perpendo,  et  salutem  principis  et  reditum 
huic  quam  maxime  ascribenda  crediderim.  Nam  et 
pro  salute  illius  a  clero  vel  populo  eleemosynarum 
fieri  largitiones,  et  crehras  statuit  litanias ;  ac  de 
reditu  solUcitus,  |am  privatis  scriptis  quam  publicis 
lUuffl  revocare  non  c^ssabat ;  sed  et  omnium  com- 
mnnedesiderium  insinuans  etvota  suspensa,  mpras 
arguebat  inutiles. 

VII.  Liter  haec  nemini  mirum  videatur,  si  huic 
wiroaecidit.qiiod  contingere  bonis  omnibus  con- 
imevit.  Nemo,  inquam,  miretur,  si  labia  iiiiqua,  et 


rinas  a  rege  Hierosolymorum  vel  patriarcba  Aotio- 
cheno  acceperat,  quibus  illum  ad  subveniendum  sibi 
lacrymabiliter  invitabant :  asserentes,  occiso  prin* 
Cipe  <;rucem  Salvatoris  intra  Antiochiam  a  Sorrace- 
nis  inclusam,  urbemque,  nisi  celerius  sibi  subTeni- 
retur,  deditioni  proximam.  Hisdem  nihiioniinosdif- 
bus  Eugenius  papa  scripta  illi  direxit  apostolica,  et 
pro  reverenUa  obsecrans,  et  pro  auctoritate  impe- 
rans,  ut  secundum  datam  a  Deo  sibi  sapientiam 
Orientali  Ecclesiae  subveniendo  consuleret,  et  Cbri- 
stianorum  quibus  possetmodis  auferretopprobriuffl. 
Hac  igitur  proyocatus  necessitate,  praescrtim  cun 
i|lum  et  apostoli(»  jussio  urgeret,  et  roboraret  an- 
ctoritas,  iniitcum  pietate  con$iliMm,  qualiteretf^ 


y 


«05  VITA.  120(r 

riclitaotibus  opem  ferret,  et  injuriam  crucis  in  ne-  A  Francomm  proceribus  Tirum  et  animo  eC  viribus  in 


farios  retorqueret.  Et  regi  quidem  Francorum  par- 
cendum  judicans,  vel  reversae  nuper  militiae,  quod 
vix  paululum  respirasscnt,  convocatos  super  hoc 
negotio  regni  convenit  episcopos,  exhortans  illos  et 
animans  ad  praesumendam  secum  victoriae  gloriam , 
quae  potentissimis  regibus  non  fuisset  concessa. 
Ouod  cum  frustra  tertio  attentasset,  accepto  gu- 
stu  formidinis  et  ignaviae  illorum,  dignum  nihilo- 
ininus  duxit,  cessantibus  aliis  pr»  se  laudabile  vo- 
tum  implere.  Quam  videlicetmagnificam  devotionem 
suam  ad  tempus  occultare  maluisset  propter  incertos 
exitus,  sive  ut  jactantiam  declinaret.  Verum  ingens 
illam  prodidit  apparatus.  Nam  exindo  cocpit  sata- 
gere,  ut  per  manus  sacri  templi  militum  sumptus 


re  militari  experientissimum,  et  quem  vice  sua  mit- 
teret  aptum,  eo  quod  ad  coelestem  Hierusalem  voca-. 
tus  ipse  praeiret.  Gui  cum  et  opus  suum  et  votum 
impressa  cruce  iiijunxissei,  impensas  quoque  quas 
praemiserat  concessit ;  quse  illi  videlicet,  et  non 
paucis  militibus,  ad  impugnandos  perfidos,  et  ulci- 
scendas  coelestes  injurias  lougo  tempore  sufficereot» 
XI.  Ex  illa  denique  die  ccepit  horam  ultimam  hi« 
larior  exspectare,  nec  trepidabat  ad  extrema,  quia 
vitam  consummaverat  ante  mortem,  nec  pjgebat 
eum  mori  cum  juvaret  vivere.  Libens  exibat,  quo^ 
niam  emisso  sibi  sciebat  meliora  restare.  Nec  puta** 
bat  exeundum  viro  bono  sicut  exit  qui  ejicitur,  qui 
invitus  expellilur.  Erat  itaque-in  conspectu  mortit 


tanUe  rei  necessariosnierosolymarn  pramitteret;  ex     alacer,  et  promittentibus  vitam,  Deum  testor,  magis. 


bis  scilicet  redditibus,  quos  proprio  sudore  vel  so- 
lcrtia  monasterio  adjecerat.  Unde  recte  nullus  in- 
dignabitur,  si  attenderit  quantum  illius  studio  om- 
nes  Ecclesiae  possessiones  in  redditibus  creverint, 
quot  etiam  praedia  acquisita,  qiiotve  Ecclesise  tempo- 
ribus  illius  monasterio  sint  addita.  Porro  omnia  fa- 
ciebat  specie  quidem,  quasi  pro  se  alios  pararet  di- 
rigerc ;  re  autem  vera,  si  daretur  vita  comes,  per 
«e  ip&um  profecturus,  et  propositum  ingressurus. 
Sperabat  adjutorem  sibi  fore  Omnipotentem,  qui  in 
paacii  aeque  ut  in  multis  consuevit  dignis  praestare 
vlcloriam ,  considerans  in  talibus  consilio  opus  esse 
potius  quam  viribus,  et  pnidentiam  quam  arma 
niagis  necessariam. 

IX.  Interea  dum  de  profectione  deliberat,  dum  ad 
|V>ifm  certsimen  incessanteranhelat,  decrevitcordium 
inspector  Altissimus»  apud  quem  voluntas  pro  faclo 
reputatur,  decrevit,  inquam,  ante  congressionem 
athletam  suum  coronare,  et  seni  parcere  glorioso, 
i|ui  plures  jam  el  varios  pro  illo  agones  dimicasset. 
Doroino  igitur  illum  ad  se  evocante,  levi  correptus 
est  febricula.  Yidimus,  mi  Gaufride,  vidimus  senem, 
sed  animo  vigentem  et  viridem,  cum  valetudine  et 
imbecilli  corpusculo  aliquandiu  colluctantem.  Vidi- 
mus  aliorum  manibus  suslentatum  frequenter  sacras 
bostias  immolantem,  donec  ingravescente  morbo,et 
viribus  minoralis,  lecto  applicitus  est,  quodsinedo- 
lore  non  vidi,  sine  gemitu  non  eloquor.  Gumque  in- 


indignabatur  quam  morti.  Qui  mirum  in  modum  eo^ 
vultu  eodemque  animo  spectabat  finem  suum,  qoo 
quis  finem  spectare  solet  alienum,  quem  non  exci- 
peret  tam  hilariter,  nisi  se  diuad  illum  praeparasset. 
Quomodo  quidam  rogare  solent  vitam,  ita  ille  opta- 
bat  exitum,  quia  bene  vivendo  egerat  ut  satis  vixla-^ 
set,  nec  quandiu  sed  quam  bene  viveret  sefnper  at« 
tenderat.  Qua  videlicet  valeludine  quatuor  mensibut. 
vel  eo  amplius  detentus  agebat  Omnipotenti  gratiag*. 
quod  non  repente  avulsus,  sed  subductus  paulatim 
perduceretur  ad  requiem,  homini  fatigato  necessa* 
riam.  Qui  cum  se  circa  natalem  Domini  diem  acriug. 
sensisset  urgeri,  coepit  insUnier  a  Domino  postu- 
^  lare,  ut  ejus  pauUsper  diflerretur  transitus.  donec 
scilicet  dies  transissent  festi,  ne  propter  illum  ex 
festis  converlerentur  in  moestos,  in  quo  manifeste  a 
Domino  visus  est  exaudiri.  Nam  expletis  sacris  die- 
bus  octava  Epiphaniorum  die  migravit  ad  Dominuni» 
apud  quem,  ul  crcdi  decet,  post  octavam  jam  agit 
continuam.  Et  merito  qui  prae  caeteris  morlalibus 
vel  Domini  vel  sanctorum  consueverat  festivitatibus 
delectari,  feslis  credendus  est  interesse  perennibus. 
XII.  Ecce  dum  tibi  parere  volo,  Gaufride,  multo^ 
rum  me  morsibus  lacerandum,  mullis  ridendum  ex- 
posui.  Nempe  scio  non  defuturos,  qui  me  praesumptio- 
nis  arguant,  quod  nobilem  occupaverim  materiam, 
eximiis  illustrandam  praeconibus.  Et  quidem  d!«« 
exspectavi ,  sperans  aliquem  fore,  qui  meritis  optsml 


tellexisset  banc  esse  vocationem  suam,  et  diem  sibi  D  viri  vicem  rependerct.   Sed  dum  tepidius  quidam 


imminere  ultimum,  aequo  animo  etalacri  tulit  Gon- 
d  toris  arbitrium :  laetus»  ut  ait,  quod  ex  hac  quasi 
fovea  in  illud  aliquando  evaderet  libcrum  el  sublime. 
Nonne  spiritu  hoc  praeviderat,  quando  Turonis  ad 
sepulcrum  eximii  confessoris  eodem  anno  orandi 
gratia  profectus  est?  migrandi  utique  peliturus  li- 
centiam,  et  ut  nobis  asserebat,  vale  illi  dicturus  ul- 
timum.  Ubi  cliam  ad  sancti  tumulum  solita  libera- 
litate  visus  est  egreg^ii  operis  vestem  obtulisse  se- 
I  icam. 

X.  Illud  tantum  moleste  v}d^batur  ferre,  quod 
devotionis  suae  propositum  alius  susciperet,  segnius 
ut  timebat  pcragcndum.  Ne  ergo  votum  suum  pror- 
siis  infeclum  relinqueret,   elegit  ex  nobillssimis 


agunt,  elegi  ulcunque  scribere,  qnani  ingratitudinis 
Tel  negligenliae  notam  incurrcre.  Si  cui  visus  fuero 
respectu  meritorum  pauca  scripsisse,  cogitet  ma 
ipsa  brevitate  modernis  consuluisse  lectoribus.  Qui 
vero  causatus  fuerit  modum  me  in  scribendo  cxv:»- 
sisse,  legat  quae  idem  scripsit  Gesta  regia,  legat  si 
libet  Scripta  de  toto  illi  orbe  directa.  et  cognoseet 
longe,  citra  rerum  eminentiam  me  desisrfc.  Sola  me. « 
aestimo  fundamenta  jecisse,  in  quibus  celsiores  alir 
quando  surgant  structurae.  In  silva  dcnsiore  informem 
et  modicam  dejeci  materiem,  electorum  artificiinsk 
manibus  formam  quandoque  suscepturam. 

XIII.   Reliqua,   quae  ad  ejus  spectant  transitum,, 
quam  gloridse  scilicet'  transierit,  qui  tam  laudabb- 


1207  SUGERIUS  ABBAS  S.  DIONTSD.  iSO| 

liter  vixU,  quam  iaudabiles  fuerint  exsequise,  quam  A  desinit.  Nam  qui  nobiscum  adhuc  positns  priiici- 
celebres  personse  iuterfuerint  sepultursc,  epislola  pum  celsitudinipro  subditis  suggerebat,iu]ncquo. 
illa,   quam  te  rogante  de  ejus  excessu  edidi,  scke 


cupientibus  plenius  ostendet.  Denique  o  fclicem  te, 
felicem  quoque  et  me,  quibus  datum  sit  et  vivo  et 
mortuo  ministrare,  quorum  manibus  pretiosa  jam 
exanimato  corpori  sunt  infusa  balsama !  Nunc  quod 
optandum  restat,  utiuam  nostri  memor  sit,  et  pro 
nobis  oret  qui  nobiscum  orare  consueverat,  ut  cujus 
convictu  'gavisi  sumus ,  orationibus  fulciamur !  Et 
quidem  si  huncbene  novi,  ita  ut  nunc  est  aetemis 
immistus  gaudiis,  sui  nominis  orficium  iroplere  non 


que  pro  devotis  et  supplicibus  conspectui  divinilalis 
suggerendo  Sugerius  assistit.  Si  enim,  cum  adboc 
mole  premerelur  corporis,  tantam  pro  fratribas  ge- 
rebat  sollicitudinem ;  quid  nunc  agere  credeodus 
est,  quando  carnis  ruptis  vinculis  ad  plenam  liiKr- 
tatem  perductus  evasit?  Haud  dubium  quin  illiQs 
modo  preces  Dominus  clementer  admitlat,  qui 
Domini  prsecepta  et  attente  audivit  et  diligeoter  im- 
plevit. 


SANDIOJNYSIANI  CONVENTUS 

EPISTOLA    ENCYCLICA 

DE    MORTE    SUGERII  ABBATIS- 

ACCEMT  GARMEN  IN  EJUS   OBITU  AUGTORE   GUILLELMO   MONAGHO   EiUSDEM  COBNOBB. 
(Dom  F^LiBi  R,  HisL  de  Vabbaye  de  Saint-Denys^  Preuves,  p.  C€i.) 


Omnibus  fidelibus  ubique  in  Ghristo  constitutis, 
liumilis  Beati  Dionysii  conventus  salutem,  et  pro  ea 
quae  in  prsesenti  postulalur,  acternam  in  coetiis  con- 
sequi  consolationem.  Reverendissimi,  et  piae  recor- 
dationis  Sugerii  abbatis  gloriosum  de  boc  mimdo 
transitum  sanctse  unanimitati  vestrse  dignum  duxi- 
mus  intiinare :  ut  in  dolore,  quo  insestimabililer  con- 
stemati  sumus»  a  charitate  vestra  remedium  aliquod 
solatii  reportemus.  Quia  enim  unius  capitis  omnes 
simul  et  singuli  membra  sumus,  constat  quia  mn-^ 
iwA  compassionis  invicem  debitores  existimus.  Ita- 
que  licet  memoratus,  et  omnibus  saeculis  memoran- 
dus  Pater  pro  singulari  sapientia,  pro  strenuitate 
et  industria  sua  orbi  pene  universo  innotuerit,  ta- 
men  quod  ad  nos  attinet  solliciti  sumus,  ne  immen- 
8is  tanti  Patris  beneficiis  et  meritis  ingrati  et  imme- 
mores  appareamus.  Non  quod  omnia  egregia  ejus 
facta  vel  laudes  hac  brevi  scedula  plcne  possimus 
comprebendere ,  quippe  quibus  explicandis  non 
parvo  volumine,  vel  mediocri  ingenio  opus  sit.  Ni- 
inirum  cum  et  fama  minor  merilis,  et  laus  virtuti- 
bus  impar  eiistat.  Quis  enim  ejus  vitam  digno  pos- 
£it  efTerre  praeconio?  Quis  illius  a  juventute  magua- 
nimitatem,  et  tam  in  rebus  ecclesiastiscis  quam  et 
sa&cularibus  satis  possit  mirari  prudentiam  ?  Gujus 
circa  divinum  cultum  vigilantiam,  circa  Ecclesise 
ornatum  instantiam,  nemo  suflicienter  referet.  Cui 
praecipua  semper  fuit  intentio  vel  studium,  ut  no- 
bile  beati  Dionysii  monasterium  omni  gloria  et  ho- 
nore  attolleret,  religiose  ordinaret,  et  ecclesiam 
redditibns  opulentam,  aedificiis  ampliorem,  orna- 
roenjiis  decoratam  redderet.  Gujus  rei  luce  clariora 
cxstant  indicia,  usque  in  finem  saeculi  permansura. 


B  Unde  nunc  yeraciter  et  secure  Domino  decantan 
potcst :  Domine,  dilexi  deeorem  domus  tna,  et  fo- 
cum  habitalionis  gloriee  tuee  {Psnt.  xxv,  8).  icuDKa 
ingenii,  lingux  nitor,  litterarum  scientia^  didiBdi 
scribendique  peritia,  simul  et  singulariter  in  eo 
resplendebant ,  ut  vix  aliquis  sciret,  quid  heniniii 
illo  potissimum  emineret.  Gum  id  magis  iniHo 
mirabile  videri  posset,  quod  non  lente,  non  mie, 
sed  eadem  pene  qua  loquebatur  eeleritate  scrilwbat. 
(n  ipsonon  solum  naturalis  memoriae  felidtasvigebat, 
sedetarssumma  [ad]  comprebeiitlendaqu»op«sn- 
sent  et  custodienda  :  adeout  quaecunqueegrrfiedi- 
cta  vel  audisset  aliquando,  vel  ipse  dixissetjoco  et 
tempore  in  promptu  haberet.  In  quo  sobrietas  adeo 
viguit,  ut  nemo   discemeret  utrum  ante  ctbnm,  an 

C  cibo  sumpto,  magis  esset  sobrius.  Gaeterum  ot  raolti 
breviter  comprehendantur,  quantae  virtutis  vel  opi- 
nionis  vir  iste  in  toio  re£;no  habitus  Slt,  una  hatc  res 
testis  exstitit,  quod  rex  Ludovicus  Hierosolymam 
proficiscens,  consilio  pontificum  et  procerani  ei- 
pertae  illius  fidei  et  solertise  regnum  specialitcr  re- 
gendum  commisit.  Quod  ille  duobas  ferroe  annis  ja- 
vante  Deo  ita  administravit  et  rexit ,  ut  principi 
reverso  commissa  sibi  restitueret  iniegra.  Sed  el 
summus  pontilex  Eugenius,  quoties  aliqua  in  regno 
graviora  emersissent,  cum  ad  ipsius  aucfientiam 
fuissent  perlata,  istius  probatae  discrelionis  s»- 
pius  terminanda  remisit.  Qui  cun  invitns  el 
coactus  consiliis  regum  interesset  et  principnm, 

jj  hoc,  ut  fatebatur,  Bon  sine  magno  mentis  gn- 
vamine  sustinebat ,  ut  pupilUs,  iit  viduis,  o< 
quibuscunque  pauperibus  et  injuriara  sustinenii- 
bus  opem  ferrct  et  prsecipue ,  ut  commisoc  sil* 


§209  EPIST.  £N€\L.  DE  MORTE  SUGERII;  1210 

Ecciesia',  td  caeleris  fai  regiio  cpBsUlutLSf  apjiid  A  fere  sexagesimo,   praBlationis  vero  sua  vicesimo  et 

Transiit,  inquam,  plcnns  tam  dierum 


principem  in  opporttuiitate  subveniret.  Uis  itaque 
tantis  ac  talibus  viri  magntiici  bonis  in  quemdam 
inentis  excessum  elati»  semper  eum  optabarous  su- 
perstitem,  credidimas  vita  digniorem,  et  ideo  pia- 
gam  excepimas,  quam  vix  ferre  poterimus.  Et  qui- 
dem  si  pietati  imperare  possemus,  Ixttandum  nobis 
erat  magis  quod  talem  Patrem  habuerimus,  quam 
dolendum  quod  talem  pracmiserimus,  quo  nos  quan* 
doque  secuturos  non  dubitamus.  Non  enim  nobis 
ereptus  est,  sed  pericnlis,  nee  tam  vitam  amisit, 
quam  feliciter  commutavit.  Verura  quia  a  condi- 
tione  moriendi  nemo  excipitur ,  cum  vir  veneran- 
dus  ea  valetudine,  qoa  et  mortuus  est,  vexari  cod- 
pisset,  Fratrum  manibus  sustentatus  in  conventum 


nono  anno. 

quam  virtutum,  in  cijcio  sanctis  exsultantibus,  in 
terra  vero  omnis  sexus  vel  alatis,  omnis  gradus  vel 
ordinis  fidelibus  moDstis  et  piangentibus.  GuJHs  se- 
puUurae  et  exequiis  pro  persona  vel  loci  dignitate 
celeberrimis,  Dei  nulu  interfueninl  scx  episcopi  ve-, 
nerabiles,  et  abbates  seu  alii  religiosi  viri  quam- 
plurinii  :  qui  devotis  orationibus  Deo  spiritum , 
terr»  corpus  solemniter  commendarunt.  Christla- 
nissimus  quoque  rex  Ludovicus  cum  longius  abes- 
set,  accepto  obitus  illius  tristissimo  nuntio,  pro  fa* 
miliaritate  et  amore  quem  ad  invicem  dtutius  habue- 
rant,  negotiis  omnibus  intermissis,  cum  prxcipuis 
regni  optimatibus  acceleravit  exsequtis  interesse : 


deduci  poposcit;  ubi,  post  verba  exhortationis,  ^  ubietpietatismemor,elregixcelsitudinisimmemor. 


cum  lacrymis  et  gemitu  omnium  pedibus  provolu- 
tas,  quia  communis  Domini  judicium  formidabat, 
fratrum  se  judicio  humiliter  exposuit :  lacryroabH 
liter  postulans,  ut  quod  in  eos  deliquisset,  vel  egis- 
set  negligentius ,  respectu  pietatis  ei  relaxarent. 
Quod  fratres  orones  maxima  com  dev^ione,  et  co- 
piosa  lacrymarum  effusione,  gratissime  fecerunt. 
Ipse  quoque  negligentiores  quosque,  qui  pro  quoli- 
bet  reatu  ligati  cernebantur,  cuicunque  subjaeuis- 
sent  sententiae,  ultro  et  clementissime  absolvit, 
atque  omnibus  tam  remotis  quam  praesentibiis  in 
gratiam  rediit,  ac  pristints  eos  oFficiis  et  gradibus 
restituit.   Denique  quantum   in  ipso  fuit,  multis 


amarissimedum  sepeliretur  flere  non  deslilit.  Unum 
procul  dttbio  cpnstat,  non  poiuisse  sciIicet|iUumnon 
gloriose  eoiisummari,  cujus  tota  vita  praecesserat 
gloriosa.  Unde  divinitus  provisum  est,  ut  et  trans- 
itum  ejus  Ponlifices  consecrarent,  et  sepulturam  sua 
praesentia  rex  iiisigmret.  Sed  etsacri  Templi  magis* 
ter  cum  non  parva  sui  ordiius  militia  adfuit ;  qui  pre- 
cibus  et  lacrymis,  vel  quibus  modis  poterant,  dilec- 
tam  sibi  animam  Domino  commendabant.  Nos  vero 
vitse  ipsius  superstites,  quod  sine  ipso  solatium  ca- 
piemus,  qui  solus  consolari  mcerenles  solebat,  exci- 
tare  laetttiam,  fngare  meestttodtitem  ?  Quomodocarere 
polerimus  tanio  vitae  comite,  tanto  curarum  et  labo- 


precibus  ut  a  cura  pastorali  prorsus  absolveretur,  q  rum  levamine  ?  Quid  boni  sanitas  habeat,  languor 


concupivit  et  petiit.  Sed  hujus  petitionis  assensum 
a  fratribus  extorquere  nuilatenus  poluit.  Post  ali- 
qiiantum  vero  temporis  cuiq  se  morbo  acrius  vide- 
ret  fatigari,  ut  exitum  suum  imminere  tam  propria 
quam  medicorum  sententia  intellexisset,  familiares 
suos,  domnum  videlicet  Suessionensem,  Noviomen- 
sem  et  Silvanectensem ,  venerabiles  ad  se  ascivtt 
episcopos  :  quorum  testimonio  vel  consilio  domui 
80»  ipse  disponeret,  quorum  munitus  suffragiis  tu-* 
lius  de  hoc  saeculo  migraret.  His  quotidie  assiden- 
tibus  humiliter  sibi  nunc  sigillatim,  nunc  simul 
omnibus  quidquid  conscienlia  metuebat,  cum  mul- 
tis  confitebatur  lacrymis.  His  fidem  integram  fre- 
quentius  exposnit,  ab  his  quidquid  sibi  injunctum 
est  devotas  implevit,  et  ex  eorum  vicissim  mani- 
bas  per  quindecim  fere  ante  exitum  suum  dies 
sine  intennissione  Dominici  corporis  ef  sanguinis 
sacramenta  suscepit.  Sicque  totus  ad  Dominum 
conversus,  tam  diebus  quam  noctibus  psalmis  vel 
^nctornm  nominibus  per  ordinem  invoeandis  solli- 
citus  iittendebat.  Fratres  quoque  omnes  indesinen- 
ter  hortabaiur  paci  studere,  unitatem  ante  omnia 
servare  :  scandala,  seditiones,  vel  schismata  omnt 
studio  fiigere,Ordinis  conservationi  et  diviw » caltui« 
seiJ  sanctorum  venerationi  diltgenter  monebat  inten- 
dere.  Transiit  autem  idem  desiderabilis  Pater,  et 
pastor  egregius,  inter  verba  Dominicse  orationis  et 
Symboli,  die  Iduum  Januaru,  septuagesioio  ;etalis 
«uae  anno,  a  susceptione  autem  monastici  habitus 


ostendit.  Plus  sentimus  quid  liabuerimus,  postquam 
habere  desinimus.  Unus  ipseerat  nobis,  in  quo  do- 
mestica  soUicitudo  residebat,  etcura  quiescebat  pu- 
blica.  Unus  nobis  erat  et  domi  solatlo,  et  foris  ho- 
nori :  verum  ingrati  de  translalo  esse  non  debemus, 
quia  quodnatura  commonis  erat  persolvit,  quod  gra- 
tiae  singularis  a  Christo  percepit.  Quomodo  autem 
unquam  poterimus  de  ipso  non  cogitare,  aut  ali- 
quando  ejus  reminisci  sine  lacrymis  et  doloret 
Quamvis  universorum  gaudiis  proseqnendus  sit,  qui 
calcata  morte  coronam  jam  securitatis  accepit.  Po^ 
terimus  unquara  aut  tanti  non  meminisse  Pairis« 
aut  sine  lacrymabili  quadam  meminissegratia?  Sed 
hse  nobis  recordationes  etsi  dolores  innovant,  vo^ 
D  luptatem  tamen  afierunt.  Quem  si  lugere  coeperi 
mus,  de  salute  fortassis  minus  sperare  videbimur« 
Si  lacrymas  omnino  continueriinus,  impietatis  ct 
ingratitudinis  non  immerito  arguemttr.  Cujus  casum» 
quo  nobis  esset  tolerabilior,  nec  prannedilari  potui*- 
mus.  Ita  pavebat  animus  talealiquid  deillocogitare» 
non  qno  conditionem  ignorarcinus,  sed  quia  de  i\\(k 
nist  secunda  omnia  cogitare  non  didtcisseimis.  Ra- 
ptus  est  autero,  ne  malttia  immutaret  eor  ejus,  quo- 
niam  Deo  placita  erat  anima  iUiiis.  DormiYit  in  Do- 
inino,  et  apposilus  est  ad  patres  suos,  eniitriuis  ii^ 
senecttHe  bona.  Reversa  esL  terra  in  terram  aiiamt 
sed  spiritus  astra  p^tivit,  ab  illo  coronandus,  et 
electorum  numero  sociandus,  cui  dum  in  carne  es« 
set  ministravit,  et  fidemilitavit  intejp-a. . 


1211 


SUGERII  ABBAT15  S.  DIONTSII 


nti 


Duni  meritl  monimqiie  viri,  vitaeqtie  recordor, 

Utpole  virtutuin  conscius  atque  memor : 
Ipselicet  sileam,  quamvismihi  nota  recondam, 

lu  lucero  tamen  haec  efleret  una  dtes. 
Haec  natura  boni :  vis  haec  non  posse  latere, 

In  medium  veniunt  quae  latuere  dia. 
Yivendi  formam  merito  mortalibus  illum 

iEstinio  directum  coelitus,  atque  datum. 
Ingentes  animos  in  tali  corpore  miror, 

Et  bona  lot  claudi  tantaque  vase  brevi. 
Sed  satis  hoc  uno  voluit  natura  probare, 

Virtutem  quavis  sub  cute  posse  tegi. 
Tulliu6  ore,  Cato  meritis  et  pectore  Gaesar, 

Gonsilio  reges,  regna  regebat  ope. 


A  Quodque  CatoRomae,quod  Scipiopraeslilll  olini» 

Iloc  solus  patrio  praestitit  istesolo. 
Quas  laudes  tibi,  quos  tituios»  qualesve  tnuwph«, 

Ahba  Pater,  poterit  grex  resonare  tims? 
Optime  Sttgeri,  quid  respectu  meritorum 

Dicetur  dignumliaus  erit  ista  brevis. 
Sed  coelum  tibi  pro  meritis  apptaudit,  et  orliis» 

Et  ceiebrat  laudesGalUa  tota  tuas. 
Arrisere  tibi  nascenti  sidera  septem, 

Prospectusque  fuit  visque  salubris  eis. 
Tbesauros  tibi  larga  suosnaturaparavit» 

Expanditque  tibi  philosophia  sinus. 
Nec  tibi  successus  laetos  fortuna  negavH. 

Fata  dedere  boni  quidquid  habere  solenA. 


SUGERII 


ABBATIS  S.  DIONYSII 
LIBER 

DE  BEBDS  IN  ADMINISTRATIONE  SUA  GESTIS, 

IN    QUO 

Uuita  ad  Historiam  Ludovici  Grossi  et  Ludoviei  Junioris  pertiDentia  adDOtantor. 
(DocBCsiic,  scripl.  rer.  Franc,  t.  IV,  p,  351,  exeodice  ftts.  monastem  5.  Dionysii  (65).) 


CAPUTPRIMUH  B 

Anno  administrationis  nostrae  vicesimo  tertio, 
cvm  in  capitulo  generali  qnadam  die  conferendocum 
fratribus  nostris  tam  de  hominibus  quam  de  privatis 
negotiis  consederemus,  iidem  charissimi  fratres  et 
filii  obnixe  in  cbaritate  supplicare  coeperunt,  ne 
fructum  tanti  Uboris  nostri  praeteriri  silentio  susli- 
nerero :  quia  potius  ea,  quae  larga  Dei  omnipotentis 
mnniflcentia  contulerat  huic  ecciesiae  praelationis 
nostr»  tempore  incrementa,  tam  in  novarum  acqui- 
sitione,  quam  in  aniissarum  recuperatione,  emen- 
datarum  etiam  possessionum  muitiplicatione,  aediii- 
ciorum  constitutione,  auri,  argenti  et  preliosissi- 
marum  gemmarum,  necnon  et  optimorum  paiiiorum 
repositione,  calamo  et  atramento  posteritali  memo- 
rift  reservare :  ex  hoc  uno  duo  nobis  repromittentes,  C 
uli  notitia  fratrum  succedentium  omnium  jugera 
oralionum  pro  salute  animse  nostrae  mereri  insun* 
tiam ,  et  circa  Ecclesiae  Uei  cultum  boc  cxempio  eo* 
rumexcitarebene  zelantera  soliicitudincm.  Nos  igi- 
tur  tam  devote,  quam  devotis  et  rationabdibus 

(63)  Quaedam  exemplaria  libri  hujus  auctorem  in- 
scribunt  Guiilelmum  monachum,  qui  Sugerii  ahha- 
tis  sui  Gesta  ndmine  ipsius  composuerit.  Quod  vero 


eorum  petitionibus  assensum  ezhibrates,  irallo  jia- 
nis  gloriae  appetilu,  nallam  landis  hnmanae  avt  le- 
tributionis  transitoriae  exigendo  retribntioBeBi :  ne 
post  decessum  no»trum  quacunque  aut  cajuscon- 
que  defraudatione,  redditibus  Ecclesia  minuatiir,  m 
copiosa,  quae  tempore  administrationis  nostrae  larga 
Dei  munificentia  contulit,  sUentio  malis  soccesss- 
ribtts  depereant,  incremenla,  sicuta  corporeecdesix 
beatissimorum  martynim  Dionysii,  Rustici  et  Etes- 
therii,  quae  nos  quam  dulcissime  a  maiiiilla  nsqw  ii 
senectam  fovit  de  aedillciorum  institutlone,  ei  the- 
saurorum  augmentatione,  loco  suo  incipere  digmai 
duximus ;  ita  etiam  a  castello  soo,  videlicet  prisi 
ejus  sede,  H  in  vicinia  circumquaque  de  redditasi 
augmenlatione,  tam  praesentium  quam  rnturarsa 
notiliae  significare,  honestum  et  utile  proposaiflus. 
Erat  itaque  ministerium  iilud  qnsdem  castri,  qvod 
vulgo  dicitur  theloneum,  et  cambiatio,  eoM^ans 
sexaginta  solid.  unaquaque  hebdomada.  Sed  €rsei- 
lus  Judaeus  de  Montemaurenciaco  in  vadiinoptD  de 
his  decem  habebat,  cum  vilU  illa  quae  dkitar  Hofi- 

similius  esse,  siylus  etiam  a  Sagem  stylo 
discrepans  facUe  revincit. 


iS13  UB.  DE  RCBUS  IN  ADMIN.  SUA  GCSTIS.  1214 

gnunn,  pro  quatuor  Tiglnti  niarcis  argenti,  et  alia  A  portse   Parisiensi  versus  S.  Medericum,  emlmui 
niagna  sicut  dicebat  denariorum  pecunia.  Nos  au  • 
teni  et  Tillam  viginti  libras  aut  plus  valentem,  et 
ipsos  decem  solidos  magno  sumptu,  videlicet  tria 


millia  solidorum  reddendo  Mattlueo  de  Montemau- 
reociaco,  qui  eam  occupare  libenter  pro  Judaeo  suo 
vellct,  ip^ius  vero  Judsi  uxori  decem  libras,  et  de* 
ceni  modios  frumeuti  reddentes,  retraximus  eos :  et 
de  decem  aliis  in  emendatione  villae  ministerium  ii- 
Liid  sine  exactione  fccimns  augmentari.  Cum  igitur 
constet  factum  de  decera  JudaBi,  et  decem  noviter 
aiigroentatis  uniuscujusqne  aiini  hebdomadae,  vi« 
ginii  solidorum  augmenlum,  quinquaginta  duas  li- 
bras  efliciunt,  de  villa  vero  viginti.  Census  autem 
ejusdem  villae  in  octavis  S.  Dionysii  duodecim  ii- 


luiile  solidis,  quoniam  cum  frequentcr  intcressemus 

u^ollis  regui ,  noH  et  equos  nostros,  sed  et  succes- 

sores  nostros   ibidem  honestius  hospitari  dignum 

duzimus.  De  porta  vero  Parisiensi,  qu»  solebat  red- 

dere  xii.  libras,  quijiquaginta  nobis  reddit,  ubi  in- 

crementum  est  triginta  et  octo  librarum 

CAPUT  U. 

De  Trembliaco, 

Cum  eadem  vllia  roultis  angariis  a  comite  Domni- 

martini,  videiicet  exactione  tallise,  frumenti  fcciliret 

quinque  modiorum,  quos  ei  pro  pace  concesseram, 

cum  ipse  talliam  pro  voiuntate  sua  facere  consuevis- 

set;  exactione  arietum,  et  bospitandi  in  villa  muliis 

vicibus  in  anno  de  rusticorum  sumptibus.  Haiic 


bras,  qui  modo  constat  viginti  et  plus,  unde  hujus  ^  pacem  pro  his  omnibus  cum  comiie  fecimus,  ut  tota 


rei  incrementi  librae  octo,  et  octo  de  quadam  domo, 
quam  constituens  in  macello  emptione  cujusdam  al- 
terius  domus,  usibus  camificum,  fratrum  infirman- 
liuni  sustentationi  contulimus.  Sunt  igitur  quater 
viginli  et  decem.  De  pedagio  vero  viginti  libras, 
ciiin  prius  essent  qnadraginta  librarum.  Nos  autem 
inde  s;i^pe  liabuimus  sexaginta  et  dccem;  cum  mullo 
pUis,  nisi  mpinam,  et  rapin^e  anatbematizaremus» 
facile  unoquoque  anno  habere  |)Ossemus. 

De  indicto  vero,  quod  dominus  Ludovicus  pater 
beato  Dionysio  dedit,  trecentos  solidos  quiete  et  pa- 
cifice,  trigiula  quinque  de  censu  stallorum  pistorum 
iii  onntera  quos  in  festo  beatorum  apostolorum  Pe- 


villa  in  pace  nobis  remaneret  absque  exactione  it 
consuctudine  aliqua,  et  nos  pro  ejus  hominio  decem 
libras  singulis  annis  de  marsupio  nostro  in  oclavis 
S.  Dionysii  ei  darcmus.  Nos  autcm  eamdem  villam 
ob  hoc  libentius  xdificavimus,  et  in  introltu  villse 
novam  curiam  cum  granchia  nova  erigi  fecimus,  et 
utinea  campi  pars  universaiis,  etquatuor  carruca- 
rum,  in  altera  vero,  quse  in  municipio  est,  decimx 
terranim  reponerentur,  et  in  utraqueusibusnostris 
stramina  reservarentur.  Et  cum  de  eadem  viila  aut 
vix  aul  nunquam  quater  viginti  et  decem  modios 
annonarum  olim  habere  possemus,  ad  hoc  ipsuin 
rem  deduximus  quod  ducentos  modios  decem  minus 


tri  ct  Pauli  refectioni  Fratrum  apposuimus  :  decem  q  inde  a  majore  nostro  habemus :  extra  hoc  quod  se 


&olidos  de  Cirardo  nepote  meo,  quinque  de  domo 
sua,  et  quinque  de  theloneo  garantise.  De  plaleis 
donius  Cuiiiehni  Cormeilensis,  quamegoemi  quater 
viginti  libras,  censum  quindecim  solidorumdettibus 
mansionibus,  reliquis  duabus  vacantibus.  In  curti- 
cula  fratrum  iii  vacuo,  de  novis  hospitibus  sexa- 
ginia  el  decem  solidos  de  aniiuo  censu.  De  curia 
▼ero  qu»  extra  villam  est,  cum  uec  unus  hospes  un- 
qtiam  ibi  mansisset,  sed  a  servientibus  expensis  pro- 
priis  servaretur ,  lam  in  ea  quam  in  alia  nova  eidem 
adjacente,  qualer  viginti  et  co  amplius  novis  hospi- 
libus  positis,  vigiuti  libris  constat  singulis  annis 
auginentatum.  Ubi  etiaro,  scilicet  apud  S.  Lucianum, 
iisagno  suroptu,  quia  Ecclesia  his  valde  indigebal, 
clausum  vinearum  fere  quater  viginti  arpennorum, 
ui  aiunt,  plantando  excoli  fecimus.Cui  ad  maximum 
ecclesiae  commodum  ipsas  viginti  libras,  ut  inde 
bene  excolatur,  instituimus:  cotisulte  quidem  omnia 
pro  defectu  vini,  quia  ssepius  cruces  et  calices,  et 
pallia  multis  in  locis,  et  etiam  Latiniaci  in  vadimo- 
nio  ponebantur.  Moiendinorum  vero  ejusdero  castri 
talis  cst  augmentatio,  quod  cum  olim  singulis  die- 
bus  qiiinque  minas  fnimenti  Fratrum  refectorio 
reddere  consuevissent,  modo  singulis  djebus  octo 
reddere  non  desistunt.  Quorum  incrementuro  de  sin- 
gulTs  hebdomadibus  certa  computatione  deductum, 
«|uadraginta  modios  dimidio  minus  recipit.  Dena- 
riorum  vero  incrementuro  septies  viginti  et  sex  li- 
Vr2i9  et  decem  solidos  constat.  Doioum»  f  use  superes^ 


minant,  et  quod  bubulcis  et  bubusquidquidnecesse 
fuerit  ainministrant,  et  carrucis  boves  et  necessaria 
omnia  suppeditant,  propter  quod  furni  redditum 
habent.  Nos  vero  censuro  nostruro  et  tensaroentiiro» 
et  roortiias  manus,  et  forisfacta,  et  talliam  pro  vo- 
luntate  nostra  habemus.  Ubi  increroentum  annonse 
quater  viginti  et  decem  modionim  consistit.  Curiam 
autem  antiquam  muro  cinxiinus,  domum  ecclesiae 
inhasrentem  pene  defensabilem  ibidem  ereximus. 
Qua  munitione  successores  nostri  et  suos  ct  sua,  si 
placet,  contra  oninem  hoslem  defendere  poterunt. 
CAPUT  III. 
De  recureratione  Argentoilentit  abbatia*. 
Cum  setate  docibili  adolescentiae  meie  antiquas  ar- 
D  marii  possessionum  revolverem  chartas,  et  immu- 
nitatum  biblos  propter  multorum  calumniatorum  im« 
probitatesfrequentarem,  crebro  roanibus  occurrebat 
deCoenobio  Argentoilensi  fundationis  charta  ab  Her- 
menrico  et  conjuge  eji*s  Numma,  in  qua  contineba  • 
tur  quod  a  tempore  Pipini  regis  6«^ati  Dionysii  ab- 
batia  exstiterat.  Scd  quadam  occasione  contractus 
incommodi  in  tempore  Karoli  Magni  filii  ejus  alie- 
nata  fueral.  Prajfalus  enim  imperator  ut  quamdam 
filiam  suam  matrimonium  humanum  recusantem  ibi- 
dem  abbatissam  fsanctimoDialium  conslitucret,  eo  pa- 
cto  ut  posl  mortem  ejus  in  usum  ecclesiae  reverte- 
retur,  ab  abbate  et  fratribus  obtinuerat.  Sed  turba^ 
tioni  regni  filiorom  fllii  ejus,  videlicet  Ludovici  Piii^ 
altercatiooe ,  quoad  usque  supervixerat,  perflci  noa 


ftlS 


SUGERn  ABBATiS  S.  MONtSH 


»16 


fMituit.  Unoc  Cttm  antecessores  nostri  saepius  super  A  tenii  fuissent,  de  superabundantc  increiDcnto 


boc  laborantes  parum  profecissent ,  communicato 

cnm  Fratribus  nostris  consilio ,  nuntios  nostros  et 

ehartas  antiquas  fuudationis,  et  donationis,  et  con- 

Armationum  priviiegia,  bonae  memoriae  papae  Hono- 

rio  Romam  delegavimus ,  postulantes  ut  justitiam 

Dostram  canonico  investigaret  et  restltueret  scruti- 

nio.  Qui  ut  erat  vir  coiisilii ,  et  juslitia",  tutor,  tam 

pro  nostra  jiislitia,  quam  pro  enormitate  monacba- 

rnm  ibidem  male  viventium ,  eumdem  nobis  locum 

cum  appendiciis  suis,  ut  reformaretur  ibi  religionis 

ordo,  restltuit.  Rex  vero  Ludovicus  Pbilippi,  charis- 

simus  dominus  et  amicus  noster,  eamdem  restitutio- 

nem  confirmavil ,  et  quaecunque  regalia  ibidem  ha- 

bebat  auctoritate  rcgiae  majestatis  ecclesiaj  prsecepto  _  _ 

firmavit.  Cujus  quidem  recuperationis  tenorem  si  B  census,  octo  librarum :  cum  prius  babcremHt  K  li- 

_..T-_._^r ,.-_:*   ._  .u — : •  »«:       i)rag^  niodo20.  De aunona decem aut  duodeaia»»- 


die  alios  quinque,et  feria  quinta  atqnc  Sabbato  ^- 

tuordecim  pro  toto ,  Irrcfragabiliter  pefcctioni  fri- 

trum  recipiant.  Et  quod  adbuc  his  snpcrcsl,  dc  i»- 

cremento  centum  modios  annonae  large  coosiienl 

excedere.  Quod  nos  post  Pascha  usibus  nostrts,  eo- 

clesiis,  et  pauperibus,  vel  quibuscunquc  oyyuwiM^ 

tatibus  erogandum  censuimus.  Exlrerois  enim  men- 

sibus  anni  aliquando  carior  annona  congTegatiPBiiB 

improvidentiam  punire  solel.  Incremcntuin  denario- 

rum  centum  et  quatuordecim  Ubranim,  d  duodeco 

soUdorum,  singulis  anhis  consistit. 

CAPUT  V. 

De  Cormeliis  Parisiensibut. 

De  Cormeliis  in  pago  Parisiensi , 


quis  plenius  nosse  voluerit,  in  chartis  regum  et  pri* 

vilegiis  ApostoUcorum  enucleatius  poterit  reperire. 

Cujus  scilicet  Abbatiae  et  appendiciorum  ejus,  qu£ 

sunt  Trappe,  Herencurtis,  iCbaveniacus,  Burdenia- 

cus,  Cerisiacus,  et  terra  de  Montemeliano,  et  Bun- 

ziaco,  sivedeMosteriolo,  quod  est  prope  Miiidunum, 

et  aUorum  incrementum  quanli  constet,  qui  sapien- 

ter  iUa  tractabunt  pro  magno  prselati  cognoscere  po- 

terunt. 

De  antiquo  censu  ArgentoiU,  qui  adabbatiam  non 

pertinet,  incrementum  est  xx  Ubrarum,  quia  cum 

oUm  non  haberemus  nisi  viginti  iibras ,  modo  xl 

redduntor.  De  annona  prius  sez  mofiios,  modo  15 

rccipimus.  o 

CAPUT IV.  C 

De    Vilcassino, 

Tilcassini  siquidem,  quod  est  inter  Isaram  et  Et- 

tam,  nobilem  Comitatum,  quem  perhibent  immuni- 

tates  eeclesiae  proprium  beati  Dionysii  feodum,  quem 

etiam  rex  Francorum  LudovicusPhiUppi,  accelerans 

contra  imperatorem  Romanum  insurgentcm  in  reg- 

num  Francorum  ,  in  pleno  capitulo  l)eati  Dionysii 

professus  est  se  ab  eo  Iiabere ,  et  jure  signiferi ,  si 

rer  non  esset,  hominium  ei  debere,  hoc  insequente 

incremento  dominicaturam  Deo  auxiiiante  augmen- 

tari  elaboravimus.  Ecclesiam  de  Cergiaco,  et  curiae 

libertatem  ab  eodem  Rege  Ludovici  obtinuimus.  A 

iilio  vero  ejus  Ludovico  viaturam  ejusdem  villae,  et 

omnes  redditus  ejus  praeter  vinum  et  avenam,  in  de-  9 

dicatione  Ecclesise  regia  liberalitate  pro  remedio  ani- 

mae  ejus,  personae  et  regni  protectione,  obtinuimus. 

Nec  minus  etiam  quod  in  CormeUis  habebat,  etapud 

Ocnitum,  et  quidquid  Trappis  habebat ,  praeter  ho- 

spitium,  sanctis  marlyribus  devotissime  contulit. 

Nos  autem  et  de  his  et  multisaliis  incrementis,  prae- 

sertim  continua  sollicitudine ,  et  jugi  providentia, 

terrae  cuUms,  et  vinearum,  majorum  et  servientium 

reprimendo  rapacitateni,  advocatorum  etiam  pravo- 

rum  importunam  refeUendo  infestationem,  pro  quo 

molta  in  novitale  nostra  miiitix  usibus  expendimus» 

lUuc  usque  Deo  annuente  perduximus,  utcnm  tem* 

poribus  antecessorum  nostrorum  fratres  nostri  ad 

opus  coqumae  quotidie  quinque  soUdos  habere  cou- 


dios  habebamus,  nunc  decem  et  octo.  Apud  C«li- 
nodium  qualuor  Ubras  de  incremenlo  noii  ccnsw, 
el  de  veteri  centum  soUdos.  Apud  Francorum-vilhB 
quadraginta  solidos  de  novo  incremento,  et  quadrH 
giuta^de  veleri  pr«ter  feodum.  Decimam  dc  ifodo 
nostro,  quam  emimus  a  Pagano  de  Gisorcio,  ct  de- 
dimus  Clericis  malriculariis  pro  amorc  Dei,  cxc^ 
decima  clausi  nosiri,  quam  nobis  rctinuiinus, 
CAPUT  VI. 
De  Montiniaeo, 
Apud  Montiniacum  quinquaginla  soUdos  dc  BOfo, 
et  sexaginla  el  decem  de  veieri. 
CAPUT   VI L 
De  Cergiaco. 
Apud  Cergiacum  de  bosco  quadraginU  solidotde 
censu,  et  hominiom  militis  Theobaldi  dc  PuteoUs. 
et  quadraginta  saumas  asinomm. 
CAPUT    VIIL 
De  Lovecenis. 
Apiid  Lovecenas,  cum  quidquid  ibidcm  habeba- 
mus,  lam  censum ,  quam  annonam,  et  vinora ,  pw 
15  Ubris  tam  nos  quam  anlecessores  noslri  peraa- 
nitmdare  consuevimus,  postqmedamplacita  dcaiafr- 
sis  antiquis,  quibus  rusticos  vineamm  cnltores  de 
retentionereddituumintercepimus,  salvoamwo  co- 
su  deoariorum,  et  annona,  centum  fcre  modios  viw 
acquiiivimus.     . 

CAPUT  IX. 
De  VernuUello. 
De  VernuIIello,  quod  quadraginta  annis  snb  vafi- 
monio  fueral,  decem  libras  data  redemptionc  recip»- 
mus  :  (*um  nonnisi  lx  solidos  anlc  baberemns.  C»- 
jus  loci  redd.tus  ad  nos  perlinentes  Fratrilms  iafir- 
mis  ex  integro  contulimus. 

CAPUT  X. 
De  Valle-Crisonis^ 
Apud  VaUem  Crisonis  viUam  aedificavimus,  ertt^ 
siam  et  doinum  constituimus,  et  camica  terram  Lv 
cultam  dirumpifecimus.  Quae  quanti  debeat  coDStare. 
potiusLCOgnbscent  qui  eam  aedificarc  innitentur :  csm 
jam  ibidem  sint  fere  60  hospites,  cl  adhiic  mM^ 
nire  diganl  ,  si  sit  qui  provideat.  Erat  coiai  Ucs^ 


iSt7 


LIB.  DE  BfiBUS  IN  ADXHf.  SVX  GfiSTIS. 


ftfS 


tlle  cpiaBi  spelunca  latronum^habens  uilra  duo  mil-  A  ret,oobis  eam  retiiieiido,  ol  guerr»  eomm  fiiittu  jk 


Haria  deaerli,  omnino  ecciesi»  nostne  infructuosus, 
nptoribus  et  satellitibus  propter  vicinitatcm  nemo* 
ram  aptus.  Eapropter  ibidem  fratres  nostros  Deo  de- 
servire  disposuimus,  ut  in  cubilibus,  in  quibus  prius 
dracones  babitabant,  oriatur  viror  calami  et  junci. 
Possessionem  Beati  Dionysii ,  in  qua  continetur 
Mesnile  S.  Dionysii,  et  Domnapetra,  et  caeterx  viil» 
castri,  quod  dicitur  Gabrosa,  a  muitis  retro  tempo* 
ribus  tribus  talliis  cxposilam ,  videlicet  domino  ca- 
slri  Cabrosae,  et  domino  castri  Nielphae,  et  Simoni 
de  Villa-Aten,  eorum  rapacilate  oinnino  fere  destru- 
ctam  non  sine  magnisexpensisabhujusmodi  oppres- 
sionibus  emancipavimus :  ea  sola ,  quae  ad  eorum 
advocalionem  jure  pertinent,  remittentes.  Nec  mi 


imponendo,  favore  parentum  et  amicorum,  vtdelmt 
Baiduini  de  Corboilo,  el  muUomm  •liorum,  cbar- 
ta  nobis  firmari  fecimus.  In  hac  itaque  nova  terra, 
videlicet  In  medio  vilke,  loci  oblectantes  amoBnita- 
tem,  vividorum  foutium,  et  rivorum  decvrreBtiom 
amplectantes  aiBnitalem,  curiam  honestam  mi»o 
cingi  fecimus,  domum  fortem  et  defensabilem  in 
curia ,  granchias  et  quaeque  necessaria  ibidem  coa- 
strui  mnltis  expensis  efiecimus.  £t  ad  snperioris 
Belsae  relevandam  ariditaiem,  vivario  muUitudine 
piscium  copioso  fere  in  circuitu  periustrjrrimiit. 
Duas  carrucas  in  eadem  terra,  unam  in  nova, 
alteram  in  antiqua  statuimus.  Et  quae  tani  parvi 
constabat,  ut  ad  quinquaginta  vel  eo  amplius  anBO- 


nus  etiam  venatlonem  Ivelinae  infra  metas  terrae ,  "  narum  modios  singulis  annis  reddere  valeat,  ao- 


quam  beato  Dionysio  multis  temporibus  abstulerant, 
recuperavimus.  Et  ne  in  postenim  oblivioni  trade- 
retur,  illuc  exeuntes  per  continuam  septimanam,  asci- 
tls  nobls  approbatis  amicis  et  hominibus  nostris,  vi- 
delicet  Comite  Ebroicensi  Amalrico  de  Monle -Forti, 
Simone  de  Nielpha,  Ebrardo  de  Villaperosa,  et  aliis 
quamplurimis,  intentoriisdemorantes,  siiiguHsdie- 
bus  totius  hebdomadae  cervomm  copiam  ad  Sanctum 
Dionysium  non  levitate,  sed  pro  jure  ecclesiae  repa- 
rando,  transferri,  et  fratribus  infirmis,  et  hospiti- 
bus  in  domo  hospitarunec  non  roiHlibus  per  villam, 
ne  deinceps  oblivioni  traderetur,  distribui  fecimus. 
Domino  vero  Cabrosae  praeter  antiquum  feodum,  vl- 
delicet  advocalionem  terrse  nostrae,  et  medietatem 
silvae,  de  proprio  singulis  aiinis  cenlum  solidos  da- 
raus ,  tanquam  feodato  nostro  ,  ne  reducat  manum 
ad  talliam,  vel  terrse  oppressionem.  Quos  quiilem 
centoni  solidos  in  eadem  terra  pro  vohintate  nostra 
absque  contradictione  recoUigere  yalenms. 

Ne  Igitur  laboris  nostri  fructus  ex  oblivione  in 
Srritum  deducatur,  illa  etiam  quae  in  Belsa  auxi- 
liante  Deo  augmentari  elaboravimus ,  scripto  com« 
mendare  curavimus. 

Prima  vilia  Beati  Dionysii,  qnae  vocatur  Gulllel- 
Tallis ,  prope  Sarclidas  in  catalogo  Dagoberti  regis 
beato  Dionysio  ab  eodem  rege  traditas,  usque  adeo 
a  mnltis  retro  temporibus  aut  seraper  ita  incompo- 
sita  exstiterat,  ut  neo  domus  ubi  etlam  Abbas  caput 
reclinaret,  nec  granchia  aliqua,  nec  quidquam  Do- 
minicum  in  tota  villa  existeret.  Yiginti  quinque 
modiolos  tantum,  qui  non  eicedunt  quatuor  nostros 
modios,  pro  ceusu  terrarum,  quas  colebant,  cum 
luodico  domorum  suarum  censu  singulls  annis  per- 
soWebant.  Ad  hanc  igitur  adaptandam  ob  amorem 
dominorum  nostrorum  sanctorum  martyrum  acce- 
dentes,  quamdam  terram  videlicet  trium  carrucarum 
in  eadem  villa  sitam,  pro  qna  a  xl  annis  et  ultra 
^erra  maxima  agitabatur  inter  Joannem  Stampen- 
seni  lilium  Pagani,  virum  nobilem  et  strenuum,  et 
quemdam  alium  militem  Piguerensem  (6i),  multo 
sumpttt  apud  utrumque  apposlto,  Ecclesiae  compa- 
ravimus,  et  quod  uterque  quaerebatut  neuter  habe- 
^64)  Forsan  Pithveren$m,  de  Pitfnvien. 


groentavimus.  Nam  et  illum  priorem  eensum,  quen 
parvissimum  reddebant,  remittenles,  totius  lerr« 
campi  partem  praeter  carrucam  de  feodo  Majoris 
nobis  retinuimus.  Qui  ex  hoc  ipso  garrulitatem  ru- 
sticonim  et  mutalae  conauetudinis  noietftias  omnfaio 
se  sedare  spopondit. 

CAPIJT  XI. 
De  M^nanilla. 
Suecedit  et  alia  prope  illam  Beall  Dionysii  vHla , 
quae  dicitur  Monarvilla,  ViUa  omnium  facta  miser- 
rima,  quae  sub  jugo  easlri  Merevillae  eoacukata, 
non  mtnus  quam  Sarracenorum  depressione,  ineit- 
dicabat :  cum  ejusdem  castri  Dominus  quotiescun- 

^  que  vellet ,  in  eadem  hospitium  cum  quibuscun- 
que  vellet  raperet,  rusticorum  bona  pleno  ore  do- 
Toraret,  talliam  et  annonam  lempore  messis  pro 
consuetudine  asportaret  :  lignaria  siia  bis  aut  ler 
in  anno  carrucarum  vtllae  dispendio  aggregaret : 
porcorum ,  agnorum ,  anserum ,  gallinarum  impor^ 
tabiles  quasque  molestias  pro  consuetudine  tollei^. 
Quae  cum  tanta  oppcessione  per  multa  tempora  in 
solitudinem  fere  jam  redigeretur,  audacter  resisterc, 
ei  molestias  hujusmodi  ab  haeredilale  sancla  ton- 
tanler  exterminare  elegimus.  Curaque  eum  in  oau^ 
sam  traheremna,  et  ipse  sibi  Jure  haeredilario  ikalrts 
el  avi  alqite  alavi  censuetudines  illas  exeusaret»  ad 
hoc  auxilio  Dei »  ei  hominum  atque  amicoruffi  no^ 
strorum  consilio  res  processit,  quod  Hugo  caslri 

0  dominus,  favore  conjugis  el  ftliorum,  assottsu  do> 
mini  regis  Ludovici,  a  quo  se  habere  dicebat,  beato 
Dionysio  in  perpetuum  omnes  omnino  cofiBti^iidi» 
nes,  injustitiam  suam  recognoscendo ,  relaxavil^ 
remisit,  manu  propria  jarejurando  abjuravit,  sicut 
plenius  in  charta  domini  regts  Ludoviei  invenilur. 
Nos  autem  ad  ejus  liominium  ecclesiae  noeirae  le^ 
linendum,  duos  Stampenses  modios  annonae,  uinmi 
frumenli ,  el  alterum  aveioe,  in  cttria  noalra  per 
manum  monachi  aut  servieiitts  noslri  conoeasliinia. 
Quo  quidem  praedicla  villa  emta  tonnenlo,  cum 
prius  vix  ncMs  valeret  decein,  aut  quindecim  li- 
bras,  centum  Stampenses  raodios  aimoflae  per  siii» 
gulos  annos,  qul  sftpius  eentnm  libras  valeiit  se^ 


1219 


SUGERII  ABBATiS  S.  DKWYSn 


i» 


eQbdimi  prethim  annoiue,  per  manus  mlnistrorum  A  ibidem  demorando,  his  et  alits  malis,  cc  h« 


reddere  nobis  consuevit. 

Possessionem  nlhilominus,  quae  dicitur  Rubri- 
dum,  depressione  angariarum  castri  Puteoli  omnino 
destltutam,  emandare  elaborantes,  cum  quadam 
die  Hugo  dominus  Puleoli  post  ruinam  castri  etiam 
nos  super  hoc  convenisset,  ut  incultam  terram  de- 
pressione  casiri  in  solitudinem  redactam,  sub  me- 
dietate  lucri  ego  et  ipse  exi^oleremus  :  licet  hoc 
quidam  compeudiosum  approbarent,  recusavimus, 
et  quod  cum  eo  noluimus,  per  nos  efficere  ad  com- 
modum  Ecclesi»  elaboravimus.  Nec  eum  admittere 
socium  in  restiUitione  terrae  sustinuimus »  quem 
destructorem  inore  antecessorum  suorum  gravis- 
slme  persenseramus.  Easdem  enim  consuetudines. 


compassionis  doluribus,  et  Ecclesis  nostrae  dispea* 
dio  defatigarer ;  nec  nos  soluro,  venim  eliam  oaoes 
Ecciesi»,  quae  in  partibus  iHls  t^ram  hahenles 
seque  premebantur,  convenimus,  el  ot  jtigun  iid» 
portabile  et  tyrannidem  nequissimi  castri  eviiaic 
possemus,  diligenli  deliberalione  contuUmns.  HIk 
emersit  quod  labore  nostro  venerabilis  episcupas 
Garnotensis  Ivo  pro  parte  sua,  capitulam  Beaiz 
Marise  pro  sua,  Abbas  S.  Petri  pro  sua,  eeclesia 
S.  Joannis  de  Valleta  pro  sua,  episcopus  AureliaBi 
pro  sua,  ecclesia  S.  Aniani  pro  sua,  abbas  S.  Bt- 
nedicti  pro  sua,  arcbiepiscopus  SenoBis  pro  sna,  rt 
nos  pro  nostra,  gloriosuro  regem  adiviinus  LaM- 
cum,  ecclesiarum  depopulationem,  paoperum  et«- 


quas  de  MonarviUa  enumeravimus,  videlicet  lalliam  B  phanorum  deploraliooem,  Ecclesiarum  elecuMKyav 


et  annonam  porcorum ,  ovium ,  agnorum ,  anse- 
nim ,  galliiianim',  pullorum,  lignorum ,  ab  eadem 
terra  more  antecessorum  suorum  abripuerat,  et  ex 
hoc  ipso  tam  nobis  quam  sibi  infructuose  jacentem 
omnlno  inutilem  reddiderat.  Nos  igiturmiseriasterrae 
etdamno  Ecclesiae  nostraecondescendentes,  ineadem 
sterili  terra  curtem  aedificavimus,  turrimque  super 
portam  ad  repellendos  raptores  ereximus :  tres  car- 
mcas  ibidem  posuimus,  villam  quae  Villana  dlci- 
tur,  restituimus  :  incomposita  terrae  composuimusy 
iisque  adeo  eam  meltorando,  ut  cum  vix  consueve- 
rit  viginti  libras  singulis  annis,  postea  ceittum  li- 
bras,  saepius  vero  centum  et  viginti  reddiderit.  Nos 
vero  sanctis  martyribus  pro  tantis  beneticiis  jure 
devoti,  de  eodem  fructu  laboris  nostri  aedificationi 
eoclesi»  eorum  singulis  annis  quater-viginti  libras 
iisque  ad  operis  expletionem,  charta  et  sigillo  assi- 
gnavimus.  Removimus  etiam  ab  eadem  terra  quam- 
dam  consuetudinem  malam  vicecomitis  Stampensis, 
quae  paiagium  vocatur. 

CAPUT  XIL 
De  Tauriaeo. 
Tauriacns  igitur  fainosa  Beati  Dionysii  villa,  ca* 
put  quidem  ariBnim,  et  propria  ac  specialis  sedes 
Beatl  Dionysii,  peregrinis  et  mercatoribus,  seu  qui- 
buscuiique  viatoribus  altmenta  cibariorura  in  me- 
dla  strata,  lassis  etiam  quietem  quiete  ministrans, 
intolerabilibus  dominorum  praefati  castrl  Puteoli 


antecessorum  suorum,  et  suis,  exbaeredatioiiea 
lacrymabiliter  exposuimus.  Qui ,  ut  erai  vir  »- 
bilissimae  industriae,  plenus  pietate,  Ecdesiaiwi 
illustris  defensor,  auxiliari  spopondit;  ft  qiitd 
ecclesias,  et  ecclesiarum  bona  4eincc|i3  desmi 
a  praefato  nequam  nuUo  modo  pateretur,  jurqi- 
rando  tirmavit.  Quod  quidem  egregie  factuai  qm 
labore,  quibus  expensis,  quam  graviter  exptea 
fuerit,  in  gestis  prsfati  regis  enucleatius  inToitor. 
Destructo  siquidem  radicitus  pro  merito  suae  iniq»- 
tatis  Puteolo  castro ,  terra  sanctorum,  tain  Mstrs, 
quam  aliae,  pristinam  adeptae  libertatem ,  quae  hdb 
aruerant,  pace  floruerunl ;  steriliute  rqiosiu ,  fe- 
^  cunditatem  cultae  reddiderunt.  Gum  autem  post  de> 
'  cessum  antecessoris  nostri  bonae  memoriae  Adae  ah- 
batis  ad  hujus  sanctae  administrationis  sedem  Um 
immeritus  quam  absens  assumptus  esseoa ,  priatias 
virtutis  et  laboris  non  immemor,  quia  dintius  in  ilb 
demoratus  fueram  praepositura»  devotitts  ad  kac 
amplificandam  accessi.  In  curte ,  quam  paio  et  v>- 
mine  firmaram,  castrum  bene  muratum  erexi,  tnras 
propugnaculumprincipali  portae  super  erifl  fed,d»- 
mos  aptas  et  propugnabiles  constitui,  libeftaieB 
villae»  imo  totius  terrae  intemeratana  coBscrvafi. 
Unde  mihl  aliquando  contigit ,  quod  cum  Aureia- 
num  cum  militari  manu  post  dominum  regefli  feoi- 
narem ,  et  praepositum  Puteoli  priora  mala  redpr»- 
cantem  reperissem ,  turpiter  captum  tenui ,  ci  a4 


angariis  usque  adeo  miserabiliter  premebatiir :  ut  D  Sanctum  Dionysium  vinctum  cum  dedecore 


cum  Uluc  temporibus  antecessoris  nostri  bonae  me- 
moriae  Adae  abbatis  ut  praeposltus  terrae  providerem, 
satls  adhuc  juvenis  accessissem,  jam  colonis  pene 
destituta  langueret ,  rapacitati  Puteolensiiim  data 
esca  populis  ^thlopum  oranino  pateret.  Nec  enim 
ipsa  domus  propria  Beati  Dionysii  seipsam  ali- 
quando  tuebatiir,  quin  ipse  Doininus  per  sateliiles 
suos  eam  frangeret ,  quaecunque  reperta  sacrilego 
splritu  asportaret,  adjacentes  villas  frequentibiis 
hospttiis  confiinderet  :  annonam  et  talliam  sibi 
primum«  deinde  dapifero  suo,  deinde  prsposito 
suo,  rusticorum^  vectigalibus  ad  castrum  deferri  co- 
g«ret..¥ix  qui  aderant  sub  tam  nefandae  oppressio- 
bIs  mole  vivebant.  Cura  ergo  fere  per  biennium 


misi.  Yerum  quia  ecclesiarum  bona  indusiria  pfs> 
latonim  pace  concrescere  et  confoveri  debeni«  csr 
turas  nostras,  quas  ibidem  habebamus  < 
retentis  earumdem  decimis »  colonis  qui 
habitarent  censuales  fedmus,  quaruni 
oblivioni  tradatur ,  scripto  mandari  praecipioius.  D 
ut  quanti  cons^t  nostro  labore  incrementnu  pos» 
sessionis  hujus  aestimetur,  de  praepositura,  quae  m 
plus  quam  viginti  libras  valere  solebat,  quater-T)- 
ginti  libras  siugulis  annis  habemus.  Caeteranna  vert 
consiietudinum  quotidiaitus  usus  raulto  meiioniai. 
rerum  incremeutum  faciliime  disserere  poterit.  Asti- 
quam  vero  ejusdem  terrae  advocationeDi  ad  firaits- 
tem  Balduiui  antiquitus  pertingmteBf  qua  ms  ipsa 


\m  LIB.  DE  HEBUS  I!9 

immanitater  Tongaevilate  temporum  premebatur, 
cum  nuila  allia  refeUendi  succederet  via ,  contigit 
adTocalionem  illam  ad  quamdam  puellam  filiam  filiae 
Adae  Piguerensis  hsreditario  jure  pertingere.  Qno 
cognito,  amicorum  nostrorum  consilio  multo  sumptu 
eam  pro  votuntate  nostra  nuptui  (radere  qiiaesivi- 
mus.  Ad  sedandas  ergo  lerrae  illius  inquietudines , 
nolentes  more  solito  indigenarum  molestiis  eam 
affligi,  cuidam  domestico  noslro  juveni  puellam  cum 
advocationibus  dari  fecimus,  centum  iibras  dena- 
riorum  beati  Dionysii  tam  matrimonio  quam  patri 
puellae,  fayoredomini  regis  Ludovici,  decujusfeo- 
do  advocaiio  constabat,  tali  pacto  contulimusy  ut 
pro  pecunia  ista  et  alia,  videlicet  triginta  libraruir, 
quas  dominus  Rex  inde  babuit,  tam  ipsi  quam  suc- 
cessores  eorum  nobis  et  Kuccessoribus  nostris  homi- 
niuiD,  et  servitium,  et  juslitiam,  ubi  eos  submone-' 
remns ,  exsequerentur.  Quod  si  ad  hoc  deficerent , 
totum  advocationis  feodum,  ac  si  proprium  nostrum 
esset,  eorum,  et  parentum  ipsorum  concessione,  ac 
domini  regis  favore ,  donec  nobis  satisfacerent ,  in 
plenitudine  retinere  liceret. 

Feodos  vero,  quos  ex  fisco  proprio  emimns,  ad  fa- 
ciendas  stationes  singulis  annis  per  duo8|  menset 
in  eodem  castro  Tauriaco,  subter  intitulare  cura* 
vimus. 

CAPUT  XIII. 
De  Poionis  villa. 

Similiteret  Poionisvillam,  quam  habebat  Gauffire- 
dus  Rufftts  a  cognato  suo  Berardo  de  Essenuilla,  ut 
a  nobis  idera  Berardus  tanquam  bomo  noster  in  feodo 
baberet,  eonduximus. 

CAPUT  XIV. 
De  Feini  tt  Vendrovillare. 

Aliam  etiam  possessionem ,  quae  dicitur  Feins  el 
Yendrovillare,  cura  aliis  pertinentibus  villis,  a  Gale- 
ranno  de  Brctoilo  et  uxore  ejua  Judltha ,  et  strenuo 
viro  fllio  ejus  Ebrardo,  qui  in  expeditione  llieroso- 
lymitanaoccubuit,  multo  sumptu  ferecentum  quin- 
quaginta  marcarum  argenti  comparatam,  sive  resti- 
tutam  (dicebatur  quippe  quod  beati  Dionysii  antiquo 
lempore  ex  dono  Huberti  de  sancto  Galarico  exsU- 
teral)  eleemosynae  beati  Dionysii  contulimus  :  spe- 
ranies  de  Dei  misericordia ,  quod  ea  pauperibus  at- 
tributa  eleemosyna,  divinae  retributionis  beneficium 
nobis  ab  omnipotenti  Deo  misericorditer  impetrabit. 
Dixit  enim  quod  sicut  aqua  exstinguit  ignem ,  ita 
eleemosyna  exstinguit  peccalum :  et  ut  sempitemum 
necessitatibus  pauperum  firroius  deserviat,  praecepto 
regis  Ladovici ,  quod  in  archivis  publicis  repositum 
continetur,  firmari  fecimus. 

CAPUT  XV, 

f  De  Belna. 

Sane  inter  alias  una  de  melioribiis  beatl  Dionysii 
possessionibus  inpago  GuastinensiBelna  dignoscilur, 
quae  eliam  spatiosa  fere  quatuor  leucarum  spatio , 
fruroenti  et  vini  opulentia  ferax,  quorumcunque 
fructuum  mirabililer  capax,  si  non  vexetur  a  ser- 


ADMIN.  SUA  GCSTIS.  n» 

X  vientibus  domint  rcgis,  seu  nostris,  omnibus  bonit  ^ 
exuberal.  Quae  per  incuriam  habiutorura  raro  In  • 
culta  habitare  ad  tantam  deGlinaverat  inopiam»  ul 
cum  ad  cameram  calciamentorum  ecclesiae  hiiyus 
pertineret ,  nulio  modo  ea  persolvere  valeret.  Inde 
erat  quod  cum  in  manu  abbatis  pro  defeclu  debiti 
remaneret,  singulis  annis  servientibu»  ^usdem  temc^ 
pro  triginta  iibris  totaliter  eam  locabat.  Quamcum 
dissipatam ,  et  pene  in  solitudinem  redactam  in  no- 
vitate  praelationis  nostrae  reperissemus,  charissimo 
domino  nostro  regi  Francorum  Ludovico»  cujus  no- 
bilitati  tam  devote  quam  fideliier  deservire  sauge- 
bamus,  tantum  ecclesiae  detrimeoltim  esposuimus. 
Qui  eliam  in  hac  terra  int»Ierabiles,  el  pene  con> 
sumplivas  consiieludines  habebat ,  videlicet  Ires  in 

B  anno  procurationes,  unam  decoUata  rusticorum, 
Buflicientem  tam  sibi  quam  suis  adroinistranlibus, 
duas  de  propriis  reddilibus  Sancti  Dionysii,  qua 
calamitate  terra  penitus  coniumebaiur.  Qui,  ut  eral 
eximiae  liberalitatis,  Ecclesiae  tantum  delrimentum , 
et  pauperum  angarias  miseraiits ,  amoris  el  servilii 
noslri  benivolus,  proeuralionem  iliam  de  dorolnica- 
tura  ecclesiae  el  nobis  in  perpeluum  reiaxavit.  Ulara 
vero ,  quse  fiebat  de  collecla  ruslicorum ,  oeto  libra- 
rum  debilo  singulis  annis  sub  praaceplo  regiae  ma- 
jestatis  firroavit.  Cujus  exbilarati  beneficio ,  usur- 
patas  et  alienatas  tam  a  majore  qnam  abraliis  terras 
nobis  retraximus,  elausos  vinearum  videlicel  apud 
Sanctum  Lupum  a  viginti  annis  aratris  reddilos  re- 
planlari  fiecimus ,  alias  vineas  juxta  Belnam  pene 

^  destructas  restilui  fecimus ,  aHias  a  quodam  honiine 
nostro  vigintl  libris  AureUanettsis  monelae  emimuf » 
viUas  omnino  rapinis  exbospiutas  rehosiutari  leci  • 
mus. 

CAPUT  XVI. 
De  decima  de  BartHia. 
Inler  alia  decimam  quamdara  de  BarviUa »  qoan 
miUtes  quidam  a  centum  annis  sicut  dicebanl  sub 
oensuduorum  solidorum  habebanl,  quae  nobisquol- 
annis  viginti  aut  iriglnta  annonae  modiis  valet;  sive 
quaeque  perdiia  proift  melius  potuimus  ad  opus  ec- 
clestae  retraximus.  Cumqne  Dorainicae  domus  satis 
viUssinue  ex  toto  corruissent ,  hoc  polissimura  ad 
has,  quae  roodosunl  facetae  el  propugnabiles »  con- 

|v  struendas  excilavil :  quod  cura  constituissera  deler- 
minare  eausas  nostras  in  eadem  domo  una  dierum* 
nutu  divino  me  absente  tam  miserabllltcr  comiit » 
ut  eliam  lectum  in  quo  jacerem,  si  adessem,  el  plan  • 
catum  soIarU ,  et  tonnas  inferioris  promptuarii ,  el 
vasa  vinaria  omnino  confregerit,  el  subtanta  ruina, 
quod  divina  propitiatio  mihi  peperceril,  oranibus 
fidem  fecerit.  Granchiam  peroptimara  ibidera  ex- 
struilmus,  etstagna  dno,  quaemuita  piscium  copia 
multo  tempore  illuc  adventantibus  suflicientiam  si 
bene  serventur  ministrabunt.  Quae  quidera  lerra 
quantum  anxilio  Dei  sil  meliorata,  et  de  qnanta  mi  • 
seria  fuerit  suscilata ,  certuro  constat  augmenlum , 
quod  cum  prius  Iriginla  libras ,  nunc  saepius  p!us 
quam  ducentas  tantum  persolval. 


liis 


CAMJT  XVII. 


SUGERn  ABBATIS  S.  DlONTSn  ifii 

A  pernoctans,  dnm  pro  se  et  pro  sQts  diVinas  sol- 


Ve  Axone  bvrgo,  gui  nunc  e$t  CorboUus. 
Axonem  bi<r{rafn  quidem  S.  Dionysii  6ttper  fluTtnra 
Issonam  antiqua  regum  iiberalitate  santtis  marty- 
ribus  collatum,  sicut  in  antiquis  eorum  cbartis  con- 
tinetur,  atrocitas  cujusdam  tyranni  in  castrum 
Corboilnm  transtulif ,  et  unde  sanctos  martyres  in 
terra,  inde  se  de  codIo  exhaeredare  elaboravit. 
CAPUT  xvin. 

De  cella  eon$tructa  in  loco  qui  dmtur  Campis.  ' 
Igitur  post  multa  annoniro  curricula,  fere  ducen- 
torum  aut  plus,  cum  mater  ecclesia  AxonsR,  quae 
parocbialis  est  Corboili,  sola  quasi  statua  eodem 
in  ioco  remansisset,  eam  etiam  episcopi  Parisienses 
ex  «mulatione  ingeaitae  monasterit  libertatis  beato 


licitaret  aures,  nbi  fralres  inccepemiit  Te  Detm 
taudttntu$f  visum  est,  sicut  referebat,  eidea 
puellae  quasi  in  eistasim  rapUe,  qood  qiiaedan!gl». 
riosa  regina  pulchra  nt  luna,  eiecta  ut  sol ,  cicladi- 
bus  regiis  yestita,  auro  geromisque  pretiosis  cor»* 
nata, sinistro  como  altaris  ad  dextrom  conteiideBs, 
ante  eam  transibat.  Quae  cum  eam  nomine  proprio 
{Lancendis  enim  vocabatur)  pie  satis  adVocassd, 
audiente  tam  praefata  matrona  quam  aliis  nQliis, 
elata  voce ,  iingua  inusilata ,  domina ,  respoiidit. 
Nee  deinceps  minus  ioqui  aut  scivit  aut  potuit ,  ({uan 
si  toto  tempore  vitae  suae  iocuta  fuisset.  Quod  stB- 
pendum  miraculum  qui  aderant  summo  prxonio 
attollentes ,  per  diversas  regiones  adjaeenles  repor* 


Dsoiiysio  abstuleruiit,  ot  ut  hoc  ipsum  fortiler  de-  ''taverunt.  Qiii  vero  prius  eam  per  qoiBquenaifli 


fenderetur,  Gittniaco  et  Cluniaci  membris,  videticet 
»S.  Martino  de  Campis  et  ecclesiae  de  Gornaco  coii« 
tnlemnt.  Ipsi  vero  tyranni  Corboiiensis  castri  in 
raalitia  sua  congelati  tam  miserabiliter  omnia  sibi 
siibjufaverunty  ut  vix  quidquam  reiiqui  praeter  va« 
cuum  terrap  fundum  dimiserint ;  et  in  proprios  usus, 
tanquam  proprii  essent  juris,  ausu  sacriiego  rede* 
gerint.  Supererat  et  quacdam  capella  in  honore,  iii 
ierelMtur,  beatae  Mariae,  qua  nuiiam  conspicatus 
Mun  minoren  >  semirula ,  in  hco  qui  dtcitur  Gam* 
jHS,  in  qua  et  antiquum  altare,  quod  supra  ex  io* 
litudiae  concretam  berbam  oves  et  caprae  frequen-* 
ter  4epascebant.  13  bi  testimonio  muitorum  s^epe  ia 
die  Sabbati  ^anctitatera  leci  significaates  canddae 


mutam ,  et  post  per  qoinquennium  loquaoen  cogM- 

vimus,  locum  ipsum  sanctum  et  exaltare  et  dilifere 

jure  debuimus. 

CAPUT  XX. 

/>e   htfdropiea, 

Secundare  dlgnum  duxirous  et  atiud  siciit  pio- 

misiraus  miraculura.  Hydropiea  quaedam  timida 

moie  praegnantis ,  nec  minns  prse  doiore  danosi 

voce  insaniens  (premebatur  enira  homore  sqvalko 

intolerabiliter)  raanibus  amicorum  ad  sanctan  Ma- 

riam  praefato  loco  portata  est.  Quae  com  per  nultoi 

dies  ante  sanctum  aUare  deiituisset,  ipso  sox  pitre- 

dittis  et  oomipti  elementi  fcetore  adventafitei  nul- 

los  rejicieb^t.  Cumque  jam  nuHa  spes  soccedeift 


videlantur  ardere.  Quo  facto  excitati  indigense  in-  ^  sanitatis  (Inmor  enim  el  sanies  ipsametiaiD  foeien 


firmi  poftt  eliam  aiienigenfie  muiti  iiluc  in  spe  sani- 
t^tis  ooncurrebant ,  et  sauabantur.  Cum  autera  di-> 
vino  nutu  locus  iile  a  multis  tam  propinquis  qoara 
remotis  frequentaretur»  deslinati  sunt  illuc  fratres 
nostri  venerabiles  viri  bonae.  memoriae  Herveus 
prior,  et  Odo  Torcetensis,  qui  et  Domino  nostro»  et 
fjus  ))eatae  Genitrici  deservirent «  loceliumque  iUum 
divino  cuitui  adaptare  et  exaitare  operam  darent. 
Dbi  statim  tanta  miraculorum  copia  sub  admiran 
tione  omniura  in  brevi  effloruit,  ut  et  ab  omnibus 
amaretur,  ab  omnibus  ppaedicaretur  et  aquibuscun* 
que  augmentaretur.  Muititudo  siquidem  languentiura 
et  qui  vexabantur  a  spiritibus  iinmundis ,  necnon 


jam  fere  in  inforraitatera  confuderat)  monwnlnsl 
muiti  tam  sani  quam  infirrai ,  soppliciter  postoisB- 
tes  ut  ab  eadera  ecciesioia  exponeretur.  Yerun  h- 
tres  nostri  venerandi  viri  maloenint  sostioere  ai- 
sericordes  ejus  ingralam  praesentiam,  qoan  inm- 
serieordes  absenttam.  Conligit  igitur  qoadan  DOde 
Deminica  (in  bis  enim  potissimum  dirina 
operabatur)  illam  hydropii*am ,  quod  noo  c 
rat,  obdormisse,  com  subito  gloriosa  imperalrix 
Yirgo  Maria  inTisibiliter  ad  utemm  bumoie  rrilw 
exbaustum ,  tam  gracile  quam  nitidon  cilo  rcsii- 
tuit.  Yideres,  et  qui  aderant  tam  fratres  nostri 
quam  aiii  muiti  viderunt  tantam  eifosi  hunorisct 


caecorum,  claudorum,  et  aridorum  inconunoditas  p  deeursi  flegroatis  interra  abundantiam,atcsnsci> 


ibidem  deponebatur.  Quoruiu  miracuiorumf  cura 

innumera  operante  beata  Dei  Genilrice  locum  cele- 

brem  personarent »  duo  imprxsentiarum ,  quae  vtsu 

aut  auditu  cognovimus ,  paginae  praesenti  ad  l»oai>- 

rem  ejusdem  ioci  accommodare  curavimu&. 

CAPLT  XIX. 

Miracutum  de  muta. 

Erat  quaedam    nobilis  matrona   multis    annis 

viduala,  videlicet  mater  venerabilis  viri  abbatis 

Corbciae   Roberti  monachi  nostri.  Quae  cum  loca 

sanctorum  ob  remedium  animae  suae  frequentare 

consuevisset,  cum  quadam  pueila  jam  duodenne^ 

quae  nunquaim  fuerat  locuta,  illuc  devenit.  r^octe 

v^  Sabbati  in  eadera  ecclesiola  cum  ipsa  muta 


teliis  et  sitolis  et  oliis  illa  asportare  staiin  oportt- 
reU  Quando  autem  qui  aderant  ob  rei  na^tidi- 
nera  stupuerunt,  tanto  devotiuslaodesoBuiipeleiiii 
Deo  et  ejus  Genitrici  reddiderunt.  Te  Dtum  /odt- 
mtt<deplorando  canlaverunt,  et  ut  Deus  ooiDip(M 
sicut  incceperat  honorera  Genitricis  sos  iUdcn 
continuaret ,  suppliciter  efflagitaverunt. 

His  igitur  et  aliis  miracuiorum  et  prodigioraa 
signis  praefatum  locuminsignem  divina  dispositiooe, 
ob  amorem  Dei  GeniUricis  bonorareet  enltareaa- 
plectentes,  aedificatum  iri  instanler  UMoepwii  «t 
ut  conventus  fratnimiUdem  Deodeserviret.diod^ 
cim  fratres  cum  priore  suo  constitoimns :  dav- 
sirum,  refectorium,  dormitoriuni  ctelcraifMii* 


42^5  LIBER  D£  REBUS  IN 

cinas  regalares  exstruzimiis.  Ecclesiam  omamentis, 
sacerdotalibus  indumentis,  palliis  et  palliorum  cap- 
pis  decenter  adaptavimus.  Teitus  duos ,  videlicet 
antiquum  textum  cotidianum ,  et  gradalem  Garoii 
imperatoris,  a  matre  Ecclesia  illuc  deferri  fecimus. 
Bibliothecam  honestam  tribus  Toluminibus  posui- 
mus.  Nec  minus  circa  victualia  fratrum  solliciti, 
diias  camicas  in  propria  terra  prope  locum  locavi- 
rous.  Glausum  vinearum  aptum  magnae  abbatise,  et 
bene  valentem  eis  planlavimus ,  viueanun  copiam 
multis  roodis  acqujsivimus.  Torcularia  quatuor  pe- 
iies  se  in  proprio  fere  quater-viginti  mbdios  vini 
valeutia ,  absque  sumptu  aliquo  ipsi  loco  aedificavi- 
mus :  usque  adeo  de  copia  eis  providentes,  ut  quan- 
doque  ducenios  quinquaginta,  quandoque  trecentos 
luodios  vini  large  recipiant.  Prata  etiam  sufiicienter 
in  propriis  cespitibus  circunifodi  fecimuh ,  hortos 
satis  habiles  pulmentorum  seminibus  satis  fecimus. 
Erat  autem  quaedam  altera  beati  Dionysii  a  multis 
jam  temporibus  destituta,  et  in  solitudinem  redacta, 
uno  etiam  carens  cultore ,  quae  forsitan  a  vicinis 
TiUis  alieno  cultore  annonae  modium  aut  minus  red- 
dere  consueverant ,  aut  duos  aut  tres  de  nucibus 
sextarios,  in  qua  tres  carrucas  in  curia  nova,  et 
granchiam  novam  eis  instituimus.  Oves  et  vaccas 
ct  nutrituram  ad  opus  eorum  propter  pascuorum 
uberlatero  et  terrarum  emendationem  ibidem  loca- 
vimus.  Aliam  etiam  Beati  Dionysii  possessionem 
prope  Brunetum ,  ex  qua  sxpe  decem  roodios  an- 
nonae ,  et  vini  fere  decem  ,  et  feuum  pabulo  ju-* 
mentorum  recipiunt ,  de  proprio  obligavimus.  De 
molendino  etiam  a  sexaginta  fere  aunis  perdito 
quidquid  recuperavimus  ,  eis  dimisimus ;  ea  tamen 
conditione,  ut  in  sequenti  die  festi  beati  Dionysii  xx 
solidos  refectorio  Beati  Dionysii  persolvant.  In 
cadem  etiam  villa  centum  solidos  inter  censum  et 
taliiam  babent.  Gorboilo  vero  in  circuitu  sui  decem 
ct  septem  libras  de  proprio  censu  praeter  alios  red- 
ditus  et  venditionum,  et  nundinarum,  et  aliarum 
consuetudinum :  necnon  molendinum  et  furnum ,  et 
Gcto  modios  avenae  cum  gallinis,  et  praebendam  inte- 
gram  S.  Exuperii. 

CAPUT  XXI. 
De  Marogilo, 
In  pago  Meldensj  villa ,  quae  dicitur  Marogilum , 
oecasione  cujusdam  viaturai,  quam  Ansoldus  de 
Cornelio  fere  usque  ad  ipsas  villae  domus  posside- 
bat,  gravissinie  infestabatur ;  cum  nec  agricolae, 
nec  alii  quilibet  villani  exire  tuto  auderent,  quin 
occasionibus  multis  viaturae  a  servientibus  Ansoldi 
raperentur,  et  ad  curiam  cjus  intercepti  duccrentur, 
nec  minus  de  pecoribus  villam  exeuntibus  redime- 
fentur.  Nos  ergo  mille  solidos  pro  pace  ejusdem 
viUae ,  ut  eamdem  nobis  dimitteret  viaturam ,  ei  in 
llierosolymiianam  expeditionem  proficiscenti  dona- 
yinius ;  et  ut  beali  Dionysii  deinceps  constaret,  per 
inanum  episcopi  Meldensis  Manassae,  et  ecclesiae 
ejusdom,  necnon  et  sigillo  comitis  Theobaldi,  an- 
Xiuenteejus  uxore  et  filio  nobisfirmari  fecimus.  Eam 
Patrol.  CLXXXVI. 


ADMi:i.  SllA  GESTIS.  4m 

A  enim ,  sicut  confessus  est ,  injuste  usurpaverat. 
Gommutationis  etiam  cujusdam  formam  succes- 
soribus  nostris  innotescere  cupientes ,  si  forte  Dei 
auxilio  hoc  ipsum  in  melius  aliquando  posset  im- 
mutari ,  intitulare  curavimus.  Duro  nobile  rcgnum 
Franconim  in  slatu  monarchiae  consisteret,  circum- 
quaque  sicut  se  regia  poiestas  exiendebat,  per  to- 
tam  rcgni  tctrarchiam ,  videlicet  in  Italia ,  Lotfaa- 
ringia,  Francia',  Aquitania,ecclesia  Beati  Dioii|'sii 
roagnis  niullisque  possessionibus  liberalinte  ro- 
gum  abundabat.  Yerum  quod  unitas  illibalumcon- 
servabat ,  filialis  divisio  et  corrumpere  et  diminuere 
elaboravit.  Ilinc  est  quod  beatus  Dionysius  Herelin- 
gas,  Herbertingas ,  et  Salonam,  et  quamplures 
alias  possessiones  amitlens ;  villas  etlaro  quae  in  pago 
Metensi  existunt ,  videlicet  castrum  Gomundas  * 
Blistctot ,  et  Gocbtlingas,  pcrdidit.  Pro  quarum  re- 
clamatione  cum  saepius  apostolico  conspectui  insi- 
sieremus,  tum  pro  injustitia  sua ,  tum  pro  incom- 
rooditate  personarum  suarum  (qui  eniro  eas  aufere» 
bant  male  et  pessime  absque  confes&ione  morieban* 
tur)  quasi  pro  commulatione  locum  qui  dicitur 
Gella  cum  appendiciis  suis  in  chartis  Ludovici  im- 
peratoris  denominatis,  plena  libertate  beato  Diony- 
sio  contulit,  ubi  fratres  nostios  ad  serviendum 
Deo  in  spe  augmentationis  et  succedentis  recupera^ 
tionis  locavimus. 

CAPUT  XXII. 
De  Calvomonte 

Q  Ecclesiam  quoque  S.  Petri  in  Galvoroonte  sitam, 
tam  abbatiam  quam  ipsas  canonicas  cauonicis  dece- 
deiitibus,  tam  a  RothomagenbiarchiepiscopoHogone, 
quaro  a  domino  rege  Francorum  Ludovico  obtinere 
elaboravimus :  necnon  et  xii  fratres  curo  tredecimo 
priore  ad  exaltationem  ejusdem  ecclesiae,  et  divinl 
cultus  propagationem,  reverenter  locavimus,  etean)- 
dem  ecclesiam  ab  eodem  reverendo  archiepiscopo 
consecrari,  et  ante  eam  coBmeterium  benedici,  Deo 
annuente  obtinuimus.  Quae  siquidem  nova  quast 
nobile  luerobruro  capiti  suo  ecclesi»  Beati  Dionysii 
copulata,  quanto  transeuntibus  successoribus  nos- 
tris  a  Yulcasslno  ad  Northmanniam,  vel  eliam  pro 
conser^atione  reliquarum  posscssionum,  iu  eodem 
pago  demorantibus  apta  sive  idonea  existit  *    taii- 

D  to  de  propriis  vel  de  acquisitis  eam  iocupletare  tan- 

quam  novam  plantam,  et  confovere  jure  decertabit. 

Fratribus  vero  ibideni  Deo  dcservientibus,  quia  yi-^ 

neis  egent,  de  decimis  quas  nobis  dedit  rex  Ludo- 

vicus  apud  Cergiacum,  uno  quoque  nnno  viginti 

modios  vini ;  et  de  decima,  quam  nos  acquisivimus 

apud  Ablegiacum,  medietatero  confirmavimus. 

CAPUT    XXHL 

De  Bernevalle. 

In  ea  auiem,  quae  dicitur  Bernevaliis,  possessione 

super  Northmannici  littus  maris,  in  qua  etiam  primam 

alicujus   praepositurae  ab  antecessore  meo  suscepi 

obedientiam,  quam  etiam  in  tempore  strenuissimi 

regis  Henrici,  adhuc  satis  juvenis  ab  oppressione 

exactorum  regionim,  quos  dicunt  oraffiones,  muilu 

39 


mi 


SUGERII  ABBATIS  S.  DlONTSn 


labore,  niultisqut  plaeitis  emaBcipaTeram  :  paro-  A  aggrediebar :  tam  in  capitulo  nettro  <|utm  ia  ec- 


ciiiales  ecclesias,  quas  Rogerius  presbyter»  et  fra- 
ier  ejus  Gaufredus  haereditario  jure  sibi  vindicabaDt, 
ad  dominicaturam  ecclesiae  in  novitate  praelatune 
nostrae  retraximus,  easque  et  redditus  earum  ihe- 
sauru^rio  ad  renovandas  et  augmentandas  ecciesiae 
liujus  palliaturas,  in  sempitemum  contuiimus.  Et 
quia  fere  nuUos  rtdditus  ad  hoc  supplendum  habe- 
bat,4liam  quandam  villam  in  partibus  istis,  quae  di- 
citur  Quadraria,  nuper  aediflcata,  adjunximus.  Et 
haec  quidem  quatuor  marcas,  ecclesiae  vero  septem 
libras,  si  tamen  meliorari  non  poterit,  persolvit. 
Redditus  vero  alios  consuetudinarios  praefatae  villae 
Bernevallis,  tam  in  censibus  quam  in  aliis,  fere 


clesia  divinae  supplicans  pietati,  ut  qul  imtiQm  «t 
et  finis ,  id  est  a  et  w,  bono  initio  boDQm  lijieiii 
salvo  medio  concopularet,  ne  virum  sangttimiB  »b 
aediflcio  templi  refutaret,  qui  hoc  ipsum  toto  aouDo 
magis  quam  Gonstantinopolitanas  gam  obtinere 
praeopuret.  Accessimus  igitur  ad  priorem  valTann 
introitum,  et  deponentes  aogmentum  qaoddan, 
quod  a  Karololiagno  factum  perhtbebatur,  iMniaU 
satis  occasione,  quia  pater  snus  Pipimis  impentor 
extra  in  introitu  valvarom  pro  peccatis  patris  ni 
Karoli  Martelli  prostratom  se  sepeliri,nonsttpiBn 
fecerat;  ibidem  manum  apposoimus,  etqoemadn»- 
4om  apparet,  et  in  amptiflcatione  corporit  eccto, 
et  introikus  et  valvarom  tripUcatione,  tiimimti- 


usque  ad  xv  libras,    sicut  credimus,  augmentari 

fecimus.  Consuetudinem  autem  quam  vulgo  dicunt  ^  tarum  et  honestarum  erectione,  instaniv  dtudi- 
aquariam,  quamque  in  teroporebonaememoriae  an-     vimus. 
tccessoris  nostri  a  praeposito  nostro,  qui  eam  oc- 
cupaverat,  excutere   adjuvimus,  festivo    piissimi 
regis   Dagoberti   anniversario  refectioni  Fratrum 
assignavimus.  yillas  etiam  Moriniacum,  Liliacum, 
et   Floriacum,   cum  non   consuevissent    reddere 
plus  qnam  septem  aut  decem  libras,  ut  triginta 
aut  ad  minus  viginti    quinque  reddant,  elabora- 
vimus.  Idem  etde  Monte-Fusceoli. 
CAPUT  XXIV, 
De  eccle$uB  ornatu, 
Ilis  igitur  reddituum  incrementis  laliter  assigna- 
tis,   ad  aedjficiorum    institutionem   memorandam 


CAPUT  XXVI. 

De  dedUatione. 
Oratorium  sancti  Romanl  ad  famulandQm  N 
sanctisque  ejus  angelis,  dedicari  a  veneraMri  m 
Rothomagensi  archiepiscopo  Hugone,  etaliiiqur- 
plurimis  episcopis  obtinoimus.  Qui  locos  qoaiD  s^ 
cretatis,  quam  devotus,  quam  habilis  diTioa  reie- 
brantibus,  qui  ibidem  Deo  d?^rviont,  ac  a  jan  n 
parte  dum  sacrificant  eorum  in  cceiis  sit  babitauo, 
cognorunt.  Eadem  etiam  dedlcaUoniscelebnUie.n 
inferiori  testudine  ecclesiae  dedicata  siint  liioc  ei 
inde  duooraloria,  ei  nna  parte  Sam^i  HippoWli  s«- 


manum  reduximus  ut  et  ex  hoc  ipso  Deo  omnipo-  q  ciorumque  ejus,  et  ex  altera  S.  Nicolai,  a  TenenkH 


tcnli  tam  a  nobisquam  a  successoribus  nostrisgrates 
referantur,  et  eorum  affectus  ad  hoc  ipsum  prose- 
qucndum,  et  si  necesse  sit  peragendum,  bonoexem- 
ploanimetur.Nonenim  aut  penuria  aliqua,autqood- 
eunque  impedimentum  cujuscunque  potestatis  timen- 
dum  erit,  si  ob  amoreni  sanctorum  martyrum  de  suo 
sibi  secure  serviatur.  Primum  igiturquod.Deo  inspi- 
rante,  hujus  ecclesiae  incoepimus  opus,  propter  anti<*' 
qoaroramateriaromvetustatem,  et  aliqoibusin  locis 
roinacem  diniptionem,  ascitis  melioribus  quos  in- 
venire  potui  de  diversis  partibus  pictoribus,  eos  ap- 
tari  et  honeste  depingi  tam  auro  quam  pretiosis 
coloribus  devote  fecimus.  Quod  quia  etiam  in  scbolis 
addiscens,  boc  facere  si  unquam  possem  appete- 
bam,  libentius  complevi. 

CAPUT  XXV. 
De  eccleKias  primo  augmento, 
Verom  cum  jam  boc  ipsum  multo  sumptu  com- 
pleretur,  inspirante  divino  nutu  propter  eam,  quam 
soepe  diebus  feslis,  vidclicel  in  festo  beati  Dionysii, 
etin  indicto,et  inatiis  quamplurimis,  etvidebamus, 
et  sentiebamus  importunitatem.  Exigebat  enira  loci 
augustia,  utmulieres  super  capita  virorum,  tanquam 
super  pavimentum,  ad  altare  dolore  multo  et  cla- 
rooso  tumultu  currerent,  ad  augmentandum  et 
ampUQcandum  nobile,  manuque  divina  consecra- 
tum  monasterium,  vironim  sapientum  consilio,  re- 
Itgiosorum  muUorum  precibus,  ne  Deo  sanctisque 
nartyribus  dispHceret,  adjutus,  hoc  ipsum  incipere 


llbiis  viris  Manasse  Meldensi  episcopo,  et  Petio  $3- 
vanectensi.  Quorum  trium  una  et  glorioss  proceni 
cum  per  ostium  S.Eustachii  egrederetor,Mtepiii- 
cipales  portas  transiliens  cuai  ingenti  cleri  dec» 
tantis  et  populi  tripudiantis  turba,  episcopis  fn- 
euntibus,  et  sanctae  insistentibus  consecntiQoi,  p 
singularem  atrii  portam  de  antiqub  in  novnn  «pi 
transpositam  tertio  ingrediebantor.  Et  ad  honorei 
omnipotentis  Dei  festivo  opere  completo,  ciii  ii 
soperiore  parte  elaborare  accingeremur,  sliqoaiiii- 
lum  fatigatos  recreabant :  et  ne  laboris  aut  peatfit 
alicujus  timore  deprimeremar,  gratantissiiBe  loK' 
citabant. 

CAPUT  XXVll. 

.  De  portie  fusilitfu$  ei  detmratU. 
Valvas  siquidem  principales,  aecitis  fosoriba  < 
electis  sculptoribus,  in  quibus  passio  SaWslomft 
Resurrectio,  vel  Ascensio  continetur,  motiiseipr^ 
sis,  multo  sumpiu  in  eariim  deauratione,  ot  M 
porticui  conveniebat,  ereximos.  Necnonet  aliisa 
dextera  parte  novas,  insinlstra  vero  anti<|uassi& 
musivo,  quod  et  novum  contra  usum  hic  iien.rt  is 
arcu  portae  imprimi  elaboravimus.  Turrim  etiaB  i 
superiora  frontis  propugnacula  Um  ad  eoriesii^ 
corem,  quam  et  utilitatem ,  si  opportoniUsetifeiH. 
variari  C4>ndiximu8,  lilteris  eliam  cnpro  dften^ 
consecrationls  annum  intitulari,  ne  ob^sai  in- 
deretor,  praecep:mus  hoc  modo : 


I^ 


Ad  decus  EccUncp^  qmo!  fovit  et  extulit  iilum^ 

Sugerins  $tuduit  ad  decu$  Ecclesiof. 
Deqne  tuo  tibi  participans  martyr  Diony$if 
Orat  ut  €Xore$  fore  participem  paradisi, 
Annu$  milienus  etcententt$  quadragenus^ 
Annus  erat  Verbi  quando  sacrata  fuit. 

Versus  etiam  portarum  bi  sunt : 

Portarum  qui$qui$  attollere  qua;ri$  honorem^ 
Aurum  nec$umptu$,  operis  mirare  laborem. 
^'obite  eiaret  opu$y  $ea  opu$  quod  nobite  claret^ 
Clarificet  mentes  ut  eant  per  lumina  vera 
Ad  verum  lument  ubi  Cfiri$tu$  janua  vera. 
Quaie  $it  intu$  in  fii$  determinat  aurea  porta, 
Men$  hebe$  ad  verum  per  materiaiia  surgit^ 
Et  demerea  priu$  hae  vi$a  iuce  reeurgit. 

etinsuperUmiiiari: 

Su$cipe  vota  tui  judex  districte  Sugeri^ 
Inter  ove$propria$  fac  me  ctemenler  haberi, 

CAPUT  XXVIII. 
De  augmento  superioris  partis. 
Eodero  Tero  anno  tam  sancto  et  tam  fausto  opere 
exhilarali,  ad  inchoandam  in  superiori  parte  divinx 
propitiationis  «ameram,  inquajugiset  frequensre- 
demptionis  nostr»  hostia  ahsque  turbarum  molestia 
secreto  immolari  debeat,  acceleravimus.  Et  qucm- 
admodum  in  scripto  consecrationis  ejusdem  supe- 
noris  operis  inyenitur,  Deo  cooperante,  et  nos  et 
nostra  prosperante ,  cum  fratribus  et  conservis  no- 
siris  tam  sancturo,  tam  gloriosum,  tam  famosum 
opas  ad  bonum  perduci  finem  misericordlter  obti* 
oere  meruimuK:  tanto  Deo  sanctisque  martyribus 
obnoxii,  quanto  nostris  temporibus  et  laboribus 


LIBER  DE  REBUS  IN  ADMIN.  SUA  GCSTIS.  liSO 

Ajuvenem  oflendentem  sustinuerat,  aetate  ititegrum 
polenter  roboraverat,  interEcciesiae  et  regni  princi- 
pes  solemniter  locaverat,  ad  executionem  operis  noc 
ipsos  contulimus,  et  cruces  collaterales  ecclesiae  ad 
ibrmam  prioris  et  posterioris  operis  conjungendi» 
attoUi,  etaccumulari  decertavimus. 
CAPUT  XXIX. 


B 


De  continuatione  utriu$que  operi$. 
Quo  facto,  cum  quorumJam  persuasione  ad  tur- 
rium  anterioris  partis  prosecutionem  studium  no- 
strum  contuUssemus,  jam  in  altera  parte  peracta 
divina,  sicut  credimus,  voluntas  ad  boc  ipsum  nos 
reiraxit,  ut  mediam  ecclesiae  testitudinem,  quam  di- 
cunt  navim,  innovare,  et  utrique  innovato  operi 
conformare  et  coaequare  aggrederemur :  reservata 
tamen  quantacunque  portione  de  parietibus  antiquis, 
qujbus  summus  pontifex  Dominus  Jesus  Christusf 
teUiroonio  antiquorum  scriptorum  manum  apposue- 
rat,  ut  et  antiquae  consecrationis  reverentia,  ^t  mo- 
deriio  operi  juxta  tenorem  coeptum  congrua  cohaeren- 
tia  servaretur.  Cujus  imroutationis  suroma  haec  fuit, 
quod  si  interpolate  (sie)  in  navi  ecclesiae  occasione 
turrium  ageretur,  aut  temporibus  nostris  aut  suc* 
cessorum  nostrorum,  tardius  aut  nunquam  quo* 
cunque  infortunio  sicut  dispositum  est  perflceretur. 
NuUa  enim  rerum  importunitas  rerum  auctores  ur- 
geret,  quin  novi  et  antiqui  operis  copula  longam 
sustineret  exspectationem.  Sed  quia  jam  incceptum 
tst  in  alarum  extensione,  aut  per  nos,  aut  per  qnos 


tam  diu  diiferendo  agenda  reservavlt.  Quis  enim  ego  p  Dominus  elegerit,  ipso  auxiUante,  perflcietur.  Prae 


snm,  aut  quafe  domus  patris  mei,  qui  tam  nobile,  tam 
gratum  sedificium  vel  inchoasse  praesumpseriro,  vel 
perfeeisse  speraverim;  nisi  divinae  misericordiae,  et 
sanctorom  auxilio  martyrum  fretus,  totum  me  eidem 
operi  et  mente  et  corpore  applicuissem  ?  Verum  qui 
dedit  velle,  dedit  et  posse :  et  quia  bonum  opuB 
fuit  in  voluntate,  ex  Dei  adjutorio  stetit  in  perfe- 
ciione.  Quod  quidem  gloriosum  opus  quantura  di- 
vina  manus  in  talibus  operosa  prolexerit,  cerlum 
est  etiam  argumentum,  quod  in  tribus  annis  et  tri- 
bus  mensibus  totum  illud  magnificum  opus,  et  in 
uiferiore  crypta,  et  in  superiore  voltarum  subUmi- 
tate,  tot  arcuum  et  columnarum  distinctiooe  varia- 
tum,  etiam  operturae  integrnm  supplementum  admi- 


teritorum  enim  recordatio  futurorum  est  exhibitio. 

Qui  enim  inter  alia  fiiajora  etiam  adroirandanini 

vitrearuro  operarios,  materiem  sapbirorum  locuple- 

tem,  promptissimos  sumptus  fere  septingentarum 

librarum,  aut  eo  aropUus  administraverit,  peragen* 

doruro  suppleroentis  liberalissimus  Doroinus  defi* 

cere  non  sustinebit.  Est  eteniro  initiuro  et  flnis. 

CAPUTXXX, 

De  ornamentis  ecciesice 

Omamentorum  etiam  ecclesiae  descriptionem,  qui* 

bus  manus  divina  administrationis  nostrae  tempore 

Ecclesiam  suam  sponsam  vocatam  exomavlt,  ne 

Teritatis  aemula  subrepat  oblivio,  et  exemplum  au- 

ferat  agendi,  intitulare  dignum  duximus.  Dominum 


serit.  Unde  etiam  epitaphiuro  prioris  consecraiionis,  D  nostrum  ler  beaturo  Dionysiuro  Um  largum,  tam 


una  sola  sublata  dictione,  hiijus  etiam  annalem  ler- 

niinam  concludit,  hoc  modo  : 

Annus  miiienu$  et  centenu$  auadragenu$ 
Quartu$  erat  Verbi,  quanao  $acrala  fuit. 

Qiiibus  etiam  epitaphii  versibus  hos  adjungi  de- 
legimus. 

Pars  nova  posterior  dum  jungitur  anteriori^ 

Auia  micat  medio  ctartjicata  suo. 
Ciaret  enim  ciaris  quod  clare  concopuiatur^ 

Et  quod  perfundit  tux  nova^  ciaret  opu$ 
Nobite,  quod  ron$tat  auctum  $ub  tempore  no$tro^ 

Qui  Sugerus  eram^  meiduce  dum  fieret. 

Proroptus  igitur  urgere  successus  meos,  cum  nihil 
raallem  sub  coilo  quaro  prosequi  roatris  Ecclesiae 
honorem,  quae  puerum  roalerno  aflectu  lactaverat, 


benignum  et  confltemur  et  praedicamus,  ut  tot  et 
tanta  credarous  apud  Deum  eflecisse,  tot  et  tanta 
impetrasse,  ut  centupliciter  quam  fecerimus,  Eccle- 
siae  iUius  profecisse  potuissemus,  si  fragilitas  hu- 
roana,  si  varietas  teroporuro,  si  roobilitas  morum 
non  restitisset.  Quae  tamen  ei  Deo  donante  reserva- 
vimus  haec  sunt : 

CAPUT  XXXI. 
De  tabuia  aurea  euperiori. 
In  tabula  iUa  quae  ante  sacratissimum  corpus  ejus 
assistit,  circiter  xlii  roarcas  auri  posuisse  nos  aesti- 
roarous.  Cemmarum  pretiosarum  multipUcem  co* 
piam,  hyacinthorum,  rabetoruro,  saphirorum,  sroara- 
gdinum,  topazioruro,  necnon  et  opus  discriminan- 


mi 


SUGERU  ABBATIS  S.  DlONYSIl 


m 


Uum  umenum,  quanUm  nos  repcrire  nnnquam  prae-  A  quc  copiam  circumquaquc  pcr  nos  cl  per  nunlios 


gumpsimus.  Videres  rcges  ei  principes,  nmltosque 
▼iros  praecelsos,  imilalione  nostra  digilos  manuum 
suarum  exannularc,  cl  annulorum  aurum,  et  gemmas, 
margaritasquc  prctiosas  obamorcm  sanctorum  mar- 
lyrumcidcm  tabute  infigi  pracipcrc.  Ncc  minus 
ctiam  arcbicpiscopi  ct  cpiscopi  ipsos  suae  dcsponsa- 
tionis  annulos  ibidem  sub  tuto  reponcnles,  Dco  el 
sanctis  ejus  devotissime  oflerebant.  Ycnditorum 
ctiam  gcmmariorum  tanta  de  diversis  rcguis  et  na- 
tionibus  ad  nos  turba  conflucbat,  ut  non  plus  cmcre 
quaercremus,  quam  illi  vendere  sub  administratione 
omnium  festinarcnt.  Vcrsus  etiam  ejusdcm  labulas 
bi  sunt: 

IHagne  Dionysi^  portas  aperi  Paradisi^ 
Suggeriumque  piis  protege  proisidiis. 

Quique  novam  cameram  per  nos  tibi  constituisti, 
In  camera  ccbH  nos  facias  recipiy 

Et  pro  prcesenti  cceli  mensa  satiarif 
Signi/icata  magis  significante  placent 

Quia  igitur  sacratissima  dorainorum  nostrorum 
corpora  in  volta  supcriorc  quam  nobilius  potuimus 
locari  oportuit,  quaedam  de  coUateralibus  tabulis 
sanctissimi  corum  sarcopbagi  ncscimus  qua  occasione 
crcpta,  quindccim  marcas  auri  rcponendo,  ulterio- 
rcm  frontem  ejusdem,  et  opcrluram  supcriorcm  un- 
dique  inferius  et  superius  deaurari  quadraginla 
ferme  unciis  claboravimus.  Tabulis  cliam  cuprcis 
fusilibus  ct  dcauratis,  atquc  politis  lapidibus  impa- 
ctis  proptcr  interiorcs  lapidcas  voltas,  nccnon  et  ja- 


nostros  qusentantcs,  quam  prctiosiorem  in  auroet 
gemmis  tanto  ornatui  materiam  invenire  potttimus 
praeparando,  artificcs  pcritiores  de  diversis  par. 
tibus  convocavimus.  Quo  et  diligenter  et  morcse 
fabricando  crucem  vcncrabilem  ipsarum  admiraiio- 
ne  gemmarum  rctro  atlolicrcnt,  et  anle  Tideiim  in 
conspectu  sacrificantis  saccrdotis,  ad  orandum  i)o- 
mini  Salvatoris  imaginem  in  recordatione  passio- 
nis  ejus  tanquam  et  adbuc  patieiitem  in  crm^ 
ostcntarcnt.  Eodcm  sane  loco  bealus  Dion}sii:s 
quingentis  annis  et  eo  amplius,  videlicetatempoi? 
Dagobcrtiusque  ad  nostra  tcmpora  jacuerat.  iQon 
jocosum,  sed  nobilc  miraculum,  quod  super  kls 
ostcndit  nobis  Dominus,  sub  silentio  pmem  oo- 
^  luimus.  Cum  cnim  baercrcm  penuria  gemmaniBi, 
ncc  super  hoc  suflicientcr  mthi  providere  Taleroi 
(raritas  enim  cas  cariores  facit)  ccce  duonim  ordi- 
num,  trium  abbatiarum,  videlicet  CisielieDsis  ci 
alterius  abbatix  cjusdcm  ordinis,  ct  Fontis  EliraUi. 
cameruiam  nostram  ccclcsias  inhxrentem  inlrames, 
gcmmarum  copiam,  vidclicct  hyacinthorum,  sapki- 
jorum,  rubclorum,  smaragdinum,  topuionn, 
quantam  pcr  decennium  invenire  minime  speralia- 
rous,cmcndam  nobis  obtulerunt.  Qui  aulemeasha- 
bcbant,  a  comite  Theobaldo  sub  elecmosyna  obi- 
nucrant,  qui  a  thesauris  avuncuU  sui  regisHeviti 
dcfuncli,  quas  in  mirabilibus  cuppis  loto  tempre 
vitae  suae  congesscrat,  pcr  manum  Stephani  frains 


nuis  continuis  ad  arccndos  populorum  tumultus  ;  ^  sui  regis  Anglici  rcccpcrat.  Nos  autcro  onere  qu- 


iiatamenutvcncrabilcspcrsonae,  sicut  dccuerit  ipsa 
sanctorum  corporum  continentia  vasa  cum  magna 
dcvotione  et  lacrymarum  profusione  vidcrc  valcant, 
circumcingi  fecimus.  Eorumdem  vero  sanctorum 
ijmulorum  hi  sunt  vcrsus  : 

Sanetorum  cinerss,  ubi  cobHcus  excubat  ordo, 
Plebs  rogat  et  ploratt  clerus  canit  in  decachordo^ 
Spiritibus  quorum  referuntur  vota  piorum, 
Cumque  placent  illis  mala  condonantur  eorum, 
Corpora  sanclorum  sunt  liic  in  pace  sepulta, 
Qui  mst  se  rapiant  nos  orantes  prece  multa. 
Jiic  locus  egregium  venientibus  exstat  asylum 
Hh  fuga  tuta  rets,  subjacet  ultor  eis. 

CAPUT  XXXII. 

De  crucifixo  aureo. 
Adorandam  viviflcam  crucem  aeternae  Tictoriae 
Salvatoris  nostri  vcxillum  salutifcrum,  de  quo  di- 
cit  Apostolus  :  Mihi  autem  absit  gloriari  nisi  in  cruce 
Domini  nostri  Jesu  Christi^  quanto  gloriosum  non 
tantum  hominibus,  quantum  etiam  ipsis  angclis, 
filii  hominis  signum  apparens  in  cxlrcmis  in  coelo, 
tanto  gloriosius  ornatum  iri,  tota  mcntis  dcvotione 
si  possemus  innitercmur,  jugiter  cam  cum  apo- 
stolo  Andrea  salutantcs,  i  Salvc  crux  qua»  in  cor- 
porc  Christi  dcdicala  cs,  ct  ex  mcmbris  cjus  tan- 
quam  margaritis  ornata.  t  Vcrum  quia  sicut  volui- 
nius  non  potuimus,  quam  mclius  potuimus  volui- 
rous,et  pcrficcrc  Deo  donante  elaboraviraus.  Hinc 
©sl  quod    prcliosarum  margaritariim,  goramaru:n- 


rendarum  gemmarum  cxonerati,  gratiasDeo  m- 
rentes,  quatcr  ccntum  libras,  cum  plus  satis  n]t- 
rent,  pro  eis  dedimus.  Nec  eas  solum,  verttmetiaa 
multam  cl  sumpluosam  aliarum  gemmarumetaoio- 
num  copiam  ad  perfectioneni  tam  sancti  omanieDti 
apposuiinus.  Dc auro  vcro  ob^izo,  circiter  quater- 
viginti  marcas  nos  posuissc ,  si  bcne  recordor,  m^ 
minimus.  Pedcm  vcro  quatuor  evangelistis  coib- 
plum,  et  columnam  cui  sancta  insidet  imago.  s&b- 
tilissimo  opere  smaltitam,  et  Salvatoris  histonan 
cum  antiquse  legis  allegoriarum  tcstimoniis  desr 
gnatis,  ct  capitcllo  supcriore  niortem  Domini  caa 
suis  imaginibus  admirante,  pcr  plures  aurifaivn 
Lolbarxngos  qiiandoquc  quinquc,  quandoqne  s^ 
D  ptcm,  vix  duobus  annis  pcrfectam  babere  potsj- 
mus.  Tunti  igittirct  tam  sancti  instrumenti  oroausi 
altius  honorarc  ct  cxaltare  misericordia  Sakatrr» 
noslri  accclerans,  domnum  papam  Eugenium  adirr 
brandum  sanctum  Pascba,  sicut  moscst  Homni 
pontificibus  in  Galliis  dcmorautibus,  ob  honores 
sancti  apostolatus  beati  Dionysii,  quod  ctiam deCjl'- 
xlo  ctlnnocentio  illius  praedecessoribus  vidirans.a-i 
nosadduxit  :  qui  cumdcm  cnicifuum  cj  die««> 
lcmnitcr  consccravit.  De  tiiulo  vcrae  crucis  IV*- 
mini,  qui  omnem  et  universalem  excedit  marprv 
tam,  de  capella  sua  portionem  in  eo  assignavil 
pnblice  coram  omnibus,  quicnnqite  inde  aliqo^J 
rapcrent,  quicunque  ausu  temerario  in  cum  r> 
num  inferrent,  mucrone  beati  Petri,  el  gladio  S'r 


i233  LIBER  DE  REBUS  IN  ADMIN.  SUA  GESTIS.  iSS^ 

ritus  sancti  anathematizavit.  Nos  antem  idem  ana- A  immaterialia  transferendo,    honesta    meditatioin- 

sislere  persuaderet ;  videor  videre  me  quasi  sub  ali- 


ihema  inferius  in  cruce  intitulari  fecimus. 

Principale  igitur  beati  Dionysii  altarc,  cui  lan- 
tuna  anterior  tabula  a  Carolo  Calvo  imperatore  ter- 
tio  speciosa  et  pretiosa  habebatur,  quia  eideni  ad 
inoiiasticum  propositum  oblati  fuimus,  ornatum 
iri  accelcravimus,  el  utrique  laleri  aureas  apponcn- 
do  tabulas,  quartam  etiam  preliosiorem,  ut  tolum 
circumquaque  altare  appareret  aureum,  atlollendo 
circumcingi  fecimus  :  collateralibus  quidem  cande- 
labra  viginli  marcarum  auri,  regis  Ludovici  Phi- 
lippi,  ne  quacunque  occasione  raperentur,  ibidem 
deponentes  hyacinthos,  smaragdines,  quascunque 
gemmas  preliosas  apposuimus,  et  apponendas  dili- 
genter  quasritare  decrevimus.  Quorum  quidem  ver- 
6us  hi  sunt  : 
In  dextro  latere  : 

Has  arm  tabulas  posuit  Sugerius  abbas^ 
Prffter  eam  quam  rex  Karolus  ante  dedit, 
Indignos  venia  (ac  dignos  Virgo  Maria, 
Regiset  abbatis  mala  mundet  (onspietatis, 
In  sinistro  latere  : 

Si  quis  prceclaram  spoUaverit  impius  aram 
jEque  damnatus  pereat  Judce  sociatus, 

Veteriorem  vero  tabulam  miro  opere  sumptuque 
profuso,  quoniam  barbari  et  profusiores  nostrati- 
bus  erant  artifices,  tam  forma  quam  materia  mira- 
bili,  anaglifo  opere,  ut  a   quibusdam  dici  possit, 
inateriam  superabat   opus,  exlulimus.  Multa    de 
acquisitis,  plura  de  quibus  ecclesiae  ornamcntis, 
fiune  perdere  timebamus,  videlicet  pede  decurtatum  q 
<  alicem  aureum,  el  qusedam  alia  ibidem  couHgi  fcci- 
Kius.  Et  quoniam  tacita  visus  cognitione  materiei 
(iiversilas,  auri,  ^emmarum,  unionum,  absque  de- 
scriplione  facile  non  cognoscitur,  opus  quod  soiis 
palet  Iltteratis,  quod  allegoriarum  jocundarum  ju- 
bare  resplendet,  apicibus  litterarum  mandari  feci- 
inus.  Versus  etiam  idipsum  loquentes  ut  enuclea- 
tius  intelligatur,  apposuimus  : 
Voce  sonans  magna  Christo  plebs  elamat  hosanna^ 
Quce  datur  in  coena  tulit  omnes  hostia  vera. 
Verre  crucem  properat  qui  cunctos  incrucc  sabat, 
Hcc  quod  Abram  pro  prole  litat,  Christi  caro  signat. 


Melchisedechlibat  qnod  Abram  super  hosletriumphat, 
Bvlrum  vecte  ferunt  qui  Christum  cum  cruce  qucerunt, 
Haec  igitur  tam  nova  quam  4inliqua  ornamentO' 


qua  extranea  orbis  terrarum  plaga,  quae  nec  tota 
sit  in  terrarum  fajce,  nec  tola  in  coeli  puritate  de- 
morari,  ab  hac  eliam  infcriori  ad  illam  superiorem 
anagogico  more  Deo  donanie  posse  transferri.  Cou- 
ferre  consuevi  cum  Hierosolymitanis,  et  gratantis- 
sime  addiscere,  quibus  Constantinopolitanae  patue- 
rant  gaza»,  el  Sanctae  Sophiae  ornamenta,  utrum  ad 
comparationem  illorum  hajc  aliquid  valere  debc- 
rent.  Qui  cum  haec  niajora  faterentur,  vlsum  est 
nobis  quod  timore  Francorum  admiranda  quae  an- 
iea  audieramus  caute  reposita  essent;  ne  stuUoruni 
aliqi  orum  impetuosa  rapacitate  Gra^corum  et  Lati- 
norum  ascila  famiiiaritas  insedilionem  et  bello- 
"  rum  scandala  subito  moveretur.  Aslutia  enim  prai- 
cipue  Graeconim  est.  Unde  fieri  potuit  ut  majora 
sint  quae  hic  sub  tuto  reposita  apparent,  quam  ea 
qua;  non  tuto  propter  scandala  ibidemrelictaappa- 
ruerunt.  Admiranda  siquidem  et  fere  incrcdibilia  a 
viris  veridicis  quampluribus,  etab  episcopo  Lau- 
dunensi  Ilugone,  in  celcbratione  missae,  de  Sanclae 
Sophiae  ornamcntorum  praerogativa,  necnon  et  alia- 
rum  ecclesiarum  audieramus.  Quae  si  ita  sunt,  imo 
quia  eorum  testimonio  ita  esse  credinius,  tam  in- 
a^stimabilia  quam  incomparabilia  muilorum  judi- 
cio  exponercntur.  Abundet  unusquisque  in  suo 
sensu.  Mihi  fateor  hoc  potissimum  placuisse,  ut 
quiTicunque  cariora,  quaecunque  carissima,  sacro- 
sanctae  Eucharistia^  administrationi  super  omi:i-i 
dcservire  debeant.  Si  libatoria  aurea,  si  fialae  au- 
reae,  et  si  mortariola  aurea  ad  collcctam  sanguin'j 
hircorum  aut  vitulorum,  aut  vacca;  rufic,  ore  Df>' 
aut  prophetae  jussu  dcscrviebant :  qunnlo  magis  ad 
susceptionem  sanguinis  Jesu  Cbristi  vasa  aurea, 
lapides  preliosi,  quaeque  inter  omnes  creaturas  ca- 
rissima  continuo  famulatu,  plena  devotione  expo^i'. 
debent.  Certe  nec  nos  nec  nostra  his  dcservire 
sufficimus.  Si  de  sanctorum  cherubim  et  seraphint 
substantia  nova  creatione  nostra  mutaretnry  iu- 
sufiicientem  tamen  et  indignum  tantae  ettam  inefla- 
bili  hostiae  exhiberet  famulatum.  Tantani  tamen 
propitiationem  pro  peccatisnostris  habemus.  Oppo- 
nunt  etiam  qui  derogant,  deferrc  suilicerc  huic  ad- 


rum  discrimina  ex  ipsa  matris  Ecclesiae  aflectione  D  ministrationi   mentem  sanctam,  animum   purum. 


crebro  considerantes,  dum  iliam  admirabilem  S.  Eii* 
gii  cum  minoribus  crucem,  dum  incomparabile  or- 
namentum,quod  vulgo  cvista  vocatur,  aureae  arae 
siiperponi  contueremur,  corde  tenus  suspiraudo  : 
oinnis,  inquam,  lapis  preliosus  operimentum  tuum, 
sardius,  topazius,  jaspls,  crisolitus,  onix,  et  bcril- 
lus,  saphirus,  carbunculus,  et  smaragdus.  Dequo- 
rum  numero,  praeter  solum  carbimculum,  nullum 
dcesse,  imocopiosissime  abundare,  gemmarum  pro- 
prietatem  cognoscentibus,  cum  summa  admira« 
tlone  claret.  Unde  cum  ex  dilectione  decoris  do- 
mus  Dei  aliquando  multicolor  gemmarum  speciosi- 
tas  ab  exintrinsecis  me  curis  devocarel,  sanctarum 
etiain   diversitatem  virlutum  de  maicrialibus    ad 


intentionem  fidelem.  Et  nos  quidem  haec  interessd 
praecipue,  proprie,  specialiler  approbamus.  In  exte- 
rioribus  ctiam  sacrorum  vasorum  ornamentis,  nulli 
omninoaeque  ut  sancti  sacrificii  servitio,  in  omni 
puritate  interiori,  inomni  nobilitate  extcriori,  de- 
bere  famulari,  profitemur.  In  omnibus  enim  univcr- 
saliter  decenlissime  nos  oportet  deservirc  Redemp- 
tori  nostro,  qui  in  omnibus  universaliter,  absque 
exceptione  aliqua  nobis  providere  non  rccusavit,. 
qui  naturae  suae  nostram  sub  uno  et  admirabili  in- 
dividuo  univit,  qui  uqs  in  parte  dcxters  suae  lo- 
cans,  regnum  suum  vcraciter  possidere  promisitr 
Dominus  noster  qui  vivit  et  regnafr  per  omnia  sae- 
cula  sxculorum. 


ISS5 


SUGERli  ABBATIS  S.  DIONYStl 


m 


AlUre  eliam ,  quod  testimoiiio  antiquorum  san-  x  sanctissima  braclua  continebanCur,  ubi  uipersde- 


ctum  nominatur  altare  (sic  enim  consuevit  dicere 
gioriosus  rex  Ludovicus  Philippi,  ab  infanlia  sua 
dum  hic  nutriretur,  se  a  senioribus  loci  didicisse , 
quia  cum  yetustate,  tum  defectu  lidelis  custodi», 
tum  etiam  propter  frequentem  motionem ,  quae  fit 
aobilissimi  apparatus  occasione,  qui  diversi  diver- 
Ais,  exceiientes  excellentioribus  festis  apponuntur, 
minus  honeste  coroptum  apparebat)  ob  reverentiam 
«anctarum  reiiquiarum  renovare  excepimus.  Sacra- 
tus  siquidem  lapis  porphyreticus,  qui  superest  arae, 
non  minus  qualitativo  colore,  quam  quanlitativa 
magnitudine,  satis  aptus,  concavo  ligno  auro  oper- 
to,  ipsa  vetustate  interpolata  admodum  disrupto 
cingebatur.  Gujus  concavi  faceta  compositione  in 


bant  cristaliini  lapides ,  titulos  eorum  aSeranei 
diligenter  aperirent,  sicut  sperabamus,  omnia  pb- 
narie  Deo  annuente  videntibus  cunclis  inTeniiuus. 
Gausam  etiam  repositionis  reUquiarum  iii  eisdem 
iocellis  invenimus,  videlicet  quod  Karolus  impenlor 
tertius ,  qoi  eidem  altari  subjacet  gloriose  aepvHas, 
ad  tuitionem  animae  et  corporis,  de  theca  imperiaii 
eas  sibi  assumi,  et  penes  se  reponi,  imperi^i  edkio 
assignaverit.  Argomentum  etiam  annuli  sui  depre»- 
sione  signatum,  quod  valde  omnibuspla€uii,ibi- 
dem  reperimus.  Nec  enim  sinc  causa  ante  sanciin 
iilud  altare  septem  lampades  in  vaas  argenleis, 
quse  nos  quidem  dissoluta  referimus,  incessaaltf 
tam  die  quam  nocte  in  sempitemum  ardere  eonsti- 


anteriori  parte  iocatum  bracbium  S.  Jacobi  apo-  '^  tuisset ,  nisi  maximam  spem  et  corporis  ei 


stoli ,  idipsum  iitteris  interius  attestantiluis ,  pervia 
candidissimi  cristaili  aperlione  credebalur.  Nec 
oiinus  in  dextera  parte  uniformiter  iiiterarum  ap- 
paritione,  brachium  protomartyris  Siephani  re-* 
condi ;  in  sinistra  vero  aeque  sancli  Yincentil  levitae 
et  marlyris  brachium  titulus  interius  perorabat., 
Nos  igitur  tantarum  et  tam  sanctarum  reliquiarum 
protectione  muniri  appetentes  ,  eas  videre ,  eas 
deoscuiari,  si  Deo  dispiicere  non  timerem,.  gratan- 
iissime  multo  temporum  processu  rapiebar.  Assu- 
mens  igilur  ex  devotione  audaciam,  el  antiquitatl 
lionorem  veritatis  conservans ,  modum  et  diem  de- 
tegendi  ipsas  sanctas  reliquias  elegimus,  sacra- 
tissima  videlicet  die  martyrii  beaiorum  martyrum 


in  sanctarum  reliquiarum  repositione  crediditseL 
Sumptibus  enim  iilarum  et  anniversarii  soi ,  ei 
suorum  refectioni,  possessionem  saam  qnz  didir 
Ruoilum  cum  appendiciis  sigiiiis  auress  eonflmaTiL 
Hinc  est  etiam,  quod  in  soiemnitatibus  diver»is  (m 
sexaginta ,  magni  et  honesti  cerei  sex,  qoales  aEi 
in  Ecciesia  aut  raro  aut  nunquam  apponimlar, 
circa  ideni  altare  accenduntur.  Hinc  est  eli» 
quod  quoties  altare  l>eati  Dionysii ,  toUes  ei  idcB 
altare  nobili  apparalu  adoniatur. 

Grucem  eiiam  mirabilem  quantitatis  sux,fsx 
superposita  est  inter  altarc  et  tunralum  ejvsden 
Karoli,  in  cujus  medio  fama  retinuit,  confiiam  ao- 
bilissinium  monile  Nantildis ,  regina*  uioris  ^ 


dominorum  nostrorum ,  viii  scilicet  Idus  Octobris.  lierti  regis  ecciesiae  Aindaloris ,  aliud  vero  in  froi- 
Aderant  siquidem  diversanim  provinciaruin  archi- 
episcopi  et  episcopi,  qui  gralantissime  quasi  ex  de- 
bito  apostolatus  GalJiarum,  ad  tantae  solemnitatis 
ceiebrationem  pia  voia  deferre  accesserant :  archie- 
piscopi,  sciiicet  Lugdunensis,  Remensis,  Turonen- 
sis,  et  Rolhomagensis;  episcopi  vero,  Suessionen- 
fiis,  Beivacensis,  Silvanectensis,  Meideusis,  Redo- 
nensis,  Aletensis,  et  Venetensis.  Abbatum  etiam  et 
monachorum  y  sive  ciericorum ,  atque  optimaluni 
conventus;  sed  et  populi  promiscui  sexus  turba 
innumerabilis.  Decantata  igitur  eadem  soleronitatis 
die  tertia,  cum  jam  iaconspectu  omiiium  assisten*- 
iium  ceieberrima  tantae  diei  ordinaretur  proeessio,^ 
tanta  certe  rei  veritatis  fiducia ,  solo  Patrum  fiesti- 
monio  et  titulo  referti,  ac  si  jam  omnia  vidissemus, 
archiepiscopos  et  episcopos ,  abbates  et  authenlicas 
'assistentes  personas,  ad  eOerendam  aram  ascivi- 
miid,  quod  eam  aperire,  quod  sanclissimaruiu  reli- 
quiarum  thesaurum  vidcre  vcllemus,  exposuimus. 
Dicebant  ergo  quidam  ex  familiaribus  nostris,  con- 
sulte  quidem ,  quod  et  personse  et  Ecclesiae  famae 
tutius  luisset,  si  secreto,  utrum  ita  esset  ut  litterae 
loquebantur,  videretur.  Quibus  illico  fidei  fervore 
excitus  responsum  reddidi ,  roagis  niihi  placere  si 
ita  est  ut  legitur,  ab  onvnibus  contuentibus  scire, 
quam  si  secreto  inspexissem  omnes  non  contuentes 
dubitare.  Deferentes  igitur  in  mcdium  praefatam 
aram ,  ascitis  aurifabris  qui  locellos  illos ,  quibus 


D 


tem  sancli  Dionysii  (tamen  huic  minori 
aequipollere  peritissimi  artifices  tesianmr)  erigi 
fecimus,  maxime  ob  reverentiam  sanctissims  )>oj2 
ferrese ,  qus^  in  carcere  Glaucini  sacratissimo  cott» 
beati  Dionysii  innexa,  culCum  et  venerationen  tia 
a  nobis  quam  ab  omnibus  promeruit. 

Ea  eliam  parte  abbas  venerabiiis  Gorbeiae  U« 
memoriae  Robertus,  hiijus  sanctae  ecclesix  proles- 
sus,  et  ab  infantia  nutritus,  quem  eidem  Corbeieiu 
monasterio  abbatem  praeesse  Deo  doAante  abiiiv- 
miis ,  labulam  argenteam  opCiine  deanraun  p« 
recognitioue  professionis  suae ,  et  moltonim  ecd^ 
siae  beneficiorum  graQarum  actione ,  fieri  fecil 

Ghoriim  etiam  fratnim,  quo  valde  graTaliaBiv 
qui  assidue  ecclesiae  insistebant  servltio,  firigidiiA 
marmoris  et  cupri  aliquantisper  infirmum,  inkay 
quae  nnnc  apparet  formam ,  lal)oribus  eoruo  m- 
patieiites  ,  mutavimus  ;  et  propter  convenUis  aB|- 
meiitationem  Deo  auxiiiante  augmeutare  elabon* 
vimus. 

Pulpitum  etiam  anti^uuro,  qnod  admirabile  u- 
bularum  eburnearum  subtiKssiina,  nostrisqoe  »• 
poribus  irreparabili  sculptura,  ct  antiquarum  hi*' 
riariim  descriptione  bumanam  aBSlimatioBcm  <!«" 
debat :  recollectis  tabulis  quae  In  apcarom  ei  »^ 
arcarum  reposilione  diutius  fcedabanlur,  «^» 
dextraque  parie  resiilutis  animatibus  capreis.  » 
tanla  tamque  rairabilis  depcriret  materia ,  ad  pw 


i2o7  L1BER  D£  REBUS  IN 

ferendaro  stiperias  sancti  Evangelii  lectionem ,  erigi 
fecimus.  Li  noviute  siquidem  sessionis  nostrae  im- 
pedimenium  quoddam ,  quo  medium  ecclesias  muro 
tenebroso  secabatur,  ne  speciositas  ecclesiae  magni- 
tudinis  talibus  fuscaretur  repaguUs,  de  medio  sus- 
tolli  feceramus. 

Nec  minus  nobilem  gloriosi  regis  Dagoberti  ca- 
thedram ,  in  qua ,  ut  perhibere  solet  antiquitas , 
r^es  Francorum  suscepto  regni  imperio  ad  susci- 
pienda  optimatum  suorum  hominia  primum  sedere 
consueverant ,  tum  pro  tanti  excellentia  officii,  lum 
etiam  pro  operis  ipsius  pretio,  antiquatam  et  dis* 
ruptam  refici  fecirous. 

Aquilam  vero  in  medio  chori  admiranlium  tactu 
frequenti  dedeauratam  reaurari  fecimus. 

Yitrearum  etiam  novarum  praeclaram  varietatem 
ab  ea  prima ,  qu»  incipit  a  StirpB-Je^u  in  capite 
ecclesiae ,  usque  ad  eam  quae  superest  principali 
portae  in  introitu  ecclesiae  tam  superius  quam  infe- 
rius,  Magistrorum  multorum  de  diversis  nalionibus 
manu  exquisita ,  depingi  fecimus.  Uua  quarum  de 
materialibus  ad  immaterialia  excitans ,  Pauium 
apostolum  molam  vertere,  Prophetas  saccos  ad  roo- 
lam  apportare  repraesentat.  Sunt  itaque  ejus  nia- 
teriae  versus  isti : 

ToHis  a^ndo  molam  de  furfure,  PauUy  farinam , 

Moiatcm  legis  intima  nota  facis. 
Fit  de  tot  granis  verus  sine  furfure  panis , 
Perpetuusque  cibus  noster  et  angelicus, 
Iiem  in  eadem  vitrea ,  ubi  aufertur  velamen  de  facie 
Moysi : 

Quod  Moyus  velat  Christi  doctrina  revelat , 
Denudant  Ugem  qui  spoliant  Moysen. 
in  eadem  vitrea  super  arcam  foederis  : 

Fmderis  ex  arca  Christi  cruce  sistitur  ara^ 
Fcedere  majori  mlt  ibi  vita  mori, 

Itcm  in  eadem ,  ubi  solvunt  librum  Leo  et  Agnus  : 

Qui  Deus  est  magnus^  librum  Leo  solvit  et  Agnus. 
Agnus  nive  Leo  pt  earo  juncta  Deo. 

In  alia  vitrea,  ubi  filia  Pharaonis  invenit  Moysen 
in  flscelia : 

Est  m  fUcella  Mojfses  puer  ilU^  puetla 
RBgia^  mente  pia  quem  fovei  EccUsia^ 
In  eadem  vitrea,  \jbi  Moysi  Dominus  apparuit  in 
igne  rubi : 

Sicut  conspicitur  rubus  hie  ardere ,  nec  ardet ; 

Sie  divo  pUnus  hoc  audet  ab  igne^  nec  ardet. 
item  in  eadem  vitrea ,  ubi  Pharao  cum  equitatu 
suo  in  mare  demergitur  : 

Quod  baplUma  bonis^  hoc  militia!  Pharaonis 
Forma  facit  similUf  causaque  dissimilU. 
Item  in  eadem ,  ubi  Moyses  exaltat  serpentem 
«neum : 

Sieut  serpentes  serpens  necat  iBneus  omnes , 

Sic  eialtatus  hostes  necat  in  cruce  Christus. 
In  eadem  vitrea ,  ubi  Hoyses  accipit  legem  in 
monte: 

Lege  data  Moysi ,  juvat  illam  gratia  Chrihti. 
Gratia  vivificat^  littera  mortificat. 

Undequia  magni  constant  mirifico  opcre,  sumptu* 


B 


ADMIN.  SUA  GESTIS.  iiSg 

A  que  profuso,  vitri  vestiti,  et  saphiroruro  materia» 
tuitioui  et  refectioni  earuro  ministerialem  magistrum, 
sicut  eliam  ornamentis  aureis  et  argenleis ,  peritum 
aurifabrum  constituimus :  qui  et  praebendas  suas , 
ei  quod  eis  super  hoc  visum  est,  videlicet  ab  altari 
nummos,  et  a  communi  fratrum  horreo  annonam 
suscipiant,  et  ab  eorum  providentia  nunquam  se 
absentent. 

Septem  quoque  candelabra,  quoniam  ea  quae  Ka- 
rolus  imperaior  beato  Dionysio  contulerat ,  sua  ve- 
tustate  dissipata  apparebant,  opere  sroaltito  et 
optiroe  deaurato  coroponi  fecimus. 

Yasa  etiaro  taro  de  auro ,  quam  pretiosis  lapidi* 
bus,  ad  Dominicae  mensae  servicium,  praeter  illa 
quae  reges  Francorum ,  et  dcTOti  Ecclesiae  ejusdem 
officlo  deputaverunt ,  l)eato  Dionysio  debita  devo- 
tione  acquisivirous.  Magnum  videlicet  calicem  au- 
reum  septies  viginti  unciarum  auri,  gemmis  precio- 
sis,  scilicet  hyacinthis  et  topaziis  ornalum,  pro  alio 
qni  tempore  antecessoris  nostri  vadimonio  perierat, 
rcstitui  elaboravimus. 

Aliud  etiam  vas  preliosissimuro  de  lapide  prasio 
sti  formam  navis  exsculplum ,  quod  rex  Ludovicu» 
Philippi  per  decennium  fere  vadimonio  amiserat, 
cum  nobis  ad  Tidendum  oblatum  fuisset ,  ejusdem 
regis  cuncessione  sexaginta  marcis  argenti  compa- 
ratum,  cumquibusdam  floribuscoronae  Imperatricis 
beato  Dionysio  obtulimus.  Quod  videlicet  vas ,  tam 
pro  preciosi  lapidis  qualitate  ,  quam  integra  sui 
Q  quantiute  miriflcum ,  incluso  sancti  Eligii  opere 
constat  ornatum,  quod  omnium  judicio  pretiosissi- 
mum  aestimatur. 

Yas  quoque  aliud ,  quod  instat  jusUe  berilli  aut. 
cristalli  videtur ,  cum  in  primo  itinere  Aquitaniae 
regtna  noviter  desponsata  domino^  regi  Ludovico 
dedisset,  pro  magno  amoris  munere  nobis  eani,  nos 
vero  sanclis  martyribus  dominis  nostris  ad  liban- 
dum  di vinae  mensae  affectuosissime  contulimus.  Gujus 
donationis  seriem  in  eodem  vase  gemmis  auroque 
ornato,  versiculis  quibusdam  intitulavimus  : 

Hoe  vas  sponsa  dedk  Aanor  regi  Ludbvico , 
Mitttdolus  *  avo ,  mihi  rex ,  sanctisque  Sugerus. 

Gomparavimus  etiara  praefati  altaris  officiis  cali« 
cem  pretiosum,  de  uno  et  continuo  sardonice, 
^  quod  est  de  sardio-  et  onice,  quo  uno  usque  adeo 
sardii  rubor  a  nigredine  onichini  proprietatem 
variando  discriminat,  ut  altera  in  alteram  proprie' 
tatem  usurpare,  inniti  aestimetur. 

Yas  quoque  aliud  huic  ipsi  materia ,  non  forma 
persimile,  ad  instar  amphorae  adjunximus,  cujua 
versiculi  sunt  isti : 

jDicm  Ubare.Deo  ^emmis  debemus  et  atiro, 
Hoc  ego  Sugertus  offero  vas  Domino. 

Lagenam  quoque  praeclaram ,  quam  nobis  come? 
Blesensis  Theobaldus  iii  eodem  vase  destinavit ,  iii 
quo  ci  rex  Siciliae  illud  transmiserat ,  et  aliis ,  in 
eodem  officio  gratanter  apposuimus. 

Yascula  etiam  cristallina^  quae  in  Gapella  nosira 


<«•  SUCERH  ABBATIS  S.  OIONYSII  fiM> 

«otidiano  sorvitio  alUris  aasiffnaveramus ,  ibidem  A  puero  offerri  voliiit,  undc  ei  bonorifice  aervlremin, 

copiose  largiri  non  renuit. 


rcposuimus. 

Nec  minus  porphyriticum  vas  sculptoris  et  poli- 
I  oris  manu  admirabiie  factum ,  cum  per  multos 
annos  in  scrinio  vacasset ,  de  amphora  iu  aquil» 
formam  transferendo ,  auri  argentique  materia 
ailaris  servitio  ad:)plavimus,  et  versus  hujusmodi 
eidem  vasi  inscribi  fecimus  : 

Imludi  gemmi$  lapis  iste  meretur ,  et  auro, 
Marmor  erat^  sed  in  his  marmore  carior  est. 

Pro  quibus  omnibus  Deo  omnipotenti  et  sanctis 
Martyribus  grates  referimus,  quod  sanclissimo  al- 
taii,  cui  sub  prxceplione  sancU»  Aegulae  nos  a 


Quia  ergo  divina  beneficia  non  oeciiUare,  sed 
pnedicare,  utile  et  honestum  cognovimus,  palliomm 
quod  divina  manus  teinpore  administraiionis  nostrx 
huic  sanctae  ecclesi»  contulit  augmentum  designa- 
vimus :  implorantes  ut  in  annive^sario  ad  propi- 
ciandam  divinae  majeslatis  excellentiam,  et  fratrum 
devotionem  ampliandaro ,  et  snccessorum  abbatum 
exemplum,  eiponantur.  Nee  enim  pro  tot  el  lantis 
commissis ,  Tel  enormitate  scclenim  meonmi « tam 
sera  quam  rara  satisfacere  pcenitentia  sufllGit,  nin 
universalis  Ecclesiae  suffragiis  innilamur 


SUGERII 

ABBATIS  S.  DIONYSII 
LIBELLUS 

DE  CONSECRATIONE  ECCLESIiE 

A  SE  iEDIFICATiE 

ET  TRANSLATIONE  CORPORUM  S.  DIONYSII  AG  SOGIORUU  EJUS 
Facta  anno  MCXL. 
(Dom  FfiLiBii;^,  IHstoirede  rabbaye  royale  de  Saint-Denis  en  France^  Paris  ,  1796,  in-foL  PreoT., 

p.  CLXXXVII,) 


Divinorum  humanorumque  disparitatem,  unius  et  B 
Bingularis,  sommxque  ralionis  vis  admirabilis  con- 
temperando  cosequat :  et  quae  originis  inferioritate, 
et  naturae  contrarielate  invicem  rcpugnarevidentur, 
ipsa  sula  unius  superioris  moderatae  karmoniae  con- 
venientia  grataconcopulat.  Cujus  profecto  summse 
et  aeternse  rationis  participatione  qui  gloriosi  effici 
innituntur,  crebro  in  solio  mentis  argutae  quasi  pro 
tribunali  rcsidcntes,  de  concertatione  continua  si- 
milium  et  dissimilium,  et  contrariorum  inventioni 
et  judicio  insistunt,  in  xternae  snpientiae  rationis 
fonte,  charitate  ministrante,  unde  bello  intestino  et 
seditioni  interiorl  obsistant,  salubriter  exhauriunt, 
spiritualia  corporalibus,  xtema  deficientibus  pr»- 
ponentes :  corporese  sensualitatis  exteriorum  sen- 
suum  molesliasetgravissimasangariaspostponunt:  ^ 
ab  earum  oppressione  seipsos  sublevantes,  solidis- 
simam  mentis  acieni  in  spem  %ternsB  infigentes  re- 
inunerationis,  aeternitati  tantum  studioseobsequun- 
tur :  carnalia  desideria  in  admirationem  et  specta- 
eiilttm  aliornm  obliviscnntur,  summae  rationis  hoc 


modo,  et  aetemae  beatitudinis  consortio,  proimttente 
unigenito  Dei  Filio,  In  patientia  possidebiiis  ammas 
vestras  {Luc.  xxi,  19),  se  gloriosae  conscientis  ne- 
rito  uniri  gratulantur.  Quod  tamen  conditjonis  primae 
corruptione  depressa,  et  graviter  sauciata  hnmani- 
tas,  pnesentia  potius  amplectens,  qnam  fatnra  ei- 
spectans,  nullo  raodo  sustineret ;  si  non  eliaai  ra- 
tionis  et  intelligentiae  humanae  rationabilis  sommae 
et  divinai  cbaritatis  copiosa  administratio  hoc  ipsnm 
clfectui  mancipare  misericorditer  suppeditaret.  Cnde 
legitur,  Misericordia  ejus  super  omnia  operaejus  {Psal. 
cxLiv,  9).  Ex  quo  quidem  cnm  aliis  audacter  et  ve- 
raciter  profitemur,  quod  quanto  sola  misericonTu 
salvos  nos  facit  per  lavacrum  regenerationis,  ei  re- 
novationis  Spiritus  sancti,  tanlo  nos  gratissimo  pn- 
rificaUe  mentis  holocausto  pro  toto  velle  ct  posse  jns 
titiam  nostram  quantumcunque  et  ipse  dederit  sup- 
plici  ei  devotione  offerrc  elaboremus  :  ut  ipse  qni 
potest  ut  Deus,  qui  debet  ut  Creator  si  non  resisti- 
mus,  disparitatem  istain  periculosam  in  nobis  part- 
(lcet,  contrarietatis  intestinae  iuimicitias,  qvaa  m 


1241  LIBELLUS  DE  CONSECUATIONE  ECCLESIiE  S.  DIONYSH.  1242 

ainiclliae  ejus  amissione  prinia  prajvaricatione  in-  A  nim  aculiusdeleclabiliusquerefimdendo,iiltra  satis 
curiimus,  ea  inefiabilicbaritatequadivinitatem  suam 


captivat^  humanitati  nostrse  ineffabiliter  et  insepa- 
rabiiiter  univit,  dissolvat,  soplta  carnalitatis  gra- 
vissima  molestia,  tumultuque  vitiorum  sedato,  pa- 
cato  habitaculo  interiora  repugnantia  pacificet :  ut 
inente  el  corpore  expediti  gratam  ei  offercntes  ser- 
vitutem,  beneficiorum  etiamimniensorumejuscirca 
«os,  et  nobiiem,  cui  nos  praiferri  sustinuit,  eccle- 
siam  replicare  et  praedicare  valeamus  largitatem. 
Ne  si  muti  in  laudem  ejus  exstiterimus,  beneficio- 
rum  ejus  ob  hoc  defectum  incurramus,  et  vocem 
illam  terribiliter  audiamus  :  ^on  e$t  inventus  qui 
rediret  et  daret  gloriam  Deo  {Luc.  xvii,  18). 

Justificati  igitur  ex  fide,  pace  nostra  interiori  se- 


quamsimajor  fabricaretur  irradiaret.  Hujus  brevita- 
tis  egrcgiai  grata  occasione,  numerositate  fidelium 
crescente  et  ad  sufl^ragia  sanctorum  crebro  con- 
fluente,  tanlas  prajfata  basilica  suslinere  consucvit 
molestias,  ut  siepius  in  solcmnibus  videlicct  diebns 
admodum  plena  per  omncs  valvas  turbarum  sibi 
occurentium  superfluitatcm  refunderet,elnon  solum 
intrantes  non  intrare,  verum  etiam  qui  jam  intrave- 
rant  praicedentium  expulsus  exire  compelleret.  \i- 
deres  aliquando,  mirabile  visu!  quod  innitentiluis 
ingredi  ad  venerationem  et  deosculafmnem  sancla- 
pum  reliquiarum  clavi  et  coronac  Domini  tanta  con- 
gestae  muUitudinis  opponebatur  repugnantia,  iit 
inter  innumera  populorum  millia  ex  ipsa  sui  com- 


cundam  Apostolum  pacem  apud  Deum  habentes;  B  pressionenullus  pedem  moverevaleret,  nullus  aliud 


anum  et  inter  multos  singulare  divin«largitatisbe 
neficium,  murc  eoriim  qui  ad  gratificandum  imper- 
tit^  donadonatoribussuisuhro  referunt,  in  mcdium 
proferentes,  gloriosam  et  Deo  dignam  sanctae  hujus 
ecclesia  consecrationem  preliosissimorum  noslro- 
rum  dominorum  et  apostolorum  nostrorum  Diony- 
sii,  Rustici  et  Eleulherii,  et  aliorum  sanctorum, 
quorum  prompto  innitimur  patrocinio,  sacratissi- 
mam  translationem  ad  successorum  notitiam  slylo 
assignare  elahoravimus,  qua  de  causa,  quo  ordine, 
quam  solemniter,  quibus  etiam  personis  idipsum 
actum  sit  reponentes,  ut  et  divina;  propitiationi  pro 
•anto  rounere  condignans  pro  posse  nostro  gratia- 
rum  actiones  referamus,  et  sanctorum  protectorum 


ex  ipsa  sui  constrictione,  quam  sicut  statua  marmo- 
rea  stare,  stupere  quod  unum  supererat  vociferarc. 
Mulierum  autem  tanta  et  tam  intolerabilis  erat  an- 
gustia,  ut  in  commistione  virorum  fortium  sicut 
praelo  depressae ,  quasi  imaginata  morte  exsanguem 
faciem  exprimere,  more  parturienlium  terribiliter 
conclamare,  plures  carum  miserabiliter  decalcatas, 
pio  virorum  sufl^ragio  super  capita  hominum  exal- 
talas,  tanquam  pavimento  adha;rentes  incedere, 
muUas  etiam  extrerao  singultantes  spiritu  in  prato 
fratrum  cunctis  desperantibus  anhelare.  Fratres 
etiam  insignia  Dominicae  passionis  adventan- 
tibus  exponentes,  eorum  angariis  et  contentioni- 
bus    succumbenles ,    nullo    divertere     habentes » 


nostrcrum  tam  pro  impensa  taiiti  operis  cura,  qiiam  ^  per  fenestras  cum  reliquiis  multoties  effugerunt. 


pro   tantae  solemnitatis  adnotatione,    opportunam 
apud  Deura  obtineamus  inlercessionem. 

Gloriosus  et  famosus  rex  Francorum  Dagobertus, 
vir  etsi  in  regni  administratione  magnanimitate  re- 
gia  conspicuus,  nihilominus  tamen  Ecclesiae  Deide- 
votus,  cum  ad  declinandam  patrijs  sm  Clotharii  Ma- 
gni  intolerabilem  iram  Calulliacum  vicum  aufugis- 
set,  et  sanctorum  martyrum  ibidem  quiescentium 
efligies  venerandas  tanquam  pulcherrimos  viros  ni- 
veis  vestibus  comptos  servitium  suum  requirere,  et 
.puxilium  promittere  incunctanter  voce  et  opere  com- 
perisset :  basilicam  sanctorum  regia  munificentia 
fabricatum  iri  affeciu  mirabili  imperavit.  Quam  cum 


Quod  cum  scholaris  puer  inter  fratres  erudirer 
audiebam,«xtra  juvenis  dolebam,  maturus  corrigi 
affectuose  appetebam.  Cum  autem  placuit  illi,  qui 
me  segregavit  ex  utero  malris  me»,  et  vocavit  per 
graliam  suam,  meritisetiam  repughantibus,  parvi- 
latem  meam  hujus  sanctae  EcrlcAiae  lantse  ptaeficer© 
administratioiii :  scla  Cci  omnipotentis  ineffabili 
misericordia  prsefatae  molestiae  correctioni,  sancto- 
rum  marlyrum  dominorum  nostrorum  suffragio  ra- 
ptus,  ad  augmentationem  pra^fati  loci  toto  aninio, 
tota  mentis  affectione  accelerare  proposuimus  :  qut 
nunquam,  si  tanta,  tam  necessaria,  tam  utilis  ct 
honesta  non  exigerct  opportunitas,  manum  suppo- 


niirifica  marmorearum  columnarum  varietate  com-  ^  nere,  vel  cogitare  praesumeremus 


ponens,  copiosis  purissimi  auri  et  argenti  thesauris 
iiiaestimabiliter  locupletasset,  ipsiusque  parietibus 
et  coiumnis  et  arcubus  auro  tectas  vestes  margari- 
tarum  varietatibus  multipliciter  exornaias  suspendi 
fecisset,  quatenus  aliarum  ecclesiarum  ornamentis 
prsecellere  videretur,  et  omnimodis  incomparabili 
nitore  vemans,  et  omni  terrena  pulchritudine  com- 
pta  inaestimabili  decore  splendesceret,  hoc  solum  ci 
clefuit  quod  quam  oporteret  magnitudinem  non  ad- 
inisit.  Non  quod  aUquid  ejus  devotioni  aut  volun- 
tati  deesset,  sed  quod  forsitan  tunc  temporis  in  pri- 
initiva  Ecclesia  nulla  adhiic  aut  major,  aut  aequalis 
exiiteret,  autquod  brevior  fulgurantisauri,  et  splen- 
doieDk  genunarum  propinquitali  arridentium  oculo- 


Quia  igitur  in  anteriori  parte  ab  Aquilone  principali 
ingressu  principalium  valvarum  porticns  artus  hinc 
et  inde  gemeliis,  nec  a1ti$,necaptis  multum.  sed  mi- 
uantibusruinam,  turribus  angebatur,  ea  inparteinito 
directae  testudinis,  et  geminarum  turrium  robnsto 
valde  fundamento  materiali,  robustissimo  autem  spl- 
riJMali,  dc  quo  dicitur  :  Fundamentum  aliud  nemo 
potest  ponere  prcpter  id  quod  posilum  esl^  quod  est 
Christus  Jesus  (/  Cor,  iii,  11),  laborare  sirenue  Deo 
cooperante  incoepimus.  Cujtss  inrcstimabili  freti  con- 
silio  et  irrefragabili  auxilio,  usque  adeo  in  tanto 
tamque  sumptuoso  opere  profecimus,  ut  cum  primum 
pauca  expendendo,mu1tis,  exinde  multa  explcndo r 
uullis    oinnino  iiidijercmus ,   Yernm  etiam  abun- 


1245 

danrdo  fat«reinur  i 

(//  Cor.  III,  5),  Malei*i£  atilem  vaUdissJin^e  nova 
quadraria  qualis  et  quanta  nunquam  in  partibus  istis 
inventa  fuerat,  Deo  donante  occurrit.  Gaementa- 
rlorum,  lathomorura,  sculpttirum,  et  aliorum  opera- 
liorum  solers  succedebat  frequentia,  ut  ex  hoc  et 
aliis  divinitas  ab  hocquod  timebamus  absolveret,  et 
voluntaiem  suam  nobis  confortando,  el  inopinaia 
SHppediiando  ininistraret.  Conferebam  de  minimis 
ad  inaxima,  non  plus  Salomonianas  opes  templo, 
quam  nostras  huic  operi  suOicere  posse,  nisi  ideni 
ejusdem  operis  auctor  ministratoribus  copiose  pra&- 
pararet,  Ideiititas  auctoris  et  operis,  suflicientiam 
facit  o|)erantis.  In  agendis  siquidem  hujusmodi  ap- 
pr  ime  de  convenientia  et  cohaerenlia  antiqui  et  novi 


SLGERU  A6BATIS  S.  DIONYSII 


i2U 


Suficientia  nostra  ex  Deo  e$t  A  consueverant  operandi,  pro  impluvii  infestatiooe  se 

ipsos  absentaverunt.  Bubuicis  vero  guereniibus  ei 
reclamantibus  se  otio  vacare,  operarios  prae&tolaii- 
tes  suspendere,  usque  adeo  clamando  insiiteniAl, 
qiiod  quidam  imbeciiles  et  debiles  cum  pueris  ali- 
quibus  uumero  decem  et  septem,  pnesente,  nisi  failor, 
sacerdote,  ad  quadrariam  acceleraverunt ,  unaiiiqus 
chordarum  assumentes,  columnae  innecientes  aiian 
sudem  in  terra  jacentem  dimiserunt.  Neque  enim 
erat  qui  ea  trahere  inniteretur.  Animatns  itaque 
grex  pusillus  pio  zeio,  c  Sancte,  inqiiiuni,  Dionj»i« 
pro  te  ipso  vacantem  accipiens  sudem,  si  placei,iM>s 
adjuva.  Non  enim  nobis,  si  non  poterimus » im- 
putare  poteris.  i  Moxque  fortiter  impingentes  quod 
centum  quadraginta  aut  minus  centum  graTtier  ab 


operis   sollicitus  unde  marmoreas  aut  marmorels     ^ii^  ▼siUe  extrahere  consueverant,  ipsi  Don  per 


wquipoUentes  haberemus  columnas,  cogitando,  spe- 
culando,  investigando  per  diversas  parlium  remo- 
tarum  regiones,  cum  nullam  oiTenderemus,  hoc  so- 
luin  niente  Ial)orantibus  et  animo  supererat,  ut  ab 
urbe  (Roma!  enim  in  palatio  Diocletiani,  ei  aliis 
iermis  saepe  mirabiles  conspexeramus)  ut  per  mare 
lueditcrraneum  tuta  classe,  exinde  per  Anglicum, 
et  per  tortuosam  fluvii  Sequanae  reflexionem,  eas 
inagno  sumptu  amicorum,  inimicorum  etiam  Sarra- 
cenorum  proximorum  conductu  baberemus ;  multis 
annis,  multis  iemporibus  cogitando,  quaeriiando 
angebamur  :  cum.subito  larga  omnipotentis  muni- 
licentia  laboribus  nostris  condescendens,  quod  nec 


quod  impossibile  essei,  sed  voluniate  Dei  ei  saDcto- 
rum  quos  invocalNUit,  suflragioexiraxeraDi,  eaoiqiie 
ecclesiae  fabricam  in  plausiro  destinavenuii.  Uade 
per  iotam  propalatum  est  viciniam,  Deo  oauiipo- 
ienti  hoc  opus  admodum  placere,  cum  ad  lattdem  ei 
gloriam  nominis  sui  his  ei  hdjusmodi  iDiersigaiis 
ejus  operaioribus  «legerii  opem  deferre. 

Secundatur  et  al  iud  nobile  factum  memoria  difDan, 
relatione  conspicuum,  auctoritate  praedicaDdum.  Pcr- 
acto  si  quidem  magna  ex  parte  opere,  ei  compaciis 
novi  et  antiqui  aMlificii  tabulatis,  magDoque  depo- 
sito,  quem  diu  habueramus,  iimore,  propler  iilas 
patulas  antiquarum  maceriarum  rimas,  magDorun 


cogiiare,  nec  opinari  liceret  decentes  et  peroptimas  r  capilellorum  el  basium  columnasdeporiaDiium  dis- 


in  admirationem  omnium  sanciorum  martyrum  me- 
ritorevelavit.  Unde  quanio  conira  spem  et  humanam 
opinionem  aplo,  et  nullibi  nobis  gratiori  Ipco  mise- 
ratio  divina  dignata  esi  conferre,  tanto  majores 
graiiarum  aciiones  pro  ianii  remedio  laboris  operse 
preiium  duximus  rependendo  referre.  Locus  quippe 
quadrariae  admirabiiis  prope  Pontisaram  castrum 
terrarum  nosirarum  confinio  collimiians  vallem 
profuudam  non  naiura,  sed  industria  concavam, 
molarum  caesoribus  sui  quaestum  ab  antiquo  ofiere- 
bai,  nihil  egregium  hactenus  profereus,  exordium 
iantae  utiliiatis  ianto  ei  iam  divino  sediflcio,  quasi 
piimiiias  Deo,  sanctisque  mariyribus,  ui  arbitraba- 
Ittur  reservabat.  Quoties  autem  columoae  ab  imo 


ruptionem  exhilarati,  deaptare  soUiciiabamur.  Cam- 
que  pro  trabium  inventione  iam  nosiros  quam  Pari- 
sienscs  lignorum  artiflces  consuluissemus,  respoB- 
sum  nobis  est  pro  eorum  exislimaiione  Terum»  im 
flnibus  istis  propter  siivarum  inopiam  miDime  iBTe- 
niri  posse,  vel  ab  Antissiodorensi  pago  Decessari^i 
devehi  oportere.  Gumque  omnes  in  hoc  ipso  codso- 
narent,  nosque  super  hoc  iam  pro  laboris  magniiu- 
dine,  quam  pro  operis  longa  deiatione  gravaremur» 
nocte  quadam  a  matuiinarum  obsequio  regressus 
lecto  cogitare  ccepi  meipsum  per  omnes  pariium  is- 
iarum  silvas  debere  procedere,  circumquaque  pcr- 
lusirare,  moras  istas  ei  iabores,  si  hic  inveDiri  pos- 
sent/aiieviare.  Moxque  rejeciis  curis  aliis. 


decliTofunibusinnodatisexlrahebanlur,iam  nostra»  I>  mane  arripiens,  cum  carpeniariis,  ei  irabium 


ies,  quam  loci  aifines  benc  devoti,  nobiles  et  inno- 
biles,  brachiis,pecioribu8,  eilacertis  funibus  astricti 
vice  irabeniium  animalium  educebant :  ei  per  me- 
dium  castri  de^^liTium  diversi  officiales  relictis  offi- 
ciorum  suorum  instrumeniis,  Tires  proprias  itineris 
difliculuii  ofierenies,  obviabani,  quanta  poierani 
ope  Deo  saiictisque  mariyribus  obsequenies.  Unde 
nobile  quoddam  ei  dignum  relaiioiie  coniigit  mira- 
f ulum  quod  nos  ipsi  ab  assisientibus  addiscentes 
ad  laudem  Omnipoteniis  sanciorumque  suorum 
calamo  ei  atramento  assignare  decrevimus. 

Quadam  itaque  die  curo  imbrium  refusione  iurba- 
tum  aera  ienebrosa  obtexissei  opacitas,  adveiitan- 
tibus  ad  quadrariam  plaustris,  qni  adjtitores  csse 


suris,  ad  silvam  quae  diciiur  Ivilina,  acceleraTimus. 
Gumque  per  ierram  nosiram  Gapreolensis  Tallis 
iransiremus,  acciiis  servieniibus  nosiris  Dosiramm 
custodibus,  et  aliarum  silvarum  periiis,  adjuraDdo 
fide  ei  sacramento  eos  consuluimus,  si  ejus  Diensu- 
rae  ibidem  trabes  invenire  quocunque  labore  vale- 
remus.  Qui  subridentes,  si  audereni  poiius  dcride- 
rent  admirantes,  si  nos  planc  nesciremus  intou 
ierra  nihil  iale  inveniri  posse,  maxime  cum  Milo 
Gapreolensis  castellanus  homo  noster,  qui  mediefta- 
tem  siU^  a  nobis  cum  alio  feodo  habet,  cum  susti- 
nuisset  tam  a  domino  rege,  quam  ab  Amalrico  de 
Monteforti  longo  lempore  guerras  ad  trisi^as  cl 
propugnacula  facienda,  ni*!il  lale  illibatiim  vel  inta- 


1245 


LIBELLUS  CE  CONSECRATIONE  ECCLESIJS  S.  DlONYSll. 


ItiG 


ctuiii  pReteriissct.  Nos  auteni  quicquid  dicebant  re-  A  tas,  quas  ad  liouorem  Dei  el  sanctorum  deauraias 
fipuent3s,  quadam  fidei  nostra<!  audacia  silvani  perlu  -      lieri  fecimus,  epitaphio  : 


Btrare  coepimus,  et  versiis  quidem  primam  horam 
trabem  unammensurx  sufficientem  inveuimus.  Quid 
ultra  7  usque  ad  nonaro  nut  citius  per  fruleta,  per 
opacilalem  silvarum,  per  densitatem  spLiaruni,  duo- 
decim  trabes  (tot  enim  necessariie  erant),  in  admi- 
ralionem  omnium  prsesertim  circumstaniium  as&i- 
gnayimus,  et  ad  basilicam  sanctam  deportatas  cum 
exultatione  novi  operis  operturae  superponi  fecimus, 
ad  laudem  et  gloriam  Domini  Jesu,  qui  sibi,  sanclis- 
que  Martyribus  a  nianibus  raptorum  protegens,  si- 
€ut  facere  voluit,  reservaverat  Nec  igitur  superflua, 
iieque  minus  continens  id  circa  divina  exstltil  largi- 
tio,  quxin  pondere  et  mensura  omnia  moderari,  om- 


Annus  mWesimus  centenus  et  quadragenuSf 
Annus  eratVerbi,  quaudo  iacrata  fuit, 
Igitur  post  illam,  quae  majeslatls  summse  opilula-* 
tione  in  anteriore  parte  de  oralorio  Sancti  Romani 
et  aliorum  celebrata  cst  consecrationem,  nostra  qua 
tam  ex  ipsa  sui  prosperitate  animabatur  devotio^ 
quam  ipsa  circa  Sanctorum  tanto  tempore  tam  in^ 
tolerabiliter  opprimebat  coarctatio,  votum  nostrum 
illo  convertit :  ut  praefato  vacantes  operi,  turrium- 
que  diflereudo  prosecutionem  in  sup<Tiori  parte, 
augmentationi  matrisEccIesiae  operam  et  impensam 
pro  toto  posse,  pro  gratiarum  actione,  eo  quod  tan- 
tillo  tantorum  regum  et  abbatum  nobilitati  succe- 


nia  dare  constituit,  cum  ultra  quam  oportuit  nulla     denti,     lantum  opus  divina  dignatio  rcservassel. 


ulterius  iuvenirepotuerit. 

Tantis  itaque  et  tam  manifestis  tantorum  operura 
ii.tersigniis  constaiiter  aiiimati,  ad  prx^fati  pcrfectio- 
neni  xdificii  instanter  properantcs,  quomodo,  ct  qui- 
1  us  personis,  et  quod  valde  soIemniterDeo  omnipo- 
t-jiiti  consecraretur  deliberantes,  accito  egregio  viro 
llugone  Rothomagensi  archiepiscopo^  et  aliis  vene- 
rabilibiis  episcopis,  OJone  Delvacensi,  Petro  Silva- 
iiectensi,  ad  id  peragendum  multimodam  laudem, 
magnoqne  diversarum  personarum  ecclesiasticarum 
cleriet  populi  maximo  conventudecantabamus.Qui 
in  medio  novi  incremenli  priorem  in  consistcntis  do- 
lio  benedicentes  aquam,  per  oratorium  Sancti  Eu- 


quam  decentius,  qunm  gloriosius  rationabiliter  efllci 
posset,  fieri  inniteremur.  Communicato  siquidem 
cum  fratribus  nosCris  bene  devotls  consilio,  quo- 
rum  cor  ardens  erat  de  Jesu  dum  loqueretur  eis  in 
via,  hoc  Deo  inspirante,  deliberando  elegimus,  ut 
propteream,qiiam  divina  operatio,  sicut  veneranda 
scripta  teslantur,  propria  et  manuali  extensione, 
ecclesiae  consccrationi  antiquximposuit  bcnedictio- 
nem,  ipsis  sacratis  lapidibus  tanquam  rcliquiis  de- 
ferrenuis  illam  qu:e  tnnta  exigcnte  necessitate  no- 
vitas  inchoarctur,  longitudinis  ct  latitudinis  pul- 
chritudiiie  innitercmur  nobililare.  Consuite  siqui- 
dein  dccretum  est   illam   alliori  inxqualem,  qiia^ 


Btacbil  cum  processione  exeuntes  per  platcam  quae  q  supcr  absideni  snnctorum  Dominorum    nostrorum 

corpora  retincntem  opericbat,  renioveri  voUam  us  • 
que  ad  supernciem  crypl»  cui  adhxrebat,  ut  eadem 
erypta  superiorilatcm  sui  acccdeiitibus  ])cr  utrosque 
gradus  pro  paviinciilo  oRcrrct,  cl  in  eminentiori 
loco  sanctorum  lecticns  auro  ct  prctiosis  gciumis 
adornatas  advcntanlium  obtutibus  designaret.  Pro- 
visum  est  etiam  sngacitcr  ut  supcinoribus  columnis 
etarcubus  mediis,  quiin  inrcrioribus  in  crypla  fun- 
datis  superponerentur,  geoniciricis  ct  arithmeticis 
instmmentis  medlum  anliquae  tcstitudinis  ecclesisb 
augnr.enti  novi  medio  aequarctur,  nec  minus  anti- 
quarum  quantitas  alarum  novarum  quantilati  adapta- 
retur  :  excepto  illo  urbano  et  approbalo  in  circuiiA 
oratoriorum  increroento,  quo  tota  sacratissimarun. 


Panteria,  eo  quod  inibi  oinnia  emptioni  ^t  venditioni 
teruntur,  antiquitus  vocitatur,  per  aliam,  qua;  in  sa- 
4'ro  cimeterio  aperitur  aeream  portam  revertentes,. 
in  aeternae  benediclionis  et  sanctissimi  chrismatis 
iJelibutione»  veri  corporis  et  sanguinis  suroini  Poiw 
tificis  Jesu  Christi  exhibilione,  quidquid  tanto  et  tam 
sancto  convenit  aedificio  devotissime  comp'ever>!ut. 
Pulcherrimum,  et  angelica  mansione  digniim  supe- 
rius  oratorium,  in  honore  sanctae  Dei  Genitricis 
eeraper  virginis  Maria;,  et  sancti  Michaelis  archan- 
geli,  omniuroque  angeloruin,  sancti  Romani  ibidem 
quiescentis,  aliorumque  multorum  sanctorum,  quo- 
riim  ibi  nomina  subtitulata  habentur,  dedicantes. 
liiferius  vero  in  dextro  latere  oratorium  in  honore 


baiicti  Bartholomaei,  muUorumque  aliorum  sancto-  D  vltrearum  luce  niirabili  et  coiitinua  interiorem  per- 
itim :  in sinistro aucem  ubi sanctus  requiescere per-     lustrante  pulchritudinem  eniteret 


liibetur,  Hippolitus,  oratorium  in  honore  ejusdero,  et 
banctorura  Laurentii,  Sixti,  '.Felicissimi,  Agapiti, 
sdioniroque  muUorum,  ad  laudemet  gjoriam  Dei 
omnipotentis.  Nos  autem  tant»  benedictlonis  pro 
fractu  impensi  Uiboris  Dei  dono  participes  ellici  toto 
siflectu  desiderantes,  quasi  prodole,sicut  soiel  fieri,. 
ad  expensas  eroendoriun  luminariorum,  plaleam 
qunmdam  cimeterio  coUimitantem  juxta  ecclesiam 
Sancti  Michaelis,  quam  quater-vigiiiti  libris  a  Wil- 
lelnio  Corneliensi  emeramus,  ejusdem  contulimus 
oratoriis,  ut  in  sempitemum  censum  inde  habeant. 
De  termino  vero  haec  est  veritalisconsistentia,  sicut 
legitur,  si  tamen  iion  obscuretur,  in  aureo  snper  por- 


Ut  autem  sapienti  consilio,  dictante  Spiritu 
sancto,  cujus  unctio  de  omnibus  docet,  luculento 
ordine  designatum  est,  quid  prosequi  proponere- 
mus,  collecto  virorum  illustrium  tam  episcoporum 
quam  abbaturo  conventu,  accita  etiam  Domini  ac 
serenissimi  regis  Francorum  Ludovici  praesentia, 
pridie  Idus  Julii  die  Dominica  ordinavimus  oma- 
mentis  decoram,  personis  celebrem  processionem. 
Quin  etiam  manibus  episcoporum  et  abbatum  insi^ 
gnia  Dominicae  passionis,  videlicet  claviim  et  coro- 
nam  Doroini,  ct  brachium  sancti  senis  Simeonis,  et 
alia  sanctarum  reliquislrum  patrocinia  pnp^erentes : 
at^  dcfossa  facicndis  fuiMlaHicnlis   pra*parata  loc» 


^2i7  SUCERU  ABBATIS  S.  DIONYSII  m 

huiDir.ler   et  dcvote  descen^imus.  Dcin  paraclyti  A  spiritualiter    coaedificari    in    habitacQlum   Dei  id 
Spiritus  sancti  consolatione  invocata,  ut  bonum  do-      Spiritu  sancto  edocemur 
mus  Dei  principium   bono  fine  concluderet,   cum 


primum  ipsi  eplscopi  exaquabencdicta  dedicationis 
factx  proximo  v  Idus  Junii  propriis  confecissent 
manibus  cementum,  primos  lapidcs  imposuerunt, 
hymnum  Deo  dicentes,  et  fundameuta  ejiis  (PsaL 
Lxxxvi),  usque  ad  finem  psalmi  solemnlter  decan- 
cantes.  Ipse  enim  sercnissimus  rcx  intusdescendens 
propriis  manibus  suum  imposuit,  nos  quoque  et 
multi  alii  abbates  quam  religiosi  viri  lapides  suos 
imposuerunt;  quidam  etiam  gemmas  ob  amoreni  el 
reverenliam  Jesu  Christi,  decantantes  :  Lapides  pre- 
tiosi  omnes  muri  tui.  Nos  igitur  lanta  ettam  festiva 
tani  sancti  fundamenli  positione  exhilarati,  de  per 


Interea  siquidem  potissimum  de  doaiiDonim  co- 
strorum  sanctissimorum  martyrum,  et  ahorum  san- 
clorum,qui  per  Ecclesiam  sparsi  diversis  colebaniur 
oratoriis,  translatione  solliciti,  sacratissimas  eontm 
lecticas,  prsecipue  dominorum,  ornatum  iri  volJTe 
animabamur,  et  ubi  gloriosus  ad-;entantium  oUdu- 
bus  et  conspicabilius  transferrentur,  eligentes,  ao- 
rifabrorum  eleganti  sive  artis  induslria,  sive  anri 
gemmarumque  pretiosarum  copia  illustrem  valde 
fieri  Deo  cooperante  elaboravimus.  Et  deforis  qoi- 
dem  his  et  hujusmodi  pro  omatu  nobilem,  pro 
tutovcro  intus  fortissimorum  lapidum  muro  non 
ignobilem   circumquaque  muniri  :  extra  vero  econ- 


agendo  soLictivarietatem  temporura,  diminulionem  B  ira,    ne  lapidum  materia   apparentium  locus  n- 


personarum,  et  mci  ipsius  defcctum  pertimescentes 
communi  fratrum  consilio  assistentiuin  persuasione, 
doniini  regis  assensu  annalem  reditum  his  explendis 
constituimus,  videlicet  centuni  quinquaginta  libras 
de  gazophylacio,  id  est  de  oblationibus  altaris  et 
reliquiarum,  centum  in  indicto,  et  quinquagiuta  in 
festo  sancli  Dionysii  :  quinquaginta  etiam  de  pos- 
sessione  sita  in  Belsa,  qu»  dicitur  Villana,  prius 
inculta,  sed  auxilio  Dei  et  nostro  labore  composita, 
et  ad  valens  quatcr  viginti  aut  cenlum  librarum 
singulis  anms  adaptata,  Qu»  si  quocunque  infor- 
lunio  his  explendis  deliceret,  alia  Belsa  nostra, 
quamduplicilerauttripliciter  inredditibus  augmen- 


lesceret,  cupreis  tabulis  fusilibus  et  deauralis  deco- 
rari,  non  tamen  sicut  decerct  praeparavimus.  Eiigit 
enim  tantorum  Patrum  expcrta  nobis  et  omnibas 
magnificenlia,  utquorum  vcnerandi  spiriiusDeooB- 
nipotenti  sicut  sol  fulgentes  assistunt,  nos  miser- 
rimi  qui  eorum  patrocinia  et  sentimus,  el  iiidigemoi 
sacratissimos  cineres  eorum  pretiosiori  qua  posso- 
mus  materia,  videlicet  auro  obryzo,  hyacinthonim, 
et  smaragdinum,  et  aliarum  gemmarum  copiaopcra 
prctium  liquet  operiri.  IIoc  autem  unum  ejregie 
fieri  elegimus,  ut  anle  corpora  sanctorum  celeber- 
rimam  ad  libandum  Deo,  quiE  nunquam  ibidem  fce- 
rat,  erigeremus  aram,  ubi  summi  ponlifices,  el  pcr- 


lavimus,    suppleret.  Has  autem   ducenias    libras,  r*  sonae  aulheuticae  suflragio  eorum,  qui  se  ipsos  bo- 


praeter  ea  qua;  ad  arcam  gazophylacii  devolione  fide- 
liuin  deportabuntur,  vel  quacunquc  ipsi  utrique 
operi  oflerentur,  tantum  continuari  ipsis  operibus 
firmavimus,  donec  totalitcr  absque  ulla  qusestione  et 
ipsa  aedificia  et  anteriora  et  superiora  cum  suis  turri- 
bus  omnino  honorifice  compleantur. 

Insistentes  igitur  per  triennium  multo  sumptu, 
populoso  operariorum  conventu,  astale  et  hieme, 
operis  perfecCioni ;  ne  nobis  conqueri  Deo,  imperfe- 
ctum  meum  viderunt  oculi  tui  (P$al,  cxxxviii,  16),  jure 
oporteret,  admodum  ipso  cooperante  proficiebamus, 
instarque  divinorum  fundabaturexulutioni  universa 
terrae  mons  Sion,  latera  aquilonis,  civitas  regis 
magni,  cujus  in  medio  Deus  non  commovebitur ; 


locaustum  odoriferum  Deoobtulerunt,  placabilesel 
Deo  acceptabileshosliasoflerre  mereanlur.  Cuieliain 
cum  tabulamauream,  mediocremtamendefecluspu- 
sillanimitale  praeponere  proposuissem,  tantam  auri, 
tautam  gemmarum  pretiosissimarum  inopinatam,  el 
vix  ipsis  regibus  existentem  copiam  ipsi  sancli  roarty 
res  nobis  propinaverunt,  ac  si  noLis  ore  ad  os  loiiue- 
rentur:  velis,  nolis,  oplimamcani  volumus;  uteam 
aliter  quam  mirabilem  et  valde  prctiosam  tam  operc 
quam  materia  eflicere  aut  non  auderemus,  aut  non 
valeremus.  Nequeenim  ipsi  pontifices,quihisegre- 
gie  pro  oflicii  sui  dignitate  potiuutur,  annulos  eiiam 
pontificales  mirabili  pretiosorum  lapidum  varielale 
gemmatos  eidem  imponere  tabulae  pnesentes  abne- 


sed  peccatorum   incitamentis  commotus,  odorifcro  D  gaLant,  verum  absentes  a  Iransmarinis  etiam  parti 


poenitentium  holocausto  placari  et  propitiari  non  de- 
dignabitur.  Medium  quippe  duodecim  apostolorum 
exponentes  numerum,  secundario  vero  totidem  ala- 
rum  columnae  prophetarum  numerum  significantes, 
altum  repente  subrigebant  aedificium  juxla  aposto- 
lum  spiritualiter  aedificantem.  Jam  non  estis ,  in- 
qult,  hospites  et  advena,  sed  eslis  cives  sanctorum  et 
domestici  Dei,  supercpdificati  super  fundamentum 
cpostolorvm  et  prophetarum,  ipso  summo  angulari 
iofide  Christo  Jesu,  qui  utrumque  conjungit  parietem, 
in  quo  omnis  ffdificatio  sive  spiritualis,  sive  materia- 
tiscrescit  intemplum  sanctum  in  Domino  (Ephes.  ii, 
49).  In  quo  et  nos  quanlo  allius ,  quauto  aptius  ma- 
tcrialiter  acdificare   instamus,  tanto   per  nos  ipsos 


bus  sanctorum  martyrum  amore  invitati,  ultrodcle- 
gabant.  Ipse  etiam  rex  inclytus  per  lucidas  el  ma- 
culisdistinctas  smaragdines,  comes  Theobaldus  hya- 
cinthos,  rubetos,  optimates  et  principes  diversorum 
locorum  et  valitudinum  pretiosas  margaritas  ullro 
offerentes,  nos  ipsos  ad  peragenduro  gloriose  invi- 
tabant.  Praeterea  tot  venales  ab  omnibus  peue  icmh 
rum  partibus  nobis  afl^erebantur,  el  unde  cas  eroer«- 
inus  Deo  donante  oflerehantur,  ui  eas  sine  pudore 
magno,  et  sanctorum  oflensa  dimittere  nequircrans. 
Ilic  et  alibi  experiri  potuimus :  sit  bonum  opus  in 
voluntate,  ex  Dei  adjutorio  erit  in  perfectione.  IIoc 
itaque  ornamentum  tantonim  devotion«,  lantispro- 
tc; toribus  commodatum,  si  quis  temerario  ausu  lu- 


1249  LIBELLUS  DE  CONSECRATIONE  ECCLESIi4E  S.  DIONYSH.  «S50 

ferrc,  aut  scienter  minuere  praesumpserit,  domni  A  vestrac*  adduco,  ul  quod  vobis  placueril  retineatis  ct 


Dionysii  offensam,  et  Spiritus  sancti  mucrone  perfo- 
di  mereatur. 

Nec  illud  etiam  silere  dignum  duximus,  quod  dum 
pnefatum  novi  augmenli  opus  capilellis  et  arcubus 
superioribus,  et  ad  aUitudinis  cacumen  produceretur, 
cum  nec  dum  principales  arcus  singuiariter  veluti 
Toltarum  cumulo  cobxrerent,  terribiiis  et  pene  tolc- 
rabiiis  obnubilatione  nubium,  inundalioneimbrium, 
impetu  validissimo  veutorum  subito  tempestatis 
ciorta  est  procella  :  quse  usque  adeo  invaluit,  ut 
non  solum  validas  domos,  scd  etiam  lapideas  turres 
et  ligneas  tristegas  concusserit.  Ea  lempestate  qua- 
dam  die  anniversario  gloriosi  Dagoberti  regis,  cum 
venerabilis  Carnotensis  episcopus  Gaufredus  missas 


qnod  non  placuerit  nobis  dimiltatis.  i  Quo  audito, 
ut  post  missas  nos  exspectarct  pi*secepimus,  et  quod 
offerebant  eo  prsesente  linita  missa  nostris  retu- 
limus,  qui  boc  ipsum  divinae  ascrilebant  largi- 
tioni,  co  quod  hoc  solum  quoil  deerat,  quod  qiiae- 
rendo  fatigaremur,  inopinate  religiosorum  frairum 
deportalione  delegasset.  Urgebat  deinceps  novae  ficri 
consecrationem  ecclcsicc,  tani  operis  laboriosa  con- 
summatio,  quam  nostra,  qu:'^  ad  boc  diu  anhelave- 
rat,  suspensa  devotio.  Et  quoniam  tani  ipsam  quam 
sanctorum  doniinorum  nostrorum  velut  pro  i^ratia- 
rum  actione,  et  laboris  nostri  gratissimo  fnictu, 
translationem  fieri  celeberriniam  optando  afrectare- 
mus,  regise  majeslatis  serenissimi  regis  Franconim 


gratiarum  pro  anima  ejusdem  in  convenlu  ad  allare  6  Ludovici  placido  favore  (desiderabat  enim  sanctos 


principale  festive  celebraret,  tantus  oppositorum 
Tcntorum  impetus  prxfatos  arcus  nullo  suflultos  po- 
dio,  nullis  renitentes  suffragiis  impingebant,  ut 
miserabiliter  ti-emuli,  et  quasi  hinc  et  inde  fluctuan- 
tes  subito  pestiferam  minarcntur  ruinam.  Quorum 
quidem  operturarumque  impulsionem  cum  episco- 
pus  expavesceret,  saepe  manum  benedictionis  in  ea 
parte  extendebat,  et  brachium  sancti  senis  Simeonis 
signando  instanter  opponebat,  ut  manifeste  nulia  sui 
constantia,  sed  sola  Dei  pieiate,  et  sanctoiiim  nie- 
rito  ruinam  evadere  appareret.  Sicque  cum  multis 
in  locis  iirmissiiuis,  ul  putabalur,  sediiiciis  multa 
ruiuarum  incomuioda  inlulisset,  virtute  repulsa  di- 
yina,  titubautibus  in  alto  solis  et  recentibus  arcubus, 
nihil  proferre  pnevaluit  incommodi. 

Secutum  est  aliud  dignum  memoria  factum,  quod 
Don  ex  accidenti,  sicut  de  talibus  judicant  qui  iili 
consentiunt  sectse,  videlicet  quod  foris  incerta  va- 
gatur,  fertque  refertque  vices,  et  habent  mortalia 
casus :  sed  divina  largitione,  quse  in  se  spcrantibus 
magnis  et  parvis  in  omnibus  providet  aflluenter,  et 
quae  novit  profutura  administrat.  Cum  enim  quadam 
die  de  apparalu  proximse  consecrationis  curiae,  quia 
n/aximam  fore  praestolabamur,  et  cum  amicis,  et 
ministeriaiibus,  et  villicis  nostris  ageremus,  et  pro 
temporum  gravitate  (mense  enim  Junio  pene  omnia 
victualia  cara  erant)  de  aliis  fauste  satis  providisse- 
mus,  hoc  nos  solum  graviter  oiTendebat,  quod  car- 


marlyres  suos  protectorcs  ardentissimc  videre) :  diein 
agendi  srcunda  Junii  Dominica  videlicet  iii  Idus 
quod  est  Barnabse  apostoli,  consulte  assignavimus. 
Iiivitatorias  itaque  nuntiis  multis  etiam  ( ursori- 
bus  et  prseambulis  pene  per  universas  Galliarum 
regione^  litteras  delegavimus,  archiepiscopos,  epi- 
scopos,  ex  parte  sanctorum,  et  debito  apostolatus 
coruni  tantae  interesse  solcmnitati  votive  sollicitavi- 
mus.  Quorum  cum  multos  et  diversos  ad  lioc  pcrr.- 
gendum  gratanter  gratantius  omnes,  si  fieri  posset, 
excepissemus  :  ipse  dominus  rex  Ludovicus  ct  re- 
gina  conjux  ejus  Aanor,  et  malcr  ejus,  et  regni 
oplimates  perendie  advenlarunt.  Dediversis  nr.tio- 
num  et  regnorum  proceribus,  nobilibus  ct  grogariis 
militum  et  peditum  turmis,  nulla  suppctit  ccnipu- 
tatio.  Archiepiscoporuinvero  et  cpisooporum  nssi- 
stentium  haec  intitulata  suiit  nomina,  Samson  Re- 
mensis  arcliiepiscopus ,  Ilugo  Uuihouiagensis  ar-^ 
chiepiscopus ,  Guido  Senonum  archiepiscopus , 
Theobaldiis  Cantuariensis  archiepiscopus,  Gaufredus 
Carnoti  episcopus,  Joslenus  Suessonuni  episcopus, 
Simon  Noviomi  episcopus,  Elias  Auielianis  episco- 
pus,  Odo  Belvaci  episcopus,  Hugo  Autissiodori 
episcopus,  Aluifus  Atrebati  episcopus,  Guido  Cata- 
launis  episcopus,  AlgarusConstantiarum  episcopus, 
Rotrocus  Ebroicensis  cpiscopus,  Mlio  Tervanensis 
episcopus,  Manasses  Meldis  episcopus,  Petrus  Sil- 
vanectis  episcopus.  Qiii  omnes  cum  gloriosc  ex  al- 


nes  arietinas  propter  ovium  qua;  eodem  anno  exsti-  9  tioribus  ecclesise  sua  personis  pro  tanta  et  taiii  no- 

bili  actionetanlo  spectaculo  accesslssent,  interiorein 
mentis  et  cordis  intentionem  cultus  et  habitus  ex- 


terant  morticina,  Aurelimensium  pago,  et  ver- 
sus  Burgundiam  quaeritare  oporteret.  Cumquc 
millc  solidos,  aut  quantum  oporterct  ob  hoc  illuc 
pergentibus  dari  graviter  ne  tarde  redirent  quia 
sero  incceperant,  praeccpissent,  sequente  mane,  cum 
de  camerula  nostra  ad  sancti  sacrificii  ex  consuetu- 
dinc  accelerarem  celebrationeni,  subito  quidam  de 
fratribus  albis  monachus  renitentem  ad  cameram 
me  rctrahit.  In  quem  aliquantisper,  quia  nos  a  tanto 
impcdiebat  opere,  coramotus,  cuin  minus  bene  re- 
spondissem :  f  Audivimus,  inquil,  domine  pater,  vos 
ad  instantem  consecrationis  vestrse  solemnitatem 
arietinis  carnibus  indigere,  et  inde  a  fratribus  no- 
stris  missus  arietum  gregem  maximum  paiernitali 


leriordesignavit.  Nos  autem  non  tantum  exieriori- 
bus  (ea  enim  afnuenler  sine  querela  exhiberi  pr»- 
ceperamus),die  Sabbati  proxiina  Sanetorumcorpora 
de  suis  assumentes  oratoriis,  cx  consuetudine  in 
palliatis  tentoriis  in  exitu  chori  dcceniissime  repo- 
nendo  locavimus.  Sacraraentalla  consecrationis 
instrumenta  devote  tantum  gaudium  prsestolantcs 
prxparabamus,  quo  intenta  tantarum  pcrsonarum^ 
tam  sancla  expedite  ccclesiam  intus  etextr;)  perlu- 
strare  posset  processio,  componebamus.  Unde  cuin 
gioriosum  ct  humillimum  Francorum  regcm  Ludo- 
vicura,  ut  per  optimatcs  ct  uobiies  sitos  ab  ii^sa 


mi 


SUGERII  ABBATIS  S.  DIONTSll 


(!» 


processiooe  obvianlem  areerct  lurbam  hiimiliter  ro-  A  demiimque  helielatis  securibns  decapiiaUonen  k&- 

cem  sustinuerunt.  Age  igilur,  rei  Chriftiuiitiine 
beatum  suscipiamussusceptorem  noslrumiHonysiuQ 
suppliciter  flagitantes,  ut  pro  nobis  petai  ab  eo  qm 
fideiiter  promisii,  dilectio  et  benipitas,  qttam  bibef 
semper  pro  quibuscunque  petieris  impetnliii. 
Protinus  iacerti  moventur,  brachia  eiteaduDUir 
tot  et  tantae  manus  mittuntur,  quod  nee  eibii 
seplima  manue  ipsa  sancta  scrinia  attingere  nl^ 
ret.  Eapropter  ipse  dominus  rez  se  medium  eii  i^ 
gerens,  lecticam  argenteam  speciaiis  palroni  de 
manu  episcoporum,  sicut  videtur,  de  manu  Renen 
sis  archiepiscopi,  Senonensis,  Camotensis,  ei  alio. 
rum  assumens,  tam  devote  quam  honeste  pnpTici 
egrediebatur.  Mirabiie  visu !  nunquam  talem,  prsiei 


gassemus,  humilius  salis  per  se  ipsum  et  per  suos 
lioc  se  libenter  facturum  respondit. 

Pemoctantes  itaque  tota  nocte  vespertina  matnti- 
norum  synaxi  in  taudemdivinitatis  Jesum  Christum 
Bominum  nostrum  propitiationem  pro  peccatis 
nosiris  factum,  quatenus  pro  suo  honore,  et  sancto- 
rum  suorum  amore,  sanctum  locum  misericorditer 
visitare,  et  saeris  actionibus  non  tantum  potentia- 
liter,  sed  etiam  personatiter  adesse  dignaretur,  de- 
voUssime  flagitabamus.  Igitur  summo  mane  archi- 
episcopi,  episcopi,  de  propriis  hospitiis  cum  archi- 
diaconis,  et  abbatibus,  et  aliis  honeslis  personis,  ad 
ecclesiam  accedentes  episcopaliter  se  componebant, 
et  ad  dolium  pro  consecratione  aquarum  superius 


inter  sanctorum   martyrum  sepuUuras,  et  sancli  B  ****™  qu»  in  antiqua  cousecratione  coeieslis  «er- 


Salvatoris  altare,  satis  decenter,  satis  venerabiliter 
assistebant.  Videres,  el  qui  aderant  non  sine  devo- 
tione  magna  videbant,  tot  tantorum  choream  ponti- 
ficum  vestibus  albis  decoram,  mitris  pontiflcalibus 
et  circinatis  aurifrisils  pretiosis  admodum  comatam, 
pastorales  virgas  manibus  tenere,  circumcirca  do- 
lium  ambire,  noroen  Domini  exorcizando  invocare, 
tam  gloriosos  et  admirabiles  viros  aeterni  Sponsi 
nuplias  tam  pie  celebrare,  ut  potius  chorus  coelestis 
quam  terrenus,  opus  divinum  quam  humanum,  tam 
regi  quam  assistenli  nobilitati  videretur  apparere. 
Populus  enim  pro  iuiolerabili  magnitudinis  su» 
iropetu  foris  agebatur,  et  dum  chorus  praefaius 
aquam  benedictam  extra,  hyssopo  ecclesiae  parietes 


citus  visa  esl  processionem  aliquis  Tidere  poiQii, 
cum  sanctorum  corpora  martyrum  et  coDfessonn 
de  tentoriis  paliiatis  humeris  et  coliis  Episcoponn 
et  comitum  et  baronum,  sanctissimo  IKonysio, 
sociisque  ejus  ad  eburneum  ostium  occurreruDi: 
per  claustrum  cum  candelabris  et  crucibus  et  aliis 
festiyis  ornamentis,  cum  odis  et  iaudibus  mnlib 
processerunt  :  dominos  suos  tam  familiariter  qoaa 
praegaudio  lacrymabiliter  deportaverunt.  Nnlloim- 
quam  majori  in  omnibus  potuerunt  gaudio  suMiniari. 

Reverientes  igitur  ad  ecclesiain,  et  per  gradus  ad 
aliare  superius  quieti  sanctonim  destinatum  asees- 
dentes,  super  antiquum  altare  pignori!  us  Sancio- 
rum  repositis,  de  nova  ante  novaro  eorom  sepnlta- 


virtuose  aspergendo,  projiciebat,  rex  ipse  ejusque  CS  ram  consecranda  agebalur  principali  ara  qoam  do- 


decuriones  tumiiliuosum  impetum  arcebant,  et 
virgis  et  baculis  regredientes  ad  poitas  protege- 
bant. 

Ut  autem  pactis  ordinarie  sanctae  coiisecrationis 
mysteriis  ventum  est  ad  sanctarum  reliquiarum  re- 
{;ositionem,  ad  sanctorum  dominorum  nostrorum 
antiquos  et  venerandos  tumuios  accessimus  (neque 
enim  adhuc  de  loco  suo  mota  erant).  Prosternentes 
autem  se  tam  ipsi  pontifices  quam  dominus  rex,  et 
nos  omnes  quantum  pro  ioci  angustia  permilteba- 
mur,  inspectis  isto  operto  venerandis  scriniis  rege 
Eagoberto  fabricatis,  in  quibus  sanctissima  et  Deo 
chara  eorum  contincl)aiilur  corpora,  gaudio  inaesti- 


mino  Remensi  archiepiscopo  Samsoni  imposBinii 
consecrandam.  Agebatur  eiiam  de  aliistamgloriose 
quam  solemniter  aris  viginti  consecrandis :  qnarum 
illam  quae  in  medio,  SaWatori  nostro,  et  sanrtoram 
choro  angelorum  et  sanctae  cruci  (63)  assignatiir, 
domino  Gantuariensi  archieplscopo  Theekaldo:  bn- 
tae  semperque  virginisDei  GenitricisMar';xdoBl<!n 
Hugoni  Rothomagensi  archiepiscopo;  S.  Perrfrici 
domino  Hogoni  Aulissiodorensi  episcopo ;  S.  Eosta- 
chiidomino  Werdoni  Gatalaunensi  episcopo;saDrlz 
Osmann»  doroino  Petro  Silvanectensi  episcopo; 
Sancti  Innocenlii  domino  Simoni  Noviomensi  efk- 
scopo ;  Sancti  Gucupliatis  domino  Aiviso  Alrebalens^ 


mabili  psaliebant  et  flebant,  regemque  tamdevotum  ^  episcopo;  S.  Eugenii  domino  Algaro  Constaniiaran 


quam  bumilem  accersientes  :  Vade,  inquiunt,  et  tu 
ipse  manibus  tuis  d(»minum  et  apostolum,  et  pro- 
lectorem  nostrum  huc  aflerre  adjuva,  ut  sacratissi- 
moscinercs  veneremur,  sacratissimas  urnas  am- 
plectamur,  toto  tempore  vilae  nostrae  eas  susce- 
pissc,  eas  tcnuisse  gratulemur.  Hi  sunt  enim  sancti 
viri,  qui  pro  testainento  Dei  sua  corpora  tradide- 
runt,  qui  pro  salute  nostra  charitatis  igne  accensi 
terram  suam  et  cognationem  exierunt,  qui  fidem 
Jesu  Ghristi  apostolica  auctorilate  omnem  Galliam 
edocucrunt,  proeoviriliter  certaverunt,  nudi  virgas, 
ligati  feroces  et  famelicas  bestias  compescuerunt, 
equulei  extensionem,  clibani  succensionem  iilaesi, 


episcopo;  S.  Hilari  domino  Rotrpro  Cbroicensirpi* 
scopo;  S.  Joannis  Baptistseet  S.  Joannis  e?aogdisa 
domino  Nicolao  Gameracensi  ep:scopo  sacraDdan 
imposuimus.  In  crypla  vero  inferius  majus  aliareii 
honore  sanctae  Dei  Genetricis  Mariae  Tirginis  doDiiM 
Gaufredo  Burdegalensi  archiepiscopo ;  in  dextn 
parte  altare  S.  Ghristophori  mai lyris  domino  Mt 
Aureiianensi  episcopo;  S.  Stephani  protomailTfi$ 
domino  Gaufredo  Garnotensi  episcopo ;  S.  EadaiuiiJi 
regis  Domino  Werdoni  Senonensi  archiepiscopo;  sao- 
cti  Eienedicti  domino  Josleno  Suessionensi  episcope. 
In  sinistraparte  Sanctorum  SixU,  Felicissimiel  Agi- 
plti  domino  Miloni  Tar^-anensi  episcrpo;  SaiwliBtf- 


(65)  llic  desinit  ms.  Ghesnianus ;  reliqua  suppeditavitcodex  S.  VirtorisPariseusis 


15^ 


VITA  LUDOVICI  CROSSI. 


I2S4 


nabae  apostoli  domino  Manassa;  Meldensi  episcopo;  A  ficem  uniit  DeusPater  oleo  eisullationis  pra  parti- 


itcm  et  S.  Georgii  martyris  et  Gauburgis  virginis  ei- 
dem  eplscopo;  Sancti  Lucae  evangeiist;e  Domino 
Odoni  Belvacensi  episcopo  consecrandam  assignavi- 
mus.  Qui  omnes  tam  festive,  tam  solemniler,  tam 
diversi,  tam  concorditer,  tam  propinqui,  tam  hila- 
riter  ipsam  altarium  consecratione  missarum  solem- 
nem  celebrationem  superius  inferiusque  peragebant, 
ut  ex  ipsa  sui  consonantia  et  cohserente  harrooniae 
grata  melodia  potius  angelicus  quam  humanus  con* 
centus  aestimaretur,  et  ab  omnibus  ^orde  et  ore  ac> 
damaretur :  Benedicta  gloria  Domini  de  loco  suo; 
benedictum  et  laudabile  et  superexaltatum  nomen 
luum,  Domine  Jesu  Christe,  quem  summnm  Ponti- 


cipibus  tuis.  Quae  sacramentali  sanciissimichrismatift 
delibutione  et  sacratissimae  eucharistiae  susceptione 
materialia  immaterialibus,  corporalia  spiritualibus, 
humana  diviuis  uniformiler  concopulas,  sacramen- 
taliter  reformas  ad  suum  puriores  principium.  His 
et  hujusmodi  benedictionibus  visibilibus  invisibiliter 
restauras,  etiam  praesentem  in  regnum  coeleste  mi  • 
rabiliter  transformas,  ut  cum  tradideris  regnum 
Deo  et  Patri,  nos  et  angelicam  creaturam,  coelum 
et  terraro,  unam  rempublicam  potenter  et  misericor- 
diter  efficias ;  qui  vivis  et  regnas  Deus  per  omnia 
saecula  saecnlorum.  Amen. 


VITA  LUDOVICI  REGIS  VI , 

OUI  GROSSUS  DIGTUS, 

AUCTORE  SUGERIO  (1)  ABBATE  B.  BIONYSII  IN  FRANaA. 
(Doin  BooocKT,  Rtcueil  iet  hktorietu,  tom.  XII,  pag.  10.) 


INCIPIT  PROLOGUS 

IN  GESTIS  LUDOVICI  REGIS  COGNOMENTO  GROSSI. 


Domino  et  digne  reverendo  Suessionensi  episcopo 
GotLEifo  (2) ,  SoGERius ,  Dei  patientia  beati  Areo« 
pagitae  Dionysii  abbas  vocatus  (3),  Jesu  Christi  qua- 
liscunqne  servus,  Episcopo  episcoporum  episcopali- 
ter  uniri. 

Confert  eorum  deliberationi  et  judicio  et  nos  et 
nostra  subjici,  qnorum  universali  jndicio  odibilis  et 
amabilis  diversa  diversis  promulgabitur  censura, 
cum  nobilis  vir  sedebit  in  portis  cum  senatoribus 
terrae.  Eapropter,  virorum  optime,  etiam  si  cathe- 
dra  non  contuiisset ,  cujus  totus  sum  iu  eo  cujus 
totus  es  tu,  nec  si  plus  quaeris,  plusbabeo,  serenis- 
gimi  regis  Francorum  Ludovici  gesta  approbatae 
scientiae  vestrae  arbitrio  delegamus,  ut  quia  nobis 
communiter  promovendis  et  promotis  benignissimus 

(1)  Sugerii  nomen  quantum  ponderis  huic  addat 
liistoriae,  nemini  incompertum.  Nei|ue  enim  solum- 
inodo  ut  eorum  testis  quae  narrat,  sed  etiam  ut 
consiliorum  quibus  decrela  sunt  parliceps,  alque 
etiam  identidem  auctor  habendus  est.  Inipeiisiiis 
tamen  in  heroem  suum  proclivem  euin  esse  facile 
quisque  agnoscet,  magisque  narrationem  ejus  ad 
panegyricam  orationem,  quam  ad  historiam  acce- 
dere.  Ita  quippe  in  Ludovici  Grossi  laudibus  occu- 
patus  est ,  ut  omnes ,  quibus  interdum  illius  vita 
juerit  aspersa ,  naevos  dissimulet :  quod  tamen  ad 
elevandam  gravissimi  scriptoris  fidem  dictum  esse 
nolimus,  cum  aliud  sit  verum  aliquid  tacere,  aliud 
falsuro  asseverare. 

(2)  Domino Gosleno.  Joscelinus  sive  Josle- 

nu8,  Suessionum  episcopus,  postquam  docendi  mu- 
nus  iu  Academia  Parisiensi   laudabiliter  obiisset , 


B  exstitit  Dominus,  ego  scriberido,  tos  corrigendo, 
quem  pariter  amabamus,  pariter  et  decantemus  et 
deploremus.  Neque  enim  charitati  repugnat  etiam 
beneflciis  comparata  amicitia,  curs  qui  inimicos  di- 
ligere  praecipit,  amicos  non  prohibeat.  Duplici  ergo, 
et ,  licet  dispari ,  non  tamen  opposito  beneflcii  et 
charitatis  debito,  excldamus  ei  monumentum  aere 
perennins ,  cum  et  ejus  circa  cultum  Ecclesiarum 
Dei  devotionem,  et  circa  regni  sutum  mirabilem 
stylo  tradiderimus  strenuitatem  cujus  nec  aliqva 
temporum  immutatione  deleri  valeat  memoria,  nec  a 
generatione  in  generationem  suflhragantis  Ecclesise 
pro  impensis  beneficiis  orationum  desistat  instantia. 
Valeat  celsitudo  vestra  inter  coeli  senatores  feliciter 
episcopari. 

C  anno  1125  creatus,  Sugerio  fuit  amicitia  conjun- 
ctissimus,  atque  una  cum  ipso  circum  praecordia 
Ludovici  utriusque,  VI  nimirum  ac  VII,  regiim 
adinissus,  aulicis  oonsiliis  frequens  interfuil,  citra 
pastoraiis  tamen  oflicii  detrinientiim.  Huic  in  mo- 
nasterio  Longipontis  a  se  fundato,  ubi  sepultus 
jacet,  inscriptum  sequens  legitur  epitaphium  : 
€  Joslenus  anno  MCXXV  Suessionura  creaius  epi- 
scopus,  antea  Bituricensis  archiepiscopus,  magister 
celeberrinus  Parisiensis,  pater  justitiae  et  multonim 
ccenobiorum ,  hostis  vitiorum ,  et  castitatis  cultor 
prxcipuus.  Obiit  anno  1151.  > 

(5)  Sugerim beati  Areopagitig  DionpH,  etc. 

—  Jamdudiim  exolevit  opinio,  quae  Dionysium  Areo- 
pagitam  cum  cognomine  Galliarum  apostolo  con- 
fuiidit. 


12S5  SUGERII  AUMTIS  S.  DIONYSH  K» 

CAPITULA  <**. 

I.  Quam  strenuus  in  adolescentta  fuerit,  et  quanta  strenuitate  fortissimum  regem  Anglorum  WiUelnmm 

Rufum  paternum  regnnm  turbantem  repulerit, 

II.  Quod  Burcardum  Monmorencxaccnsem  (!>)  virum  nobilem  ab  infesiatione  Beati  DiontfsH  cum  imnib^ 

complicibus  suis  compescuit, 

III.  Quod  comilem  Bellimoutensem  Maltha!um  restituere  castrum  Lusarchiat  Claromontensi  Hugaui  cotg%\ 

cum  ipse  dominus  Ludovicus  idem  castrum  manu  forti  oppugnasset. 
lY.       Quod  cum  aliud  castrum  ejusdem  Matthwi  Caniiacum  obsedissel,  subita  aeris  intemperie$  exerci- 

tum  in  fugam  coegil ;  et  nisi  ipse  Ludovicus  fortiter  restitissett  pene  exercitus  deperissei^  ei  tpurd 

ipse  Matthwus  humiliter  ei  salisfecit. 
V.        De  kbaio  comile  Ruciacensi. 
W.     ^  be  castro  Maudunensi  (6). 
\il.    *  De  castroj  qui  dicitur  Mons-Acutus. 
Vili.    De  Milone,  ouomoao  intravit  caslrum  Montis-Leherii. 

IX.  De  Buamunao  principe  Antioclieno. 

X.  De  captione  castri  Gornaci. 

XI.  De  captione  castri  Sancta:  Severce. 
Xil.     De  morte  regis  Philippi. 

Xl.i.    De  subiimalioue  ejus  in  regem. 

XIV.    De  captione  Firmiiatis  Balduiniy  et  liberatione  comilis  Curboilensis ,  et  Anselmi  CarlandentU» 
XY.     De  coUoquio  inter  regem  Ludovicum  et  regem  Anylorum  Henricum  habito  apud  Plancas  l^impkeoii. 
XYI.    De  pruditione  facta  in  Rupc  Guidonis  a  Guillelmo  sororioejus^  et  de  morte  Cuidonis^  et  ata  «Uitm 
in  eumdem  Gnillelmum. 

XVII.  De  eo  quod  fralri  PhiLppo  repugnanti  castrum  Meduntense  et  Montem-Leherii  abstuiii. 

XVIII.  Quomodo  castrum  Puteolense  caplo  llugone  subvertit. 

XIX.  De  liberatione  ejusdem, 

XX.  De  impugnaiione  Tauriaci,  et  restitutione  Puteoli. 

XXI.  De  reciproca  ejus  proditione. 

Relioua  capitula  desunt. 


VITA  GLORIOSISSIMI  LUDOVICI 

FRANCORUU  REGIS  ILLUSTRISSIMI 

INCIPIT   FELICITER<'^ 


CAPUT  PRIMUM.  Ji  liberando  contradcret.  Sane  prsfau  a;tate,  aniao 

Glorioftus  igitur  et  famosus  rcx  Franrorum  Ludo-  juvcniit  vigere  maturabat  virtus  natiTa  (7*)  iuipa- 

vicus  regis  magnifici  Pliilippi  filius,  primaivae  flore  tiens  venalionum,  et  ludicrorum  puerilium»  qnibcts 

statis  fere  adhuc  duodennis,  scu  tredennis,  elegans  xtas  hujusmodi  lascivire  et  arma  dediscere  eonsiie- 

et  formosus,  tanta  morum  probabilium  venerabili  in-  scit.  Dumque  multorum  regni  optimatum  el  egre^.if 

dustria,  tanta  amGenissimi  corporis  procerltate  pro-  magnanimi  regis  Anglorum  Guillelmi,  magnaDtoiioriS 

ficiebat,  ut  et  sceptris  futuris  re  ipsa  amplificatio-  Guillelmi  regis  fiUi  Anglorum  domitoris  infeslatioBe 

rem  honorificam  incunctanter  promitteret,el  Eccle-  agitatur,  robur  probitatis  vaporat ,  exercit«o  ^trtBS 

siarum  et  paupcrum  tuilioni  spem  votivam  gene-  (8)arridct,  inertiamrcmovet,prudenti£ocuIamape- 

raret.  Altus  pucrulus,  antiqua  regum  Caroli  Magni  rit,  otium  dissolvit,  soliicitudinem  acceleral.  Guiilel- 

et  aiiorum  excellenliorum  boc  ipsum  testamentis  mus  siquidem  rei  Anglorum,  usni  uiilitiac  aptut, 

imperiaUbustestiticantiumconsueludine,  apndSan-  iaudis  avarus  famxque  petilor ,  cum,  exbaeredalo 

ttum  Dionysium  tanta  et  quasi  naiiva  dulcedine  majore  natu  Roberto  fraire  suo,  patri  GuiUelmo  fe- 

ipsis  sanctis  martyribus  suisqne  adhxslt,  usque  licitcr  successisset,  et  post  eiuadem  fmtris  sui  Die' 

adeo  ut  innatam  a  puero  eorum  Ecclesiai  amicitiam  rosolymamprofectionemducatumNortbmannixobti* 
toto  tempore  vitiC  sux  multa  liberalltalc  et  bonori-  B  nuisset  sicut  ejusdem  Northmanniae  ducaius  se  pot^ 
ficentia  conlinuarel,  ct  in  fuie  surnnte  post  Deum  spe-  rigit  roarchiis  regni  coHiraitans ,  qaibuscuiH|ue  po- 
rans  ab  cis  scipsum  et  corpore  ot  aniina,  ut,  si  fieri     terat  modis  famosum  juvenem  nitebatur  impagnare. 

posset,  ibidem  monachusellicereiur,  devotisr«iinede-  Siniiliter  et  dissimiliter  intereos  certabatur,  siniiii- 

(4)  Desunt  h?pc  capitula  in  codicibus  regiis.  duobus  Codd.  Reg.  et  San-Dion. 

(5)  Monmorenciacensem.  Cod.  S.  Germ.  Monmo-         (T)  Augtiva  Cod.  Reg.  59.  L.  5,  nativa^  cod. 
tiacensem.  R.  G2r»ri  aciira. 

(6)  Maudunensi :  Cod.  S.  Germ.  Madunensi.  (8)  Virr«5.  Sic  Cod.  Saji-DIon.  In  cdit.  viriutie. 

(7)  Dcest  hictitulus  in  Cod.  S.  Gcriu. ;  logiUir  in 


1257  VITA  LUUOVICI  GROSSI  |j5g 

ier  cum  neuler  cederet,  dissimiliter  cum  iile  matu-  A  nec  cum  in  silva  omnino  viderit  (10).  Unde  constat 


rus,  istejuvenculus  :  illeopulentuset  Anglorum  tbe- 
saurorum  profusor,  mirabilisque  mililum  mercator 
et  solidator ;  iste  peculii  expers  patri,  qui  beneficiis 
regni  ulebatur ,  parcendo,  sola  bonsB  indoUs  indu- 
slria  militiam  cogebat,  audacter  resistebat.  Videres 
juvenem  ceierrimum  modo  Bituricensiu»:,  modo  Ar- 
vernorum,  modo  Burgundionum  miiilari  manu  Irans- 
volare  fines ,  nec  idcirco  tardius ,  si  ei  ignotescat, 
Vilcassinum  regredi,  et  cum  trecentis  aut  quingen- 
tis  militibus  prsfaio  regi  Guillelmo  cum  10  millibus 
fortiss'merefragari,  et,ut  dubius  se  habet  belli  even- 
lus,  modo  cedere,  fugare  modo.  Talibus  utrobique 
irulti  intercipiebantur  congressionibus,  quorum  fa- 
mosus  juvenis,  et  sui,  cum  plures  alios,  tum  oomi' 


tantam  tam  subito  tanti  divina  polentia  in  favillam 
evanuisseinsaniam,  utqui  alios  supervacanee  inquie- 
tabat,  gravius  infinite  inquietetur,  et  qui  omnia  ap« 
pctebat,  inglorius  omnibus  exuatur.  Deo  enim,  qui 
baltheum  regum  discingit,  regna  et  rCRnorum  jura 
subjiciuntur.  Successit  eidem  Guillelmo  quam  cele- 
riter  in  regno  frater  minor  natu  (quouiam  Robertus 
major  in  illa  magna  expedilione  sancti  scpulcri  age- 
bat)  vir  prudentissimus  llenricus,  cujus  tam  admi- 
randa  quam  praedicanda  animi  et  corporis  strenuitas 
ct  scientia  gratam  ofierrent  materiam.  Sed  nil  uo- 
stra  refert,  nisi  si  aliquid  incidenter  nostris  conver- 
tlbile,  aliquando  nos  oporleat,  sicut  et  de  regno  Lo- 
tharingorum,summatim  prselibare.  Francorumeniin, 


tem  Simonem  nobilem  virum ,  Gislcbertum  (0)  de  ^  non  Anglorum  gesta  quodam  scripto  memorise  man- 
Aqjila  nobilcm,  ct  Angli^e  et  Northmannise  seque  il-     dare  proposuimus. 


lustrem  baronem«  Paganum  de  Gisorlio,qui  castrum 

idem  primo  munivit   Rex  e  contrario  Angliae  stre- 

nuum  et  nobilem  comitem  Maithxum  Bellimonten- 

sem,  illustrem  et  magni  nominis  barouem  Simonem 

deHonteforti,  domiuum  Montis-GaiPaganum  caplos 

tenuerunt.  Verum  Angliae  captos  ad  redemptionem 

celeremmilitarisstipendii  acceleravitanxietas;  Fran- 

corum  vero  longa  diuturri  carceris  maceravit  pro- 

lixitas,  nec  uUo  modo  evinculari  potuerunt,  donec 

suscepta  ejusdem  regis  Angliae  militia,  hominio  obli- 

gati  regnum  et  regem  impugnare  et  turbare  jureju- 

rando  firmaverunt.  Dicebaiur  equidem  vulgo  regem 

illum  superbum  etimpetuosum  aspirare  ad  regnum  ^ 

Francorum»  quia  iamosus  juvenis  unicus  palri  erat  ^ 

de  nobilissima  conjuge  Roberli  Flandrensis  comitis 

sorore  (Berta).  Qui  enim  duo  supererant,  Philippus 

et  Fiorus ,  de  super  ducta  Andegavensi  comitissa 

Bertrada  geniti  erant,  nec  illorum  appretiabatur  suc- 

cessionem,  si  nnicum  primum  decedere  quocunque 

infortunio  contingeret.  Verum,  quia  nec  fas  nec  na- 

iurale  est  Francos  Anglis,  imo  Anglos  Francis  sub- 

jici,  spemrepulsivam  reidelusit  eventus.  Nam,  cum 

per  triennium  aut  eo  amplius  haec  [hac]  insania  se  et 

6U06  exagitassct ,  nec  per  Anglos ,  nec  per  Francos 

hominio  obligatus  proficiendo  voluntati  suae  satisfa- 

cere  valeret,  subsedit.  Gumque  in  Angliam  transfre- 

(asset,  lascivi»  et  animi  desideriis  deditus,  cum  qua- 

damdiein  Novasilva  venalioniDus  insisteret,  subito  f)  ejusdem  Burchardi  dep<>pulans,  mubicipia  et  incur* 


Ludovicus  itaque  famosus  juvenis,  jucundus,  gra- 
tus  et  benevolus ,  quo  etiam  a  quibusdam  simplex 
reputabatur,  jam  adultus,  illuster  et  animosus  regni 
paterni  (11)  defensor,  Ecclesiarum  utililatibus  pro- 
videbat,  oratorum  [f,  aratorum],  laboratorum  et 
pauperum  (quod  diu  insolitum  fuerat)  quieti  stude- 
bat. 

CAPUT  n. 

Quo  siquidem  tcmpore  inter  venerabilem  Beatl 
Dionysii  Adam  abbatem  et  Burchardum  nobilem  vl- 
rum  dominumMommorenciacensem  accidit  quasdam 
contentiones  pro  quibusdam  consuetudinibus  emer- 
sisse,  quae  in  tantam  ebullierunt  irritationis  mole- 
stiam,  ut  rupto  hominiointer  defoederatos,  armis» 
bello,  incendiis  concect^tur.  Quod  cumauribusdo- 
mini  LudQvici  insonuiss^indignatusaegre  tulil.  Nec 
mora,quinpraefatum  Burchardum  antepatrem  castro 
Pinciaco  ( Poissy)  ad  causas  submonitum  coegerit.  Qui 
cum  cadens  a  causa  jostitiam  judicio  exsequi  nolue- 
rit,  non  tentu8(neque  cnim  Francorum  mos  est)  sed 
recedens,  quid  incommodi,  .quid  calamitatis  a  regia 
majestate  subditoroni  mereatur  contumacia ,  festi- 
nanter  animadvertit.  Movit  namqueTformosus  juve- 
nis  illico  arma  in  eum,  et  in  complices  ejus  confce- 
deratos  (quippe  Matthaeum  Bellimontensem  comi- 
tem,  et  Drogonem  Monciacensem  (de  Mouchy-le-Cha- 
iel) ,  viros  strenuos  et  bellicosos  ascivorat)  terram 


inopinata  sagitta  percussus  inleriit  (an.  1100).  Di- 
vinatum  est  virum  divina  ultione  percussum,  assum- 
plo  veritatis  argumento,  eo  quod  pauperum  exstile- 
rat  intolerabilis  oppressor ,  Ecclesiarun  crudelis 
cxactor^et  siquando  episcopi  vel  praelati  decederent, 
irreverentissimus  retentor  et  dissipator.  Imponeba- 
inr  a  quibusdam  cuidam  nobilissimo  viro  Galterio 
Tirello  quod  eum  sagilta  perfoderat  Quem  cum  nec 
timeret,  nec  speraret,  jurejurando  saepius  audivimus, 
et  quasi  sacrosanctum  asserere  quod  ea  die  nec  in 
iu  eam  partem  silvae  in  qua  rex  venabatur  vcnerit, 

(9)  GisUbertum.  Cod.  S.  Germ.  et  Reg.  5925,  Ct7- 
iebertum,  et  Rec.  5265,  Gilbertum. 

(10)  Viderit.ln  tircUum  tamen  Guillelmi  necem 

VknoL.  CLXXXVI. 


tcs  praeter  castrum  subvertens,  pessumdedit,  incen* 
dio,  fame,  gladio  contriyit  (an.  1101).  Cumque  do 
castroresistere  parilerinniterentur,  obsidione  Fran- 
corum  et  Flandrensium  Roberti  avunculi  et  Buorum 
castrum  cinxit.  His  et  aliis  contritionum  verberibus 
humiliatum  voluntati  et  beneplacito  suo  curvavil,  ct 
qnerelam  commotionis  causam  cum  satisfactione  pa- 
cavit. 

Drogonem  vero  Montiacensem,  pro  his  et  aliis,  cl 
maximcEccIesiae  Belvacensiirrogatisinjiiriis  aggrcs- 
sus,  cum  ei  extra  castrum  haud  procul,  ut  breviori, 

confert  omnis,  nemme  lereexcepto,  scriptorum  ix- 
giicorum  turba. 
(Il^  Paterni.  Codex  S.  Germ.,  Patris. 

40 


fi%  SCCER1I  ABBATJS  S.  DIONYSIl  I^W 

si  eunrert,  regrederetiir  fiiga,  cum  inagna  militari  sa-  A  naiu  parcnrent ,  doruutante  adbuc  defensorc  ia  pa- 


giltaria  manu,etbalistanaobviasset,  irruensin  cum, 
retrocedere,  caslrumque  ingredi  armorum  oppres  • 
tione,  absque  se  non  permisit ;  sed  irruens  inter  eos, 
et  cura  eis  per  portam,  ut  erat  fortissimus  pateslri- 
ta,  et  spectabilis  gladiator,  in  medio  castri  et  cre- 
bro  percussus,  et  crebro  perculiens,  nuliam  pali  di- 
gnatus  est  repulsam,  nec  recedere,  donec  cum  su- 
pelleciile  totum  caslrum  usque  ad  turris  procinclum 
in  medio  concremavit.  Tanla  viri  erat  animosilas, 
Qt  nec  incendium  declinare  curaret,  cum  et  ei  el  exer- 
cilui  periculosum  esset,  etmulto  temporemaximam 
ei  raucitalem  generaret.  Sic  humillatum  in  brachio 
Tirtuiis  Dei,  qui  in  causa  erat,  subjectum  lanqiiani 
clinicura  volunlalis  su»  ditioni  STibjugavit. 

CAPIJT  ill, 
Interea  BellimontiscomesMallhaeusconlia  Hugo- 
nem  Claromontensem  virum  nobilem ,  sed  mobilem 
ei  simplicem,  cujus  filiam  (Emmam)  duxeral  spon- 
saro,  longo  animi  rancore  contendens,  castrum  no- 
mine  Lusarchium ,  cujus  medielatem  causa  conju- 
gii  susceperat,  lotum  occuparc  (12),  turrim  sibi  ar- 
mis  ei  armatis  satagil  munire.  Quid  faceret  Hugo, 
quam  quod  ad  regni  defeneorem  festinans,  pedibus 
ejus  prostratus,  obortis  lacrymis  supplicat  ut  scni 
condescendat,  gravissime  gravatoopem  ferat?  MalOf 
inquii,  charissime  domine,  te  terram  totam  meam  ka- 
bere,  quia  a  te  eam  habeo,  quam  gener  meus  degener 
hanc  habeat,  Emori  cupio,  si  eam  auferat.  Cujus  ia- 
crymabili  calamilate  animo  compunctus,  amicabili- 
ier  manum  porrigit,  suflfragari  promittit,  spe  exhila- 
ratum  (15)  remiltit :  spes  autem  non  confundit.  Ve- 
locitcr  siquidem  de  curia  exeunt,  qui  comitem  con- 
veniani,  extraordinarie  exspoliatum  ordinarie  ve- 
Biiri  ore  defensoris  pnecipiant,  dejure  in  curia  ejus 
ratiocinando  ceria  die  decerient.  Quod  cum  refutas- 
set  ulcisci,  festinans  defensor  collccio  exerciiu  multo 
in  cum  exsiliii ,  prsefatunique  castrum  aggrediens 
modo  armis,  modoigne  impugnans,multo  congressu 
expugnavii,  turrimque  ipsam  militari  custodia  mu- 
nivit,  et  munitam  Hugoni,  sicui  spoponderai  resti- 
iait. 

CAPUT  IV. 
Movei  iiidem  exercitum  ad  aliud  ejusdem  comitis 
casirum,  nomine  Canliacum,  ienioria  figit,  machi- 
nas  impugnatorias  inslrui  prsecepit.  Verum  mullo 
jiliier  quam  sperabai  evenire  contigit.  Mutata  quippe 
grata  aeris  iemperie,  ingrata  elturbulenta  intempe- 
ries  emersii,  tantoque  et  iam  borribili  impluvio  toni  - 
cruorum  coruscationeiotamierram  in  nocie  turbavit, 
exercitum  affecii,  equos  caecidit,  ut  vix  vivere 
c(uidam  eorum  sperareni.  Quo  intolerabiii  horrore 
cu4n  quidam  de  exercitu  iu  aurora  fugam  matuii- 

(\%)  Codex  S.  Gcrm.,  Occupat. 

(i5)  Exhilaralum,  Ita  cqdices  laudati.  Male  in 
edil.  cxcidatum. 

(11)  Imitativa.  Sicut  Cod.  San-Dion.  In  Edit.  et 
In  CoJ.  d.  Mutativa.  In  S.  Germ.  cod.  Innutiva, 

iit)  Hispaniani  profectum  esse,contra  Sarracenos 


pilione,  dolose  tenioriis  ignis  esiappliciius:  exquo, 
quia  signum  est  recedendi ,  subito  exercitos  lim 
incauie  quam  confuse  exire  festinani,  inopina- 
iam  recessioncm  [formidantes] ,  nec  quid  alii  aliis 
conferant  altendentes.  Quorum  incursu  praecipUi 
muUoque  clamore  dominus  siupeiacius,  qnaerecs 
quid  esset ,  equo  insiliit  post  exercitum  fesiinans, 
quia  jam  circumquaque  dispersi  erani,  reducere 
nullo  modo  valuit.  Quid  aiiud  facerei  famosus  jn- 
venis,  quam  ad  arma  currere,  quam  cum  paucisqiius 
potuit  retrocedere,  murum  se  pro  praecedentibiis  op- 
ponere ,  saepe  percuti ,  ei  saepe  perculere  ?  VeruBi 
etsi  illi,  quibus  pereuniihus  {leg.  pneeuniibus]  ipse 
muruserat,  quicle  et  secure  potuemni  fugere,  iamen 

^  quia  mulii  gregatim  et  disperse  procul  ab  eo  fugiebant, 
multi  ab  bostibus  capti  suni.  Inier  quos  excellentior 
captus  fuit  ipse  Hugo  Clarorooniensis ,  et  Guido 
Silvanectensis ,  Herluinus  l^arisiensis ,  et  obscnri 
nomin'S  quamplures  gregarii,  ei  pedesiris  exerciics 
niuUi.  Hac  igitur  lacessitus  injuria ,  quanto  rodis  ci 
ignarus  inforlunii  hujusmodi  hactenus  fueral,  ianto 
cum  Parisius  reJissei  moii  animi  insoleolia  inltt- 
mescebat,  ei  ut  ejus  setatis  mos  esi,  si  ianien  imiiaiivi 
(14)  sit  probiiatis,  ihovei  ei  moveiur.  Ei  ul  cilo  in- 
juriam  ulciscatur,  exxsiuans  undecunque  Iriplicato 
exercitu  sagacitcr  aeque,  ut  prudenier,  crebro  ingerai- 
nat  suspirio  deceniius  mortem  quam  Terecundiaa 
sustinere.  Quod  cumamicorum  relaiione  comperissH 

P  comes  Malthseus,  ui  erat  clegans  vir  ei  facetus ,  im- 
patiens  verccundise  accidenlalis  domlni  sui,  rauli:- 
plicato  intercessore .  viam  paci s  afTeclare  »umiiHH 
pere  invesligai.  Multa  dulcedine,  muliis  blandimcnlif 
animum  juvenilem  demulcere  elaborat,  satis  coavc- 
nicnter  nulla  hoc  facium  deliberaiione,  sed  ex  con- 
iingenti  accidisse,  injuriam  cxcusat,  seque  pronoa 
ad  ejas  nulum  satisfaciioni  pr<esenlai.  In  qoo  qotdeiB 
prece  muliorum,  consilio  familiarium,  mnkoetiaii 
patris  rogaiu,  licet  sero,  viri  animus  moUescii,  resi- 
plscenti  parcii,  injuriam  condonal,  recuperabilia 
perdila  comiie  reddenie  resiaurat,  capios  liberal, 
Hugoni  Claromontensi  pacem,  et  quod  caslri  prc- 
occupati  suum  ei*ai  firma  pace  reformal. 
CAPUT  V. 

D  Infestabatur  nobilis  Ecclesia  Remensis  suomm  et 
Ecclesiarum  ad  se  periineniium  dilapidallone  buuo- 
rum  iyrannide  fortissimi  et  tumultuosi  baronis  Elu.'i 
Ruciacensis ,  el  iilii  ejus  Guischardi.  Qui  quacto 
militix  agebatur  exercitio  (erai  enim  taniae  magna- 
nimitatis,  ut  aliquando  cum  exercitu  magno  «  qnod 
solos  regcs  deceret,  in  llispaniam  proficiscen- 
tur  [15])  tanto  insanior  ei  rapacior  bis  expleadti 
depnedaiionibus,  rapinis  ei  omni  maliitae  iuslsiebal. 

regibus  Castellx  ei  Aragoniae  suppetias  iatonai, 
memorai  Ansclnius,  tom.  Vlll,  p.  864.  Priorem  qu«- 
dem  aii  expeditioiiem  boitaiite  suniuio  pooliJkre 
Alexandro  II,  altcram  Grcgorio  VU  aggresstuu  e»se. 
De  utraque  sumroum  apud  llispauicos  bistorioes 
sileuliuiu. 


1-201  VITA  LUDOVICI  GROSSI 

Tanti  ergo  et  tam  racinorosi  viri  apud  dominitni  re-  A 


im 


gem  Philippum  centies,  et  modo  apud  (ilium  bis  aut 
ter  lugubri  querela  deposita,  filius  invective  exerci- 
tum  mediocrem  fere  septingentorum  militum  de  no- 
bilioribus  (16)  Franciae  optimatibus  delectum  cogit, 
Remis  feslinat ,  pene  per  duos  menses  multo  con- 
flictu  praeteritas  punit  Ecclesiarum  moleslias  :  ejus- 
dem  praefati  tyranni  et  fautorum  (17)  ejus  depopu- 
latur  terras ,  incendio  solvit ,  rapinis  exponit. 
Egregie  factum ,  ut  qui  rapiebant  rapiantur ,  et  qui . 
torquebant  SDque  aut  durius  torqueantur.  Tanta  si- 
quidem  erat  domini  et  excrcitus  animositas,  ut, 
quandiu  ibi  fuerit ,  aut  vix  aut  nunquam  praeter 
feria  sexta  et  die  Dominica,  quieverint  quin  aut 
cum  manuali  congressione  lancearura  ac  gladiorum 


CAPUT  VII 

Castrum,  quod  dicitur  Mons  Acnus,  valldissimum 
in  pago  Laudunensi,  occasione  cujusdam  matrimonii 
contigit  Tbomam  de  Marna  obtinuisse  (22),  homi- 
nem  perditissimum ,  Deo  el  hominibus  infestum, 
cujus  intolerabilem  velut  immanissimi  lupi  rabiem 
inexpugoabiiis  castri  audacia  concrescentem ,  cum 
omnes  circumquaque  compatriotse  el  liol-midarent  et 
abborrerent,ipse  quidicebaturpater(25)  ejusEngeir- 
rannus  (24)  de  Bova  (25)  vir  vcnerabiiis  et  honori- 
ficus  egregie,  et  praeter  alios,  illum  de  castro  ejicere 
ob  ejus  fautiosam  (26)  tyrannidem  mollebatur  {circu 
an,  1104).  Comniunicalum  est  intereos,  ipsum  vi-* 
delicet,  Engeirrannum  et  Ebalum  Ruciacensem,  cum 
omnibus  quos  alliceresibi  potuerunt,  castrum  etin 


committerent,  aut  terrarum  destructione  illatas  in-  ^  castro  eum  obsidere ,  circumquaque  eum  et  pallo  et 

vimine  circumcingere,  cumque  muUa  mora  fame  pe- 
riclitantem  ad  dedilionem  cogere,  castrumque  si 
possct  fieri  subvertere,  eumque  perenni  carcere 
condemnare.  Quod  videns  vir  nequam,  jam  firmatis 
castellis,  cuni  nec  dum  vallo  ab  alio  ad  aJiud  clausum 
esset,  nocte  furtim  exsiliit,  et  festiaansad  famosum 
juvenem  collaterales  ejus  muneribus  et  promissi* 
corrupit,  etutei  militari  suflragaretur  subsidio,  ci- 
tissimc  obtinuit.  Flexilis  (27)  quippeetaetate  et  mo- 
ribus,  collecto  septingentorum  militum  exercitu,  ad 
partesillasfestinat  accedere.Qui  cum  casteUo  (28) 
Acuti  montis  appropinquaret ,  viri  qui  castnim  cir- 
cumcluserant ,  nuntios  ad  eum  delegant  tanquam 
designato  domino,  ne  removendo  eos  ab  obsidione 

^  vituperium  inferat,  supplicant^  opponentes  ne  pro 
perditissimo  homine  servitium  taniorum  amitlat, 
infaustum  pemiciosius  sibi  quam  eis,  si  nequam 
tuto  remaneat ,  veraciter  profitentes.  At  vero  cum 
nec  blanditiis ,  nec  minis  a  proposilo  eum  devocare 
valerent ,  veriti  sunt  in  designatum  dominum  com- 
mittere ,  et  proponentes  cum  ipse  rediret  ab  obsi- 
dione  (29)  recidivo  bello  redire,  cesserunt,  et  quid- 
quid  facere  vellet  inviti  sustinuerunt.  Ipse  vero  in 
manu  potenti  disruplis  el  defossis  circumquaque 
omnibus  municipiis,  Acutum  montem  emancipavit , 
et  tam  armis  quam  vlctualibus  eornm  sophismata 
denodans  copiosum  reddidit.  Eapropter  optimates, 
qni  amore  et  timore  ejus  cesserant,  quia  in  nuUo 
pepercerat ,  succensenles  dolent ,  nec  ulterius  se  ei 

D  deferrejurejurandominantur.Cumqu6eumegredi(50; 


jurias  viudicarent.  Certabatur  ibi  non  contra  Eba- 
4um  tantum,  sed  contra  omnes  illarum  partium  ba- 
rones,  quibus  etiam  maximorum  [f,  Maximum] 
Lolharingorum  afiinitas  multo  agmine  celebrem  af- 
fcctabat  exercitum.  Agitur  interea  mullis  quaestior.i- 
bus  de  pace,  et  quoniam  diversae  curae  periculosaque 
iiegotia  ad  alias  partes  novi  domini  prassentiam  vo- 
tiye  devocabant ,  habito  cum  suis  consilio  ,  pacero  a 
praefato  tyranno  Ecclesiis  et  impctravil  (18) ,  et  ac- 
ccptis  obsidibus  eam  jurejurando  firmari  fecit.  Ta- 
litcr  saliUatum  et  flageUatum  diinisit.  Hoc  etiam 
quod  de  Castronovo  repetebat,  in  diem  distulit. 

CAPUT  VI. 

£t  nec  minus  celebrem  AureUanensi  Ecclesiae  suf- 
fragandotulit  opem  mUitarem,  cum  etLeonium  (19) 
▼irum  nobilem,  Mauduni  (20)  castri  episcopi  Aure- 
lianensis  hominem,  majorem  ejusdem  castri  partem, 
et  alterius  dominium  praefatae  Ecclesiae  auferentem, 
manu  forli  compescuit.  In  eodem  castro  eum  cum 
multis  inclusit,  castroque  recepto  cum  in  proxima 
domui  suae  ecclesia  erectis  propugiiaeuUs  defensioni 
inniteretur,  ut  fortis  fortiori  subjicitur,  armorum 
et  flammarum  ingestione  intolerabiliter  opprimitur. 
I^ec  solus  diuturni  anathematis  mulctam  solvit,  cum 
et  ipse  et  multi  aUi  ferme  sexaginta  flamma  praeva- 
lente  de  turre  corruentes ,  lancearum  ereclarum  et 
occurrentium  sagiltamm  cuspide  perfossi,  extremum 
spiritum  exhalantes,  miseras  animas  cum  dolore  ad 
inferos  transtulerunt  (21). 

(16)  Nobilioribus.  In  quatuor  codd.addilur  el  va/t- 
dtoribus, 

<17)  FautorumXod,  S.  German.  et  cod.  Reg.  5925, 
factorum, 

{{%)  Etimpetravit.  In  duobus  cod.  Reg.  et  San.- 
<«ei'ra.  additur  et  intperavit, 

(19)  Leonium,  Cod.  Reg.  5925,  Leonum. 

/20)  Mttuduni.  Cod.S.  Germ.  Maduni(Meung.) 

(21)  rra««ltt/«rtt«^  Cod.  Reg.  6205,  Tratumi' 
serunt. 

(22)  Obtinuisse.  Duxerat  primam  in  uxorcm  Tho- 
nias  Idam ,  Balduini  II  HauDoniae  comitis  filiani : 
qua  circa  annum  1101  demorlua,  sccundum  «iniit 
niatvinioniiim  cum  filia  Rogerii  comitis ,  cognata 
sua,  quai  Monlis-Acuti  castrum  in  dutem  ei  allulit. 

(25)  Paier....  Tliomie  parentem  se  negabat  Ingel- 


ramnus,  ob  suspeclam  Adae  prioris  uxoris  suae, 
quaeipsumei  pepererat,  fidem. 

(24)  Engeirrannus.  Cod.  S.  Germ.  etReg.  6265 
Enaeratmut;  cod.  Reg,  5945,  Engenranniis. 

r25)  Codiaci  toparcha. 

(26)  Fautiosam^  faciiosam ,  idem  ac  malitiosam 
Derivatur  a  voce  fauciio  seu  factio,  quae  facinuf 
pravum  signiflcat. 

(27)  Flexilis.  In  duob.  codd.  Reg.  et  S.  Germ. 
Flexibilis. 

(28)  Cod.  S.  Qerm.,  Cas/ro. 

(29)  Ab  obsidion^.  Duo  codd.  Reg.  et  San-Dionys. 
ad  obsidionem. 

(30)  Egredi.  Cod.  S.  Germ.  et  S.  Dionys.  f* 
gredi. 


im 


SlCERll  ABBATIS  S.  DiONYSII 


m 


conspiciunt,     caslra    iiioveiit ,    acies    bellatorum  A  frater  major  dominus  Ludovicus  finnissime  coafc' 


componunt,  ipsunique  tanquam  iniluri  cum  eo  pro- 
fiequuntur.  Hoc  unum  muUire  congressioni  oberat , 
quod  inter  acics  utriusque  partis  torrens  larde  trans- 
itum  porrigens  convenire  prohibeat  (31)  «Sic  utra- 
qiie  classica,  et  pila  mtnantia  pilis.  prima  ti  altera 
die  se  conspicanlur ,  cum  subito  venit  ad  Francos 
quidum  joculator  probus  milcs  ab  opposita  parte> 
tiuntians  irrefragabililer  primo  quo  invenirelur  ac- 
ccssu  eos  cominiiicre,  et  illalani  pro  libertate  in- 
juriam  bastis  et  gladiis  vindicare,  seque  ad  natura- 
!em  dominum,  ut  pro  eo  cl  cum  co  dimicel,  <;os  di* 
misisse.  Insonuil  rumor  pcr  lentoria  castrorum,  et 
milituin  audacia  tripudiat.  Loricarum  el  galearum 
splendida  pulcbritudine  se  exornanl,  animosilatcm 


derarct,  castrum  Meduntensc  prece  palrisinairinio- 
nio  conGrmavit.  Qua  occasionecastroettstodixsix 
recepto,  tanquam  si  oculo  suo  festucam  eniismit 
aut  circumsepti  repagula  dinipissent,  eihiiarescunt, 
Testabatur  quippe  patcr  fllio  Ludovico  nobis  cn. 
dientibus,  ejus  Jefatigationeacerbissimegmtei. 
Age,  inquiens,  /i/t  Ludovice,  serva  extuham  ttniw, 
tujus  devexatione  pene  consenui ,  cuiut  doloet  frci. 
dulenta  nequiiia  nunquam  pacem  bonam  etijuietmkt- 
here  potui.  Hiijus  inftdelitas  fideles  infideles,  infideics 
iiiAdelissimos  procreabat ,  perfidos  cominns  m- 
nusquc  concopulabat,  nec  in  toto  rcgno  qi!i(i«|Q2a 
mali  absque  consensu  eorum  aut  opere  fieki. 
Cumqtiea  fluvio  Sequanae  Curbolio  [€orbolio,Cir. 


..j,., j ^^  ,  _ , .  .  i  ,-. 

exagitant,  et  si  forle  Iransituseis  occurrat,  lorren-      beil],  inedio  vi?B  Monte  Lebefii,  dcxtra  aCasMo 


tem  transilirc  accelcranl,  dignum  ducentes  magis  ut 
bostcs  aggredianlur  qiiam  quod  se  defcndant.  Quod 
videntcs  nobilisslmi  viri  Engcirrannus  dc  Bova , 
Ebalus  de  Ruciaco  (32)  comcs,  Andreas  de  Ra- 
mcru  (33).  Hiigo  Albus  de  Fiiinitalc,  Robeitus  de . 
Capinco ,  et  alii  snpicntos  et  disrreti ,  audaoinm 
designali  doinini  adinirnntos,  consiiltc  ei  dcfcrre 
clegerunt,  et  pacificc  ad  euin  venienlcs,  puberlnicm 
ejus  amplcxnti  sunt,  dextrasque  ainiciti;e  contra- 
dcntcs  (34) ,  sc  ol  suos  ejus  servilio  spoponderunt. 
Ncc  mullo  post ,  tit  divinae  |ascnbatur  voluntali 
iinpinrum  subversio,  el  castrum  cl  mntrimonium 
iiiccst<i  consanguinilatis  focdaluni  divorlio  ami- 
sit  (55).  ( 

,  CAPUT  Vlll. 
His  et  aliis  virtutum  proveclibus  dcsignntus  doml- 
nus  conscendens,  rcgni  administrationi ,  el  reipu- 
blic^ ,  sicut  se  rei  opportunitas  oflerebat ,  sagaciter 
providere ,  recalcilrantcs  perdomare ,  castclla  infe- 
slantia  quibuscunque  modis  aut  occupare,  aut  in-^ 
curvnre  strenue  sategebat.  Unde  cum  Guido  TruceU 
lus  (3G)  fdius  Milonis  de  Monte  Lehcrii  viri  tumulluosl 
etregni  (iirbatoris,  a  via  sauctl  sepulcri  domum 
rcpe Jasset ,  fractus  longi  ilineris  anxietatc ,  el  di- 
versarum  poenarum  molestia,  el  quia  extraordi- 
naric  Antiocbiam  timore  Corboranni,(37)  per  murum 
desrcndens,  Deique  exercitum  intus  obsessuni  relin- 


forti  pagus  Parisiacus  circumcingeretur,  interPari- 
sionses  et  Aurelianenses  tantiim  confusionis  dv.\ 
flrmatum  erat,  ul  neque  hl  ad  illos^  neqnci]l:.il 
istos  absque  perfidorum  arbitrio,nisi  inmaiioPjiti 
valerenl  transmearc.  Verum  pnefati  cansa  ir.alri- 
inonii  sepem  rupit,  acccssum  jucundum  utriusqiK 
repninvil. 

Huc  accessitqnod  Guido  de  hupeforti,  Tirperiloi 
ct  milesemeritus,  praefati  Guidonis  Tniselli  palroiis, 
cum  ab  itincre  Hierosolymitano  famose  copiosfqw 
rcdissct,  regi  Pliilippo  gratanter  adbsesit.  Et  (jaia 
antiqua  familiaritate  jam  et  alia  vice  ejus  dapifirr 
cxstiterat,  tam  ipse  qiiam  filius  ejn.S  dominns  Indo- 
vicus  agendis  reipublicai  dapiferum  prefeceruiit,  d 
ct  casirum  prsenominalum  Montis  Lchcrii  deimfps 
quietc  possiderent,  et  de  comitatu  eorum  coilinii- 
tante,  videlicet  Uiipcforti  et  Castellofo.ti,  etiGis 
proximis  castellis,  et  pacem  ct  servitium  (quod  i^ 
solitum  fuerat)  vindicarcnt.  Quorum  mulua  eoQs>- 
que  processit  familiaritas,  ut  patris  persnasione 
fllius  dominus  Ludovicus  flliani  ejusdem  Guido&i» 
necdum  nubilcm  malrimoniosolemni  reciperet(4i 
4104).  Sedqiiam  sponsam  recepit  uroremnonte- 
buit,  cum  ante  tliorum  tiLuius  consanguinitaibop- 
positus  matrimonium  post  aliquot  annos  dissolitfii 
(38).  Sic  eorum  per  triennium  contmuala  estaou- 
citia,  ut  patcr  et  filius  se  ei  supreme  crederent,  <i 
ipsc  comesGuido  flliusque  ejus,  Hugo  CrcciaceiisiN 


quens,  tuto  corpore  deslitutus  defecil,  timensquc 

exbajiedari  unicam quam  habebat  filiam  (Elisabeth),  D  regiii  defensioni  et  lionori  tot.is  viribus inDilensiar. 

domini  regis  Pbilippi  et  filii  Ludovici  voluntate  et      Vcrum  quia 

I)crsuasione,  (valde  enim  appetebanl  castrum)  filio  Quo  semelest  imbuta  recem  urrabitodorm 

rogis  Philippo  de  superducta  Andegavensi  comitissa  Testa  diu, 

iniptui  tradidit  (an.  1104),  et  ut  in  amorem  suum  (Ilorat.  epist.  i,  rers.  «9 


(31)  Prohibeat.  In  duobos  codd.  Heg.  el  San.- 
Germ.  nrohibebat. 

(32)  Rticiaco.  Cuni  expugnatio  Montis  Acuti  serius 
anno  1101,  atcpie  etiam  haud  citius  anno  1104  con- 
ligerit,  patet  Anselmuin  errare ,  morlem  £ba!i 
Buciaccnsis  in  annum  1100  retrabentem. 

(33)  Rameru.  Cod.  S.  Gerin.  et  Reg.  5925,  Ra- 
%nerii. 

(34)  Contradentes.  In  duob.  codd.  et  S.  Germ. 
contendentes. 

(35)  Amisit.  Tertio  conjugio,  post  boc  divortii:in 


adhaesit  Thomas  Melisendi,  Guidonis  Creciacift 
Novigenti  Toparclias  flliae  ac  I  scredi. 
(56)  Trusellu»  in  codd.  S.  Germ.  et  Re^.  ^ 
(37|  Corboranni.  Duo.  Codd.  Reg.  Corbwm, 
(38)   Dissolcerit.  Ludovici  Grossi  cum  Liifiaa 
Giiidonis  Rubei  dc  Rupe  Fortt  fllia,  contracU  s^ 
salia  Paschalis  Ilpapaann.  1107in  Trccensici»^ 
lio  dissolvit,  consanguinitatis  qnideni  oblentB,  y«( 
reipsa  propter  qnei^elasprocerum,  quos  niraiaf«- 
jugum  disparilas  offendebat.  Luciana  ^ere  ^r^ 
duni  Guisrbardo  Bellijocenst  niipsit. 


1235 


V.TA  LUnOVlCI  CROSSI. 


I2G0 


virideMonle  Lehcrii  consueUcperridiacemulidolose  A  enim  cuni  patre  suoRoberto  Guischardo  forte(41) 


inachinati  sunt  per  Garlandenses  fratres,  qui  tunc 
rcgisetfilii  incurrerant  inimicitias,  quo  modo  vi- 
cecomes  Trecensis  Milo  minor  frater  Guidonis 
Truselli,  curo  matre  vicecomitissa,  Qt  magna  manu 
militum  venit,  castroqueabomnibus  votivo  receptus 
pcrjurio,  beneficia  patris  saepius  lacrymando  replicat, 
gencrosam  et  naturalem  eorum  industriam  reprae- 
sentat»  fidem  mirabiiem  pncdicat,  revocationi  suae 
gratiarum  acliones  reportat,  et  ut  bene  coepta  bene 
perficiant,  genibus  eorum  provolutus  siippliciter 
exorat.  Tali  et  tam  higubri  genuflexi^ne  flexi  cur« 
nint  ad  arma,  festiuant  ad  turrim,  committunt 
eoiilra  dcfensores  turris  gladiis,  lanceis,  igne,  su- 
<l^bus,  ct  saxis  acerrime,  ut  et  antcmurale  turris 


transmarinum  obsedisset  castrum  Durachium,  ncc 
Thcssalonicenses  gazae,  nec  thesauri  Conslanttno' 
politani,  nec  ipsa  Grsccia  tota  eos  arcere  valcrct, 
subilo  posl  eos  Iransfretantes  domini  papse  Alexan- 
dri  iegati,  qiii  eos  et  charitate  Dei  et  obligalionc 
hominii  adjurando  submoncant  assistunt,  ul  Eccle- 
sise  Romanaeet  domino  papse  in  turre  Crescentiani 
incluso  ab  imperatore  eripiant,  devotissime  sup- 
plicant.  Naufragari  urbem  et  Eeclesiam,  irao  ipsmn 
dominum  papam,  sinonxito  subvenerint,  jureju- 
rando  pronuntiant.  Ilaerent  principes,  et  quid  eligant, 
au  expeditionem  tantam  et  tam  sumptuosam  irre- 
cuperabiiiter  omittant,  an  dominum  papam ,  Urbem 
et  Ecclesiam  ancillari,  imo  naufragari  sustineant. 


pliirihi  s  in  locis  perfodercnt,  et  muUos  turrim  de-  "  Cumque  hac  anxiarcnlur  deliberalione,  hoc  cxcel 


fendeiuium  ad  mortero  vulnerarent.  Erat  siquidcm 
iii  eadem  lurri  uxor  praefali  Guidonis,  et  filia  do- 
niino  Ludovieo  desponsata.  Quod  ciim  auribus  da- 
friferi  Giiidonis  insonuisset,  ut  erat  vir  unanimis 
(Zd)  expedlte  exsiliit,  et  cum  quanta  mami  militum 
potuit,  castello^audacler  appropinquavit ;  sed  et  ut 
fc  imdecunque  scquantur  velociter,  velocissimos 
Runtios  misit.  Qui  autem  turrim  impugnabant,  a 
monte  eum  videntes,  quia  nondum  turrim  vincere 
potuerant,  adventum  subitum  domini  Luvovici  tan- 
quam  jugulum  formidantes  retrocesserunt,  et  an 
fitarent,  an  fugam  facercnt,  hxrere  cceperunt.  Guido 
vero,  ut  erat  strenuus  et  in  arte  providus,  Garlan- 
deuses  consuUe  a  castro  ascivit,  paccm  rcgis  ct 
domini  Ludovici,  et  gratiam  jurejurando  firraavit, 
0,  eos,  et  eorum  (40)  tnliter  ab  incocpto  removit,  eo- 
rumque  defectu  et  ips>e  Milo  defecit,  et  celerem  (u- 
gam  infecta  fauctione  flens  et  ejuians  arripuit.  Quo 
audito,  dominus  Ludovicus  ad  castrum  celerrime 
aeceleravit,  corapertaque  veritate,  quia  nihil  pcrdi- 
(Icrat,  gaudebat,  et  qui  factiosos  non  invenerat,  ut 
e<)s  pntibulo  afligeret,  dolebat.  Reroanentibus  vero, 
quia  Guido  jurejurando  firmaverat,  paccm  dominus 
Ludovicus  servavit  .  Sed  ne  qui<I  siniile  deinceps 
liiolirentur,  totam  castri  munitionem  proeter  lurrim 

clHecit 

CAPUT.  IX. 

Id  circa  temporis  illustrem  Antiochenum  princi- 

peni  Boamundum,  cui  specialiter  illa  potenti  obsi- 

dione  ipsa  ejusdem  urbis  ob  sui  strcnuitatem  red- 

dita  est  munitio,  contigit  ad  partes  Gallorum   de^ 

scendisse  {an.  ii06),  virum  inter  orienlales  egre- 

^'ium  ct  famosum,   cujus  quoddam   generosum,  et 

quod  nunquam  sine  diva  manu  fierl  possct,  faclum, 

etiam  inter  ipsos  ppiedicabatiir   Sarraccnos.  Cimi 

!59)  Uuanimis.  In  codd.  omn.  magnanitnHs, 
A(y\  Eorum  complices  \n  cod.  Rcg.  5*26^). 
41)  Forte.  In  duobus  codd.  Reg.  et  San-Germ., 
feri'. 

{Vi)  Etigunt  in  quatuor  codd.  I>eest  in  edit. 

(43)  Triumphavit.  Ilic  mcmoria  lapsus  videtur  Su- 

gerius.  Non  cniin  Alexandrum  II  pontificcni,  scd 

fircgorium   VII,  ejus   succpssorem,  ab  impcratorc 

Ifeurico  IV  obses:>nra  Guisiardus  libeiavit,  idque 


lentissimum  eli^unt  (42)  istud  facerc,  el  illud  non 
Offlitlere  deliberant.  Relicto  siquidem  obsidioni 
Boamundo,  pater  in  Apiiliam  transfrctando  regres- 
sus,  undecunqiie  potuitde  Sicilia,  Apulia,  et  Ca- 
labria^^atque  Campania,  viros  et  arma  coUegil  et 
tam  promptissime  quam  audacissime,  Romam  ac- 
celeravit.  Unde  divina  voluntate,  et  quasi  porten- 
tum  mirabile  contigit,  ut  cum  iste  Romam,  et  inw 
pcratorConstantinopolitanus  auditaRoberti  absemia, 
aduaato  Graecorum  exercitu  ad  expugnandum 
Roamundum  Durachium  tam  terra  quam  mari  ap- 
plicuisset,  una  et  eadem  die  pater  Guischardus 
Romae  cum  imperatore  cougrediens,  ille  cum  Gra** 
coruin  imperatore  strenue  confligens,  uterque  prin- 
ceps  de  utroque  imperatore,  mirabile  dictu  !  Irium- 
phavit  (43).  Pr;cfati  igilur  Doamundi  a  1  partcs  istas 
adventus  causa  tuit,  ut  nobilissimam  domini  Lu- 
dovici  designati  sororem  Constantiam,  moribus  fa- 
cctam,  persona  elegantem,  facie  pulchcrrimani, 
malrimonio  sibi  copulari  quibuscunque  modis  qiiae 
ritaret.  Tanta  etenim  et  regni  Francorum,  et  domini 
Ludovici  prseconabatur  strenuitas,  ut  ipsi  etiain 
Sarraceni  hujus  terrorecopulac  terrerentur.  Vacabra 
domina,  coroitem  Trecensem  Ilugonem  procum  as- 
pernata  (44),.  nec  dedecentem  (45)  sponsum  iterata 
eopula  appetebat.  Callebat  princeps  Antiochenus, 
et  tani  donis  qiiam  promissis  copiosus,  doniinani. 
illam  celcberriuie  sibi  copulari  Carnoti,  pracsente 
rv  regc  ct  domino  Ludovico,  muUis  astantibus  arclit- 
episcopis,  episcopls,  et  regni  proceribus;  devote 
promeruit  (an.  UOG).  Astitit  etiam  ibidein  Roman2& 
sedis  apostolico!  legatus  dominus  Bruno  Signinii& 
episcopus  a  domiiio  Paschali  papa  ad  invitandam  ( t 
cotifortandam  sancli  sepulcri  viam  dominum 
Roamundum  comitalus.  Unde   plenum  et  celebrd 

anno  1084,  duobus  videlicet  annispost  expugnatuni 
ab  ipso  Guiscardo  Durachium  ;  coiitigit  quippe  bx^ 
expugnatio  8  Februarii,  aimo  1082. 

(Ai)  Aspernala.  Constantia,  Ph  lippi  rcgis  filia 
mfj)serat  primo  Ilugoni  Trecensi  comiti,  a  qjio 
deindc»  aniio  1104,  ccnsanguinitatis  causa,  fuerat 
scparata. 

(4.")  Dedecentcm^  Ila  omncs-codd.  tu  edil.  dccen-' 
lem. 


i867  SiUGERH  ABBATIS  S.  DIOINYSII  f2CS 

Pictavis  tenuit  concilium,  cui  et  nos  interfuimus  A  sancti  Mauritii  redderet,  nec  aliquidiii  toto  rp:nin 


(46),  quia  recenier  a  studio  redieramus.  Ubi  de  di- 
yersis  synodaiibus,  et  praecipne  de  Hierosolymitano 
itinere  ue  tepescat  agens,  tam  ipse  quam  Boamundus 
multos  ire  animavit.  Quorum  freti  comitatu  multo 
multaq^  militia,  tam  ipse  Boamundu^  quam  do* 
mina  Gonstantia ,  nec  non  et  ipse  legatus  ad  propria 
prospere  et  gloriose  remearunt.  Quae  domina  Gon- 
stantia  domino  Boanmndo  duos  genuil  lilios,  Joan- 
nem  et  Boamundum  ;  sed  Joannes  anlo  annos  mili- 
tisin  Apuliaobiit.  BoamunJus  vero  decorus  juve- 
uis,  militiae  aptus,  princeps  factus  Anliochenus, 
cum  Sarracenos  instanter  armis  urgeret,  nec  eorum 
zelantes  impetus  aliquid  duceret,  minus  caute  eos 
insecuttts,  insidiis  eorum  interceptus,  cum  cenlum 


proprium  retineret,  impiissime  coegit.  Equiilein 
delil)eratum  est  Romae  propter  Romanorum  coDdo- 
ctitiam  perfidiam  de  pnefatis,  imo  de  omiiilMB 
qusestionibus  tutius  regis,  et  rcgis  6Iii,  eC  Ec- 
clesia;  Gallicanae  in  Francia,  quam  in  urbe  di- 
sceptare  suffragio  (49).  Yenit  ilaque  Cluniacura, 
a  Cluniaco  ad  Charitatem,  ubi  celebeirimo  archie- 
piscoporum,  et  episcoporum,  et  monastici  ontinis 
conventu  eidem  nobili  monasterio  sacram  dedica- 
tionis  imposuit  (50).  Adfuerunt  et  nobiliores  rrgiii 
proceres,  inter  quos  et  dapifer  regis  Franciae  nobs- 
lis  comes  de  Rupeforti  domino  papx  missas  occur 
rit,  ut  ei  tanquam  patri  spirituali  per  totum  re- 
(fiium  ejus  beneplacito  deserviret.  Cui  consecraUo- 


miIitibusaequoanimosiorinfaustedecapitatus,Antia-  B  ni  et  nos  ipsi  interfuimus,  et  contra  dominttm  epi- 


chiam  et  cum  Apulia  vitam  amisit  (47).  Sequenti  ita- 
que  prafati  Boamundi  repatrialionis  anno  (an.1107),. 
Tenerandae  memoriae  universalis  et  summus  ponti- 
fex  Pascbalis  ad  partes  occidentales  accessit  (48) 
cum  mullis  et  sapientissimis  viris  episcopis,  et  car- 
dinalibus  ,  et  Romanorum  nobilium  comitatu,  ut 
regem  Fraocorum  et  filium  rcgem  designatum 
Ludovicum,  et  Ecclesiam  Galiicanam  consuleret 
super  quibusdam  molestiis,  et  novis  investilurae 
ecclesiasticae  querelis,  quibus  tum  et  iufcstabat,  et 
magis  infestare  minabatur  Henricus  imperalor,  vir 
aflectus  paterni,  el  totius  humaniiatis  expers,  qui  et 
genitorem  Henricum  crudelissime  persecutus  exh;e- 


scopum  Parisiensem  Galonem  multis  ipierinioniis 
Eccicsiam  bcati  Dionysii  agitantem  in  conspecla 
domini  papae  viriliter  stando  aperta  ratione  eC  ca- 
nonico  judicio  satisfecimus  (51).  Cumqae  Tttromis 
apud  Sanctum  Martinum,  ut  mos  est  Romanas, 
Frigium  (52)  ferens,  Lcetare,  Jerusatem  (53)  celebras- 
set,  ad  venerabilem  beati  Dionysii  locum»  tanifuam 
ad  propriam  B.  Petri  sedem,  l)cnevolus  et  devotas 
devenit.  Qui  gloriose  et  satisepiscopaliterreceptos. 
hoc  unum  memorabile,  et  Romanis  insoUlnm,  ct 
posteris  reliquit  exemplum,  quod  nec  aorum,  nec 
argentuni,  nec  pretiosas  monasterii  margaritas, 
quod  muUum  timebatur,  non  tantum  non   alfetta- 


redavit  et,  ut  ferebatur,  nequissima  caplione  tenens,  p  bat,  sed  nec  rcspicere  dignabatur.  Sancionim  pt- 
inimicorum  verberibus  et  iujnriis  ut  insignia  re-  gnovibus  humillime  prostralus,  lacrymas  compon- 
galia,   videlicet   coronam,  sceptrum,   et  lanceam     ctionis  offercbat ,  holocaustum  seipsum    Oomino  cl 


(46)  Inlerfuimus.  Habilum  istud  concilium  an- 
no  1106,  VI  Kal.  Julii ,  seu  26  Junii  die  fuisse  te- 
•tatiir  chronograpbus  Malleacensis. 

(47)  Amisit,  Boamundi  Antiocliiae  principis,  no- 
mine  et  ordine  secundi,  necem  sic  narrat  Sanutus 
ad  annum  1130,  pag.  162 :  « Post()uam...  Boamuiidus 
Antiochiam  redit,  Bodoans  priiiceps  Alapia;  ciim 
TOulto  exercitu  intravit  in  terram  AiiliochioR ;  Boa- 
niundus  vero  cum  in  planitie  quadam  Ciliciac  nthil 
adversi  suspicalus  quiesceret ,  hostes  ejus  slatus 
certiores  eflecti,  in  Chrislianos  subito  irruunt,  et 
principem  cum  caetcris  qui  fugere  nequiverunL, 
trucidanl.  »  Eadem  rerert  Guillelmus  Tyrius, 
paff.  860. 

(48)  AccessU  ex  cod.  Reg.  6265  ad  marg.  Deest 
inEdit. 

(49)  Snffragio.  Sic  codd.  omnes.  In  edit.  naufra^ 
gio, 

(50)  Dedicationis  imposuU.  Haec  dedicatio  vii. 
Idus,  seu  9  Martii  die  peracla  cst  e\  Chronico 
Fiscanensi. 

(51)  Satisfecimus.  Alpibus  hieme   aspcrrima    su- 

Seratis,  advenit  Pascbalis  anno  1106,  paulo  ante 
latale  Domini,  quod  ibidem,  ut  fcrt  Chronicon 
Uspergt»nse,  celetiravit.  Hinc  Lugdiinum  conlendit, 
ubi  IV  Kalend.  Februarii  anni  sequentis,  novam 
dedicavit  Athanacensis  inonasterii  basilicam  {GaU. 
Lhr.  nov.  iv,  col.  236).  fai  villa  S.  Hippolyti  versa- 
.Vatur  VI  Idus  Februarii  (hibl.  Cluniac,  p.  537). 
I^lnae  in  Burgundia  diploma  edidit  in  gratiain  mox 
diiti  Athanacensis monasterii, datum  apud  Belnam, 
II  Mus  Februarii,  indict.  xv,  Incarnat.  anno  1106, 
IMintificatus  autcm  domni  Paschalis  II  papae  viii 
(C<?//,  C/iri«f.  nov.,  IV,  lust.,  col.    13);   ubi  morc 


Gallico  Incnmationis  annus  notatur.  Divionem  Bei- 
na  divertit  pontifex,  ibique  xiv  Kaiend.  Maitii  de- 
dicavil  ecclesiam  S.  Benigni  (P^rard.  pag.  ilO». 
Hinc  Ikzuam  profectus,  sermonem  habuit  ad  fra- 
tres  hujus  monasterii,  cujus  altare  majus  xii  Ka- 
lendas  Martii  consecravit  {Spicileg.  in-4*  I,  I,  p. 
638).  Tribus  eoloco  diebusexactis,TLingonas  adiit, 
cxspectantibus  illic  adventum  ejus  Galdrico  e]>isco- 
po  Laudunensi  electo,  atque  Laudunensis  Ecclesix 
legatis.  Occurrit  illi  etiam  ibidem  Altolinus  S.  Cle- 
mentis  Metensis  abbas  cujus  monasterium  sub 
suum  patrociniura  admisit,  datis  litteris  vi  Kaleod. 
Martii  apud  Lingonas;  qua.ex  urbe  iler  direxil  An- 
tissiodorum,  iit  discimus  exMiplomate  dalo  ibklem 
anno  1107,  indict.  xv,  absque  designatione  raensis. 
D  (Mabill.  Annal.  t.  V,  page  500).  Antissiodoro  ilaqBe 
profectus  est  ad  cellam  Cbaritatis,  uIh  Sogerios 
eum  regis  nomine  convenit. 

(5!2)  Frigium.  Regnum  etiam  a  scriptoribos  ap- 
pellatum  praecipuum  capitis  summi  poaUficis  or- 
nanientum,  quod  nunc  triplici  corona  insigne  e$t, 
tunc  vero  unica  cingebatur.  Qiiis  autem  onicam 
primus  usurparit  pontifex,  quis  duplicem,  qnis  de- 
muni  triplicein,  historici  ccrtant,  et  adbuc  sub  j«- 
dice  lis  est.  Ccrle  Bonifacium  Vlli,  quem  sccunda^n 
primu!  coronam  adjecisse  plerique  scriplores  perhi* 
oent,  unica  decoratum  exhibent  scx  ipsi  slaluae  \H 
adhuc  vivciiti,  vei  Paulo  ante  defunclo  ereciar, 
tcste  Marengono  in  Chrohol.  Summoruin  poatifi- 
cum. 

(o3)  La^lare  ^  Jerusalem.  ISomimcA  IV  Quadrr- 
gesimx  qiix  iu  dicin  Mailii  ti  hoc  aiuio  iaiiiL^ 
b;a. 


i^CO 


VITA  LUnOVICI  GROSSI. 


1270 


«anctis  ejus  t  io  ammo  luferebat,  et  ut   de   vesti-  A  deferens,  salvo  jure  regni.  Et  p]'csequens  de  tnan- 


nientis  epscopalibus  beati  Dionysii  sanguine  made- 
faciis  ad  patrocinanduin  aliqua  ei  daretur  portiun- 
cula  suppliciter  exoravit  :  <  Ne  ^tsp/icea^inquiens, 
si  de  vestimenth  ejus  nobis  vel  parum  reddideriti$, 
qui  eum  vobis  apostolatu  Gallia:  insignitum  absque 
tnurmure  (54)  destinavimuSs  Qjcurrit  itaque  ei  ibi- 
dem  rex  Pbilippus  et  dominus  Ludovicus  filius  ejus 
gratai*'er  et  votive  {an.  4107) ,  aroore  Dei  majesia- 
iem  regiam  pedibus  ejus  incurvantes,  quemadmo- 
dum  consueverunl  ad  sepulcrum  piscatoris  Petri 
reges  submisso  diademate  inclinari.  Quos  dominus 
papa  manu  erigens,  lanquam  devotissimos  aposto- 
lorum  filios  ante  se  redire  fecit  Gum  quibus  de 
siatu  Ecclesiae  ut  sapiens  sapienter   agens  familia 


datis  :  Talis  esty  inquit,  domini  noitri  imperatori$ 
proqua  miuimur  causa.  Temporibus  antecessorutn 
noslrorum  sanctorum  et  apostolicorum  virorum  ma- 
gni  Grcgorii  et  aliorumj  hoc  ad  jus  imperii  pertinere 
dignoscilnry  ut  in  onini  eleciione  hic  ordo  servetur, 
anlequam  electio  in  palam  proferatur  ad  aures  do^ 
mini  t  /  peratoris  perferre^  et  si  personam  dcceat  as- 
sensum  ab  eo  ante  factam  electionem  assumerey  de- 
inde  in  conventu  secundum  canones  petitione  populi^ 
electione  cleri,  assensu  honoratoris  proferre,  ccnse- 
cratum  libere  nec  simoniace  ad  dominum  imperatorem 
pro  regalibus,  ut  annulo  et  virga  investiatur  redire^ 
fidelitatem  et  hominium  facere,  Nec  mirum  etenim 
civitates  et  castella,  marchias^  thelonea^  et  qug;qUe 


riter  contulli,  eosque  blande  demulcens  beato  Pe-  ^  imperatorix  dignitatis  nullo  modo  alitery  debere  oc^ 


Iro  sibique  ejus  vicario  supplicat  opem  ferre,  Ec- 
rlesiam  manu  tenere,  et  sicut  antecessorum  regum 
Francorum  Garoii  Magni  et  aliorum  mos  inolevit, 
tyrannis  et  Ecclesia;  bostibus,  et  potissimum  Ilen- 
rico  imperatori  audacter  resistere.  Qui  amicitise, 
auxilii,  et  consilii  dextras  dederunt,  regnum  expo- 
suerunt  (55),  et  qui  cum  eo  Gatalaunum  impera- 
torift  legatis  occurrere  festinent  archiepiscopos,  et 
episcopos,  ei  abbatem  Sancti  Dionysii  Adam,  cum 
quo  et  nos  fuimus,  conjunxerunl.  Ubi  cum  domi- 
nus  papa  aliquantisper  demoraretur,  ex  condicto 
ImperatorisHenrici  legati  non  hurailes,  sed  rigidiet 
c-ontumaces,cum  apud  Sanctum  Memmium  (oG)  ho- 


cupare.  Si  h<ec  dominus  papa  suslineat,  prospere  et 
bona  pace  regnum  et  Ecctesiam  ad  honorem  Dei  m- 
hcerere.  Siiper  his  igltur  dominus  papa  consult3 
orutoris  episcopi  Placentini  voce  respondit  :  Eccle^ 
siam  (57*)  prelioso  Jesu  Christi  sanguine  redemptam 
et  liberam  constilutam^  nullo  modo  iterato  ancillari 
opjrtere,  Si  Ecclesia  eo  inconsulto  praslatum  eligere 
non  possit,  cassata  Christi  niorte  ei  serviliter  subja^ 
cercy  st  virga  et  annuio  investiatur^  ctcm  ad  alta» 
riu  ejusmodi  pertineant  contra  Deum  ipsum  iMur* 
pare^  si  sacratas  Dominico  corpori  et  sanguini  ma* 
nus  laici  manibus  gladio  sanguinolentis  obtiganda 
supponant,  ordini  suo  et  sacrm   unclioni  derogare. 


spltia  suscepissent,  relicto  inibi  cancellario  Albcrlo,  ^  Gsmque  U;ec  et  his  similia  cervicosi  audissent   le- 


€ujns  oris  ct  cordis  unanimitate  ipse  imperator 
ngebat,  caeteri  ad  curiam  multo  agmine,  multo 
fastu,  summe  phalerati  devenerunl.  Hi  siquidem 
erant  arcbiepiscopus  Treverensis,  episcopus  AI- 
verlatensis ,  episcopus  Monasteriensis  comites 
quamplures,  et  cui  gladius  ubique  prseferebatur 
dux  Wolfo,  vir  corpulentus,  cl  tota  superficie  longi 
et  lati  admirabilis  et  clamosus,  qui  tumuiluantes 
inagis  ad  teiTendum  quani  ad  raliocinandum  niissi 
yiderentur.  Singulariter  et  solus  Trevirensis  (57) 
nrcbiepiscopus,  v  r  elegans  et  jocundus,  eloquen- 
tiae  et  sapientise.copiosus,  Gallicano  cothurno  exer- 
citatus,  facete   peroravit,  domino   papse   et  curia; 


gati,  Theutonico  impetu  frcndentes  tumultuabant, 
ct  si  tuto  auderent,  convicia  eructuarent ,  injorias 
infcrrcnt.  Non  hie,  inquiunt,  sed  Romce  gladiis  de^ 
terminabilur  querela.  Verum  papa  quamplurcs  viroa 
approbatos  et  peritos  ad  cancellarium  misit,  qui 
eum  super  his  composite  et  placide  convenii-ent» 
et  audirentur  et  audirent,  et  ad  pacem  regni  eum 
operam  dare  obnixe  exorarent.  Quibus  recedentibus 
dominus  papa  Trecas  venit  (an.  1107)  diu  submo- 
nitum  universale  consilium  honoritice  celebravit, 
et  cum  amorc  Francorum,  quia  multum  seiTierant, 
Qt  timore  f^dio  Teutonicorum  ad  Sjncti  Petri 
sedem  prospcre  remeavit  (58).  Imperator  vero   se- 


saluiem  et  servitium  ex  parte  domini  impcratons  D  cundo  fere  reccssionis  ejus  unno,  coUeclo  n.irabih 


(54)  Murmure  sic  codd.  omnea.  In  odii.  mu- 
nere. 

(55)  Exposuerunf  et...  Hinc  patet  Phliippum 
ccclesiasiic»  communioni  jam  reslitulnm  fuisse, 
eumque  dispensationem  ,  quam  super  matrimonio 
ejus  deprecati  fuerint  Ivo  Garnotensis  aliique  prie- 
sules,  a  summo  pontifice  tandem  ohtinuisse. 

(56^  Memmium.  Godex  Heg.  Meminium. 
(57)  Trevirensis  archiepiscopus,  Bruno   in  Galiia, 
vX  Sugerius  innuit,  educatus  atque  anno  IIOI  ver- 

fenie,  Trevirensis  archiepiscopus  ab  imperatore 
lenrico  IV  renuniiatus,  morum  elegantia  huic 
S^rincipi,  ejusque  filio  ac  successori  aeque  acceptus. 
tiit.. 

(57*)  Ecclesiam.  Glerum  hic  pro  universa  Eccle- 
sla,  niore  sui  temporis,  usurpat  orator,  ludens  in 
irocis  aequivocatione  ;  quam  si  paulo  acutiores  di- 
luissent  imoeratoris  lei^ati,  tota  Placentini  episcopi 


ratiocinatio  in  (umos  abiisset. 

(58)  Remeavit.  Gallicanum  iier,  quod  supra  dc- 
scribere  coepimus.  E  cella  Gharitatis  egressus  l  a* 
sralis  sic  prosecutus  est.  Nonis  Aprilis  eum  in 
Mijori  Monasterio  pro]^  Turonos  adhuc  agentem 
exhibent  litterae  eo  loci  ab  ipso  datx  pro  Blesensi 
S.  Launomari  coenobio  (Mab.  ibid.),  Ex  urbe  Turo- 
nica  Vindociriium  processit,  ubi,  teste  Goffrido, 
loci  abbate,  dies  xi  subsistit  (Goffr.  Vindoc.  I.  ii, 
ep.  18) ;  quibus  exactis  ad  S.  Dionysii  monaste- 
rium  profectus  esl,  ibique  ad  finem  usque  Aprilis, 
ac  forte  paulo  diutius  commoratus  est.  Nam  datis 
illic  pridie  Kal.  Maii  litteris,  bona  inonnsterii  S. 
Martini  ;a  Gampis  coiifirmavit  (Uist.  S.  Mart.  a 
Camp.,  p.  154).  Hospitabatur  vero  Latiniaci  v  No- 
iias  Maii,  (|uo  die  Grisnciaeensis  asceterii  pnsses- 
siones,  duto  ibidem  diplomate,  asseniit  (M\bu.l. 
ibid.,  pag.  501).  Inde  Gntalaunum    provectus.  \n(^ 


im 


SXJGERII  ABBATIS  S.  DIONTSII 


l2Ti 


tnginta  miUi&  (59)  miUtum  hoste,  nulUs  nisi  san-  A  pinntur  aut  trucldentur,  et  quod  ulla   non   potesC 


l^uine  fuso  gaudet  liabere  vias.  Romam  tendit,  ini-» 
re  callens  pacem  simulat,  querelam  investiturarum 
depouit,  uiulta  et  haec  et  alia  bona  pollicetur,  et,. 
ut  urbem  ingrediatur,  quia  aliter  non  poterat, 
blanditur,  nec  fallere  summum  pontificem  et  totam 
Ecclesiam,  imo  ipsum  Regem  regum  veretur.  Unde 
((uia  audiebant  tantam  et  tam  perniciosam  Eccle- 
sia^  Dei  sopitam  quxstionem,  a;quo  aut  plus  sequo 
Romani  quiriles  (60)  tripudiant,  clerus  suprcme 
exsultat,  et  quomodo  eum  honorificentius  et  ele- 
gantissime  rccipiantexbilaratidecertant  (an.  1111). 
Cumque  dominus  papa  episcoporum  et  cardinalium 
togata  cum  apertis  (61)  albis  operturis  equis  con- 
stipatus  turma  subsequente  populo  Romano,  occur- 
rere  acceleraret,  pracmissis,  qui  tactis  sacrosan- 
tis  evangeliis  ab  eodem  imperatore  juramentum 
pacis,  investiturarum  depositionem  suscipcrent,  in 
eo  qui  dicilur  Monsgaudii  loco,  ubi  primum  adven- 
tantibus  limina  aposlolorum  beatorum  visa  occur- 
nint,  idipsum  iteratur.  In  porticu  Tcro  mirabili,  et 
universali  Romanorum  spectaculo  manu  propria 
imperatoris  et  optimatum  triplicatur  juramentum, 
exinde  infmite  nobilius  quam  si  Africana  victoria 
potito,  arcus  triuniphalis  arriderct,  cum  hymnis  et 
laudum  multiplici  triumpho  domini  papse  manu 
sacratissima  diademate  coronatur  more  Augusto- 
rum,  ad  sacratissimum  apostolorum  altare  praeci- 
nentium  clericorum  odis  et  Alemannorum  cantan- 


(65)  attingere  insania,  in  dominum  paparo  uanus 
impias  injicere  non  verentdr.  Luclu  iuexplicabili» 
et  dolore  praecordiali  tam  nobilitas  Romana  qiuun 
ipse  populuslugct  fauctionem.  Licet  seroanimadver 
tunt,alii  ad  armacum]nt,alii  sicut  stupidi  fugiunt, 
nec  inopinato  hostium  belloV  nisi  cum  trabes  de 
porticu  deponentes  eorum  minam  suam  facereai  (^) 
defensionem.  evadere  potuerunt.  Praefatus  autem 
imperator  pessimseconscienti^  et  facinorosi  (67)  !a- 
cti  perterritus  cruciatu,  urbem  quantocius  exi- 
vit,  praedam  a  Christiano  €hristianis  inauditam, 
dominum  videlicet  papam,  et  cunctos  quos  poiuit 
cardinales  et  episcopos  adducens,  civitate  Castelb- 
na  loco  et  natura  et  arte  munitissimo  se  rece|Nl. 
Cardinalcs  ipsos  turpiter  exuens,  inhoneste  tracta- 
vit,  et  quod  dictu  nefas  est,  ipsum  etiam  dominum 
pnpam  tam  pluviali  quam  mitra,  cum  qmcoiiqae 
deferret  (68)  insignia  apostolatus,  nen  veritas  w- 
Ciiristum  Domini  mittere  manum,  superbe  spolia- 
vit,  multasque  injurias  inferens  (69),  nec  eam  oee 
suos  mullo  dedecore  affligens  dimisit,  donec  ad 
praefati  pacti  solutionem,  et  exinde  facti  pnvilegii 
redditionem  coegit.  Aliud  eliam  de  manu  demiiii 
papse  ut  deinceps  investiret  subreptitiam  priTile- 
gium  extorsit,  quod  idem  dominus  papa  in  raagni 
concilio  trecentorum  et  eo  amptius  episcoporuia 
judicio  Ecclesise  nobis  audientibus  conquassavit, 
et  perenni  anathemale  (70)  irritum  reduxit.  Verun* 


tium  terribili  clamore  coelos  penetrante,  celebcrri-  q  si  quaerit  quis  quare  dominns  ita  tepide  fecerit, 

wa  et  solemni   devotione  deducitur.   Cum   igitur 

dominus  papa  missas  gratiarum   agens,  corpus   et 

sanguinem  Jesu  Christi  confecisset,  partitam   eu- 

charistiam  in  amoris  impartibilis  confoederationc  et 

pacti  conservatione  obsidem  (62)  mirabilem  Ecclesiae 

devovens  suscipiendo    imperalor    communicavit. 

Nec  dum  dominus  papa  post  missam  episcopalia 

deposuerat  indumenta  (63),  cum  inopinata  nequitia 

ficta  litis  occasione  furor  Theutonicus  frendens  de- 

bacchatur  :  exertis  gladiis  velut  pleni  mania  (64) 

discurrentes  Romanos  tali  in  loco  jure  inermes 

aggrediuntur,  clamant  jurejurando   ut  «lerus   Ro- 

manus,  omnes  tam  episcopi  quam  cardinales  ca- 


cto  cujus  causa  iv  banc  urbcm  venerat  negotio, 
Trecas  otj  conciliui!»  quod  ibi  indicaverat,  se  con- 
tuht.  Daias  in  hac  ufbe  a  pontifice  ix  Kal.  Junii  pro 
l!anonei.sr/monasteh«  litteras  laudat  MabilloniuB, 
nec  ante  penultimam  Haii  diem  inde  recessisse  Pa- 
schalem  arbilratur.  Verum  hac  in  parle  fallitur  vir 
doctjssimus.  Exslat  enim  Paschalis  diploma  datum 
apud  Luperciacam  (L«ify./#-Boiiry  en  Aiuemow), 
permanum  Joannis  S.  Roman,  Eccleiice  card .  ac  bibl., 

iJ  «^^v/"**"»  '"^*'^^-  ^»  *»^«"»  ^o»»-  «»•  1*07  (Nov. 
G  H.  Chriit.,  tom.  IV,  Inst.,coi.  85,86).  Silviniaci 
y  ct  ixldus  Junii  versatum  fuisse  pontificem  rectius' 
idem  asserit  Mab.  Apud  Celsinarias  erat  Paschalis 
in  vigiha  apostolorum  Petri  et  Pauli  ;'apud  Valentiam 
yero  mcnae  JuUo  (Jbid.)  Denique  Aquaebellse  {Aigue" 
beiU)  in  Sabaudia  pridie  Nonas  Augusti  diversaba- 
^"/lov^i?  P^"™**o>"  Nonas  Novembris  pervenerat. 
(59)  Jri//ifl.  Codd.  omnes  habent  miilwm.  In  edit. 
miUa. 


noverit,  quia  Ecclesia,  percusso  pastorc  et  colbte- 
ralibus,  languebat,  et  pene  eam,  tjramras  ancillans, 
quia  non  erat  qui  resisteret,  tanquam  propriam  oc- 
cupabat  (an.  lil^).  Cui  (7i)  certum  facto  dcdit  ei- 
pcrimentum,  quod  \leg.  quoniam]  cum  fratres  Ec- 
clesiae  columnas  ad  tuitionem  et  Ecdesix  reparaiio- 
nem  quomodocunquc  solvi  fecisset,  pacemque  Ec- 
clesisc  qualemcunque  reformasset,  ad  eremam  soli- 
tudinis  confugit,  moramque  ibidem  perpeCuam  (ie- 
cisset,  si  universalisEcclesiseetRomanonim  violentia 
coaclum  non  reduxisset.  Verum  Dominas  Jesus 
Christus  rcdemptor  et  defensor  Ecclesiae  suae,  nec 
eam  diutius  conculcari,  uec  impentorem  impuBe 

I      /60)  Quirilet.  Cod.  Reg.  6265,  equiut. 

(61)  Operlis.  Sic  codd.  oinnes.  in  edit.  aptrtu. 

(62)  Obsidem.  Ita  codd.  omnes.  Inc^itis,  ofr  /(- 
dem. 

/63)  Indumenta.  Itacodd.  omn.lnid.,r<sltmciiri». 
/64)  Mania.  Siccodd.  omnes.  luedit.,  iiuania. 

(65)  Qund  uUa  non  pote$t.  Quod  mlira  nulla  poiet 
in  irib.  codd. 

(66)  Facerent.  Codd.  Reg.  5925,  San  lHon\-s.  et 
San-Germ.  fecerint ;  Reg.  6225,  fecennt.  iii  eclii. 
facere. 

(67)  Facinorosi.  Sic  codd.  Rcff.,  San-Dion.  cod. 
S.  Cerm.  Factinoroiiy  sed  mendose.  In  edit.  faa- 
noris. 

(68)  Deferret  in  4codd.  Inedit.  defert. 

(69)  Inferensex  quatuorcodd.  Deest  in  editis. 

(70)  /ntrriiiim,  ex  codd.  Reg  ct  S.  Gcnuam.  Li 
edit.  deeslta. 

(71)  C«t.  Cod.  reg.  5925,  etenim. 


1273 


VITA  LIDOVICI  CROSSI. 


im 


ferrc  siislinull.  Qiif  clcniin  ncc  tcnli  ncc  fidc  obli-  A  dovicus  classcm  prajparans,  aggrcdi  iiiatural,  quos- 

„^.,  f.         r^..i..-i...  A  r  ._,-         ^i^^^^  nillituni  cl  niuilos  jKidilum  ,     iit  cxpcdilius 

ineanl,  cl  si  cadcre  coiiiingal,  cllius  rcsilianl,  dc- 
nudal.  Alios  vcro  natando,  alios  liccl  periculose 
aquarum  prortindo,  iilrunquc  cquitaiido  ipscnict  flu* 
nicn  ingrcdicns,  audacitcr  insulain  occuparc  impc- 
ral.  Oppidani  forlilcr  rcsislunl,  ci  ripa  ardua  altio- 
rcs,  fluctibus  cl  classc  infcriorcs,  saxis,  lanccis,  scd 
cl.  sudibus  ilure  rcpcllunt.  Vcruin  rcpulsi  animi  mo- 
tu,  animositatc  resumpta,  rciKsllcnlcs  rcpellere  in- 
sistunt,  balistarios  el  sagitlarios  jacerc  compcllunl, 
manualiier  prout  aitingcrc  possunl  connigunl,  lori- 
caii  ct  galeati  dc  classe  piratarum  more  audacissime 
commiUunt,  rcpcUcnies  rcpcllunl,  cl  ut  coiisuevil 
virUis  dcdecoris  impaticns,  occupalam  armis  insu- 
lain  rccipiunl,  eosquc  se  in  castro  cocrcitos  reci- 
pcrc  compcllunt.  Qiios  cum  aliquantispcr  arclo  ob- 
scssos,  ad  dcdilionem  cogcrc  non  valcrct,  impatiens 
morarum,  quadani  die  animositalc  rapitur,  exerci- 
tuni  cogit,  castrum  muiiilissimum  vallo  arcto  et  ri- 
gido  superiiis  ghiiulc  (81),  inferiiis  torrentis  profuii- 
ditalc  pcne  incxpiignabili  aggrodilur,  pcr  lorrenteni 
us«ttic  ad  balleum  fossatum  conscendens,  ad  glan- 
dcm  contendlt,  pugnare  piignando  imperat,  gravis- 
simc,  scd  amarissime  ciim  hoste  deceitat.  Yirl 
ccontra  dcfcnsores  audaciam  vilse  prseferentis  ocius 
dcfcnsioni  insistunl,  ncc  ctiam  domino  parcunt, 
arma  movcnl,  hostem  rcjiciunt  supcriorem,  imo 
torrciilis  infcriorem  pr?ccipitando  restituunt.  Sicca 


gati  fucrant,  causani  Ecclcsiie  flucluantis  suscipicn 
lcs  Doiuiiii  designali  Ludovici  sufl^ragio  ct  consilio 
in  Gallicana  cetcbn  concilio  collccta  Ecclcsia  inipe- 
ratorem  tyrannum  anatliemale  innodantes  mucronc 
boali  Pclri  pcrfoderunt  (72).  Dcinde  rcgno  Tcuto* 
nico  applicantes  optiiuatcs,  ct  partem  rcgni  maxi- 
luani  adversus  eum  commovcrunt  fautorcs  cjus,  cl 
Riicarduni  Riifuni  Monasiorienscm  cpiscopum  dcpo- 
siicrnnt,  nec  ab  infcstationc  aui  liscrcdaiionc  usquc 
in  condignam,pessiinx  vitas  et  tyrannici  principatus 
dcfavillationem  supersederunt  (73).  Ciijiis  nialo  mo- 
rlto  t.ransglantiatum  est,  Deo  ulciscente,  imperium  : 
etim  co  exterminato  dux  Saxonia!  Lolharius  suc- 
cessil,  vtr  bellicosus,  reipiiblicsc  dcfcnsor  invictus. 
Qui  cum  recalcitrantem  Italiam,  Campaniam,  Apii-  ^ 
liam  usqiie  ad  mare  Adriaticum,  pncscntc  Siciilo 
rcge  (74)  Rogerio,  eo  quod  se  rcgem  crcassct,  dc- 
populando,  domino  Innocenlio  papa  (75)  comilatus 
perdonmisset,  cuni  nobilissimo  triumplio  rcpairians 
victor  sepultui*3c  succubuil.  Ilxc  et  alia  liiijusccmodj 
cnrum  scriptores  dcpingaui;  nosquia  proposuinius^ 
gestis  Fraocorum  slylum  rcplicemus. 
CAPLT  X. 
Prxfatus  itaquc*comcs  Vuiilo  dc  Riipcforti,  quo- 
niain  (7G)  xmulorum  machinalionc  motrimouium, 
quod  contrabebatur  iiiter  dominum  desigiiatum  ct 
(iliam  siiam  consanguinitatc  impctiium,  divortio  so- 
lutum  in  pKesentia  domini  pap»!  fiicrat  (77) :  ran- 


corc  animi  conccpto  scintillam  tenucm  commotos  q  yia  (82)  illi  gloriam,  isti  rcpiilsam,  licct  inviti,  su 


pavit  in  ignes.  Ncc  minus  dominus  dcsignatus  in 
cuin  -/.elabatur,  ciim  subito  Garlandenscs  se  intcr- 
iniscciucs  amicitiam  solvunt,  foDdus  dcfa*dcrant, 
iiiimicitias  csaggcrant.  Nactus  itaqiic  occasionem 
Lellandi  dcsignatiis  dominus,  co  quod  Uugo  dc  Pom- 
pona  milcs  strcnuus,  castcllanus  de  Gornaco  castro 
siipcr  fluvium  .Matrona;  silo.  mcrcaiorum  in  rcgia 
sirala  eqiios  ex  iiispcralo  (78)  rapuil,  ct  GomiUum 
adduxit.  Ejus  contumclia  pnvsuinplionis  pciie  cxlra 
sc  posilus  Ludovicus  cxcrcitum  colligit  (79),  ca- 
sirum  subita  obsidionc,  ut  victuali  carcrcnt  opuleii- 
tia,  vclocissimc  cingit.  Ilxret  castcllo  insula  grata 
amocnitatc  pnbuloriim,  cquis  ct  pccoribus  opiiiia, 
«lux  se  ali(|uantispcr  lalam,  scd  plus  longam  pro- 


stiiiiicrunt.  Paranliir  dcinccps  castri  eversioni  Lcl 
lica  inslrumenta,  crigilur  tristegas  tres  pugnantibus 
porrigens  superciiiiiicns  macbina,  quae  castro  su- 
perlativa  (85)  propugiiatorii  primi  sagittariis  et  ba- 
listariis,  irc  aiit  pcr  caslcllum  apparere  prohiberet. 
Uiide,  quia  inccssantcrdic  ac  noctehis  coarctatide- 
fensionibus  suis  assisterc  non  valebant,  terraiis  ca- 
veis  dcfciidcntes  sci])Sos  provide  defensabant,  suo- 
rumque  iclibus  sagittariorum  insidiantes  primi  pro- 
pugiiaculi  supcriores  mortis  periculo  anticipnbnnt. 
Iherebat  machinx  cminenli  pons  ligneus,  qui  se 
cxcclsitts  porrigens,  cum  paulisper  demitteretur  su- 
per  glandcm,  facilem  dcscendentibus  pararet  in- 
gressum.  Qiiod  contra  viri,  super  his  callentes,  li- 


ducens,  maximaiu   oppidanis   confcrt  utilitatcm;  D  gnca  podia  cx  opposilo  scparalim  prseferebant,  ct 


ct  (SO)  spatiantibiis  dccurrcntium  aquarum  clarifi- 
cam  exliilarationcm,  et  modo  floreniium,  modo  vi- 
rcntium  graminum  obtutibus  et  formis  e.\hilaratam 
«tflicrt  clariflcationem,  amnis  ctiain  circumclusionc 
CKistcntibiis  sccuritatcm.  Ilanc  igitur  dominr.s  Im- 

(72)  In  Vicnncnsi  nciiipc  coiicilio,  dic  10  Seplem- 
Lris  anni  1112  celebrato. 

^75)  Siiperscderunt  iii  diiob.  Reg.  ct  S.  Gcrm. 
anUl.ln  editis  (/e5U/;(*r  setlerHnt, 

(74)  Rege.  Sic  iii  cdit.  In  quatuor  codd.,  coniitc. 

(75)  Papcv,  lla  codd.  oiuiies.  Iii  ed.,  papa. 

(70)  Quoniam.  Ila  codd.  onincs  pcr  abbrcv.  Male 
!ii  edit.  aucm. 

(77)  Neinpe  in  concilio  Tre:cnsi. 

(78)  Codd.  S.  Gerin.  cqnos  insperatos  nurudosc. 


ut  pons  ct  qui  pcr  pontcm  ingrederentar,  utri- 
qne  (S^i)  corrucnles  in  siiblcrraueas  foveas  acutis 
sudibus  armaias,  iie  animadverterentur  ficte  palcis 
opcrtas,  vitie  periculum  ct  niortis  mullam  sustine- 
iciit.  Intcrea  prscfaius  Guido,  ut  callens  vir  et  stre- 

(70)  Ilaiic  cxpcditionciii  perpcram  retrahil  Daaicl 
tn  aunuiii  1 100,  cuni  sil  Tn.TCiisi  concilio,  circa  fe- 
stuiii  Asccnsionis  aiiiii  1107  celebrato  posterior. 

(80)  lU  codd.  Reg.  0-205  et  San-Dion.,  cod.  Sw 
Gcrin.  Et  cum  spaiianiibus,  In  editis,  cum  st. 

(81)  Glande,  pars  caslri  sup«rior. 
(8^)  Ea  vice  in  4  codd.  in  edit.  via. 

(85)  Superlaliva.  Sic  legendum  c\  3  codd* 
(81)  Cod.  S.  Gcrm.,  ulrimque. 


«75 


SUGEIill  ABCATIS  S.  DlONTSIl 


im 


DUUH,  parenles  ct  amicos  exagitai;  dominos  suppU-  A  tatus  (erat  enim  gencrosi  (90)  sanguinls,  beiie  \it4> 


cando  sollicitat,  obsessis  suffragia  acceierat.  Agens 
igitur  cum  comile  Palatiuo  Tlieobaldo  elcgantissimse 
juventutis,  et  militantis  discipliuai  industria  exer- 
citato  viro,  quatenus  die  certa  (deficiebant  enim 
obscssis  victualia),  praesidia  ferret,  castrum  exob- 
sessum  manu  forti  deiibcraret :  ipsc  intcrim  rapinis, 
incend*o,  ut  obsidionem  rcmoveret,  insudabat.  D^ 
signata  igilur  die  qua  prxdictus  comes  Theobaldus 
et  praesidia  ferret  ct  obsidioncm  manu  militari  rc- 
moveret,  dominus  designatus  non  cmiuus  ,sed  comi- 
nus  quem  poluit  coUegit  exercilum,  ct  regix  memor 
excellentiae  macts  virtiitis,  relictis  tentoriis  et  eo- 
rum  defensoribus,  l^tabundus  occurrit,  ct  prxmisso 
qui  eos  venire,  aui  eos  velle  dimicare  rcnuntict, 


ralts  et  providus)  ei  occurrit,  rivumque  quemiiani 
repagulis  et  palis  pneponens  (nuUa  enim  alia  succis 
debal  via)  exercitui  Francorum  rcsistit.jCumque  ibi- 
dcm  mediante  rivo  utrique  baererent,  dominiis  Lih 
dovicus  unum  eorum  audacius  caeleris  indignataf 
rcpagula  exissc,  equum  calcaribus  urgel,  et  ul  crat 
vir  prae  caeleris  cordatus,  insilipns  in  eum  lancca 
percussum,  nec  eum  solum,  sed  per  eum  (91)  alium 
uno  ictu  proslernit,  et  quod  regem  dedeceret  in  eo- 
dem  rivo  copiosum  usque  ad  galeam  balneuni  c«mb- 
ponit,  successusque  suos  urgere  non  diflerens,  qoo 
ilie  arcto  exicrat,  iste  intravit,  et  pugili  congressioiie 
bosles  abigerc  non  desislit.  Qiiod  Franci  vidcnles, 
mirabiliter  animaii  repagula  rumpunt,  rivuni  tran»- 


ipsc  baroncs  asciscit,  acies  ordinat,  miiilarem  et  B  iliunt,  hostesquc  miilta  caede  persequentes  ad  ca- 


pedesti^em,  sagittarios  ct  lancearios  suo  loco  seque- 
strat.  Ut  ergo  se  conspicantur  classica  intonant, 
equitum  et  equorum  animositas  incitatur,  citissime 
committitur.  Vcrum  Franci  martc  continuo  exerci- 
tati  Brienses  loiiga  pace  solutos  ag^jrcssi  csedunt, 
lanccis  et  gladiis  praecipitant,  vicloriae  insislunt, 
ncc  eos  impugnarc  viriiiler  tam  militari  quam  pc- 
destri  manu  desistunt,  doncc  terga  verlentes  fugfc 
pncsidium  arripuerunt  (8«^).  Ipse  vero  comes  ma- 
lens  primus  quam  extremus  in  fuga,  ne  caperetur, 
repcriri,  relicto  excrcitu  repatriare  contendit.  Qua 
congressione  quidam  interfecti,  multi  vulnerati,  plu- 
rimi  (86)  capti,  famosam  ubique  terrarum  celeber- 


struin  usque  coaclos  repellunt.  Fama  vulat,  opp.dj- 
nos  totamquc  vicina  percellil,  qaod  dominus  Ludo- 
yicus  et  sui  ut  fortissimi  milites,  donec  fundll» 
subvcrteril  castrum,  ct  nobiliorcs  castri  aut  patibalo 
afligat,  aut  oculos  eruat,  recedere  dedignetur.  Ea 
propter  consulte  agilur,  ut  ei  dominus  castri  se  de- 
derc  regiae  niajestati  iion  differat,  castrumqne  et  ter- 
ram  ejus  ditioni  subjiciat.  Rediens  itaque  domiims 
Ludovicus,  prxdani  dominum  castri  fecit,  et  suLilo 
triumpbo  co  Slampis  relicto  Parisius  felici  snocessu 
rciucavit. 

CAPUT  XII. 
Deinceps  in  dicm  proficiente  filio,  pater  ejus  ra 


rimam  fecere  vicioriam.  Potilus  itaquc  tanta  et  tam  r.  Philippus  in  diem  deticiebat.  Neque  enim  post 


opportuna  dominus  Ludovicus  victoria ,  tcntoria 
repet  t,  oppidanos  vaiia  spe  frusiratos  ejicit,  caslel- 
Ittin  sibi  retincns  Garlandensibus  committit. 
CAPUT  XI. 
Sicut  ergo  nobiles  ignobiles,  gloriosos  inglo- 
rios  (87)  reddens,  pigritia  dcsidiam  comitaia  iino 
dcprimit,  sic  nobiies  nobiliorcs,  gloriosos  glorio* 
siorcs,  virtus  animi  corporis  exercitio  agitata  su- 
peris  attollit;  et  quibus  oblectata  strenuitas  perrrua- 
tur,  praeclara  facinora  undecunque  terrarum  viris 
offerendo  reponit.  Assistiint  equidem  qui  magnificis 
exorent  (88)  suppUciis  (89),  multo  etiam  et  sump- 
tuoso  servitio  ad  partes  Bituricensium  dominum 
Ludovicum  transmeare,  ea  in  parte  qua  confinia 


perdiictaip  Andegavensem  comilissam  quidqoaa 
rcgia  majestate  dignum  agebat ,  sed  raplae  coBJu^s 
raptus  concupiscentia  voluptati  suaesatisfaceieope- 
rani  dabat.  Unde  uec  reipublicae  providebat,  nec  pio- 
ceri  et  elcgantis  corporis  sanitati  plus  a^iao  renis- 
sus  parcebat.  Ilocunum  supercrat,  quod  tiramci 
amore  successoris  filii  regni  stalus  vigebat.  Cuimftte 
fere  sexagenarius  esset ,  regem  cxucns  apud  Mib- 
dunuiu  castrum  super  fluvium  Sequaiue  pnesfi.le 
doniino  Ludovico  extremum  dausit  dieui  (on.  liOd', 
Cujus  nobilibus  exsequiis  interfuerunt  viri  veiier»- 
biles,  Waio  [al,  Galo]  Parisiensis  episcopus,  &It>- 
nectensis ,  Aurelianeusis ,  et  bonae  meiiioric  Adaii 
Beati  Dionysii  abbas ,  et  viri  reUgiosi  quamfriHres. 


Lcmovicensium  conterminant,  ad  castrum  videlicet  j)  Qui  nobile  regi»  majeslatis  cadav^  ad  ecciesija 


Sanctae  Severae  nobilissimum,  et  basrcditaria  militias 
possessione  famosum,  pedite  multo  populosum,  do- 
minumque  Ulius  virum  nobilem  Hunbaldum  [al.  Hun- 
baudum],  aut  ad  exseqiiendum  justitiam  cogere, 
Aut  jure  pro  injuria  castrum  lege  Salica  amittere. 
Rogatus  vcro  non  cum  boste,  sed  domesticorum 
militari  manu  fines  illos  ingrcssus,  cum  ad  castrum 
festinaret,  pracfatus  castellanus  multa  militia  comi* 

(85)  Cod.  S.  Gcrm.,  arripuerint. 

(86)  In  omnilms  codd.  plures. 
,,  ingioriosos, 

cod.   San-Gcrm.,  in  reliquis 
exhorrenl. 
(89)  Id  est,  hHvpliratiombus.  Quo  sensu   votera 


bcatae  Maria^  perrerentes,  celebres  ei  exseqQ?as  per- 
noctavcrunt.  Sequente  vero  mane  lecticam  palUis 
seu  quocunqiie  funebri  ornatu  decenter  omatan. 
ccrvicibus  majorum  suorum  servonim  (92)  iraposuU 
fiUus ,  ct  tiliali  affectu ,  quemadmodnm  decebal, 
modo  pedes,  modo  eqiies ,  cum  qiios  babebat  baro- 
nibiis  lecticam  flendo  adjutare  studebat.  Hic  diaqi 
mirabilem  oslendens  animi  generositatem*  ciim  tatr 


supplicmm  i!suq>ant  Tarro,  SaUustius,  Tacitiis£!li> 
quc  oplimi  Lalinitatis  auctores. 

(90)  Cod.  Rog.  6265,  aenere. 

(91)  Per  enm.  Ila  coild.  omncs.  In  edit.,  fnraur. 

(92)  Servorum.  Sic  iu  4  ood.  I>ccst  in  editis. 


1^:7 


VITA  LUDOVICI  CROSSI 


ii78 


temporc  vike  siix  ncc  pro  matt-is  rcpudio,  ncc  ctiam  A  approkuilc  clcro  ct  popiilo  dCvotissime  contradklit' 


pro  siipcrducta  Andcgavcnsi  (95)  ipsum  in  aliqiio 
oflcndcre,  aiit  rcgni  cjiis  dominationcm  dcfraudando 
in  aiiquo,  sicut  alii  consiicveruntjuvcnes,  curavcrit 
pertarbare.  Cum  autcm  ad  nobile  monasterium 
Bcati  Bcnedicti  supcr  Ligcrim  fluvium  multo  comitatu 
dcportasscnt ,  qttoniam  ibidcm  se  devoverat,  dicc- 
Lant  siquidem  qui  ab  co  audicrant,  quod  ascpullura 
patriHn  suonim  regum  ,  quae  in  ccclesia  Bcati  Dio- 
iiysii  quasi  jure  naturali  babctur,  sc  absciilari  dcsi- 
deraverat ,  co  quod  minus  benc  erga  Ecclcsiani  se 
liabucrat,  et  quia  intcr  tot  nobilcs  reges  non  magni 
ducerctur  ejus  scpultura  (94) :  in  eodem  monastcrio 
aiite  allarc  posilum  ,  prout  dcccntius  potucrunt, 
byinnis  et  prccc  animam  Domino  commcndantes, 
corpus  solemnibus  saxis  cxccpcrunt  (9«^). 
CAPUT  XIII. 
Pnefatus  autcm  Ludovicus,  qiioniam  in  adulcscen- 
tia  Ccclcsix  amicitiam  lil^crali  dcfensionc  promcruc- 
rat,  paupcrum  ct  orpbanorum  catisam  siistentavcrat 
lyrannos  potcnti  virtiitc  |)crdonuierat,  Dco  annuciUc 
ad  rcgni  fastigia,  sicut  bonorum  voto  asciscitur,  sic 
malorum  et  impiorum  votiva  macbinalionc,  si  ficri 
possct ,  excludcretur.  Consulte  ergo  agitur ,  ct  po- 
tissimum  dictantc  vcncrabili  et  sapicntissiiuo  viro 
Ivone  Carnotcnsi  episcopo ,  ut  ad  rcfellcndam  iin- 
piorum  niacbinationcm  citissimc  Aurelianis  coiivc- 
niadt,  cjusquc  exallationi  opcrain  dare  mature  fcsli- 
nent.  Scnon?nsis  igitur  arcbicpiscopiis  Daimberliis 
invitatiis  cum  comprovincialibus  (96),  videlicet  Ga- 
lonc  Parisiensi  cpiscopo,  ManasscMeldensi,  Joannc 
Aurclianensi,  IvoncCarnotcnsi,  Jlugonc  Nivcrncnsi, 
Ilumbaldo  [al.  Humbatido]  Aulissiodorcnsi,  acccss  t. 
Qui  in  dic  Inventionis  sancti  protomarlyris  Slcpbani 
sacratissimse  unctionis  liqiiorc  dclibutuui,  niissas  gra- 
tiaruin  agens,  abjcctoqiie  sxcularis militix gladio,  cc- 
elcsiastico  ad  viiulictam  maicfactorum  accingcns, 
diademate  rcgni  gratantcr  coronavit ,  ncc  non  ct 
sccptrum  et  virgam  (97),  ct  pcr  bxc  Ecclcsiariim  ct 
pauperum  derensioncm,  ctquxcunque  rcgni  insignia 

(93)  Cod.  nag.  G2C5  addit  comitissa, 

(94)  PaulodiversainpnchUxadsuicorporis  sepul- 
tiirain  ccclcsiseFloriaccnsts  ralioncm  Pbilippus.si  cre- 
diinusOrdericoVilali  (lib.  ii,  p.  525)  proccribus  aini- 
cisque  reddcbat.  i  Francoruiii  rcgum ,  inqiiicbat, 
boc  lcsle  clnMHiograplio,  scpulliiraiii  npud  S.  Dioiiy- 
siitm  essc  scio  :  scd  quia  me  nitniiim  essc  pcccalo- 
rein  scntio,  sccus  lanli  inartyris  corpus  sepeiiri  noii 
niidco.  Adinodiim  vereor  ne,  pcccatis  mciscxigcnli- 
biis,  tradar  diaboio,  ct  miiii  coiilingntsicul  SL-nplura 
rcfcrt  olim  contigissc  Marlcllo  Cnrolo.  S.  Bciunli- 
ctum  diligo ,  piuin  Patrcm  monacborum  supplicitcr 
exposco ,  et  in  ecclcsia  ejus  super  Ligerim  lumulari 
desidero.  Ipseenim  clemens  cstet  bcnignus,  oinncs' 
qiie  suscipt  peccatores  propitius,  qui  eiiicndaliorciii 
vitam  appctunt,  ct  sccunuum  disciplinam  Uc^iil;i3 
ipsius  Dco  conciliari  salagtint.  i   Porro  li^cc  iilttitia 

Sicriocbe  obscrvatii  digiia,  qiiippc  qtia;  alludcrc  vi- 
catur  ad  coiisilinm  Uegnlam  ucncdictinnni  profi- 
tciidi,  quod  olim  Pliilippo  suggcsscrat  S.  lliigo  Clti- 
niacensis  abhas,  uti  discimus  cx  quadnm  ipsins 
lliigoiiis  ad  bunc  rcgcm  cpistola,  qua:  suo  loco  edila 
cst. 

(95)  Al.,  corpua  lioiwrifice sfpeHeniut . 


Ncc  diiin  post  celcbrationcin  divinorum  fcstivas'  do- 
posucrat  cxuvias,  eum  subito  mali  nuntii  bajulata 
rcs  a  Reinensi  Ecclcsia  assislunt ,  litteras  contrn- 
diclorias  dcferentes ,  et  auctoritate  aposiolica ,  si 
tcmpestive  venissent,  nc  regia  fieret  unctio  intcrini- 
nantes.  Dicebant  siquidem  primx  regis  coronae  pri- 
mitias  ad  jus  Ecclcsi»  Rcmensis  spectarc,  et  a 
primo  Francorum  rege,  quem  baptizavit  beatus  Rc- 
inigiiis,  Clodoveo,  banc  prxrogativam  illibatam  et 
inconvulsam  obtincre ;  si  quis  eam  temerario  ausu 
violarc  tcntavcrit,  anatbcmati  perpetuo  snbjacere. 
Ea  siquidcm  occasione  arcbicpiscopo  suo  venerabili 
ct  emcrito  viro  Viridi  Rodulfo,  qui  domini  regis,  eo 
quod  absque  ejus  assensu  cloctiis  ct  intbronizatus 
B  fiicrat  sede  Rcmensi,  gravissimas  et  periculosas  in- 
currerat  inimicitias,  pacein  impetrare,  aut  regeni 
uon  coronari  sperabant.  Qui,  qiiia  intcmpestive  ve- 
neriint,  ibi  muti  ad  propria  loquaces  redierunt  :  aut 
si  quid  dixerunt  (98) ,  nibil  tamcn  utilc  retulc- 
runt  (99). 

CAPUT  XIV. 
{Anno  il08.)  Ludovicus  igitur  Dei  gratia  rcx 
Francoriim ,  quoniam  in  adolcsccntia  idipsum  coii- 
sucvcrat,  dissucsccre  non  potuit,  videlicet  Ecclesias 
tucri ,  paupercs  et  egcnos  protcgcre  ,  paci  et  regui 
defcnsioni  insistcre.  Prxfalus  itaque  Guido  Rubeus, 
fiiiusquc  cjiis  Ilugo  Creciaccnsis  juvenis  idoneus, 
armis  strcnuus ,  tam  rapinis  quam  inccndiis  aptus« 
totiifsquc  rcgni  tiirbator  cclerrimus,  rancorc  aninii 
cumulato  pro  amissi  castri  Gornaci  erubcscentia,  a 
regisR  exccIlciUitX  derogatione  non  ccssabant.  Ea- 
proptcr  ncc  ctiani  fratri  comiti  Corbolinensi  Odoni, 
quia  ei  nullain  contra  rcgcm  tulcrat  opcm,  parccre 
elegit ;  scd  cjus  insidians  simplicita^ti,  cum  quadam 
die  vcnalum  iri  pcncs  sc  scciire  decrevissct ,  quid 
rci ,  qiiid  spci ,  corrupta  invidia  consanguinitas  pa- 
rial  insipiens ,  animadverlit.  Raptiis  cqnidem  ab 
eodem  fralrc  llugonc  in  castro  qui  dicitiir  Firmitas- 
Balduini ,  contpcdibus  ct  catcnis  impcditur :  nec  s- 

(9G)  1n  2  codd.  Rcg.  ct  S.  Gcrm.,  provincialibus, 

(97)  V.rgain  a  sccptro  dlstingiicndam  esse  de- 
moHStraiit  nuinmi  tertix  stirpis  rcgum  nostroruin» 
ulrumqtie  pr.cfcrentcs.  At  cain  cuin  inaiiu  rcgiu 
qiiain  vocaiU,  pcrpcram  confiindunl  nonniilli  reccn- 

D  tiorcs.  Il;cc  cnlin  qux  sintplici  virg;c  succcssit,  iu 
nuiitniis  Ludovici  \  primiiiii  apparct. 

(98)  Cod.  R.  59!25  quidquid  lamen  dixerunt.  Cod. 
S.  Gcrm.,  S.  Dioii.  ac  Reg.  C2G5  di.Tcrint. 

(99)  AiinoDoniinillUG,  MattasscRemorum  arcbi- 
cpiscopovila  fiiiicto,  dunsin  pailossoissi  fuerantqui- 
l.usincligcndoipsiussucccssorcsuirragiijusrompeic- 
bnl,  cleclonhaliisRodulfo,  cognumenlo  Viridiy  Ecclc- 
sia!  Remcnsis  pra*i)osito  ac  tI;csaurario,abaliis,  regit 
volo  fnvciUibiis,  Gcrvasio  Ucgitestensis  comitis  filio 
(!jtisdcmquc  Ecclcsi;c  nrcbidiacono.  Cum  vcro  prior 
a  Pnscliali  papa  coitnrm;itMS,  non  cxspeclalo  rcgis 
conscnsu,  sedcm  occupnssct,  ab  ipso  ceu  relwUi  ac 
obrcplo,  iiiungi  comnarinuercniiitLudovicus.  Aique 
Iiaic  fortc  causa  pra^cipiia  fitil,  cur  Aurelianis  a  Se- 
nonensi  ac(*liicjMSCopo  tain  piieprospcre  fncrit  con* 
sccwlus.  Rudolfiis  autcm  postca  regi»  in  gnitiaKQ 
icdiil,  alquc  iii  scdc  ab  ipso  conslaUilitus  fuit. 


iil^j 


ftDGKail  ABIiATIS  S.  DIONYSW 


i^ 


facultas  «uppeleret,  nisi  cuin  regem  impeterel  bello,  A  Creciacmsis ,  homo  perditissimiu  ^  kumani  MmgmmU 


expedirclui*.  Qua  inusitata  insania  oppidani  C.orbol 
lcnscs  muUi,  (oppugnabat  enim  castellum  veterana 
millluui  multorum  nobilitas) ,  ad  regiae  majeslatis 
pubiicum  confugiunt  agylum ;  genU)U8  ejus  provoluti 
jacrymabili  singuUu  captum  coinitem,  el  captionis 
lausam  denuntiant,  et  ut  eum.polcntcr  eripialr,  mul^ 
lipiici  prece  sollicitant.  Spc  autem  ereptionis  eo 
bpondente  suscepta ,  irani  mitigant ,  dolorcm  alle^ 
Tiant,  etqua  arte,  quibus  valcant  viribu&  dominuni 
recuperare  decertanl.  Unde  actuin  est  ut  quidam  de 
Firmitate  Balduini  (100),  quaenec  hseredilario  jure, 
scd  occasione  cujusdam  matrimonii  de  comitissa 
Adelaide  (i01),quam  retento  castro  spretam  repu- 
diavit ,  ad  eum  spcclabat ;  cum  quibusdam  Gurbor- 


fUibnndus,  vel  huc  venierts^  vel  illttc  abUucens  (ratrem 
nostrum ,  tangere  quoquo  modo  potuerit ,  juguio  ejus 
citissime  insUtel  (107),  nec  qum  eum  pctna  mniieal,  u 
ferocior  [erocissimo  subita  morte  eum  interfidat^  cm- 
rabit,  Hoc  ergo  limoi-e  rex  citissime  castrum  ciDgii, 
portarum  vias  obtrudit,  municipiis  quatuor  ant 
quinque  castrum  concludil,  et  ad  captorum  et  ca- 
stelli  receptionem  et  regni  et  personx  operam  io- 
pcndil.  Pra^ratus,  aulcm  Hiigo ,  quorum  capCione 
primocxbilaratus,  horum  creplione  vel  castri  am's- 
sione  valde  pei-territus,  anxiatur,  laboral,  el  quo- 
modo  casMum  ingredi  posset  roodo  eques ,  moJi» 
pedes,  inulliformi  joculaU>ri^  et  mere^ricis  mentito 
siinulacro    macbinatur.  Unde  cum  quadam  die  14 


lensiiim  [aL  Gorboilcnsium]  conferenies  jurejurando  ^  circa  lola  ejus  inlientio  (108)  versarelur,  de  caslrs 

animadversus  insilientium  peremptorios  impctas 
sustinere  non  valens  ,  fugam  apponit  saluli ,  ctui 
subito  inter  alios  e|  aute  alios  animi  el  equi  vekici- 
late  Guiilelmus  frater  capti  dapiferi ,  miles  faceios 
cl  armis  slrenuus,  cum  gravissime  insectans  impe- 
dire  conalur.  Quem  cum  ipse  Hugo  ipsa  sui  veloci- 
tale  singularcm  conspiceret,  vibrato  fraxioo  saty% 
i|i  eiim  intendebat ;  sed  quia  Hmore  consequeiiliuu 
niorara  facere  non  audebat»  reciprocani  fugam  capie- 
bat,  boc  mire  et  (^rcgic  callcns ,  quod  si  cum  (iO. ) 
solo  sohismora  aliqua  inire  possei,  animiaudadam 
aul  duelli  tropox)  (HO)  aiit  inortis  periculo  roirabili 
fama  declararet.  Grebro  etiam  coutigit  ul  villas  ( 1 1 1 1 


in  castro  ,  caute  tainen ,  eos  recipere  ftrmaveruiit. 
Quorum  persuasione  cum  rex  pauca  curialium  manu, 
nejMibhcarelur,  accelerasset,  scrocum  adhuc  (102) 
circa  ignes  confabularentur,  qui  prsmissi  fuerant, 
videlicet  Ansellus  de  Garland-a  dapifer  (105),  tanquam^ 
niiles  strenuus,  porta  qua  delerminatum  erat  pene 
eum  quadragiiita  armalis  receptus,  viribus  eam  oc-^ 
cupare  conlcndit.  VeriHn  oppidaui  fremitum  equo-. 
rum,equitum  murmur  inopiualum  admiranles,  econ-. 
tra  prosiliunt,  elquia  viaostiis  oppositis  arctabatur, 
et  ingressus  ad  nulum  aul  ire  aut  redire  prohibcbat„ 
iiidigenae  pro  foribus  audaciores  expeditius  eos  cae- 
debant.  Qiii  et  noclis  tenebrarum  (104)  opacitate,  et 


loci  coarctati  inforlunio,   cum  sustinerediuliusnoR  ^  in  viasitas,  et  occurrentium  bostiuui  indecUuabiltN 


valentcs  portani  repctissent,  Anselhis ,  ul  erat  ani- 
mosus ,  relrocedens  et  caesus  ,  quia  portam  bostc 
anticipatiis  noii  potuit,  intcrceptus  turriin  casfri 
ejusdemnonut  dominus,  scd  ut  (105)  capiivus,cum 
comiteGorboilensi  occupavit.  Et  pari  doiore,  dispari 
timore  ,  cuin  alius  mortem ,  alius  exlKeredationcm 
tantum  timerct  (106),  versus  ille  eis  aptari  potcrat : 

Solalia  fati 

Carthago  Mariusque  tulit, 
Quod  cum  clainore  refiigorum  accelerantis  regis 
auribus  insonuisset,  deviando  densse  noctis  niolestia 
se  demoratum  dedignans  celerrimo  insiliil  eqiio,  ct 
iiinitens  irrumpendo  porlam  pra^sidia  suis  audactcr 
deferre,  porta  serrala  telorum  ,   et  lancearum  ,  et 


impetus  nullo  modo  evadere  valeret ,  nisi  cuoi  ^i- 
mulata  fraude  seipsum  Garlandensem  Guillelmmi* 
fallendo,  Guillelmum  aulem  Hugonem  se  sequentem 
conclamaret,  ct  ex  parte  regis,  ul  eum  lanquam  bo* 
stem  impedirent,  invitaret.  Ilis  et  aliis  bujnsinodi 
tam  lingua;  cautela,  quam  animi  slrenuilale  foga  b- 
psus,  niullos  iimis  derisit.  Rex  autcm  nec  hac  uec 
alla  occasione  ab  inccpto  obsidionis  deslslens,  ca- 
stellum  coarctat,  oppidanos  terebrat,  ueceosimpug- 
nare  desistit,  doncc  expugnalisclam  mililibas,  quo- 
runidam  lamen  oppidanorum  machinatione,  potesii 
vlrtute  ad  dedLlionem  coegit.  Qiio  tumuliu  milit(n& 
ad  arcem  fugientes,  vitae,  non  captioni  consulueruiit. 
Nam  ibidem  inclusi,  necse  plene  prolegere,  necar- 


saxorum  grandine  cessit  rcpulsus.  Qiio  constcrna:i  D  ccm  exirc  quoquo  modo  valuerunt,  donec  quidao 
dolore  fratres  et  consanguinei  capli  dapiferi,  pedi-  caisi,  plures  sauciati,  regiaemajestatisarbilrio  sae- 
btis  regis  provoluti  :  Miserere,  inquiiint,  gloriose  cunibentes,  tam  se  quam  arcem  ncm  inconsuUo  do- 
rex\  stretiue  agens ,  quoniam  si  neCandus  ille  Iluqo     inino  suo  exposuerunt.  Sic  uno  faclo  pius  el  srele- 


(100)  Qtiamam  sit  illius  Firinitatls  Baldiiini  sedcs 
.rorsus  lalorc  se  f  .lctur  Joan.  dc  la  Barre  Gorboi- 
fensis  Hislori.c  scriptor.  Iliain  eamdem  csse  ciim 
r*irmitate  Adbelaidis  (la  FertS-Alais)  satis  probabili- 
jer  Valesius  existimat, 

(101)  Adelaidem  viduam  uxorem  Burcbardi  Gor- 
lioilensis,  cui  pepererat  Odonem,  matrinionio  sibi 
conjunxeral  Guido  Kubeus  de  Rupeforti ,  hujusce 
ntmiinis  primus ,  ex  qua  Guidonem  II  susceperat, 
Odtniis  proinde  fratrem  iiterinum. 

(lOi)  Adhuc^  sic  corrigend.  ex  quatuor  Cod.  In 
edit.  Ad  hanc, 
^l03)Tres  fucre  Garland^nses  fratrcs  Gtiillclmi  de 


Garlanda  Glii ,  Anselliis  ,  Guillelmus  et  Slephanas 
aller  post  alterum,  Dapiferatus  axiomate  insigniti. 
(104)  Tenebrarum,  Sic  in  qualuor  codd.  In  edit 
tetiebrati, 

il05)  Vt  deest  in  eodd.  omnibus. 
100)  In  quat.  codd.  formidaret. 
107)  Insistet,  Sic  codd.  omnes.  In  ed.  insistat. 

(108)  Inteniio,  Sic  codd.  omiies.  In  ed. 
tiireiffio. 

(109)  Eo.  Sic  codd.  omnes.  Deest  in  edil.' 

(110)  Tropiieo,  God.  Reg.  6265,  Iriumpko. 
111)  Godo.  Reg-,  tNi«. 


1i8l 


viTA  LiiDOVici  caossl. 


4282 


ratus  eodem,  dapiferuni  ftibi,  (yatribus  fralrem,  Cor-  A  tcs.  Pcrit  enim  uiifVof um  rnpacitas,  et  dentcs  lupo- 

rum  hel)ctantur  (H6),  cum  ncc  nobiles  nec  innobi- 

les  depraedari  aut  rapere  quacunque  audacia  praesu- 

mnnt.  Quod  autem  dicit:  Ad  rugttum  leonis  justitim 

Gallican(e  turres  et  insulani  dracones  tremebunt,  bue 

acccdil,  quod  fere  onines  turres  et  quaecunque  for- 

lissima  caslra  Northmanniae,  quae  pars  est  Galliai. 

aul  cversum  iri  fccit,  aut  suos  inlrudens,  et  de  pro- 

prio  «rario  procurans,  aut  si  dirula;  essent,  propriic 

voluntaii  snbjugavil.  Insulani  dracones  tremuerui  l, 

cum  quicunque  Angliae  proceres,  neo  eliam  nuilire 

tnla  ejus  administralione  pncsumpserunt.  In  diebus 

ejus  aurum  ex  lilio,  quod  est  ex  religiosis  boni  odo- 

ris,  et  ex  urlica,  quod  est  ex  saecularibus  pungonti- 

bus,   ab  co  cxlorquebatur,  hoc  intendens,  ut  sicul 

^  omnibus  proficiebat,  ab  omnibus  ei  serviretur.  Tu- 

tius  est  enim  unum  ut  omnes  defendat  ab  omnibus 

hal)ere,  quam  non  habendo  per  unum   omnes  depe- 

rire.  Argenlum  ex  ungulis  niugientium  manabat, 

cum  ruris  (117)  securilas  horreorum  plcniludinem, 

horreorum  plenitudo  argenti  copiam,  plcnis  scrir.iis 

ministrabat.  Qua  occasione  et  castrum  Gisortiuni 

tam  blanditiis  quam  minis  a  Pagano  de  Gisortioeum 

cxtorquerecontigit,  castrummunitissimum,  situloci 

conipcndiosum,  quod  ad  utrumque  terminum  Fran- 

corum  et  Noilhmannorum  fluvio  grat»  piscium  fe- 

cunJitalis,  qui  dicitur  Eita,  intcrfluente,   antiquo 

fune  geometricali  Francorum  et  Danorum  concor- 

diter  metito  coliimitnt,  ad  irruendum  in  Frar.ciam 

gratum  Northmannis  prsebens  accessuni,  Francis  pro- 

hibens.  Quod  si    facultas  habendi  suppeteret,  nec 

minus  rex  Francorum  rege  Anglorum  ipsa  loci  et  rni- 

munitatis  opportur.itnle  jure  regni  appctere  deliuis- 

sct.  IIujus  itaque  rope*Jtio  castri  inter  utrumque 

regem  subitum  odii  fomitem  ministravit.  Unde  rex 

Francorum  cum  ad  eum  pro  redditione  aul  pro  ca- 

slri  siibversione  mislsset,  nec  profecisset,  notani 

rupti  foedcris  opponeus  diem  agendi  statuit,  locuni 

assignat.  Accumulantur  interim,  ut  in  lalibus  fieri 

solet,  acmulorum  maledictisexcitata  odia  reguro,  nec 

dum  iiccl  pacantur,  quomodo  ad  colioquium  super- 

be  et  exose  sibi  occurrant,  vires  militares  exagge- 

rant.  Collectis  igitur  magna  ex  parle  Francorum  re- 

gni  proceribus,  videlicet  Roberto  Fiaudrensi  comite 


boilensibus  comitem,  tam  prudenter  quam  clemen- 
tcr  restiluit.  De  castello  militum  quosdam  eorum 
bona  depopulnns  exhaeredavit ,  quosdam  diuturni 
carceris  maceratione,  ut  tcrreret  consimiles,  afili- 
gens,  durissime  punire  insliluit.  Talique  victoria 
coronae  prlmitias  contra  aemuloruni  opinionem  egre- 
gie  Deo  donaute  nobilitavit. 

CAPUT  XV. 
Ea  tempestale  {an.  1109)  ad  parles  Northmanno- 
rum  contigit  devcnisse  regem  Anglorum  Ilcnricum, 
vinim  fortissimum,  pace  et  bello  clarum.  Cujus  ad-* 
iiiiiabilem  et  peneper  universimi  orbeni  declaratam 
excellentiam,  ille  etiain  agreslis  vates,  Anglorum 
senipiterni  evcntus  mirabilis  spectator  et  relator 
Mcrlinus(112),  tam  clcganter  quam  vcraciter  sum- 
mo  prasconio  commcndat,  ac  inejus  laudcvoce  pro- 
phetica  erumpens  ex  abrupto,  ut  vatum  mos  inolC' 
vit  :  Succedety  inquit,  Ito  jutt.lioi,  ad  cujus  ruigitum 
GaUicame  turres  et  iusulani  dracones  tremebunt.  In 
iliebus  ejus  aurum  ex  tilii)  el  urtica  extorquebitur,  et 
etrgentum  ex  ungulis  mugientium  manabit.  Calami- 
.  strati  varia  vellera  veslibunt,  quia  exterior  habitus  in- 
teriora  signabit,  pedcs  latrantium  truncabunlury  pa- 
.  cem  habebunt  fera,  kumanilas  supplicium  dolebit,  fin- 
detur  forma  commerciij  dimidium  rotundum  erit,  pe- 
ribit  milvorum  rapacitas,  etdentes  luporum  hebeta- 
bunlur.  Catuli  leonis  in  ajquoreos  pisces  transforma- 
buntur,  et  aquilaejus  super  montes  Araviumnidi'fica- 
bit.  Quse  rota  tanti  (115)  et  tam  decreplli  vaticinii, 
beque  adeo  et  personse  strenuitati  et  rcgni  admini- 
fetrationi  adaptatur,  ut  nec  unum  iota,  nec  unum 
\erbura  ab  ejus  convenientia  dissentire  valeat,  cum 
ex  hoc  etiam  quod  in  fine  de  catulis  ejusdicitur,  ma- 
nifesle  appareat  filios  ejus  et  niiam  naufrngatos,  et 
a  maritimis  piscibus  devoratos,  et  convertibiliter 
physicc  transformatos,  illius  vaticinium  pro  certo 
irerificasse.  Praefatus  itaque  rex  Ilenricus  Giiillelmo 
fratri  feliciter  succedens,  cum  consilio  peritorum  et 
proborum  virorum  regnum  Angliae  lege  (114)  anti- 
quorum  regnm  gratanter  disposuisset,  ipsasqueregiii 
saitiquas  consuetudines  ad  captandam  eoruni  bene- 
^OiCtiliam  jurejurando  nrmasset  (115),  appUcuit  ad 
pOKtum  ducatus  Northmannici,  fretusquedomini  re- 


gis  Francorum  auxilio  terram  componit,  legcs  reco-  d  cumquatuor  ferme  millibus  militum,  comite  Tiieo- 


l.t,  pacem  coactis  imponit,  nihil  minus  quam  erui- 
tionem  oculorum,  et  celsitudinem  furcarum,  si  ra- 
ptaLt,  proniitiens.  Ilis  igitur  et  hujusmodi  promis- 
sionibus,  et  crebris  promissionum  redditionibus  per- 
cussis,  quia  poHicitis  dives  quilibcl  esse  potest,  si- 
let  terra  in  conspcctu  ejus,  pacem  servant  invili,  fe- 
roci  Danorum.propagatione  pacis  expeites  North- 
nanni,  et  in  hoc  ipso  vatis  agrestis  oracula  verirican- 

(112)  Ambrosius  Mcrlinus,  quem  tradunt  setatis 
mcdiae  scriptores  Angli  sub  (inem  sxculi  v  floriiisse, 
et  citi  multa  ineptiarum  p'ena  tnbuiinlur  vaticinia, 
apiid  Aiii^Ios  atqiie  etiain  Gallos  diu  celebratus. 

(115)  I n  q ua t .  cod d . ,  tota, 

(lU)  Letie,  Sic  corrigend.  ex  tribus  codd.  In  edit. 
reyno,  In  Uccio  0265  lcgitur  botiornm  loco  vrcbo- 


baldo  Palatino,  comite  Nivernense,  duce  Diirgundio- 
num,  cum  aliis  quamplurimis  ;  multisetiam  archlC" 
piscopis  et  episcopis,  per  terrain  Melluntensiscomi- 
tis,  qiiia  adhxrebat  regi  Angliae,  Iranseundo,  dcpo* 
pulans,  et  incendiis  exponens,  talrbus  lcneficiis  fii^ 
turo  adulabatur  colloquio.  At  ubi  utrobiqiie  niaximo 
collecto  exercilu,  ventum  est  ad  locum  \ulgo  noini- 
natum  Piancas  Ninfeoli  [Nympheoli,  Neaufle],  ad  ca- 

rum. 

(115)  Firmasset.  Cod.  San-Germ.  In  edit.  firmi^ 
ret. 

(IIG)  Hebetantcs,  Sic  Codd.  omnes.  In  edii,  heb^ 
tabuntur. 

(117)  Ruris  Sic  codd  omnes.  In  edit.,  turrts. 


i27tf 


SljCKatt  ABMTl?  S.  DKK^YS» 


f\S4 


faciillas  (uppeleret,  nisi  ciim  regeiii  impeterel  bello,  A  Creciacensis ,  hom^iter  tramwidari  polerit,  Quidaa 

eipcdirelur.  Qua  inusitala  insania  oppidam  Corbm-r 

lenses  muUi,  (oppuguabat  cnim  castellum  veterana 

milltum  multorum  nobilitas) ,  ad  Fegi»  majestatis 

publicum  coufugiunt  asyhim ;  genU)U8  ejus  provoluti 

lacrymabili  singultu  captum  comitem,  el  captionis 

causam  denuntiant,  et  uteum.polcnter  eripial, 

Uplici  prece  soUicitant.  Spe  aiitem  erep»' 

hpondente  suscepla ,  iram  mitigant ,  d*-      ;;.^^ — 

viant,  etqua  arle,  quibus  valcant  vi»^*    rr^f/ymglO' 


Firmilate  Balduini  (100),  quae' 

ciijusdam  ir    '^,l'/}/'[^^^^^^^ 
,qnam  rr'    ^     ."'■  ■  "^" "'[.jgrando  firmalum 


recuperare  decertant.  Unde  actuii»     ^:^^^^  ^Hcalum 

■;;^^a^ejU5dem 
sed  occasione      '  -^  '  ■'    ''  ^" 

Addatde  (101), q 
iliavit ,  ^<\  Duni  spetl 
lciisiuiH  [ai.  CoiIn** 
iii  caslm  ^  cai*' 
Qtiortim  ^i"        \-;^^^^r^^fcL  Quod  quia  non  feci- 


rffciiitque  conlraclu 


fitibnndusy  vel^  jactantia  super  prcratum  irciiiulMB 
no8trumy^y/n  siatim  corrncrcl,  rcgcs  dimicare  acrb- 
citissy  ^.  Qiiod  rex  Ludovicustam  lcviiateqiiamauda- 
f^  ^.rppetebat.  Rcx  vero  Anglonim  inquit :  Som  eit 
;  ^//li  tibia  tanti  (12G),  ut  pro  his  et  hujusmodi  [ttmosmm 
^  el  perutite  mHn  castrum  supervacanee  amittam,  Va 
Jixc  ct  alia  invecliva  rcfutaiis :  Cnm  tidero^  iiiquii, 
dominum  regem^  ubi  me  defendere  debeam  non  ritahc, 
ctim  quod  offerebat  toci  impotentia  abnegarel.  Qiio  ri- 
diculoso  rcsponso  inoli  Franci,  tnnquam  fortuiu 
locorum  bcila  gerat,  curruiit  ad  ariiia,  siiniliter  et 
Norlhmanni.  £t  diim  utrique  ad  fluiiien  acccleraut, 
maxiinx  stragis  et  calainitatis  dctrimeiiiuiii  sola  ac- 
ccssus  rcmovit  iinpossibilitas.  Quia  vero  scrmooe 


".  '-^<'^//^^^''''^^  P''^"  obnoxtus 


'  ,".**>#*    v7/^A^re/,  f «m  mrra  B  dicm   dclinucranl,    nocle  iustaiile  illi  GisorliuBi, 

nostri  Calvuui  Mpntein  reinearunl.  Al  ul>i  prinia 
polo  slcllas  aurora  fugavit,  Fraiici  liestenix  me* 
inores  injurix,  militinc  insuper  fervore  nialutiiii, 
velocissimiscquisviam  prseripiendo  prope  Gisonium 
congrcdi,  irrucnics,  iniro  fastu,  mira  concenatt 
audacia,  et  quantum  prxstent  inulto  marie  eierci- 
tati  longa  pace  soiutis,  cum  Northmannos  per  portan 
faiigaios  inlrudunt,  edocerc  laborant.  llis  ei  hnjiis* 
modi  primordiis  initiata  gucrra,  per  biennium  pene 
continuata,  gravius  regem  Anglix  kedcbai,  con 
universam  pene  Northmannix  marchiam,  sicut  sc 
ducatus  extendit,  multa  mililia,  et  siinipiuosis  sii- 
pendiis  ad  tcrrae  defensionem  circumcingebai.  Rex 
vero  Francorum  antiquis  et  naturalibus  casiris  ci 
municipiis,  gratuita  Flandreiisium,  Poniivonim, 
Vilcassinorum  et  aliorum  coUimiianliuni  strenoa 
impugnatione,  lerram  incendiis,  depopulaiioae  agi- 
tare  non  dcsinebal.  Cium  autcm  Guillelnius  re^s 
Anglici  filius  regi  Ludovico  hominium  suum  fecissei, 
gratia  peculiari  et  pcculium  (iS7)  ejus  praefato  casiro 
augmentavit ;  et  liac  eum  occasioiie  in  prislinafli 
gratiam  reduxit.Quod  antequam  lierei,  niirabilts  ( 12K) 
ejusdem  contentionis  occasione,  ei  cxsecrabilis  ho- 
mimim  pcrditio  mirabili  punita  est  iiliionc. 


ne  puMicp         <^.^^^l/  ^^^"^  fucuftts,  et  non  factum 

rirra  ig*         ^^"^'^''■'''^U^^  DakeH   nim  regem  trans- 

videlir  .  ■  ^tV^^'  "^^ui  ^^^  t^ittndem  imperandi  exci- 

mile  ^!^Mi>*'^'*' Quod si  quid  horum  vestrates  aut 

€IK  ^ii'^'/^^^^jL  gutdicere  dissimulando  noluerint, 

C  j^'*''     f/iiriuiit  tcstimonio  baronum  legeduelli 

j^/M^^"^'^^  approbare,  Ncc  dum  his  cxplclis  ad  re- 

ar^^^^^^g^  rc(/icrant,  ciim  Northmanni  eos  inse- 

^     lli^)  '"^^S"  ^ss'S^""^»  quidquid  causam  lai- 

^"^'^^crsi  invcrecundcdiffilentes,  judiciario  ordine 

^^^Lfii  agitare  postulantcs,  cuin  nihil  aliiid  prajci- 

^"^  laendcrcnt,  quain  quod  infccto  paratx  (122) 

'*''. Jiis  iicgolio  quacunqiie  dilatione  tanlorum  rcgni  ^ 

^  .•„,niuni  discrctioni  rci  verilas  non  pateret.  Rc- 

iiUiiintnr  cum  cis  primis  potiores,  qui  etiam  per  co- 

foiicin  Fiandrcnsein  Robertum,  llierosolymitaniim 

paficsiritam  cgregium,  rcm  vcrificare  audacter  ofle- 

raiit,  ct  lcge  duelli  verborum  exaggeralionem  refu- 

tando,  cui  justiliaccdere  debeat  confligendo  aperiant. 

Qiiod  cum  ncc  approbasscnt,  nec  convcnicnter  re* 

probassent,  rcx  Ludovicus,  ut  erat  magnanimus,  ct 

animo  ct  corporc  proccrus,  citissimc  dirigit  qui  regi 

hoc  disjungant  aut  caslrum  subvertere,  aut  de  fi*a- 

cta*  fidci  |>crndia  contra  se  pcrsonaliter  defendere : 

Agcy  inquiens,  ejus  debet  congressionis  esse  poRna^  cu- 

jus  veri  et  victoriw  debet  esse  et  gloria,  Arbitratus  eliam 

de  loco  quid<iuiddccenlius  i^o\vM;Succedat  (123),  in-      trum,  quod  dicitur  Rupes  Guidonis,  in  superficie  sai 

([W\\y  eorum  exercitus  a  ripa  fiuminisy  dum  transva-      

daripossimus^  ut  tutior  eis  (124)  locus  majoretnoffe- 
rat  securitatem^  vel  si  magis  placet,  nobiliores  totius 
exercitus  habeat  singulariter  concertandi  (125)  obsides, 
dummodo  ad  nos,  remoto  agmine  nostrOy  transirecon- 

(\\S)  Qnatuor  codd.  Laudali,  pascisci. 

(119)  Insalutato,  Sic  quat.  Fortc  saltitato,  Vix 
eniin  crcdibileest  adco  incoinptos  ftiisse  niorcs  illo- 
ruin  tcmporum ,  ul  rcgcm  orator  nulla  prj^via  sa- 
lulatione,  ausus  fuerit  allonui. 

(120)  Cod.  S.  Germ.  deaicerint,  Reg.  el  codd.  ct 
S.  Uion.  dcdidicerint, 

(121)  In  codd.  omnibus  consequentes, 

(122)  Quatiior  codd.,  ittiparutw, 

(123)  Codd.  S.  Gcrin.  seccedalj  id  cst  scccdat, 

(124)  In  quatuor  codd.  et. 


CAPUT  XVI. 

Supersistilur  promontorio  ardui  lilloris  magn 
fluminis  Sequanx  horridum  el  ignobile  (129) 


invisibile,  rupc  sublimi  incaveatum,  cui 
sDmula  artiflcis  in  devexo  monlis  raro  ei  misero 
ostio,  maxiino!  domus  amplitudinem  rupe  cssa  ex- 
tcndit,  antrum,  ut  putatur,  fatidicum,  in  qno  Apol- 
linis  oracula  sumantur,  aul  de  quo  dicil  Lucanns : 

(125)  Concertandi,  in  qual.  Codd.  Inedit.  comter' 
tando. 

(12G)  Cod.  S.  Cerin.  Non  est,  inqmit^  mihi  fsHc 
tanti. 

(127)  Cod.  Rcg.  5925,  'gratia  peculiarii  ei  pen^ 
pra*fato  castro  et  feodnm  ejus  aHgmfutarit.  Cod. 
hcg.  C2G5,  gratia  pecufiari  et  pecuiii^  prfpfaio  castn 
feodtim,  etc;  Codd.  S.  Gerui.  el  Saii-Dion.  frciia 
peculfiri  et  peculiiy  clc. 

(hi,S)  I>uo  codiccs  Regii,  mirabHi. 

^1:^1))  Ignobile.  Codd.  Reg.  in  cdll.  iunohiie. 


VITA  LUDOVrCI  GROSSI.  ISSd 

Sam  quamvis  Thessata  vates       A  pra'dicabUi$  eonhnentia  ?  Pfunquid  hoc  eomparavi% 


\ti$y  dubium  est  quid  traxerit  iiluc, 

ts  an  quod  descenderit  umbras. 

'  ad  Maiies.  Gujus  fautiosi  (150) 

osi  oppidi  possessor  Guido  bonac 

'ecessorum  nequitix  propagine 

>  .loneste  et  absque  niiserae  rapa- 

vilam  degere  inslituisset,  infausli 

cptus  calamitate,  soceri  sui  nequioris  ne- 

uni  proditionc  detruncatus,  ct  iocum  et  perso- 

iiam  niovte  inopinata  amisit.  Guiilelmus  siquidem 

gener  [leg.  socer]  cjus  genere  Nortlimannus,  pro- 

ditor  incomparabilis,  utpulabatur  familiarisetami- 

cissimus  ejus,  cum  concepissct  dolorem  et  peperis- 

ict  iniquitatem,  crcpusculo  cujusdam  Dominici  diei 


patris^  avi,  et  atavi  deposita  nequitia  ?  Nunqtiid  vici" 
norum  et  pauperum  domi  penurium  reponens  neglecta 
rapacitas?  H-jec  ai),  et  lasso  jacuit  dcscrta  furorc. 
Nec  erat  qui  totum  mortuum  ct  scmivivam  uno  san- 
guinc  involntos  (156)  sequcslrarct.  Tandem  vcro, 
cum  srcleratus  Guilleimus  (157)  cos  sicut  porcos 
exposuisset,  saturatus  hiimano  saiiguine  more  bel- 
iuiuo  subscdit,  rupis  fortitudincin  plus  solito  admi- 
ratus  approbat,  quomodo  p()tcnter  circi:j;iqua(;ije  ra- 
piat,  quomodo  Francis  el  Noi  tbmannis  pro  veile  (158) 
timorem  incutiat,  sero  tamcndeliberat.  Dcinde  caput 
insanum  per  feiiestram  expoiiens,  vocat  nativos 
terrse  accolas,  expers  boni  bona  promitlit,  si  ei  ad- 
bacreant,  qnorum  ncc  unus  ixlravil.  Mane  vero  tauti 


nactus  prodltionis  opportunitatcm  cum  bis  qui  de-  D  et  tani  scelerali  facti  fama  volans  (159)  uon  solum 


votiorcs  primi  ad  ecclesiam  domui  (151)  Guidonis 
partita  rupc  contiguam  convcnicbant,  ct  ipse  scd 
dissimiliter  loricatus,  sed  caj^palus  cum  proditorum 
manipulo  convenit,  ct  dura  alii  orationi,  ipsc  ali- 
quando  orare  flngcns,  quo  intraret  ad  Guidonem 
ingressu  speculatus,  eo  quo  Guido  ostio  inlrare  ec- 
clesiara  maturabal  irrupit,  excrloque  gladio  cum 
nequisslmis  sociis  propria  iniquitatc  debacchatus 
furit,  imprudentem  etsi  non  scntirct  gladium,  arri- 
dci.tcm  pcrcutit,  inactat  ct  perdit.  Quod  nobilis  ip- 
slus  conjux  vidcns,  stupida  genas  et  capillos  mu- 
licbri  ultione  dilacerans  ad  maritum  currit,  mortcm 
iion  curans,  seipsa  supcr  eum  corrucns  operit :  3Ie, 


viciniam,  sed  et  remoOs  sullicitat.  Quo  Vik-assi- 
nenses  viri  slrenui  ct  arniis  fortissinii  gravissime 
exciti,  circumquaque  et  militum  et  peditum  singuli 
pro  toto  posse  vires  colligenles,  quoniani  timebant 
potentissimum  regem  Anglorum  IIcnrieum,prsesidla 
prodiloribus  fcrre,  ad  rupem  festinant,  declivo  ru- 
pis  multos  militum  ct  peditum,  ne  quis  intret  aut 
cxeat,  opponunt,  viam  ex  parte  Northmannorum  lo- 
cando  exercitum,  ne  ferant  prxsidia,  obtruduut.  Ia- 
tcrim  ad  regcm  niiltunt  Ludovicum,  fauctionem  si- 
gnificant,  eiquid  super  hispraccipiatconsulunt.  Qui 
regiae  majeslatis  iinperio  morte  exquisita  et  (140) 
turpissima  praccipit  puniri  (141),  mandat  (142)  »i 


inquiens,  me  miseram,  et  sic  mori  meritam,  potius,      oporteat  suIFragari.  Gumque  per  aliquot  dies  exerei 


rUissimi  carnifices^  detruncate.  Iclusque  ac  vulnera 
gladiatorum  niarilo  superposita  excipicns :  Quid  in 
istos,  ait  (152)  charissime,  deltquisti,  sponse?  Nonne 
et  gener  et  socer  amici  indissolubiles  eratis  ?  Quwnom 
est  insania  ?  pteni  estis  mania.  Quani  cuinper  capillos 
relorquentes  digladiatam,  punctam  (155),  et  pene 
toto  corpore  cacsam  avulsisscnt,  virum  morte  tur- 
pissima  peremerunt,  infantes  quos  inveneriint  He- 
rodiana  nequitia  rupe  allisos  exstinxerunt.  Gumque 
hacet  illac  frendentcs  debaccharcntur,  supina  mu- 
lier  levans  miserum  capul,  truncura  maritum  reco- 
gnoscit,  amore  rapta  qua  poluit  impotcntia  serpens 
niore  serpcntis,  se  totam  sanguineam  contrectans 
(154),  adcadaver  cxanimc  dcvcnit,  et  quaecunque 


tus  conscdisset,  nefandus  ille,  augmentato  de  die  ia 
diem  excrcitu,  timerc  cocpit.  Gumquequid  suadente 
diabolo  fecissct,  eo  doccnle  animadverteret,  accitis 
quibusdam  Vilcassini  nobilioribus,  quomodo  pace  in 
rupe  remaneat,  eis  confoederetur,  regi  Francorum 
optime  serviat,  promissionibus  multis  elaborat.  Qui 
rejicientcs,  el  proditionis  ultionem  improperantes, 
in  hoc  jam  ipsum  (145)  remissum  impulerunt,  ut  si 
terram  quamdam  sibi  ad*urari  facerent,  et  securi- 
tatem  eundi  darent,  occupatam  dimitteret  eis  inuni- 
tionem.  Quo  jurejurando  firmalo,  Francorum  plures 
recepti  sunt  (144).  Frocraslinatotutem  eorum  exitu» 
occasione  prxfata  (145),  cum  in  manepraeterjuratos 
aliqui  inlrarcnt,  ct  alii  alios  sequercntur,  invaluit 


poterat  ac  si  vivo(155)  osculagratissimaporrigcbat,  i>  clamorextcriorum,  et  ut  proditorcs  exponant,  horri- 
et  lugubri  erumpcns  cantilcna,  qua  potcrat  lugubres  biliter  vocifcranlur,  aut  faciant,  aut  similcni  prodi- 
persolvens  inferias,  clamat :  Quid  reliqui  mihi  facis^  torum  poenam,  tanquam  conscnlientes,  sortiantur. 
charissime  sponse  ?  Nunquid  hoc  meruit  juxta  me  tua     Qua  audacia  ct  timore  renitcnlibus  juratoribus,  qui 


(*?^0)  Godd.  Reg.  fauciosi. 

(i51)  Domui.  Sic  corrig.  cx  quat.  codd.  In  cdil. 
i^omni. 

(152)  Ait,  cod.  Reg.  6265;  decst  in  edit. 

(155)  Punctam.  Sic  lcgcnd.  cx  codice.  S.  Gcrm.  ot 
Reg.  5265.  IIoc  verbum  omittitur  in  Rcg.  5925.  In 
edit.  punitam. 

(154)  Contrectansy  in  quatuor.  codd.  In  eilil.  con- 
torquens.  ,,  , 

(155)  Vivo,  Sic  lcgitur  m  quatuor  codd.  In  edit. 
wro. 

(156^  Involutos.  Sic  in  quat.  codd.In  edii.  inrolu- 
nans. 


(157)  God.  San-Dionys.  Cuido. 

(158)  Provelle.  Ita  corrigcndum  ex  quat.  codd.  In 
edit.  procetla'. 

(159)  Volans,  in  quat.  codd.  Decst  in  edit. 

(140)  Et,  in  cod.  Reg.  6265.  Deest  in  edit. 

(141)  Puniri.  Sic  corrigend.  ex  quat.  codd.  In 
edit.  munir 

(142)  Cod.  San-Cerm.  mandato. 

(145)  Jpsum  deesl  in  codd.  Reg.  el  S.  Ccrm. 
(144)  Francorum  pauci,   plures  recepli  sunty  ia 
quat.  coKid. 

(143)  Leg.  in  4  codd.  occasione  prwfata:  terrcs. 


i«7tf 


»UCKRIt  xVBBATl?  S.  DiONYSH 


i^ 


facullas  iuppelerel,  nisi  cuin  re§era  impe^crel  bello,  A  Creciacensis  ^  homo  perdUinimus^  kwHani  tamgnmi 


espedirelur.  Qua  inusitata  insania  oppidani  C.orboif 
lenscs  niuUi,  (oppugnabat  enini  castelluni  veterana 
nulituui  multonim  nobilitas) ,  ad  Fegiae  majestatis 
publicuni  confugiunt  asyhim ;  genlbus  ejus  proYoluti 
iacrymabili  singultu  captum  comitem,  el  caplionis 
tausam  denuntiant,  et  uteum.polcntcr  eripial',  muU 
Uplici  prece  soUicitant.  Spc  autem  ereptionis  eo 
hpondente  suscepla ,  irani  mitiganl ,  dolorem  alle^ 
viant,  etqua  arte,  quibus  valcaat  viribu&  domiuum 
recuperare  decertant.  Uude  aclum  est  ut  quidam  de 
Firmitate  Balduini  (iOO),  quaenec  hsereditario  jure, 
sed  occasione  cujusdam  matrimonii  de  comitissa 
Adelaide  (i01),quam  relenlo  castFo  sprelam  repu- 
diavit ,  ad  eum  speclabat ;  cum  quibusdam  Curboi:- 


fUibunduSy  vel  huc  veniertSy  tel  illuc  abtiucems  (rairem 
nostrum ,  tangere  quoquo  modo  potuerit ,  jugnto  ejm$ 
citissme  insistet  (107),  nec  qua  eum  fktna  mameai,  « 
ferocior  (erocissimo  subita  morte  eum  interficiat^  cw- 
rabit,  Hoc  ergo  limoi*e  rex  citissime  caslrum  ciikgil, 
porlarum  vias  obtrudit,  municipiia  qualuor  aut 
quinque  caslrum  concludil ,  el  ad  captoruni  d  ca- 
stclii  receptionem  ct  regni  et  personae  opefam  i»- 
pendit.  Prxfatus.  aulcm  Hugo ,  quonim  capCiofio 
primoexbilaratus,  horum  creplione  vel  caslri  aro^c* 
sione  valde  pei-ierritus,  anxiatur,  laborat,  et  quo- 
modo  casMum  ingredi  posset  roodo  eqaes ,  moiVj 
podes,  multiformi  joculatorU  el  merelrieis  mcntitA 
siniulacro    machinaltir.  Unde  cum  quadam  die  ii 


lenstum  [al.  Corboilensium]  conterentes  jurejurando  ^  circa  lola  ejus  inWeniio  (108)  versarelur,  de  castrs 


in  caslro ,  caule  lainen ,  eos  recipere  ftrmaverunl. 
Quorum  pcrsuasione  cum  rex  pauca  curialrum  manu, 
nejMAblicarelur,  accelerasset,  serocum  adhuc  (102) 
circa  fynes  confabularentur,  qui  praemissi  fueranly 
videlicel  Ansellus  de  Carlandsi  dapifer  (105),  lanquam^ 
niiles  strenuus,  porla  qua  delerminatum  erat  pene 
eum  quadragiiita  armaiis  receplus,  viribus  eam  oc« 
cupare  conlcndit.  YeriHD  oppidaui  fremilnm  equo*. 
rum,equilum  mnrmur  inopinalum  admiranles,  econ-. 
Ira  prosiliunl,  etqiiia  via  ostiis  oppositis  arctabatur,. 
el  ingressus  ad  iiulum  aul  ire  aul  redire  prohibcbat„ 
indigenae  pro  foribus  audaciores  espeditius  eos  oae- 
debant.  Qui  et  noctis  tenebrarum  (104)  opacitate,  el 


aniinadversus  insilientium  peremplorios  impetis 
siislinere  non  valens ,  fugam  apponil  saluti ,  ciuii 
subito  inler  alios  e|  aiile  alios  anuni  etequi  vekict- 
lale  Ciiillelnius  frater  capti  dapiferi ,  miles  faceins 
el  armis  slrenuus,  cum  gravissime  inseclans  imi^«- 
dire  conatur.  Quem  cum  ipse  Hugo  ipsa  sui  veioci- 
tate  singularcm  conspicerel,  vibralo  fraxino  saeps 
ifi  eum  intendebal ;  sed  quia  Hmore  conseqne&tinci 
nioram  facere  non  audebat,  reciprocam  fugam  capie- 
bat,  hoc  inire  et  (^regic  caliens ,  quod  si  cum  (10  ) 
solo  solusmora  aliqua  inire  posset,  animiaudadan 
aut  duelli  tropax)  (110)  aiit  inortis  p^ricnlo  mirabili 
fama  declararet.  Crebro  ctiam  conligit  ut villas (ii ii 


loci  coarctati  inforlunio,   cum  sustinerediutiusnon  ^  in  viasilas,  et  occurrentium  hosliuin  indeclinabtlt-N 

_i    ^-_    _     _._         _-     _.• *       A ii-._       ..*    -_^. :      ^    .  .  ..  .  .  .... 


valentcs  portam  repetissenl,  Anselhis  ,  ul  erat  ani 
mosus ,  retrocedens  et  caesus  ,  quia  portam  bostc 
anlicipatus  non  potuit,  inlerccptus  turriin  casiri 
ejusdemnonut  dominus,  scd  ut  (i05)  capiivus,cura 
comiteCorboilensi  occupavit.  Et  paridoh>re,  dispari 
Umora  ,  cuin  alius  mortem ,  alius  exlueredationcm 
tantum  timeret  (iOO),versos  ille  cis  aptari  potcrat : 

Sotatia  fati 

Carthago  Mariusque  tulit, 
Quod  cum  clamore  refugorum  accelerantis  regis 
auribus  insonuisset,  deviando  densse  noctis  molestia 
se  demoratum  dedignans  celerrimo  insiliit  eqiio,  ct 
innitens  irrumpendo  portani  pra^sidia  suis  audactcr 
deferre,  porta  scrrata  tclorum  ,   et  lancearum  ,  et 


inipetus  nullo  modo  evadere  valerel ,  nisi  cani  si- 
inulala  fraude  seipsum  Carlandensem  GutUelaiun* 
fallendo,  Cuiilelmum  aulem  Hugonem  se  seqaentem 
conclaniarel,  el  ex  parte  regis,  ul  eum  tauquam  bo« 
stem  impedirent,  invitaret.  His  el  aliis  bttjusmodi 
lam  linguae  cautela,  quam  animi  slrenuitate  fuga  la- 
psus,  mullos  imu&derisit.  ii:ex  aulcm  nec  liac  u£c 
alia  occasione  ah  incepto  obsidionis  desistens»  ca- 
stelium  coarclat,  oppidanos  terebrat,  ueceosinipog- 
nare  desistil,  donec  expugnalisclam  uiilitiiNis,  quo- 
rumdam  lamen  oppidanorum  machinalione,  poteali 
virlute  ad  dedifrionem  coegit.  Quo  lumullu  miltt«-s 
ad  arcem  fugicntes,  viUe,  non  capltoni  consuluerual. 
Nam  ibidem  inclusi,  necse  plene  protegere,  neear- 


saxorum  grandine  ccssit  repiilsus.  Qiio  constcrna:i  D  ccni  exire  quoquo  modo  valuerunt,  donec  quidam 
dolore  fratres  el  ccnsanguinei  capli  dapiferi,  pedi-  ca^si,  plures  sauciati,  regia^majeslalis  arbitrio  sac- 
bus  regis  provoluti  :  Miserere,  inquiunl,  gloriose  cumbenles,  tam  sequam  arcem  non  inconsulto  do- 
rex\  strenue  agens ,  quoniam  si  nefandus  iile  Huqo     luino  suo  exposuerunl.  Sic  uno  faclo  pius  et  scele- 


(100)  Quauiam  sit  illlus  Firmitatis  Balduini  sedcs 
^rorsus  l:*.lore  se  r-.t(;tur  Joan.  de  la  Barre  Corboi- 
lensis  llistori.c  scriptor.  lUain  eamdeni  cssc  ciiin 
r*irmitate  Adbelaidis  (/a  Ferti-Alais)  satis  probabili- 
icr  Yalesius  existiniat. 

(iOi)  Adelajdem  viduam  iixorcm  Burcbardi  Cor- 
/loilensis,  cui  pepereral  Odoitem,  matriinonio  sibi 
conjunxeral  Cuido  Bubeus  de  Rupeforti ,  bujusce 
nmuinis  primus ,  ex  qua  Cuidonem  11  susceperal, 
Odonis  proiiide  fratrem  ulerinum. 

(iOi)  Adhucy  sic  corrigend.  ex  quatuor  Cod.  In 
edil.  Ad  hanc, 

(IC5)Tres  fucre  Carlandonses  fratrcs  Cuillclini  de 


Carlanda  (ilii ,  Anselhis  ,  Ciiillelmus  el  Slephanns^ 
aller  posl  altcrum,  Dapiferalus  axiomate  insigniti. 
(i04)  Tenebramm,  Sic  in  quatuor  codd.  Iti  ediL 
tenebrati. 

ii05)  Ut  deest  in  eodd.  omnibus. 
100)  In  qual.  codd.  formidaret, 
107)  Insistet,  Sic  codd.  oinnes.  In  ed.  insistat, 

(108)  hiteniio.  Sic  codd.  omiies.  In  ed.,  i 
hmntio, 

(109)  Eo,  Sic  codd.  omnes.  Deesl  in  edtC' 

(110)  Trop^o,  Cod.  Reg.  6265,  triuwpka, 
111)  Codo.  Reg,,rki«. 


1281 


viTA  LUDOVici  caossi. 


t*2S2 


ratus  eodem,  dapiferuni  sibL  (^alribjs  fratrem,  Cor-  A  tcs.  Pcrit  cnim  niilvof uili  rapacilas,  et  dentes  lupo- 

rum  hebctantur  (H6),  cum  ncc  nobiles  ncc  innobj- 
les  depnedari  aut  rapere  quacunque  audacia  praesu- 
rtunt.  Quod  aulem  dicit:  Ad  rugUum  teonis  justiti^e 
Gallicance  turres  et  insuiani  dracones  tremebunt,  huc 
accedil,  quod  fere  omnes  lurrcs  et  quaecunquc  for- 
tissima  caslra  Norlhmannia;,  qua;  pars  est  Gallia:^ 
aut  eversum  iri  fccit,  aul  suos  inlrudens,  et  de  pro< 
prio  ierario  procurans,  aut  si  dirula;  cssenl,  proprizc 
volunlaii  subjugavil.  Insulani  dracones  tremuerui  t, 
cum  quicunque  Angliic  procercs,  nec  etiam  niutire 
tola  ejus  administratione  pKCSumpserunt.  In  diebus 
ejus  aurum  ex  lilio,  quod  cst  ex  religiosis  boni  odo- 
ris,  etex  urlica,  quodcst  cx  saecularibus  pungenti- 
bus,   ab  co  cxloniucbatur,  hoc  intendens,  ut  sicut 


boilenstbus  comitem,  tam  prudenter  quam  clemen- 
ler  restituit.  De  castello  militum  quosdam  eorum 
bona  depopulans  exhaeredavit ,  quosdam  diuturni 
earceris  maceratione,  ut  terreret  consimiles,  affli- 
g(>n$,  durissime  punire  instiiuit.  Talique  victoria 
coronae  priroitias  contra  semulorum  opinionem  egre- 
gie  Deo  donanle  nobilitavit. 

CAPLT  XV. 
Ea  tempestate  {an.  1109)  ad  parles  Northmanno- 
runi  contigit  devenisse  regem  Anglorum  llenricum, 
vinim  fortissimum,  pace  et  bcUo  clarum.  Cujus  ad- 
niirabilem  et  peneper  universum  orbeni  declaratam 
excellentiam,  ille  eliam  agresUs  vates,  Anglorum 
sempiterni  eventus  mirabilis   spectator  et  relator 


Mcrlinus(112),  tam  clcganlcr  quam  vcraciter  sum-  ^  omnibus  proficiebat,  abomnibusei  servirelur.  Tu- 


ino  praeconio  commcndat,  ac  in  ejus  laudc  voce  pro- 
pbetica  erumpens  ex  abrupto,  ut  vatum  mos  inolc' 
vi.t  :  Succedet,  inquit,  feo  juit.tia*,  ad  cujus  ruyitum 
Callicanw  turres  et  insulani  dracones  tremebunt,  In 
diebus  ejus  aurum  ex  lUij  et  urtica  extorquebiturt  et 
iirgentum  ex  ungulis  mugientium  manabit.  Calami- 
$trati  varia  vellera  veslibunt,  quia  exterior  habitus  in- 
teriora  signabit,  pedes  latrantium  truncabunlur^  pa- 
cem  habebunt  ferXt  humanitas  suppticium  dotebit,  pn- 
detur  forma  commerciij  dimidium  rotundum  erit,  pe- 
ribit  ntitvorum  rapacitas^  etdentes  tuporum  fiebeta- 
Luntur,  Catuti  leonis  in  ojquoreos  pisces  transforma- 
buntur^  et  aquUaejus  supermontes  Araviumnidifica' 
tit.  Quae  rota  tanti  (115)  et  tara  decrepiti  vaticinii, 
beque  adeo  et  personae  strenuitati  et  regni  adiiiini- 
btrationi  adaptatur,  ut  nec  unum  iota,  nec  unum 
\erbura  ab  ejus  convenientia  dissentire  valeat,  cum 
ex  hoc  etiam  quod  in  line  de  catulis  ejusdicitur,  ma- 
cifeste  appareat  fiiios  ejus  et  niiam  naufragatos,  et 
a  Diaritimis  piscibus  devoratos,  et  convertibiliter 
physice  transformatos,  illius  vaticinium  pro  certo 
verificasse.  Praefatus  itaque  rex  llenricus  Guillelmo 
fratri  feliciter  succedens,  cum  consilio  peritorum  et 
proborum  virorum  regnum  Angliae  lege  (114)  anti- 
quoruni  regum  gratanterdisposuisset,  ipsasqueregiii 
^tiquas  consuetudines  ad  captandain  eorum  bene- 
^oientiam  jurejurando  firmasset  (115),  applicuit  ad 
poctuin  ducatus  Northmannici,  fretusquedomini  re- 


tins  est  enim  unum  ut  omnes  defendat  ab  omnibus 
baliere,  quam  non  habendoper  unum  omnes  depe- 
rire.  Argenfum  ex  ungulis  mugientium  manabaC, 
cum  ruris  (117)  securitas  horieorum  plcnitudinem, 
horreorum  plenitudo  argcnti  copiam,  plcnis  scrir.iis 
minislrabat.  Qua  occasione  et  castrum  Gisoitium 
tam  blanditiis  quam  minis  a  Pagano  de  Gisortioeuni 
extorquere  contigit,  castrum  munilissimum,  situ  loci 
conipcndiosum,  quod  ad  utrumque  terminum  Fran- 
corum  ct  Northmannorum  fluvio  gratae  piscium  fe- 
cunJitatis,  qui  dicitur  Elta,  internuente,  antiqno 
fune  geometricali  Francorum  ct  Danorum  concor- 
diter  metito  collimitnt,  ad  irruendum  iii  Fra:.ciam 
gratum  Northmannis  prseltens  accessum,  Francispro- 
hibens.  Quod  si  facultas  habendi  suppeteret,  nec 
minus  rex  Francorum  rege  Aiiglorum  ipsa  loci  et  im- 
munitntis  opportunitate  jure  regni  appctere  debuis- 
sct.  IIujus  itaqiie  ropeiitio  castri  inter  utrumque 
regem  subitum  odii  fomitem  ministravit.  Unde  rex 
Francorum  ciim  ad  cum  pro  redditione  aut  pro  ca- 
stri  siibversione  misisset,  nec  profecisset,  notaui 
rupti  foederis  opponeus  diem  agendi  statiiit,  locuiii 
assignat.  Accumulantur  interim,  ut  in  talibus  fleri 
solet,  a^raulorum  maledictisexcitata  odia  regum,  nec 
duin  licct  pacantur,  quomodo  ad  colloquium  super- 
be  et  exosc  sibi  occurrant,  vires  militares  exagge- 
rant.  Collcctis  igitur  magna  ex  parte  Francorum  re- 
gni  proccribus,  videlicet  Roberto  Flandrensi  comite 


gis  Francorum  auxilio  terram  componit,  legcs  reco-  d  cum  quatuor  ferine  millibus  milituro,  comite  Tbeo- 


Lt,  pacem  coactis  imponit,  nihil  minus  quam  erui- 
lioDero  oculorum,  et  celsitudinem  furcarum,  si  ra- 
piai.t,  promitlens.  Ilis  igitur  et  hujusmodi  promis- 
sionibus,  et  crcbris  promissionum  redditionibus  per- 
cussis,  quia  pollicitis  dives  quilibet  esse  potest,  si- 
let  terra  in  conspectu  ejus,  pacem  servant  invili,  fe- 
roci  Danonira  propagationc  pacis  expertes  North- 
nanni,  et  in  hoc  ipso  vatis  agrestis  oracula  verifican- 

(112)  Ambrosius  Mcrlinus,  quem  tradunt  astalis 
mediie  scriptoresAngli  subfinem  s.xculi  vfloruisse, 
et  ciii  multa  ineptiarum  p'ena  tribuiintur  vaticinia, 
aptid  An^Ios  atqiie  etiam  Gallos  diu  celebraliis. 

(115)  Inqiiat.  co<ld.,  tota. 

(114)  Leqe.  Sic  corrigend.  ex  tribus  codd.  In  edit. 
regno,  in  ftccio  C2C5  Icgilur  bonornm  loco  vrobo- 


baldo  Palatino,  coinite  Nivernense,  duce  Burgundio- 
num,  cum  aliis  quamplurimis  ;  inultisetiam  archLe* 
piscopis  et  episcopis,  per  terram  Melluntensisconii- 
tis,  qiiia  adhxrebat  regi  Angliae,  transeundo,  depo* 
pulans,  et  incendiis  exponens,  talrbus  beneficiis  fu-> 
turo  adulabatur  colloquio.  At  ubi  uti*obi(|ue  niaximo 
collecto  exercitu,  ventum  est  ad  locum  vulgo  nomi- 
natum  Plancas  Ninfeoli  [Nympheoli,  Neaufte\,  ad  ca- 

rum. 

(115)  Firmasset.  Cod.  San-Gerro.  In  edit.  /irmo- 
ret. 

(UG)  Hebetantes,  Sic  Codd.  omnes.  In  edit.  hebe* 
tabnntur. 

(117)  Ruris  Sic  codd  omnes.  In  edit.,  turru. 


im 


SUCEUll  AnnATIS  S.  DIONYSU  iVU 

[  loco  infortunalum,  cui  pcrhibcl  accolarnm  A  cedat.  Neque  enim  alitcr  transvadari  poterit.  Quidaa 
antiquitas,  aul  vix  aut  nunquam  convcnienles  paci 


ficari  (118),  super  ripam  intcrcurrenlis  ct  commu- 
nem  transituin  proliibcntis  amnis  consedil  exercitus. 
Consulte  veronobiliorcs  et sapicriliorts  electi  Franci, 
per  pontem  tremulumet  singulisct  pluribus  subitum 
minanlem  prxcipitium  ipsa  sui  vetustate  transeun- 
tcs,  Anglico  regi  diriguntur.  Quorum  quircfercndam 
susceperat  aclionis  causam,  pcritus  oralor,  insalu- 
tato  (119)  rege,  ore comitum  sic  peroravit :  CumglO" 
riosa  domini  regis  Francorum  liberalitale  ducatum 
Norihmannia:  tanquam  proprium  feodum  ah  ejusdem 
tnunifica  dextra  vestra  recepisset  induslria^  inter  alia 
et  proiter  aiia  hoc  speciatiter  jurcjurando  fmnalnm 
eonstat  de  Gisortio  et  BraiOy  ut  quocunque  conlractu 


vero  ridiculosa  jactanlia  supcr  pRcratum  Ircniulii 
pontem»  cum  statim  corrueret,  regcs  dtniicare  arcb- 
mabanl.  Quod  rex  Ludovicustamlcviiatcqiiamaiida- 
cia  appctcbat.  ilcx  vero  Anglorum  inquil :  Non  tst 
mihi  tibia  tanti  (liG),  ut  pro  his  et  hujusmodi  famottim 
et  perutiie  mihx  caslrum  supervacanee  amittam.  yx 
\\xc  ct  alia  invectiva  rcfutans :  Cum  videro^  in<|Qil, 
dominum  regem^  ubi  me  defendere  debeam  non  viiako, 
cum  quod  offerebat  toci  impotentia  abnegaret,  Qiio  ri- 
diculoso  rcspoiiso  moli  Franci,  lanquam  forluna 
locorum  bcUa  gcrat,  curruiit  ad  anna«  slmiliter  ct 
Norlhmanni.  Et  dum  utriquc  ad  fluinen  accclcraitl, 
maximx  stragis  ct  calaniitatis  dctrimentuui  sola  ac- 
cessus  rcmovit  impossibilitas.  Quta  vero  scrmiiae 


uterveslrumobtinereposset,neuterhaberet,cuminfra^^'^^in   dclinucrant,    iioclc  instaute  ilU  GisortioiD, 

quadraginta  recepiionis  dies  possessor  pacti  obnoxius 

ipsa  castella  funditus  subverteret,  Quod  quia  non  feci- 

slis^  pracepit  rex  et  ut  adhuc  faciatis^  et  non  factum 

lege  competenti  emendetis,  Dedecet  enim  regem  trans- 

gredi  legenijcum  et  rexet  lex  eamdem  imperandi  exci- 

piant  majestatem.  Quod  si  quid  horum  vestrates  aut 

dedixerint    (liO),  aut dicere  dissimulaudo  noluerint, 

pleno  duorum  aut  trium  testimonio  baronum  legeduelli 

parati  sumus  approbarc,  Ncc  duin  his  explelis  ad  re- 

gem  Franciae  rcdierant,  cum  Northmanni  eos  inse- 

quenles  (121)   regi  assistunt,  quidquid  causam  la^- 

derc  poterat  inverecundcdiffilentes,  judiciario  ordine 

querelam  agitare  postulantcs,  cuin  nihil  aliud  prxci- 

ptie  allenderent,  quam  quod  infecto  parato!  (122) 

actionis  ncgotio  quacuhque  dilalione  tanlorum  rcgni 

optimatum  discretioni  rci  veritas  non  paterct.  Uc' 

mittuntur  cum  cis  primis  potiorcs,  qui  etiam  pcr  co- 

mitcm  Flandrensem  Robertum,  lllerosolymitanum 

pai;cstritam  cgregium,  rem  verificare  audacter  o(Tc- 

rant,  ct  lcge  duelli  verborum  exaggerationem  rcfu- 

tando,  cui  justiliacederedebeatconfligendo  aperiant. 

Quod  cum  nec  approbassent,  nec  convcnienter  rc- 

probasscnt,  rcx  Ludoviciis,  ul  erat  magnanimus,  ct 

animo  et  corpore  proccrus,  citissimc  dirigit  qui  rcgi 

hoc  disjungant  aut  caslrum  subvcrtere,  aut  de  fni- 

cta;  fidci  pcrfidia  contra  se  pcrsonaliter  defendcrc  : 

Age,  inquiens,  ejus  debet  congressionis  esse  poenaj  cu- 

jus  veri  et  victoriw  debet  esse  et  gloria,  Arbitratus  cliam 

dc  loco  quidquiddccentius  poluit :  Suecedat  (125),  in- 

quil,  eorum  exercitus  a  ripa  fluminiSf  dum  transva' 

dari  possimus^  ut  tutior  eis  (124)  locus  majoremoffe^ 

rat  securitatem^  vel  si  magis  placet,  nobiliores  totiua 

exercitus  habeat  singulariter  concertandi  (125)  obsides, 

dummodo  ad  nos,  remoto  agmine  nostro^  transirecon- 


(i\%)  Q:iat'.ior  cod<I.  Laudati,  pascisci. 

(119)  Insatutato,  Sic  quat.  Fortc  salutato.  Vix 
eniin  crcdibile  est  adeo  incomptos  fiiisse  mores  illo- 
ruin  temporum ,  ut  regem  oralor  nuUa  pra^via  sa- 
lutatione,  ausus  fucrit  allouiii. 

(120)  Cod.  S.  Gerni.  dedicerint,  Rcg.  ct  codd.  ct 
S.  Dion.  dcdidicerint, 

(121)  In  codd.  omnibus  consequentes, 

(122)  Qiiatnor  codd.,  imparata;, 

(123)  Codd.  S.  Germ.  seccedat^  id  csl  secedat, 

(124)  In  quatuor  codd.  ei. 


nostri  Calvuin  Mpntcni  rcmcariiiit.  At  ubi  priiM 
polo  slcllas  aurora  fugavit,  Franci  liesieriue  me- 
morcs  injurix,  militinc  insuper  fcr\'ore  niatnUm, 
velocissimiscquisviam  praeripiendo  prope  Gisottium 
congrcdi,  irrucntes,  iniro  fastu,  inira  cmcertaii 
audacia,  et  quantum  pnestent  niulto  marte  exerci- 
tati  longa  pace  solutis,  cum  Norlhmannos  per  portan 
fatigaios  intrudunt,  edocerc  laborant.  His  et  hnjiis- 
modi  primordiis  initiata  gucrra,  per  bicnnium  pcne 
coiitinuata,  graviiis  regeni  Angliac  laedcbat,  cui 
univcrsam  pene  Northmannise  niarchiam,  sicut  se 
ducatus  extendit,  muUa  militia,  ct  siimpiitosis  sli- 
pendiis  ad  tcrrae  defensionem  circumcingebai.  Rex 
vero  Francorum  antiqiiis  et  naturalibas  caslris  ft 
^  municipiis,  gratuita  Fiandreustum,  PootiToniBt 
Vilcassinoruin  et  aliorum  coHimitantium  sirenva 
impugnatione,  terram  incendiis,  depopulalioiic  agi- 
tare  non  desinebat.  Cium  autcm  Guillelmas  rcgis 
Anglici  filius  regi  Ludovico  hominium  suum  fecissct, 
gratia  pcculiari  ct  pcculium  (127)  ejus  praelato  caslro 
augmentavit ;  ct  hac  cum  occasioue  in  pristinam 
gratiam  reiluxit.Quod  anlcquam  flcret,  mirabilis(l2K) 
cjusdem  contentionis  occasione,  cl  cxsccrabilis  bo- 
niinuin  ^H^rditio  mirabili  punita  est  nllione. 

CAPUT  XVI. 

Supersistitur  promonlorio  ardui  littoris  magBi 
fluminis  Scquan?e  horriduin  et  ignobile  (i^)  ea»- 
^  trum,  quod  dicitur  Rupes  Guidonis,  in  saperficie  s«i 
invisibile,  rupc  sublimi  incaveaturo,  cui  maiMs 
sDmula  artiflcis  in  devexo  montis  raro  et  mlscra 
ostio,  maxiinx  domiis  amplitudincm  rupe  c«sa  ex- 
lcndit,  antrum,  ut  putatur,  fatidicum,  in  <pio  Apok 
linis  oracula  sumantur,  aut  dc  quo  dicit  Lueanus : 

(125)  Concertandi^  in  quat.  Codd.  In  edil.  comcer- 
tando, 

(12G)  Cod.  S.  Cerm.  Non  esf,  inquii^  miki  imHm 
tanti. 

(127)  Cod.  Kcg.  o92o,  'gratia  peculiarii  ei  penlm 
prwfato  castro  et  feodnm  ejus  aHgmitHtatii.  God. 
hcg.  G2G5,  gratia  peculiari  et  pecutii^  pnrfaio  casiro 
fcodum,  elc;  Codd.  S.  Germ.  et  Saii-Dion.  ^rsiu 
peculfiri  et  p^fti/ii,  etc. 

(l^S)  l>uo  codiccs  Regn,  mirabili. 

(!2D)  Ignobile.  Codd.  Reg.  iii  etlit.  innobUe. 


1285 


VITA  LUDOVrCI  GROSSI.  ISSd 

,.,.  Sam  quamvUThessala  vates       ^  pra'dicabUi8  eontmentia?  Nunquid  hoe  eomparamt 


Vim  faciat  fatis,  dubium  est  quid  traxcrit  illuc^ 
Aspiciat  Stijgias  an  quod  descenderit  umbras. 
Hinc  forsilan  itur  ad  Manes.  Gujus  fauliosi  (450) 
diis  ct  bominibus  exosi  oppidi  possessor  Guido  Lonac 
indolis  adolescens,  antecessorum  nequitiae  propagine 
riipta  alienus,  cum  honeste  et  absque  niiserae  rapa- 
cilatis  ingluvic  vitam  degere  instituissel,  infausti 
loci  interceptus  calaniitate,  soceri  sui  nequioris  Jie- 
qulssimi  proditione  delruncatus,  el  locum  et  perso- 
nam  niorte  inopinata  amisit.  Guillelmus  siquidem 
gener  [leg,  socer]  cjus  gcnere  Norlhmannus,  pro- 
ditor  iiicomparabiiis,  utputabatur  familiarisetanii- 
cissimus  ejus,  cum  concepisset  doloreni  et  peperis- 
set  iniquitatcm,  crepusculo  cujusdam  Dominici  diei 


patris^  avij  et  atavi  deposita  nequitia  ?  Nunquid  tnVt- 
itorttm  et  paupentm  domi  penuriam  reponens  negtecta 
rapncitas  ?  Hjec  aii,  ct  iasso  jacuit  descrta  furore. 
Nec  erat  qui  totum  mortuum  ct  semivivam  uno  san- 
guinc  invoiutos  (156)  sequesirnrct.  Tandcm  vero, 
cum  srcleratus  Guillelmus  (157)  cos  sicut  porcos 
exposuisset,  saturatus  hamano  sanguinc  more  Lel- 
luiuo  subsedit,  rupis  forlitiidineni  plus  solito  admi- 
ralus  approbat,  quoinodo  potcnter  circi:i.)qua(;ue  ra- 
pial,  quomodo  Francis  ei  Norlbmannis  pro  velle  (158) 
timorem  incutiat,  sero  tamcndelibcral.  Dcinde  caput 
hisanum  per  feiiestram  exponcns,  vocat  nativos 
terrae  accolas,  expers  boni  bona  proniittit,  si  ei  ad- 
hacreant,  qiiorum  nec  unus  islravil.  Mane  vero  tanti 


nactus  prodltionis  opportunitalem  cum  his  qui  de-  B  et  tam  scclerati  facti  fania  volans  (159)  non  solum 


votiorcs  primi  ad  ecclesiam  domui  (151)  Guidonis 
partita  rupe  contiguani  conveniebant ,  et  ipse  sed 
dissiiniliter  loricalus,  sed  cajipntus  cum  proditorum 
manipiilo  convenit,  ct  duni  alii  orationi,  ipsc  ali- 
quando  orare  flngens,  quo  intraret  ad  Guidonem 
ingressu  speculatus,  eo  quo  Guido  ostio  intrare  ec- 
clesiam  malurabal  irrupit,  excrloquc  gladio  cum 
nequissimis  sociis  propria  hiiquilate  debacchntus 
furit,  imprudentem  etsi  non  scntiret  gladium,  arri- 
dcitem  pcrcutit,  inactat  ct  pcrdit.  Quod  noLiiis  ip- 
slus  conjux  vidcns,  stupida  gcnns  et  capillos  mu- 
liebri  ultione  dilacerans  ad  maritum  currit,  morlcm 
non  curans,  seipsa  super  eum  corrucns  operit :  i/e, 


viciniam,  sed  et  remolas  sollicitat.  Quo  Vilcassi- 
nenses  viri  slrenui  ct  arniis  forlissimi  gravissime 
exciti,  circumquaqiie  et  mililiim  et  peditum  singuli 
pro  toto  posse  vires  colligenles,  quoniam  tiniebaQl 
potenlissimum  regem  Anglorum  llcnricum^prsesidia 
prodiloribus  ferre,  ad  rupem  festinant,  declivo  ru- 
pis  inultos  militum  et  peditum,  ne  quis  intret  aut 
cxeat,  opponunt,  viam  ex  parte  Norlhmannoruin  lo- 
cando  exercitum,  ne  ferant  pncsidia,  obtruduut.  Ia- 
tcrim  ad  regem  miltunt  Ludovicum,  fauctionem  si- 
gnificant,  et  quid  super  liis  prsecipiat  consulunt.  QuL 
regiae  majeslatis  iinperio  morte  exquisita  et  (140) 
turpissiina  praccipit  puniri  (141),  mandat  (142)  »i 


inquiens,  me  miseram,  et  sic  mori  meritam,  potius,      oporteat  suCTragari.  Guinque  per  aliquot  dies  exerci- 


rUissimi  carnificeSy  detruncate.  lctusque  ac  vulnera 
gladiatorum  niarilo  superposita  excipiens :  Quid  in 
htos^  ait  (152)  charissime,  dettquisti,  sponse?  Nonne 
et  gener  et  socer  amici  indissotubites  eratis  ?  Quicnom 
est  insania  ?  pteni  estis  mania.  Quam  cuin  per  capillos 
retorquentes  digladiatam,  punctam  (155),  et  pene 
toto  corpore  cxsam  avulsissent,  virum  morte  tur- 
pissima  peremerunt,  infantcs  quos  invenerunt  He- 
rodiana  nequitia  rupe  allisos  exstinxerunt.  Gumque 
hac  et  illac  frendenles  debaccharentur,  supina  mu- 
lier  levans  miserum  caput,  truncum  maritum  reco- 
gnoscit,  amorc  rapta  qua  poluit  impotcntia  serpens 
niore  serpcntis,  sc  totam  sanguineam  contrectans 
(154),  ad  cadaver  exaniinc  devenit,  et  quaecunque 


tus  conscdisset,  nefandus  ille,  augmentato  de  die  ii^ 
diem  exerciiu,  timere  coepit.  Gumquequid  suadente 
diabolo  fecisset,  eo  docente  animadverteret,  accitis 
quibusdam  Yilcassini  nobilioribus,  quomodo  pace  in 
nipe  rcinaneat,  eis  confoederetur,  regi  Francorum 
optime  serviat,  promissionibus  multis  claborat.  Qui 
rejicienlcs,  et  proditionis  ultionem  improperantes, 
in  hoc  jam  ipsum  (145)  remissum  impulerunt,  ut  si 
terram  quamdam  sibi  ad-urari  facerent,  et  securi- 
tatem  eundi  darent,  occupatara  dimitteret  eis  muni- 
tioncm.  Quo  jurejurando  firmato,  Francorum  plures 
recepti  sunt  (144).  Procrastinatotutemeorum  exitu, 
occasione  prxfata  (145),  cum  in  manepraetcrjuratos 
aliqui  hUrarent,  ct  alii  alios  sequerentur,  invaluit 


poterat  ac  si  vivo(155)  osculagratissimaporrigcbat,  i>  clamor  extcriorum,  et  ut  proditores  exponant,  horri- 
ct  lugubri  erumpens  cantilena,  qua  potcrat  lugubres  biliter  vociferanlur,  aut  faciant,  aut  similcm  prodi- 
persolvens  inferias,  claniat:  Quid  retiqui  milii  facis,  torum  poenam,  tanquam  coiisentientes,  sortianlur. 
charissime  sponse  ?  Nunquid  fwc  meruit  juxta  me  tun     Qua  audacia  ct  timore  rcnitcnlibus  juratoribus,  qiti 


(4^0)  Godd.  Reg.  fauciosi. 

(i51)  Domui.  Sic  corrig.  cx  quat.  codd.  In  cdit. 
comni. 

(152)  Ai7,  cod.  Reg.  6265;  decst  in  edit. 

(155)  Punciam.  Sic  icgend.  cx  codice.  S.Gcrm.ot 
Reg.  5265.  Hoc  verbuni  omiltitur  in  Rcg.  5925.  In 
«"dit.  punitam. 

(154)  Contrectans,  in  quatuor.  codd.  In  eilit.  con- 
tarquens.  ^,  , 

(155)  Vivo.  Sic  lcgitur  in  quatuor  codd.  In  edit. 
wvo. 

(156^  Invotutos.  Sic  in  quat.  codd.In  edit.  invotu- 
'tans. 


(157)  God.  San-Dionys.  Cuido. 

(158)  Provette.  Ita  corrigcndum  ex  quat.  codd.  In 
edil.  procetto!. 

(159)  Votans,  in  quat.  codd.  Decst  in  edit. 

(140)  Et,  in  cod.  Reg.  6265.  Dcest  in  edit. 

(141)  PfiMfri.  Sic  corrigend.  ex  quat.  codd.  In 
edit.  munir* 

(142)  God.  San-Cerm.  mandato. 

(145)  Jpsum  decst  in  codd.  Reg.  et  S.  Gcrm. 

(144)  Francorum  pauci^   ptures  recepti  sunt,  in 
quat.  co<Id. 

(145)  Leg.  in  4  codd.  occasione  prafata  terros. 


fS^7 


SUGERU  ABB.\TIS  S.  DIONYSU 


12» 


nonjuraTeraiitineos  pravalendo,  insilienies  fladiis  A  licipationccervicemgraianlissimccrigerci.Cuiiiigi- 


608  aggrediantiir,  impios  pie  trucidant,  membris 
emutiiant,  alios  durissime  (14G)  eviscerant,  etquid- 
quid  «rudelius  mitius  reputantes,  in  eos  exaggerant. 
Nec  discredendum  est  (147)  divmam  manuratam  ce- 
lcrem  maturasse  uUionem,  cum  et  per  fenestras  viTi 
aut  mortui  projiciuntur,  et  innumeris  sagittis  licri- 
ciorum  more  hispidi,  euspidibus  lancearum  in  acre 
Tacantes  [lege  vagantes],  ac  si  eos  terra  rcjiciat, 
Tibranlur.  Uanc  autem  inusitato  facto  inusita- 
tam  (U8)  reperiunt  ultionem.  Quod  quia  Tccors 
Tivus  (149)  fuerat,-  roortuus  est  excordatus.  Cor  si- 
quidem  extis  ereptum,  fraudeetiniquitateturgidum, 
palo  imponunt,  ad  reprxsentandam  iniquitalis  vin- 
dictam  multis  diebus  certo  in  loco  infigunt.  Cada- 

tam  illius  quam  quorunidam  socioruin  ^  ris,  viddicct  Moiilis  Lchcrii ,  formidanlcs  amissk>- 


tur  pra^fatus  Philipp js,  crebro  subiiH>niius«  aiMlitio* 
iicm  ct  judicinm  curix  siipcrbc  rcfutassci,  define- 
dationibus  paiipcrum  ,  coiiiritionc  ccclcsianiiu ,  io- 
tius  cliam  pagi  dissolutioiic  rei  lacessiius,  illttc. 
licct  inviius,  propcravit,  ul  cum  sarpiiis  tam  fratrr 
quain  sui  forilssiuia  luiliiuin  manu  muka  jaciaiiia 
ropulsam  promisisscnt,  scipsos  ciiaiu  a  casiro  iiniidi 
abscnlaverufit.  Quo  rcx  expcilitc  irnicns»  loricatos 
per  mcdium  castri  ad  turriin  foslinnns«  ob&idioiie 
cinxit;  dumque  niachinas  inipugiiaiorias  inaaguii- 
neUa^ct  fundibalaria  inchoat  inslruiiiciiia,  non  stn- 
tini ,  scd  post  niirltos  dics,  cum  dc  viia  dcspcrarcnt, 
cos  ad  dcditioncm  cocgit.  Inlcrim  vcro  malcr  d 
avunculus  Amalricus  de  Montcforii ,  altcriits 


vera  vero 

coinpositis  cleiis,  rastris  et  funibus  su|)Ciiigata  pcr 
fluvium  Sequanae  demittunt,  ut  si  forte  usqiie  Ro- 
thomagatn  fluctuare  non  impcdiantur,  proditionis 
ultlonem  ostentent,  et  qui  Franciani  momcntanco 
fetore  focdaverant ,  mortui  Northmanninin  deinceps, 
ianquam  natale  sohini,  fcndare  non  dcsislaiit. 
CAPUT  XVII. 
Raritas  fidei  facit  ut  sxpiiis  mnla  pro  bonis  quam 
bona  reddantur  pro  niaiis.  Allenim  divinum,  altc- 
rum  nec  divinum,  ncc  hiiinauum :  fit  tamen.  Qua 
nequUiae  nota  cuni  rcgis  liudovici  Philippus  frater 
de  superdicta  Andc$;avense,  tam  patris  persuasione, 
cui  numiuani  rcstitit,  qiiani  blandis  nobilissimse  et 


iicm ,  cumdein  lionorcm  Uugonii  Crcciaccfisi  filiaa 
Amnlrici  matrimonio  copulantcs  coniuloniiit.  Iloc 
rcgi  (153)  unum  peremptorium  impediinciilutn  op- 
poncre  spcrantes,  ut  (154)  lain  ipsius  hon^rts  Castris 
quain  Cuidouis  de  Rupeforti  fratris  sui,  ipsias 
quoque  Ainalrici  usquc  in  Korthmanniaiu  polcstale, 
sinc  iiiterpolatione  exicnsa,  via  impcdirctnr;  ct 
praetcr  (155)  alias  quas  possciit  onini  ilic  infme 
usqiic  Parisium  iiijurias,  ctiam  Drocas  irc  ci  nalla 
modo  perinitterctur,  Cuin  cniin  lliigo  iiiilo  matri- 
inonio  illuc  vclocilcr  ciirrcret,  vclocius  euin  n-i 
subsecutiis  (150)  est,  cum  cadcin  lior» ,  codcni  nw- 
incnto,  ut  compcrit  (157) ,  Castras  pncfaii  huDuris 
bene  morigerat»  iiovcrcnj  illcccbris,  honorem  Mon-  c  9PP'>*l«»n  aiidacissimc  accclcravit.  Unde  nieliorcs 


iis  Leheni  (150)  et  Meduiitensis  cnstri  in  ipsisregni 
visceribus  ab  eodem  obtiauisset,  Phiiippus  tantis 
ingratus  beneficiis,  recalcilrare  nobiUssimi  generis 
fiducia  pnesumpsit.  Erat  ciiim  Amalricus  de  Monlc- 
forti  egregius  miles,  baro  poientissimus,  avunculus 
ejiis,  Fulco  comes  Andegavensis ,  postea  rex  llicro- 
solymitanus,  frater  ejus.  Biater  etiam  his  onmibus 
potentior,  viragoque  faceta,  et  ernditissinia  illius  ad* 
mirandi  muliebris  artificii,  quo  consucveruntaudaccs 
suisetiamlacessitosinjuriismaritossuppeditare(i51): 
Andegavensem  priorem  marilum,  Ucet  toro  omnino 
repudiatum,  ita  mollificaverat,  ut  eam  tanquam 
iominam  veneraretur,  et  scabello  pedum  ejus  sx- 
pius  residens,  ac  si  praestigio  fieret  voluntati  ejus 


tcrrae  spe  liberaUiatis  su»  et  approbafa;  inaAsueiu- 
dinis  sibi  alliciens  ,  nota  (158)  tjrannidis  cl  cn- 
dclitalis  forinidine  cripU.  Cumqiic  ibi  per  aliqiMi 
dies  altcrnatiin  llugo  ut  habcrct ,  rcx  ui  non  haiie^ 
rct,  conccrtnntes  deniorarentur,  qiioniaai  alia  Cat- 
lacia  aliam  trudit,  hac  Ilugo  deliidilur  caulcb ;  qso- 
ninm  consuUc  assistit  Milo  dc  Braio  filius  tfagui 
Milonis,  qui  jure  hxrcditario  bouorcm  rcpelcns,pn>- 
volutus  rcgis  gcnibus.(159)  flcns  ci  ejulans  muHis 
precibus  pulsat  rcgem,  piilsat  consiliartos «  rogai 
suppliciter,  ut  regia  munificcntia  honorein  reddJt, 
paternam  baereditatcm  rcstituat ,  ianquam  scfTuni 
aut  inquilinum  dcinceps  habeat ,  pro  volunuic  ula- 
tur.  Cujus  lugubri  postulationi  rex  condcsccndens. 


omnino^  obseqiieretur.  Hoc  etiam  unum  et  malrem  D  s^ccitis  oppidanis,  jain  ctiam  Milonem  dominum 


et  filios  et  totain  efferebat  progeniem ,  ut  si  de  re- 
gis  ruina  quacunque  occasione  contuigeret,  alter 
fratruin  succederet,  ct  sic  (152)  tota  consanguini- 
tntis  linea  ad  soUuro  regni ,  honoris  et  dominii  par* 

140)  Mendose  cod.  San-Dionvs.  dulcissime. 
\n\  Eit  ndditiir  in  quat.  codd.  Deest  lii  edit. 
148)  htusitalam.  Sicleg.  in^codd.  In  cdit.  inusi' 
tale. 

(149)  Vivus.  Ita  corrigend.  ex  qnat.  codd.  In  cdit. 
unms, 

(150)  Honorem  Monlis  Lclierii,  diicta  in  uxoreni 
£)izab<:tha,  Guidonis  TruscIIi  Cnstri  ipsius  dcinini 
fiiia,  cousecutus  est  anno  1104  Philippus,  rcgis  Phi- 
lippi  ac  Uerlradx  filius,  Ludovico  fraiic,  pulris  hor- 
latu,  matriinoniuni  hoc  procurnntc. 

(151)  Suppcdilare,  id  cst,  sub  pedes  ponere,  vppri- 


rens,ilaeos  ab  omni  illata  reiro  molcsiia  pacaioscx- 
hilarat  (lG0),ac  si  iunam  ct  stellas  cis  coeliiiis  deui- 
sissct.  Nec  mora ,  cuiii  subiio  llugoiicni  cxirc  pnc- 
cipiunt,sinon  citissimc  cxcat,  citissimiim  cxitian 

mere^  superare, 

il5i)  SiCj  in  qualuor  codd.  Oecst  in  cdiL 
155)  Regi ,  in  t  codd.  Itcg.  ct  S.  Diun.  In  cdtl.  a 
154)  Ut.  Sic  leg.  ex  4  codd.  In  cdii.  c. 
(155)  Prater,  ila  corrig.  cx  4  cotld.  In edil.  ^. 
(150)  SubsecHtus.  Sic  in  4  codd.  In  cd.  secmitu^ 

(157)  Compmt^  lcsitur  sinc  abbrcTiaiioBe*  v 
cod.  Ueg.  0205.  In  edit.  compeiU, 

(158)  Noia.  Sic  cudd.  oiniics.  In  ed.  toim. 

(159)  Provolutuh-regis  pedibuSf  iu  quai.  codd.  Ir 
eJit.  provohUus  aenibus. 

(100)  lu  4  cod.  exhilaravit 


1289 


ViTA  LUDOVICI  GROSSI. 


Ii90 


pmmiUunt ,  contra  naturalem  domtnum  nec  fidem ,  A  multo  servitio  ejus  opem  meniisse  repraesentat.  Hu« 


nec  sacramenlum ,  sed  potenliam  aut  impotentiam 
valere  minantur.  Quo  stupefactus  (lOi)  Hugo  fugam 
rapit,  et  se  (16i)evasisse,  non  sua  amisisse  repu- 
tans  pro  momentaneo  gaudio  conjugii,  longum  re- 
pudii  dedecus,  nec  sine  magno  incommodo  equorum 
et  supellectilis  amissione  asporlavit ,  et  quid  cum 
hostibus  contra  dominum  inire  conferat ,  turpiter 
expulsus  animadvertit. 

CAPUT  xvin. 
Sicut  bene  fructificanlis  arboris  gratissimus  fru- 
ctus  aut  stipitis  transplantatione  aut  ramorum  in- 
sertione  odoriferum  saporem  restaurat,  sic  et  ini- 
quitatis  et  nequitiae  exstirpanda  propagatio  de  tra- 
duce  multorum  nequam ,  in  uno  conglutinata  tan- 
quam  anguis  angui,  inter  anguillas  stimulans, 
nativa  amaritudine  tanquam  absinthio  potat.  Cujus 
instar  Hugo  Puteolensis,  vir  nequam ,  el  propria  et 
antecessorum  tyrannide  sola  opulentus,  cum  suc- 
cessisset  in  honore  Puteoli  {Le  Puiset)  avunculo 
Guidoni  (pater  enim  ejus  mirae  superbiae  in  primor- 
dio  Hierosolymitanae  viaj  arma  assumpserat),  *omni 
malitia  patrissare  semen  nequam  non  desistebat ; 
sed  quos  pater  flagellis,  patre  nequior  scorpionibus 
caedebat.  Intumescens  quippe,  quod  inipune  paupe- 
res  ecclesias,  monasteria  cnidelissime  oppresserat, 
co  usque  pedem  movit ,  unde  ceciderunt  qui  ope- 
rantur  iniquitatem,  expulsi  sunt,  nec  potuerunt 
stare.  Cum  ergo  nec  Regem  omnium ,  nec  regem 


gonis  qusedam ,  patris ,  avi  et  atavorum  opprubria 
reportat.  Memorare,  inquiens,  domine  rex^  $icui 
decet  regiam  majestatem ,  offprobrii  et  dedecoriiy  quod 
avus  Ilugonis  patri  tuo  Philippo  foBdui  perjurio  tnlit- 
lit ,  cum  eum  muUai  illatai  injurias  ulcisct  inniten' 
tem  a  Puteolo  turpiter  repulit,  fastu  nequissimas  cou" 
sanguinitatist  factiosce  (iG5)  conspirationis  exercitum 
ejus  usque  Aurelianum  fugavity  captum  comitem  Ni- 
vernensemj  Lancelinum  Baugenciacensem  ^  milites 
pene  centum,  et  quod  hactenus  inauditum  erat ,  epi^ 
scopos  quosdam  carcere  mo  dehonestavit.  Addehat 
etiam  iinproperando  qua  causa^  qua  origine  in  medio 
terra  sanclorum  constructum  ad  tuitionem  cjus  a  ve^ 
nerabiti  regina  Constantia  castrum  non  ab  antiquo 
"  fueraty  quomodo  etiam  post  totum  sibi ,  nihil  regi  re» 
iiquum  prceter  injurias  fecerat,  Modo ,  si  placeret , 
^ttta  Carnotensis ,  Blescnsis  et  Dunensis  exercitus  co^ 
pia^  qua  fretus  resistere  consueverat^  non  solum  de» 
ficeret ,  sed  et  ei  officeret,  castri  subversione  t^t  Hu» 
gonih  exhceredatione.etpatemas  et  suas  ulcisci  possei 
faeile  injurias.Quod  si  nec  bene  suas,  nec  meritorum  pu^ 
nire  velUt  injurias,  Ecclesiarum  oppressiones^  paupe» 
Tum  deprcedationes,  viduarum  et  pupillorum  impiissi^ 
mas  vexationes ,  quibus  et  terram  sanctorum,  et  terra 
accolas  difapidabat ,  aut  suas  faceret,  aut  removereU 
Cum  igitur  talibus  et  pluribus  pulsatus  rex,  hiscon-* 
sulendis  diem  dedisset,  Milidunum  convemmus. 
Ubi  multi  archiepiscopi ,  episcopi ,  clerici  et  mona^ 


Francorummagni  duceret,nobiIissimam  Carnoten- C  ^^^  confluentes,  quia  eorum  terras  lupo  rapacior 

sem  comitissam ,  cum  filio  Theobaldo  pulcherrimo 

juvene  el  armis  strenuo  aggressus,  terram  eorum 

usque  Camotum  depopulans,  rapinis  et  incendiis 

exponebat.  Nobilis  vcro  coraitissa  ciim  filio  aliquan- 

do,  licet  tarde  et  insuflicienter,  prout  poterat,  ulci- 

sci  nitebalur,  nunquam  tamen  aut  vlx  Puteolo  a  niil- 

liaribus  octo  seu  decem  appropinquabant.  Tanla  eral 

Hugonis  audacia,  tanta  potestativ»  superbiae  suppete- 

bat  facuUas,  uteum  pauci  diligerent,  multi  servirent, 

eum  multi  ad defeusionem, quamplures ipsi  etiam  ad 

destructionem  anhelarent.Magis  enim  limebatur,cum 

amabatur.  Cum  autem  comes  praefatus  Theobaldus, 

per  se  parum  ,  per  regem  roultum  proficere  in  Hu- 

gonem  perpenderet ,  cum  nobilissima  matre ,  qiiae 


devorabat ,  clamabant ,  pedibus  ejus  etiam  nolentif 
accubabant ,  ut  rapacissimum  prsedonem  Hugonem 
compesceret ,  pra^.bendas  suas  munificentia  re- 
gum  in  Belsa,  quae  ferax  est  frumenti,  servito- 
ribus  Dei  constitutas ,  de  fauce  draconis  eripiat» 
terras  sacerdotum  non  roinus  sub  saevitia  Pha- 
raonis  solas  emancipatas  emancipare  satagat ,  par* 
tem  Dei,  cujus  ad  vivificandum  porut  rex  ima« 
ginem,  vicarius  ejus  liberam  restituat,  suppliciter 
implorant.  Quorum  prece  bono  animo  suscepta, 
nihil  inconvenienter  suscipiens,  recedentibus  prae- 
latis  Ecclesiae,  archiepiscopo  Senonensi^  episcopo 
Aurelianensi ,  Carnotensi  venerabili  Ivone ,  qui  ten- 
tus  fuerat  carcere,  quem  coactus  fecerat  pingi  (164) 


semper  nobiliter  regi  servire  consueverat,  ad  eum  ^  ineodem  castello  multis  diebus  (165) ,  consensu 
accelerat ,   ut  opituletur  mullis   precibus  pulsat ,     bonae  memoriae  abbatis  Adae  antecessoris  nostri  re- 


(IGl)  Stupefaclus.  Sic  codd.  oinnes.  In  edit.  stu- 
patus. 

(162)  Se  in  4  codd.  Deest.  in  edit. 

(163)  Cod.  S.  Germ.  Factione, 

(164)  Ptnot,  id  est  compingi. 

6(165)  MuUis  diebus.  Ivonem  illicitas  Philippi  re- 
is  et  Bertradae  nuplias  voce  et  scriptis  damnantem 
lugo  Puteacensis,  vicecomes  Carnotensis,  ut  regi 
velificaretur,  animumque  frangeret  pontificis,^  in- 
clinante  anno  1092,  captum,  in  caslro  suo  Puteaco 
vei  Puteolo  incluserat  ,  regiis  satellibus  interea 
Carnotensis  Ecclesiae  praedia  diripientibiis.  Porro 
ivonis  constantiam ,  mansuetudinem  ac  prudentiam 
demirare.  Cum  accepisset  in  carcere  clerum  popu- 
lumque  Camotensem  deliberatione  sua  armoruia 

Patrol.  CLXXXVI. 


Ti  extorquenda  cogitare,  gravissimam  Scripsit  ad 
eos  epistolara ,  ut  ab  hoc  ipsos  consilio  deterreret. 
c  Nec  enim ,  inquit ,  incendiis  domorum ,  depraeda^ 
tionibus  pauperum  potestis  Deum  placare ,  sed  ve- 
hementer  exasperare :  sine  cujus  bene  placito  neqve 
vos ,  neque  aliquis  poterit  me  liberare.  Nolo  ergo 
ut  adversum  me  implere  faciatis  aures  Bel  clamo- 
ribus  pauperum ,  laroentis  viduarum.  Nec  enim 
decens  est ,  ut  qui  annis  bellicis  ad  episcopatum 
non  vcni ,  armis  bellicis  reciiperem ,  quod  non  est 
pastoris ,  sed  invasoris.  Si  manus  Domini  tetigit 
me,  et  adhuc  extrema  est  super  me ,  permittite  me 
solum  ebibere  miseriam  raeam ,  et  sustinete  iraiift 
Dei ,  donec  justificet  causam  meam :  et  nolite  tri«» 
bulationem  meam  aliena  cumulare  miseria.  Deci^ 


«91 


SUGEmi  ADBATIS  S.  D10NT3I1 


)m 


misil  me  in  Tauriacam » eui  praeeram  in  Belsa ,  vil-  A  scilicel  parte  qua  respicit  Gamotam ,  magiioci  mili- 


lam  Beati  Dionysii  utilem  et  (166)  fertiiem,  sed 
uullo  modo  munilam :  praecipiens  ut,  dum  ipse  eum 
adhuc  ad  causam  super  his  vocaret ,  villa  provide- 
lem ,  hominum  suorum  et  nostrorura  manu  miiitari 
pro  posse  fuicitam,  ne  eam  inccndio  dissolverel 
eperam  dareni.  Eam  enim  muniret,  et  sicut  pater 
fecerat,  castrum  inde  impugnarel.  Quod  cum  nos, 
Deo  auxiliante,  roilitum  et  pedilum  copia  bene  ali- 
quantispertemporis  compleremus,  consummato  Hu- 
gonis  per  absentationem  sui  judicio ,  rex  ad  nos 
Tauriacum  magno  cum  exercitu  devenit,  castruui 
abjudicatum  ab  illo  Ilugonerepetiit  (167).  Nec  mora, 
cum  exire  recusaret ,  rex  maturat  aggredi  caslrum, 
tam  militarem  quam  pedestrem  ei  applicat  exerci 


tari  et  pedestri  exercitu  castrum  assiliens»  iAiniideTe 
roemor  injuriarum  feslinat,  et  dum  suos  arduo  (171) 
valli  declivo  ascendere  cpncitat,  ciiusdescendere,  tuio 
corrueredolet,  quos  cautequasipernos  serperesor'» 
sum  cogit,  deorsum  supinos  incauteprxcipitari  respi- 
cit:et  utrum  insequentibus  molis  spiritum  exhalent, 
cognoscere  sataglt.  Qui  enim  milites  Telocissinus 
eouis  castri  defcnsionem  circuibant,  niaDualitcr 
glandi  iniiitentes,  iiiopinate  duro  supenrenirent , 
caedebant,  detruncabant,  et  ab  alto  fossati  imo  gra- 
viter  (172)  dejiciebant.  Jamque  manus  dtssolutae  el 
debilitala  genua  assultum  sopitum  pene  fecerant, 
cum  valida,  imoomnipotens  omnipoientis  Dei  oubu 
tantse  et  tam  justse  (175)  ultionis  causam  siIh  «■- 


lum,  balistam  multiplicero,  arcum,  scutum,  et  gla-  ^  nino  ascribi  volens,  cum  communitates  patriae  paro- 

chiarum  adessent,  cujusdam  calvi  (174)  piesbjteri 
suscitavit  fortitudinis  robustum  spiritum,  cui  oonlra 
opinionem  humanam  datum  est  possibile,  qooil 
armato  comiti  et  suis  contingebat  imnossibile.  Ve- 
lociler  siquidem  vilissimam  ascellam  (175)  sibi  pns 
ferens,  fronte  nudo  ascendens  ad  sepem  uaqne  pcr- 
venit,  et  latendo  sub  his  qiuc  sepi  erant  apcalz, 
operturis,  eas  paulatim  deponebat.  Quod  cum  liLere 
se  facere  gauderet ,  innuit  haesitanlibus  el  Tacanti- 
bus  in  campo  ut  opem  ferrent.  Qui  videntes  pre- 
sbyterum  inermem  fortiter  clausuram  dejiceie,  ar- 
mati  insiliunt,  secures  et  quaeque  instrumeiita  fenea 
clausuris  apponentes  secant,  disnimpunl,  et  quod 


dium ,  et  bellum ,  ut  videres  et  valeres  mirari  vi^ 
cissim  sagittarum  imbrem,  galearum  fulgurau- 
lium  superius  scintiilare  muUis  ictibus  igneui, 
icutonim  subitam  et  mirabilem  confractiouem 
et  perforationem  ,  et  ut  impulsi  sunt  per  portam 
ki  castrum,  ab  intus  super  nostros  (168)  de  pro- 
pugnaculis  'et  glande  mirabilem  et  pene  intolera- 
bilem ,  etiam  audacissimis  dejici  grandinem  ,  tra- 
bium  depositione,  et  sudium  immissione  incipe- 
re,  non  perficere  repulsionem.  Regales  econtra 
fortissimo  animi  et  corporis  robore  acerrime  dimi-^ 
cantes,  scutis  confractis,  ascellas,  ostia,  et  quae<)ue 
liguea  sibi  praeponentes  port»  insistunt,  carros 


eliam  quos  multa  congerie  siccorum  lignorum  adi-  p  mirabile  coelestis  arbitrii  signum  fuit,  ac  si  alterius 


pis  et  sanguinis  cito  fomento  flammis  acceadendis 
onerari  feceramus  (erant  enim  excommunicati ,  et 
omnino  diabolici),  portae  in  manu  forti  opponunt, 
ut  el  ipsih  carris  incendium  inexstinguibile  propi- 
nent ,  et  seipsos  opposilo  lignorum  aggere  tueantur. 
Cumque  alii  accendere,  alii  exstinguere  periculose 
conc^ptant  (169)  comesTheobaldus  aliunde,  ea  (1 70) 


rouri  Jericho  cecidissent ,  eadem  bora  et  regis  et 
comitis  exercitus  ruptis  claustris  intraTerunl.  Lude 
quamplures  eorum,  cum  in  neutram  parlem  imcur- 
sus  hostium  hinc  et  inde  convolantium  vitare  uoa 
possent,  interceptos  citissime  graviter  aflligi  con- 
tigit  (176).  Beliqui  vero,  necnon  et  ipse  Uugo,  am 
intus  castellum  muro  cincturo  tuto  non  euflicerci 


tum  est  enihi.mthi  non  solum  includi,  vel  ecclesia- 
slico  honore  prnaii ,  sed  etiam  magis  mori ,  quam 
per  me  stragem  homijium  iieri.  Moneo  igitur  vus 
per  supereniinenlem  ( sOicHliie )  Chrisli  charilatem , 
ut  neque  hoc  facialis,  neque  fieri  peniiittatis.  Quod 
lamen  si  feceritis,  certum  est  quia  nihil  providerit 
vobis,  cum  deteutor  meus  niultos  liabeat  adjutores, 
et  nihil  habeat  quod  ei  auferre  possitis.  Itecorda- 


castellis  in  quibuscunque  eum  retinuerit  et  terne 
ejus  divinum  ofiicium  interdicite :  ne  simiiia  deiA- 
ceps  in  viris  hujus  ordinis  praesumantur.  t  Rarum 
vigore  lilterarum,  in  libertatem  assertus  Ito,  adeo 
nihil  de  constantia  remisit',  ut  omnibus  consiliis, 
iii  quihus  de  Philippi  et  Bertradse  aclum  esl  nupliis, 
interfuerit ,  damnationemque  illarum  el  suis  ralio- 
ciniis  promoverit  et  calculo  firmaril.  Temm  entm 

mini  quod  legituf,  quia  Pctrus  servabatur  in  car-  «v  vero  mcliorein  tandcm  factum  fuisse,  ref^e  conti- 

cere,  oratio  autem  sine  interuiissione  iiebat  ab  £c-  ^  nuo  ipsum  infestante  dispensationemqne  aiiqu 

clesia  ad  Deum  pro  eo  (Act.  xii,5).  Oratiouibus      •"' ''^  '"'"'     "  ""  '^-  «^  •        ■■ 

ergo   et  severitate  ecclesiastica  contenti    estote ; 

quam  si  transgressi  fueritis ,  scio  quia  me  ulterius 

episcopum  habere  non  vultis.  In  eo  enim  quod  se- 

inel  recessisKis,  sicut  exitus  approbat,  non  bcne 

niihi  et  vobis  consuluistis.  De  csetero  ergo  contenti 

^tote  terminis,  auos  posuerunt  patres  vesiri.  i 

Haec  ilie  ep.  20.  Ivonem  in  vinculis  jacentem  per 

litieras  consolatus  est  Guillelmus  abbas  Fiscanen- 

sis,  cuigratiasretulitpiissimus  antistesep.l9.Libera- 

lionem  tandem  ejus  procuiavit  JtoeUMS  Cenoma- 

nensis  episcopus ,  datis  ad  Orbanuin  11  pontificem 

niaximum  litteris;  quibus  ille  permotus,  scriusitad 

Rainoldum  Remeiisem  archiepiscopum  et  suifraga- 

ucos  ejus,  ut  instarent  pro  ereptione  Garnotensis 

episcopi.  Quod  simonitis  vestris,ait  {ConciL  t.  X, 

ool.  469),  qui  eum  cccpit,  obtemperare  contempse- 

m,  Tos  et  ipsum  excommunicationi  subjicite,  el 


snpcr  matrimonio  iliius  apud  Paschalem  II  rogi- 
tassc,  discimus  ex  ejus  littcris. 

(166)  AnnoncB  in  quat.  codd.;  deestin  edit.  < 

(167)  ...  repeiiit,.,  I>e  hac  expeditione  mulia  So- 
gerins,  libro  De  rebus  in  administralione  sua  gestis. 

(168)  Noslras,  in  3  codd.  In  edd.  nastras, 

(169)  Cod.  Reg.  6265,  concertareni, 

(170)  Ea,  cod.  Reg.  et  S.  Dion.  In  cod,  S.  Germ. 
Sciticcl  parte.  In  edit.  eam, 

(171)  Cod.  Reg.  6265,  $ub  arduo, 

(1 72)  God.  S.  Gerin.  graviter  ledos^  f.  Iffsos. 

(173)  Cod.  S.  Germ.,  tam  tn/ttsur. 

(174)  CalviAX  quat.  Godd.  Inedil.  casm, 

(175)  Ascellam.  God.  S.  Germ.,  Asellam^  men- 
dose,  ascella,  asserculus^  nostris  aiscelte. 

(176)  Afpigi  contigit,  sic  in  quat.  codd.  Desonl  l^ 
edU. 


\m  VITA  LLDOVICI  GROSSI.  12d4 

prdesidio,  in  iiiota(177)  6cilicct  turrelignea  superiori  A  bat.  Unde  cum  quadara  die  Heldensi  civitati  eier- 


se  recipit.  Nec  mora,  cum  sc  inscqncntis  cxercitus 
pila  minantia  abhorrcrct,  percussus  dcdilioni  ccssit, 
et  captivatns  in  propria  domo  cuin  suis,  quantam 
(178)  supcrbia  pariatruiuam  miserrimc  compcdilus 
animadvcrtit.  Cum  vero  rcx  politusvictoria  nobilcs 
captos  prxdam  regia;  majcstati  idoncam  cduxisset, 
cunctam  caslri  supcllcclilem,  ct  omncs  divitias 
publicari,  castrumquc  incendio  conflari  impcravit. 
Turrim  tantum  incendere  paucis  dicbus  distulit 
(179),  ca  de  causn,  quod  comes  Tbeobaldus  imme- 
mor  beneticii  tanti  facti,  quod  nunquam  per  se 
adipisci  valeret ,  macbinabatur  marcbiam  suam 
amplificare,  caslrum  eri^endo  in  potestate  Puleoli, 
quod  de  feudo  regis  fucrat,  apud  villam  quse  dicitur 


citum  induxisset  contra  comilem,  viso  eo,  frendens 
in  eum  et  suos  insiliit,  nec  fugitlvos  veritus  per 
pontem  insequi,  prosternit,  ct  cum  (182)  cimiitfe 
Robcrlo  ct  cTtoris  rcgni  oplimatibus  gladiis  sponte 
deridente  (185j  fluclibus  involvil.  Virum  expedituui 
Ilccloreos  vidcrcs  movere  laccrlos,  supcr  pontera 
trcmulum  giganlcos  impelus  actitarc ,  ingressu  pe- 
riculoso  (18i)  nili,  pcrmuUis  renitenlibus  villam 
occupare.  Quod  nec  inferpositus  magnus  Maternge 
fluvius  prohibcrct,  si  Irans  flumen  porta  clausa  nou 
reslilissct.  Nec  minus  pr?eclaro  facinore  strenuita- 
tis  famam  nobilitavit,  cum  Latiniaco  exercilum 
movcns,  obvianti  mililix  in  grata  pratorum  planilie 
juxta  Pomponam   arrca  convcrtit,  fugam  celcrcm 


Alona.  Quod,  cum  rcx  omnino  recusaret,  comes  B  crel)ris  afl*eclare  cogit  colaphis.  Qui  cum  poatis 


pactum  hoc  oflcrebat  pcr  Andream  de  Baldamento 
lcrrie  suse  procuratorcm  ratiocinare.  Rex  vero  ra- 
lione  ct  lcge  duelli  nunquam  se  pepigisse,  pcr 
AnscIIum  dapiferum  suum  ubicunque  secure  vellcnt 
dcfenfdcrc.  Qui  viri  strenui  multts  huic  prxlio 
postulantcs  curias,  nullam  invenerunt  Subverso 
crgo  omnino  pixfalo  castro,  nec  non  etlkgone  in 
lurre  Castri-Landitlfi  incluso  (iSO),  Theobaldus 
comes  fretus  avunculi  Stti  fegis  Anglici  inclyti 
Ucnrici  auxilio,  legi  Ludovico  cum  complicibus 
suis  guerram  movet,  terram  turbat,  baroncs  suos 
poincilis  et  donis  subtrahit^  et  quidquid  deterius 
reipublicse  invisus  machinatur  (181).  Rex  autem,  ut 
Grat  vir  militia:  aptus,  ukisci  in  euin  frcquentabat , 


j^roximi  artum  (185)  formrdarent  (186)  introitum, 
alii  se  influctuare  gravissimo  mortis  periculo,  timidc 
consulentes  vitse  non  timuerunt.  Alii  seipsos  pontcm 
praeripiendo  calcantes  arma  rejiciunt;  ct  hosui)us 
sibi  hostiliores,  dum  insimul  omnes  volunt,  vlx 
umfs  pontem  ingreditur  Dumque  tumultuostis 
(187)  eos  confundit  impetus,  quanto  festinantt 
tanto  plures  demorantur ,  et  fit  cxinde  fil  novissimi 
primi,  ct  primi  fiant  novissimi  (188).  Quia  tamcn 
ponlts  ingressus  fossato  cingebatur,  prxsidio  cis 
erat  quia  regii  quirites  nisi  unus  post  alium  eos 
inscqui  non  valebant ,  nec  sic  ctiam  sine  magno  sui 
dispendio,  cum  muUi  niterentur,  pauci  pontem 
prcndere  poterant     Qui  autem  quocunque  modo 


et  cum  multis  aliis  baronibus,  tum  avunculo  suo  ^  intrabant,  sa^pius  aut  (18Q  sucj-um  aul  nostroruni 
comite  Fiandrense  Roberto  accilo,  viro  mifabili,  turba*  lurbata  inviti  gemi.  Hectebant,  et  resilienles 
Christianis  et  Sarracenis  a  primordio  Hierosolymi-  alios  idem  facere  cogebant.  Insccutus  autem  cos 
tanae  viae  armis  famosissimo,  terram  ejus  expone-     rex  cum  suis  multa  strage  urgebat,  quos  ofleudebat 


(177)  In  mota.  Sic  Codd.  omncs.  Edit.  immota. 

(!278)  Quantam.  Cod.  Reg.  6io5.  Inedit.  et  reliq. 
Codd.  qnanla. 

(179^  Incendere  paucis  diebus  distnlU.  Ex  quat. 
codd.  In  edit.  debuit  pro  diebus  distutit. 

(180)  Incluso.  Quoniam  fucrit  anno  captum  cum 
domino  dirulumquc  Puleolense  castrum ,  atque 
exinde  restitnta  San-Dionysianfe  Eccicsiie  securilas, 
discimus  ex  Ludovici  Grossi  diplomate,  cujus  pnc- 
cipuam  bic  tautum  partem,  brevitatis  causa  sutijici- 
iDus.  c  In  nominc  sanctissimse  el  individuae  Trini- 
tatis...  Ego...  Ludovicus...  Francorum  rcx...  uni- 

versis,..    sanctse    matris    Ecclesi»    cultoiibus [) 

Certura  haberi  volumus  quod  sanclissimi  et  bealis- 
simi  Dionysii  martyris  abbas  Adam,  cum  fratribus 
ejusdem  ccenobii  nionacbis  lacrymosis  singultibus, 
multolies  adiit  sercnitaiis  nostr.e  pnesentiam,  co- 
}?ente  maxima  necessilale,  bumiliter  et  frcquentis- 
sinie,  nimirum  obsecrans ,  qnatenus...  quasdam 
pravae  consuetudinis  et  tyrannidis  inquietudines  et 
pro  voluiitate  redhibitiones  impositas,quas  cujusdam 
uppidi,  Carnotensi  in  territorio  constituti,  nomine 
Puieoli  possessores  terris  pnefati  S.  Dionysii  eidem 
oppido  subjacentibus  antecessorie  usque  ad  tcmpus 
xiostri  rcgiminis  imposuerant ,  nos  potenti  dextera 
relaxantes  Ecclesiae  Dei  et  nostne,  subiractas  refor- 
ikiare  satageremus.  Cujus  sanse  petitioni...  conde- 
scendentes,  providentes  etiam  quia  quod  tamdiu 
praenominatum  tanquam  proprium  lenueraloppidum, 
iiisi  polenti  virtute,  sibi  valeret  auferri :  militibus  cx 
regno  nostro  vcnatis,  in  unum  illud  aggrcssi  sumus 


non  tantum  labore  nostro,  verum  etiam  solius  Dei 
auxilio,  sanctorunique  marlyrum,  quorum  beneficia 
devastabat,  intercessione  patenter  operante,  capto 
doinino  cum  multis,  castellum  illud  in  perpetuum 
a  nobis  dirutum  cst  et  destructum.  Superatis 
denique  Domino  Deo  rcsistentibus  universarunu 
consuctudinum  exhibitiones,  quas  perditionis  filii 
B.  Dionysii  terris  modis  omnibus  imposiierant,  Deo 
et  S.  Dioiiysio  libere  ct  quicle  in  perpetuum  condo- 
navimus,  condonantcs  nostri  nominis  characlere'et 
sigillo  signari  et  corroborari  prsecipimus,  litterarum 
memoriae  commendantcs.  Actum  Aurelianis  in  pa- 
latio  publice,  anno  Incarnationis  Verbi  UJil,  anno 
vero  consecrationis  nostrae  iv,  praesentibus  ac  vcri- 
tati  testimonium  perhil)entibus  quorum  nomina 
sulttitnlata  sunt  ct  signa.  i  (Doublet,  Antiq.  de 
Saint-Denis^  p.  843.) 
(18f)Cod.  S.  Germ.  Machinabatur. 

il82)  Cum.Ex  \.  codd.  Deest  in  edit. 
183)  Al. ,  sponte  decidentes,  sed  male. 
184)    Periculoso^  ex  quat.  codd.  In  edit.  peri* 
0. 

(185)  Artum,  id  est,  arctum  ex  4.  codd.  In  edit. 
arcuum. 
(18G)  Cod.  Reg.  6265  (ormidantes. 

(187)  Tumultuosus.  Ex4.  codd.  Inedit.  tumuUr.^ 
sos. 

(188)  Quatuor  codd. ,  ut  te  primi  novissinis,  tl 
nouissimi  fiant  primi. 

(189)  In  edit.  se.  Deest  in  trib.  codd. 


«295 


SUGERU  ABBATIS  S.  D10N\SU 


ita% 


conterebat :  quos  conlcrcbat,  tam  gladii  impressione  A  ravimns  regem  castrum  reddidisse,  irreveTCBler  i 


quam  fortissimi  equi  impulsione  Matemse  fluvio  in- 
gurgitabat.  Yerum  sicut  inermes  levitate  fluctuabant 
sui,  sic  et  loricati  pondere  suo  graves  semel  mersi 
anie  trinam  demersionem  comitum  sufl^ragio  reira- 
huntur,  rebaptizatorum  opprobrium,  si  talis  esset 
occasio,  referentes  (190).  His  autem  et  hujusmodi 
rex  comitem  angarians  molesliis,  terras  ejus, 
ubi  (191)  tam  in  Briensi  quam  in  Carnoten&i  pago 
demoiitur,  nec  ejus  praesentiam  plus  absentia,  nec 
absentiam  plus  praesentia  appretiatur.  Cumque 
comes  insuflicientiam  et  inertiam  suorum  formida- 
ret,  regi  barones  suos  subripere  callet,  donis  et 
promissis  eos  alliciens,  et  diversarum  querimonia- 
rum  spem  restitutionis  antequam  cum  rege  faciat 


pulavit  (195).  Quo  facto  et  commeantium  inlemipic 
opportuuitatem,  et  tanquam  in  ipso  medio  Francta 
conclavi  procellarum  et  guerrarum  locavit  anliqiiaiii 
importunitatem.  £t  dum  cum  eo  cognatos  HugDoem 
dc  Castelloforti,  Creciacensem ,  et  GuiilcHieai  de 
Rupeforti:  subripit ,  pagum  Parisiensem  et  SUm- 
pensem,  si  militia  non  prohibeatur,  guerris  expooil. 
Et  dum  comiti  Tbeobaldo  et  Briensibus,  et  Trecensi 
patruo  Hugoni  et  TTCcensibus  contra  Parisieitscs 
et  Silvanectenses  citra  Sequanam,  Hiloni  nltray 
patulus  aperitur  accessus,  subripitur  patriae  ab  alio 
aliis  suflragari.  Similiter  et  Aurelianensibus,  cua 
Carnotenses,  Dunenses,  et  Brienses  suffragio  Ri- 
dulfi  Balgenciacensis  nullo  opposito  arcebanliir.  Rex 


pacem  repromittens.  Inter  quos  Lancelinum  Bulen-  ^  vero  sdspius  supra  dorsum  eorum  fabricabat, 

sem  Domnimartini  dominum,  paganum  de  Monte- 

Gaio,  quorum  terraTquasi  in  bivio  posita  securum 

agitandi  Parisium  porrigeret  accessum,  obligavit 

(192).  Hac  eadem  causa  Radulfum  (193)  de  Balgen^ 

ciaco,  cum  conjugem  germanam  cognatam  regis 

Hugonis  Magni  fiiiam  (Mathildem)  haberet,  illexit: 

et  utile  praeponens  honesto,  ut  proverbialiter  dici 

solet,  stimulus  anum  accelerat,  multa  stimulatus 

anxietate  nobilem  (194)  sororem  incestuoso  matri- 

monio  Miioni  de  Monte-Leherii,  cui  supra  roemo- 


nec  Anglise,  nec  Nortmannise  opum  profusio  |Mrce- 
bat,  cum  inclytus  rex  Henricus  loto  nisu,  tota  opcra 
terram  ejus  impugnabat,  qui  tantum  his  perceUe- 
batur»  quantum  si  flumina  cuncta  mineiitur  pebf» 
subducere  fontes. 

CAPUT  XIX. 
Interea  contigit  decedere  Curboilenaem 
Odonem,  hominem  non  hominem,  quia  non 
nalem,  sed  pecoralem  (196),  filium  Buchdidi  snper- 
bissimi  comitis.  Qui  tumultuosus,  mine 


(190)  Referentes,  Satis  diversam  prxlii  Melden- 
sis  narrationem  texit  Ordcricus  Yitalis ,  1.  xi , 
p.  837,  his  verbis  :  «  Quondam  in  pagum  Melden- 
sem  rex  super  Thedbaldum  irruit,  et  Robertum 
Flandrensem  satrapam  cum  aliis  nobilibus  secum 
habuit.  Tunc  ibidem  a  consulari  familia  forte  im- 
petitus  est,  et  majori  virorum  copia  pra^valente,  in 
fngam  versus  est.  Rege  nimirum  cum  suis  fugiente, 
Flandrensis  marcbisus  in  arcto  tramite  cecidit,  et 
ferratis  equorum  un^ulis  conculcatus,  resurgere 
nequivit ;  sed  membris  male  confractis,  difliculter 
siiblatus  post  paucos  dies  exspiravit.  i  Meierus 
autem ,  Sugerio  partim  concinens ,  baec  habet : 
I  \ictis  fugatisque  Anglis,  in  Meldorum  flnes  qui 
tuni  in  Anglorum  erant  fide  [Ludovicus]  Crassus 
^  rex  exercitum  duxit.  Hic  cum  erumpentcs  Meldos 
'  in  urbem  compellere  Robertus  conatur,  pro  porla 
suflbsso  equo,  lapsus  oppressusque,  tertio  die  de  - 
cessit,  pridie  nonas  Decembris,  seu,  ut  aUi  traduut, 
tertio  nonas  Octobris.  > 

(191|  Ubi,  ubi,  sic  cod.  Reg.  v265  ac  S.  Dion., 
edit.  uhi. 

(192)  Obligavit.  In  quart.^^cod.  in  edit.  alligatit. 

(193)  Cod.  S.  Germ.  Rodulfum. 

(194)^  Duo  cod.  Reg.  ac  San-Dion.  addunt,  sed 
male,  Rodulfi  comitis  Viromandensis. 

(195)  Copulatit,  De  hoc  matrimonio  scribebat 
ad  Paschalem  PP.  his  verbis  Ivo  Carnotensf^  epis., 
epist.  238 :  «  De  caetero,  si  causa  Blilonis  et  filiae 
comitis  Stephani  ad  aures  vestras  pervcnerit,  sciat 
Tcstra  paternitas  quia  Milo  priorem  uxorem  cano- 
iiice  non  dimisit,  et  filiam  comitis  Stephani,  sicut 
judicio  episcoporum  probatum  est,  canonice  non 
accepit.  i  Adelaidis  porro  nomen  erat  huic  filise 
Stephani;  qui  vero  eam  duxerat  Milo  fiiius  eral 
natu  secundus  vcl  tertius  Milonis  magni  Toparchae 
Montis-Leherii,  dominus  Braii  ad  Scquanam,  ac 
post  patrem  vicecomes  Trecensis. 

(196)  Pecoralem,  Quid  contumeliosius  hac  cen- 
sura  possil  excogitari  vix  invenias.  Forte  ex  aiiimi 
rancore,  ob  illatas  ab  Odone  San-Dionysianis  mo-> 
nachis  in  prioratu  B.  Mariae  prope  Kxonam  recens 


constitutis  injurias,  hoc  in  eum  Sugerins  t^nui  hH 
torsit.  Quippe  ei^o  hanc  calumniam,  ut  eam  exUir* 
baret ,  adeo  inlque  se  gesserat  Odo ,  ut  enm  abbas 
conventusquc  San-Dionysianus,  cum  aliier  eoercere 

C  nequirent,  lata  sententia,  a  fidelium  commonioae 
removerent.  Neque  vero  id  frustra.  Odo  enim  panlo 
pcsl,  gravi  infirmiute  correptus,  veniam  depre- 
catus  est,  importataque  a  se  monachis  daiina 
abunde  resarcienda  curavit.  IJ  ipsemet,  cfaarta 
sequenti  a  Dubleto  [Antiq.  de  Sainl-Denu^  p.  8i5,) 
transcripta  testatum  facit :  «  Ego  Odo  comes  Gor- 
boliensis  notum  fieri  volo  fidelium  uniTersiUli, 
quod  illectus  cjpiditate  human»  fragilitatis,  et 
quorumdam  inimicorum  instinctu  et  consiliis,  oel- 
lam  Beati  Dionvsii  juxta  Corboilum  sitam,  in  iW' 
nore  Sanctae  Mfariae  semper  virginis  noTiler  cao- 
struclam,  injuste  appctierim,  atrium  et  dormilo- 
rium  monachorum  introierim,  [ibique  S.  DioBTBfi 
censum  in  arca  positum  violenter  aoceperim,  ac 
proinde  ab  abbate  et  monachis  primom  Tocaciis, 
et  post  excommunicalus  fuerim.  Nec  multo  post 
gravis  'infirmitas  mihi  accidit,  in  qua  rec<»giiosceBS 
et  timens  Dei  judicium,  pro  fratribus  quos  oflea- 

D  deram  misi,  et  per  eos  Deo  et  sanctis  ejus  recittn 
faciens,  absolutionem  petivi  et  impetraTi.  Deniqie 
pro  salute  animae  meae  et  corporis  mei,  et  pro 
censu  quem  abstuleram,  consilio  cum  meis  inilo, 
decrevi  et  concessi,  et  in  perpetuum  dimisi  S.  Ha- 
riae  sanctoque  Dionysio  ac  fratribus  in  eadem  eetti 
morantibus  et  moraturis,  diniisi  inquam,  qunsdam 
consuetudines  quas  ibi  accipiebam,  scilicet  fres- 
cengagium  et  fenatores.  Acfum  Incamationis  Tcrii 
anno  1111,  indictione  v,  epacta  20,  concurreBle  n. 
anno  regis  Francorum  Ludovici  Ti.  Hanc  rea 
concessit  uxor  comitis  Odouis,  filia  Andreae  de 
Baldemento,  et  ejus  rei  tesles  sunU  »  elc.  €fci 
nota  consuetudinem  de  friskingis,  trihntom  csc 
de  quodam  vehiculorum  genere;  fenaiom  Tcm 
idem  esse  quod  foenices^  gallice  faneurs  (GAHCfDs). 

Neque  porro  mireds  abbatem  cnm  suo  o 
excommunicandi  jus,  in  comitem  ab  ipsoivm  d 
minationc  prorsus  liberum,  sibi  viiidicasse.  Ra 


Ii97 


VITA  LUDOVICI  GROSSI. 


i39S 


lultaiis,  caput  sceleratoruin,  cum  ad  regnum  aspi-  A  regem  Ludovicum  in  Flandriam  pro  regni  negotiis 


rans  quadam  die  arma  contra  regem  assumeret, 
gladium  de  manu  porrigentis  recipere  refutavit, 
astanti  conjugi  comilissae  invective  sic  dicens : 
Prtebe,  nobilis  comiiissay  nobili  comiti  splendidum 
entem  Iwtabunda ;  quia  gui  comes  a  te  recipit,  rez 
hodie  libi  reddet.  Verum  econtrario,  Dco  dispo- 
Benle,  contigit,  ut  nec  quod  erat,  nec  quod  esse 
voiebat,  diem  cxcederet;  cum  eadem  die  lancea 
percussus  comitis  Stepbani  ex  parle  regis  dinii- 
cantis,  regno  pacem  (Srmaverit,  et  le  et  suam  guer- 
ram  ad  inferni  novissima  infinite  debellando  trans- 
tulerit  (197).  Mortuo  itaque  filio  Odone  comite, 
comes  Theobaldus  cum  matre,  et  per  Milonem,  et 
per  Hugonem,   quibuscunque  poterant   donis  et 


profecturum  acceplsset,  coliecto  quantocunque  equi- 
tum  et  peditum  potuit  exercitu,  Puteolum  castrum 
restituere  delibcrat,  adjacentem  pagum  aut  eversum 
iri,  aut  sibi  subjicere  matural.  Transiens  igitur 
quodam  Sabbato  per  eversum  castrum,  ubi  lamen 
publicum  regis  permissione  patebat  forum,  mirabili 
fraude  hic  securitatera  prsecone  vociferante  jure- 
jurando  spondebat,  ibidem  quos  diliores  addiscere 
(20'i)  poterat  inopinato  carceri  detrudebat,  et  ut 
beilua  frendens,  et  quidquid  occurrcbal  discerpens, 
Tauriacum  villam  beati  Dionysii  munitam  cum  co- 
mite  Theobaldo  cvertere  (202)  funditus  festinat. 
Qui  pridie  nos  convcniens,  doli  et  nequitia:  gnarus, 
nmlla  prece  ut  pro  eo  ad  dominum  regem  inlerce- 


dalis,  et  poUicitis,  omnimodam  dabant  operam,  m  ^  dere  eadcm  die  transiremus,  obtinuerat,  absentia 

nostri  villam  absque  dilQcultate  arbitratus  ingredi, 
aut  si  ei  resistitur,  omnino  delere.  Verum  qui  in 
parle  Dei  et  beati  Dionysii  munitionem  intrabant, 
et  Dei  auxiiio  (205)  et  loci  praesidio  munitis  propu- 
gnaculis  lam  viriliter  quam  audacissime  resiste- 
bant.  Nos  autem  citra  Gurboilum  veuientes,  cum 
domino  regi,  qui  jam  rei  veritatem  a  Nortmannia 
acceperat,occurreremus  citissime  inquisita  adventus 
nostri  causa,  simplicilatem  nostram  derisit,  et  cum 
roulla  indignatione  Ilugonis  fraudem  aperiens  ad 
sufTragandum  villae  velocissime  remisit.  Et^Qum 
ipse  Stampensi  via  exercilum  coliigens,  nos  rectiori 
et  breviori  Tauriacum  dirigimur  (264)  :  boc  unum 


si  boc  cum  coUateralibus  castrum  obtinere  possent, 
regem  omnino  eviscerarent.  Econlra  rex  et  sui  eos 
rpfellendo,  cum  muito  et  sumptuoso  labore  ad 
G.htinendum  insudasset,  absque  prxfati  liugonis 
deliberatione,  quia  comitis  nepos  erat,  minime  po- 
tuit.  Data  igitur  his  explendis  die  et  loco  patmter 
malorum  prsesago,  scilicet  apud  villam  episcopi 
Parisiensis  Bloussiacum  (198)  cum  convenissemus, 
et  iu  parte  nociva,  et  in  parte  juvativa  foret  ejus 
deliberatio,  quia  non  potuimus  quod  voluimus, 
volumus  (199)  quod  potuimus.  Abjurato  siquidem 
ab  eo  Gurboiio  castro ,  cujus  se  hsredem  jactabat, 
abjuravit  nobis  omnibus  omnes  angarias,  omnes 


tallias,  omnes  vexationes  omnium  ecclesiarum  et  r  mui^»  et  frequenti  intuitu  a  longe  assumenles,  nec 


monasteriorum  possessionum,  et  datis  obsidibus 
pro  his  omnibus,  et  quod  Puteolum  nunquam  absque 
domini  regis  firmaret  voluntate,  perfidia,  non  arte 
delusi  redivimus. 

GAPUT  XX. 
Nec  mora,  cum  nec  dum  congelatum,  sed  liqui- 
dum  et  recens  adhuc  sacramentum  floccifieret,  llugo 
longa  exasperatus  captione  instar  canis  diu  cate- 
nati,  qui  concepta  et  retenta  (200)  longo  tempore 
in  vinculis  insania,  solutus  intolerabiliter  dessevit ; 
excatenatus  mordet,  et  discerpit ;  haud  secus  Hugo 
congelatam  liquefaciensnequitiam,  stimulat,  movet, 
ad  fraudem  accelerat.  Gonfoederatus  igitur  regni 
defcederatis,  videlicet  Palatino  comiti  Thcobaldo, 


dum  occupatse  munitionis  arguroentum,  quod  tvi- 
stega  turris  ineadem  munitione  longa  planftie  supe- 
reminens  apparebat,  quae  capta  munitione  illico 
igne  hosle  solverelur.  Et  quia  hostes  totam  vici- 
niam  rapiendo,  devastando,  occupabant,  neminem 
occurrentium  donisctiam  aut  promissis  nobiscum 
ducere  potcramufi.  Unde  quanto  pauciores,  tanto 
securiores,  jam  sole  in  vesperum  deciinante,  cum 
quia  hostes  nostros  tota  die  impugnantes  expugnare 
non  valerent  (205) ,  fatigati  parum  substitissent , 
nos  ac  si  essemus  de  eorum  consortio,  speculata 
opportunitate,  non  sine  magno  periculo  per  me- 
dium  villffi  irruentes ;  quia  quil)us  innueramus 
(206)  in   propugnaculis    nostrates  porlam  (207), 


el  egregio  regi  Anglorum  Henrico,  cum  dominum  D  citissime  Domino  annuenle  intravimus.  Qui  noslra 


enim  a  pontifice  Romano  vel  ab  ipsius  legato  pote- 
statem  ipsos  acccpisse  probabile  est.  Quod  si  in 
hominem  laicum,  sibi  quovis  modo  subditum,  id 
juris  exercuissent ,  etiam  inconsulto  pontifice, 
alienum  nihil  ab  istius  setatis  more  fecissent.  Plu- 
rium  enim  ecclesiarum  capitula  sic  proprias  in 
subditos  injurias  ulcisci  solita  esse ,  docet  nos 
Ivonis  Garnotensis  ad  decanum  et  clerum  Ecclesiai 
Parisiensis  epistola  inter  editas  112. 

(197)  Transtulerit,  Locus  hic,  non  nihil  obscu- 
rus,  junioribus  fraudi  fuit,  ut  inde  colligerent  non 
Burchardum  Odonis  patrem,  sed  ipsum  Odonem  a 
Stephano  comite  interfectum  fuisse.  Verum  praelio 
de  quo  hic  agitur,  diu  superstitem  fuisse  Oaonem 
cliarta  probat  ejusdem  mox  relata.  Quamvis  enim 
annus  quo  datum  est,  neq^ue  a  Sugerio ,  neque  ab 
alio  nottttur,  s^rins  tamen  illud  non  contigit  anno> 


1101 ,  quo  nimirum  Stephanus  in  Palaestinam  adnt . 
nbi  anno  seqnenti  occisus  est.  Odo  igitur  decem  od 
minimum  annis  post  Stephani  inieritum,  adhuc  m 
vivis  agebat.  ^.        __ 

(198)  Moussiacum.   In  quart.  cod.  edit.,    Mo". 
$aicum. 

(199)  Volumus.  In  tert.  cod.  In  edit.  nolumus. 

(200)  Retenta.  God.   Rcg.    5925,  S.  Germ.   aa 
San  Dion  ;  cod  Reg.  5265,  recepta.  In  edit.  tenta. 

(201)  God.  S.  Germ.,  addicere. 

(202)  Subvertere  in  4  cod.  Edit.,  evertere. 

(203)  God  Reg.  6265,  ctim  Dei  auxilio. 

/204)  Dirigimus.  Godd.  Reg.  In  ediidirigimus. 

(205)  JSon valerent. Ilaqual.  codd.  in  edii.valentes^ 

(206)  Imiueramus.  Sic  in  quat.  codd.  ediU,  m^ 
nieramus. 

(207)  God.  Reg.  6265,  aperuetant.. 


im 


SUGRRII  ABDATIS  B.  DIOiNYSII 


f5u9 


exliilarati  prssentia  Sabbata  hostium  deridebant,  A  siae,  et  opacitate  vicinarum  domonim  incognit«irn : 


niultisque  conviciis  et  opprobriis  lacessentes ,  ad 
reciprocum  assultum  me  invito  et  prohibente  revo- 
cabant.  Verum  ut  me  absente,  sic  et  prsesente,  et 
dcfensores  et  defensionein  divina  maiius  protexit. 
Cumque  nostrorum  pauci  de  paucis ,  eorum  multi 
de  multis  vulnerati  delicerent,  alii  multiplici  suo- 
rum  lectica  deportantur,  alii  raro  vilissimo  terrae 
aggere  retrusi,  cras  aut  post  cras  morsibus  lupo- 
rum  exponendi  reponuntur.  Nec  dum  Puteolum  re- 
pulsi  redierant,  cum  Guillelmus  Garlandensis,  et  de 
familia  regis  quamplures  promptiores  et  validiores 
armali,  villse  suffragari  accclerant;  eos  circa  ime- 
nire  ad  ostenlandam  (208)  regiae  militiae  audaciam 
toto  animo  pra;oplant.  Quos  ipse  dominus  rex  sta- 


qui  cum  fugitivos  suos  jam  per  portam  exire  vide* 
ret,  pausatum  exercitum  lassatis  regiis  militilras 
opponit,  gravissime  impelit.  Qui  autem  gregatim 
fugabant,  loricarum  et  arinorum  gravitate  pedes 
gravati,  ordinalam  equiliim  (215)  aciem  vix  sastinere 
valenles,  per  occiipatum  fossatum  cum  pcdile  rege 
post  innumeros  ictus,  post  longam  altematim  di- 
micationem  retrocesserunt  :  quantum  sapientia 
prsestet  audacia)«  licct  sero  adnimadvertentes.  cuoi 
si  eos  ordinati  in  campo  exspectarent,  voluntati 
sute  eos  omnino  subjugarent.  Vcroiii,  com  acienna 
confusione  soluti,  nec  equos  sups  reperirent  {Hi\ 
nec  quid  facerent  deliberarent,  rex  non  suo,  seil 
alieno  insidens  equo,  animosus  resistebat,  claiuosos 


tim  in  aurora  subsecutus,  cum  eos  per  burgum  bo-  ^  revocabat,  nominalim  audaciore^,  ne  fugerent  sol- 


spltatos  audisset,  votivam  in  hosles  parabat  ultio- 
Dem,  tanto  hilaris,  tanto  laetabundus,  quanto  eos 
Subita  strage,  inopinata  uUione  inopinatam  injuriam 
strenue  ulcisci  contingeret.  Verum  hostes  cognito 
ejus  adventu  mirabantur  factionem  adeo  celatam 
ei  innotuisse,  iter  Flandrensc  subito  postposuisse, 
ad  suffragandum  non  tam  celeritcr  venisse,  quam 
evolasse.  Cumque  nihil  aliud  audcntcs  (209)  castri 
rcstitutioni  insistunt,  rex  propinquum  pro  facultate 
colligit  exercitum;  multis  enim  eum  in  locis  guerra 
urgcbat.  Cuinque  inslante  die  Martis  exercitum 
eduxisset,  acics  componit,  duces  pr^ponit,  sagitta- 
rios  et  balistarios  loco  suo  opponit,   et  pedetenlim 


licitabat.  Ipse  autem  inter  hostiles  cuneos  exserto 
gladio,  quibus  poterat  pra^sidio  erat,  fug»ces  refu- 
gabat,  et  uUra  quam  deceret  majestatem  raiks  cine- 
ritus  militis  officio,  non  rcgis,  singulariter  decerta- 
bat.  Cum  autem  corruere  exercitum  eqiio  lassato 
solus  prohibei  e  non  valeret ,  adest  armiger ,  qiri 
proprium  (215)  reducit  dexlrarium,  cui  citisshne 
insiliens  vexillum  prseferens  cum  paiicis  in  bostcs 
regreditur,  plures  suorum  caplos  mini  streoiiitate 
eripit,  quosdam  Iiostium  validissimo  Impela  inter- 
cipit,  et  ne  ulterius  laedant  exercilum,  ac  si  Gades 
flcrculis  offendant,  aut  magno  Oceano  arceaBlBr, 
refugos  repellit,  quibus  priusquam  Puteolum  re- 


castro  adhuc  imperieclo  appropinquans,  quouiam  ^  grediantur,  quingcntorum  mililum  Nortmannoruui, 

audicrant  (210)  comilem  Theobaldum   sejactilasse 

contra  eun»  in  canipo  dimicare,  consueta  magnai^i- 

mitate  pedes  armatus  iutcr  armatos  descendit,  equos 

removeri  jubet,  quos  descendere  sccum  fccerat  ad 

audaciam  invitat,  ne  flectantur  soUicitat,  r.t  fortis- 

sime  dimicent  clamat.   Quem  cum  adeo  strenue 

venientem  hostes  et  viderent  et  formidareiit  :  verili 

castri  procinctum  exire,  timide,  sed  caule,  elege- 

runt   infra  quemdam    fossatum    antiquum   diruti 

castri  acies  componere,  ibique  exspectare,  in  hoc 

callentes,  ut  cum  rcgis  excrcitus  fossatum  innite- 

retur  conscendere,  illic  resistere,  acies  ordinatae 

(211)  exprdinarentur,  exordinat^e  vacillarent.  Quod 

magna  de  parte  contingere  contigit.  Primo  enim 


aiit  amplior  occurrlt  exercitus :  qiii  si  maturi*is 
vonissent,  exercilu  corniente,  majus  damnum  in- 
ferre  fortassis  potuissent.  Cumque  rogis  exercitos 
circumquaque  dispersus,  alii  AureUamim,  alii 
Stainpas,  alii  Piverim  tetemlissent,  rex  Tauricnn 
fatigatus  dcveniens,  pulsus  ut  arment!s(2l6)  priiBO 
certamine  taurus  explorat  cornua  truncis,  ct  for- 
tissimo  pectore  robur  recolligcns  in  hostem  per 
ferrum  magni  securus  vulncris  exit :  haud  secus 
rcx  exercituin  revocans  strenuitali  reformat,  anda- 
ciain  rcparat,  exercitus  ruinam  stuUitix,  non  im- 
prudentix  reputat.  Inevitabilitcr  his  aliquando  rai- 
litiam  subjacere  reportat,  lanto  (erocius  et  auda- 
cius,  si  opportunitas  condonet  dimicare,  injariam 


congressionis  impetu  cum  regii  quirites  muUa  caede,  D  »^^a^am  punire,  tam  blanditiis  quam  minis  excitare 


mira  audacia,  a  fossato  eos  sicut  victos  propulis- 
scnt,  exordinatis  aciebus  eos  indifferenter  inse- 
quentes  agitabant.  Interea  Radulfus  Baugenciacen- 
sis,  vir  magnse  (212)  sagacitatis  et  strenuitatis,  id- 
ipsum  quod  contigit  prius  formidans,  exercitum 
celaveral  in  parte  castri,  altitudinc  cujusdam  eccle- 

(208)  Ad  ostentandam,  S\c  codd.  omnes.  Edit., 
oslendendam. 

(209)  Audentesj   cx    quat.   codd.  in  edit.,    au- 
diente$, 

(210)  Codd.  Regii  ac  San-Dionysiani,  audierat; 
c,od.  S.  Germani,  audiebat,  In  edit.  audierant, 

(21 !)  Illic  resistere^  acies  ordinutir.Sk  quat.  codd. 
Foite  resisterent. 
\2I2)  Cod.  S.  Germ.  mircc. 


labnral.  Et  dum  lam  Franci,  quam  Nortmanni  ca- 
stri  restitutioni  insistunt  (aderat  enim  cum  Tbeo- 
baldo  comite  et  exercitu  Nortmannoraro,  et  MiW 
de  Monte-Leherii,  et  tam  Hugo  Creciacensis,  quam 
frater  ejus  (217)  Guido  comes  de  Rupeforti,  qai 
mille  trecenti  milites  obsidionem  Tauriaco  miiu- 

(215)  Equitum.   Sic   codd.    omnes.    Edit.,   pe- 
ditum. 

(214)  In  quat.  codd.  reperire. 

(215)  Pfoprium.  Sic  codd.   omnes.  Edit.,  pri' 
mnm. 

(21G)  Pulsus  ut  armentis ,  sic  codd.  umn.  (Tin- 

CIL.). 

(217)  Fraler  ejus.  Decsl  in  ccd.  Re^.  0265, 


1301 


VITA  lUDOVlCl  GROSSI. 


150) 


banlur) :  rex  nuUo  timore  fleclcbatur,  quibus  pote-  A  gravissime  dimicatur ,    indifibrenter  tam  lanceis , 


rat  nocte  ei  die  lacessere  injuriis  nilebalur,  ne 
victualia  ionge  quaerilarent  refragabatur.  Restitulo 
ilaque  castro  conlinuaseptimana,cura  recedentibus 
quibusdam  Nortmannorum  comes  Theobaldus  cum 
exercJtu  muUo  remansisset,  recoUecto  robore  rex 
beUicum  movet  apparatum,in  manu  forti  Pulcolum 
regreditur,  hostem  obviantem  conlerit,  per  porlam 
dimicando,  et  Ulatam  injuriam  ulciscendo,  caslro 
recludit,  militum  praesidia  ne  exeant  rcponit,  anli- 
quam  antecessorum  suorum  deslilutam  niotam 
(218)  castrojactu  lapidis  propinquam  occupat,  cas- 
trum  supererigit ,  miro  labore ,  mira  anxielale ,  si 
trabes  juncti  (219)  clausuris  non  erigentur  conlra, 
fundibalariorum  (220),baUstariorum,  sagiliariorum 


quam  gladiis,  potius  de  victoria,  quam  de  vita 
agitur ,  de  tropaeo  quam  de  morle  consuUtar. 
Ubi  (225)  mirabilis  audaciae  videres  experimentum, 
quoniam  cum  exercUus  comitis  ter  tantum  exercitu 
regis  numerosior  miUtes  regis  in  villam  retnisis- 
sent,  rex  ipse  cum  paucis,  videlicet  nobilissimo  co- 
mile  Viromandensi  Radulfo  consanguineo  guo,  Dro- 
gone  Blontiacensi,  duobus  aut  Iribus  aliis,  dedigna- 
tus  villam  timore  regredi,  memor  pristinse  virtutis, 
elegit  hoslium  impetus  armalorum  gravissimos; 
et  pcne  innumerabiles  ictus  sustinere  (224),  quani 
si  coactus  villam  intrare  cogatur,  proprise  strenui- 
tali,  et  regis  excelienliae  derogare.  Cumque  comes 
Theobaldus,  jam  se  viclorem  arbitratus,  lentoria 


emissa  pericula  sustinentes,  gravissime  quidem,  B  praefali  Viromandensis  comUis  detruncare  multa 

cum  qui  [eos  angebant  inlra   scpta   caslri  seeuri  "  '  '  ^'  ~''"'" 

extra  jaculantes,  nullam  merili  mali  hostium  hor- 
rerent  vicissiludinem.  Flagral  xmula  vicloriic  inle- 
riorum  et  exteriorum  periculosa  concerlalio,  ct 
qui  laesi  fuerant  regii  quirites  acerrime  laMlcre  in- 
juriarum  memores  contendunt,  )iec  ab  incopplo  de- 
sistunt,  donec  subitam,  ac  si  fadatam  (221)  uuini- 
tionem  multo  miUte,  mulla  armatura  munierunt : 
certi  mox  ut  recesserit  rex,  aut  loci  proximi  im- 
portunitale  se  audacissime  defendcrc,  aul  hosliiim 
gaevissimo  gladio  miserrime  inlcrire.  Rcdiens  ila- 
que  Tauriacum,  viresque  recolligcns  alcndo  exer- 
citui  in  prafata  mota  modo  clam  cum  pauris,  moilo 


audacia  innitcrelur,  assistit  ei  comes  mira  veloci- 
tate,  qui  ei  impropcrans  nunquam  hactenus  Brien- 
ses  contra  Viromandcnscs  talia  prsesuuipsisse,  ir- 
ruit  iu  eum,  mulloquc  conatu  illat;c  injuriae  vicem 
re|)endens,  fortissime  rcpellit.  Cujus  taui  virtute 
quam  elamore  rcgii  exliilarati  quirites  in  eos  iusi- 
iiunt,  lolo  aniino  corum  saiiguhiem  sitienles  aggre- 
diuntur,  ca^dunt,  dchoncslant,  ct  usque  Piiteolum, 
etiamsi  porla  surdcrct,  multis  eoruin  reientls,  plu- 
ribus  intcrcmpiis,  coactos  relruserunt ;  et,  ut  se 
habeat  belli  dubius  evcnlus,  qui  prius  se  victores 
arbilrabanlur,  cnthcscunt  victos,  dolent  captos,  de- 
plorant  inicrcniptos.  Ciinique  rex  deinceps  iu  eos 


palam  cum  mullis,  per  medias  hosiium  acics,  vi-  praevalcrel,  conies  aiilcm  tanquam  de  summo  rotae 
ctiialia  tam  p«;ricuIose  quam  audactcr  defcrebal;  ^  exorbilans  decliiiando  deficcrcl  post  (225)  longam 
*irtnprniuaPiiteolenses,DropinnuitalisimporUinilale     sni  et  suorum  dcfaligalioncm,  post  inlolerabiiem  et 


doiiecquia  Puteolenses,propinquitalis  imporUinilale 
eos  intoIerabUiier  urgentcs.  obsidionem  (222)  miiia- 
bantur,  rex  quominus  castra  movit,  \oiiis-viIlam 
fere  uno  miUiario  Puleolo  propinquam  occupal, 
inopinate  palo  et  viniine  curiam  inleriorcm  cingil. 
Dumque  exercitus  extra  tentoria  fi^il,  Palaliniis 
comes  Theobaldus  coUeclo  quantocunque  potiiil  et 
suorum  et  Nortmannorum  exenriius  robore,  iinpelu 
validlssimo  in  eos  irruit  imparatos ,  necdum  muni- 
tos  tam  repeUere,  quam  prosleniere  animalur.  Cui 
cum  rex  armatus  cxtra  obviassel,  vicissim  in  campo 

(218)  Mota.  ColUs  seu  tumulus,  cui  Inaedifica- 
lum  est  casteUum.  Olim  castella  nunquam  nisi  in 
eminentibiis  locis  exslruebaulur.  in  Flandria  vero  0 
bumiU  videUcet  ac  planissima  regione ,  congestis 
undequaque  lerrarum  molibus  fien  solebant  niot(L\ 
quibus  arces  imponercntur.  Qua  de  re  audieiidus 
Joannes  de  CoUemedio,  in  Vita  S.  Joannis  Morino- 
rum  episcopi,  apud  BoUandum  Januarii  t.  II,  p. 
799,  col.  2 :  i  Mos  est,  inquU,  dilioribus  quibus- 
que  regionis  hujus  hominibus  et  nobilioribus,  et 
quod  maxime  inimicitiis  vacare  soleant  exercendis 
et  caedibus,  ut  ab.  iiostibus  eo  modo  maneant  tulio- 
res,  et  potentia  majore  vel  vincant  pares,  vel  pre- 
manl  inferiores,  terrae  aggeremquantae  praevalent 
celsitudinis  congerere,  eique  fossam  quam  late  pa- 
tentem,  muUamque  profunditatis  altitudinem  ba- 
bentem,  circumfodere,  et  supremam  ejusdem  a^e- 
ris  crepidinera,  vallo  ex  lignis  tabulatis  finnissime 
compacto,  undique  vice  muri  circummunire,  turri- 
iHisque  secundum  qiiod  possibile  fuerU,  per  gyrum 
Jispositis,  intra  ViUlum  doraum  ve^  quae  omnia  di- 


dcfaligationem,  pust  i 
consumplivam  sui  suorumque  depressionem,  quo- 
niam  quolidie  rcgis  ct  suorum  invalescebat  forti- 
tudo,  ct  rcgni  opliinatiim  in  comilcm  indignantium 
frcqucntatio ,  prtcfalus  comes  nactus  recedcndi 
occasionem,  licstccni  vuhieris  susceptione  regi 
nuntios  delcgnt,  inlerccssores  mittit,  ut  eum  do^ 
minus  rcx  secure  Carnotum  redire  concedat  suppli-* 
ciier  einagitat.  Cujus  pctilioni  rex,  ut  erat  dulcis, 
et  ultra  Iiumanam  opinioneiu  mansuetus,  conde-* 
scendens  (22G),  cuin  multi  dissuadcrciit,  ne  hostem 

spiciat  arcem  ,  in  medio  aedificare.  Ita  videlicct  ut 
porla  introitiis  ipsius  villcC  non  nisi  pcr  pontem 
valeat  abiri,  qui  ab  cxlcriori  labro  foss«c  primiini 
exoriens,  el  in  procc.^su  paulaliin  elevalus,  coluni- 
nisqiiC  binis  ei  binis,vel  cliam  Irinis  allrinsecus 
per  congnia  spatia  siinixis  innixiis,  eo  ascendendi 
moderamlne,  \h'v  transversuiii  h»ss;c  consurgit,  iit 
supiemain  aggeris  superficiem  coaequamlo.  oram 
exlretui  margiiiis  cjus,  ct  in  ea  parte  linien  prima 
fronte  contingat.  » 

i219)  Juncii.  Sic  codd.  omn.  incdil.  vincli. 
220)  Codd.  Reg.,  fundibaliorum. 
221)  Faclatam.  Sic4  codd.  Edil.,  fatalem. 
222)    Obsidionem.  Sic  quat.  codd.  £d.,  ob  sedir 
Honem, 

(223)  Vbi.  Ila  codd.  omnes.  Edit.,  viri, 

(224)  Sustinere.  In  quat.  codd.  Deest  in  edit, 

(225)  Post.  Sicqual.  codd.  Edit.,  per. 

(22G)  Ci  ndescend,eu&t  quat.  codd.  Ed,,  cotiscftkr- 
dens. 


1505 


SUGERH  ABBATIS  S.  DIONYSII 


il^ 


illaqueatum  Yictualibus  deficientibus  diroiUeret,  ne  A  Aaglici   restiiutum   praecordialiter  daluent;    Miki 


deinceps  repetitas  injurias  sustineret,  relicto  tam 
castro  Puteolo,  quam  Hugone  arbitrio  regis,  comes 
Garnotum  spe  vana  frustratus  recessit,  et  quod  fe- 
lici  principio  incoepit,  infauslo  fine  terminavit.  Re^ 
vero  non  tantum  Hugoncin  Puteolensem  e^^hareda- 
vit,  quMn  etiam  castrum  Puteoli,  dirutis  moeniis  et 
effossis  puteis,  lanquam  locum  divin»  maledictioni 
patulum  subvertens  deplanavit. 
CAPUT  XXI, 
Sed  et  alia  vice  longo  post  tempore,  cum  in  gra- 
tiam  regis  mullis  obsidibus,  multis  sacramentis  re- 
ductus  esset,  iterata  fraude  recalcitrans,  et  docilis 
Scillam  scelerum  vicisse  magistrum  :  iterato  a  rege 
obsessus,  iterato  exbairedatus,  cum  dapiferum  ejus 


vero  de  Monle-Lieherii  gralissimum  de  sorure  co- 
mitis  conjugium  occasione  parenteke  dokns  ei 
gemebundus  amisit ,  nec  lantum  honoris  et  gaudii 
in  receptione,  quantum  in  divortio  debonestatiuois 
et  trislitise  suscepit.  Quod  quidem  egregie  factam 
virorum  judicio  ex  ea  canonum  auctoritatc  assuoi- 
ptum  est,  ubi  baec  habetur  sententia :  obligatiiMies 
cdntra  pacem  in  irritum  oiniiino  reducautur  (232}. 
wQuia  fortissima  regum  dextera  officii  jure  votiTO 
reprimitur  tyrannorum  audacia,  quoties  eos  gverris 
lacessiri  vident  infmite,  gratulanter  (235)  rapere, 
pauperes  confundere,  ecclesias  destruere,  i&terpo- 
lata  licentia,  qua  si  liceret  semper  iusanius  Inflam- 
niantur,  malignorum  instar  spiritunm,  qui  quos  ti- 


(^us  Ansellum  Garlandensem   baronem  strenuum  B  ment  perdere  magis  tnicidanl,  quos  sperant  rdi- 


propria  lancea  perforasset,  nativam  et  assuetam 
dediscere  proditionem  non  valuit,  donec  via  Hiero- 
solymitana ,  sicut  et  multorum  nequam  aliorum , 
cyus  omni  veneno  inflammatam  nequiliam  vit»  ere- 
ptione  eistinxit  (227). 

Cuni  igitur  ad  pacis  confoederationem  intcr  regem 
Anglix  et  regcm  Galliae  et  comilem  Theobaldum, 
tam  regui  optimates  quam  religiosi  viri  operam 
commodarent ,  juslo  eorum  arbitrio  ( 228 ) ,  qui 
contra  regnum  conspirantes  ad  propriorum  (229)  rc- 
cupenitiouem  querelarum,  tam  regem  Anglise,  quam 
comitem  Theobaldum  obligaverant,  guerra  con- 
sumpti,  pace  nibil  lucrantes,  quid  fecerint,  digna 
tandem  sententia  animadvertunt.  Cum  Lancelinus 


nere  'omnino  fovent,  fomenta  flammis  apponunt, 
ut  inPinite  crudelius  devorent.  Thomas  siquideni  de 
Bfama  homo  perdilissimus,  Ludovico  rege  supra- 
dictis  et  multis  aliis  guerris  atleudente ,  pagum 
Laudunensem,  Remensem,  Ambianensem,  diabolo 
ei  prosperante,  quia  stultorum  prosperitas  eos  per- 
dere  consuevit,  usque  adeo  dilapidaverat,  forore 
lupino  devoraverat,  ut  nec  clero  'ecclesiasticae  ul- 
tionis  limore,  nec  populo  aliqua  humanitate  p^r- 
cerit,  omnia  trucidaus,  omnia  perdens  etiam,  Sancti 
Joannis  Laudunensis  monasterio  •sanctiroonialius 
duas  villas  peroptimas  eripuerit,  fortissima  castella 
Creciacum  et  Novigentum,  vallo  mirabili,  alUs 
etiam  turribus  tanquam  proprias  munierit  et  sicat 


comes  Domnimartini  querelam  Belvacensis  con-  ^  draconum  cubile,  et  speluncam  latronum  adaptans, 
ductus  (230)  sine  spe  recuperandi  amiserit,  paganus  totam  fere  terram  tam  rapinis,  quam  incendiis  im- 
de  Monte-Gaio,  querela  castri  Livriaci  (251)  de-  misericorditer  exposuerit.  Cujus  intolerabili  fatigata 
ceptus,  cum  uno  mense  idem  castrum  clausura  di-  molestia,  cum  sederet  Belvaci  (234)  generali  coc« 
Tvtum,  sequente  vero  multo  fortius  pecunia  rcgis     ventu  Gallicana  Ecclesia,  ut  in  hostes  veri  Sponsi 


(227)  ExstinxU,  KnseWi  dapiferi  necem  anno  1115 
consignat  Guiilelmus  Nangius,  cujus  auctoritate 
sequentes  Ludovici  Yl  litteras  apponimus,  ex  tabu- 
lario  S.  Martini  a  Campis  descn^tas  :  <  In  Christi 
nomine,  ego  Ludovicus,  Dei  gralia  rex  Francoruin, 
notura  fieri  volo...  quod  noslram  adiere  praesen- 
tiam  domnus  Matthxus  S.  Martini  prior,  totusque 
ejusdem  ecclesi»  conventus,  rogantes...  quaie- 
iius...  quemdam  servuni  noslrum  noinine  Ansoldum 
ecclesi»  B.  Martini  donaremus  :  quoruin  petitionem 
misericorditer  amplexus,  eum  eidein  ecclesi%... 
in  perpetuum  donaviiuus.  Verum  ut  hoc  ratuin  ac 
firinum  permaneat  in  sempiternum,  praesentem 
chartam,  nostri  auctoritate  sigilli  firmatam  et  cor- 
roboralam  fieri  disposuimus...  Actuin  Parisiis 
anuo  Incam.  Verbi  1117,  regni  nosiri  viii;  Ade- 
laidis  regin%  iii ;  astantibus  in  palatio  nostro  quo- 
rum  nomina  subtitulata  sunt  et  signa,  S.  AnselU 
dapiferi,  S.  Gisleberti  buticularii,  S.  Hugonis  con- 
Stabularii,  S.  Widonis  camerarii.  Data  per  manum 
Stephani  cancellarii.  >  Ansellus  igitur  anno  1117 
in  vivis  adhuc  agebat.  Caeterum  Hugonem  statim 
aut  brevi  temporis  intervallo  post  inierfeclum  An- 
Sellum,  iter  Jerosolymitanum  arripuisse,  haud 
existimandum  est.  Narrat  enim  Sugerius  L.  de  ad- 
ministratione  sua  p.  357  se  jam  abbate,  quam  digni- 
laiem  auiio  1123  adeptusest,  id  quod  sequitur  eve- 
liisso  c  Mihi,  inquit,  aliquando  contigit,  quod 
cum  Aurelianum  cum  miliUri  manu  post  dominum 


regem  festinarem  et  pnepositum  Puteoli  ^ 
mala  reciprocantem  reperissem,  tnrpiler  captn&i 
teniii,  et  ad  S.  Dionysium  cum  dcdecore  transiai- 
si.  >  Cum  veroPuteoIus,.post  Hugonis  discessom, 
in  poteslatem  regis  concesserit,  prorsus  Terisimile 
est  iilum  adhuc  in  Galiiis  versatum  faisse,  cnm 
prxpo'situs  ejus  priora  mala  reciprocans,  a  Sugerio 
captus  est. 

(228)  In  duob.  codd   R^.  et  S.  Dion.  juslo  >- 
dicio, 
D     (229)  Propnonifii.  Codd.  S.  Germ.  S.  Dion.  ac 
Rei.  6265.  Edil.  propriam, 

(230)  Conduclus.  Conductum  Belvacensem  hic 
interpretatur  Loisellus  communias  Bellavacenses  ad 
pnjelia  conducendi  jus,  qiiod  quidem  absque  emolti- 
mento  non  erat.  Quasdam  enim  ob  id  nominalim  pnc- 
fecto  suo  tributa  solvebant  communiae.  Forie  con- 
ductus  nomine;'nihiI  aliud  hoc  loci  intelligendum 
est,  quam  jus  gisti^  qiue  vulgatior  esl  vocis  bvjss 
significatio. 

(231)  I^ivriaci.  Sic  codd.  Reg.  et  San-IKmi.  Cod. 
8.  Germ.,  Livrici,  Edil.,  Livraci. 

(232)  Heducantur.  Ita  codd.  omn.  Ed.,  dtdm- 
cantur. 

(233)  GratulanUr.  Sic  R^.  codd.  Edit.,  ^jIb- 
lantur. 

(234)  Belvaci.  —  Anno  1114  dle  6  Decembns  ha- 
bitum  est  hoc  Belvacense  concilium. 


i5i)5  "HTA  LUD0V1CI GROSSI.  1306 

JesuCbristihicetiamjudicii  primordia,  etdamna-Anon  yerentur,  edocuit.  Subyersis  ergo  adulteriuis 


tivam  promulgare  incipiat  sententiam,  Tcnerabilis 

sanctae  Romanae  Ecclesi»  legatus  Gono  Praeuestinus 

episcopus  innumeranim  pulsatus  molestia  querela- 

rum,  ecclesiarum,  pauperum,  et  orphanorum  de- 

yexationum  ejus  (235)  tyrannidem  mucrone  beati 

Petri,  analhemale  scilicei  generali  delruncans,  cin- 

gulum  niilitarem  ei  licel  absenti  decingit,  ab  omni 

honore  tanquam  sceleratum,  infamatum,  Ghristiani 

nominis  inimicum  omnium  judicio  deponit.  Tanti 

itaque  concilii  rex  exoratus  deploratione,  citissime 

in  eum  mo^et  exercitum,  et  clero  cui  semper  hu- 

miliime  haerebat  comitatus,  Creciacum  munitissi- 

mum  caslrum  divertit,    armatorum   potentissima 

manu,  quin  potius  divina,  inopinate  castrum  oc-     («ci 

cupat :  turrim  fortissimam,  ac  si  rusticanum  tugu-  **  adeum  de  finibus  Bituricensium  vir  peritus  lingua- 

que  venalis,  Alardus  Guilebaldi,  qui  satis  rketorice 
privigni  sui  querelam  deponens,  domino  regi  hu« 
millime  supplicat,  rogans  quatenus  nobilem  baro- 


castellis,  easdem  villas  Sancto  Joanni  restitucns, 
civitalem  Ambianensem  regressus  turrim  ejusdem 
civitatis  Adae  cujusdam  tyranni  ecclesias  et  totam 
viciniam  dilapidantem  [lege  dilapidantis]  obsedit» 
quam  fere  biennali  coarclans  obsidione  ad  dedi- 
tionem  deFensores  cogens  expugnavit,  expugnatair?. 
funditus  subvertit,  ejusque  subversione  pacem  pa- 
triae  regis  fimgens  ofncio,  qui  non  sine  causa  gla- 
dium  portat,  gratantissime  reformavit,  et  tam  ipsum 
praefatum  Thomam  nequissimum,  quam  suos,  do- 
mino  ejusdem  civitatis  perpetualiter  exhaeredavit. 

(Afi.  1117.)  Ne  igitur  quacunque  terrarum  partc 
locorum  angustiis  virtus  regia  coarctari  videatur 
(scitur  enim  longas  regibus  esse  manus),  accelerai 


cupat 

rium  expugnat,  sceleratos  confundit,  impios  pie 
trucidat,  et  quos  quia  immisericordes  olfendit,  im- 
misericorditer  detruncat.  Yideres  castrum  ac  si 
igne  confiagrari  (2S6)  infernall,  ut  fateri  non  dif- 
ferres,  Pugnabit  pro  eo  orbis  terrarum  contra  insen^ 
$ato$  {Sap.  V,  21).  Hac  igitur  potitus  victoria,  suc- 
cessus  urgere  suos  promptus  cum  ad  aliud  castrum 
nomine  Novigentum  tetendisset,  adest  qui  ei  refe- 
rat  :  Noverit  $erenita$  tua,  domine  mi  rex,  m  hoc 
Mcelerato  ca$tro  $celerttti$$imo$  iHo$  demorari^  qui 
solo  iHferorum  loco  digni  erant^  t7/f ,  inquam,  qui  oc^ 
ea$xone  ju$$u  ve$tro  ami$$m  Communice  non  $olum 
civitatem  Laudunen$em^  $ed  et  nobilem  matri$  Do 


nem  Haimonem  nomine,  Variam-^vaccam  (239)  co- 
gnomine,  Burbonensem  dominum,  justitiam  recu- 
santem,  imperialiter  in  jus  (2i0)  traheret :  uepo- 
tem  majoris  fratris,  Erchembaldi  scilicet  fllium, 
exhaeredantem  tam  praesuniptuosa  audacia  com- 
pesceret  (241),  et  Francorum  .judicio,  eorum  quig 
quid  habere  debeat  determinaret.  Rex  iiaque  tam 
amore  justitiae,  quam  ecclesiarum  et  pauperum 
miseratione,  ne  hac  occasione  guerrarum  malitia 
puiluiante  pauperes  devexati  alienae  superbiae  lue- 
mini  cum  multi$  alii$  ecele$iam  igne  $uccenderunt;  q  rent  pcenam,  cum  praefatum  Haimonem  frustra  in 


nobile$  civitate$  fere  omne$t  eo  quod  vera  fide  $uffrar 
gari  domino  $uo  innitebantur  epi$copOt  tam  cau$a 
quam  posna  v^artyrizaverunt^  ip$um  epi$copum  Galdri' 
eum  venerabilem  Eecle$i(e  defen$orem  (257),  non  veriti 
manum  mittere  in  chri$tum  DomJfti,  crudeli$$ime  in- 
terfecerunt,  be$tii$  nudum  et  avibu$  in  platea  expo^ 
suerunt,  digitum  cum  annuto  pontificali  truncaveruntf 
et  cum  ip$o  $uo  nequi$$imo  per$ua$ore  Thoma  turrim 
ve$tram  ad  ve$tri  exhairedationem  (238)  occupare  con^* 
certaverunt,  Dupliciter  ergo  rex  animatus  sceleratum 
aggreditur  castrum  (an.  1115),  disrumpit  instar  infe- 
rorum  poenalia  et  sacrilega  loca ,  innocentes  dimit* 
tens,  et  uoxios  gravissime  puniens.  Unus  multorum 
injurias  ulciscitur,  quoscunque  homicidarum  nequis- 


causam  vocari  fecisset  (recusabat  enim  de  Justitia 
difiidens)  nulla  remissus  votuptate,  aut  pigritia,  ad 
partes  Bituricensium  cum  exercitu  multo  tetendit. 
Germiniacum  (242)  (Germigny)  ejusdem  Uaimonis 
munitissimum  castrum  divertens,  multo  confiictu 
impognare  contendit.  Yidens  autem  praefatus  Haimo 
nNllo  modo  se  posse  resistere,  jani  et  persouae  et 
castri  spe  sublata,  hanc  solam  salutis  suae  reperiens 
viam,  pedibus  domiui  regis  prostratus,  et  muitorum 
admiratione  saepius  revolutus,  ut  in  eum  misericor* 
diter  ageret  efilagitans,  castrum  reddit,  seipsum 
regiae  niajestatis  arbitrio  totum  exponit,  et  quauto 
superbius  se  subduxerai,  tanto  humilius  his  edoctus 
justiliae  se  reduxit.  Rex  vero  retento  castro,  et 


simorum  oflendit,  justitiae  sitibundus,  milvorum,  ^  co<*em  Haimone  in  Francia  causae  (243)  reducto. 


corvorum,  et  vulturum  rapacitati  pastum  generalem 
exhibens,  et  patibulo  afiigi  praecipiens,  quid  me- 
reantur,  qui  in  christum  Domini  manum  mittere 

235)  Ejus.  Sic  codd.  onmes.  Deest  in  edit 
(256)  Coiiflagrari.  Cod.  Reg.  (5263.  Ed.,  sicut  et 
reliqui  codd,, *.con/!an. 

(237)  Defensorem,  In  Galdrico  nihil  venerabile 
praeter  characterem  caeteri  agnoscunt  hislorici.  Mo- 
rum  illius  eOigiem  suis  omnibus  vestitam  umbris 
€t  coloribus,  expressit  Guibertus  Novigenti  abbas, 
lib.  De  Yita  sua. 

(238)  Exha^redationem.  Sic  codd.  omnes.  Edit., 
hxredationem, 

(239)  Yariam-Vaccam.  Sic  cognommatus  Haimo 
ex  vario  capillorum  coiore. 

(240)  In  ju$.  Sic  codd.  omnes.  £d.,  unus. 


Francorum  judicio  aut  concordia  avunculi  [a/.  pa- 
trui]  etnepotis  litem  tam  justissime  quam  piissime 
diremit,  multorumqueoppressiones  et  labores  sump« 

(241)  Compesceret  —  Erchembaldus  Y,  Borbonii 
dominus,  anno  circiter  1115  exstinctus,  cogno- 
niinem  reliquerat  filium  impu[>ercm,  cujus  mater 
paulo  post  secundis  nuptiis  Alardo  Guillebardo 
conjimcta  est.  llaimo  vero,  demortui  Erchembaldi 
frater,  hujus  filium  hsercditate  paterna  spoliaverat. 
Qua  de  re  conquestus  est  apud  Ludovicum  regem 
Alardus,  eum  ad  hanc  ulciscendam  injuriam  exci* 
tavit. 

(242)  Germiniacum,  Sic  in  codd.  S.  oerm.  et  Reg. 
3925,  red  in  Reg.  6265  et  san-Dion  Gcrmaniacum. 
F^it.,  Germanicum, 

(245)  Apud  Freher.,  litis  causa. 


1301  BUGERU  ABBATIS  S.  D10N\SII  «30» 

tiioso  Budore  consampsit.  Haec  et  bis  similia  in  a  multo,  ut  semper  consueTit,  eomperissel,  baroncs 

partibus  illis  crebro  clemHntissime  pro  quiete  eccle- 


suos  asciscit,  adjurando  ut  se  sequaatur  UTiut. 
AdTentare  festinant  comes  Flandriae  Balduintts  ap- 
prime  militaris,  elegans  juvenis  et  facetus,  come» 
Andegavensis  Fulco,  mullique  regni  optimates,  qoi 
rupta  Nortmannix  clausura,  dum  alii  villam  munittnty 
alii  terram  longa  pace  opimam  tam  rapinis  quam 
incendiis  exponunt,  el  quod  insolitum  fueral,  pne^ 
seiite  rege  Anglorum  circumquaque  devastantes  ti>- 
tolerahiliter  confundunt.  Interea  idem  rex  AngSije 
castelli  apparatum  multa  instantia  pneparat,  upero- 
sos  soUicitat,  et  duni  rex  suum  pnesidio  militam 
nuinitum  (245)i  relinquit ,  ipse  suum  proximo  nionte 
erigit  castrum,  ut  exinde  mililari  copia  balistariorura 
et  sagittariorum  repulsione  et  cibaria  terne  eis  excii- 
B  teret,  pro  his  terram  suam  jugi  necessitale  confuB- 
dere  coarctarel.  Cui  rex  Francorum  jacaUta  retor- 
quens,  absque  mora  vicem  reddit,  cum  subito  col- 
lecto  exercitu,  sicut  qui  tesseris  ludit  in 
remeans,  novum  iUud  caslrum  q*iod  vuigo  i 
batur  Malesessum,  virtuose  aggredilur,  mvlto  oo- 
nalu,  multa  gravissimorum  ictuum  donatioac  et 
receptione  (tali  enim  foro  tale  Tulgo  solvitur  leLo- 
neum)  viriiiter  suppeditat,  diripit,  et  pessundat,  et 
ad  regni  excellenliam,  et  oppositi  contumeliam, 
quidquid  machinatum  inde  fuerat  vera  virtute  dis- 
solvit.  El  quoniam  nuiii  fortuna  aliquando  pardt 
potestativa,  cum  dicatur : 

Si  fortnna  volet,  fies  de  rhetore  consui, 
Si  volet  hwe  eadem,  fies  de  consuie  r/kelor. 


siarum  et  pauperum  patrare  consuevit,  quae  quia  si 
stylo  traderentur,  taedium  generarent,  supersedere 
dignum  duximus. 

Habet  effrenis  elatio  hoc  amplius  superbia,  ut  cum 

hxc  superioritatem,  illa  nihilominus  dedignetur  pa- 

ritatem :  cui  illud  convenit  poeticuin : 

Pfec  quemquam  sufferre  polest  Casarveprhrem^ 
Pompeiusve  parem (lucakus.) 

Et  quoniain  omnis  potestas  impatiens  con»ortis  erit, 

rex  Francorum  Ludovicus,  ea  qua  supereminebat 

regi  Anglorum  ducique  Nortmannorum  Henrico  su- 

blimitate,  in  eum  seinper  tanquam  in  feodatum  suum 

eiferebatur.  Rex  vero  Anglorum,  et  regni  nobililate, 

et  divitiarum  opulentia  mirabili,  inferioiitalis  im- 

patiens,  suffragio  nepotis  Theobaldi  Palatini  comi- 

tis,  et  multorum  regni  semulorum  ut  ejus  dominio 

derogaret,  regnum  cominovere,  regem  turbare  nite* 

batur.  Reciprocatur  ergo  inter  eos  antiquarum  guer- 

rarum  recidiva  malilia,  dum  rex  Angliae  cum  co-r 

mite  Theobaldo,  quoniam  eos  Nortmannici  et  Car- 

nolensis  pagi  concopulabat  affinitas;  proximam  regis 

marchiam  impugnareconcertant;  comitem  Moritoi- 

lensem  Stephanum,  alterius  fratrem,  alterius  nepo- 

tem ,   ad  alias  partes ;  videlicet  Briensium,  cum 

exercitu  transmittunt,  formidantes  ne  absentiaeo* 

mitis  terram  iliam  subito  rex  occuparet.  Quinec 

Nortmannis,  nec  Carnotensibus ;  nec  [etiam  Brien- 

sibus  parcere  sustinobat,  cum  in  utrornmque  rae- 

dio  tanquam  incircino  positus,modo  inistos ;  modo  ^  (An.  iil8)  Rex  Anglia;  post  lougos  et  mirabiles  pb 

cidissimse  prosperitatis  $uccessus,quasi  de  snmmo 
rotae  descenJcns,  inirabili  et  infausto  rerum  anga- 
riatur  eventu :  cum  ex  bac  parte  rex  Franciae,  cx 
parte  Pontivorum  Flandriae  affinitate  comes  Flas* 
drensis,  ex  parte  Cenoiuanorum  (2i6)  comes  Fuko 
Andegavensis,  omnino  cum  turbare,  omniiio  euiu 
aggredi,  lota  virtule  contenderuut.  Qui  nec  exterio- 
rum  tantuni,  sed  interioruin  honiiiium  suorum*  Hu* 
gonis  videlicet  Gornacensis,  comilis  Oensis  {Hem- 
rici  /),  comitis  Albemarlensis  (Stephani)^  et  muUofnim 
ctiam  aliorum  lacessiebatur  guerrarum  injuriis.  Qui 
ad  cumulum  mali  inlestino  malitix  devcxabatur  dl>- 
pendio ,  cum  et  camerariorum  et  lubicularionim 
(Wi),  privala  factione  perterritus,  ssepe  lecicm 
mutaret,  saepe  nocturno  timori  vigiics  armatos  mui- 
tiplicaret,  aute  se  dormientem  scutum  et  gbdiui 
omni  nocle  constilui  imperaret ;  horum  vero  unss 
Henricus  (2^8)  nomine  familiarium  intimus,  re^ 
libcralitate  ditalus,  potcns  et  faniosus,  faroosior  pro- 
dilor,  tain  liorribili  factione  dcprehensus,  ocolonni 
el  genit^Hium  amissione,  cum  laqueum  suffocanlem 
mcruisset,  misericorditer  est  damnatus.  His  et  tali* 
bus  rcx  nusquam  securus,  nativse  magnanimiutis 
strenuitate  conspicuus,  in  arcto  providus ,  eliau 


in  illos  terrarum  dissipatione,  crebro  etiam  con- 
flictu  regiae  majestatis  animositatem  declaraverit 
(244).  Verum  quia  Nortmannorum  marchia,  tam 
regum  Anglorum,  quam  Nortmannorum  ducum  no- 
bili  providentia,  et  novorum  positione  castrorum,  et 
invadabilium  fluminum  decursu  exlra  alias  cinge- 
batur,  rex  quia  his  callebat  transitum  in  Nortman- 
niam  sibi  aflectans,  cum  pauca  mililum  manu;  ut 
secretius  agendis  provideat,  ad  eamdem  marcbiam 
contendens,  viros  caute  pra;uiitlit,  qui  tanquam  via- 
tores  loricati  subcappis  etgladiis  cincti  (an.  iii8), 
publica  via  descendentes  ad  villaro  quae  dicilur  Va- 
dum-Nigasii,  villam  antiquam,  patulum  et  gratum 
Francis  praebere  paratam  ad  Norlmannos  accessum ; 
quae  Etlae  fluvio  circumfluente  cum  in  medio  sni  tu-  ^ 
tum  praebeat,  extra  inferius  et  superius  longe  pro* 
hibet  transitum,  subito  cappas  deponuut,  gladios 
exponunt,  accolas  animadvertentes  et  arinis  gravis- 
sime  insistentes  fortissime  resistendo  repeiiunt, 
cum  subito  rex  jam  pene  lassatis  per  decUvum 
montis  periculose  accelerans  opem  opportMnam 
ferre  prascipitat,  tam  villx  atrium  quani  munilam 
iurre  ecclesiam  non  sine  suonim  damno  occu- 
pat.  Cumque  regem  Angliae  prope  cum  exercitu 

(244)  Declaraverit,  Sic  codd.  oinnes.  Edit.,  decla- 
raverat. 

(245|  Jfiint(ttm.  Inquat.  codd.  Edit.,  nuntium. 
(246)  Cenomanoruin.  Sic  codd.  Reg.  el  Suu-Dion. 


Edit.,  et  Normannorum. 


(247)  Et  cubiculariorum,  ex  quat.  codd.  desuni 
in  edit. 

(248)  Henricus,  cod.  Rejp.  6963.  In  aliis  oudd^ 
sicut  in  edit.,  II. 


t300  VITA  LUDOVICI  GROSSI.  4510 

in  ostio  gladio  cmgebatur,  nec  qiios  .  diores  habebat,  A  vensis  Fiilco,  cum.  et  proprio  hominio  et  mullis  sa- 

cramentis,  obsidura  eliam  multiplicitate  regi  Ludo- 


exlra  domos  gladiis  se  cingi  (249)  qiiacunque  mulla 
tanquam  ludo  impunitos  susiinebat.  Qua  tempostale 
quidam  etiam  Engerrannus  de  Calvomonte,  vir  slre- 
iiuus  el  cordatus,  audacter  militari  manu  progre- 
d'enscastellum,  cui  nonien  Andeliacum,  quorumdam 
factione  clam  munitis  propugnaculis  strcnue  occu- 
pavit;  fretusque  regis  praisidio  occupatum  audacis- 
sime  munivit,  quo  terram  usque  ad  fluvium  qui  di- 
cilur  Andella ,  a  fluvio  Etlae  usque  eliam  ad  pontem 
Sancti  Petri  omnino  subjacere  cogebal.  Qui  multo- 
rum  se  cliam  supei  iorum  frelus  comitatu,  ipsi  etiam 
regi  {Anglico)  in  plano  (250)  occurrebal ,  rcdeuntem 
irreverenlcr  (251)  insequcbalur,  ejusque  terra  a 
termino  supradicto  (252)  pro  sua  utebatur.  Ex  parte 


vico  confoederatus  esset,  avaritiam  fidelitati  pnepo- 
nens,  inconsulto  rege,  perfidia  infamalus  (255-509), 
filiam  suam  (Mathildcm)  regis  Anglici  filio  Guii- 
lelmo  nuptui  tradidit,  el  compactas  sacramento  ini- 
micitias  lali  cum  eo  amicitia^  conjunctus  copula 
fraudulenlus  dissolvit.  (An.  IHO.)  Rex  itaque  Lu- 
dovicus  cum  terram  Nortmannise  ea  de  parte  iii 
conspectu  suo  silere  coegisset,  modo  multa,  modo 
pauca  manu  indifierenter  rapinis  eam  exponebat, 
lam  regem  quam  suos  longa  devexationis  consue- 
tudine  omnino  floccifaciens  vilipendebal,  cum  su- 
bilo  quadam  die  rex  Angliae  collectis  mullorum  vi- 
ribus,  speculalus  regis  Francorum  improvidam  au- 


Cliam  Ccnoiiianorum  cum   idem    rex   obsessis    in  ^  daciam,   ordinatas  militum  acies  occulle 


turre  Alenciaci  castri  praesidia  ferre  cum  comitc 
Theobaldo  muUa  mora  decrevisset,  a  comile  Ful- 
cone  repulsam  referens,  et  nmltos  suorum,  et  cum 
castello  eo  inglorius  facto ,  turrim  amisit.  Cumque 
his  et  talibus  multo  tempore  anxiatus  penein  imuin 
(253)  declinasset;  cum  jam  divina  propitiatio  dure 
flagellato,  et  aliquanlisper  casligalo,  (erat  enim  Ec- 
clesiarum  liberalis  dilator,  et  eleemosynarum  dap- 
silis  dispensator,  sed  lascivus  parcere)  et  a  tanta 
eiim  depressione  misericorditer  sublevare  decrevis- 
set,  ex  insperato  inferioritatisejusadversitasinsum- 
mam  rotse  prosperitatem  subito  rediicitur,  cum  et 
altiores  turbatores  potius  manu  divina,  quam  sua. 


in  euia 

dirigit,  incendia  [t.  e.  incentiva]  ut  in  eum  extra- 
ordinarie  (510)  insiliant,  ponit  milites  armatos  ut 
fortius  committant ,  pediles  deponit ,  quacunque 
belli  cautela  sibi  providere  potest  sagaciler  satagit. 
Rex  autem  cum  suis  nullum  pra^lii  consiituere  di- 
gnatus  apparatum ,  in  eos  indiscrete,  sed  audacis* 
sime  evolat,  cum  priores,  qui  dextras  applicuerunt, 
Vilcassinenses,  cum  Buchardo  Mommoriacensi,  et 
Guidone  Claromontensi,  primam  Nortmannonim 
aciem  fortissima  manu  csedentes  a  campo  marte  mi- 
rabili  fugaverunt,  et  priores  equitum  acies  super 
armatos  pedites  validissima  manu  repulerunt.Verum 
qui  cos  sequi  proposuerant ,   Franci   incompositi 


airl  supreme  declinant,  aut  omnino  deficiunt,  sicul     extraordinarie  ordinatis  et  compositis  aciebns  in 


ipsa  divinitas  consuevll  jam  pene  desperatis  et  hu- 
mano  auxilio  dcstitutis  misericordiae  dexteram  mi- 
sciicorditer  extendere.  Coraes  siquidem  Flandrensis 
f)alduinus,  cujus  gravissima  infestatione  graviter 
i^iem  rex  infestabatur ,  sxpius  in  Notmanniam  ir- 
vu^ns,  cum  ad  debellandum  Oense  castellum,  et  ma- 
ritiiuam  viciniam,  animo  eflrenis  militiae  vacaret,  su- 
bito,  sed  raroictu  in  faeie  lancea  percussus,  dedigna- 
tus  tantilla  sibi  providere  plaga,  mori  non  dedignatus 
(^5i),  non  tantum  regi  Angliae,  sed  omnibus  dein- 
ceps  finein  faciens  parccre  elegit.  Pncfatus  itaque  En- 
^enannus  deCalvomonte,  vir  audacissimus,  ejusdem 
*  egis  infeslator  pnesumptuosus ,  cum  beat»  Marise 
iiiatris  Domini  Rothomagensis  Archiepiscopatuster- 


sislentes,  sicut  sc  res  in  lalibus  habct,  eorum  com« 
posilam  instanliam  ferre  non  valentes  cesserunt. 
Rex  autem  lapsum  admiratus  exercitum,  ul  con- 
sueverat  in  adversis  constantiam  sui  suorumque 
prsesidio  armis  consulens  quam  decentius  potest, 
non  tamen  sine  magno  erratici  exercitus  delri- 
menlo,  Andeliacum  remcavit  (5ii).  Quo  subiti 
eventus  infortunio  aliqiiantispcr  levitate  propria 
la^sus,  ne  diutius  hostes  insuilent,  tanquam  si  ul- 
terius  Nortmanniam  intrare  non  audeat ;  solito 
multo  animosior  in  adversis,  et  quod  tantum  viro- 
rum  est,  constantior,  exercitum  revocat,  absentes 
adsciscit,  oplimates  regni  invitat,  die  certa  et  ter- 
ram  intrare  et  certamen  celeberrimum  inire  regi 


rani  destructum  iri  non  obhorreret ,  gravissimo  ta-  t^  Anglorum  significat,  et  quod  ei  promittit  tanquam 


Gtus  niorbo  post  longam  sui  exagltationem ,  post 
longam  et  intolerabilem  proprii  corporis  meritam 
luolestiam ,  quid  reginae  coeloruin  debeatur,  licct 
seri)  addiscens,  vita  decessit.  Comcs  etiam  Andega- 

(2^0)  Se  cingt,  Ita  codd.  omnes.  Ed.,  ex  cingi. 
^250)  Cod.  Reg.  6265,  in  palatio. 

(251)  Irreverenier,  Sic  codd.  omnes.  Edit.y  reve- 
renter. 

(252)  Tres  codd.  S.  Germ.,  S.  Dion.  et  Reg. 
3325,  terram  termino  supradiclo.  Cod.  Reg.  6565, 
Zjrra  in  termino  supradicto  sicut  sua  ntebatur. 

i253|  Jmum,  Sic  codd.  omnes.  Edil.,  unum 
254)  Balduinus  VII ,  Flandria;  comes  ,   prselio 
prope  Ouin  sive  Augam  (Eu)  adversus  Britones  par- 
liLiUS  Henrici  faveutes  commisso,  mense  septembri 
auiii  1118,  in  facie  graviter  vulueralus  est;quo  cx 


jurejurando,  paclum  persolvere  festinat.  Irruens 
siquidem  in  Nortmanniam  mirabili  exercitu  eam 
depopulando,  cum  caslrum  munitissimum,  quod 
dicitur  Juriacum,  multo  congressu  expugnatum,  in- 

vulnere  neglecio,  imo  per  intemperantiam  exas- 
perato,  interiit  anno  sequenti,  die  17  junii. 

(255-309)  Infamatus.  Codd.  S.  Germ.  S.  Dion.  ac 
Reg.  5925.  Ed.  et  Reg.  alter,  inflammatus, 

(3i0)  Extraordinarie.  Cod.  Reg.  6265.  In  edit.  et 
rcliq.  codd.  exordinarie;  f.  exordtnate. 

(31  i)  Remeavit.  Ita  codd.  omnes.  Ed.,  prape* 
ftfMl.— Brenneviliense  prajlium  de  quo  hic  seruio» 
illudque  secutos  eventus  itidem  describit  Ordericus 
Vitalis;  at  quamdissimilicalamol  Vidctur  Suj^erius 
Gailise  rcgi  plus  aequo  favere,  alter  iu  Auglue  re> 
gem  inmiodcratius  propendere 


1311  8UGERII  ABBATIS  S.  DIONTSII  i»f 

ceudio  conflagrari  (312)  cffecisset,  Briioilum  usque  A  scopo,  clericis  et  rara  famiUa  conteropU,  uiigiiU- 

pervenit.  Qui  aliquantisper  in  terra  d^^moratus,  nec 

regera  Anglorum  videre,  nec  in  quem  sufficiat  illa- 

tam  vindicare  reperiens  injuriam,  ut  etiam  in  comi- 

tem  Theobaldum  redundaret,  Garnotum  regressus , 

impetu  validissimo  urbem  aggrediens,  igne  coufla- 

grare  concertabat,  cum  subito  tam  clcri  [leg,  cle- 

rici],  quam  cives  beat(e  Dci  Genitricis  Gamisiam 

pneferentes,  ut  pro  ejus  amore  tanquam  Ecclesix 

tutor  priocipalis  misericorditer  parcai,  devotissime 

supplicant,  in  suos  alienam  ne  ulciscaiur  injuriam 

implorant.  Quorum  rei  supplicationibus  regise  ma- 

jcstatis  inclinans  celsitudinem ,  ne  nobilis  beatae 

Marise  cum  civitate  igne  solverelur  ecclesia  (313), 

coiuiti  Fiandrensi  Carolo  mandat  iit  exercitum  re- 

vocet,  et  Ecclesise  amore  el  timore  civitati  parcat.  ^  giae  celsitudinis  derivativa  consanguiuitate 


ris  et  privaia,  muro  (315)  tamen  propler  mare  ( 
meanlium  Saracenorum  impetus,  munitissima  civi  • 
tas ,  a  domino  rege,  quia  jam  advenium  ejus  au- 
dierat,  destinati  mandata  deposuimus,  diem  certani 
locumque  \iziliaci  mutui  coUoquii  cum  ejus  bene- 
dictione,  quia  regni  primitias  obtuleramus,  grataii- 
ter  reportavimus.  Gui  cum  dominus  rei  occurrere 
maturaret,  nuntiatum  est  eumdem  suramum  ponli- 
ficem  podagrico  morbo  diu  laborantem,  iam  Ro- 
manis  quam  Francis  vitae  depositioue  pepercib.se 
(an,  1119).  Gujus  Apostolicis  eisequiis  cum  mulli 
religiosorum  virorum,  et  Ecclesiae  praelatomm  lo- 
tcresse  festinassent ,  astitit  virorum  venerabi!is 
Guido  Yiennensis  archiepiscopus,  imperialis  ei  re- 

genero- 


Qui  cum  repatriassent,  momenianeum  infortunium 
longa,  continua,  et  gravissima  ultione  punire  non 
dcsislebant. 

£a  tempestate  {an.  1118)  venerandae  memoriae 
summum  pontificem  Romanum  Paschalem  ab  hac 
ad  lucem  perpetuam  conligit  demigrare.  Gui  cum 
deJoanne  Gaitano  canceilario  electione  canonica 
constitutus  papa  Gelasius  successisset,  et  cujusdam 
Burdini  depositi  Bracarensis  archiepiscopi,  impe- 
ratoris  Henrici  violentia  in  sedem  apostolicam  in- 
trusi,  et  populi  Romani  conductitia  infestatione 
intolerabiliter  fatigaretur,  et  a  sancta  sede  eorum 
fyrannide  arceretur,  ad  tutelam  et  protectionem  se- 


sus  (316),  multo  generosior  moribus,  qui  cnm  ia 
somnis  proxima  nocte  apto  gatis,  licet  ignoto  pne- 
sagio,  vidisset  sibi  a  persona  prspotente  lunam  snb 
chlamyde  repositam  committi,  ne  causa  Eccksix 
apostolici  transitu  periclitaretur,  ab  ea,  quae  ade- 
rat,  Romana  Ecclesia  in  summum  pontificem  ele- 
ctus,  visionis  veritatem  enucleatius  aniraadTertit. 
Sublimatus  itaque  tantae  ceisitudiuis  dignitate, 
gloriose,  humiliter,  sed  strenue  Ecclesiae  jura  di- 
sponens,  amore  et  servitio  domini  Ludovici  regis, 
et  nobilis  Adelaidis  (317)  rc^inse  ueptis,  aplins  ec- 
clesiasticis  providebat  negotiis.  Remis  itaque  cele- 
berrimum  celebrans  conciiium,  cum  legati»  impe- 


fenissimi  regis  Ludovici ,  et  Galiicanai  Ecclesiae  q  ratoris  Henrici  pro  pace  Ecclesiae  sedere  diflereiis. 


compassionem,  sicut  antiquitus  consueverunt,  con- 
fugit  (314).  Qui  cum  navali  subsidio  (pauperie 
quippe  multa  angcbatur),  applicuisset  Magalonam 
arctam  in  pelago  insulam,  qui  superest  solo  epi- 

(312)  Conflagrari.  God.  Reg.  6265.  Ed.  ct  alii  tres 
codd.  confari. 

(313)  igne  solveretur  Ecclesia.  Partem  tamen 
urbis  a  rege  (nimirum  anlequam  clerici  ad  ipsuni 
accederenl),  concreniatam  fuisse  testatur  Maurinia- 
cense  clironioQu  L.  ii,  his  vcrbis:  c  Gum  regem 
Ludovicum  de  Nortmaunia  cum  exercitu  venientem 
Garnotum  adventasse,  urbisque  partem  papa  (Ga- 
lixtTis)  cojrnovisset  concremasse,  >  elc. 

(314)  Confugit.  Gelasius  Roma  disccdere  co- 
actus,  anno  1118,  mari  2Septembris  die  secommi- 
sit,  Pisasque  post  aliquot  dies  appulit,  atque  iliic 


in  marchiam  versus  Mosoroum  (Mou$$on)  < 
set,  nec  profecisset,  quemadmodum  et  anteeessores 
fecerant,  anathematis  vinculo  pleno  Franconim  el 
Lotharingorum  concilio  innodavil  (318).  Cum  au- 

dioecesi  Gerundensi ;  amboque  papam  per  illam 
provinciam  comitati  sunt.  Apud  S.  i€gidiura  pon* 
tifex  vii  Idus  Novembris  agebat,  Magalonae  paucia 
post  diebus,  Alerti ,  nolaute  Mabilionio  (ibid.)  n 
Jdus  Decembris.  Avenione  versantem  xvii  Kalend. 
Januarii  nobis  exhibent  iittera  a  Baronio  ad  hoac 
annum  relatx.  Hinc  Arausicam  eum  advenis&e  do- 
cet  nos  bulla  ipsius  pro  monasterio  S.  Andrese  A>-e- 
nionensis,  data  Arausicoi  xiii  Kal.  Jannarn^  in^i^ 
ctione  xri,  anno  1119,  pontificatu^  anno  i  (ifrttf.K 
Yiennae  ante  fineni  ejusdem  auni  celebratum  ab  eo 
concilium  fuisse  tcstaulur  anonvmus  ChrunicrSia- 


aliquandiii  conmioratus  est.  Navi  rursus  conscensa,  n  xoniri  auctor,  iiec  iion  al)bas  Lspeiigensis,  Lugdo- 

Galliam  expeiens,  prinium  ad  Genuae,  ubi  cathe-      '"  ^* '^^* ~'  *"' "^^  ' — ' 

dralem  ecclesiam  vi  Idus  Oclobris  dedicavit,  tnm 
ad  Massiliae  portum  applicuit ;  qua  in  urbe  agebat 
23  Octobris,  ut  rcscnptum  declarat  quo  posses- 
sitmes  et  ecclesias  confirinat  mona$t<>rii  Nobiliacen- 
sis  apnd  Pictones,  datum  Matsilim^  X  Kalenda$ 
^ovembri$,  indict.  xii,  amo  Dom.  Incarn.  H19, 
pontificatv$  autem  domni  Gelasii  papo!  ii  anno  f, 
(Mabil.  Annal.  t.  YL  p.  IG,  17.)  (Jbiobservare  est 
Gelasium  in  diplomatibus  niore  Pisano  novein  mcn- 
sibus  septemque  diebus  annum  vulgarem  antever- 
tere,  atque  indictionem  a  Scptembri  auspicari  soli- 
lum  fuisse  (Pagi  ad  an.  1118.  n.  15).  Massilia  solvit 
paulo  post,  velisque  datis  ad  S.  i£gidii  ponum  de- 
yecttis  est.  Mox  illuc  conveniuiit  episcopi,  abbates 
et  primae  nobUitatis  illarum  regionum  viri :  quos 
inter  adfuit  Pontius  Gluniacensis  abbas  qui  papse 
ixx  eouos  paralos  cum  munusculis  obtiilit ;  docem 
Tero  abbas  S.  Goncordii.  sive  S.  Petri  Disuldini  iu 


num  inde  profectus,  ciim  illic  apgroiare  cceptssel, 
Matiscone  Gluniacuin  delatus,  ibi  29  Januani  Tilam 
cum  morte  cominulavit. 

(315)  Muro.  Sic  codd.  omncs.  Edit.,  imo. 

(316)  Consanguinitate  generosu$.  EratGuido  filin 
Guillielmi  Magtii,  dicti  ciiaiu  THe-hardie^  Burguii- 
diae  comitis,  nepos  Rainaldi,  ac  proiiepos  Ottonis- 
Guiilclmi,  ciijus  uxor  Ermentnidis  parenies  habe- 
bat  Reginaldiim  comitem  Ruciaceiisem ,  Albera- 
damque  filiam  Gisleberti  Lotharingiae  sonerioris 
ducis  ac  Gcrbergse,  cujus  pater  Henricus  Anoeps» 
Gernianlae  rex. 

(317)  Adelais  exHumbcrtoH  Moriennae  comiteae 
Gisela  Galixti  sororc  nata  erat. 

(318)  Innodavit.  Post  elcctionem  siiam  Ealendis 
februarii  anno  1119  in  mona!$lerio  Cluniacensi  fa- 
ctam,  Galixtus  If,  Guillelmi  Magni,  ut  dixuuvs. 
comitis  Burgundi»  filius,  Viennam  ad  urbem  suaia 
archiepiscopalem  rtTeisus^    illic   qnlnqua|«stBHt 


4315  TITA  LLDOVICl  GROSSl.  iZii 

tetn  Bcelesisirtiin  Vothis  ditatiis  benenciis  gloriose  A  perdomante,  nontiflcalis  eathedrae  lueema  nou  siib 


Roniain  pervenisset,  gloriosa  tam  cleri,  quam  po- 
puli  Romaui  susceptus  receptione,  multis  anteces- 
soFum  snperiorum  [f.  superior]  Ecclesia;  curam  fe- 
liciler  administrabat.  Nec  muitam  adliuc  in  sede 
sancta  fecerat  moram,  cum  Romani  ejus  t:im  nobi- 
litati  quam  liberalitati  favenles,  inlrusum  ab  impe- 
ratore  schismaticum  Burdinum  ^  apud  Sulram 
sedeniem,  et  ad  limina  apostolorum  transcuntes 
clericos  genu  flectere  compellcntem,  expugna- 
tiim  tenuerunt,  tortuoso  animali  camelo ,  tortuo- 
sum  antipapam,  imo  Antichrislum  ,  crudis  et 
sanguinolentis  pellibus  capricis  amictum,  trans- 
Tersum  superposuerunt,  et  ignominiam  Eccle- 
siae  Dei  ulciscentes,  per  medium  civitatis  via  re- 


modio,  sed  superposita  monti  clare  elucebat  beati 
Petri  Ecclesia,  el  reliquse  urbis  et  extra  amissa  re^ 
cuperantes  lanti  domini  gratissimo  fruebantur  pa^ 
trocinio.  Cui  cum  in  Apulia  apud  civitatem  Botoii-» 
tum  [leg.  Bitontum]  missus  a  domino  rege  Ludovico 
pro  quibusdam  regni  negotiis  occurrissem,  vir  apo' 
stolicus  tam  pro  domini  regis  quam  pro  monasterii 
nostri  reverentia  honoriflce  nos  recepit,  et  diutius 
retinere  vellet,  si  Ecciesiae  nostrse  amore,  et  socio- 
rum  Abbatis  S.  Germani  (319)  socii  et  connutriti, 
et  aliorum  persuasione  non  revocaremur.  Per- 
actis  ilaque  regni  quse  susceperamus  negotiis,  cum 
prospere  redire  maturaremus,  ul  peregrinorum  mos 
est,  hospitio  suscepli  quadam  villa,  cum  finiiis  ma- 


gia«  ut  magis  publicaretnr,  educentes,   imperante  ^  tutinis  (520)  auroraro  exspectando  vestitum  in  le- 


domino  papa  Calixto  perpetuo  carcere  in  montanis 
Campaniae  prope  S.  Benedictum  captivatum  dam-» 
naverunt,  et  ad  tantae  uitionis  meraoriae  conserva^ 
tionem  in  caroera  palatii  sub  pedibus  domini  papae 
conculcatum  depinxerunt.  Domino  itaque  Calixto 
gloriose  pra^sidente,  et  raplores  Itatiae  et  Apuliae 

Dominica,  quae  hoc  anno  in  diem  9  Februarii  in- 
cidebat,  coronatus  est  (Pagi  ad  an.  ii19,  n.  6,  Ma-^ 
BiL.  Annal.  Ben.,  t.  \I,  p.  36).  Dispositis  illius 
Ecclesiae  rebus,  Arvernorum  regionem  peragravit. 
Inde  Tolosam  profecUis  conciliom  habuil  in  ea  urbe 
VII  Idus,  non  quidem  Junii  (ut  mendose  in  actis 
edit.  legitur),  sed  Julii,  sive  octavo  mensis  hujusce 
dle  (JlisL  de  Lang.  t.  II,  p.  384  el  385).  Tolosa  di- 
gressus  17  Julii,  papa  ad  villam  quaevocatur  Fron- 
ton ,  tribus  leucis  Tolosa  distanlem  versus  septen- 
tri(mem,  inde  ad  villam  S.  Audardi  in  pago  Gatur- 
censi  (hodie  Montauban)  perrexit,  tum  ad  Caturco- 
rum  caput  Divonam,  ubi  altare  inajus  cathedrali 
ecclesije  die  27  Juiii  consecravit  {ibid.V  Apud  Pic- 
tavos  versabatur  vi  Kal.  Sept.,  quo  die  Elisabeth 
inonasterii  SS.  Trinitatis  ejusdem  urbis  abl)atissae, 
litteras  apostolica'.  tutelae  indulsit.  ExurbePicta- 
^orum  pontifex  Julioiuagum  Andegavorum  profe- 
cttts,  altare  Dominicum  Parthenonis  B.  Mariae  de 
Floncereio  die  7  Septembris  idem  consecravit  (Mab, 
t^i£^.).Nec  ante  nonum  hujus  mensis  illinc  discessit, 
ut  testatur  diploma  ab  ipso  in  graliam  Savigniacen- 
sts  monasterii  datum  Andegavls  v  Jdus  Septembris 
(Mart.  Ampt.  coU,,  t.  I,  col.  659).  Exinde  progres- 
6US  recto  itinerc  ad  Glanofoslicnse  monaslenum', 
ecclesiam  hujus  loci  dedicavit  (Mab.  ibid.^  p.  37). 
At  priusquam  illuc  accederet,  videtur  Parihenonem 
Fontis-Ebraldi  invisisse.  In  litteris  enim  xvii  Kal. 
Octobris  in  Majori  Monaslerio  prope  Turones  datis 
in  graliam  Fontis-Ebraldi  sanctimonialium,  asserit 
se  eorum  ecclesiam  dedicasse ;  quod  tamen  praPS' 
larc  potuit  cum  Viennensi  Ecclesi»  praeesset ,  ac 
legati  apostolici  munere  fungeretur.  Ijicunque  est, 
Glanofolio  Turonos  venit,  ubi  nocte  a  furibus  nu- 
datus  esl.  Quod  cum  accepisset  GofTridus  Vindo- 
cinensis  abbas,  grisiam  petliceam  atque  varias  peltes 
pontifici  obtulit,  testante  eodem  GoQrido  in  epistola 
ad  Calixtum  fl.i,  ep.iS).  NecdumTuronibus  disces- 
serat  viii  Kalend.  Oclobris,  quo  die  fratribus  Majo- 
ris  Monasterii  in  ipsis  eorum  a^dibus  duo  privilegia 
concessit  (Mabill.  ibid.).  Turonibus  relictis,  Car- 
iiotas  verstts  iter  direxii ;  et  cum  in  via  rescisset 
•urbis  hujus  partem  a  Ludovico  rege,  odio  scilicet 
comitis  Theobaldi,  concrematam  fuisse,  consilio 
inutato,  Aurelianos  inopinato  advenit.  Slampas 
inde  progressus,  alque  in  palatio  susceptus,  eccle- 
eiam  Mauriniacenseni  in  suburbio  hujus  urbis  prae- 
sente  cum  Adelaide  uxore  Ludovico  rege,  v  Nonas 


cto  me  reddidissem,  semivigilans  videor  videre  me 
alto  maris  spatio  exiguo  lembo  solum  omni  remi* 
gio  destitutum  vagari,  frequenli  fluctuu«D  motu, 
modo  ascendendo ,  modo  descendendo  periculose 
fliictuare,  percussum  horrido  naufragii  (imore  di- 
vinltatis  aures  multo  clamore  sollicitare,  cum  su- 

Octobris  dedicavit.  Haec  dedicatio,  inquit  MaMIIo- 
nius,  male  in  editis  consignatur  aniio  sequenti, 
quo  Calixtus  ampHus  in  Gallia  non  erai.  ^tampis 
egressus  pontifex  Lutetiam  Parisiorum  contcndil, 
deinde  Remos  adiit,  ubi  concilium  ab  Octobris  i9 
usque  ad  30  diem  celebravil.  Quarto  post  illud  in- 
choatum  die  nempe  23,  feria  iv,  inquit  Ordericus, 
cum  insigni  comitata  Mosonem  profectus  est,  et 
Dominico  sequenti  prse  labure  et  metu  lapsus  et 
C  aJger  Remis  versus  est.  Inde  Gizorlium  ad  regis 
Anglorum  colloquium  venil ;  mox  ad  S.  Dionysii 
monaslerium,  ubi  S.  Martini  Campensis  omnes jpos- 
sessiones  v  Kalend.  Decembris  conrirmavit.  Dein 
Parisios  prajtergi*essus ,  Burgundiam  ingressurus, 
primo  Corboliiim,  tum  Melodunum  progi-essus  est, 
comitanlibus  ipsum  rege  ac  regina,  qui  una  ponli- 
flcem  Ferrarias,  quae  regalis  abbatia  est,  prosecuti 
sunt.  Apud  Senonas  erat,  teste  Clario  monacho, 
Nonis  Decembris,  inde  Antissiodori  natale  Domini 
celebravit.  Sedeloci  in  iCduis  postmodum  exce- 
ptus,  chartam  CharitatisCisterciensium  ibi  sub  fi- 
nem  hujus  anni  (lli9)  confirniavil  (Mabil.  ibid.). 
iliinc  Cluniacense  monasterium  ilerum  adiit,  ubi 
Brunoni  Trevirensi  archiepiscopo  ejus  Ecclcsiae 
privilegia  renovavit,  diplomate  dato  iii  Nonas  Ja- 
nuarii  an.  1120  {ibid.  p.  45,  4C).  Trenorchii  pridie 
Idus  Januarii  versatum  fuisse  discimusex  bulla  ibi- 
dem  data  in  gratiammonasterii  YizcUacensis  (ibid.). 
^  Vienna^  deinde  consilium  habuit  pontifex,  ab  ipso 
^  indictum  ad  festum  B.  Mariae  quod  vocatur  Hypa- 
pante  (Concit.  i.  X,  p.  862).  Valentiae  ad  Rhoda- 
num  erat  vin  Kal.  Martii,  quo  die  Pontio  Clunia- 
censi  abbali  novum  privil^ium  indulsit.  Ibidein 
adhucmorabaturvKal.  Martii,  cuin  Viennensi  Ec- 
clesiae  privilegium  amplissimum  concessit  a  Baro- 
nio  relatum.  Post  ha;c  ad  Montempessulanum ,  per 
urbem  Vivarias,  cujus  cathedralem  iii  Kal.  Martii 
dedicavit  ecclesiam  (Bist.  de  Lang.  t.  11,  p.  386) 
processit,  indeque  ad  S.  iEojedium  :  tum  peragrala 
Provincia,  transcensisque  Alpibus,  ad  S.  Ambro- 
sium,  id  est,  si  bene  capio,  inquit  Mabillonius,  Me- 
diolanum  perrexit.  Haec  callistini  compendiosa  se^ 
ries  itineris  in  Gallia. 

(319)  Hugonis  ix,  San  Dionysiani  monachi 

(320)  Nota  priscum  hunc  monachorum  noctuT- 
nas  yigilias  horis  competentibus,  etiam  iu  Uuien;» 
celebrandi  morem. 


4345  SLGERI1  ABBATIS  S.  DIONYSIl  Ui6 

bilo  divinia  propitialione  lenis  et  placida  aura,  tan-  A  opitulante,  pervenissemus,  tam  dulciter,  tam  filsaii. 


quam  sudo  aere  suscilnla  tremulamct  jam  (52!) 
pcriclitantem  miserx  naviculx  proram  in  direclum 
retorquens,  opinione  citius  applicans  portum  pla- 
cidum  apprehendit.  Excitatus  autem  crepusculo, 
iter  coeptum  aggredicns,  cum  visionem  ct  visionis 
interprelationcm,  et  memorare  et  assiguare  eundo 
niulta  meditalione  laborarem  (timebam  enim  flu- 
ctuum  infestatione  aliquod  grave  infortunium  milu 
significari)  occurrit  subito  puer  familiaris,  qui 
roeos  meque  recognoscens ,  l%tus  et  tristis  singula- 
rem  [s,  singultum]  educit,  doniini  nostri  bonse  me- 
moriae  Abbatis  Adai  antecessoris  decessum  denun- 
•tiat(aii.  1123),communem  depersona  nostrapleno 
conventu  factam  electionem.  Sed  quia  inconsulto 


ter,  tam  nobiiiter  filium  prodignm  suscepit,  ot  H 
dominum  regem  prius  severo,  modo  sereno  tuUq 
occorrcntem,  archiepiscopum  Biluricensem,  epis- 
copum  Silvaneclensem,  et  ecciesiasticas  plures  pn- 
sonas  ibidem  nos  exspectantes  gratulanter  invenr- 
rimus.  Qui  cum  multa  veneratioue  celeirime  ciia 
Jaetabundo  frairum  convenlu  nos  suscepissent,  sf- 
quente  die,  Sabbato  scilicet  Medianae,  noe  iDdignuEu 
ordinavit  presbyterum.  Sequente  autem  Dominita. 
IsH  sunt  dtes,  ibidem  ante  sacratissimum  conit.s 
beati  Dionysii  abbatem,  licet  immcritum,  consetn- 
vit.  Quo  consueto.  Dei  omnipotentiae  faclo,  quanto 
ab  imo  ad  summum  de  stercore  erigens  paaperem. 
ut  sedere  cum  principibus  facerct,  subiimavil,  tant<» 


rege  factum  fuerat,  nieiiores  et  religiosiores  fra-  B  humiliorem,  el  si  fragilitas  huniana  non  Impediai. 

in  omnibus  devoUonem  (322)  manus  taro  dttlcissinia 
quam  potenlissima  comparavit.  Quaecum  in  obuj- 
bus  clementer  parvilati  nostrae  prosperata  roer.t 
(novit  enim  insuQicientia  nostri  tam  generis  qnaa 
scientiae),  inter  antiquorum  praediorum  Ecdesic  re- 
cuperationem,  et  novorum  acquisitionem,  et  Ecrle- 
siae  circumquaque  augmentationem,  et  aediOcioniri 
restitutionem,  sive  instilutionem,  hoc  polissimiiia 
et  gratissimum,  imo  summam  praestitit  miseratC) 
praerogativam,  quod  sancUe  Ecclesiae  snae  ad  saii- 
ctorum,  imo  sui  honorem,  ordinem  sanctum  iLideTa 
plene  reformavit,  sanctac  religionis  proposilum  qnoJ 
(325)  ad  Deo  fruendum  pervenitiir,  absque  scaiuislo 
et  perturbatione  fratrum,  licet  non  consnevehst, 
'  paciHceconstituit.Cujus  volonlatis  divinae  e(&cacboi 
tantae  libertatis  bonae  famae  et  terrenae  opuieiiti.i; 
subsecuta  est  affluentin,  ut  etiam  impraesentianim, 
quo  magis  nostra  excitetur  pusillanimitas,  qiiodaia- 
modo  cognoscatur,  nos  ipsos  remuneratione  etiam 
temporali  remunerare,  cum  et  aposlolici  regps  et 
principes,  felicitatibus  Ecclesiae  congratulari  delec- 
tet,  gemmarum  pretiosarum,  auri  et  argenti,  pailio- 
rum  et  aliorum  ecclesiasticorum  ornamentorura  af- 
fluentia  exinde  exiiberet,  ut  recte  dtcere  valearans  - 
Venerunt  mihi  omnia  bona  pariter  cum  iila  {Sap.  viii. 
Quod  experimento  gloriae  futurae  Dei  fratres  succes- 
sores  nostros  obtestando  per  Dei  misericordiara,  et 
terribile  ejus  judicium  sollicitamus,  ne  sanrtam  re- 


trum,  milites  etiam  nobiliores  cum  obtulissent  do- 
mino  regi  electionem  ut  assensum  prxberel,  mul^ 
tis  affectos  conviliis,  Aurelianis  castello  inclusos 
reportat.  Obortis  itaque  lacrymis  patri  spiritali, 
et  nutritori  meo  humanitatis  et  pietatis  affectu 
compatiens,  de  morte  temporali  graviter  dolens, 
a  perpetua  eum  erui  devotissime  divinam  im- 
plorabam  propitialionem.  Gum  autem  et  nuil- 
torum  consolatione  comitum,  et  ipsa  mei  discre- 
tione  ad  meipsum  rediissem ,  triplici  angebar 
dispendio,  iilrum  (ontra  domini  regis  voluntatem 
electionem  suscipiens,  Ecclesise  Romanae  rigore,  et 
domini  papae  Galixti,  qui  me  diligebat,  auctoritate 
matrem  Eeclesiam,  quae  a  mamilla  gratissimo  libe- 
ralitatis  suae^gremio  dulcissime  fovere  non  desiile- 
rat,  dilapidare  et  emungere  utroque  dissipatore, 
occasione  mei,  cum  nunqiiam  tale  quid  aflfectassent, 
suslinerem,  utrum  fratres  et  amicos  pro  amore  no- 
stro  deturpari  et  dehonestari  regio  carcere  pormit^ 
terem,  utrum  etiam  pro  bis  et  hujusmodi  eam  post- 
ponens  tantae  improperium  rcpuisae  incurrercm. 
Giimque  de  meis  aliquem  dDmino  papae,  ut  super 
his  consuleret,  remitlere  deliberarem;  subito  oc- 
currit  nobis  clericus  Romanus  nobHis  et  familiaris, 
qui  quod  sumptuoso  labore  per  nostros  volebamus, 
per  seipsum  facere  votive  suscepit.  Pnemisimus 
etiam  de  noslris  cum  eo  qui  veiieral  ad  regem 
unum,  ut  quem  finem  turbati  negotii  confusio  re- 


perisset,  nobis  referrent.  Neque  enim  incaute  regiis  j)  ligionem,  qiiae  et  honiines  et  Deum  conciliat,  conira- 


molestiis  nos  exponeremus.  Subsequenlesilaquesic- 
ut  si  mari  magno  absque  reniige  fluctuaremus, 
turbati,  incerli  rei  eventus,  cum  gravissime  anxia- 
remur,  Dei  omnipotentis  larga  propitiatione,  placida 
aura  naufragantem  navem  applicante,  inopinate  re- 
di^unt  qui  domini  regis  pacem,  captorum  solutio- 
nem,  electionis  confirmationeni  reportant.  Nos  au- 
tem  ex  hoc  ipso  voluntatis  Dei  argumentum  assu- 
roentes  (voluntas  enim  Dei  fuit,  ut  cito  occurreret 
quod  volebainus)  cum  ad  matrem  Ecdesiam,  Deo 


cta  consolidat,  pcrdita  restaurat,  paupertatem  opi- 
mat,  tepescere  permiltant;  quia  sicut  timentiUi: 
Dominum  nibil  deest,  non  timentibus  eliam  regiLss 
omnia,  ipsi  quoque  sibi  deficiunt. 

Sequente  itaque  ordinationis  nostrae  anno  (Ili3t, 
ne.ingratitudine  argueremur  (sancta  quippe  Ronuiu 
Ecclesia  ante  nostram  promotionem  um  Rosns, 
quam  allbi,  muitis  et  diversis  conciliis  um  pro  Ex- 
clesia  nostra  quam  pro  aliis  agentem,  beuigne  s^* 
sceperat,  graianter  disserentem  auJierat,  uegk4:j 


f52i)  Etjam,  exquatuor  codd.  Ed.,  irritam. 
(322)  Devotiorem.  Cod.  S.  Germ.  cl  Reg.  62C5. 
Duo  alii  Codd.  cum  Ed, ,  devotionem. 


(525)  Quo,  God.  Reg.  G265  et  S.  Oioil   £*i«L, 
quod. 


1517 


VITA  LUDOVia  GROSSI. 


4319 


iiostra  me  altius  (S94)  erexerat)  ad  eaia  Tisitandam  \  historise  revertamar,  ante  domini  papae  Calixti  de- 


properantes,  a  domino  papa  Galitlo  et  tota  curia 
honorifice  valde  recepti  per  sex  menscs,  cum  apud 
€um  demorando  magno  concilio  trecentorum  aut 
amplius  episcoporum  Lateranis  composilioni  pacis 
de  querela  investiturariim  astitissemus,  orationis 
causa  frequenlatis  ^diversis  sanctorum  locis,  videli- 
cet  S.  Benedicti  Cassini,  S.  Bartholomaji  Bcncven- 
li,  S.  Mattbxi  Salerni,  S.  Nicolai  Bari,  sanclorum 
angclorum  Gargani,  Deo  opilulante,  cuin  gratia  et 
clomini  papae  amore,  et  formatis  epistolis  prospere 
remeavimus.  Guni  autem  et  alia  vice  post  aliquot 
annos  nos  dulcissime  ut  magis  honorarel,  et  sicut 
in  litteris  suis  conlinebatur  libenler  exaltaret,  ad 
curiam  revocasset  apud  Lucam  Tusciae  civitiitem, 


cessum  (an.  ili4),  imperator  Henricus  collecto 
longo  animi  rancore  contra  dominum  regem  Ludo^ 
vicum,  eo  quod  in  regno  ejus  Remis  in  concilio  do< 
mini  Galixli  anathemale  innodalus  fuerat,  exercitum 
quantumcunque  potest  Lotharingorum,  Alemanno- 
rum,  Bajoariorum,  Suevorum  et  Saxonum,  licet  ei» 
infcstaretur,  coihgit,  alioqiie  tendere  simulans  con- 
siiio  regis  Anglici  Henrici,  cujus  filiam  reginaui 
duxerat,  qui  etiam  regi  guerram  inferebat,  Remis 
civitatem  inopinale  aggredi  niachinatur,  proponens 
aut  eam  subilo  destruere.  aut  tanla  dehoucstalione 
et  oppressione  civilalem  obsidere,  quanta  dominus 
papa  ibidem  (526)  in  eum  agens  sedit  sessione. 
Quod  cum  domino  regi  Ludovico  intimoruin  rela- 


decessus  ejus  veritatem  cognoscentes,  Romanorum  ^  tione  innotuisset,  lam  strenue,  quam  audacter  de- 

novam  et  Veterem  avaritiam  devitando,  retrocessi-  ieclum  quem  non  exspectat  cogit,  nobiles  asciscil, 

nius.  Gui  successit  de  Ostiensi  episcopo  approbata  causam  exponit.  Et  quoniam  beatum   Dionysium 

persona  assumptiis  papa  Honorius  vir  gravis  et  seve-  specialem  palronum,  et  singularem  post  Deum  regni 

Tus.  Qui  cum  justitiam  nostram  de  monasterioArgcn-  proteclorem,  et  multorum  relatione  et  crebro  cogn^- 

loilensi  puellarum  miserrima  conversalione  infama-  ^erat  experinienlo,  ad  eum  feslinans,  tam  precibus 

to,  lum  legati  sui  MathaBi  Albanensis  episcopi,  tum  quam  bcneficiis  pra^cordiaiiter  pulsat,  ut  fegnum 

dominiGarnotensis,Parisiensis,Suessionensis,domi'  defendat,  personam  conservet,  hostibus  more  solilo 


m  etiam  archiepiscopi  Remensis  Rainaldi,  et  mullo- 
1'um  virorum  testimonio  cognovisset,  pnxcepta  re- 
gum  antiquorum,  Pipini,  Garoli  Magni,  Ludovici 
Pii  et  aliorum,  dc  jure  loci  prajfati,  a  nuntiis  no- 
slris  oblata  perlegisset,  curiae  totius  persuasione, 
tam  pro  nostra  justitia,  quam  pro  carura   felida 


resistat.  Et  quoniam  hanc  ab  eo  habent  prserogaii^ 
vam,  ut  si  regnum  aliud  regnum  Francorum  inva- 
dere  audeat,  ipse  beatus  et  admirabilis  defensor 
cum  sociis  suis,  tanquam  ad  defendendum  altari 
suo  superponatur,  eo  prsesente  fit  tam  gloriose, 
quam  devoie.  Rex  autem  vexillum  ab  altari  susci" 


enormilate,  beato  Dionysio  et  reslituit  et  confirma-  p  piens,  quod  de  comitatu  Vilcassini,  quo  ad  Eccle- 
irit  (325).  Ut  aulem  ad  propositum  recolendae  regis     siam  feodatus  est,  speclat  (527),  votive  tanquam  a 


(524)  AUiu$,  Ita  codd.  omnes.  £d.,  altemis,  sed 
roaie.  Sensus  itaque  est :  Romana  Ecclesia  altius 

2uam  ego  ipse  negotia  nostra,  id  est  ecclesiae  S. 
«ionysii,  erexerat. 

(325)  Confirmavit,  Al.  reformavit,  De  lArgentoi- 
lensis  monasterii  rccuperatione  fusius  tractat  auctor 
noster  L.  De  rebns  in  administratione  sua  gestis. 

(326J  Ibidem.  God  S.  Germ.;  deesl  in  edd. 

(527)  Spectat,  Ab  ecclesia  San-Dionysianae,  clien- 
lekie  jure  pendebant  olim  Vulcassiui  comitcs,  ac 
propterea  parles  illius,  tanquam  advocati,  cum  ab 
adversariis  impeterelur,  suscipere,  ejusque  copias, 
quoties  armis  decernenda  lis  esset,  sub  illius  vexillo 
in  aciem  educere  tenebantur.  Quorum  in  locum  et 
ofiicium  successit  Philippus  rex,  Vulcassinum  ade- 
ftus,  idque  ante  annum  i087;quandoquidem,  teste 
AVillelmo  Gemnieticensi  (Hist.  Norm,,  I.  vii,  tap. 
-41),  Guillelinus  Magnus,  Anglise  rex  ac  Normanniae 
dux,  partem  hujusce  coniiialus,  nempe  oppidum 
quoddam  Medanta  nomine,  proprium  Philippi  regis 
Francorum,  ita  furens  hoc  ipso  anno  concremavit. 
Ob  hanc  igilur  adeptionrm,  cum  ecclesiae  San-Dio- 
Tiysianse  signiferi  Francorum  reges  evasissent ;  vexil- 
lum  ejus  solemniter  de  manibus  abbati  susccptum, 
in  gravioribus  plerisque  bcllis,  quae  adrersus  regni 
hostes  gessere,  ad  usque  Garoli  VII  tempora,  prae- 
ferendum  curavcrunt,  confcclisque,  ad  eumdem  lo- 
cum  reportarunt.  Signuni  istud,  porro,  quod  Latine 
Auriflanimam,  Gallice  Vorillamme^  vocant  historici, 
serico  panno  ignei  coloris,  inferius  ires  in  partes, 
lotidem*  apicibus  viridis  coloris  lerminalas,  diviso, 
hasticque  deauratx  appenso,  constabal.  Neqtie  vero 
solam  tutelam ,  sed  eiiam  hominium  ecclesiae  San- 
Diouysianae  debebant  Vulcassini  comites;  id  quod 
ipsemet  recognovit  Ludovicus  Grossus,  quippe  qui 


accelerans,  ut  ait  Sugerius  L.  de  rebus  in  admini- 
stralione  suae  gestis,  contra  imperatorem  insurgen- 
tem  in  regnum  Francorum,  in  pleno  capitulo  B. 
Dionysii  professus  est,  se  ab  eo  habere  (vulcassi- 
nuui)  et  jure  signiferi,  si  rex  non  esset,  hominium 
ei  debere.  hno  diploma  regis  ejusdem  babemus 
editum  bac  de  re  in  quo  se  ciientem  ecclesiae  San- 
Dionysianae  lestatur,  gralumque  ac  munilicuni  exhi- 
bet  erga  sanctissimos  illius  patronos.  c  Gura  ad  au- 
res,inquit,  nostras  pervenisset  Alemannoriim  regem» 
ad  ingrediendum  et  opprimendum  regnum  noslrum, 
exercitum  pneparare,  communicato  cum  palalinis 
nostris  consilio,  ad  ipsam  sanctissimam  martyrum 
basilicam  more  anlecessorum  nosirorum  festinavi- 
mus,  ibique  praesentibus  regni  nostri  optimalibus, 
pro  regni  defensione  eosdem  patronos  nostros  super 
D  altare  eorumdem  elevari  pio  aifectu  el  amore  effeci- 
nius.  Unde  nobis ,  ut  par  erat ,  placuit  gloriosissi- 
morum  martyrum  basilicam,  antiquorum  regum  li- 
beralitaie  et  munificentla  amplificatam  et  decora- 
tam,  nostris  lemporibus  omni  dilectione  amplexari 
et  siiblimare.  Praesenle  itaque  venerabiri  abbate  prae- 
fect(E  ecc:esi3e  Sugerio,  queni  fideiem  el  familiarem 
in  consiliis  nostris  habebamus,  in  praescntia  opti- 
matum  nostrorum  ,  vexillum  de  aitari  beatorum 
martyrum,  ad  quod  comitatus  Vulcassini,  quem  nos 
ab  ipsis  in  feodum  habemus,  spectare  dignoscitur, 
niorem  anliquum  antecessorum  nostrorum  servan- 
tes  et  imitantes,  signlferi  jure,  sicut  comitesVuIcas- 
sini  soliti  erant,  suscepimus.  Vicariam  quoque  et 
omnimodam  justitiam ,  plenariamque  libertatem  , 
quam'juxia  viltam  B.  Dionysii  versus  Parisium,  re- 
troactis  temporibus,  mullorumque  regum  Franciae 
et  nostra  occupaverat  potestas,  sicut  certa  metarum 
distinctione  terminavimus,  a  fluvio  Sequauae,  vide- 


ISll  SUGERII  ABBATIS  S.  DlONTSn  tS» 

Domino  Mo  susclpicns,  paticii  manu  conlra  hoslcs,  A  proleclionem,  ellam  qui  me  compalriocs  familarius 


ut  sibi  provideat,  evolat,  ut  eum  tota  Fraucia  se- 
quatur  potenter  invilat.  Indignata  igitur  hostium 
inusitatam  audaciam  usitata  Franciae  animositas, 
circumquaque  movens  militarem  delectum,  vires  et 
viros  pristinae  virlutis  et  anliquarum  memores  vi* 
ctoriarum  delegat.  Qui  cum  Remis  undecunque  po^ 
tenter  convenissemus,  tantse  militaris  et  pedestris 
excrcilus  copia  apparebanl,  ut  viderentur  superfi- 
dem  terrae,  more  locustarum.  non  tantum  secus  de- 
cursus  aquarum,  sed  etiam  montanis  et  planitie  de- 
vorare.  Ubi  cum  rex  continuata  septimana  Teutoni- 
corum  prsBStolaretur  incursum,  tali  inter  regni  pro^ 
ceres  deliberatione  res  disponebatur :  c  Transeamus, 
inquiunt,  audacter  ad  eos,  ne  rcdeuntes  impune 


educaverunt ,  aut  viviun  juvabunt ,  aut  moit«i«im 
eonservantes  reportabunt.  i  Comes  eiiam  PalaliBOS 
Theobaldus  cum  avunculo  nobill  TreceDsi  roaiiie 
Hugone,  cum  exabjuratione  (328)  FranciK  (gvemia 
enim  regi  cum  avunculo  rege  Anglico  inferebal) 
adveniasset  (529),  quarUm  efficiens,  quintam  Bur- 
gundiorum  ducis  (Hugonis  II)  (550)  et  NiverDensis 
comilis  (Guillelmi  II)  praeviam  fecit.  Comes  vero 
egregius  Viromandensis  Radulfus  germana  regis 
consanguinitate  conspicuus,  optima  frelas  mililia, 
multoque  S.  Quintini  et  totius  teme  annalo  Um 
loricis  quam  galeis  exercitu ,  comu  dextrum  eom- 
servare  destinatus  (554)  Pontivos  etAmbianesicsel 
Belvacenses  in  sinistro  constitui  approbaTit.  NoU- 


feranty  quod  in  terrarum  dominam  Franciam  su-  B  lissimus  etiam  comes  Fiandrensis  {Carobu) 


perbe  prsesumpserunt.  Sentiant  conlumacix  sus  me" 
ritum,  non  in  nostra  sed  in  terra  sua,  quas  jure  re- 
gio  Francorum  Francis  saepe  perdomila  subjacet, 
ut  quod  ipsi  furtim  in  nos  machinabantur  attenta- 
re,  nos  in  eos  coraro  retorqueamus.  >  Aliorum  au- 
tem  petita  severitas  persuadebat  eos  diutius  exspe- 
ctare,  ingressos  marchiae  fines,  cum  jam  fugere  in- 
tercepti  nequirent,  expugnalos  prosternere,  tanquam 
Saracenos  immisericorditer  trucidare,  inbumata 
barbarorum  corpora  lupis  et  corvis  ad  eorum 
perennem  ignominiam  exponere,  tantorum  homi- 
cidiorum  et  crudelitatis  causam  terrae  suae  defen- 
sione  justiiicare.  Ordinantes  autem  regni  proce- 
res  in  palatio  bellatorum  acies  coram  rege,  quae 


decem  millibus  militum  (552)  pugDatissimonnB  tri- 
plicasset  exercitum ,  si  tempestive  scissei  extrena 
acie  ad-  peragendum  ordinabatur.  His  aiitem  loco- 
rum  affinitatepropinquusdux  AquitaniaeGuilklnin* 
comes  egrcgius  Britanniae  (Conanus  111)^  ooncs  bel- 
licosus  Fulco  Andegavensis,  summe  aemuUbnBlflr. 
eo  quod  vires  exaggerare ,  et  Franconim  injuhaB 
gravissime  punire,  et  viae  prolixitas  el  lemporis  bre- 
vitas  prohiberet.  Provisum  est  etlam  nt  ubicmqoa 
exercitus,  apto  tamen  loco,  certamen  inirenl  (335), 
et  carri  et  carretae  aquam  et  vinum  fessis  cl  n^ 
ciatis  deferentes  instar  castellornm  in  conMU  Vica- 
rentur,  ut  a  labore  bellico  et  a  vulneribos  deficies- 
tes,  inibi  potando  ac  ligaturas  resf ringendo,  fo^tio- 


quibus   regni   suflfragio  jungerentur,   Rcroensium  ^  res  indurati  ad  palmam  obtinendam  concerU-eoi. 


et  Catalaunensium  ultra  sexaginta  millia,  tam  equi- 
tum  quam  peditum  unam  componunt;  Laudu- 
nensium  et  Suessionensium,  nec  minori  numero, 
secundam;  Aurelianensium,  Stampensium,  et  Pari- 
siensium  et  beati  Dionysii  copioso  exercitu,  et 
coronae  devoto,  tertiam;  cui  etiam  seipsum  in- 
teresse  spe  suffragii  protectoris  sui  disponens : 
f  Hac,  inquit,  acie  tam  secure  quam  strenue  di- 
micabo,  cum  praeter  sanctorum  dominorum  suorum 

licet  a  molendino  quod  vul^o  appellatur  Bayard^ 
usque  ad  supremum  caput  villae  quae  vocatur  Hal- 
bervillare,  ipsis  sanclis  inartyribus  ducibus  et  pro- 
tectoribus  noslris,  tam  pro  salute  anima;  nostrae, 
quam  pro  regni  administratione  ac  defensione,  con- 


jugis  et  lilteroruin  conscrvatione,  devote  in  perpe-  D  septem  miUibus. 


Publicata  igitur  tanti  et  tam  tremendi  facli  dr'2ie- 
ratione,  tantique  delectus  fortissimi  appanlioDe 
(554),  curo  hoc  ipsum  auribus  imperatoris  innnlnis 
set  (555),  simulans  et  dissimulans,  palliaU  oecasMce 
subterfugiens  (556),  alias  teiidit,  magis  ^ifens  ipe» 
ininiam  defectus  sustinere ,  quam  el  Imperiiun  H 
personam  ruina  periclitantem  Franeonun  gravissi- 
mae  ultioni  suppeditare  (557).  Quo  (538)  FraBci 
comperto ,  sola   archiepiscoporum  et  episcoporam 

ee  sujet, 

(550)  Glossator  mox :  quintam^  quw  decem  nticu 
hominum  strenuorum  continebat. 

(551)  Glossator  :  Cmii  septem  miUibnt. 

(552)  Glossator:  In  tanto  nuntero  ^  id  esi^i 


tuum  possidendam  contulimus.  Pra;lerea  oroninio- 
dain  potestalero,  oronemque  juslitiam,  atque  uni- 
versas  consuetudines  nundinaruro  Indicti ,  quoniam 
praefatum  indictum,  hoiiore  et  reverentia  sanciarum 
reliquiaruro,  c.Iavi  scilicet,  et  coronae  Domini,  apo- 
stolica  auctoritate,  archiepiscoporum  et  episcopo- 
rum  conlirmatione ,  antecessoruin  nostroruro  re- 
gum    Franciae  constitulione,  conslituturo  est,  in 

Eerpetuum  condonavimus....  Acturo  Parisiis  pu« 
lice,  anno  Incarnationis  Yerbi  i  iii,  regni  nostri 
xviii  Adelaidisx. )  (Felibien,  /fts/,  de  Cabbaye  de 
Saint-Denis,  Pr.,  p  95,  n.  cxxiv.) 

(528)  Abjuratione  Ed.  sic.  Cod.  Reg.  5995  ac 
San-Dion.,  ajurationet  Reg.  6965,  adjuratione. 

(529)GIossator  recensincod.  S.  Dion.  addit :  ctint 
ecto  mUiibus,  Haec  autem  non  a  se  ipso  dicit ,  sed 
ex  alivi  chronico  mutuatur,  uti  praemonet  his  verbis: 
NoTA.  Ceci  est  d^augmentation  tird  d^une  chronique  i 


Inirent.  Sic  tres  codd.   Reg.    6265,  S. 
.'ac 
Edit.,  invenirent. 


(555) 
Gerro.  ac  San-Dion. 


In  cod.  Reg. 


Re«.   6 
.  59i5, 


SlClll  IB 


(554)  Apparitione.  Fortepro  apparatm.  Glossator 
addit  :  cQuaejam  cum  rege  ultra  regnum  pedfn 
fixerant,  et  turmatim,  incompositosque  AlemftDM 
accedentes,  jaro  usque  ad  duo  millia  ocdderanil.» 

(555)  Glossator,  intonuisset. 

(556)  Glossator  addit :  et  tetrocedent^  iUk».  cte. 

(557)  Robertus  de  Honte  ad  ann.  I  tii  rem  sa»- 
matim  narrat,  his  verbis  :  iHenricus  imperalor, 
congregata  exercitus  infinita  multitudine«  fines  ftfni 
Francorum  irrmnpere  disponil.  Sed  Ludovico  Fra»- 
corum  rege  cum  infinito  nihilomiQus  exerdu  ia 
occursum  ejus  properante,  consilio  principom  el 
episcoporum ,  ab  inutili  proposito  desislil ,  el  Imx 

fMSua 

(558)  Glossator ,  ^ico  rex  et  Franei, 


I»21 


ViTA  LIJDOYICI  GROSSI. 


132) 


et  religiosorum  prece  Tironim,  ab  ilUu$  regni  (359)  A  beneficiis  remuneravit.  Imperator  crgo  Teutonicus 


^vasiatioDe,  et  paupcrum  dcpressione  vix  se  con- 
tinere  valebant  (an.  1124).  Tanta  igitur  eC  tam  ce- 
lebri  potitus  victoria  (540)  (idem  enim  aut  (341)  su- 
perius  fuit ,  quam  si  canipo  triumphassent  Francis 
repatriantibus  )  rex  exhilaratus ,  nec  ingratus  ad 
protectores  suos  sanctissimos  martyres  humiilime 
devenit ,  eisque ,  post  Deum,  gratias  roagnas  refe- 
rens  ,  coronam  patris  sui,  quam  injuste  relinuerat 
(542)  (jure  enim  ad  eos  onines  (545)  pertinent),  de- 
▼otissime  restituit  (544),  Indictum  (545),  exterius  in 
platea  (interiusenim  sanctorum  erat)  libenlissime 
reddidit ,  viaturam  omnimodam,  quibus  spaliis  cru- 
ces  et  columnae  statuuntur  marmoreae ,  quasi  Ga- 
<les  Herculis  omnibus  obsistentes  hostibus,  praecepti 


eo  vilescens  facto,  et  de  die  in  diem  declinans,  in- 
fra  anni  circulum  extremum  agens  diem ,  antiquo- 
rum  verificavit  senlentiam ,  neminem  nobilem  aut 
innobiiem  regiii  aut  Ecciesiie  turbatorem»  cujiis 
causa  aut  controversia  sanctorum  corpora  suble» 
ventur,  anno  fore  superstitem,  sed  ita  vcl  intra  de^ 
perire  (546).  Rex  autem  Angliae  conscius  Teutonici 
doli ,  quia  regi  Ludovico  cum  comite  Theobaldo 
guerram  inferens  conspiraverat,  Marchiam  coiiimi- 
tantem  regis  absentia  oronino  aut  dcpopulari  aut 
occupare ,  ^olo  uno  barone ,  scilicet  Amalrico  de 
Monte-forti,  viro  marte  jugi  accrrimo,  et  slrenuitnte 
Yilcassinensis  exercitusrepulsus,  autparum  autnihil 
proficiens,  vana  spefnistratus  rctrocessit.  Quo facto 


regii  confirmatione  sancivit  (an.  1124).  Sacrasetiam  "nostrorum  modemitate,  nec  (347)  multonini  tcm 


venerabiles  sacratissimorum  corporum  lecticas  ar^ 
genteas ,  quse altari  principalisuperpositae toto spa- 
tio  bellici  conventus  exstiterant ,  ubi  continuo  cele- 
berrimo  diei  et  noctis  officio  fratrum  colebantur, 
vnulta  devotissimi  populi  et  religiosarum  mulicrum 
ad  suflTragandum  exercitui  frequenlabantur  multi- 
plici  oratione,  rex  ipse  proprio  collo  dominos  et  pa- 
tronos  suos  cwn  lacrymanim  affluentia  filiaiiter  loco 
suo  reportavit,  muUisque  tam  terne  quam  aliaruro 
commoditatum  donariis,  pro  his  et  aliis  impensis 

factum  est  mense  Augusto.  >  Narrant  quidem  histo- 
rici  Germani  Henricum,  audita  Wormaliensium  su- 
btta  rebeliione,  ab  incoepto  desistere ,  atque  exerci- 
tum  in  bas  partes  reducere  compulsum  fuisse ,  ut 
incendium  ne  serperet  iatius ,  in  ipso  exordio  com-  C  Lodoviciis. 


porum  antiquitate  nihil  clarius  Francia  fecit ,  aiit 
potentiae  suse  gloriam  viribus  memhrorum  suorura 
adunatis  (548)  gloriosius  propalavil,  quain  cum  iino 
eodemque  termino  de  imperatorc  Romano  et  rege 
Anglico  licet  absens  triumphavit.  Ex  quo  quidcm 
suffocata  hostium  superbia  siluit  terra  in  conspcctu 
ejus,  et  pene  ad  quos  pertingere  poterat  inimici  iii 
gratiam  ultro  redeuntes,  amicitise  dcxtras  dederunt. 
Sic  arma  tenenti  omnia  dat  qui  justa  negat. 
(/in.  1121.)  Eaetiam  tempestatis  temperie  Alver* 

hnjusce  diplomatis  notis  annus  vi  Adelaidis ,  cum 
Ludovici  XII  et  Christi  1120  compDsilus  :  ex  quo  in- 
ferrc  cst  anno  1115  Adelaidem  Ludovico  nupsisse» 
et  quidem  anle  Julii  29  diem,  quo  Philippo  successit 


pnineret, 

(559)  Giossator ,  A  Theutonici  regni. 

(540)  Glossat.  adJit,  nec  muUum  cruentata, 

(541)  Aut,  Sic  2  codd.  Reg.  ac  San-Dion.  Ed. 
kaud, 

(542)  Retinuerat,  Sic  codd.  omnes.  Ed.,  tenuerat, 
Glossat.  addit  huc  Uhtjue. 

f545)  Glossat.  addit ,  regum  deeedentium, 
544)  Glossat.  addit  :  c  Et  pro  satisfactione  in- 
justae  retentionis,  Cergiacum  viliam  cum  omnibus 
pertinenttis ,  eorum  ecclesiae  liberaliter  concessit 
perpetuo  possidendam*  i 

Coronam  tamen  hanc  jam  inde  ab  anno  1120 
ecclesiae  S.  Dionysii  a  se  restitutam  testatur  ipse- 
met  Ludovicus  sequenti  diplomate ,  ex  cJiartuIario 
eiusdem  loci  descnpto  :  «Ludovicus  D.  G.  Fran- 
corum  rex,  archiepiscopist  ducibus,  comitibiis, 
et  universis  regni  nostri  proceribus  :  Quia  Dei 
omnipotentis  larga  miseratione  regnum  stare,  etc... 
Communicato  cum  palatinis  nostris  consilio,  ad 
ipsam  sanctissimorum  martyrum  iKisilicam  cum 
conjuge  nostra  acceleravimus,  et  praesente  vene- 
rabili  episcopo  domno  Conone,  sanctae  sedis  apo- 
siolicae  legato,quoniam  jure  et  consuetudine ,  re- 
ffiim  Fraiicorum  demigrantium  insignia  regni, 
ipsi  sancto  martyri  tanquam  duci  et  [^rotectori  suo, 
referuntiir ,  coronam  patris  nostri  ei  reddidimus, 
pro  dilalione  redditionis  satisfecimus ,  etc.  Actum 
puhlice  anno  Incamati  Yerbt  1120,  regni  nostri  xii, 
Adelaidis  autem  regimevi.  Concedente  Philippo  ^1- 
Ito  nostro  astantilHis  in  palatio  noslro  quorum  no- 
niina  siibtitnlata  siint  et  signa  :  S.  Stepbani  da- 

Eiferi,  S.  Gisleberti  buticularii,  S.  Hugonis  consta- 
ulariS,S.  Guidonis  camerarii.  Dato  permanum  Ste- 
l^ani  cancellarii.  Adaino  abbate  B.  Dionysii.»  Mi- 
rum  porro  Pbilippi  pueri  regii,  qui  vix  qnintum 
«tatis  anniim  attigerat,  c<{nsensum  in  hoc  dij^lO'- 
mate  memorari.  Observandus  pi^aeterea  in  obromcift 

PATnoL.  CLXXXVL 


(545)  Quid  sit  autem  Indictum ,  Gallice  le  Lendit 
nuncupatum,  et  unde  acceptum,  enuclealius  iii 
Chronico  Nangius  explicat,  his  verbis  :  f  Attulitipse 
rex  Carolus  ( Calvus)  ab  Aquisgrano  ad  ecclesiam 
S.  Dionysii  in  Francia  clavum  Dominicum  et  spi- 
neam  coronam  quam  Carolus  Magnus  annis  suis 
ibidem,  in  ecclesia  B.  Marrae  olim  a  se  fundata,  re- 
posuerat.  Et  nundiiias  indicti ,  in  platea  quae  Indi- 
ctum  dicitur,  quolibet  anno  in  secunda  quarta  feria 
Junii  Geri  tnstituitj  et  venientibus  ad  benedictionem 
iUanim  nundinarum  indulgentiam  tertisepartis  (icc- 
catorum  Heri  et  relaxari  pcr  pontiGces  et  episcopos 
totius  Galliae,  sicut  ante  Laroliis  Magnus  Aquisgrans 
fieri  imperaverat.»  Non  ignorarous  quidem  Rober- 
tum  Gaguinum  ac  Dubletum  ionge  altiirs,  hoc  est  a 
Dagoberti  muniflcentia,  Indicti  originem  arcessere. 
Verum  eos  qiiantum  a  Dagoberti  temporibus  rerooti 
sunt ,  tanturo  a  vero  distare  existiroamus ,  cum 

D  Nangiiis  ea  quae  de  hac  institutione  refert,  ex  veieri 
Sancti  Dionysii  membrana  sese  eruissc  testetur. 
Cxterum  Indicti  nundinas  benedictione  solemni, 
cum  in  aperto  campo  celebrarentur,  solebat  coiisc- 
crare  Parisiensis  episcupus.  Postquam  vero  intra 
oppidi  rouros  hal>eri  coepenint,  id  muneris  ahbas  vei 
prior  sibi  vindicavit.  Hinc  distinctio  exterioris  et  in- 
terioris  Indicti.  Ad  hasce  nundinas  confluebant,  non 
sine  ordine  et  apparatu ,  scholares  Parisienses,  pne- 
viis  cum  rectore  magistris ;  ac  subinde,  postquam 
instituti  sunt ,  procuratoribus  nationum  ,  scriba  et 
apparitoribus  :  nec  prius  ulli  pergamenum  venale 
licebat  exponere,  quam  rector  illud  probasset,  ac 
fasciculos  elegisset  ad  usum  scholarum  neccs* 
sarios. 

(546)  Henricus  Y  imperator  Ultrajecti  ad  Rhc- 
num  anno  1125,  die  25  Maii,  aetatis  anno  44 ,  mor« 
talitatem  explevit. 

(547)  Nec.  Sic  codd.  omnes.  Ed.,  veL 

(548)  Ackcifarts.SicquatuorCodic.  Ed.,  adjnvann. 


1523  SUGERII  ABBAT15  S.  DIONYSII  I3U 

iioruin  pontifex  Ciaromonlcnsis  (Aimericus),  vir  ho-  A  lamitas»  recidiTam  reportat  regi  querimouuun.  Qol 


ncsts  viljc,  ct  dcfcnsor  Ecclesige  iUiistris ,  ct  pulsa- 
tus  ei  pulsus  Alvernorum  superbia  nova  el  anliqua, 
qua;  eis  tilulatur, 

Alvernique  ausi  Latios  se  fingere  fratres^ 
ad  Doniinum  regem  confugiens  ,  querelam  Ecclesi» 
tacryroabilem  dcponit,  comilem  Alvernensem  (Cwi7- 
ielmum )  civilatem  occupasse ,  ecclcsiara  bea- 
lae  Maria  episcopalem  decani  sui  fraude  muUa 
tyrannide  nuiiiivisse.  Renilentis  etiam  pedibus 
provolulus  ancillalam  Eiclesiam  exancillari,  ty- 
rannum  efTrenatum  coinpescere  regise  majestatis 
gladio  suppliciter  efllagital.  Uex  aulem,  ut  con- 
sueverat  Ecclesiis  promptissime  opUuIari ,  causam 
Dei  gratanter  ,  sed  sumphiose  assumens,  quia  ver- 
bis  el  majestatis  susesigillo  tyrannum  corrigerenon 
valel ,  facto  maturans  miUlares  colligit  vires,  movet 
in  .4Iverniam  rec(ilcilrantem  copiosum  Francorum 
exercitum.  Cui  Bituricas  (349)  adventanti ,  regni 
optiroates,  comes  bellicosns  Andegavensis  Fulco,  co- 
mes  potcntissimus  Britanni»  Conanus,  coroes  egre- 
giusNivernensis  ( GuiUehnus  II ) ,  multique  aliiregni 
proceres  manu  magna  mUilari ,  regni  debitores  oc- 
currunt,  in  Alvernos  injuriam  Ecclesiae  et  regni  ul- 
cisci  festinantes.  Terram  itaque  hostium  depopu- 
lantes  ,  cum  civitati  Claromontensi  propinquarent, 
AWerni  praesidio  civitatis,  quia  peroptime  erat  mu- 
nita,  relictis  montanis  acutissimis  casteUis  se  com- 
miserunt.  Unde  Franci  consulte  eorum  deridenlcs 


se  casso  laboreadeo  defatigatum  dedignans,  coUecio 
primo  multo  majore  exercitu  terram  repeiit  Aher- 
norum  (551).  Jamque  gravis  corpore  et  cameae  spis- 
situdinis  mole  ponderosus,  cum  aUus  quislibel  [  mL 
quamlibet]  pauper  etiam  tanta  corporis  pericalosi 
[al.  periculosa]  incommoditate  equiiare  nec  velltf 
nec  posset ,  ipse  contra  amicorum  (352)  dissuasio- 
nem  mira  animositate  rapiebatur,  ei  quod  ip&i  etiaiD 
juvenes  borrebant,  aestivos  Junii  et  AugusU  tolerans 
calores,  impatientes  calorum  deridel,  eum  saepioft 
eum  angustis  paludnm  locis  fortissiniis  suonim  la- 
certis  sustentari  oporleret.  Erant  in  ejus  expeditio- 
ne  comes  prsepotens  Flandrensis  Carolas,  coa;es 
Andegavensis  Fulco  ,  comes  Britannix,  IrilmUrins 
regis  Anglici  Henrici  de  Northmannia  exercilus,  ba> 
rones  et  regni  optimales  quamplures,quieliam  Bis- 
paniam  perdomare  suQicerent.  Transiens  iUqne  Al- 
vernorum  dilliciles  ingn^ssus,  et  obviantia  casleUa, 
Claromonlem  pervenit.  Cum  autem  aborlivo  {ZSS^ 
et  opposito  civitati  castro  lilontisferranni  eiercita» 
applicaret,  milltes  qui  castrum  defendere  faabebaol, 
Francorum  mirabilem  exercitumsuisdissimilem  for« 
midantes,  loricarum  et  galearum  repercosso  sole 
splendorem  admiranies,  solo  visu  Laerent,  et  exte- 
riorem  refutanles  immunitatem  in  turre  et  lurris  pro- 
cinctu,  vix  etiam  inibi  se  contulerunl  (354).  Appli- 
citus  autem  immunitalis  relicUB  doniibus  fUmmivo- 
mus  ignis ,  quidquid  erat  pneter  turrim  el  prociB- 


sin)plicitatem  ,  et  ad  urbem  tendere  diflerentes ,  iit  q  ctum  ejus  ,  in  cineres  dissolvit.  Et  priroa  qoidem 


aut  civitatem  dimitterent,  ne  casteUa  aniittercnt; 
aut  si  remanerent ,  interim  victualia  consumerent, 
ad  castrum  peroptimum  Pontum  nomine  super  flu- 
vium  Hilerim  diverterunt.  Ubi  circumquaque  ten- 
toria  flgentes ,  aeque  plana  et  ardua  diripiunt ,  gi- 
gantea  audacia  coelum  tendere  videntur,  dum 
munitissima  montiuro  cacumina  prseripiunt,  prse* 
das  non  tantum  pecorum,  sed  et  pecoraUum  bonii- 
nuro ,  superfluo  etiam  educunt.  Instrumenta  impu- 
gnatoria  turri  ejusdero  casieUi  appUcantes,  saxorum 
molarium  impetu,  sagittarum  impluvio  muUa  eos 
strage  ad  deditionem  coropeUunt.  Qiio  audito  ,  qui 
civitatero  tenebant  timore  perculsi ,  simile  aut  gra- 
vius  quid  exspectanies »    fugaro  parant ,    civitate 


die  pfopter  aestuantem  incendio  subito  villam,  exln 
tcntoria  flgentes ,  sequenle  intus  [a/.  intro]  sopilis 
fiammis  reporlavimus  [al.  rcporiaverunt].  Rcx  vero 
sumino  roane  hoc  iino  facto  et  eos  contrisUTil  ti 
nos  exbilaravit,  qiioniam,  cum  lentoria  noslra  tma 
de  parte  turri  propinquiora,  multo  bello  ,  rauUis  sa- 
gittarum  et  jaculorum  emissionibus ,  ita  eliam  ut, 
prsemissis  inler  nos  et  ipsos  armatorum  praesidiis, 
nos  clypeis  operiri  oporteret,  lacessirc  tou  node 
non  desislerent ,  significavit  militari  viro  el  egregio 
baroni  Amalrico dc  Monteforti  (355), ut  eis  ex  obliqco 
insidias  ponens,  ne  procinctumimpunc  regredereulur 
provideat.  Qui  talibus  caUens  in  tentoriis  (356), 
sumit  arma ,  eosque  eqiiorum  velocitaie  ex  obliqvo 


exeunt,  earoque  regis  arbitrio  derelinquunt.  Rex  au-  B  nostriseos  impedientibus,  inopinatequosdaminierci- 


tero  et  Deo  Eccleslam  ,  et  clero  turres ,  et  episcopo 
«ivitatem ,  pace  inter  eos  et  coroitem  et  sacramen* 
tis  et  obsidum  miiltiplicitate  fii-roata ,  victor  in  oro« 
jiibus  restituit.  Verum  temporum  lustro  peracto 
{an.  1146),  cum  Alvernorum  comilum  perfida  (550) 
^  ie^itate  solveretur  recidiva  episcopi  et  Eccicsise  ca- 

(5i9|  Bituricas.  Siccodd.  omn.  Ed.,  Bituricis. 

S550)  Cum  hxc  aliera  Ludovici  regis  expeditio 
Lrvemos  priori  qiiinque  annis,  seu  lustro  jam  per- 
acto  successerit,  eique  interfuerit  Carolus  Flandrias 
comes  anno  1127,  die  2  Martii  interfectus,  soqui- 
lur  illam  cum  anno  1121 ,  istam  cum  anno  1126 
£omponendam  esse. 

(551)  Apud  Freber,  ferfidia. 
C352)  inquat.  codd.  multorum. 


pil,  regi  celeriler  remitlit.  Qui  cum  redimi  se  moho 
rogarent,  imperal  eos  emancari;  mancos  aulea 
pugnos  in  pugnis  referentes  intus  sociis  reniiuL 
Quibus  cdeleri  terriii  deinceps  nos  quielos  sinebasL 
Cumque  machinarum  et  instruinentorum  slruclm 
demoraute  tota  Alvernia  volunUli  el  arlMlrio  exer- 

(555)  Ahoriivo.  Sic  codd.  omnes  cum  edil.  Fratt 
legeiidum  ab  ortivo  quasi  ab  orfic,  id  esl  ab  orienle. 
ut  nolat  Freher. 

(554)  Quat.  codd.  sibi  se  eontttlerHttt.  Sed  ia  eef. 
5925  vox  inibi  restituta  est. 

(555)  De  Monte-forti.  Sic  codd.  omn.  Ed.,  «. 

(556)  Codd.  iniemtoriis  et  iniemploriis ;  foite  pn 
intentamentis,  ut  habet  Freber. 


iZVi 


TITA  LLDOVICl  GROSS^ 


432« 


citiis  pateret,  dux  Aquilaniae  Guiilelmus  exercilu  A  eeclesiaeDciasslstcns^pavimcntoprosLrat.isJibnim 


Aquiianorum  fretus  advenit.  Qui  cum  in  montanis 
castra  metatus  in  plano  Fraucorum  intueretur  ru- 
tilare  phalanges,  admiratus  cxercitus  tanti  magni- 
tudinem,  poenituit  eum  pro  impotentia  ad  refra- 
gandum  [al,  naufragandum]  venisse,  mittcnsque 
pacificos  regi  nuntios,  ut  ei  tanquam  Domino  suo 
loquaiur  assistit,  perorans  boc  modo  :  <  Dux  tuus 
Aquitanix,  domine  rex,  mulla  te  salute,  omni  te 
potiri  bonore.  Non  dedignetur  regice  majestatis 
celsitudo  ducis  Aquitania;  servilium  suscipcre,  jus 
suum  ei  conservare,  quia  slcul  justilia  cxigit  ser- 
vitium,  sic  et  justum  exigit  dominium.  Alvernensis 
comes,  quia  Alvcrniam  a  inc,  quam  ego  a  vobis  ba- 
beo,  babet,  si  quid  conimisit,  curiie  vcstrae  vcstro 


orationum  roanu  tencns  orabat  :  cuin  subito  Bu- 
cbardus  quidam  ncpos  pra^positi  prxfati,  sateiles 
truculcntus,  cum  aliis  de  eadcin  sceleratissima  ra- 
dice,  et  aliis  traditionis  pessimse  complicibus, 
oranti,  imo  Deo  loquenti  tacite  retro  cedit,  el 
caute  gladio  evaginato  colliim  terru;  proslratum  co« 
mitis  suavissiine  [a/.  ievissimej  tangens,  ut  paulu- 
lum  erectum  ferientis  gladio  se  inopinale  dirigerct, 
ensem  ci  applicans,  uno  iclu  impius  pium,  serviis 
dominum  scelcratissime  detruncat.  Qui  autera  asta- 
bant  necis  impise  coopcratorcs,  sanguinem  ejus  si* 
tientes,  tanquam  canes  in  relicla  cadavera  debac- 
cbantes,  innocentem  laniare  gaudebant,  summo- 
pere  gloriantes,  quod    opere  complere  potuerant 


habeo  imperio  repracsentare.  Hoc  nunquam  probi-  ^  quem  conceperant  dolorein,  el  quam  pepererant  ini- 


buinuis,  boc  etiam  modo  offerimus,  et  ut  suscipiatis 
suppliciter  efllagitamus.  Et  ne  super  bis  celsitudo 
vestra  dubitare  dignelur,  muUos  el  sufTicientes  ob- 
sides  dare  paratos  (557)  habemus.  Si  sic  judicave- 
rint  regni  optimates,  fiat  (558) ;  sin  aliter,  sicut.  > 
Super  his  (559)  igitur  rex  cum  optiinatibus  regnt 
consulens,  dictante  justitia,  fidem,  juramenlum, 
obsidum  sufilcientiam  suscipit,  pacem  patrix  et  Ec- 
clesise  restltuit,  diem,  intereos  praesente  duce  Aqui- 
tanix  agendis  Aurelianis,  quod  buc  usque  reniie- 
rnnt,  statuit,  excrcitumque  gloriose  reducens  iu 
Franciam  victor  remeavit. 

Egregie  factum,   quo  nobilius  ab   adolescenlia 


quitatem.  Et  apponentes  iniquitatem  super  iniquita- 
lem,  utpote  malilia  sua  exca^cali,  quoscunque  ca- 
stellanos,  quoscunque  nobiliores  comitis  barones, 
sive  in  eadcm  Ecclesia,  sive  extra  in  castro  oflen- 
dere  poterant,  infelicissimo  niisene  mortis  gcncre 
imparatos  nec  confcssos  trucidabant.  Quibus  lamen 
prodesse  valde  arbitramur,  quod  pro  fidclitate  do- 
mini  sui  taliter  mactati  in  ecclesia  orantes  sunl 
reperti,  cum  scriptum  sit  :  Ubi  te  invenero^  ibi  teju^ 
dieabo  (565).  Comitem  vero  truces  in  ipsa  ecclesia 
tumulantes,  ne  bonorifice  extra  deplangeretor,  et 
sepeliretur,  et  pro  gloriosa  vila  et  gloriosiore  morC  j 
devotus  populus  in  ejus  ultionein  incitarctur,  eccle- 


sua  (560)  usque  ad  vitae  limitem  millum  perpetravit,  r  siam  ipsam   spelnncam  latronum  statiieiitcs,  lam 


vitando  faslidium,  cum  multa  egeat,  brevi  narra- 
tioiie  memorare  non  quomodo,  sed  quid  fecerit,  si" 
gnificantes  proposuimus.  (An.  1127.)  Famosus  co- 
ines  vir  potenlissimus  Garolus,  de  amila  domini 
regis  Ludovici  Danorum  regis  filius(561),  cumsuc- 
cessisset  jure  consangiiinitatis  fortissimo  comiti 
Balduino  Hierosolymitani  Roberti  filio,  Flandrise 
terram  valde  populosam  tam  strenue  quam  diligen- 
ter  adminislrabat ,  Ecclesis  Dei  illustris  defensor, 
eleemosynarum  liberalitate  conspicuus,  justitia;  tu- 
tor  insignis.  Qui  cum  debitor  (562)  bonoris  adcpti, 
potentes  quosdam  genere  hnmiies,  opibus  elatos, 
dominio  ejus  lineam  consanguinitatis  absentare  su- 
perbe  innitentes  (eranl  enim  de  faece  conditionis 


ipsam  quam  comitis  domitm  ecclesix  inbaerentem 
muniverunt,  et  quibuscunque  paratis  victualium  ali- 
menlis,  et  seipsos  exinde  protcgere,  et  terram  sibi 
allicere  summa  superbia  deliberant.  Tanti  igitur  el 
tam  scelerali  horrore  facti  attoiiiti,  qui  bis  non 
consenserant  (564),  Flandriae  barones  lacrymabi- 
les  exsequias  persolventes,  notam  proditionis  evi- 
tant,  dum  boc  doroino  regi  Ludovico,  nec  ei  tanturo, 
sed  fama  volante  per  univcrsum  orbem  dentintiaut. 
Rex  autem  et  amore  juslitige  et  consangiiinitatis 
afiectu  in  ullionem  tantae  proditionis  excitatus,  nee 
regis  Anglici,  nec  comitis  Tbeobaldi  guerra  dcten- 
lus,  Flandriam  animosus  intrat,  ut  nequissiinoa 
atrocissime  perdat,  toto  animi  et  operis  nisu  ex«- 


serviiis)  judicio  euriae  convenienter  satis  repeteret;  D  stuat.  Comitem  Flandria&€uillelmum  Northmannum 
ipsi  [fl/.  ipse],  videlicet  Bnigensis  Ecclesiae  prsepo-  filiumRobertillierosoIymitaniNorthmanniae  comilis 
siliis,  el  sui,  viri  siiperbissimi  et  famosi  proditores,  (ad  eum  enim  jure  consanguinitalis  spectabat)  con- 
crudelissime  ei  insidiabanlur.  Cum  igitur  quadam  stituil  (565).  Ut  autem  Brugas  descendit,  non  vert- 
die  {die  2  Martii)  Brugas  venissel,  suromo  mane     tiis  terrse  barbariem,  nec  foedam  proditoriae  con- 


(357)  Apud  Freher :  Parati  sumtu  et  paratos  ha" 
bemus. 

(558)  Haec  notanda  de  regalis  curiae  in  majores  re- 
gni  vassalos  auctoritate. 

(559)  Hxc  interpiinctioGodicum.  Forte  legendum 
sicttt  super  hi$  judicabunt,  ut  babet  Freher.  I^tur 
rex^  elc. 

^360)  Swa  dcest  in  qiiat.  codd. 

(361)  Nalus  erat  Carolus  rege  Daniae  Camuto  IV 
el  Adeia,  fil:a  Robcrti  Frisonis  el  Gertrudis  Saxo- 
nicae,  qiiae  FJorenlio  I  Hollaudisecomite  prius  nupta, 
ex  eo  Bertham  Ludovici  matrem  pepererat. 


(562)  Apud  Frcber  debxto, 

(565)  Haec  verba  in  sacris  Scripturis  non  occur- 
runt. 

(564  Comen^erant,  Sic  codd.  omnes.  Edil.  lUMfi- 
^etant, 

(565)  Guillelmus  filiiis  Bobcrti  Northmanniae  diicis, 
ex  piilre  nepos  Mathiidis,  uxoris  Guilielini  Magiii  seu 
Couqiiestoris,  Baldiiinique  V  seu  pii,  Flandri»  co- 
milis  filiie,  ajmuluin  iiiter  plureb  liabebat  Theoderi- 
ciim  Alsatiuni,  cui  potiori  propinqultatis  jure  coin- 
pelehat  Flandri;c  comitalus.  Is  enim  patre  The(»de- 
rico  Alsalio  Lolharingiae  duce,  malreque  Gerlrudc 


1327 


SUGERll  AimATIS  S.  DIONYSII 


n» 


ftanguinilatis  lincam,  ipsos  prodilores  in  ecclcsia  el  A  rebaptizala  Flandria,  Guillelmo  Northmantto  comito 


turre  obsessos  coarciai,  violualia  prseler  sua  (366), 
qux  divino  nutu  eorum  etiam  usui  iroportuna  re- 
pugnabant,  prohibet.  Ut  autem  Tame,  peste  et  gla- 
dio  aliquantisper  cos  contrivit,  ecclesiam  relinquen- 
tes  turrim  tantum,  ut  eos  turris  retineret,  retinue- 
nint.  Jam  ergo  de  vita  eis  desperantibus,  cum  jam 
in  luctum  verteretur  citbara  eorum,  et  organum 
eorum  in  vocem  flentium,  nequissimus  Duchardus 
sociorum  consensu  fuga  lapsus,  terram  [a/.,  Fian- 
driam]  exire  volens,  nec  valens,  sola  iniquitate  pro- 
pria  probibente,  in  firmitate  cujusdam  amici  et  fa- 
miliaris  reversus,  interceptus  regis  imperio,  exqui- 
sito  miserae  morlis  genere,  alta  rota  superligatus, 
corvorum  el  alitum  rapacitati  expositus,  desuper 


constituto,  rex  in  Franciam,  Deo  auxilianle» 
renxavit  (an.  1128). 

Sed  et  aliam  consimilem  et  Deo  graUin,  fl  alia 
vice  famosam  fecit  ultionem,  cum  hominem  perdi- 
tissimum,  Thomarn  de  Marna,  Ecdesiam  Dei  lerc- 
brantem,  nec  Deum  nec  bominem  reverenlem,  ii 
manu  forti  celeriter  tanquam  lilionem  fnmiganten 
exstinxit  (an.  1150).  Querulo  siquidem  Erclesiam 
planctu  compulsus,  cum  Laudunum  ad  nkisceiidui 
adventasset,  episcoporum  et  regni  opiimatnm  pcr- 
suasione,  et  maxime  egregii  comitis  Yiromandensis 
Radulfi  (371),  qui  potentior  aliis  post  Tegen  in 
partibus  iliis  erat  consilio,  in  eum  ducere  ezercilun 
Cociacum  deliberatum  esl.  Festinanle  antem  Rge 


—  .^ —  .„^ — ^ ,  — _^^. 

oculis  defossus,  et  tota  facie  dilaceratus,  inferiorum      ad  castrum,  cum  qui  missi  fueranl  opportunnm  ex- 


sagittis  et  lanceis  et  jaculis  millies  perforatus,  nii- 
serrime  interfectus  in  cloacam  projectus  est.  Ber- 
loldus  vero,  caput  iniquitatis,  cum  similiter  eflugere 
decrevisset,  cum  huc  illucque  salis  licenter  deam- 
bulasset,  sola  superbia  reversiis  (dicebat  enim: 
Quis  ego,  aut  quid  ego  sum  ?  (367)  j  etiam  capitur, 
et  regis  arbitrio  expositus,  merita  el  miserrima 
morle  est  damnalus.  Fiircis  enim  curo  cane  siispen- 
8U8,  quoties  canis  percutiebatur,  in  eum  iram  re- 
lorquens  lolam  faciem  ejus  maslicando  [a/.,  morsi- 
cando]  devorabat;  aliquando  etiam  (368),  quod 
horribile  dictu  est,  stercorabat.  Sicque  miseram  vi- 
tam,  miserior  miserrimo,  morte  perpetua  termina- 
vit.  Q!ios  autem  in  turre  incluserat,  multis  angu- 


plorare  accessum,  importunum  omnino  el  inacon- 
sibile  renuntiassenl,  et  a  multis  angarinrelar,  jiixb 
audita  consilium  mutare  debere.  <  Rex  ipsa  indi- 
gnalus  animositate,  Lauduni,  inquil,  hoc  remaasil 
consilium.  Quodenim  ibi  deliberatum  est,  nec  pro 
morte,  nec  pro  vita  mutabimus.  Vilesceret  merita 
regiae  majestatis  magnificentia,  si  scelerati  bomin» 
formidine  refugi  derideremur.  i  Haec  ait,  ct  min 
animositate,  licet  corpore  gravis»  per  abmpta  H 
nemoribus  obtrusas  vias,  licet  periculose  cnm  excr- 
citu  penetrans,  cum  prope  caslnim  penrenissei, 
nuntiatum  est  strenuisslino  comiti  Radulfo  ei  alii 
parte  castri  vaganli  exercitui  Insidias  parari.  c( 
ruinte  eorum  instantissime  demoliri.  Qui  illico  ir- 


stiis  ad  deditionem  cogens,  sigillatim  unum  post  ^  matus  cum  paucis  sociorum  illuc  via  opaca  tendcns. 


alium  coram  suis  fractis  cervicibiis  dejecit.  Quem- 
dam  etiam  eorum,  Isaac  nomine,  timore  mortis  in 
monasterio  quodam  tonsoratuni,  demonachalum 
patibulo  affixit.  Potilus  itaque  Bnigensi  victoria  rex 
cum  suis,  Ipram  peroptimum  castrum  contra  Guil- 
lelmum  Bastardum  (369)  proditionis  fautorem,  utet 
in  eum  ulciscatur  accelerat.  Brugenses  tam  minis 
quam  blanditiis,  directis  adeos  nuntiis,  allicit  (370), 
duinqiie  Guillelmus  cum  treceiitis  militibus  ei  ob- 
viat,  altera  pars  regalis  excrcitus  in  eum  irruit,  al- 
lera  ex  obliquo  alia  porta  castellum  audacter  occu- 
pat,  eoque  retento  Guiilelmum  a  tota  Flandria  ex- 
haeredatum  exlerniinat;  et  quia  prodiiione  ad  pos- 


conspicatus  praemissis  quibusdam  mililibus  suis  Jaa 
percussum  iiium  cecidisse,  equum  calcarilms  «^ 
gens  irruit  in  eum,  et  audacter  gladio  percmietts 
lethaie  vulnus  infliglt,  nec  nisi  probiberetur,  repe> 
tendum  foret.  Captus  itaque,  el  ad  mortem  sa«* 
ciatus,  regique  Ludovico  praesenlalus,  cjus  impe- 
rio  Laudunum  laude  omnium  fere  el  suomn  H 
nostrorum  esl  deportatus.  Sequente  autem  die  pn- 
blicata  leira  plana  ejus  (372),  ruplisque  stagnis, 
quia  dominum  terrae  haliebat,  teme  parcens»  Lan- 
dunum  regressus  dominus  rex  Ludovicns,  bominem 
perditissimum,  nec  vulneribus,  nec  carcere,  nec 
luinis,  nec  prece,  ad  redditionem  mercalorum,  qnm 


sldendam  Flaiidriam  aspiraverat,  merito  in  lota  n  mira  proditione  in  conduclu  spoUatos  omnibns  snis 
Flandria  nihil  obtinuit.  His  ergo  et  diversis  ultio-  carcere  detinebal,  cogere  valebal.  Qut  cum  oonjn- 
iium  modis  et  sanguinismullieff^usionelota  etquasi 

filia  Roberti  Frisonis,  Balduinique  VII,  cui  proxime 
successerat  Carolus,  amita,  natus  erat.  Et  qiiidem 
in  eum  conspirabant  pnRsulum  ac  procerum  Flan- 
driae  vota ;  sed,  intercedente  Ludovici  auctoritate, 

Snevaluil  Guillelmi  Morthmanni  causa;  cui  sic 
orthmanniae,  quo  privalus  erat,  ducatum  rex  voluit 
compensare. 

(366)  Preeter  $ua,  Sic  codd.  omneii,  id  est  qu» 
penes  se  reposita  hai>ebant.  Vel  legendum  :  viciuo' 
liaprcpter  ea prohibety  ut  apud  Freher. 

(367]  Sum.  Deest  in  tribus  cod  1.  Ejus  loco  extra 
narentnesim,  legitur  suii^  id  est  a  stits,  vel  cum  svis, 
ConjicJmus  amanuenses  pro  voce  cum  le^isse  <tim. 
Apud  Frehep  feci, 

(368)  Apud  Frcher,  xtiam  in  eam. 


gem  ex  regia  permissione  sibi  ascivissel,  magis  vh 

(369)  Guillelmus  Iprensis  diclus,  Pbiiippi  de  qao 
hic  sermo,  2  fdii  Roberti  Frisonis  nothns  erat,  cii 
ad  Flandrix  comitatum  aspiranti,  clemenlia  Robeiti 
Jcrosolymitani  vidua  summopere  favebal. 

(370)  Apud  Freher  :  In  societatem  alliciU 

(371)  Non  ad  solas  Ecclesi»  Laudnnensis,  sed  sd 
proprias  etiaiu  ulciscendas  injurias,  eipeifitionen 
banc  Ludovico  regi  suaseral  Radulfus ;  qnijwe  cq* 
jus  fraler  Henricus,  Caivimontis  in  pago  Yakas- 
sino  comes,  Tliomae  jnssu,  dolose  lueral  ihter- 
fcctiis. 

(372)  Hoc  est,  ut  nobls  videlur,  agris  ef^  m  ^^ 
blicum  seu  fiscum  redactis.  Terra  enim  plnna  s^^ 
cultns  hic  intelligitur ;  puhltcare  aulem,  fisco  adJt- 
cere  seu  confiscare. 


13:9 

d^iatur  de  mercatorum,  qui  ali 
quam  de  vitae  amissioiie  dolere.  Cumque^jam  pla- 
fcaium  doiore  gravissimo  pene  ad  mortem  constri. 
ctus,  a  multis  etiam  confileri  et  viaticum  suscipere 
rogarelur,  vix  concessit.  Cum  aulem  corpus  Domini 
•lanu  sacerdotis  in  eamquammiser inhabitabalca- 
ineramdeportatum  esset,  sicut  si  ipse  Dominus  Je- 
»us  miserrimum  vas  hominis  minime  poeniteutis 
bulio  modo  ingredi  sustineret,  mox  ut  nequam  ille 
collum  erexit,  illico  confractum  retorsit,  etspiri- 
tuni  teterrimum  divina  expers  eucliarislia  exha- 
lavit  (373).  Rex  autem  ulterius  aut  (374)  mortuum 
autmortui  terram  prosequi  dedignatus,  mercatorum 
cmancipationem,  et  thesaurorum  cjus  maximam 
partem  a  conjuge  et  filiis  extorsit,  et  pace  Ecclesiis 


VITA  LLDOVICI  GROSSL 
eo  exigebantur,  A     Eo  autem  teiiipore  {an. 


1330 
H30)  Ecclesiam  Roma- 
nain  schismaie  peiiculoso  gravissime  el  pene  pne- 
cordialiler  conllgil  sauciari.  Venerandx  memoria 
summo  ponlince  el  universali  papa  Honorio  viam 
univers»  carnis  ingresso  (377),  cum  Ecciesiae  Ro- 
manae  majorcs  el  sapientiores  ad  removendum  Ec- 
clesiae  luniultuin  consensissent,  apud  SanctumMar- 
cum,  et  non  alibi,  et  non  nisi  communiter  Romano 
morc  celebrem  fieri  electionem  ,  qui  assiduitale  e^ 
familiarilate  propinquiores  aposlolici  fuerant,  timore 
tumultuantium  Romsnorum  illuc  convenire  noii 
audentes,  antequam  publicaretur  domini  papae  de- 
cessus,  personam  venerabilem  cardinalem  de  Sancto 
Angelo  diaconum  Gregorium  summum  eligunt  pon- 
tificem.  Qui  auiem  Petri  Leonis  parti  favebant,  apud 


niorte  tyranni  restituta,   victor  Parisiis  remeavit.  B  Sanctum  Marcuin  pro  paclo  alios  invitantes  fon 


Scd  et  alio  lempore  (an,  1127  w/ 1128),  cum  oc- 
casione  dapiferatus  emersisset  inter  dominum  re- 
gan  et  Amalricum  de  Monte-forli  virum  illustrem, 
ciimulante  SlephanoGarlandensi,  grandis  allercatio, 
et  tam  regis  Anglici  quam  comitis  Theobaldi  ful- 
ciretur  suH^ragio,  festinaio  exercitu  Livriacum  ob- 
sedit  castnim,  el  erectis  impugnatoriis  machinis, 
frequenti  invasionc  crcbro  aggrediens  impetu,  for- 
f.ssime  expugnavit.  Et  quoniam  egrcgius  comes  et 
cognatus  germanus  Radulfus  Viromandensis,  bali- 
Elarii  quadro,  in  assultu  promptissimus,  oculo  est 
privatus,  fortissimum  castrum  funditus  subvertit. 
Sed  et  tanto  gueiTarum  bello  eos  affecit,  quod  et 
(375)  dapiferalum  et  dapiferatus  haereditatem  bona  r 
pacc  relinquentes  abdicaverunt  (376).  Qua  guerra 
Ipse  etiam  rex,  qui  militaris  vir  erat,  semper 
promptus  in  hostes,  balisJarii  immissione  qua- 
dri  crure  perforatus,  laesus  valde,  multa  animo- 
Bitate  vilipendebal,  et  tanquain  si  regiae  majes- 
talis  thronus  vulneris  dolorem  dedignaretur , 
rigide  angustiam  quasi  non  sustinens  sustine- 
bal. 


venerunt,  domiiiique  papae  morte  comperia,  ipsum 
eumdeni  Petrum  Leonis  cardinalem  presbylerum 
multorum  et  episcoporum,  et  cardinalium,  et  cleri- 
corum,  et  Roinanorum  nobilium  consensu  votive 
elegerunt,  sicque  schisma  perniciosum  statuendo, 
Christi  Domiiii  tunicam  inconsutilem  discindendo 
partiti  sunt  Ecclesiam  Dei,  et  dum  magiio  se  judice 
quisque  tuetur,  alii  alios  alliciunt,  alii  alios  ana- 
themate  innodant,  judicium  practer  suum  non  atten- 
dunt.  Cum  autem  Petri  Leonis  pars  tum  parentum 
sufiragio,  tum  Romanae  (378)  nobilitatis  praesidio 
praevaleret,  dominus  papa  Innocentius  cum  suisur- 
bem  relinquere  deliberat,  ut  orbem  tcrrarum  ob- 
tinere  praevaleat.  Descendens  iiaque  navali  praesidio 
ad  partes  Galliarum,  tutum  et  approbatum  eligii 
personae  et  Ecclesiae  post  Deum  defensionis  asylum 
regnum  nobilissimum  Francorum,  nuntiisque  suis 
ad  regem  Ludovicum  destinatis,  et  persouae  et  Ec- 
clesiae  opitulari  efltagilat.  Quo  rex,  ut  erat  piissimuft 
Ecclesiae  defensor,  cilo  compunctus,  concilium  ar« 
chiepiscoporum,  episcoporum,  abbatum  et  religio- 
sorum  virorum  Stampis  convocat  (379)«   et  eorum 


(373)  I  Anno  1130  Thonias  de  Marla  in  suo  pro- 
prio  conductu  negotiatores  dolo  capleiis,  a  rege  Lu- 
dovico  cum  exercilu  impetitus,  et  a  Radulfo  Viro- 
noanduorum  comite  in  ultionein  Henrici  fratris  sui, 
Yulneratus  et  captus»  Lauduni  moritur.  >  Ex  ap- 
pendice  ad  Sigeberiiim.  Eodem  anno  consignat 
Thomae  necem  Chronicon  S.  Medardi.  Hanc  vero 
Nangius  perperam,  ad  annum  1120retrahit. 

(374)  Aut.  ieg.  in  quat.  codd.  Deestinedit. 

(575)  Et  ex  quat.  codd.  edit.,  «. 

(576)  Stephanus  Garlandensis ,  archidiaconus 
Ecclesiae  Parisiensls,  decanus  Aurelianensis,  aliis- 
que  beneficiisecclesiasticis  onustus,  regni  praeterea 
canceltarius,  Guillelrao  fratri,  anno  1120exstincto, 
in  dapiferatu  succedere  non  erubuit,  stupentibus 
cum  indignatione  religiosis  quibusque  viris,  homi- 
nein  sacris  rebus  addictum  dignitatem  a  professione 
«ua  maxime  abhorrentem  iniisse.  Cum  vero  ille, 
instante,  in  cujus  offensionem  incurrerat,  Adelaide 
regina,  pulsus  aula  circiter  1127fuisset,  Amalrico 
de  Moiite-forti,  qiii  Agnetem,  Anselli  fratris  ipsius 
filiani,  uxorem  duxerat,  dapiferatum  quasi  haeredi- 
tario  sibi  jure  partum,  inconsulto  rege,  transcripsit. 
Iiide  irde  Liidovici,  hinc  bella  ipsum  inter  et  Amal- 
ricum  :  quibus  tandem,  ut  narrat  Sugerius,  con- 
ftopitis,  uterque,  Stophanus  videlicet  et   Amalri- 


cus,  anno  haud  scrius  1130,  regis  in  gratlamrcd- 
icruiit. 

,(577)  Honorius  anno  1130,  die  Februarii  U  mor- 
tiius  est.  id  in  comperto  est  apud  oinnes.  An  vero 
eodem  die,  an  sequenti  Gregoriusei  suiTectus  fueril, 
ainbigitur  inter  eruditos.  Priori  senlcntiae  patroci- 
nantur  Fulce  Beneventanus  et  Chronicon  Casinensi, 
D  alteri  favet  auctoritas  anonymi  abbatiae  dc  Margan . 
annaiistae,  in  collectione  Oxoniensi  t.  II  viilgati  ;. 
qui  quidem  omnium  accuratissime  Pagio  videtur 
tam  eleciiouis  Gregorii  quam  ipsius  consccrationis 
diem  notasse.  Haec  sunt  ejus  verba  ad  an.  1150: 
«  Hoc  anno  xvi  Kal.  Martii  defunctus  est  papa  Hono- 
rius  apud  S.  Gregorium,  et  in  c:astino,  id  est  xv 
Kalend.  ejusdem  ,  electus  est  Gregorius  diaconus 
cardinalis  S.  Angeli  in  apostolatum,  qiii  et  lnnocen« 
tius  nominatus  est:  et  sexta  die,  scilicet  sequenti 
Sabbato  post  proximum  (nenipe  die  22  Februarii) 
ordiiiaturin  presbyterum,  indie  cathedrae  S.  Petri, 
et  in  crastino  consecratus  est  in  summum  pontifi- 
cem,  apud  S.  Mariam  Novam.  Eo  die  et  Petrus 
Leonis  consecratus  est  in  apostolicatum  apiid 
S.  Petrum.  i 

(378)  Trcs  codd.  ant.  S.    Germ.  S.  Dion  et  Reg. 
5925,  Romse. 

(379)  Stampense  concilium,  mense  Aprili  anni 


1331 


SUCERII  ABBATIS  S.  DlO.NYSll 


IS3S 


consilio  magis  de  persona  qnaui  de  eleclione  inve*  A  palliato  equo  iusidentem  educunl,  ipsi  etiam  palliai* 


s(ig^ns(ttt  enim  saipeut  Romanorum  tumulluanlium 
^uibuscunque  molestiis  Ecciesia!  electio  minusordi- 
nariefieriyaleal)  ejusassensumelectioni  consilio  vi- 
rorum  prael)et(580),etdeinceps  manu  tenere  promiltit. 
Cum  autem  et  susceptionis  et  servitii  primitias  Ciu- 
niaci  psr  nus  ei  delegasset,  tanto  exliilarati  sufFra- 
gio  cum  gratia  et  benedictione  domino  regi  per  nos 
gratias  referentes,  ad  propria  reniiserunt.  Ut  au- 
tem  usque  Sanclum  Benediclum  super  Ligerim  de- 
ftcendit,  Dominus  rex  cum  regina  et  filiis  ei  occur- 
rens,  nobilem  et  diademate  saepius  coronatum  ver- 
ticem  tanquam  ad  sepuIcrumPelri  inclinans,  pedibus 
ejus  procurobit,  Caiholicum  aflectum  et  devoti  ser- 
vitii  efrecium  ei  et  Ecclesix  promiltit.  Cujusexemplo 
et  rex  Angliae  Henricus  ei  Carnotum  occurrens, 
devotissime  petiibus  ejus  prostratus,  votivam  sui 
suorumque  in  terra  sua  susceptionem  et  oLedientiu; 
riUalis  promittit  pleniludinem.  Visitando  itaque  GaU 
licanaii),  sicut  res  exigebat,  Ecclesiam,  ad  partes 
se  transfeit  Lolharingorum.  Cui  cum  imperalor 
Lotharius  civitate  Leodii  cum  magno  archiepisco- 
porum  et  episcoporum,  et  Teutonici  regni  optima- 
lum,  collegio  celeberrime occurrisset,  in  platea  ante 
episcopalem  Ecclesiam  humillime  seipsum  slrato- 
rem  olTerens,  pedes  per  mediumsanctae  processionis 
ad  eum  restniat,  alia  manu  virgam  ad  defendendum, 
alia  frenum  alhi  equi  accipiens,  tanquam  dominum 
deducebat.   Descendenle  vero  tota  staiione  eum 


equos  albis  operturis  variatos  equitanles,  odas  per- 
sonando  festive  geminati  procedunt ;  barones  Tero 
Ecclesiae  nostrae  feodati,  et  castellani  oobiles»  stra» 
tores  humillimi  pedites  eum  equitanlem  freno  dc* 
ducebant.  Quidametiam  prasvii  copiosam  ftuinetam, 
ut  turbam  impedientem  removerent,  jaclitabanu 
Via  autem  Regia  et  salicibus  et  fixis  sttp.tibas  pre- 
tiosis  palliis  rutilabal.  Cum  autem  et  militix  cunei 
et  populi  mulli  concursus  ei  honoralissime  occur- 
reret,  nec  eiiam  ipsa  Judseorum  Parisiensium  ex- 
cxcata  defuit  Synagoga,  qu»  legis  litteram,  rotn- 
lam  scilicet  velalam  oflerens,  ab  ore  ejus  haiic  rai- 
sericordi;e  et  pietatis  obtinet  supplieationem :  <  Aa- 
ferat  Deus  omnipotens  velainen  a  cordibus  vestris.  ■ 
^  Perveniens  vero  ad  Sanctorum  basilicann  conmis 
aureis  rutilantem,  argenti  et  plus  cenlies  auri  pre- 
liosarum  gemmarum  et  margaritarum  splendore  foi- 
gurantem,  divina  divine  celebrans,  Agui  Teri  Fas- 
cbalis  victimas  sacratissimas  nobis  coopersiido 
immolavit.  Finita  vero  missa,  erectis  in  clauslro 
palliis  strato  mensis,  materialem  sgnum  lanqoam 
toris  accubitati  sumunt,  caetera  nobilis  mensz 
fercula  consueto  morc  suscipiunt.  Sed  el  sequeoli 
die  eamdem  ab  ecclesia  Sancti  Remigii  ad  princi- 
palem  reciprocant  processionem.  Transaclis  ilaqiie 
tribus  post  Pascba  diebus,  cum  graliaruni  aclioiie, 
et  auxilii  et  consilii  promissione  Parisium  irans 
meavit.  Exinde  Galliarum  ecclesias  visiia&do,  el  dr 


sup^todiando  deportans,   celsitudinem   paterniiatis  p  earum  copia  inopiae  suae  derectum  supplendo,  com 


ejus  notis  et  ignotis  clarificavit.  Paceilaque  imperii 
et  Ecclesiu!  confoederata,  instantem  sancti  Paschse 
diem  apud  nos  in  erclesia  Leali  Dionysii  lanquam 
speciali  filia  aifectat  celebrare.  Nos  aulem  ob  timo- 
rem  Dei  et  Ecclesiai,  matris  et  filiae,  gratanter  pri* 
die  Coenae  Domini  suscipientes,  ccleberrimara  Deo 
ct  hominibus  jproferentes  processionem,  adventum 
ejus  odis  exsultationis  collectantes  [/*.  colla^tantes] 
amplexati  sumus.  Coena  ergo  Domini  apud  nos  more 
Romano,  et  sutnptuoso  donativo,  quod  presby terium 
nominatur,  celebrata,  venerandam  Domini  cruci- 
iixionem  venerando  prosecutus,  sanctissimse  Resur- 
rectionis  vigilias  honore  debito  pernoctavit.  Sum- 
roo  mane  vero  extrinseca  via  ad  ecclesiam  marty- 
rom  in  strata,  cum  multo  collateralium  collegio  quasi 


per  terram  aliquantisper  deambulassel,  Compeodii 
demorari  elegit. 

Interea  (an,  1151)  contigit  singulare  ei  ullerics 
inauditum  Franci»  regni  infortunium.  Regis  enin 
Ludovici  filius,  floridus  et  ama^nus  puer,  Phiiippus, 
l)onorum  spes  timorque  malorum,  cum  quadaradie 
per  civitatis  Parisiensis  suburbium  e<iuilarel,  obvio 
porco  diabolico  olTensus  equus,  gravissime  cecidil, 
sessoremque  suum  nobilissimum  puenuu  silicecon* 
sternatum,  mole  ponderis  sui  conculcatom  conlriril 
(581).QuodoIore  civitas  etquicunque  audieniiitcoB- 
stemali  (ea  siquidem  die  exercitum  ad  expediii(Hiera 
asciverat)  vociferabantur,  flebant  el  ejulabani,  le- 
nerrimum  recolligentes  puerum  pene  exstinclnra, 
iu  proximam  domum  reportanl.  Nocte  vero  i»st-3sie. 


secreto  commeavit,   ibique  more   Romano  seipsos  ^  proh  dolor  !  spiritum  exhalavit.  Quanlus  aulem  et 
pnieparantes,  multo  et  mirabili  ornatu  circumdanes, 
capiti  ejus  phrygium  ornamentum  imperiale  instar 
galese  circulo  aureo  circinatum  imponunt,   albo  et 

1150  habitum,  totam  de  utraque  electione  litemBer- 
nardi  abbatis  Clarsevallensis  arbitrio  subjecit.  Is  au- 
tem  partibus  Innocentii  jam  addictus,  tanta  eloquen- 
tisevi  proipso  peroravit,  utlnnocentium  prolegitimo 

fimti(lce  habendum  esse  nemini  non  pcrsuaserit. 
omentorum  autem  cjuibus  nitebalur  ejus  oratio, 
ex  variis  ipsius  litleris  apparet,  haec  erut  sutnma  : 
Innocentiiim  quamvis  a  minori  cardinalium  parte 
(clam  caeteris)  tam  asaniori  electum  fuisse,  eumque 
Ajiaclelo  longe  moribus  et  doctrina  pncstare ;  quod 
autem  Innocentii  praepropera  vidcrelur  electio  in 
rausa  fuisse  ambitum  Petri  Leonis,  pontificaturo 
•^pei-te  prehensantis.   Ad  haec  rcspondere  pronum 


quam  mirabilis  dolor  et  luctus  palrero  el  ssa* 
trem,  et  regni  optimales  afTecerit,  nec  ipse  Do- 
merus  dicere    sufiiceret.   Eo  autem    in    ecclesia 

erat,  sufTragia  in  electionibus  non  numerari,  seJ 
pondcrari,  neque  ob  unius  ambitum  |iosse  majorem 
eleclonim  nutnerum  suff^ragii  jure  privari.  Ven:ra 
divina  proviiJentia  contigisse  arbitramur  ul  Petnis 
Leonis,  homo  luxu  dilfluens,  et  in  rebus  divints  in- 
curiosiis,  Roniana  sede  caruerit,  cujus  muniis  rice 
obeundis  eo  magis  impar  esse  videbatur,  qoo  illaci 
ardent'iis  expetebat. 

(580)  Sic  absque  additione. 

(581)  Phillppus  rex  ipso  Paschatls  die  (ii  Aprffis) 
anni  lliO  coronatis,  die  15  Octobris  anni  f fdl  Uh 
leriit,  annos  circiler  16  natiis. 


YITA  LIDOVICI  GROSSI 


1355 

Lcati 

altaris  sancUc  Trinitalis  parte»  inuUorum  conventu 
episcoporuni  et  regni  optimatum,  inore  regio  hu- 
mato,  palersapiens,  post  lugubres  querimonias,  post 
Qiiserabiies  vit^  supcrslilis  imprecationes ,  religio- 
lorum  ct  sapientium  consilio  consolari  admisit.  Qui 
irgo  intinii  ejus  el  familiares  eramus,  formidantes 
ob  jugem  deLilitati  corporis  roolestiam  ejus  subitum 
defectum,  consuluimus  ei  quatenus  filium  Ludovi- 
cum,  pulcherrimimi  puerum,  regio  diademate  coro- 
natum,  sacri  liquoris  unctione  regem  secum  ad  re- 
fellendum  semulorum  tunmltum  constitueret.  Qui 
consiiiis  nostris  acquiesceiks,  Remis  cum  conjuge  et 
lilioet  regni  proceribusdevenil:  ubi  inplenoetccle- 
berrimo ,  quod  doniinus  papa  Innocentius  convoca- 

(38i)  Ludovicus  Junior  inunctus  est  die  25  Octo* 
brisanni  1121. 

(385)  Innocentii  11  Gallicanum  iter  describere 
conantibus  nonnutlis  se  nobis  oflferunt  nodi ,  quos 
exsolvere  vix  licet.  Certe  Pisis  navigio  profectum, 
ad  S.  iC!gidii|  portum  appllcuisse  testantur  acta 
ejus  anliqua  a  Baronio  ad  annum  1130,  n.  56re- 
lata,  nec  non  Anselnuis  Gemblacensis  in  Chronico. 
c  Euienso  mari,  inqult  isle,  tandem  ad  S.  iCgidium 
appuiit.  Tum  ab  Arelalensibus  susceptus  (sunt 
vcrba  Orderici  Yitalis  I.  xiii ,  pag.  895) ,  legatos 
inde  Francis  direxit.  &  Arelate  pervenitAvenionem, 
unde  breve  apostolicum  scripsit  ad  Guilleiinum 
Montispessulani  toparcham,  datum  Avenione  ix 
Kai,  April. :  ponlificatus  nostri  anno  i  (Gariel,  Series 
PrnesuL  Magalon.  p.  170).  Hinc  palet  longe,  non 
paulo  ante  Augustum,  ut  censet  Pagius,  Innocentium 
ad  oras  Galli%  appulisse.  Pergens  auiem,  inquiunt 
acla  jam  laudata,  ver  Vivarium  etAnicium  Arvernicp 
fines  intravil ,  apua  Claramontem  primum  concilium 
cetebravit.  At  priusquam  Arvernise  fixes  allingeret , 
eiTi)  per  Burguiidiain  Cluniacum  advenisse  docet 
nos  Anselmiis  Gemblacensis,  verbis  moxcilalis  sub- 
jungens :  <  Poslea  venit  iii  Burgundiam  et  a  Clu- 
niaco  excipitur.  >  Quonam  auiein  monasteiium  hoc 
adierit  mense,  quidve  ibi  cgcril  poutifex,  disciniu& 
ex  ejus  diplomate  dato  Valeiilia! ,  viii  Idus  Marlii 
an.  1132,  atqiie  in  Bibliotheca  Cluniacensi  p.  1381 
recitato:  iNos,  inquit,  monasfei*iiiin  ipsuin  (Clunia- 
cense) ,  quod  specialiier  ad  jus  S.  Petri  et  S,  Ro- 
nianse  speclat  fc^cclesiie,  per  iios  ipsos  visitavimus, 
et  eodem  die  quo  revolutis  nntltoruin  annorum 
spatiis,  prxdecessor  noster,  felicis  memoriae  papa 
Urbaniis,  ibidem  inajus  attare  consecraverat ,  cum 
archiepiscopis  et  ep  scopis,  qui  nobiscum  convene- 
rant,  cooperante  Spiritus  sancti  gratia,  idem  mo- 
nasterium  solemniter  dedicavimus.  >  Atqui  inajus 
stltare  Cluniacensis  ecclesise  viii  Kal.  Novembris  seu 
die  23  Octobris  consecratum  fuisse  superius  osten- 
sum  est  :  eodem  ergo  recurrente  die  basiliciB  dedi- 
catio  contigit.  Dies  vero  quos  ibidem  moratus  fuit 
Innocenliiis ,  recenset  Ordericus  loco  jam  citato  : 
«  Tunc,  inquit,  xi  diebus  [Cluniacensesj  papain 
cuin  suis  detiniieiunt.  >  Cluniaco  egressus ,  Clara- 
montem  se  contulit  pontifex,  statione  interim  facta 
apud  Rohxnnam  ad  Lig.Tim ,  ubi  diploma  edidit  in 
graliam  Drogonis  monasterii  S.  Joannis  Laudunen- 
sis  abbatis.  Datum  apud  RohcBnnam  pridie  Nonas 
Novembris  {GaU.  C/irisl.nov.,  tom.  X  Instrum.,  col. 
194).  Clarainontem  tandem  ingressus ,  concilium 
ibidem  exeunte  Novembri  celebravit  :  quo  peracto , 
breye  apostolicum  scripsit  Guilenco  Lingoncnsi 
episcopo  ad  fintendam  controversiam  abbatuin.  S. 
Stephaiit  Divionensis  et  S.  Sequani  de  duabtis 
f  cclesiis.  Datuni  apud  iUaramontem  iii  Nonas  Dea':«- 
kri$  (pEBARt»,  p.  M  5;. 


f53l 


Dionysii   in   sepultura    regum,    et   sinistra  A  verat,  concilio,   tacri  olei  unctione  el  coron»  rcgni 

deportationc  in  regcm  sublimatum,  felicetn  providU 
regno  successorem  (382).  Unde  multisquasl  quooam 
pnesagio  videbatur  ejus  debere  amplificari  potentia, 
qui  tol  et  tantoruni  et  tain  diversorum  archiepisco* 
porum,  episcoporum,  Francorum,  Teutoniconiro, 
Aquitanorum,  Anglorum,  llispanorum  suscepit  be- 
nedictionem  copiosam.  Cumque  pater  vivi  gaudio 
defuncti  dolorem  allevians  Parisium  rediret,  domi- 
nus  papa,  soluto  concilio  Antissiodoro,  elegit  deino- 
rari.  Opportunitatem  vero  repatriandi  nanciscens  de 
imperatoris  Ludovici  [/.  Lotharii]  comitatu  (quia 
eum  in  manu  forti  Romam  perducere ,  et  Petrum 
Leonis  deponere  spoponderal),  illuc  cum  eo  devenit 
(383).  Sed  cum  euni  Augustum  impcratorem  consti- 
B 

Hactcnus  h?ec  itineris  series  belle  libi ,  lector» 
procedere  videltir.  Al  duo  sunt  quae  hanc  maxime 
nerturbant  instrumenta.  Prius  a  Mabillonio  (Annat, 
Den  .  t.  IV,  App.,  p.  654,  n.  20)  ,ex  aulographo 
descriptum ,  esl  Bartnoloma*i  Laudunensis  episcopi 
notilia  de  excommunicatioiieet  absolutione  c()initis 
Roceiensis.  Data  anno  incarnali  Verbi  1123,  ind. 
viii,  regnanle  Ludovico  gloriosissino  rege  Francorum 
anno  xxii,  Philippi  autem  filii  ejus  anno  uarchiepisco^ 
patus  nostri  (Raynaldi  Remcnsis)  anno  v.  Qiiji^  qiii- 
dem  nolae  chronologica^  plane  inter  se  congruunt^ 
dummodo  annus  Incarnationis  1 129  secundtiin  vete^ 
rem  stylum  accipiatur,  i<l  est,  pro  anno  1150  ante 
Pascha.  In  hac  porro  nolilia  ha:c  lcguntur.:  c  Cum 
domnus  papa  Innocentius  Lauduni  essct,  pr^sentia; 
ejus  se  obtulit  comes  Roceiciisis.  i  Uuid  ergo? 
Lauduni  ante  Pascha  anni  1130,  hoc  esl,  ante  50 
Martii  dieni,  versabalur  Innocentius,  qui  24ejtisdetu 

^  niensis  necduni  Avenione  discesserat?  Id  sane  fideiu 
omnein  superat.  Nec  ininorcm  alterum  inslrumen- 
tiira  facessit  inolestiam ,  diploma  netnpe  Innocentii 
pro  Fossensi  Arelatensis  pi'oviitci%  monasterio.  Da- 
tum  apud  S.  jEgidium  iii  Idus  Novembris^indictiows 
vtii,  hoc  esl  anno  pontificalus  ejus  priino,  ut  recte 
intcrpretatur  Mabillonius  (  AnnaL  Ben.  t.  YI,  p. 
180).  S.  iflgidio  digressum  ante  dieni  24  Martii  poii- 
tificom  superius  ex  ejiis  litteris  vidinuis,  niinc 
iiisuui  ibidein  versantein  2(subsequenlis  Novembris 
die  nobis  exliibct  novum  ejus  diploina).  Profcclo 
hic  nobis,  ut  cum  Plauto  loquamur,  OBdipo  con* 
jectorc  opus  est,  qui  Sphingis  inlerpres  fuit. 

Ut  ulsit,  Innocentii  post  concilium  Claramon* 
tense,  cujus  epocha  moveri  nequit,  itcr  pro- 
8e({ua!nur.  QuaB  loca,  Floriacum  eundo,  lustravit» 
<Ii:o  die  illuc  advenerit,  ct  quanlum  ibi  morss  fece- 
rit,  nobis  incompertum.  Aurelianos  illinc  devccto 
Gaufridus  Carnotensis  obviam  venit,  eumqiie   in 

^  urbeiu  suam  abduxit.  Stampas,  Carnuto  reliclo, 
divcrtit,  alque  in  vicino  Mauriniaccnsi  co^nobio 
hospilatus  est ,  qno  altare  majus  xiii  Kal.  Februarit 
anni  1131  dedieavit  (GalL  Christ.,  nova  t.  XII,  col. 
179).  Inde  Leodiutn  iler  direxit,  impcralorern  Lotlia- 
rium  salutaturus  atque  ibi  22  die  Martii  concilium 
hubiiit  xxxvi  episcoporum,  ipso  imperatore  et  cjus 
conjuge  prxsentibus.  c  Antequam  autein...Leodiuni 
veniret,  Lobias  diverlit,  ubi  honorifice....  susceptus 
esl,  inagna  vicinoriini  abbatum  et  quoruindam 
op'.scoporum ,  qiii  cum  eo  advenerant ,  frequentia , 
ad  altare  B.  Petri  celebravil  missam  ,  ct  sernionem 
in  capilulo  ad  fralrcs  habuit  (spiciL  in-4°,  t.  VI  > 
p.  619).»  i  InGallias  Lcodio  revorsus  Lutetiam  Pari- 
siorum  acccssit.  Exccptus  dcinde ,  pridie  Ccrnx  Do- 
niini  (Aprilis  15  die)  apud  S.  Dionysium  ,  pcractis 
illic  post  Pascba  dicluts,  Luleliam  reineavit.  » 
Nc(|uc  aiidiendus  Mauriniacensis  Chronographns , 
scriljcns  Innoccnlium  Lcodio  rcvorsuai  .Anlissiodori 


1555 


SLGEElll  ADBATiS  S.  DlONYSIl 


1S36 


tuissel,  Rdmanis  resistenlibus,  pacem  obtinere  Petro  A  Bonam-Yallein  (586) ,  praeter  claustra  mimaclionsm. 


Leoftis  vivente  non  poluit.  Sed  cum  Petrus  Leonis 
de  medio  abiisset,  pace  Ecclesiae  post  longam  flu- 
elualionem ,  post  diulinos  et  pene  consumplivos 
languores,  Dei  auxilio  restituta,  dominus  papa  felici 
successu  sanctissimam  cathedram  vitae  et  oflicii  me- 
rito  nobilitavit.  # 

Jamjamque  dominus  rex  Ludovicus  et  corporex 
gravitatis  mole,  et  laborum  continuato  sudore  ali- 
quantisper  fractus,  ut  humanse  complexionis  mos 
est,  corpore  non  animo  deficiebat :  cum  tamen  si 
quid  regise  majestati  importunum  per  universum  reg- 
iium  emergeret,  inultum  nullo  modo  prxterire  susti- 
ncret.  Tantx  enim  scientise  et  industriae  sexagena- 
rius  (584)  erat,  ut  si  impinguati  corporis  molestia 


qux  defendebat ,  igne  concremare  fecisset ,  sed  et 
alia  vice  cum  Casteiium-Renardi  Je  feodo  comitis 
Thcobaldi  per  bomines  etiara  abscns  desimxisset, 
ea  quam  exlremam  fecit  expeditionem ,  uobilissiiao 
exercitu  castrum  Sancti  Brictionis  super  fluTlttm  Li- 
gerim  ob  sui  rapacitatem,  et  mercatorum  depraeda- 
tionem,  et  incendio  dissolvit,  et  turrim  et  domlnum 
ad  deditioncm  coegit.  Qua  regressus  expediliooe, 
apud  casteiium  uovutn  Hontis-Treberii  (587)  graii 
diarrbxa  ventris  profluvio,  sicut  aliquando  coasae- 
verat,  graviter  cccpit  anxiari.  Qui  ut  eral  in  coBsi- 
liis  providus,  sibi  ipsi  consulens,  et  mlseraitts  ani- 
mae  stiae,  Deo  placens,  frequentaUe  confessloiiis  el 
orationum  sibi  devntione  providebat :  boc  UDum  tolo 


jugis  non  resisteret,  omnem  universaliter  bostem  su-  B  animi  aflectu  praeoptans,  apud  sanctos  marijres|iro- 

perando  contereret.  Unde  ssepe  iulimis  ingemiscendo 

querebatur :  c  Heu,  inquit,  misene  conditioni,  qu^ 

scire  et  posse  insimul,  aut  vix  aut  nunquam  admit- 

tit!  Si  enim  juvenis  scissem,  aut  modo  senex  pos* 

sem,  eflicacissime  regna  multa  perdomassem.  i  £a 

iamen  corporis  debilitatus  (585)    gravitate,  etiam 

lecto  rigidissimus.  usque  adeo  et  regi  Angliae,  co« 

mitique  Theobaldo  et  omnibus  resistebat,ut  quicun- 

que  eum  viderent,etpr;eclaraopera  audirent,animi 

nobilitatem  pn£dicarent,corporisdebilitatem  deplan* 

gerent.  Ea  etiam  molestatus  angaria ,  cum  contra 

Theobaidum  comitem  laeso  crure  et  vix  deportalo 


tectores  suos  Dionysium  sociosque  ejus  se  < 
docunque  deferri ,  et  ante  sacratissima  eonim  < 
pora  regni  et  coronae  depositionCt  eoronam  pro  ro- 
rona,  pro  regalibus  iusignibus  ei  imperialibas 
ornamentis  bumiiem  beati  Benedicti  habiium  coa- 
mutando,  monasticum  ordinem  profiieri.  Videant, 
qui  monasticae  paupertati  dcrogant,  qttoinodo  non 
solum  archiepiscopi,  sed  et  ipsi  reges  transiiorKa 
vitam  aeteinam  pnpferentes ,  ad  singulareni  moiia- 
stici  ordinis  tutelam  securissime  confugiunt. 

Cum  autem  de  die  in  diem  gravi  diarrluea  inrltt» 
rctur,  motus  tantis  et  tam  molestis  medicontm  p»- 


dlucommoratum  fuisseJndeqneTuronesadiisse,ad  Februarii,  indict.  x;/ncamal.  Dom.  II  5i, 
sibi  conciiiandum  Gaulriduni  Piaotagenet,  Andega-  q  eatu$  vero  domini  Innocentii  papee  11  ottnoseeaM^^ 
vorum  comilem,  antequam  Parisios  veniret.  Quse  (Manriqve,  Annal.  Cisierc.  ad  an.  Ii32,  cap.  1). 
cert-i  oninia,  ut  notat   Mabillonius  (Annal.    Ben.,      Lugdumim  subinde  cum  adveuisset,  illic rescnpiom 


emisir,  in  cujus  flne  legitur  :  Actum  e$i  Lmfimm^ 
anno  Incamat.  Domin.  ii52,  pontif.  vero  D,  /n»- 
centii  papos  II  anno  $ecundo  (Bibl.  Clmi.,  p.  1394) , 
ideoque,  ut  observat  Pagius,  ante  diem  16  Febroarii, 
quo  tertium  pontificaios  annum  ingressos  esL 
c  Progressus  inde  Valentiam,  ubi  a  22  Febniarii  die 
ad  i6  Martii  versatum  eum  fuisse  ex  litieris  il&c  ab 
eo  datis  ostendit  Pa^ius  (adan.  il52,  n.  llKad 
S.  iEgidium  descendit,  et  per  montem  GenDs[lef. 
Genevae],  inquit  scriptor  anonymus  a  Baronio  laoda* 
tus,  fines  Longobardiae  intravit,  ei  apud  Asiam, 
solemnilate  ,  Resurrectionis  Dominicae  celeiirata, 
Placentiam  venit.  > 

(584)  God.  S.  Germani,  quinquagettarims,  errore 
librarii. 

(585)  Codd.  S.  Germ.  et  S.  Dion.,  dehiiiUiL 


i.  VI,  p.  11;8),  vix  lieri  potuere  post  concilium  Leodii 

in  metiia  Quadragesima  habitum ,  adeo  ut  apud  S. 

Dionysiuni  opporiune  adesset  pontifex  ad  Pascha 

celebrandum.  Parisiis  Rothoma^um  se  contulit  In- 

nocentius  ;     qua    urbe     litteris     Sugerio    abbati 

scriptis,  priviiegia  et  possessiones  S.  Dionysii  con- 

finuavit. />a<tt»i  Rothotnayi...  vii  Idus  J/ait,  indlct. 

IX,  Incarn.  Dom.  an.  ii5i,  pontificatus  domni  In- 

nocenlii  papce  II,  anno  secundo.  (Felib.  Hist.  de  S.- 

/>.,  p.  98).  Rothomago  diffressus,  DcUovacum  petiit, 

uti  testaturdiploma,quoaonaiionemcentum  arsenti 

ntarcarum,  Cluniacensi  monaslerio  factam  ab  fien- 

rico  rege  Angiiae ,  confirmavit.  Datum  Belvad  anno 

iioiKal.  ium\{Bibl.  Clun.,  p.  i595).Variis  deinde 

Instratis  Ecclesiis,  Noviomensi  imprimis  ac  Laudu- 

neusi ,  Compendii ,  ut  ait  Sugerius,  demorari  elegit, 

usque  ad  Remense  concilium,  quod  Octobris  i9  die  |v     (58GJ  Cod.  6265  Reg.,  BonwevaHit 

aperuit.  Solutopost  dies  undecim  concilio  ,  Antis-     cod.  S.  Dion.,  Benis-vallit.  cod.  Reg. 

siodunim  se  coutulit ,  ibique  ad  annum  sequentem      ra//is,  Bonneval, 

resedit.  Adfuisse  hac  in  urbe  pontificem  sub  finem 

Novenibris  docet  nos  diploma,  quo  Paracletensis  in 

dioecesi  Trecensi    partlienonis    possessiones   sub 

apostolico  patrocinio ,   Abxlardi  rogatu ,   stiscepit. 

Datum  Antmiodori....  iv  Kalend. Decemb., indict.  x, 

Incarn.  Dominiii^i^pontificatusvero  D.  Innocentii 

pupcB  anno  ii  (Bull.,  liist.  Univ.  Paris.,  t.  II,  p. 

127).  Antissiodoro  demigravit  Januario  mense  anni 

ii52,  in  italiam  revcrsurus,  pervenitque  Februarii 

Kaiendis  ad  Cluniacense  monasteriura  ut  ipsemct 

ftcrihit  ad  Ludovicum  regem  litteris  Cluniaci  iv 

Nonas  Fcbruariidatis  (Coneil.  t.  X,  p.  955).  Necdum 

binc  discesserat  iO  ejusdem  mensis,  quo  die  litteras 

deJit  Stephano  Ctsterciensiiim  abbali ,  quibiis  vetat 

ne  quis  episcopus  vel  archieplscopus  Cisterciensis 

ordinis  abbates  •  nisi  pro  fide  ad  concilium  vel  sy- 

nodum  venire  coinpellat.   Datum  Clnniaci   iv    Idus 


59i3 


(587)  Sic  quatuor  codd.  ca$trum  iUmd  mmmm 
Montis-Trcherii  Felibianus,  curo  Gallicis  S.DiQBy- 
sii  Chronieis  castrum  Montis  Tricardi  ioterprelstnr; 
lectiones  vero  in  anniversario  Ludovici  obiios  £• 
legi  olim  solitse,  alque  ex  ipsis  Sugerii  verbisconpo* 
sitae,  castrumnovum  Montt$^Eherii^  fenint.  Ceitehie 
haerere  nos  fatemur.  Nam  per  lionieoi  Tricardi  a 
S.  Brictione  versus  Parisios  recium  non  esi,  im 
maxime  devium  iter;  a^otum  vero  prtnctpeHi  ru 
breviori  ad  sua  reversum  esse  valde  probabile  esL 
Annon  potius  castri  novi  Moutis-Treberii  appetta- 
tione  Castrum  Noviiin  ad  Ligerim  inteUigendmi  esi, 
quo  navicula  delatns  rex,  inde  Parisios  rede  perre- 
neril?  Aut  etiam  castruui  vulgo  Triguaire  nunaipft- 
tum,  haud  longe  distans  a  Castro-Reoanii .  q» 
magis  rompendiosa  nulla  Parisios  a  S.  BrictMM 
ducit  via  ?  Hxc  conjoctando. 


«357  VITA  LUDOYICl  GROSSK  15» 

tionibut,  diversoniin  el  amarisslmorum  pulveram  A  pultum,  tertia  die  resurrexisse,  coeios  asceiidlsse,  ad 


ftusceplionibus  ad  restringendum  inrestabatur  (388), 
nk  nec  ipsi  etiam  incoiumes  et  virtuosi  sustinere 
pnevalerent.  Qui  inter  lias  et  hujusmodi  molestias 
Innata  dulcedine  benevolus  omnibus  ita  blandieba- 
tar,  omnes  admittebat,  omnes  demulcebat,  ac  si  nihii 
molestiae  pateretur.  Asperrimo  itaqueprofluviimotu, 
cl  longo  macerali  corporis  defectu,  dedignatus  vilt- 
ter  aut  inopinate  mori,  convocat  retigiosos  viros, 
episcopos  et  ahbates,  et  multos  Ccclesise  sacerdotes, 
qoiBrit  rejecto  pudore  omni  ob  reverentiam  divini- 
latis  et  sanctorum  angelorum,  coram  devotissime 
conftteri  el  securissimo  Dominici  corporis  et  san- 
guinis  viatico  exitum  suam  muniri.  Gum  idipsum 
pneparare  festinant,  rex  ipse  inopinate  se  levans  et 


dexteram  Dei  Patris  consedere ,  vivos  et  mortuos 
ext'-eroo  etmagnojudicio  judicare.  Hanc  aatem  sa« 
cratissimi  corpons  ejus  euc!  aristiam  illud  idem 
credimus  corpus  quod  assumptum  est  de  Virgine , 
quod  discipulis  suisad  confoederandum  et  uniendum 
et  in  se  commaneudum  contradidit.  Ilunc  sacratis- 
simum  sanguinem  illum  e.umdem  qui  de  iatere  ejus 
in  cruce  pendentis  defluxit,  et  firmissime  credimuSt 
et  ore  et  corde  confiterour  :  hocque  securissimo  via- 
tico  decessum  nostrum  muniri ,  et  contra  omnem 
aereani  potestatem  certissima  protectione  defendi 
pReoplamus.  >  Gum  autem  cunctis  admirantibus, 
facta  priroum  peccatorum  confessione  devotissime 
corpori  et  sanguini  Jesu  Ghristi  commuaicasset , 


praeparans,  vestitus  cameram  cunctis  admirantibus  ^  tanquam  iilico  convalescere  iiiciptens,  ad  cameram 


obviam  corpori  Domini  Jesu  Gbristi  exit,  devotissi- 
mus  assistit.  Ubi  videntibus  cunctis  tam  clericis 
quam  laicis,  regem  exuens  regnum  dcponil,  pec- 
cando  regnum  administrasse  confitetur,  fitiuin  suum 
Ludovicum  annuio  inveslit,  Ecclesiam  Dei,  pauperes 
el  orphanos  tiieri,  jus  suum  unicuique  custodire,  n^ 
mioem  in  curia  sua  capere,  si  non  praesentialiter 
ibidem  delinquat,  fide  obligat  (an  ii37).  Ubi  etiam 
aiirum  et  argentum,  et  vasa  concupiscibilia,  et  pal- 
lia  et  palliatas  culcitras,  et  omne  mobile  quod  pos- 
sidebat,  et  quo  ei  serviebatur,  ecclesiis,  et  pauperi- 
biis,  et  egenis  pro  amore  Dei  distribuens,  nec  cbla- 
mydibus,  nec  regiis  indumentis  usque  ad  camlsiam 


rediit,  omnique  ssecularis  superbiae  rejecta  pompa 
sola  linea  cutcitra  decubuit.  Gumque  euro  de  tanlo 
tantillum,  et  de  tam  alto  tain  hiimilem  humano  more 
me  deflere  conspicarelur :  Noli  inquit,  charissiine 
amice,  super  me  defiere,  quin  potius  exsultando 
gaudere,  quod  Dei  misertcordia  pnestitit  me  in  ejus 
occorsum  sicut  vides  praeparasse.  Gum  aiitem  paulih 
tim  ad  incolumitatem  respiraret ,  qoo  potuit  vehi* 
culo,  prope  M ilidunum  ad  flitvium  Sequanae.  occur* 
rentibus  et  concurrentibus  per  viam  ei  obviam ,  el 
Deo  personam  ejus  commendantibus ,  a  castellis  el 
vicis,  et  reiictis  aratris,  devotissiinispopulis,quibus 
pacem  conservaverat,  descendit :  sicque  ob  amorero 


pepercit.  Gapellam  autem  suam  pretiosam,  textum  ^  sanctorum  martyrum,  quos  visitare  et  grates  red^ 


pretiosissimum  auro  et  gemmis,  turribulum  aureum 
quadraginta  unciaruin ,  candelabra  ccntuin  sexa^ 
ginta  auri  unciarum,  calicem  auro  et  prcliosissimis 
g.^nimis  charissimum,  cappas  de  pallio  pretiosas  de- 
cein,  pretiosissimum  hyacinthum  atavie  (389)  regis 
f\:ilhenorum  filix;  quod  de  siia  in  roanu  nostra 
reddens,  ut  coronse  spineae  (390)  Donv.ni  inligeretur 
pi-aecepit,  sanctis  martyribus  per  nos  destinavit,  el 
si  quocuiique  modo  subsequi  posset  devotissime 
spopandit.  His  igitur  exoneratus,  et  Dei  misericordia 
perfusus ,  humillime  flexis  genibus  ante  sacratissi* 
niuni  corpus  et  sanguinem  Domini  noslri  Jesu 
Ghristi  (qui  enim  mox  niissam  celebraverant ,  illuc 
ei  cum  processione  devote  attulerani)  in  hanc  orls 


dere  desiderai>at,  deveiiiens  citissime,  Deo  donante, 
eques  ad  eos  pervenii.  Qui  a  fratribus  a  pene  tota 
patria  tanquam  piissimus  Ecclesiae  Pater,  et  nobilis 
defensor,  solemniter  et  devotissime  susceptus,  san« 
clissimis  martyribus  humillime  prostratus ,  votivas 
pro  impensis  beneliciis ,  et  devotas  gratiarum  ac* 
tiones  lacrymando  persolvit,  et  ut  deinceps.eipnn 
videant  huinillime  interpellavit.  Gumque  castrum 
Bestisiacum  pervenisset,  celeritersubsecuti  sunl  eum 
nuntii  Guillelmi  ducis  Aqititaniae ,  denuntiantet 
eumdem  ducem  ad  Sanctum  Jacolum  peregre 
profecttim  in  via  dcmigrasse  :  sed  antequain  iier 
aggrederelur,  et  cliain  in  itinere,  moriens  liliam 
nobilissiraain  puellam  nomine  Alienor  [al.  Aanor] 


etcordis  veraeetcatholicaeconfessionisvocem.non  Ddcsponsandam,  totamque  terram  suam  eidem  re- 


lanquam  tllitleratus ,  sed  tanquam  lilteratissimus 
Iheologus  erumpit  :  c  Ego  peccator  Ludovicus  con- 
flteor  unuin  et  verum  Deum  Patrem  et  Filium  et 
Spiritum  sanctum ,  unain  ex  hac  sancta  Trinitate 
personam  videlicet  unigenitum  et  consubstantialem 
el  coaeternum  Dei  Patris  Filiuin ,  de  sacratisima 
Maria  virgine  incarnatum,  passum,  inorluum  et  se- 

(388)  Jnfectabatur.  Slc  codd.  tres,  S.  Dion.,  S- 
Gerin.  ac  Reg.  6i65.  Reg.  aiter  cum  edit.,  infesta" 
tur. 

(389)  Atavw,  Sic  i  codd.  Ed. ,  Annw.  Gredide- 
rimiis  id  significare  Sugerium,  Annam  Ilenrici  regis 
iixorem  ,  aviamque  Ludovici  Grossi ,  regi  niarito , 
ncpQtem   ecclesue  S.   Dionysil  hunc    hyacinthuni 


tinendam  et  deiiberasse  et  diniisisse.  Qui  comn.uni- 
cato  cum  familiaribus  consiiio,  soiita  magnanimitato 
gratanter  oblata  siiscipiens,  charissinio  filio  Ludo- 
vico  eam  copulari  promittit ,  nec  non  et  deinceps 
nobilem  apparatum  ad  destinandum  ilhic  componit, 
nobilissimorum  viroriim  exercitum  quingentorum 
et  eo  ampliiis  militum  de  melioribus  regni  coUigit , 


dedisse. 

(390)  Non  tota  hic  intelligcnda  est  sp'nea  Ghristi 
coroita ,  quam  in  Galiias  scquenti  tantum  saeculo 
advectain  fiiisse  iiquido  constal;  sed  particula  tan- 
tiim  insius,  a  Garolo  Galvo  cx  Aquensis  capelUe 
gazophylacio  educla ,  ac  SS.  martyrum  ecclcsi;e 
doiiala. 


I3!>9 


SUaERII  ABBATIS  S.  DlOiNTSil 


rsu 


ciii  etiam  Palatinum  comilem  Theobaldam,  et  egre-  A  poni,  ibidem  manibus  suonim  depositus,  &igBai 


gium  Yiromandensem  comitem  et  consanguineum 
Q^dulfum  (5!)i)  praeesse  constituit.  Nos  autem  fa- 
niiliares  ejus ,  et  quoscunque  sanioris  consilii  repe- 
rire  potuit,  ei  concopulavit ;  sic  in  ejus  exitu  fllio 
valedicens  :  <  Protegiit  te,  inqiiit,  et  tuos ,  fili  cha- 
rissime,  onmipotentis  Dei«  per  quem  reges  regnant, 
validissima  dextera.  Quia  si  te  et  quos  tccum  trans- 
niilto  quocunque  infortunio  aniitlerem,  nec  me 
praesentialiter  nec  regnum  curarem. » Copiosas  etiani 
gazas  et  thesaurorum  suflicientiam  delrberaus  ,  ne 
quid  in  toto  ducatu  Aquitaniae  rapiant,  ne  terram 
xiut  terras  pauperes  Isdant ,  ne  ainicos  iiiimicos  fa* 
ciant ,  regia  inajestate  interminat ,  ut  gratam  (392) 
exercltui  de  proprio  serario  quotidianam  exibeant 


ctse  crucis  praesentiam  suam  niunieDs,  xzx  regni 
administrattonis,  aetatis  vero  fere  lk  aaoo,  Kai.  A»- 
gusti  spiritum  emisit  (593).  Cum  autem  eademhora 
corpus  ejus  pretioso  paiiio  involutum  ad  ecclesiM 
sanctorum  martyrum  sepultune  deportarelttr,  ct 
praecessissent  qui  sepulturae  locum  adaplarent,  anmi 
contigit  quod  silentio  praeterire  dignum  non  Tideiiir. 
Cum  enim  prsefatus  rex  nobiscum  conferendo  de 
sepulturis  regiim  aliquando  aut  [f.  ut]  saepiiis  agis^ 
ret ,  felicem  fore  asserebat,  qui  inter  sacratissii&a 
sanctae  Trinitatis  et  sanctorum  martymm  altaria 
sepeliri  mereretur,  quoniam  et  sanctorum  sairragM», 
et  adventantium  orationibus  peceatoram  TeBiaii 
obtineret  :  ex  hoc  ipso  tacite  volunlatem   saan 


deiiberationem,  iinperare  non  dubitat.  Qui  cum  per  ^  signiflcans.  Cum  autem,  antequam  cum  filio 


Limovicensium  partes  ad  Burdegalensiuiu  flnes  per- 
venissemus,  ante  civitatem  interposito  magno  flu- 
vio  Garona  tentoria  defiximus,  ibidem  praestolantes, 
et  navali  subsidio  ad  url)em  transeuntes,  donec  die 
Doiuiaica  colleciis  Gasconiae ,  Sanctoniae ,  Pictaviae 
optiinatibus,  praefatain  puellam  cum  eo  diademale 
regni  coronatam  sibi  conjiigio  copulavit.  Redeuntes 
igitur  per  pagtim  Sanctonicum,  et  si  qui  erant  hos- 
les  prosternentes,  Pictavoruin  civilatem  cum  exsni- 
tatione  totius  terrsc  perveninius. 

^stuabant  co  tempore  aestivi  calores  solito  noci- 
viores ,  quorum  consumptione  aliquantisper  soluti 
et  valde  contrili  defatigabamur.  Quorum  intolera- 
biii  solutione  ciim  Dominus  rex  Ludovicus  Parisiis 
recidiva  profluvii  dyssenteria  gravissime  fatigaretur, 
omnino  deflciebat.  Qui  nuuquam  siiper  his  iinpro- 
vidtis ,  accito  venerabili  Parisiensi  episcopo  Ste- 
phaiio,  et  religioso  S.  Victoris  ablate  Gilduino,  cui 
famitiariiis  confitebatur,  eo  quod  monasterium  ejus 
a  fundamine  construxerat ,  et  confessioneni  repetit, 
et  exitum  suum  viatico  Dominici  corporis  rouniri 
devotissime  satagit.  Cuoque  se  deferri  ad  ecclesiaro 
sanctorum  martyriim  faceret,  ut  quod  votutn  saepius 
spopoiiderat  huiuiliime  persolveret,  aegritudinis  an- 
licipatus  angustiis,  quod  opere  non  potuil,  corde  et 
aniino  et  voliintaie  complevit.  Praecipiens  ergo  ta- 
petum  terrse  et  cineres  tapeto  in  niodiim  crucis  de- 

(59i)  Nalus  erat  Radulfus  Hugone  Magno,  Phi- 
lipp  regis  fralre. 
(592)  Gratam.  Sicqtiat.  r.odd.  Ed.  gratum, 
(595)  Nempe  anno  Christi  1157,  cui  mortero  ip- 
sius  alligani  omnes  historici.  Porro  si  ex  hoc  aniio- 
rum  nuniero  lx  rcinoveas ,  quol  Ludovicum  vixisse 
testatur  Sugerius ,  nalalis  iltiiis  annus  eril  Christi 
1077,  non  ven»  4081,  uti  perperam  aflirmat  in  Vila 
S.  Arnulphi  proideccssoris  sui  Lisiardus  Suessio- 
iiensis  episcopus,  his  verbis  :  <  Anuo  Dom.  Incarn. 


exisse- 

mus,  cum  venerabili  ecclesiae  priore  Henreo  sepvi- 
turam  ejus  ante  altare  sanctae  Trinitatis ,  ex  oppo- 
sito  Ciimuli  Caroli  imperatoris ,  mediante  altari  pro- 
vidissemus  ;  occupato  loco  Carlomanni  Franconin 
regis  sepultura  (594),  quia  nec  fas,  nec  oonsueioda 
permittit  reges  exhospitari,  quod  proposueraniis 
fleri  non  potuit.  Ubi  autem  ipse  qoasi  quadampro- 
nostica  praeopiaverat ,  attentantes  contra  oiuiiam 
opinionem  (omnes  enim  impeditum  locunn  aestima- 
bant)  quantum  nec  pliis  nec  minus  ioDgitudini  et 
latitiidini  corporis  ejus  conveniebat,  locuiu  reserva* 
tiim  invenerunt  (595).  Ubi  cum  orationuna  et  hyia- 
norum  frequentia  ,  et  celel>errimo  devotuque  exse- 
qiitarura  officio  more  regio  depositus  resurreirtioDis 
fiitura;  consortium  exspectat,  tanto  sanct«»rum  spi- 
rituum  collegio  spiritu  propinquior,  quanto  eorpore 
sanctis  martyribus  ad  suflragandum  proxime  se- 
pultus  assislit. 

Felix  qui  potuit  mundi  nutant$  mtM , 
Quo  jaceat  proescisse  ioco, 

Cnjus  devotissiinam  sanctis  martyribos  animaB, 

ipsis  intercedentibus,  ipse  Redemptor  resuscitec,  o 

in  parte  sanctorum  collocare  dignetur ,  qui  posmi 

animam  suam  pro  salute  mundi  Jesus  Cbrtstus  Do- 

niinus  noster,  qui  vivit  et  regnat ,  Rex  regum  ct 

Dominus  dominantium,  per  omnia  saecula  saecni^ 

rum.  .Amen  (596). 

|.  iOSl  natus  est  fnturus  rex  Ludovicus,  orattonibn^ 
^  et  ineritis  S.  Arnulphi  iiiipetratus ,  qui  utinam  ct 
boiio  line  potiatur  ejusdem  sancti  suflragiis  sit  adju- 
tus!  > 

(504)  ScpuUura  Cod.  S.  Gerni.  Deestin  edit.  cftia 
aliis  codd. 
(595)  Cod.  S.  Genn.,  repeTerunt. 
(590]  Cod.  Reg.  6265,  Expliciunt  geUa  Ludctid 
regh  Francorum  cognomento  Cro$9U 


*3"  LECTIONES  W  ANNIVERSARiO  LUDOVICI  HEGI5  13« 


INCIPIUNT   LECTIONES 

IN  ANNIVERSARIO  LUDOVICI  REGIS 

()tARTE!«c,  praf.  ad  tom.  IV  AmpL  coUect.  p.  xxxvi.  —  Hanc  Legendam  Siigerio  viadicant  aiictores  Ite- 
nedictini  OaUioi  liiterarm,  Vide  siipra  col.  il8G.) 

MARTENII  MONITUM. 

...Sed  qiiia  regntim  Frnnconim  hic  aliqua  mentio  incidit,  pauca  eliam  et  qiiasi  obiter  de  eornm  anniver- 
Bariis  subneclere  vidotur  iion  esse  incongniiim.  Ei  primo  oliservamus  in  nocturnis  eonim  vigiliistres  po- 
ftleriores  leclionesde  ipsoruni  v  ta  recilaias  fuisse:  quod  niaxime  colligitur  ex  veteii  S.  Dionysii  in  Francia 
ordinario,  in  qiio  iiiter  varios  rilus  anniversarii  Dagoberli  regis  hspc  legnntur:  Ad  unumcuemque  noctur- 
tmm  provideat  tlmaurarius  duos  sacerdotes,  qui  thnrificcnt  altaria  et  sepuUuram  reqis  et  conrentum,  tres  ex- 
tremas  iectiones  de  Vita  ipsius.  In  pervetusto  etiam  ejusdein  coBnobii  codice  uis.  Ludovici  VI,  cognomento 
Grossi,  abl  reviata  Vita  die  eju6  anniversaria  ad  tertium  noclurnum  legenda  cum  l:oc  titulo  reperitur  :  in- 
cipU  lectiu  VII  in  anniversario  Ludovici  regis,  Qui  sane  ritus  etsi  hodie  iiisolens  videliir  f  t  plane  iiiusilatus, 
nott  minus  tnin  conveniebat  quam  hodie  funebres  illae  principum  orationes  quae  inter  ipsissima  sacra  mys- 
teria  proniintiari  solert,  qiixque  eo  solum  ordinantur  consilio»  ut  astantiuin  quisque  excitetur  ad  exoran- 
dam  pro  defiincto  principe  divinam  cleinentiam. 

Secuhdo  die  anniversaria  Dagoberii  regis  non  solas  pro  more  vesperas  cum  noclurnis  vigiliiset  laudibus 
decantabant  monachi  S.  Dionysii,  sed  alias  etiain  diurnas  horas,  primam,  terliam,  sexlam,  iionain,  scciin- 
das  vesperas  et  completorinm,  qnam  bacteniis  consueliidinem,  et  multasalias  non  sine  laude  relinent.  Ne 
qiiis  aiitem  gralis  nos  asseruisse  existimet  id  quod  de  lecta  in  anuiversario  Liidovici  VI  regis  ejus  Vita 
uiodo  dicebauius,  juvat  hic  ex  ms.  codice  S.  Dionysii  ipsasejus  lcciiones  subjiccre. 


LECTIO   SEPTIMA 

Gloriosus  igitur  et  famosus  rex  Francornm  Lndo-  A  damassein.  »  Ea  tamen  corporis  debilitati  gravitale 

vicus,  regis  magnifici  Philippi  (ilius,  altus  puerulus  etiani  lectulo  rigidissimusitsque  adeoet  regi  Angliae* 

antiqua  regum  Caroli-Mngni  ct  aliorum  excellenlio-  comitique  Tlieobaldo  et  omnibiis  resistelat,  ut  qui- 

rum;  hoc  ipsum  testamentis  iinperialibus  lestincan-  ciinque  euni  videreiil ,  et  prxclara  opera  audirent, 

tium,  consuetudine  apud  Sanclum  Dionysium,  tanta  animi  nobilitatem  prsedicarent,  corporis  debilitatem 

et  qiiasi  nativa  dulcedine  ipsis  sanctis  martyribus  deplangcrenl.  Ea  eliam  molestatus  ingaria,  cum 

suisqiie  adhaesit  usqiie  adeo,  utinnalam  a  pueroeo-  conlra  Jheobaldum  comilem  Ixso  crure  ac  vixde- 

rum  ecclesiiie  ainicitiaro  toto   tempore   vitce   suae  portato  Bonaevallis ,  pneter  claustra  inonachonim 

multa  iiberalitate  et  honorificentia  continuaret,  et  qiise  defendebai,  igne  concremare  fecisset,  sed  et 

in  hne  siimme  post   Deum  sperans  al>  eis,  seipsum  alia  vice  citm  castellum  Renardi  de  feodo  comitis 

et  corpore  et  anima,  ut  si  fieri  posset,  ibidem  nio-  Theolaldi  per  himiines  etiain  alsens  destruxisset, 

nachiis  eflriceretiir,  devotissime  deliberando  conlra-  ea,  quam  extremam  fecil,  expeditione,  nobilissiluo 

deret.  Qiii  post  tricenariam  gloriosi  regni  Francorum  exercitu  castrum  Sancti  Brictionis  super  fluvium 

administrationem,  illuslrem  Ecclesiarum  dcffnsio  •  Ligerim,  ob  sui  rapacilatcin  et  mercatoriim  depra> 

nem,  continuum  pauperum  et  orphanorum  tuiiio-  dalionem,  et  incendio  dissolvlt  et  turrim  et  doml- 

nem    ut  humanae  coiiiplexionis  mosest,  corporex  '  nuin  ad  deditionem  coegit.  Qiia  regressus  expedi- 

gravitalls  mole,  et  laboriim  continuato  siidore  ali-  tione,  apud  casiellum  novum  Montis-Eherii ,  gravi 

quantisper  fractus,  corpore  non  animo  deHciebat :  diarrhia  ventris  profluvio  sicut  aliquando  consiicve- 

cum  tainen,  si  quid  regise  majestali  importunum  per  rat  graviter  cocpit  anxiari.  Qui  ut  erat  in  consiiiis 

aniversuin  regnum  emergeret,  inultum  nullo  modo  providus,  sibi  ipsi  consdlens ,  et  miseratus  annn.e 

prseterire  sustineret.  Tanta^  eniin  scienti;»  et  iudu-  sua;,  Deo  placens,  freqiientaUe  confessionis  et  ora- 

stri»  sexagenarius,  erat,  ut  si  impinguati  corporis  tionum  sibi  devotione  providebat,  hoc  unuin  toto 

niolestia  jugis  non  resislcret,  omnein  universalitcr  animi  aflectu  peroptans,  apud  sanctos  martyres  pro- 

bostem  superando  contereret.  Unde  saepe  intimis  lectores  suos  Dionysium  sociosque  ejus  se  quomo- 

ingemiscendu  qiierebatur :  <  Ueu  !  inquit ,  misera;  docunque  dcferri ,  et  ante  sacratissima  eorum  ccr- 

conditioni ,  quas  scire  et  posse  insimul  aut  vix  aut  pora  regni  et  coronse  depositione ,   coronam   pro 

nunquam  admiltit.  Si  eniin  juvenis  scissem,  atit  corona,  pro  regalibus  insignibus  et  imperialibus  or- 

iDodo  sencx  possem,  elBcacissime  multa  regna  per-  namentis  humilem  beati  Bencdicti  habitum  commu- 


iZV^  fitJCERll  ABBATIS  S.  DIONTSII  iUi 

liiiiilo ,  mODaslicDm  ordinem  pi^Olllen.  Videant  qui  ^  xternam  pneferentes,  ad  stngularan  nuwafiici  !»• 
monaslicae  paupertati  derogaiit,  quoniodo  non  solum      dinis  tutelani  sccurissime  confuginut. 
arcbilspiscopi,  sed  et  ipsi  reges  trausitoriae  vitam 

LECTIO  OCTAVA. 


Cumautem  dediein  diem  gravi  diarrliise  turba* 
retur  motu,  tantis  et  tam  inoiestis  iiiedicoruni  polio- 
nibus,  diversorum  et  amarissiiiioruiu  pulverum  siis- 
ceptionibus  ad  restringendum  infestabatur,  ut  ncc 
etiam  ipsi  incolumes  et  virtuosi  siislinere  prx*vale- 
rent.  Qui  inter  bas  et  bnjusmodi  molestias  innata 
duicedine  benevoius  omnibus  ita  blandiebatur,  om- 
nes  admittebat,  oinnes  demulcebat  ac  si  nibil  moles- 
li»  pateretur.  Asperrimo  itaque  profluvii  motu ,  et 
longo  macerati  corporis  defectu ,  dedignatus  viliter 
ant  inopiniute  mori»  convocat  reiigiosos  viros,  epi- 
icopos  et  abbatcs,  et  multos  Ecclesiae  sacerdotes: 
quaerit,  rejecto  pudore  omni,  ob  reverentiam  Divini- 
talis  et  sanclorum  angelorum  coram  devotissime 
confiteri,  et  securissimo  Dominici  corporis  et  san- 
guinis  viatico,  exitum  suum  muniri.  Cumque  idip- 
gum  pneparare  festinant,  rex  ipse  inopinate  se  le- 
vans  et  praeparans,  vestitus  cameram  cunctis  admi- 
rantibiis  obviam  corpori  Domini  Jesu  Cbristi  exit, 
devotissimus  assistil ,  ubi  |  videntibus  tam  clericis 
quam  latcis,  regem  exucns ,  regnum  deponil ,  pec- 
cando  regnum  administrassc  confiteliir,  filium  suum 
Ludovicum  amiulo  investit ,  Ecclesiam  Dei,  paupe- 
res  et  orpbanos  tueri,  jus  suum  unicuiquecustodire, 
neminem  in  curia  sua  capere,  si  non  praesentialiter 
ibidem  deliiiquat,  fide  obligat,  ubt  etiam  aurum  et 
argenttim  et  vasa  concupiscibilia  el  pallia  et  pallia- 
las  culcitras,  et  omnemobilequod  possidebat,  etquo 
ei  serviabatur,  ecclesiis  et  pauperibus  et  egenis  pro 
amore  Dei  distribuens ,  nec  cblamidibus  nec  regiis 
indumentis  usque  ad  camisiam  pepercit.  Cnpellam 
atitem  suam  pretiosam,  textum  pretiosissiinum  auro 
et  gemmis,  tburibulum  aureuiii  quadraginla  uncia- 
rum,  candelabra  centum  sexaginta  auri  unciarum, 
callcem  auro  et  pretiosissimis  gemmis  carissimum, 
cappas  de  pallio  pretiosas  decem ,  pretiosissimum 
jacinctum  atavae  regis  Rutbenorum  filiae ,  quod  de 
sua  in  manu  nostra  reddens,  ut  coronae  spineae  Do- 


mini  infigeretur  praecepit,  sanctis  martjrlbusper  not 
destinavit,  et  si  quocunque  modo  sabsequi  possel, 
devotissime  spopondlt.  His  igitur  exoneratus  el  Dei 
misericordia  perfusus,  bumillime  flexis  geDibus  ult 
sacratissimum  corpus  et  sangutnem  Doinini  nostri 
Jesu  Cbristi  (qui  enim  mox  niissam  celdiraTerant, 
illuc  ei  cum  processione  devote  attaleranl),  in  haiw 
oris  et  cordis  verae  et  Catbolicae  confessionis  toccm 
non  tanquam  illitteratus,  sed  lanquam  litieratissi- 

^  mus  Ibeologus  erumpit :  f  Ego  peccalor  LadovicM 
confiteor  unum  et  verum  Deum,  Palrem,  el  Filin. 
et  Spiritum  sanctum,  unam  ex  bac  sancU  Triniialft 
personam,  videlicet  anigenitum  el  consubslanlialeB, 
et  coaetemum  Dei  Patris  Filium ,  de  sacralisslBa 
Yirgine  incarnatum ,  passum ,  moriaana ,  et  sefol- 
lum ,  tertia  die  resurrexisse ,  coelos  asoendisse,  ad 
dexteram  Dei  jPatris  consedere,  vivos  el  mofflaoi 
extremo  et  magno  judicio  judicare.  Hanc  auleoi  sa- 
cratissimi^corporis  ejus  eucbaristiam,  illod  idea 
rrediinus  corpus  quod  assumptura  esl  de  Virgiae, 
quod  discipulisisuis  ad  confoederandiim  el  uniendna 
el  in  se  commanendumcontradidit:  hune  sacratis- 
simuin  sanguinem  illum  eumdem,  qui  de  lateTeejis 

^  in  cruce  pendentis  defluxit,  et  firmissinie  credimas, 
et  ore  et  corde  confitemur;  borxiue  hecarissimo  via- 
lico  deccssum  nostrum  muniri,  et  conlra  oraneii 
aeriam  potestaiem  certissima  protectione  defendi  per- 
optamus.  I  Cum  autem  cunclis  admiranlibus,  CMia 
primum  peccatorum  confessione,  devoiissime  cor- 
pori  et  sanguini  Jesu  Cbristi  commonicassel,  tan- 
qiiam  illico  convalescere  incipiens,  ad  camerara  re- 
diit,  omnique  saecularis  superbiae  rejecla  pompa, 
sola  linea  culcitra  decubuit.  Cumqiie  eum  de  lanlA 
tantillum,  de  tam  alto  tam  bumilem,  bomano  i 
me  deflere  conspicaretur :  Noli,  pnqoil, 
amice,  super  me  deflere,  quin  polius  exsnltando  gao* 
dere  quod  Dei  mi.sericordia  praeslitit  me  in  cjus  oo- 
cursum  sicut  vides  praeparasse. 


LECTIO  NONA. 


Cutn  autc:n  pin!atiin  ad  incolumitatem  resplra- 
rel,  quo  potuit  vebiculo  prope  Milidunum  ad  fluvium 
Sequanae,  occurrentibus  elconcurrentibus  per  viam 
ei  obviam,  et  Deo  personam  ejus  commendanlibus, 
a  castellis  el  vicis,  el  relictis  aralris,  devotissimis 
populis,  quibus  pacem  conservaverat,  descendit; 
sicque  ob  amorem  sanclorum  martyrum,  quos  visi- 
tare,  el  grales  reddere  desiderabal,  deveniens  ci- 
lisstme,  Deo  donante,  eques  ad  eos  pervenit.  Qui  a 
fralribus  et  pene  tota  patria  lanqnam  piissimul  Ec- 


D  clesiae  pater  et  nobilis  defensor,  solemniler  d  iW 
votissime  susceplus,  sanclissimis  manyribos  ba- 
millime  prostralus  volivas  pro  impensis  beneficiis 
et  devolas  gratiarura  actiones  lacrymando  perso^ 
vit,  et  ut  deinceps  ei  provideanl ,  bumillime  inler- 
pellavit.  Cumque  castrum  Bestisiacum  perrenisscl, 
celeriter  subsecuti  sunt  eum  nuntti  Goiilelmi  dorl» 
Aquitaniae,  denuntianles  enmdem  ducem  ad  san- 
ctnm  Jacoburo  peregre  profectum  in  via  demigrasse. 
stMl  antequam  iler  aggrederetur,  et  eliam  in  itinert 


iM5 


LF.CTIONES  IN  ANNIYERSARIO  LLDOVICI  REGIS. 


iZii 


inoriens,  Aliam  nobilissimam  puellam  nomiue  Aa-  A  ferri  std  ecclesiam  sanctorum  martyrum  faceret,  ul 


nor  desponsandam,  totamque  terram  suaro  eideni 
reiinendaro,  et  deliberasse  et  dimisisse.  Qui  com- 
municato  cum  familiaribus  consilio,  soliia  magna- 
nimitate  gratanler  oblata  suscipiens,  carissimo  flUo 
Ludovico  eam  copulari  promitlit ,  necnon  et  dein* 
ceps  nobilem  apparatum,  ad  destinandum  illuc 
compouit,  nobilissimum  virorum  exercitum  quin- 
genlos  et  eo  amplius  militum  de  melioribus  regni 
colligit,  cui  ctiam  Palatinum  comitem  Tbcobaldum, 
et  egregiuin  Viromandensem  comitem  et  consan* 
giiineuni  Radulpbum  praeesse  constituit.  Nos  autem 
familiares  ejus,  et  quoscunque  sanioris  consili  re- 
pcrirc  potuit,  ei  concopulavit,  sic  in  ejus  exitu 
tiiio  valedicens,  c  Protcgat  te,  inquit,  et  tuos,  fili 


quod  Totum  sa^pius  spoponderat  humillime  persoU 
▼eret,  aegritudinis  anticipalus  angustiis,  quod  opero 
non  potuit,  eorde  el  animo  et  voiuutate  complevit. 
Pnecipiens  ergo  tapetum  terrae  et  cineres  tapeto  in 
roodum  crucis  deponi,  ibidem  manibus  suorum  de- 
positus,  signo  sanctae  crucis  praesenliam  suam  mu- 
niens,  tricesimo  regni  administrationis,  aetatis  vero 
ferme  sexagesimo  anno,  Kalendis  Augusti  spiritum 
emisit.  Cum  autem  eadem  bora  corpus  ejus  prc- 
tioso  pallio  involutum,  ad  ecclesiam  sanctorum 
martyrum  sepulturae  deportaretur,  et  praecessisscnt 
qui  sepulturae  iocum  adaptarent,  unum  contigil 
quod  silentio  praeterire  dignum  non  videtur.  Cum 
enim  praefatus  rex  nobiscum  conferendo  de  sepuUu- 


charissime,  omuipotentis  Dei  per  quem  reges  re-  "  ris  regum  aliquando  ftut  saepius  ageret,  felicem  fore 


gnant,  validissima  dexlera,  quia  si  te  et  quos  tecum 
transmitlo,  quocunque  infortunio  amitterem,  nec 
mc  prsesentialiter,  nec  regnum  curarem.  i  Copiosas 
etiam  gazas  etthesaurorum  sufficientiam  deliberans, 
ne  quid  in  toto  ducatu  Aquitaniae  rapiant,  ne  ter- 
ram  aut  terrse  pauperes  laedant,  ne  amicos  inimi- 
cos  faciant,  regia  majestate  interminat,  ut  gratam 
exercitui  de  proprio  «'crario  quotidianaro  exhibeant 
deliberationero  imperare  non  dubitat.  Qui  cum  per 
Lemovicensiuro  partes  ad  Burdegalensiuro  lines 
pervenisserouB,  ante  civitat«!ro  interposito  roagno 
fluvio  Garona,  lentoria  defixirous,  ibidem  praeslo- 
lantes,  et  navali  subsidio  ad  urbem  transeuntes. 


asserebal,  qui  inter  (icratissi^ra  sanclae  Trinilatis 
et  sanctoruro  roartyruro  allaria  sepeliri  mereretur, 
quoniam  el  sanctorufli  suffragio,  et  adventantium 
oralionibus  peccatorum  veniam  obtineret :  ex  hoc 
ipso  volunialem  suam  lacile  significans.  Curo  au* 
tem  antequam  curo  filio  exissemus,  ciiro  venerabili 
ecclesiae  priore  Herveo,  sepuliuraro  ejus  ante  allare 
sanctae  Trinitalis,  ex  opposito  tumuli  Karoli  impe-! 
ratoris  mediante  allari  providissemus ,  occupato 
loco  Karloroanni  Francorum  regis,  quia  nec  fas  ncc 
consueludo  permiltil  reges  exhospilari,  quod  pro- 
posueramus  fieri  non  potuit.  Ubi  autero  ipse  quasi 
quadaro  pronostica  peroptaveral,  altenlanles  contra 


donec  dieDominica  collectis  Gasconiae,  Sanctonise,  p  omniuro  opinionero,  omnes  eniro  iropedituro  locum 
~  ■  aestimabanl,  quanlum  nec  plus  nec  minus  longilu- 

dini  el  laliludini  corporis  ejus  conveniebal  iocum 
reservalum  invenerunt,  ubt  cum  oralionttm  ei  byni^ 
norum  frequeulia,  el  celeberrimo  devotoquc  exsc- 
quiarum  oflicio,  mcTe  regio  deposiliis,  resurreclio- 
nis  futune  consort'um  exspectal,  tanlo  sanclorum 
spirituum  collegio  spiritu  propinqnior ,  quanlo 
corpore  sanctis  martyribus  ad  suffragandum  pro- 
xime  sepultus  assistil. 

Felix  qui  fMtuit  mundi  nutante  ruina^ 

Quo  jaceat  praiciae  loco, 

Cujusdevotissiroarosanctisroarlyribusaniroam,ipsis 

inlercedentibus  ipse  redemptor  resuscitet,   el  in 

parle  sanctorum  collocare  dignetur,  qui  posuil  ani- 


Pictavia;  optimatibus,  praefaUm  pueliaro  curo  eo 
diademate  regni  coronatam  sibi  conjugio  copulavit. 
Redeunles  igitur  per  pagum  Sanctonicuro,  el  si 
qui  erant  hostes  prostementes,  Pictavoruro  civila- 
lero  cum  exsulutione  lotius  lerrae  pervenimus. 
i£stuabant  eo  tempore  aestivi  calores,  soiilo  noci- 
▼iorcs,  quorum  consumptione  aliquantisper  soluli 
el  valde  coiitriti  defatigabamur.  Quoruin  intolera- 
W\  solutione  curo  doroinus  rex  Ludovicus  Parisius 
recidiva  profluvii  dysscnteria  gravissiroc  fatigare- 
liir,  oronino  deficiebat.  Qui  nunquaro  super  liis  iro- 
providus,  accito  venerabili  Parisiensi  episcopo  Sle- 
phano,  el  religioso  Sancti  Victoris  abbate  Gil- 
duino,  cui  familiartus  confitebatur,  eo  quod  mona- 


steriuro  ejus  a  fundaroinc  conslruxcrat,  el  confes-  D  maroftuaroprosalutemundiJesusChrislusDominus 
sionem  rcpetit,  et  exitum  suum  vialico  Dominici  nosler,  qui  vivit  et  regnal  Rex  regum  et  Domiiiut 
corporis  muniri  devotissime  satagit.  Cunique  se  de-     dominanlium  per  omnia  sascula  saectUonun.  Amcn. 


1347 


SUGERll  ABBATIS  S.  DIONYSII 


na 


EPISTOLiE  SUGERII 

ABBATIS  S.  OIONYSII 

Ad  EuGENii]M  III  papam,  regeni  Lldovicum  VII,  et  aliosFranci®  majores;  ipsoraicqae  aJ 
eumdem,  dum  re^nura  aaminislraret,  de  gravioribus  negotiis  conscriptaB. 

{Antno  MCXLVII-MCL.) 

(DcciiEsnK,  Script.Rer,  FrGnc.,l.IV,  p.  49i,ex  ins. exemplari  ciariss.  virorum  Piiteanonim  fralnni  (I). 

—  CoDtultinus  cum  editione  Bouqueti.) 


EPISTOLA  PRIMA. 

ABBATIS  CLARi£V\LLENSIS  AD  PAP.;if  EUGENIUM. 

De  laude  domini  Sugerii  abbaLi$. 

Amantissimo  patri  et  domiiio  Eugenio,  Dei  gratia 
summo  poiUiflci ,  frater  Bernardus  GlaravaUensis 
vocatus  abbas,  roodicum  id  quod  est. 

Si  quod  magna;  doinus  magni  Regis  vas  in  bono- 
rem  apud  noslram  babetur  Ecclesiain  Gallicanam ; 
81  quis  ut  David  fidelis  ad  imperium  Domini  ingre- 
dicns  et  egrediens,  meo  quidem  judicio  ipse  est  ve- 
nerabilis  abbas  Sancti  Dionysii.  Novi  siquidem  vi- 
rum,  quod  et  in  temporalibus  fidelis  et  prudens ,  ci 
in  spiriUkUbus  fervens  ct  buinilis,  in  utrisque  (qiiod 
est  difficiUimum)  sine  reprehensione  verselur.  Apud 
Cxsarem  est  tanquam  unus  de  curia  Romana,  apud 
Deum  tanquam  unus  de  curia  cceli.  Petiuius  et  ob- 
secramus  benigne  a  vobls  suscipi  nuntios  tanti  viri, 
et  siciit-  vos  decet,  et  ipse  omnino  digniis  esl,  i*e* 
scribi  ei  verba  bona,  verba  ainicabilia,  plena  fami- 
liaritatis  et  dileciionis,  plena  favoris  et  graliae.  Si- 


A  quidem  specialius  diiigere  et  bonorare  persocaa 
ejus,  liouoritii:are  est  niinisterium  vestmin  (2). 
EPISTOLA  II. 

EUGEmi   PAPf  AD  SUGEEIirif. 

Consolatoria, 

EuGENius  episcopus  servus  servoruin  Dei.  dilec:i 
filio  SuGERio  abbati  Sancli  Dionysii  salutcio  et  ap»- 
stolicam  benedictionem. 

Super  obitu  fllii  nostri  Joannis  nepolis  veslri^dc. 
Vide  in  Eugenio  111  papa^  ad  an.  1155. 

EPISTOLA  III. 

ULGERII  ANDEGAVENSIS  EPIBCOPI  AD  ftUCCftlOI. 

Nunliata  Petri  BurguUemii  abbali$  morte^  ro^  wi 
$ucce$$orem  eju$  Robertum  bene  Buscipiat. 

SuGERio  Dei  electionc  reverentissimo  ablnti  SaBci 

B  Dionysii  amico  suo  cbarissimo,  domino  suo,  ITlci- 

Rius  ejiisdem  permissu  Andegavensis  Ecclesiae,  licH 

indigne,  dictus  episcopus,  tolus  suus,  debitae  reve- 

rentiae,  bonoris  et  servitii  stu<liosam  eihitMtioaeflL 

Nobilis  Burguliensis  Ecclesia,  quae  in  noslroepi- 


(1)  Epistolis  praemittitur  carmen  eucomiaslicum 
sequens  : 

Ver$u$  in  laudem  Sugerii  abbatii, 

Magne  Sugere,  Pater,  cui  summiis  apex  meritorum 

Inter  prjecipuos  dat  ioca  prima  deos, 
Carmen  ab  incudi  noviter  tractum  tibi  dono  : 

Scripta  precor  liraa  corrige  nostratua. 
S.nt  inculta  licet,  sint  vilia,  sint  male  compta, 

Tu  pretiosa  tamen,  cum  iegis  illa,  facis. 
Laudes  ergo  meas  de  laude  tua  precor  audi.  ^ 

Incital  ad  laudem  me  niea  Miisa  tuam. 
Cnm  natura  parensrerum  bene  cuncta  crearet, 

Tc  luiiabiliter  condcre  disp  tsuit. 
Ciitnqtie  rudi  de  inateria  sint  cietera  tracla, 

Te  dea  de  massa  nobiliore  tiilit. 
Ai  tiririsqiie  diu  dubiutn  fiiit  in  ratione, 

Ltnim  mortalein  sive  deuin  faceret. 
Massa  valeiis  operi  sic  ( onvenicl  at  \  triqite: 
^  Ut  vel  possct  ho.no,  vel  deiis  binc  fleri. 
Fe  i$set(iiie  dcuni  dea,  i;i  siiperi  vcliiissent 

Quoruin  coiisilio  quod  ta  il  OMnie  facit. 
rerliiiiuere  qiiidem,  ne  si  lo:us  deus  esses, 

Depriii  ercs  alins  niira  pntrando  ders. 
Invidia  tandeni  superuiii  peruiistus  utroque, 

Semivir  efliceris,  setniupusr|iie  siniul. 
Dimidiuiii  massip  tecuin  rctinens  iii  utroque, 

Nec  vires  absque  deo,  nec  dcus  ubsqite  viro. 
Ei  Blio  divina  cupis.  divinaqiie  tractas. 


Et  quae  sunt  homtnis  perflcis  ex  alio. 
Est  ex  divina  natura,  quod  tili  coelos, 

CGelorumqiie  deos  pingis  in  Ecclesia. 
Est  ex  humana,  quod  regnum  protegis  amiia, 

Augcturque  tuis  publica  res  studiis. 
Ei  nunc  semideus  in  templo  cceltca  traclas, 

Nunc  vir  in  bello  fortia  facta  gerit. 
Sic  hominis  causamque  Dei  moderans  in  utroqoe, 

Ut  res  illa  Deo  congruat,  h«c  bomini. 
Qiii  dum  Francorum  populos  cum  rege  giibermas. 

Post  regem  quasi  rex  sceptra  seconda  teiies. 
Nec  niagnum  quid(|uain  sine  te  rex  perficit  niiqnaav 

Nec  quid(|uam  niagnum  tu  sine  rege  facis. 
Taiila  duobus  inest  vohis  concordia  facti, 

Ui  iieuter  fai  to  dist  repet  altcrios. 
Alter  in  aiterius  sic  est  devinclus  amore, 

Aiterius  (|uasi  cor  pcndcat  ex  aUo. 
Deniqtie  Roma  potens,  cui  totus  fleciitnr  Orlitt» 

Fle(  t>t  ad  obseqiiium  coihi  superba  tutini. 
Nec  pliis  Cicsaribus  inagni  concedit  honortSv 

Qua*n  t.bi ;  C;csariis  slt  licet  aucta  bonis. 
Ad  tiiitiim  ligat  illa  tuuui,  solvitque  Docentem, 

Etqueinjustiflcns  nou  sinit  esse  reuin. 
Quodqiie  tiiis  l.tulis  accedit,  quiJqitid  in  urbe 

Jiisseris,  infe.  tutii  non  valet  esse  diu. 
Sic  rex,  sic  Cicsar,  sic  unus  semideomm, 

Sic  hoino  plus  honiine  niteris  esse  deiis. 

(2)  Excerptum  ex  epistola  309  S.  BismaniL 


m9  EPISTOL^.  «520 

Bcopatu  siU  esi,   in  prsedio  et  jiire  ducis  Aqui-  A  advocali  sui  universaliter  convenerant,  saniori  u«,i 


tanorum  sedens ,  et  fundata  esse,  et  subnixa  fere 
solis  iargitionibus  ducum  Aquitanorum  constan- 
tissime  dignoscitur.  Ilaec  autem ,  disponente  Deo, 
in  cujus  manu  mors  et  vita  hominum  sunt,  nu- 
per  damnoso  infortunio  et  lacrymabili  casu  a 
domno  Petro  abbate  suo ,  magno  et  venerabili  et 
prxc)aro  viro,  viduata  (3)  et  desolata  est.  Sane  ve- 
nerabilis  et  religiosus  ejusdcm  loci  conventus  ad 
solatium  tanli  doloris,  ci  quia  tempora  ista,  quse 
nielius  terapestales  dicerenlurquamtempora,nostris 
in  fmibus ,  sacris  loci  ct  maxime  illis  quae  patronis 
carent,  incommoda,  imo  pesstma  incumbunt  :  con- 
gregatis  fratribus,  qiii  ad  festum  ioci  iliius,  etiam 
de  remotissimis  obedientiis  convenerant,  festinave- 
runt  eligere  in  Palrcm  et  paslorem  unum  de  viscc-  ^ 
ribus  mouasterii  siii ,  Robertum  virum  ntagnum, 
cujus  niores  bonesti,  vita  commendabilis  et  reli- 
giosa  pnedicatur  et  habetur,  ut  credimus,  et  nunc 
quidero  veniunl  ad  peiles  majestatis  veslrse  electus 
et  electores,  ul  elecius  pra;sentetur  gratiae  vestne, 
sicnt  prsesenlarelur  regi  si  adesset,  ad  quem  duca« 
tus  Aquitanise  Iranslalus  est.  Gujus  mauibus  et  the- 
sauro  sapientiae  vobis  perplurimum  gaudeniibus, 
rcx  Ludovicus  famosam  peregrinationem  arripiens, 
sapienti  usus  consilio,  commislt.  Unde  nos,  confisi 
de  veslrse  liberalilatis  excellentia,  supplicamus  dul- 
cedini  vestrse,  qualenus  eos  cum  ad  vos  venerjot 
honorifice  suscipiatis,  et  aOectuose  in  suis  pelitio- 


consilio,  de  substituendo  pastore  tractaverunt,  el 
fratrem  Robertum  prsesentem,  honestissimum  vi- 
rum,  cujus  vita  inter  nos  praedicatur,  el  babetur 
honesta,  concordi  electione  sine  ulla  controversia 
elegerunt.  Nunc  igitur,  quoniam  rex  famosissimam 
peregrinationem  arripiens,  in  manu  vestra  ecclesias- 
tica  negotia  dereliquit,  sicut  regi  si  adesset,  ita  vo-. 
bis  eum  praesentamus  :  et  ut  eum  benigne  susci- 
piatis,  et  eo  honore,  qub  talis  ac  tantus  vir  dignus 
est,  bonoretis,  suppliciter  exoraraus. 
EPISTOLA  V. 

SCGEEII  AD   EPlSCOPUIf   ANUEGAVENSEM  ULGERIUH. 

A$$en$um  prmbet  electioni  conventu$  Burgulien$is^ 
$alvo  jure  regnif  ne  Burgulien$i$  Eccle$ia  diutius 
fatigelur, 

Domino  et  venerabrli  Dei  gratia  Andegavorum 
episcopo  Ulgerio  ,  Sugerius  ,  eadem  gratia  beati 
Dionysii  abbas,  devotas  in  Christo  orationes,  et  sin- 
cene  devotionis  obsequium. 

Susceptis  gralissimarum  litterarum  vestrarum 
venerandis  apicibus ,  usque  adeo,  etsi  duriores  es- 
semns,  nos  deflecti  oportuit,  ut  debitum  regni,  cui 
fideliler  deservire  volumus,  pene  oblivioni  tradere- 
rous,  et  beneplacito  vestro  aurem  accommodare- 
mus.  Nolentes  igitur  Ecclesiam  Bur£fuliensem  dia« 
tius  defatigari ,  nec  regiVi  majestatts  dignitatem  di* 
roinui,  ununi  faciendo,  et  alterum  omittendo, 
amore  Dei  et  prece  vestra,  qnem  multum  diligi- 


nibus  exaudiatis,  etquod  etiam  non  rogatus  facere-  r  mus,  et  Burguliensis  conventus  supplicationibus, 

electioni  eorum  assensum,  salvo  regni  jure,  taliter 
dedimus ,  ut  si  quid  inde  contra  regiae  majestaiis 
dignitalem  minus  benefactuin  fuit,  domino  regi 
quando  Deo  volente  redierit,  sicut  modo  si  adesset, 
si  ei  placuerit,  judicio  curise  suae  respondeant,  vel 
nobis,  qui  loco  ejus  providcmus,  si  inde  agere  vu- 
iuerimus. 

EPISTOLA  VI. 

LUDOVICl   REGIS  AD  SUGERIUif. 

Signilieat  $e  ad  porta$  Hungarias  feliciter  perveni$$e 
monetque  ut  pecuniam  perquirat  et  tran$mittat, 
LuDOvicus  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dux  Aqiii- 
tanorum,  charissimo  suo  Sugerio  venerabili  abbati 
beati  Dionysii ,  salutem  et  sinceram  dilectionem. 

De  portis  Hungarise  (4)  scribimus  vobis.  Illuc  us- 
que  divino  nutu  recto  limite  procedentes,  cum  omni 
sospitate,  gaudio,  et  honore,  nos  ct  principes  noslri 
Iseli  pervenimus,  ubique  nobis  auxilianle  Domino 
terrarum  principes  et  ovanles  occursant,  et  lati 
nos  recipiunt,  et  libenter  deserviunt,  et  honorant 
devoii  :  et  in  his  omnibus  benedlcimus  Domino  qui 
direxit  pedes  nostros,  et  prosperat  vias  nostras. 
De  csetero  rerum  status  ipse  nos  admonet,  imo  et 


tis,  qui  in  loco  regis  estis,  regaliter  tractetis,  et  lae- 
tissimos  ad  nos  et  ad  propria  remiltatis.  Nos  elenim 
sumus  vestri  penitus,  et  libentius  vobis  servireinus, 
si  locus  el  tempus  ministraret,  quam  aliorum  ser- 
viiia  reciperemus.  Memores  enim  sunnis  el  semper 
erimus  beneficiorum  et  honoruni  ((uos  amplissiroe 
nobisimpeiidere  consuevisiis.  Nos  pro  vobis  in  missa 
ad  corpus  Dei  et  Domini  nosiri  oramus.  Valete,  iit 
valcamus. 

EPISTOLA  IV. 

COMVEIfTUS  BURGULIEMSIS   AD  SUGERIUH. 

Prte$entant  ei,  ab$ente  rege,  Robertum  elecium  fp- 
$orum  abbalem. 

Tenerabili  domino  et  Patri  suo  Sugerio,  Dei  gra- 
tia  et  merito  siio  beati  Dionys  i  abbati,  Burgiilien-  D 
ftis  Ecclesix  humilis  conventus  salulem  ct  dcvotio- 
nis  obsequium. 

Venerando  Patre  nostro,  et  non  sine  gemitu  me- 
morando  Petro,  rebus  humanis  exempto,  Ecclcsia 
nostra  damnose  viduata  est ;  et  quia  tcmpore  vi- 
duitatis  siiae  sine  diminutione  bonorum  suorumdiu- 
tius  esse  non  posset  (tempora  enim  graviora  et  pe- 
ricuiosa  sunt),  fratres,  qui  ad  fcstain  bcati  Petri 

(5)  Yiduata,.,  Pelnis  abbas  S.  Petri  Burgulicn- 
sis  obiit  VIII  Kalend.  Julii  anni  11^8,  ut  existi- 
mat  Mabillonius,  t.  VI  Annal.,  p.  440;  cum  vero 
Uigerius  eodem  anno  mortalitatem  expleverit,  xvi 
Kal.  Novembrls,  ex  chronico  S.  Albini,  certe  hx*c 
epistola  scripta  fuit;  anno  1147,  \cl.  1148. 


(4)  De  porti$  Hungaria.  Ilungariam  ingressiis 
esi  rex  Ludovicus  mense  Julio,  ibique  per  diesquin- 
decim  transitum  fecit,  ut  babet  Odo  de  Dioffilo,  li- 
bro  II  De  profectione  regis  LBdovici  in  Orientem, 
pag.  2a. 


1351 


SUGERIl  ABBATIS  S.  DIONYSn 


tSH 


iirget  el  arguit,  ut  admonitionis  setXm  memores  A  raverlt»  insperatom  damnura  provenlre  poterit  SeJ 


fttnius,  de  pecunia  scilicet  perquirenda,  quae  post 
vestigia  nostra  In  usus  impensarum  nostrarum  de- 
feralur.  Super  quo  dum  praesentes  cssemus,  impe- 
dienlibus  rerum  ingentibus  impedimenlis,  vobiscum 
prout  oportttit  loqui  ac  disponere  non  potuimos. 
M odo  vero  quotidiana  iropendia  gravia  sustioenles, 
ad  vestram  recurrimus  probatam  lidelitatem,  ut  eo 
quo  (otus  in  nobis  ad  honorem  noslrum  charitaiis 
affectu  semper  ardetis,  necessitates  nostras  subse- 
quenli  auxilio  subievetis.  Quomodo  vero  id  facia- 
tis,  si  de  nostro  seu  de  vestro  pecuniam  sumptam 
nobis  mittatis,  melius  novil,  melius  sapit  et  facere 
et  discernere  discreta  prudenlia  vestra  quam  pro- 
videntia  nostra.  In  manu  quippe  veslra  sunl  o:t:nia 
quae  lanquam  veslra  dispositioni  vestr»  atque  soUi- 
citudini  per  totum  regnum  providenda  commisimus, 
atque  ideo  tam  de  nostro  quam  de  vestro  quod  pe- 
timus  facere  poterit  opportune  dileclio  vestra,  quo- 
niam  ita  exigit  necessilas  nostra.  Yalete. 
EPISTOLA  YU. 

EUGENII  PAPi£   4D  SUGERIUH. 

Eugenius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecto 
filio  SuGEBio  S.  Dionysii  abbati  salutem  et  apostoli- 
cam  benediciionera. 

Nuntium  et  litleras  tuas  etc,  Vide  tn  Eugemo  ad 
M.  ii53. 

EPISTOLA  YIII. 

COMITIS  ANDEGAVENSIS  AO  SUGEIIUH. 

Scrihit  $e  vixa  gravi  morbo  convaUicenttm,  eotloquium 

quod  eum  eo  Balgenciaci  habiturus  erat  intere$$e  C 

noH  pos$e. 

SuGEiio  Dei  gratia  S.  Dionysii  venerabili  abbati, 
Gaufredus  dux  Normaniiorum,  et  conies  Andegaven- 
■Is,  salutem  et  venerationem  et  obsequium. 

Nolovestram  latere  auctoriutem,  me  gravissimam 
tnflrmitatem  sustinuisse :  sed  Dei  gratia  jam  inco- 
lumitate  redeunte  convalesco.  Quodrca  mel  amici 
raeae  praesentiae  assistcntes;,  meaeque  saluti  providen- 
tes,  non  audent  mihi  dare  consilium,  ut  aliquod 
grande  negotium  tractandum  aggrediar.  Et  ideo  coU 
loquium,  quod  inter  nos  Balgenciaci  futurum  erat, 
vobis  demando,  quia  nuilo  modo  possem  interesse. 
Namque  ante  Natale  Domini  me  fore  aptum  alicui 
magno  itineri  agendo  minime  spero. 
EPISTOLA  iX. 

COHITIS  VIROHANDRNSIS  AD  SUGERIUH. 

Mandat  ut  ad$it  conventui  ad  portum  Verberim  con- 
vocato  propaee  Beivacemi^  ut  inde  Parisios  venieu» 
tes  de  rebus  Pictavice  simul  traetatum  habeant. 

ScGERio  Dei  gratia  abbati  S.  Dionysii,  R.  [RaduN 
fua]  Viromandensis  conies  salutem. 

Comes  Andegavensis  respectavit  colloquium  (5). 
Scitisquia  saepelaboravi  propace  Delvacensi,necim- 
pctrare  potui,  nec  in  promplu  est.  Si  guerra  supe- 

(5)  Reepectavit  eoUoquium^  etc...  Yide  epistolam 
j)raecedentem. 

(6)  In  die  Veneri$.  Anno  ii48,  dies  anni  solaris 
nevi,  incoepttts  a  Kalendis  januarii,  incidit  in  diem 
iovis.  Igitur  haec  epistala  sub  finem  anni  ii4U 
uTipta  luit. 


confido,  si  vestra  adesse  po  uerit  praesentb,  pax 
erit.  Quare  mando  vobis,  ut  die  Dominica  tevpestive 
ad  portam  Verberiae,  ubi  eos  convocavi,  venialis;ci 
inde  Parisius  repedanles,  vobisciim  ad  legis  negotia 
properabimus.  l)e  verbis  nuntionira  PicUvira  sionl 
ibi  tractabimus. 

EPISTOLA  X. 

COHITIS  THEOBALDI  AD  SUGBRIUH 

Rogat  ut  obviam  ei  occurrat  apud  Corboiimm. 
SuGERio  Dei  gratia  abbali  Sancti  Dionysti  amico 
suo  cbarissimo,  Theobaldus  Blesensiscowes  sal«c» 
et  benedictionem  [/.  dilectionem]. 

Notum  vobls  fieri  volo  me  iturum  ad  pracsens  ia 
partes  Camotensium.  Quamobrem  roando  vobls  at 
^  mittatis  Balduinum  de  Corboilo  niibi  obviaai  ih  dia 
anni  novi  apud  Rosetiim,  qui  n:ecumerit :  et  indie  Ve- 
neris  (6)  crastina  jacebo  apud  Corboilura.  Et  rogi» 
vos  ut  praedicta  die  Veneris  apud  CorboiluBi  obviara 
mihi  veniatis,  ut  vos  ibi  videam,  et  loqiurvoliiscMi. 
Valete. 

EPISTOLA  XI. 

RADULri  COHITIS   VIROHAIfDERSIS  AD  RUCEmiai. 

Qumrit  auo  die  venire  velit  Parisius  ad  eoUofuemiam 

cum  Samsone  archiepiuopo  Hemensi  de  muHtikus  a 

fratre  ejus  captis. 

SuGERio  Dei  gratia  abbati  S.  Dionysii  doraiBo 
8U0,  R.  Viromandensib  comes  salutem. 

ArchiepiscopusRemensis  {Samson)  mandavit  raOu 
per  episcopum  Suessionensem  {Gosienmm)^  qnod  ve- 
niet  Parisiiis  |uarto  die  post  Naule  Domiiii,  et  lo- 
quelur  cum  fratre  suo  de  ftiilitibus  captis,  et  imcki 
totum  posse  suum.  Et  quia  usque  ad  dieia  Lmc  (7) 
forsitan  venire  non  poterit,  remandate  inihi  qus  d» 
vultis,  ut  ego  veniam,  aut  Dommica,  aat  die  La 
EPISTOLA  III. 

BUGONIS  DE  LIZIIflACO  (8)  AD  SCGnum. 

Rogat  ut  per  omnia  eredat  Wiormando^  fmem  md  i, 

dirigit^  et  ut  per  eumdem  de  negotns  Fictmmsm  rt- 

scribat, 

Venerabili  amico  suo  et  domino  Socchso  HUiati 
S.  Dionysii,  H.  [Hugo]  dr  LiiimACO  sainlea  ct  fnt- 
cordiaiiiatis  vincuium. 

Vestrae  praecipuedilectioni  vestrisqne  pngce|ilis  nm 
per  omnia  fidcliter  obtemperanies,  ftdelera 
j.  atque  vestrum  Wiormandum  vestrae  j 
gimus :  cui  rideliter  per  omnia  credatis,  ct  per  enra- 
dem  ut  strenuus  et  prudens  super  negoCiis  Piclavix, 
ut  tantiun  decet  amicum,  nobis  lienigne  rescribal.t. 
EPiSTOLA  lin. 

HANASSiE  EPISCOPI  AURELUREHSIS  4D  I 

SuGERio  Sancti  Dionysii  veneraiNli  i 
et  amico  suo^Maiiasses  Dei  gratia  Aorelianensis  Er- 
clesiae  humilis  minister,  salutera. 

Quoniam  r^nom  Franconim  sub  dispositions  ct 


crt 


(7)  Ad  diem  Luna.  Anno  f  ii7  dies 
quarta  post  Natale  Domini  ideoque  ad  annnra 
perttnere  videtiir  hsec  epistola. 

(8)  Hiigo  Vil  de  Litiniaco  profeclns  esl 
ii47  in  Paixstinam ;  qiia  in  eifeditkMie 
creditur. 


13^3 


EPISTOL.*:. 


1354 


protectione  vestne  discretionls  divina  providentia  A  Pontivo,  salutem  et  debitam  per  omnia  reverentiani. 


constitutum  est,  sicut  dignum  est,  non  minimum 
gaudemus.  Propterea  a  vestra  prssentia  recedentes» 
quando  ad  dominum  papam  causarum  necessitate 
tendebamus ,  sub  vestra  tutela  et  custodia  vestrae  di- 
lectionis  magna  confidentia  res  nostras  deposuimus. 
Interim  vero  quidam  nostri  parocbiani  res  Bernardi 
hominis  noslri  Hgii,  juslitiam  in  curia  nostra  non 
subterfugientis,  in  tempore  Adventus  Domini  violen* 
ter  etiujuste  rapuerunt:  super  quos,  Domino  auxi- 
liante,  decens  consilium  babebimus.  Yosautem,  si- 
cut  relatum  est  nobis;  praedictum  Bernardiun  de 
feodo  nostro  in  causam  in  curia  vestra  venirc  com- 
pellitis,  qui  in  curia  noslra  quidquid  justitia  dicta- 
yerit,  se  execulurum  firmissime  promittit.  Yestram 


Notum  fieri  volumus  paternitati  vestr^  quod  no». 
omnes ,  tolus  videlicet  Sancti  Richarii  coenobii  Gen- 
tulensis  convenius,  consilio  et  assensu  reiigiosarum 
personarum,  et  quorumdam  hominum  nostrorum, 
domnum  Arnulfum ,  Gorbeiensis  ecclesiae  priorem , 
religiosissimam  et  honestissimam  personam,  cano- 
nice  et  secundum  Regulam  beati  Benedicti  nobis  in 
pastorem  et  abbatem  elegimus  (10).  Quapropter  ob* 
nixe  discretionem  veslram  precamur,  quatenus  di- 
gnitatem  Eccleside,  quam  a  domino  nostro  rege  Fran- 
corum  Ludovico,  et  ab  antecessoribus  eju^  iiberam  et 
integram  in  electione  abbatum  nostrorum  bactenus 
obtinuimus,  vos,  qui  nunc  ejusdem  domini  regis 
viees  prudenter  et  utiliter  disponitis ,  nulia  pravo- 


igitur  prudentiam  benigne  roganius,  quatenus  ho-  ^  rum  hominum  suggestione  labefactare  vel  pertur* 


minem  nostrum  iigium,  sicut  justum  cognoscimus, 
propterea  non  inquieletis,  atque  de  praedictis  rapto- 
ribus  super  injuria  ab  eis  illata  promptum  adjuto- 
rem  et  amicum  habeamus. 

EPISTOLA  XIY 

SUGERII  AD  CJIPITULUU  CARNOTEKSE. 

Nuntiot  ad  eo$  pastore  orbatox  mittit  ad  recipiendaet 
conservanda  regis  jiomine  regalia, 

ScGERius  Beati  Diony»ii  gratia  Dei  abbas,  venera- 
bili  capiiulo  Garnotensis  Ecclesiae  salutem  et  dile* 
ctionem. 

Novit  discretio  vestra  quod  gloriosus  rex  Franco- 
rnm  Ludovicus,  charissimus  dominus  uoster,  fanio- 


bare  velitis ,  sed  electum  nostrum ,  per  quem  Ec- 
clesiae  nostrae  calamitatem  Deo  opitulante  relevari 
speramus ,  consilio  et  auxilio  vestro  magno ,  pro 
Dei  et  nostro  amore,  sustentetis  et  confirmetis. 
Valete. 

EPISTOLA  XYl. 

EPISCOPl  AURELIANENSIS  AD  SUGERIUH. 

SuGERio  Dei  gratia  Beati  Dionysii  reverendo  ab- 
bati ,  et  Rxd.  comiti  Yiromandensi ,  Manasses,  Dei 
patientia  Aurelianensis  Ecclesidc  humilis  minister, 
salulem  et  serYitium. 

Inforlunium  de  inlerfectione  Willelini  de  Gamera, 
quod  apud  nos  nuper  contigit ,  et  quod  intcrfeclo- 


sam  peregrinationem  amore  Dei  suscipiens,  arcbi-  ^  res  illius  ad  ecclesiam  Dei ,  qux  est  refugium  pec- 
episcoporum  et  episcoporum,  ac  regni  optimatum 
consilio,  nec  sine  domiui  papae  assensu  curam  ad- 
ministrationis  regni  sui  nobis  commiserit.  Et  quo- 
niam  ex  debito  oflicii  ea  quai  ad  rcgnum  spectant  di- 
ligenter  perquirere,  ct  fidcliter  nos  oportet  conser- 
\are :  prsesentium  latores  nuntios  nostros  ex  parte 
doniini  regis  ad  recipienda  et  conservanda  regalia 
dileclioni  vestrae  delegamus,  rogantes  ut  in  quibus 
oportuerit  lanquam  regni  fideles,  donec  Ecclesiain 
-veslram  tanlo  et  tam  glorioso  pastore  viduatam  (9), 
divina  misericordia  idoneo  successore  consueto  or- 
dine  consoletur,  fideliter  adjuvetis.  Quanlo  siquidem 
regni  aeterni  amplificationi  operosius  innititur,  tanto 
Buum  sibi  integre  conservari  potisstmum  meretur. 
EPISTOLA  XY. 

CONVENTUS  S.  RICHARII  AD  SUGERIUM. 


JRogant  nt  confirmet  electionem  Arnulfi  prioris  Cor- 
beiensis  in  abbatem  S.  Ricliarii  de  Pontito, 

Reverendissimo  domino  et  arnico  suo  S.  Dionysii 

abbati  Sugerio  ,  totus  conventus  Sancti  Ricbarii  de 


catorum ,  timore  mortis  fugcre,  et  quod  ab  ea,  ubi 
et  cruci  et  Grucifixi  iinagini  adbxrebant ,  sunt  vio- 
lenter  extracti ,  et  postea  carceri  in  turre  manci- 
pali ,  ad  aures  sublimitatis  veslraj  cognovimus  per- 
venisse.  Nos  siquidem  cum  civitate  Aurelianensi 
universa  pro  tanta  et  tam  sacrilega  violatione  ec- 
clesiae  Dei  gravissime,  ut  dignum  erat,  commotL, 
eos,  quia  contra  Dcum  el  contra  decus  Ecclesiae 
capti  fuerant,  ut  redderentur  quxsivimus.  Quod 
cum  mlnime  obtinere  possemus ,  consiiio  religioso- 
rum  virorura  civitatem  a  divino  ofiicio  interdixi- 
mus.  Placuit  autemvobis,  quod  inde  eos  abduci, 
ut  audivimus,  praecepistis.  Nobis  siquidem  non  vi- 
detur  quod  interdictum ,  quod  ex  consilio  in  civi- 
^  tatem  posuimus ,  absque  maximo  consilio ,  dum  iili 
capti  teneantur,  dimittere  debeamus.  Unum  esi 
etiam  unde  et  nos  et  tota  civitas  omiiino  terremur 
el  roovemur,  quod  eodem  die  quo  illi  acivitate  ab- 
ducti  sunt ,  occulto  Dei  judicio  apud  nos  contigit. 
Imago  quaedam  quae  in  capite  eccleside  nostrse  post 


(9)  Pastore  viduatam^  etc.  Gaufrido,  qui,  ui  ha- 
betur  in  Necrologio  Ecclesise  Garnotensis ,  obiit  ix 
Kal.  Februarii  anno  1148 ,  quem  de  anno  1149  in- 
telligendum  esse  sic  evincimus.  Inter  Instrum.  Gal- 
lia:  Ciirist.  t.  YIU,  col.  531,  legitur  charta  pro  mo- 
nasterio  Joseuhatensi ,  quae  incipit :  c  In  anno  quo 
inortuus  est  (jraufridus  Garnotcnsis  episcopus ,  evo- 
liitis  post  obitum  ejus  xlv  diebus  anno  videlicet  ab 
Iiicar.  Yerbi  1148,  Guilielmus  de  Mecherolt  et  Itta 
uxor  ipsius,  hebdomada  Martii  ii,  XLse  iii,  feria  v 

Patbol.  CLXXXVL 


ipsius  hebdomadae ,  I  etc.  Aiqni  anno  1149,  non 
vero  1148,  hebdomada  secunda  Martii  erat  tertia 
Quadragesimae;  quippe  anno  1149  Dominica  prima 
Quadragesimse  incidebat  in  diem  20  Februarii»  Igi- 
tur  hebdomada  secunda  mensis  Martii  erat  tertia 
Quadragesimae ;  quod  de  anno  1148  dici  nequit. 

(10)  Geldninus  Gentnlensis ,  abbas  S.  Richarii , 
anno  1147  Ilierosolymam  *)rofectus  erat.  abdicatay 
ut  videtur,  praefectura 


43 


1555  SUGERII  ABBATfS  6.  DIONYSII  135!* 

altare  quoddam  oon  longe  a  terra  cruci  alfixa  est,  a     ^on  latet  pnidentiam  festram  roe  in  vestra  cn» 


muUis  clericiset  laicis  praeseniibus  et  videntibus, 
ita  visa  est  flere,  quod  lacrymae  ab  oculis  ejus  visje 
sunt  stillare  et  manare ,  et  ab  hora  nona  usque  ad 
Boctis  medium  lacrymarum  affluentia  non  est  visa 
cessare.  Quod  quidem  relatione  honestissimorura 
virorum  qui  boc  vidcrunt,  sciatis  accepisse.  Utrum 
auiem  peccatis  populi  aui  noslris  eiigentibus  hoc 
centigerit ,  ignoramus.  Yerum  mulli  sunt  qui  arbi- 
traniur  miraculum  illud  luctum  Ecclesiae  Dei  et  do- 
lorem  significare,  quia  captivos  et  peccatores  illos 
qui  ad  ipsam  confugerant ,  in  siim  suo  noa  potuit 
conscrvare.  Quacunque  tamenoccasionecontigerit, 
nos ,  qui  quod  nostri  officii  est  non  possumus  prae- 
lermittere,  prudentiae  vestrse  rogando  supplicamus 
ui  quod  male  in  Ecclesia  Dei  actum  est,  ila  discre-  g 
tionis  veslrse  consilio  oorrigatur,  quatenus  di»na 
ei  debiia  reverentia  iili  exhibeatur,  et  civitas  quae 
matri  ploranii  condolet  et  oompatitur,  ab  interdicti 
yineulo  relaxetur. 

EPISTOLA  XVII. 

COmTIS  VlBOMJlNOEilSlS  V^D  80GER1UH. 

Seribit  se  Remos  venisse  ad  papam  pro  suo  et  eomi^ 
iisste  Flandrensis  neaotio;  suam   deinde  absen- 
tiam  excusat  et  ejus  beneplacitum  rescire  cupit. 
SuGERio  Dei  gratia  abbati  Sanai  Dionysii,  R.  [Ra- 
DULFUs]  Yiromandensis  comes»  salutem. 

Noverit  prudentia  vestra  me  venisse  Remis  ad 
apostolicum,  et  comitissa  Flandrensis  (ii)  me  du- 
xit  illuc  pro  negotio  suo,  ibique  et  de  ejus  et  de 
meo  iractamus  negolio.  Et  sciatis  quod  dominus  ^ 
papa  et  tota  curia  bonum  et  hilarem  vuUum  osten- 
dit  mUii ,  sed  penitus  ignoro  quid  de  me  sint  fa- 
cturi  (i2).  Hoc  pro  certo  scio  quod  nunquam  ne- 
gotium  meum  bonum  habebit  exitum ,  uisi  per  vos. 
Jam  liccntiam  a  domino  papa  acceperam ,  sed  ipse 
detinet  me.  Si  ergo  vobis  placeret  negolia  Parisiis 
facere  vel  respectare,  muitum  vellem,  et  bonum 
esset.  Nescio  enim  quando  venire  potero  a  curia. 
Quod  si  vobis  placet  ut  veniam  ad  vos ,  omnibus 
dlmissis  ego  veniam  citius.  Ergo  de  omnibus  velle 
vestrum  nobis  rescribite ,  quia  quod  roihi  manda- 
veritis,  ego  faciam. 

EPISTOLA  XVIII. 

'  COMITISSJB  MVERNENSIS  AD  SUGERIUII. 

JRogat  ut  cuidam  de  Antissiodoro  restituatur  eerta  pe^  \ 
eunim  summa ,  quam  Gaufredus  Crassus  de  Stam" 
pis  et  Radulfus  fraUr  ejus  reddeve  recusabant. 

Domino  suo  et  amico  Sugebio  Dei  graiia  Sancti 
Dionysii  abbati,  1.  Nivernensis  comitissa,  salutem 
€t  obsequium. 

(ii)  Comitissa  Fland,  Sybilla  tunc,  virosuo  inter 
crucesignatos  peregrinante,  Flandriae  comitaturo  ad- 
ininistrabat.  <  interim  vero  Balduinus  comes  Han- 
noniae,  i  inquil  Lambcrtus  Waterlosius  ad  an.  il47, 
« ractum  f(Bdus  inter  ipsum  et  Flandriae  comitem  ab- 
rump.t,  et  cuncta  armis  et  rapinis  casdibusnue 
vast;it.  Sed  comitissa  Flandri^  cum  precibus  raullis 
a  similibus  1  um  revocare  niteretur,  nec  obtineret ; 
tandem  a  parlu ,  cui  vicina  fuerat ,  iiberata ,  anna 
in  enm  concitat ,  refrenat ,  illumque  fugal ,  et  Han^ 
uoniaro  miiltis  cladibus  infcstat.  i  Sed  prius  que- 


stodia  remansisse.  Dominus  enim  roeas  in  serritio 
Dei  et  regis  est,  ad  cujus  injuriam  si  mihi  vel  bo- 
minibus  qui  ad  tuitionem  vlri  roei  pcrliDent^alH 
quis  roalefecerit ,  spectal.  Siquidem  unus  de  civH 
tate  Antissiodorensi  super  quibasdam  bomiBiiNn 
Staropensibus  conqiferitur,  Gaufredo  Crasao  ei  Ra- 
dulfo  fratre  ipsius ,  qui  ei  debent  decem  libras  H 
diroidiam  Aurelianensis  monet»,  et  noluAt  rei- 
dere.  Quam  etiam  pecuniam  cum  domlnus  rex  jo»- 
sisset  reddi ,  contempserunt.  Unde  vos  rogo  sicnt 
dominum  meum,  ut  eam  reslitui  faciatis.  Soper 
quo  quid  facturus  sitis,  remandale  rotbi.  Hojas 
autcm  pecunise  fidejussores  sunt  Harduinus,  Fei* 
perius  et  Jachelinus. 

EPISTOLA  IIX. 

DECANl  ET  CAPITULl  CARIfOTEHSIS  AD  SUCEBini. 

Rogant  ut  eleetionem  Gosleni  episcopi  Camotemsis 
vice  domini  regis  approbet  et  regatia  reddat. 

Gharissimo  domino  et  aroico  suo  Sccmo  Dei 
gratia  venerabili  abbati  S.  Dionysii ,  R.  [RoaoiTis] 
humiiis  decanus  et  totum  capitulum  Camoleass 
Ecclesiae  plurimam  in  Domino  salulem  cft  dile- 
ctionem. 

Noverit  discretio  vestra»  charissiroe  doniBe, 
quod  accepta  a  vobis  regia  licentia  loco  doouB 
regis,  die  statuta  convenimus  in  capilalam  w^ 
strum ,  el  invocata  sancti  Spiritus  gratia ,  pari  volo 
uuanimique  consensu  elegimus  nobis  el  Eccksix 
noslne  in  episcopum  domnum  Goslenuro  arcbiJiacih 
nuro  nostrum ,  virum  utique  iiberalem ,  idoiieuBi 
ct  litteratum,  idipsum  approbanlibus  viris  r&- 
giosis  abbatibus  qui  praescntes  eranl,  omniqw 
applaudente  populo ,  et  Deo  gratias  refercDie  sopo 
electione  talis  person%,  quoe  utilis  esse  creditai 
Ecclesiae ,  et  regno  ftdelis.  Rogamus  igiiur  clnns- 
simam  nobis  dileclionem  vestram  ut  hatc  Doar» 
electioni,  qusc  a  Domino,  sicul  credmaus,  facu 
est ,  et  quam  vobis  et  viva  voce  el  scripio  pne9e&- 
tare  curavimus ,  assensum  pnebere  •  d  elecio  bo 
stro  regalia  reddere  vice  domini  regts  dignefliiia 
Valete. 

EPiSTOLA  XX. 

SUGERIl  AD  CAPITCLUM  CAR!IOTEllSe. 

Ad  pracedentem  respousoria, 
SuGERius  Dei  gratia  Beati  Dionysii  abbas,  capr 

tulo  Garnotensi ,  Roberto  scilicet  «lecaAO,  ei  aliis. 

salutem  et  dilectionero. 
<}uod  unaniroiter  et  communi  pace  powliikfa 

vobis  domnum  Goslenum  arcbidiacoDiun  dtp^. 

relam  suam  dcprompsisse  videtnr  in  conciUo  Reris 
ab  Eugenio  lU  media  Quadragesima  anDi  1148  ct- 
lebrato. 

(12)  Radulfus  tunc  temporis  excoromiiaicaiiw 
vincuto  erat  innodatub ,  ob  repudialam  vxores 
suam  et  superductam  Petronillam  sororem  rtpuat 
Francorum,  prout  testatur  Odo  de  Dioglk>,qiii  al: 
f  Nescio  tamen  si  comes  Radulfos ,  quia  Iudc  n- 
communicatus  erat ,  debeat  a  commimioDe  DOitn 
sermonis  excludi    >  etc. 


r357  EPISTOLiE.  iZS9 

▼alde  nobis  placet.  Enimvero  ipsum  honcslum  et  A  abbati  S.  Dionysii,  salulem  et  plurimam  gratiam  ac 
liberalem,  et  audivimus  et  credimus.  Nos  autem     dilectionem. 


Sacrosanctse  peregrinationis  iter  laboriosum  sub 
ope  divina  sequenles,  inter  iabores  vix  tolerabiles 
el  inlinita  pericula  sani  Ixtique  transivimus,  et  us- 
que  Gonstantinopolim  cum  omui  prosperitate  et 
gaudio  die  Sabbati  (13)  ante  festum  sancti  Dionysii 
Domino  ducente  pervenimus.  Ab  bac  itaque  civi- 
tate,  ubi  per  aliquot  dies  dietavimus,  scripsimus 
vobis,  universa  de  nobis  Ixla  et  prospera  vobis  an- 
nuntiantes.  Plurimi  quidem  exercitus  nostri  jam 
transierant  ettransibant,  ct  nos  el  ipsi  paratiera- 
mus  ad  transitum.  Sit  ilaque  diligentia  vestra  solIi> 
cita  de  dirigendis  gressibus  nostvis  per  orationum 
sufTragia,  sit  prudens  et  circumspecta  in  admini- 
Hieroiolymam  profecturu$,  $cribit  ut  ad  Burdellum  B  siratione  regni  vobis  commissa.  De  perquireoda 

vero  pecunia,  quam  nobis  in  usus  quolidianos  per- 


quantum  ex  parte  domini  regis ,  eujus  vices  agi- 
mus,  facere  babemus ,  huic  electioni  libenter  as- 
sensum  pnebemus.  De  regalibus  vero ,  sicut  in  cu- 
ria  dominorum  regum  Francorum  mos  antiquus 
fuisse  dignoscitur,  cum  episcopus  consecratus,  et 
in  palatium  ex  more  canonico  fuerit  introductus , 
tunc  ei  reddentur  omnia.  Hic  est  enim  redditionis 
ordo  et  consuetudo,  ut,  sicut  diximus,  in  palatio 
statutus  regi  et  regno  Odelilatem  faciat ,  et  sic  de- 
inum  regalia  recipiat. 

EPISTOLA  XXI. 

GUILLELHI   DE  MACSUCO  AD   SUGERIUII. 


mittat  $apientem  prapoiitum  de  $ui$f  et  hominem 
cui  $ervandam  committat  turrim  Talemundi , 
auam  Eblo  de  Maloleone  ablaturum  $e  mina" 
iatur. 


SuGERio  Dei  gratia  veuerabili  abbati  S.  Dionysii, 
W  [WiLLELMus]  DE  Mausuco  cjus  amicus,  et  regis 
Prancorum  senescalcus,  saluiem. 

Novimus  equidem  dilectionem  vestram  et  inge- 
nium  circa  negotia  terrae  regis  semper  et  affectuose 
intentum ;  noslrum  vero  circa  Pictaviae  negotia 
quantum  poluit  fldeliter  intentum,  vestra  satis  no« 
vit  discrelio.  Quapropter  benignitati  vestrae  roan" 
damus  ne  aliquid  fraudis  post  me  lateat,  ut  quam 
citius  poteritis  ad  praesens,  et  omni  occasione  re- 
fuota,  pra'positum  de  vestris  sapientem  et  probum  ^  habemus 
Burdello  (Le  Bourdet)  mittatis.  Quod  nisi  feceritig, 
tn  rei  veritate  sciatis  Burdellum,  et  omnem  iliius 
regionem,  nisi  Deus  fecerit,  irrecuperabiliter  amit- 
lendani.  Nam  fidcies  regionis  illius  mihi  hoc  scri- 
pserunt,  quod  inimici  et  burgenses  in  ipsa  civitate 
occidebant.  Insuper,  ut  domino  et  amico  meo 
niando,  quod  turrim  Talemundi,  in  quantum  potui, 
4d  honorem  regis  Odeliter  huc  usque  servavi.  Modo 
vcro  dominus  £bIo  de  Malteone  redditus  turris  mihi 
ex  toto  aufert,  etdomino  episcopo  Pictaviensi  (Gu/e- 
berto)  dixit,  quod  amplius  redditus  turris  me  non 
sufferret  habere.  Quapropter  mando,  el  sublimita- 
tem  vestram  deprecor,  ut  hominem  talem  mittatis, 
cui  turrem  reddam  qui  eam    lideliter  conservet 


necessariam  vestra  prudentia  non  ignorat,  vos  ro- 
gamus,  et  quanta  possumus  precum  instantia  pcti- 
mns ;  et  per  debitam  nobis  dilectionem  et  ftdem  vos 
obsecramus,  ut  vigili  sollicitudine  quibiiscunque 
poteritis  modis  mittendam  nobis  pecuniam  diligen- 
ter  coIUgere,  collectamque  mittere  festinanter  sine 
cunctatione  studeatis.  Sanctis  orationibus  vestris 
et  Ecclesiae  beati  Dionysii  nos  commendamus.  Ve- 
nerabilis  frater  vester  episcopus  Atrebatensis  felici 
consummatione  roigravitad  Dominum  (l^).Dilectus 
filius  vesterOdo  monachus  (15)  vos  salutat,  qucm 
pro  reverentia  beati  Dionysii  honorifice  nobiscum 


EPISTOLA  XXIII. 

CONVENTUS   SiKCTI   RICH4R1I  AD  SUGERIHM. 

Rogant  iterum  ut  concedat  ei$  in  abbatcm  priorem 

Corbeien$em,  et  ne  diutiu$  eos  ab$quepa$tore  ma^ 

nere  $inat, 

SuGERio  Delgratia  veiierabili  abbati  S.  Diouysii, 
serenissimo  domino  et  Patri,  bumilis  convenlua 
Sancti  Richarii  salutem,  el  omni  bono  quod  Deus 
est  participari. 

Spcrantibus  nobis  in  Domiuofacite  bonitatem,  ut 
habitare  possimus  in  terra,  et  pasci  in  deliciis  ejus. 
Quasi  enim  in  medio  nationum  posili  vastautium 
atquc  dlripientium,  proturbamurvelut  oves  absque 
pastore,  imo  velut  populus  absque  rege,  et  quasi 


Nam  Hierosolymam  sum  iturus,  nee  possum  eam  o  pupilli  absque  patre.  Dolentes  itaque  ac  gementes 


servare,  nec  amplius  certe  servabo.  Yale.  Donum 
vestrum  si  placet  amicitiae  vestrae  ut  peregrinus  re- 
quiro. 

EPISTOLA  XXn. 

LUDOVICI  REGIS  AD  SUGERIUH. 

Scribit  de  adventu  $uo  Constantinopolim  et  ae  perquh- 
renda  pecunia  quce  ip$i  mittatur, 
LuDoviccs   Dei  gratia   rex  Francorum   et  dux 
Aquitanorum  ,  cbarissimo  suo  Sugerio  venerabili 

(15)  Octobris  die  I  Gonslantmopoli  quid  actum 
slt,  narral  Odo  de  Diogilo,  lib.  iv. 

(14)  Alvisus  anno  1147  apud  Philippolim,  dum 
legatione  Coostantinopolim  fungeretur,  vm  Wua 
Septembris  in  sancta  confessione  obiit,  ex  Odone  de 


tam  diutinam  matris  iiostnc  viduitatem,  itmim  ve- 
strae  pietatis  genibus  prosternimus  preces,  rogan- 
tesque  pro  amore  Dci,  et  pro  salute  animae  vestraSt 
necnon  quia  dispensatio  Ecclesiarum  Galliae  vobi& 
credita  est  a  Domino  in  ejusmodi  negotiis,  ut  deUs: 
operam  quatenus  eleclio  nostra,  et  consensus  ia 
Domino  quem  habemus  et  habuimus  indeclinalNlen 
de  priore  Corbeiae,  in  honorem  Domini  et  restan  - 
rationem  Ecclesiae  nostrae  effeclum  habeat.  Hoc  noi» 

Diogilo,  lib.  ni,  pag.  29. 

(15)  Odode  Diogilo,  qui  an.  1150  factus  csl  ad* 
bas  Gompendicnsis,  el  seq.  S.  Dionysii  post  SuB»i 
rium. 


I5S9  SUGERil  ABBATIS  S.  DIONYSU  I3e« 

iioc  clerus,  boc  mililes,  hoc  universus  populus  se*  A  abbati  Beali  Dionysii  salulem,  et  sl  quas  babei  re- 
renissimam  palernilalem  vestram  rogat.  Gonde-      ceplibiles  orationum  suffragia. 


scendat  itaque  benignissiroa  vestrse  dignitatis  pie- 
fas  filiis  et  famulis  suis,  et  ne  diutius  hoc  modo  fa- 
tigemur,  manam  porrigat  consolationis. 
EPISTOLA  XXIV. 

THEODERICl   EPISCOPI  AUBUNI    AD   SUGERIUll. 

Scribit  non  sufficere  sibi  sumptns  ad  solvendam  pe- 

cuniam  pro  qua  denuo  scriptus   fuerat  in  ipsius 

Ubro, 

Domino  et  Patri  Sugerio  venerabili  abbati  S. 
Dionysii,  T.  Dei  miseratione  Ambianensis  presbyter 
humilis,  ex  animo  servilium. 

Obsccro,  mi  domine,  dele  nie  de  libro  tuo  quem 
scripsisti.  Siquidem  scripsistismihi  siiper  expe^itione 


OfTicia  liberalis  gratiae  vestrae  tam  dudum  mllu 
exhibita,  quam  saepius  oblata,  debitorem  me  teneiit: 
si  non  vicem  rependere  possit,  saltera  ut  gratias 
referat,  quas  possit  voluntas  obnoxia.  Et  licet  pro- 
pria  nos  incommoda  sxpe  dilanient,  abundantios 
tamen  rapiunt  in  amorem  vestrum,  et  betiiicaiit 
animam  meam  tantaruin  cbarismala  virtutum,  qux 
de  vobis  ad  commoda  mullorum  latius  praedtcantnr. 
Quid  enim?  si  sapientia,  si  providentia  quxritariB 
Sugerio,  tanla  reperitur,  ut  quaecunque  negotia  ve- 
stro  nituiftur  consilio,  cautius  procedaiit  et  succe- 
dant  felicius.  Si  ad  rcligionem  recurritur,  de  spe- 


.    /.ns     j  11  .  ft-  1      \T         culo  vitx  vestra;  relucct,  et  quiKi  for.s  luceat.  et 

regia  (16),  ad  quam  nullatenus  suflicere  valeo.  Ve-  „        ^  .  ......       \..  "*-«•,  » 

....  .•  j  .  1)  quod  intus  exDediat.  Additur  hberahlatis   Dram- 

nium,  qu£  beneOciis  prxvenire  gaudet,  necdum  n>- 

gala  rogatururo.  Hoc  cgo  frelus  liberalitatis  praeco* 

nio,  tutior  accedo  cum  precibus  quam  devotis  pos- 

sum  et  humillimis,  quatenus  ad  bonorem  Dei  et  Det 

Genitricis  MarisB,  ad  munimen  et  reverentiam  Ec- 

clesix  sanct^,  cui  licet  peccalor  prsesideo,  de  pre- 

tioso  et  copioso  thesaure  vestro  suscipiam  reliquiat 

aliquas,  specialiter  autem  pretiosi  martyris  Christi 

Dionysii.  Cum  igitur  niittenda  paraveiit.s  tam  op- 

tata,  quam  pretiosa  donativa,  qu£  tamen  mendi- 

canti  pietati  charitas  abundans  negare  non  poterit; 

novit  cautela  veslra  quam  certis  titulis  designari  de 

beant,  quam  tuto  signaculocommuniri,  quam  fideli 

porlitori  committi.  Qudeautem  petils  charitatisvo- 


ritatem  dico  amico  meo,  non  inenlior :  unde  parcat 
roihi  dominus  meus.Etenim  taindomini  papa^quam 
domini  regis  servitium  valde  tenuem  me  fecerunt, 
et  in  frixorio  quotidiano  me  posuerunt.  Valeie  et 
atiendite. 

EPISTOLA  XXV. 

OAUFREDl     ARCHIEPISCOPI     BURDEGALENSIS    AD    SUGE- 


Rogat  ne  quid  immutetur  in  terra  Burdegalensi  donec 
terne  statum  resciverit. 

Charissimo  domino  suo  Sugerio  venerabili  ab- 
l)ati  S.  Dionysii ,  frater  Gaupredcs  Burdegalensis 
Ecclesiae  dictus  episcopus  salutem  et  sincers;  dile- 
«tionis  alfectum. 

Propositum  nostrum  erat  per  vos,  domine,  in  re- 


ditu  nostro  transire.  Sed  infirmitas  fratris  nostri  ^  jjis  fulura  sit  merces,  procurabit  uberius  cbaritas 


Xantonensis  episcopi  (Bernardi)  per  breviorem 
viam  compulitnos  redire.Nunc  itaquelatorem  pne- 
«entium  cum  litteris  noslris  ad  vos  destinamus, 
volentes  certificari,  si  de  descensu  vestro  ad  partes 
noslras  cum  comite  Rodulpho  (Viromandensi),  sicut 
<Iixistis,  adhuc  deliberalum  sit  a  vobis,  et  certum 
quid  inde  habeatis.  Quod  sl  nondum  stat  sententia, 
nos  ad  propria  Deo  volente  redeuntes,  statum  terrae 
iiostrae  addiscemus,  et  cognitum  vobis  significare 
curabimus,  ut  et  secundum  quod  audieritis  et  co- 
gnoveritis  expedire,  agatis.  Interim  autem  vobis 
Ibi  altquid  mutare,  sicut  nobis  videtur,  non  expe- 
dit.   Super  hoc  per  latorem  prsesentium  a  vobis 


ipsa,  quse  Deus  est,  qui  non  digilum  unum  vel  ar- 
ticulum  dedit  nobis  ad  pretium,  sed  totum  se  dedtt 
in  redemplioiiem  (17). 

EPISTOLA  XXVII 

EUGENII   PAPiE   AD   SUGERIUM. 

Eugenius  episcopus ,  servus  servonim  Dei «  dtle- 
cto  SuGERio  abbati  Sancti  Dionysii  salutem  et  apo- 
stolicam  benedictionem. 

Officii  nostri  nos  horlatur  auctorilas,  etc.  Tidem 
Eugenio  111  papa  ad  an.  1153. 

EPISTOL.\  xxvin. 

EUGENII   PAP£   AD   SUGERIDM. 

EuGE?iius  episcopus,  scrvus  servoruro  Dei  /dile- 


praestolamur,  et  quse  vobis  placuerint.  Idem  petit  ^  ctis  filiis  suis  canonicis  Sanctae  Genovelie  salatcni 
ac  pnestolatur  a  vobis  firater  noster  Xanionensis,      et  apostolicam  benedictionem. 
^iui  pro  pace  terrae  quantum  potest  elaborat. 
EPISTOLA  XXVI. 

EPISCOPI  HEREF0RDENS1S  AD   SUGERtUlf. 

Pluribus  eum  comtnendat;  deinde  rogat  ut  quas  m/s- 

surus  est  reliquias  S.  Dionysii,  eas  certis  titulis 

designet  et  fideli  portitori  committat, 

RoBERTUs  Dei  gratia  Herefordeusis  Ecclesiae  mi- 
ntster  humilis,  votisetobsequiis  Sugerio  venerando 


(16)  De  pecunia  quam  Sugerius  perquirebat  in 
subsidium  expeditionis  Hierosolymitan-jc,  intelli- 
^^nda  est  Ih^ec  epistola. 

(17)  Redcmptionem.  Cum  Robertus  Herefordensis 
«piscopus  mortem  obierit  in  transmarinis  partibus 
cum  apostolico  consisteus,  non  quidein  anno  1140, 


Quisquis  Catholicae  fidei  veritatem,  cic.    Vi^ 
ibid. 

EPISTOLA  XXIX. 

SAMSONIS  REtfENSlS  ARCHIEPISCOPI  AD  SCGERICM. 

Roqat  ut  succurrere  sibi  studeat  contra  bHrgemset  d$ 
S.  Remig^o ,  qui  milites  conduxerani  ut  eccUsuis 
B.  MaruB  et  S.  Remigii  infestareat. 

Samson,  Dei  gratia  Remorum  archiepisGopus  • 

ut  habet  Joannes  prior  Hagustaldensis,  amHl  Twi- 
sden,  1. 1,  col.  277,  sed  anno  1U8,  die  "A  Aprilts, 
ad  annum  114S  collocanda  videtur  h»c  epsstota, 
scripta  post  Remense  concilium ,  cui  Rol)eitiis  ift- 
terfuil. 


1561  EPISTOLiB.  15C« 

cbarissimo  ac  prajcordiali  amico  suo  Sucerio  vene-  A  lis  personam   vestram   singulariler  diligimus,  et 

sicut  specialem  Gluniacensis  Ecclesise  amicum  pro- 


rabili  abbati  Beati  Dionysii  salutem ,  et  quidquid  in 
utraque  vita  melius,  quidquid  jucnndius. 

De  vestra  dileclione  et  strenuitate  conOsi,  quam 
saepenumero  experli  sumus,  benignitatem  vestram 
cum  muUa  precum  inslantia  suppliciter  exoramus, 
quatenus  nunc  in  magna  necessilate  nostra  ad  ho- 
norem  Dei  et  vestnim ,  et  ad  liberationem  ecclesia- 
rum  bealse  Mariae  et  Beati  Remigii ,  absque  lon* 
giore  mora  nobisin  mami  fortisuccurrerestudeatis. 
Burgenses  etenim  de  Sancto  Reroigio,  qui  prxdictis 
ecciesiis  et  nobis  atroces  injurias  et  detrimenta 
gravia  intuierunt ,  nunc  tandem  contra  nos  superbe 
insurrexerunt ,  et  mililes  conduxerunt  ut  nos  iiife- 
stent,  et  ea  quae  ad  nos  pertinent  diripiant  (18). 
Valele. 

EPISTOLA  XXX. 

TREVERENSIS  ARCUIEPISCOPI  AD   SUC.ERIUM. 

Qucsrit   quid  ipsi    de    Bierosolymilana  expeditione 
intimaverunt  nuntii  regis  Francice. 

Albero  Dei  gratia  Treverorum  bumilis  mini- 
Bler  et  servus,  Sugerio  amico  cbarissimo  abbati 
Sancti  Diouysii ,  orationes  et  intimse  dilectionis  af- 
fectum. 

Benignitatis  vestrae  benipa  recordatio  dum  menti 
nostrae  seingerit,  cor  meum  et  anima  jucundius  hi- 
larescit,  certumque  est  nobis  talem  virum  merito 
venerari ,  quem  longe  laleque  titulus  meritorum  do- 
cet  bonornri.  Igitur  quoniam  hoc  jure  amplecti  de- 
beo,  ad  servilium  vestrum  accingi  cupio;  sed  quia  ^ 
absentia  nimis  impedit  effectum,  l)ona  devotio 
complet  orationibus  aflecturo.  Relatum  est  nobis, 
Pater  et  domine ,  nuntios  venisse  vobis  a  doinino 
rege  Francia^,  qui  certitudiuem  de  expeditione  de- 
beant  intimare.  Si  ita  est ,  rescribite  nobis  quae  po- 
testis,  et  si  qua  vobis  placent ,  quae  apud  nos  sunt , 
parati  sumus  ad  omne  servilium  |  vestrum  bono 
corde ,  bona  voluntate.  Vaiete.  Puerum  quem  vobis 
coinmisimus  beniguitas  vestra  beuigne  instruat  el 
foveat. 

EPISTOLA  XXXI. 
petri  abbatis  cluniacensis  ad  sugerium. 

Venerabili  et  charissimo  domino  nostro  Sugerio 
abbati  Sancti  Dionysii,  frater  P.  faumilis  Glunia- 


pcnsiori  charitatis  affectu  veneramur.  Unde  non 
modice  gravamur  quod  revcrentiam  vestram,  quam 
tam  studiose  diligimus,  nec  raro  saltem  videre  per- 
miltitur,  et  desiderala  diu  colloquii  veslri  opportu- 
nitas  importunis  iiiultiplicium  iiegotiorum  nostro* 
rum  occupationibus  impeditur.  Mittimus  itaque  di- 
lectioni  vestrae  charissimum  fratrem  nostrum  et  in- 
timum  amicum ,  domnum  Hugonem  de  Greceio,  per 
quem  beneplacitum  vestrum  nobis  significare  pote- 
ritis.  Si  quid  enim  scimns  aut  possumus  quod  vo- 
bis  utile  cogiioscamus  et  comn.odum ,  hoc  servilio 
vestro  tam  in  tcmporalibus  quam  in  spiritualibii» 
exhibere  parati  sumus.  De  caelero  verbum  quoddam 
"  secrctum ,  quod  scripto  credere  noluimus,  in  ore: 
domini  Hiigonis  posuimus ,  quod  ea  ratione  man 
davimus  ut  et  vos  illud  secretum  habeatis,  et  sicuc 
expedirc  vidcrilis  caute  tractetis. 
EPISTOLA  XXXn. 

F.UGENII  PAPiG   AD   SUGERIUM. 

Eugenius  episcopus,  sorvus  servorum  Dei ,  dile» 
cto  fiiio  SuGERio  abbali  Sancti  Dionysii,  salutem  et 
apostolicain  benedictioneni. 

Gum  Dominus  ac  Redemptor  noster,  etc.  Vide  t> 
Eugenio  papa  III,  ad  an.  1155. 

EPISTOLA  XXXni. 

PETITIO  CONVENTUS  SANCT)  RIGHARII  AD  SUGERIUM  PRC 
ELECTIONE  ABBATIS. 

Ego  Stepuanus  Gentulensis  prior  coenobii,  to* 
tusqueejusdcm  loci  conventus. 

Noium  fieri  volumus  omnibus  saiictae  Ecclesia» 
filiis,  ad  quorum  notiliain  litterae  isUe  pervenerint^ 
quod  nos  oiunes  S.  Richarii  monachi  doinnum  Pc- 
trum  Dituricensem  S.  Dionysii  nionachum,  consiiio 
et  assensu  religiosarum  nostrae  provinciae  persona- 
rum,  ac  militum,  et  procerum  noslrorum,  clerico- 
rum  etiam  ac  burgensium,  regulariter  et  canonice 
nobis  in  pastorem  elegimus. 

EPISTOLA  XIV. 

tbeoderici  episcopi  ahbianensis  ad  sugerium. 

Monet  secreto  ut  vigilet  de  eligendo  viro  religioso  in 

abbatem  8.  Richarii, 

Charissimo  domino  ct  Patri  Sugerio  vencrabilt 


censis  abbas  salutem  et  sinceram  in  Domino  dile-  ^)  abbati  Sancti  Dionysii,  T.  Dei  gratia  Ambianensis 
ctionem.  presbyter  bumilis,  ex  animo  servitium. 

Et  aliis  litteris  vobis  nuper  mandavimus,  et  pra^  In  aurem  vobis  ioquor,  quia  cum  multis  malis 
senti  scriplo,  sicut  in  corde  nostro  est,  iterum  repli-  fatiger  et  assiduis,  ante  omnia  super  enormitate 
canms,  quod  prse  ca^teris  parlium  vestrarum  praeia-      inonasteriorum  meorum  spiritus  meus    atteritur. 


(i8)  . . .  Diripiant.  Adan.  1U7  reierenaa  vioetur 
haRC  epistola,  ex  nota  temporaria  sequ^ntis  epistol%. 
Caeterum  quieti  nionachorum  S.  Reniigii  providit 
rednx  ab  expeditione  Jerosotymilana  Ludovicus  VII 
diplomaie  quod  recitat  Martenius  1. 1  Ainj)liss.  Gol- 
lect.,  col.  815,  in  quo  praeter  alia:  c  £x  more  an- 
lecessorum  nostrorum  regum ,  regia  nostra  praece- 
plionesicut  et  ab  illis  decretum  est,  decrevimus, 
inquit.  et  publica  auctorilute  coii&lituimus  ut  ca- 
strum  in  quo  idem  B.  Remigius  corpore  quiescit , 
cuin  burgo  quod  adjacet  sibi ,  immune  sit  ab  omnt 
aliena  justitia  et  potestat»;,  et  praeter  abbatem  el 


cjusmonachos  nullus  ibi  exerceat  ullam  judiciariam 
dlstrictionem ;  ct  liceat  abbati  et  fratribus  ibidem 
habere  et  caumas,  et  furnos,  el  arces,  et  molendi- 
nos,  et  piscaturas,  et  judiciaria,  et  mercalum ,  cum 
res  illud  postulaverit  et  quaecunque  illorum  plaudo 
et  usibus  visa  fuerinl,  et  libere  permitlimus  et  do- 
namus,  etc... 

f  Actum  piiblice  Parisiis ,  anno  Incamali  Verbi 
1151,  epacta  xii,  concurr.  vii,  regni  vero  noslri 
xix  (a  prima  coronatione ,  vel  ab  obilu  patris  iiv}» 
astantibus  in  palatio,  >  etc. 


I3C3  SGGEail  ABBATIS  S.  DIONTSB  13U 

Nunc  autem  monasterium  Sancti  Richarii  ordinan-  A  vobis  oblata  sunt  et  offenuitur  Tidimus,  ordii] 

ctum  est,  et  monachi  diffugia  quxrunt  et  protela- 

tiones.  Unde  prsemunimus  vos,  quia  nisi  cogantur 

in  manu  vaiida,  personam  eligent  ad  voluntatem 

suam  pravam,  utpote  homines  qui  ordinem  nunquam 

didicerunt.  Siquidem  monasterium  hoc  viro  cordato 

indiget  et  religioso,  et,  ut  mihi  videtur,  aut  Ber- 

nardus  prior  de  Aquicincto,  aut  Drogo  prior   de 

Lehuno,  ibi  necessarius  est.  Valete,  et  super  hoc 

verbo  vigilate. 

EPISTOLA  XXXV. 

C/^UFRIDI   MAJORIS  ET  TOTIUS    S.    EICHARll    COMUUNIiB 
AD  SUGERIUM.  * 


Rogant  ut  monachum  suum  Petrtim,  electum  S.  Ri- 
charii  abbatem,  mitlere  non  differat. 


ministrorum  et  ministeriorum  attendimos :  et  meril* 
in  illius  Australis  reginae  voces  enimpiinas,  qiiia 
media  pars  non  fuerit  nobis  nuntiata,  ei  qnoBiaro 
major  est  sapientia  et  opera  quam  nimor  fuerit  m 
terra  nostra.  Quis  enim  non  miretur  lioniijieB 
unum  tot  et  tanta  sustinere  negotia,  ui  et  Eeclest^ 
rum  pacem  conservet,  statum  reformet,  ei  regBUB 
Francorum  armis  lueatur,  moribos  ornel,  Se^b«s 
emendet  ?  Merito  itaque  mare  intrare  deboimus,  ei 
vitam  nostram  velo  et  ventis  commiltere,  et  lopfi 
itineris  innumeras  experiri  diflicultates,  ut  ad  re- 
stram  possemus  per\enire  notitiam.  Sed  pareat  no- 
bis  vestra  serenitas,  quod  in  discessu  nostro  a  Gal- 
lia  faciem  vestram,  sicut   voluimus,   videre  mb 


Omni  honore  dignissimo  Sugerio  venerabili  ab-  B  valuimus.Traxitnosinevilabilisnecessitas,  injoBcu 


obedientia.  Cum  enim  inNormanniam  transissenns 
pro  negotiis  Ecclesiae  nostrae,  quse  vohis  ex  parte 
aperuerainus,  vocavit  nos  dominus  Canloariensis 
metropolilanus  noster  ad  matrisnostraeCanlnarieB- 
sis  Ecclesiae  negolia,  el  nec  indulto  nobis  tespi- 
randi  spatio  in  Angliam  direxit  (21).  Excosel  oos 
ergo  apud  se  vestra  benignitas,  qiios  fam  maniiesla 
excusat  necessitas.  De  caetero  niittimus  vobis  artbi  • 
diaconum  nostrum,  qui  nos  plenius  excosel»  el  qni 
nobis  amoris,  quem  erga  vos  habemus,  froclnm  ex 
parte  reportet :  reliquias  scilicct  egregii  martyris 
Dionysii,  per  quas  non  solum  in  nobis,  sed  in  Ec* 
clesia  Sarab.  perpetua  nominis  vcstri  memoria  ri- 
vat.  Caetera  quae  a  vobis  postulamus,  vivae  voci  pra&- 
Primo  laudat  eum  impense;  tum  expoicit  ab  eo  rcli-  C  gentium  iatoris  commisimus.  Valeat  excelleBtia 
quias  S.  Dionyiii,  et  excusat  ne  quod.  curn  inNor-     ^^^^^^^  charissime  Pater. 


bati  Sancti  Dionysii  domino  suo  G.  major,  ei  vavas- 
sorcs,  et  tota  S.  Richarii  communia,  in  Domino 
salutem  et  debitum  servitium. 

Serenitatem  vestram  exoramus  ut  desolationi  Ec- 
clesiae  nostrae,  quae  tandiu  sine  rectore  languit, 
subvenialis.  Doronum  Petrum  monachum  vestrum, 
consiiio  monachorum  nostrorum,  el  religiosarum 
nostrae  provinciae  personarum,  et  militum,  et  bur- 
gensium,  canonice  electum  (19)  vestri  gratia  quam 
citius  potestis,  sicut  domui  nostrae  necesse  est,  mit- 
lere  ue  diflTeratis.  Vulete. 

EPISTOLA  XXXVI, 

EPISGOPI  SARAB.  AD  SUGERIUM. 


manniam  tramtuset,  visttare  eum  nequtvertt  ant4 

suum  in  Angliam  reditum, 

Dilecto  et  merito  diiigendo  patri  et  domino-  Su- 
GERio  Dei  gratia  abbati  Sancti  Dionysii,  regni  Fran- 
corom  rectori,  Josbelus  [al.  Joscelinus]  eadem 
gratia  Sarab.  episcopus,  sub  pennis  cherubin  manus 
hominis. 

Opinionis  vcstrae  odor,  qui  circumquaque  diffun- 
diiur,  nos  de  transmarinis  panibus  in  amorem 
vestri  currere  fecit  (20).  Venimus  ergo  de  finibus 
terrarum,  vestram  scilicet  nostri  temporis  Salomo- 
nis  audire  sapientiam.  Sapientiam  audivimus,  tem- 
pUim  quod  aHiiricastis  aspeximus,  ornamenta  quse  a 

(19)  Canonice  eiectum.  Videsupra  epistolamSo. 

(^O)  Post  Remense  concilium,  anno  1148  media 
Qtiadragesima  celebratum,  cui  concilio  Joscelinus 
ciiiu  Theobaldo  Cantuariensi  archiepiscopo  inter- 
fuit. 

(21)  InAngliam  direxit.  Theobakius  tunc  apud 
S.  Audomanim  morabatur,  ab  Anglia  profiigus. 
Hempe  ut  liabet  Gervasius  Dorobernensis  apud  Twis- 
den,  col.  13(>4 :  c  Soluto  Remensi  concilio,  Theo* 
Inildus  Cantuariensis  archiepiscopus,  accepta  domni 
papje  beneJictione  et  redenndi  licenlia,  Gantuariam 
prospere  pen'eniens,  a  conventu  suo  et  civibusCan- 
tiiari^e  honorifice  susceptiis  est.  Quo  audito,  rex, 
qui  tunc  forte  Londoniae  morabatur,  ira  commotus, 
celcriier  Cantuariam  venit,  et  inter  ipsum  et  ar- 
chiepisropiiin  multis  per  interniintios  habitis  sermo- 
ribus,  ^  minus  quam  decebat  ad  pacera  proficien- 
libus,  tandem  arrhiepiscopnm  Angliam  exire  coegit. 


EPISTOLA  XXXVII 

COMITIS  ▲IfDEGAVENSlS  AD  SUGEaiUM. 

Sanum  se  profitetur  et  paratum  ad  sertiendi 


ittj*. 


perinde  ac  si  rex  proesens  adessei. 

SucERio  Dei  gratia  venerabili  abbali  Sancli  Di»- 
nysii  charissimo  suo,  Gacfredds  dux  Normanniz  el 
comes  Andegavensis,  salutem  et  dilectionem 

Sciatis  quod  gratia  Dei  sanus  sum  el  incolomis, 
et  paratus  facere  praeceptum  domini  roei  r^s.  Et 
ideo  mando  vobis,  sicut  charissimo  roeo,  qaodsi 
necesse  fuerit  yoceiisme  ad  servitium  regis,  el  cer* 
tissime  habebitis  me  paratum  ad  omnia  qtue  vo.ue- 

D  Qui  post  paucorum  iiiducias  dierum,  apud  Dotch 
riam  transfretavit,  et  in  Franciam  secessil*  ubJDpr 
aliquod  teinpus  demoratus,  a  regina  (Angliae)  ei  Wil- 
lieimo  Ipreiisi  ad  Sanctum  Audomanim  revocatos 
est,  ut  ^um  juxta  positum  regni  nuntii  faciiins  pos- 
sent  adire:  sacravit  autem  ibidem  Gileberium  Herr- 
fordensis  Eccleslx  electiim,  Nonis  Septemhris,  as- 
tantibus  et  cooperantibus  episcopis  transmannis 
Thidrico  Ambianensi  el  Nicolao  Cameracensi.  Hinc 
igitur  et  inde  venientibus  crebro  ac  redeunlibus  imn- 
tiis,  episcopis,  abbatibus,  clericis  el  laicis,  sed  ad 
bonum  paeis  minus  accedentibus,  missis  epistul  s  £d 
diversas  Anglorum  ecclesias,  interdicti  senlentinm 
ad  statiituin  ternunum,  id  est  pridie  Idiis  Septei^ 
bris,  observandum  promulgavii  archiepiscop:is.  t 
llaec  describcnda  censuimus  ad  deinonstr-anditm  hi- 
jus  ^pistol?e  tempiis. 


136$ 


EPISTOLJi. 


im 


tens  adesset 


EPISTOLA  XXXVm. 


rilis  ad  scrviliiim  regis,  el  diiigenlius  qu&m  ii  pwe-  A  flictus  ftiil  per  aliqaantulum  tempor.s  populus  faroe  r 

«t  in  una  dierum,  prout  peccatis  nostris  exigentibug 
judicium  divinum  permisit,  plerique  ceciderunt  de 
baronibus  nostris  (23).  Fuerunt  enim  mortui  in  as- 
censu  montanae  Laodiciae  minoris  inter  districta  lo* 
corum,  consanguineus  noster  comes  de  Guarenna» 
Rainaldus  (24)  Tornodorensis,  Manasses  de  Bulis, 
Gaucherius  de  Monte  Gaii,  Evrardus  de  Bretoilo  et 
caeteri  quamplures,  de  quibus  opporiunius  iator  prse* 
sentium  annuntiabit,  quia  dolor  nos  loqui  latius  non 
permitlit.  Nos  autem  ipsi  frequenter  in  periculo 
mortis  fuimus,  sed  tamen  ab  his  omnibus  per  Dei 
gratiaro  liberati,  perseculiones  Turcorum  potenter 
evaskmus  et  usque  Sataleiam  (25),  salvo  exercita» 
Domino  protegente,  pervenimus.  Ibi  vero,  cum  de 


COUITIS    TUEOBALDl   AD    SUGERIUM  ET     RADULFUM    CO- 
MITEU. 

Rofat  ne  capiceriam  Ecclesins  Camotensis  exigant 
jtsre  regali(c^  ctcm  re^ale  Carnotemis  episcopatu$ 
ipse  de  rege  teneat  in  \eodum. 

SuGERio  Dei  gratia  abbati  Sancti  Dionysii  et  co- 
niili  Rad.  amicis  suis,  Tueodaluus  Blesensis  comes 
saiulem  et  dilectionem. 

Relatum  est  nobis  quod  exigilis  ab  episcopo  Car- 
notensi  capiceriam  Carnotensis  Ecclesiae,  qui  eam 
de  regali  esse  asseritis,  quam  Gaufredus  bonae  me- 
roori»  episcopus  in  roanu  sua  tenebat,  quando  a 


«seculo  raigravit.  Unde  vobis  notum  fieri  volo  quod  n  T  ..... 

regale  Carnotensis  episcopatus  de  rege  in  feodum  ^  P^r<I"^»<^o  '""^''e.  ^'"  m^ltumque  deliberassemus. 

episcoporum  ac  prmcipum  commune  nobis  consi- 
liiHn  dedit,  ut  quoniam  nobis  equi  diutinae  famis  ac 
laboris  attritione  defccerant,  et  major  adliuc  viae  dif- 
iicultas  restabat,  per  mare  Antiochiam  in  navibus 
festinaremus.  Eorum  itaque  sequentes  consilium, 
die  Veneris  post  mediam  Quadragesimam  (19  Ifar- 
tii)  cum  maxlma  parte  principum  nostrorum  apud 
praedictam  civitatem  felici  navigatione  pervenimus», 
el  inde  vobis  pnesentes  litteras  mittere  curavimu»« 
De  caetero,  omneopus  nostrum  in  manu  Det  est,qui«. 
sicut  in  ipso  confldimus,  non  derelinquet  nos  spe-> 
rantes  in  ipsum,  sed  negotium  suum  ad  gloriosum 
perducet  effecturo.  Illud  enim  certissime  scitote 
quoniam  aut  nunquam  redibimus,  aut  cum  gloria 
G  Dei  et  regni  Francorum  revertemur.  Restat  igiturut 
V03  frequenter  memoriam  nostri  habeatis,  et  reli- 
^osorom  orationibus  semper  et  ubique  nos  attentius 
commendetis.  Et  quoniam  pecunia  nostra  in  multis 
et  variis  expensis  non  mediocriter  imminuta  est, 
omnino  nobis  necessarium  est  ut  ad  colligendam 
eam  studiosius  intendatis,  et  quam  citius  poteritis 
per  fideles  nuntios  quidquid  coadunatum  fuerit  nobis 
mittere  festinetis.  Omnino  namque  negotium  Christi 
prosequi  nisi  in  multis  cxpensis  et  in  multo  labora 
non  Vtileuius.  Valete. 


teneo  cum  alio  feodo  meo,  ita  quod  decedente  epi 
scopo  regale  episcopatus  meum  proprium  est,  quo- 
usque  alius  substituatur.  Et  ideo  vos  rogo  ut  pro 
regali,  quod  meum  est,  capiceriam  ab  episcopo  non 
requiratis ;  sed  si  eam  precibus  ab  episcopo  quaesie- 
ritis»  inde  me  non  intromitto.  Valete. 
EPISTOLA  XXXIX. 

LUDOVICI  REGIS  AD  SCGERIUM. 

Scribit  de  xtiMre  tuo  usque  Antiochiam ;  mandai  vero 

ut  pecuniam  coUigere  et  mittere  [eJitinet. 

(Anno  4148.) 

LcDoviGus  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dnx  Aqui- 
tnnoruro,  Sugerio  venerabili  abbati  S.  Dionysii,  sa- 
lutem  et  gratiam. 

Compulit  nos  dilectio  vestra  ut  quam  citius  potui- 
mus  de  partibus  Orientis  super  statu  nostro  certa 
vobis  signiiicaremus.  Scimus  etenim»  scirous  quo- 
niam  ad  cognoscendum  de  eo  totis  aniroae  desideriis 
avide  suspiretis,  nihilque  vobis  jucundiusesse  pote- 
rit  qiiam  ut  de  nobis  laeta  suscipiatis.  Ex  quo  regni 
nostri  fines  excessimus,  bene  prosperavit  nobis  Do- 
minus  viam  nostram,  et  usque  Constanlinopolim 
sanos  et  incolumes  nos  ciim  magna  Isetitia  et  inco- 
lumitate  totius  exercitus  miscratio  divina  perduxit. 
1'ji  vero  ab  imperatore  (^)  gaudenlcr  honorifireque 
suscepti,  cuni  aliquantulum  immorassemus,  pro  his 
qux  necessaria  visa  fuerant  apparandis  transfreta- 
viniMs  ad  Brachium,  et  pcr  Romani.-c  partes  direxi- 
mus  iter  nostrum.  Inquibus  sane  partibus,  tum  pro  D 
fraude  imperatoris,  tuni  pro  culpa  nostrorum,  iion 
pauca  damna  pertulimus  et  gravitcr  quidem  in  luul- 
tis  periculis  vexati  sumus.  Non  'iefiierunt  quippe 
nobis  assiduas  latronum  insiilise,  gravcs  viarum  di(U- 
cultates,  quotidiana  hella  TuiToruin,  qui  pernus- 
sione  imperatoris  in  lerram  suaiu  miliiiam  Christi 
persequi  venerant,  et  in  dctrimentum  nostrum  totLs 
viribus  incumbebant.  Et  quoniam  in  multis  locis 
non  poterant  victui  necessaria  reperiri,  graviter  af- 

(22)  Ab  imperatore.  Emmanuele. 

1^5)  Consanguineus  nosier,  Guillelmus.-— De  clade 
qnam  egressus  a  Laodecia  passus  cst  exercitiis 
mensc  Jaimario  1148,  legendus  Odo  de  Diogilo,  lib. 
VI,  p.  63  et  seq. 


EPISTOLA  XL 

SUtiERII   AD   EUGENIUM  PAPAM. 

Narrat  canonicos  regulares  S.  Genovefos  iniroductot 
esse,  monetque  quid  ad  hujus  operis  absolutionem 
sit  necessarium. 

(An.  1U8,  mense  Augusto.) 

(26)  Charissimo  domino  et  Palri  universali  Dei 
gralia  suinmo  pontifici  Eucemo,  Sugerius  Beati 
Dionysii  huiuilis  minister,  devotas  in  Chrislo  ora» 
tiones,  obedienti;»,  et  servitii  ptcniludinero. 

Susceptis  apostolicae  praeceptionis  venerandia 
apicibus,  de  inonastic»  religionis  positione  in  eccle- 
sia  BeataeGenoveCaeParisiensis,tantiiro  tamque  Deo 

(21)  Rainaldus  filios  Guillelmi  II  comitis  Nivem. 

(25)  Apud  Sataleiam  Ludovicus  Purificationem 
B.  Maria^  fecit,.ex  Odone  de  Diogilo,  Ub.  vii,  p.  69. 

(20)  Vide Eugenii  111  p»px litteias  datas  LingoniSi 
in  &al.  Maii»  an.  1148. 


1567 


SUGKIRII  ABBATIS  S.  DIONYSIl 


I56S 


placitum  negotium  tanquam  coBlitus  nobis  commis-  A  fletu  et  angustia  cordis,  senium  defectumque 


Bum  gratantissime  ampleclentes,  eo  quod  super  hoc 
ipso  praesentialiter  sanctx  paternitatis  vestrae  celsi- 
tudo,  cum  non  nisi  imperare  oporteret,  parvitatem 
noslram  prius  rogaverit,  totis  animi  viribus  eflectui 
mancipare  elaboravimus.  Quamvis  enim  occasione 
querulorum  canonicorum  ad  vos  proflciscentium, 
eo  quod  curia  Romana  consuevit  aliquando,  quod 
turpe  non  est,  cum  re  mutare  consilium  discrete 
distulissemus,  nulla  tamen  contradicentium  nobi- 
lium  aut  innobilium  clericorum  seu  laicorum  oppo- 
sitione  tepescere,  aut  in  aliquo  super  hoc  ipso  re- 
missius  habere  decreveramus.  Gum  subito  proxima 
die  fere  lertia  aut  quarta,  qua  designatum  abbalem 
et  monachos  in  ecclesia  eadera  ponere  proposuera- 


opponens,  ejusdemque  prioris  consUiuin  et  ;iiixi- 
lium  si  eo  careret  deplorans,  fere  per  loUiin  diea 
recusando,  et  quod  nunquam  fieret  detestaado, 
usque  ad  proximam  Nonam  detinuit  (28).  Tandem 
vero  victus  precibus  multonim,  imo  auctoritate 
vestra,  quaeum  importune  opportune  adjurabamns, 
lam  misericordia  <]uam  pietate  pro  alieno  commodo 
suum  sustinens  incommodum,  eumdem  venerabiieni 
priorem  (Odonem)  cum  duodecim  fratribus  viris  rt- 
ligiosis  honestis  nobis  contradidlt,  qiios  in  festo 
sancti  Bartholomei  {die  24  Augutti)  ad  eamdem  ec- 
clesiam  solemniter  cum  clero  et  pnpulo  civiuii» 
induximus,  et  venerabili  Meldensi  episcopo  U.  (IL- 
nasse)  quem  nobiscum  his  agendis  susceperamus. 


mus,  ecce  prjefati  canonici,  videlicet  canlor  et  alii,  ^^  eadcm  die  eoram  altari  ejusdem  Sanctae  GeooveCc 


a  facie  vestra  redeuntes  muiatam  pro  bono  pacis 
sentenliam  canonicorum  regulariuui  positione  nobis 
reddiderunt  (27).  Nos  auiem  seque  devote  ac  gra- 
tanter  secundam  ac  si  primam  recipienlcs  senten- 
liam,  assumptis  nobiscum  vcnerabilibus  et  sapienti- 
bus  viris,  videlicet  abbate  Sancti  Germani  {IJugone), 
Sancti  Petri  Fossatensis  {Ascelino)^  Sancli  Maglorii 
(Baldovico),  Sancli  Petri  de  Ferrariis  {Joanne)^  et 
aliis  de  melioribus  personis  assistentium  vicinorum, 
ad  eumdem  Sanctx  Genovefae  locum  acceleravimus, 
et  in  capitulo  eorum  quid  super  hoc  extremo,  quid 
supcrprimo  capituio,  secundum  tenorem  litterarum 
quas  nobis  detulerunt,  prosequi  vellent,  consult« 


abbatem  benedici  solemniter  opitulante  sanctitale 
vestra  fecimus.  Finita  vero  ejusdem  oCQcii  missi, 
claustrum ,  capitulum  et  refeclorium  eis  deliberavi- 
mus,  dieque  sequente  regalium  ex  parte  domiiii  re- 
gis  cujus  vices  agimus  potestatem  conlulirous,  fide- 
litatem  virorura  ad  eos  pertinentium  el  juraiRfirta 
securitatum  eis  fieri  fecimus.  Elapropler,  Pater 
sanctissime,  actionem  nobis  commissi  negotii  ceki- 
tudiui  vestrae  suramatim  signiflcare  dignum  duxi- 
mus,  utet  vobis  quod  praecepistis  factum  esse  pb- 
ceat,  et  qnam  prompta  sit  parvitas  nostra  ad 
obedientiae  vestrae  expletionem  innotescnt.  De  cxtero 
sancti  apostolatus  vcstri  genibus  provohiti  spirita. 


convenimus.  Qui,  ut  erant  diversi,  divcrsa  sentien-  ^  obnixe  subnixe  supplicamus,  opus  hoc  opas 


(cs,  cum  aut  utram  aut  neutram  concorditer  prose 
qui  nollent  sententiam,  multa  et  morosa  reprehen- 
sione,  quod  etiam  postulala,  quod  etiam  misericor  • 
diter  concessa  refutarent,  insistebamus,  donec  qui 
sanioris  erant  consilii  et  fllii  lucis,  canonicos  regu- 
lares  se  suscepturos  pacifice  promiserunt.  Nos  autem 
super  boc  ipso  exhilarati,  quoniam  quidam  de  me- 
lioribus  abbatem  sibi  constitui ,  et  canonicos  de 
Sancto  Yictore  postulabant,  communicalo  cum  as- 
gistentibus  consilio,  tum  quia  nullam  penes  nos  re- 
ligiosorem  in  suo  statu  novimus  ecclesiam,  tum 
quia  propinquitate  loci  ad  omnem  eorum  sive  inte- 
riorem  sive  exieriorem  commodior  existit  necessi- 
tatem,  ad  cos  divcrtimus«  virumque  venerabilem 


nuum  vestranim  manutenere  et  protegere,  gladion 
S.  Petri  contra  onmem  semulorum  isnportanitatctt 
cominus  evaginare.  AppcIIationum  qum{ue  molestias» 
quibus  quietem  eorum  jugiter  indisrrete  pertarh^ 
rent,  misericorditer  si  placet  prohibere  eamdea 
ecclcsiam  Deo  innovatam,  tanquam  novam  plantan, 
donec  perfecte  radicata  fuerit,  crebra  propagatione 
cxtendere.  Quibus  omnibiis  maximum  poterit  prz- 
stare  suffragium  ,  si  quemadmodum  incGeplum  est, 
in  eadem  ecclesia  plenitudinem  ollicii  secundom 
observationem  ordinis  sui  usque  ad  unHm  ioia  H 
unum  apicem  conservari  feceritis,  ne  dissonantia 
offlcii,  legendi  et  cantandi  diversitas  in  scaiidaliia 
regularium  et  irregularium  emergat,  ne  osti^ma 


abbatem  Sancti  Victoris  (Gilduinum)  operibus  pie-  D  apertio  bac  occasione  nocte  et  die  fratros  coatuihet. 


tatis  approbatum,  modo  seursum,  inodo  in  con- 
ventu  suo,  ut  hisopem  ferret,  et  adjutor  Divinitatis 
evelleret  et  destrueret,  aediflcaret  et  plantaret,  in 
nomine  Domini  suppticiter  efllagitabamus.  Qui  ut 
emeritus  l^ater  et  ejusdem  loci  providus  procurator, 
cum  hoc  ipsum  instanter  recusaret,  ut  priorem 
8uum  virum  venerabilem  et  religiosum,  abbatem 
fieri  postulare  nos  comperit,  obortis  lacrymis  cum 

(27)  Datae  sunt  hae  posteriores  litlerae  Yereellis 
XVI  Kal.  Julii  ejusdem  anni.  Vide  in  Euf2[enio  111. 

(28)  Non  audiendus  igitur  scriptor  Vitae  S.  Wil- 
lielmi  abbatis  Roscbildensis,  ubi  ait : 

f  Abbas  itaque  S.  Victoris,  comperto  eorum  con- 
^ilio  de  mutationis  ordinis,  dominum  papam  et  re* 
g»m  Ludovicum  precibus  circumvenit  aflectuosis. 


ne  per  eosdem  aemulos  aliqua  infamta  in  eos  sobre- 
pal :  ut  quiete  ibidem  omnipotentiDeo  ad  laudeu  et 
honorem  sancti  apostolatus  vestri  et  personae  Testne 
sempiternam  remunerationem  dignum  Deo  Carouia- 
tum  exhibere  valeant.  Quid  namque  de  patemiuie 
vestra  sperarem  ?  Ego  ipse  peccator  ex  boc  vestro 
opere  aliquid  misericordiae  Dei  me  Incratanim  con- 
fldo.  Est  et  aliud  quod  paterniuti  vestrae  Tolomns 

ut  ordo  S.  Augustini  in  ecclesia,  ad  honoretn  Dei« 
et  apostolonim  Petri  et  Pauli,  el  B.  GenoveCe  vir- 
ginis,  horum  patrocinio  institueretur;  multis  asse- 
rens  assertionibus,  quod  facilius  ex  eonfiiniai*ibas 
illis  ad  regularem  vitam  ipsorum  quam  ad  bahiiagi 
et  coiisuetudinem  monachorum  convertereiitttr.  i 


1369 


EPISTOLiE. 


«370 


capttulum  innotescere,  ut  sicut  primum  mandastis,  A  episcopiis  (GuiUelmus)  el  fere  omnes  episcopi  et 


salvis  eorum  tantum  praebendis,  prsepositurae  et  ter- 
rarum  custodia  canonicis  regularibus  remaneant. 
Quouiam  si  exterioribus  remanserint,  omnia  dilapi- 
dabunt  et  sibi  subripient,  et  ad  defectum  viclualium, 
ut  vel  sic  ordo  periclitetur,  forsitan  crudeliter  ela- 
borabunt.  Aliud  quoque  est,  quo  in  hoc  principio 
laboris  sui  filii  vestri  potissinuim  indigent.  Quem- 
dam  Rodulphum  aemulantem  et  derogantem  eorum 
religioni  mucrone  bcati  Petri,  ut  convertatur,  fe- 
riendo  compescatis,  et  ne  impunitate  ejus  aliorum 
emergat  contumacia,  ejus  stultitiam  reprimatis. 
Gonterat  Dominus  omnipotens  omnem  bostem  sub 
pedibus  vestris.  Eos  autem  servitio  vcstro  paratos, 
et  Ecclesiam  nostram,  scd  et  charissimum  filium 


proceres  totius  Guasconiae  convenerant,  Gavarriia- 
num  vicecomitem  (50)  in  praesentia  omnium  con- 
venisse  super  imparatione  et  infestatione  terrse  do- 
mini  regis  ab  ipso  et  a  suis,  sed  et  de  obsidione  qua 
tenebat  Aquensem  civitatein,  quae  de  proprietate 
regis  est,  obsessam.  Perleclae  quoque  fuerunt  in 
medium,  et  a  nobis  expositae  illi  litterse  domini 
papae  (51),  in  quibus  continebatur  sententia  excom- 
municationis  in  ipsum  et  in  totam  terram  suam, 
uisi  ab  inquietatione  terraj  regis  desisteret.  Grave 
multum  fuit  illi  et  suis  hoc  audire,  fuit  tamen  qui 
et  lijBC  et  duriora  fortassis  in  palam  loqueretur. 
Et  licet  non  omnia  pro  voluntate  nostra  continge- 
rent,  eo  tamen  nec  sine  magna  difTiciiItate  deveni- 


vestrum  Ludovicum  regem  Francorum  in  opere  Dei  ^  mus,  quod  in  octavis  beatae  Marise  de....    [f.  suppl, 


tam    laboriose    negotiantem    sanctis    orationibus 
vestris  commendamus,  rogantes  ut  si  quid  certum 
de  eo  audistis,  nobis  insinuetis.  Valeat  in  aetemum 
sanctitas  vestra,  amantissime  Pater  el  domine. 
EPISTOLA  XLI. 

COMITIS  TIROUANDENSIS  AD  SUGERIUM. 

Rogat  ut  clericis  Belvacensibus  ad  preces  regin(B  pe- 
cunia  indulgeatur  de  reddilibus  episcapalus  Belva- 
censis,  ad  expensas  itineris  ipsorum  ad  papam  pro 
electione  Henrici  in  episcopum  Belvacensem. 

SuGERio  Dei  gratia  abbati  Sancli  Dionysii,  R. 
[Radulfus]  Viromandensis  comes  salutcm. 

Belvacenses'  clerici  pro  eleclione  domni  Henrici 
Romam  properant  ad  apostoiicum,  et  ad  perficien- 
dum  hoc  opus  pecunia  est  eis  nec^ssaria.  Kogat 
autem  domina  regina  (29)  et  vos  et  me,  ut  de  rediti- 
bus  episcopatus  ex  aliqua  parte  eis  indulgeamus. 
Rogo  itaque  vos,  quontam  hoc  mullum  volo  et  laudo, 
ut  ejus  petitionem  exaudiatis  in  tantum,  ut  Doiniuo 
regi  gratum  sit,  et  honor  ejus  et  noster,  quoniam 
domiiius  noster  est,  et  ei  debemus  quod  pro  aiio 
non  faceremus.  Valete. 

EPISTOLA  XLIL 

GAUFREDI   EPISCOPI   BURDEGALENSIS  AD  SUGER1UM. 

Significat  terroi  suoe  statum  el  infestationem  regis 
terrce  per  vicecomitem  Gavarritanum, 

Keverendo  et  in  Christo  charissimo  suo  Sugerio 

venerabili  per  Dei  gratiam  Sancti  Dionysii  abbati, 

frater  Gaufredus    Burdegalensis   Ecclesiae  dictus  D  custodiendum.  Sed  et  domus  illa,  dequa  credimug 


de  Septembri  ]  colloquii  ad  invicem  dies  statuta 
est,  ubi  jnxta  consilium  praefati  archicpiscopi  et  no^ 
strum,  de  inquisiiione,  quam  ex  parte  domini  papae 
ct  pro  domino  rege  illi  feceramus,  se  actur!im  pro- 
misit.  Quid  ipse  acturus  sit  super  hoc  nescimus  ; 
verumtamcn  dicitur  quia  sententiam  diu  sustinere 
non  poterit,si  districte  teneatur.  Undenecesse  vide- 
turutadominopapaiterato  subomni  districlione,  si 
quis  de  partibus  vestris  ipsum  adiret,  eadem  sen- 
tcntia  vel  gravior  tenenda  praeciperetnr,  quia  sunt 
fortassis  qui  trepidant,  nec  ad  unius  jussionis  vo- 
ccm  cilo  moventur.  Cjieteri  vero  proceres  nostri 
per  Dei  gratiam  ad  bonum  et  ad  pacem  terrae  nostrae 
proniores  solito  esse  videntur.  Martinus  autem, 
qui  deputatus  fuit  custos  turris  Burdegalensis,  de 
novo  viam  untversae  carnis  ingressus  est.  Turris 
ipsa,  sicut  ab  eodem  Martino  acceperamus,  et  per 
nostros  quos  ad  videndum  misimus  pro  certo  co- 
gnovimus,  omnino  imparata  est,  et  de  munitione 
et  de  victuali  etiam,  quoniam,  sicut  ipse  Marlinus 
saepe  nobis  conquesius  est,  ncc  ipse  ncc  caeteri 
qui  cum  eo  erant  clienlcs  procurationem  prout 
opoiteret  habere  poterant.  Lnde  quoque  dicebat 
quatuordecim  iibras,  quse  illi  altero  anno  promissas 
fuerant,  se  fideliter  expeiidisse,  et  ad  turris  muni- 
tionem,  et  ad  suam  atque  eorum  qui  secum  erant 
supplendam  necessitatem.Nunc  quoque  eodefuncto, 
qui  ibi  remanserunt    minus   idonei   videntur  ad 


episcopus,  cum  salute  dilectionis  et  obsequii  quod 
possit  in  Domino. 

Statum  terrae  nostrae  vobis  siquidem  ex  condi- 
ctosignificarehabuimus,distulimus  autem  hoc  us- 
que  modo,  pro  eo  quia  rebus  se  mutantibus  non 
nisi  ccrta  et  cognita  vobis  fuerunt  nuntianda.  No- 
veritis  ita  nos  apud  Menusanum  {Mansan)  in  As- 
sumptione  beatae  Mariae,    ubi   Auscitanus    archi- 

(29)  Regina..,  Adelais,  mater  Henrici  electi  epi- 
scopi,  et  regis  Ludovici  VII. 

(50)  Gavarritanum.  Petrum  altenus  Petri  viceco- 
initis  filiuRi  et  Guiscardae,  quae  Centulo  fratri  suo 
siiccessit  in  vicecomitatu  Bearnensi  :  cujus  nomine 
successores  Petri  dicti  sunt  vicecomites  Bearneuses 
et  Gavarritani,  uti  demonstiat  Petrus  de  Marca  in 


vos  audisse,  nondum  est  ibi  aclificata,  cum  tamen 
pernecessaria  essel.  Quia  igitur  regni  consilium  at- 
que  provisio  vobis  incumbit,et  domino  comiti  Rod., 
quem  per  vos  petimus  habere  salutatum,  et  haec 
eadem  illi  significari  :  sit  sollicitudinis  vestrae  et 
lllius,  ut  his  diligenter  consideratis,  si  honorem 
regni  diligitis,  si  terram  ei  vultis  servare,  pro  in- 
staiiti  necessitate,  et  de  munitione  turris  et  reaedi- 

Hist.  Beamensi,  p.  441. 

(31)  Litierce  domni  papfp^  etc.  Eas  Eugenii  litte- 
ras  non  habemus.  Sed  illae  forte  sunt  quibus  in  gra- 
tiam  cruce  signatorum  prohibet  ut  de  omnibus  quae« 
cum  crucera  acceperint,  quiete  possederint,  ulla 
deincepsquaestionioveatur,donecde  ipsorum  reditu 
velobitu  certissime  cognoscatur^ 


t37l  SGGERII  ABBATIS  S   DIONYSII  ISlt 

ficatione  domus,  et  de  Idonets  et  strenuis  custodi-  A     Quoniam  ad  religiosoruni  speotat  ufficium,  dc 

et  quo-      Yide  in  Eugenio  III  ad  an.  1153. 


EPISTOLA  XLYI. 

4BBATIS  CLAHiEVALLCRSlS  4D  SCGEaiCa. 

Amantissirao  palri  et  domino  Sucerio  Dei  gratia 
venerabiii  abbati  Beati  Dionysii,  frater  BfiBJUR»ii 
de  Glaravalle,  salutem  et  orationes. 

Benedictus  Deus,  qui  inmanu  vestia  operaiat 
est  salutem  in  ecclesia  Sanctae  Genovefae,  nt  donat 
Dei  restitueretur  ordini  et  discipUnae.  Agii  vobis 
gratias  apostolica  ipsa  auctoritas,  quod  fidditcr 
et  efiicaciter  opus  magnificum  inco^pistis.  Aginas 
et  nos  quas  possumus  gratias,  et  quicujique  DoiBi- 
num  diligunt  in  veritate.  Rogamus  itaque  el  obu- 
...  _  xius  postulamus  iit  secundum  apostolicamm  teso* 

rL^'J'r  ^""^'  '"'"'^  '^'""'""  '"'''""^remlitterarumoperinianuuni  vestrarum  dexte». 

porrigatis,  ut  quod  magnifice  coeptum  esl^  vestnt 
roagnitudinis  opera  perfici  possit  in  dies  ei  feiidtcr 
consummari.  Jam  pro  ecclesia  Sancti  Victoris  cba- 
Fitatem  vestram  sollicitare  superfluum  judicavimus, 


bus,  et  bono  eoruin  provisore  mittendis, 
modo  iiecessaria  snppetant  ipsis,  remota  dilatione 
provideatis.  Sed  et  de  ministcrialibus  Aquilaniae  a 
domino  rege  consiitutis,  et  bis  qui  sub  eis  sunt 
pi-aepositis  lator  praesenlium  frater  N.  de  bis  qui- 
dem  et  de  aliis  qux  novit  vobis  expediet,  cui  volu- 
nius  ut  credalis  sicut  et  nobis.  Quippe  is  est  quem 
nostis,  et  qui  vera  vobis  dicet,  ulpote  ftdelis  et 
amicus  pro  posse  suo  in  omuibus  quae  ad  regem 
pertinent.  Per  ipsum  quae  placuerit  nobis  reman- 
delis. 

EPISTOLA  XLUI. 

DECANI  ET  CONVENTUS  ^DUEMSIS  AD  SUGERICM. 

Rogant  ut  electioni  Ilenricit  fratri$  Burgundite  du 

ci$,  assensi-   — '■-"     " 

commendet 

SuGERio  Dei  gratia  S.  Dionysii  venerando  abbati, 
Patri  et  doraino,  W.  [Willelmus],  Eduensis  Ecciesiae 
decanus  cum  universo  conventu,  salutem  et  debi- 
tam  reverentiam. 

Regiae  excellentiae  per  omnia  ut  decet  debitum 
bonorem  et  dignitatem  conservanles,  vobis»  cui 
divina  providente  clemenlia  dominus  noster  rex 
vtces  suas  commisit,  electionem  nostram  juste  el 
canonice  factam  praesentamus.  Elegimus  siquidem 
Henricum  (32)  fratrem  ducis  Burgundiae,  arcbi- 
diaconum  nostrum  de  regia  stirpe  ortum,  consilio 
et  assensu  religiosarum  personarum  et  totius  cieri 
et  popiili.  Obsecramus  itaque  excellentiam  vestram, 
quatenus  huic  electioni  nostrae  assensum  vestrum  C 
praebeatis,  et  litteris  vestris  personam  electi  do- 
mino  papae  coramendetis. 

EPISTOLA  XLIV. 

DECANI  NOVIOMENSIS  AD  EUMDEM  SUGERIUM. 

De  electione  Balduini  abbatis  de  CastelUoneJn  «pt- 
scppum  Noviomensem,  ut  vice  domini  regis  ei  as- 
sensum  prwbeat 

SuGERio  Dei  gratia  Sancti  Dionysii  vcnerabili  at>- 
bati  et  vicario  regni,  B.  [BalduinusI  NoviomensisEc- 
clesiae  decanus  tolumque  capituliim  saiutem. 

Beligiosum  et  honestae  famae  virum  abbatem  de 
Castellione  Balduinum  consilio  religiosoruro  viro- 
riim  communi  assensu  capituli  electum  nobis  in 
episcopum  (55)  discretioni  vestrae  notificamus,  et 
ut  vice  domini  regis  tam  competenti  et  bonestae  D  nici  quam  Sanctae  Genovefae  persecutores^  apod  i 


quia  omnium  Ecdesiarum  vobis  custodia  • 
esse  noseitur.  Sed  bis  debetis  amplins  ifuanun  re- 
ligio  amplius  noscitur  iiidigere. 
EPISTOLA  XLVn 

8UGER11  ABRATIS   AD  PAPAM   EUGEIIICTf. 

Quid  contru  canonicos  S.  Cenotefee^  qui  RMaai  m- 
tervatim  properabant  patentes  ne  quid  i»  ipsonm 
vita  et  re  familiari  tmitm/arelvr,  facto  $ii  cpasa' 
gnificat. 

Charissimo  domino  et  patri  Dei  gratianiitversaE 
et  summo  pontifici  Eugenio,  Sucerics  Beati  DioiiiBi 
abbas  obedientiae  et  servitii  plenitudinem. 

Laudem  Domini  loquitur  os  meum,  qnod  lanla 
tanti  patris  et  universalis  domini  celsitiido  prt 
exsecutione  debitae  obedientiae  apud  Sanclam  GeoO' 
vefam  parvitati  nostrae,  qiue  pene  nulla  est,  grates 
reddere  non  dedignatur.  Profecto  inter  alia  boc  poii» 
simum  exstat,  quo  ad  omnem  indifierenter  obedien- 
tiae  pienitudinem  animamur,quoadomniiun  mandato- 
ruin  vestrorumexsecutionem  pro  totopossetampie 
quamaudacter  accingiinur.  Sane  quod  praeraaniiMs 
est  Sanctae  Genovefiae  negotium,  opus  diTiB«aB,opas 
sanctum,  opus  quod  operatus  Deus  per  tos  in  die- 
bus  nostris  miserrimi  illi  saeculares  non 


electioni    facilem   praebeatis  assensum,  supplica- 
mus. 

EPISTOLA  XLV 

EUGEMIl    PAPiE  AD   SUGERIUM. 

GENius  episcopus  servus  servorum  Dei,  dilecto 
i.Iio  SuGERio  abbaii  Sancti  Dionysii,  salutero  et 
aposloiicara  l)euedictionem. 

(5St)  Ilenricum.  Henricus  erat  HugonisII  Bur^un- 
dias  ducis  ex  Mathiide  Tureuiiensi  filius;  Odonis  II 
ducis ,  Roberli  itidem  Augustodunensis  episcopi ; 
Galterii  quO(]iie  Lingonensis  episcopi ,  frater.  Apud 
Cislerciuin  palliodonatusesiab  EugenioHI.  an.  1 148, 
dutti  generali  Cisterciensium  capituio  praeesset.  Haec 
ex  Mabillonio  auctores  Galliae  Christ.  Venim  Euge- 
niusnon  anno  iliS  sed  anno  1147,  Cisterciensi  ca- 


impedire  non  valentes,  catervatimRomam  propefan- 
tes  feslinant,  si  forte  quacunqne  occauone,  q«o> 
cunqiie  pietatis  honesto  aut  inboneslo  modo  Ptin 
constantiam  movere,  cnriam  Homanam  peiiiioBites 
flectere,  familiares,  etper  familiares  alios  dedpere, 
pro  vita,  pro  moribus,  pro  re  familiari  qualicMwpie 
ne  mutetur,  toto  nisu  aniroi  et  corporis  iiuiiieBies. 

pitiilo  praefuit,  prout  ostendimus  in  Engenii  gestu 
mfra  edendis. 

(55)E/ec(ttm  no6ts  tii  tpiscopum.  Robeftvs  da 
Monte,  editionisPistorian»  ad  ann.  1148,  Simom  ^ 
riosus  Noviomensis  pontifex,  tnoKtl,  apud  SeUmciam 
diem  claudit :  eui  succedit  Balauinus  abba$  Cai?«i* 
lionis.  Patrologiae  tom.  CLX. 


1373  EPISTOLiE.  1374 

yeram  quia  caiisa  Ecclcsia  causa  Dci  est,  Pelro  et  A  misericordia  Dei  effecerit ,  eis  vera  pace  jungenlur. 

EPISTOLA  XLVffl. 


Pclri  vicario  per  Petrum  commissa ,  confidimus  in 
Domino  Jesu  quia  ipse  qui  coepit  perficiet ,  nec  po- 
terunt  viri  offensores  Dei  et  sui  prodilores  adversus 
religionem  in  curia  capitali  religionis  praevalere.  Qui 
quam  indiscrete  et  irreverenter  contra  praeceptum 
vestrum  se  habuerint,  veslras  paternitati  signiflcare 
di^num  duximus.  Tbesauros  quos  nobis  pnecepistis 
assignare  abbati  et  canonicis  regularibus ,  audiente 
arcbiepiscopo  Remeusi  (Samsone),  et  episcopo  Sues- 
sionensi  {Gosleno)^  et  aliis  quamplurimis  religiosis 
personis,  e&  pnrte  vestra  ostendentes  litterasprae- 
ceptionis  vestrse  eiegimus.  Qui  iniquitate  involuti, 
nequitia  excaecatt,  nec  thesauros  furtlm  sublatos, 
vidciicet  quatuordecim  marcas  auri ,   ut  aiunt,  de 


UD0VIC1  RBGIS  4D  SCGERIUM 

Mandat  ut  re$  Reginaldi  de  BuUs^  qui  in  Oriente  re 
manebat^  et  hcereditatem  Drogonit  deluncti  tervo' 
ricurfi.t.  * 

LoDoviccs  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dui 
Aquitaiionim,  Sugerio  eadem  gratia  venerahili  abbati 
Sancti  Dionysii,  salutem  et  gratiam. 

Super  Reginaldo  de  Bulis  ,  qui  nobiscum  ad  Dci 
servitium  et  nostrum  peragendum  in  Oricntis  parti- 
bus  remansit,  vobis  mandamus  quatenus  terrse  suae, 
quam  defuncio  fratre  suo  Manasse  (54)  jure  patri-» 
monii  obtinere  debet,  et  hominibus  omnibus  ad  eum 
pertinentibus  tanquam  nostris  propriis  providentiae 


ferctro  sanctae  Genovefae,  nec  reliquias  ejusdem,  vi-  B  curam  adhibeatis;  et  si  quis  eos  in  aliquo  infcstare 


delicet  casulam  sancli  Petri ,  pro  quo  eos  regia  po- 
testate,  nisi  eis  pro  reverentia  vestrae  celsitudinis 
parceremus,  tanquam  furesautraptores  tenuissemus, 
niillomodo  reddere  voluerunt.  His  igituret  hujusmo- 
di  injurns  Deo  et  sanctis  ejus  et  apostolicae  reve- 
rentiaederogantes,  pro  contemptu,  pro  inobedientia, 
pro  sacrilegio  in  ultionem  ecclesiasticam  decidentes, 
qiiem  roeruerunt  ex  rigorejustitiae  recipei-e  talio- 
ncin,  eos  in  proximo  sentire,  suppliciler  efllagita- 
inus.  Illuc  enim  superhiendo  ascenderunt,  unde  eos 
justo  judicio  prosternere,  et  senos  Dei  in  pace  con- 
cervare  facillime  potestis.  Sxpius  enim  multa  con- 
vicia,  minas  terribiles  eis  inlulerant,  garciones  suos 
eamdem  Sanctae  Genovefae  ecclesiam  noctu  intrare, 
et  ostia  eorum  frangi  fecerant,  contra  canonicos  Bf a- 
liitinas  incipientes  conclamare  ne  alter  altenim  au- 
diret  impulerant ,  donec  nos  super  his  injuriis  ab 
eisdem  canouicis  regularibus  vocati  illuc  accelera- 
vimus,  oculorum  excsecationem  et  membrorum  de- 
truncationem  helluoniLus  hujusmodi,  si  quid  simile 
deinceps  commilterent,  terribiliter  promisimus,  ser- 
vieiitesde  nocte,  siqui  ii.tcrciperentur  crebro  trans- 
niisimus,  et  sic  per  Dei  gratiam  zelo  obedienli^  et 
regiae  majestatis  terrore  eos  in  pace  tanquam  Dei 
excelsi  servos  libentissime  confovemiis,  et  in  hoc 
solo  Dei  ac  ^anctae  religionis  amore  quandiu  vobis 
p^acuerit  cofistanler  perseveravimus.  Verum  tantum 
honuin,  quo  laetatur  Ecclesia  Dei ,  quo  pnedicabitur 
sanrti  apostolatus  vestri  usque  in  finem  sxciili  fa- 
inosa  beatitudo  ,  taliler  pacifice  et  quiele  terminari 
poterit,  si  iis  religiosis  choruin,  capituluin  ,  clau- 
stnimet  refectorium  ad  conservationem  sanctaereli- 
^iorAs  juxla  ordinem  sancti  Victoris  illis  exclusis 
d(>!lbcrari  fecerilis.  De  redditibus  etiam  exterioribus 
et  terrarura  ciistodia  cavendum  erit,  ne  in  manibus 
eoriimy  quia  eam  omnino  religiosorum  odio  destrue- 
rcnt,  diinittalis.  Constat  enim  quod  irregulares 
regularibus  nunquam  nisi  in  nianu  forti  consen- 
tient,  neque  pro  extorta  pcccalorum  voluptale,  nisi 

(54)  Manasses  de  Bulis  an.  1ii8,  mense  Janua- 
rio,  morluus  est  in  ascensu  montanse  Laodiceae,  ex 
f  pistola  regis  Ludovici,  supra,  siib  num.  59. 

'55)  Sugerio  solt  commissa  fucratin  conventu 
Stampensi  administratio  regni;  sed  post  rei^is  dis- 


voluerit ,  vos  pro  posse  vestro  vestrum  iliis  imper* 
tiamini  auxilium.  Super  Drogone  de  Afunci,  qui 
mortuus  est ,  similiter  vobis  mandamus ,  quateuus 
haereditatem  suam  tanquam  nostram  propriam ,  ad 
nostrain  siquidem  utilitatem,  servari  faciatis.  Valete. 

EPISTOLA  XLHC. 

HENRICI  FRATRI8  REGIS  AD  SCGERIIJM. 

Expetitut  in  epiicoffutn  Belvaeenum^  rogat  ut  aliu$ 
eligatur. 

Amantissimo  Patri  et  domino  Sugerio  Dei  gralia 
abbati  Sancti  Dionysii,  HEfiRicus  indignus  niona- 
cbus  Claraevallensis  aeternam  in  Christo  salutem. 

Molestum  mibi  est  quod  occasione  mei  Belvacen^ 
sis  fatigatur  Ecclesial  Unde  et  ab  initio  denuntiave- 
ram  clericis  ne  inutilem  laborem  assumerent ,  aut 
Ecclesiam  ipsam  damnosa  dilatione  gravarent.  Uti- 
nam  autem  vel  nunc  ipsa  vexatio  eis  dedcrit  consi- 
liiim  vel  intellectum  ut,  omni  frustratoria  dilatione 
praecisa,  Ecclesiae  Cbristi  providcre  festinent,  perso- 
nam  aliam  idoneam  tanto  ministerio  eligentes!  Quod 
ut  celcriter  lieri  jubeatis,  et  deinceps  inaniler  labo- 
rare ,  si  id  forsitan  tentare  volucrint,  omnino  pro- 
hibeatis,  dilectam  mihi  in  Christo  patemilatcm  ve- 
stram  obnixius  el  aflectuosius  rogo.  Hoc  enim  indu- 
bitanter  vos  credere  volo,  qiiia  quanto  amplius  su- 
per  hoc  laboris  assumeretur ,  tanto  amplius  amitte- 
retur.  Valete  in  Doinino  semper 

EPISTOLA  L 

^  LUDOVICI   REGIS  AD   SLXERIIH   ET   ALIOS. 

Mandat  ut  persolvi  curent  pecumam  quam  mutuo  aC" 
ceperat  per  Ebrardum  magisirum  Templi, 

LuDOvicus  Dei  gratia  Rex  Francorum  et  dux 
Aquitaniae,  S.  [Samsoni]  Remensi  archiepiscopo,  So- 
GERioSancti  Dionysii  al)bati  famosissimo,  ctR.  [Ra- 
DULFo]  comiti  de  Perona,  cognato  et  amico  nostro 
charissimo,  salutem  et  graliam  nostram. 

Dilectioni  'vcstrae  mandamus  quatcnus  ea  qu» 
Ebrardus  magister  Templi  vobismandavertt,  certa 
habeatis  (55).  Nos  siquidem  eum  ab  Anliochia  ad 

cessum  a  S.  Dionysio,  datus  est  ei  socins  Remcnsit 
archiepiscopus.  Et  nc  vobis  duobus  deesset  gladius 
saecularis,  inquit  Odo  de  Diogilo,  tertius  addilus  eait 
ut  funiculus  triplfx  didiciie  ruroperetur. 


1375  SLGERU  ABBATIS  S.  DIONYSII  15» 

niutuo  accipiendam  pecuniam   nobis  necessariam  A  mandatum  usque  ad  reditum  nostram  senrari  (ada- 


sexto  Idus  Maii  Acaron  (56)  misimus.  Ex  Dei  itaque 
parte  vobis  mandamus  et  noslra,  qualenus  eis  per- 
solvi  pecuniam  quara  cilius  faciatis  ,  quam  per  eos 
nobis  mutuo  acquisitam,  ex  litteris  vobis  missis  au- 
dieritis. 

EPISTOLA  LI. 

EUGENII    PAPiE    EPISCOPIS    ANTISSIODORENSI  ,    SUESSIO- 
MENSI,  ET  SUGERIO. 

iLUGENius  episcopus  servus  servorum  Dei  venera- 
bilibus  fratribus  H.  Antissiodorensi,  G.  Suessionensi 
episcopis,  et  dilecto  fiiio  suo  abbati  Sancti  Dionysii 
SuGERio,  salutem  et  apostoHcam  benedictionem. 

Dileclus  filius  noslerL.,  etc.  Vide  in  Eugenio  III 
papa  ad  an.  4133. 

EPISTOLA  LH. 

LUDOVICI  REGIS   AD  SUGERIUM. 

Mandal  ut  Arnulfo  Lexoviensi  episcopo  cenlum  et 

quatuor  marcas  argenli  rependat ,  qua$  Arnulfus 

regi  mutuo  dederat. 

LuDovicus  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dux  Aqui- 
tanorum,  Sugerio  abbati  S.  Dionysii  dilecto  et  fideli 
suo  salutem. 

Sciatis  quia  Arnulfus  (57)  Lexoviensis  episcopus 
In  magna  necessitate  prsBstltit  mihi  de  suo  auri  et 
argenti  quantum  potuit ,  unde  ei  adhuc  debeo  cen- 
tum  et  quatuor  marcas  argenti.  Mando  itaque  vobis 
ut,  remotaoinni  excusatione  et  dilatione,  eas  illide 
mea  reddatis  infra  mensem  postquam  litteras  istas 


tis,  appositis  et  constitutis  ei  parte  nostra  cosbH 
diis,  ne  quid  in  nobis  contrarietatis  accidat.  De  ca^ 
teris  vero  rebus  ad  eum  perlinentibus  Tobis  nianda- 
mus  quod  sicut  vestrae  visum  fuerit  discrelioni«  iLis 
honeste  disponendo  providcntise  curam  adbibeatis. 
Valete 

EPISTOLA  LiV. 

EJUSDEM    AD    EOSDEM. 

Mandat  ut  domum  suam  de  GiMrtio  diligentiori  cmra 

servari  satagant, 

LuDOvicus  Dei  gratia  rex  Francornm  et  dux  Aqai- 

tanorum,  Sugerio  eadeni  gratia  venerabili  abbati  9. 

Dionysii,et  R.  [Radulfo]  Yiromandensi  comill,sa- 

lutem  et  graliam  nostram. 

B     Nostra  vobis  raanifestavimus  negotia,  et  iimm 

vobis  notiim  facimus  (59),  ut  juxta  Dostrae  Toluiita- 

tis  mandatum,  ilia  pro  posse  vestroadimplerefesti- 

netis.  De  csetero  vobis  ut  fidelibus  et  aniicis  nostns 

cbarissimis  mandamus,  quatenus  domum  nostreii 

de  Gisortio  ad  nostram  siquidem  utilitatem  serran 

faciatis,  et  diligentiori  cura  amodo  provideatis.  Ta- 

lete. 

EPISTOLA  LV. 

ejusdem  ad  eosdem. 
Mandat  ul  amico  suo  Arnulfo^  Lexotiensi  epUeafe^ 
sexaginta  modios  de  optimo  vino  suo  AureluLatuti 
dare  non  renuant. 

LuDovicus  Dei  gratia  rex  Francorum  ct  dax  Aqai- 
taniae,  dilectis  suis  et  amicis  Sugerio  sancti  Dionr- 
receperitis ,  ita  quod  propter  nullam  causam  ipse  ^  sii  abbali,  ct  R.  [RadulfoI  Viromandeosi  coouli, 
mibi  offendatur  vel  disturbetur.  Sciatis  etiam  quia      sahitem  et  gratiam. 


pnedictam  pecuniam  ei  affidari  feci. 
EPISTOLA  LHI. 

EJUSDBM   AD  EUMDEM    ET  VIROMAMDENSEM  COHITEM. 

Vi  mortuis  A  Iberto  Dalvolt  et  Hugone  filio  ejus,  tur* 
rim  de  Andresel^  quamprcefatus  Aibertus  regis  per- 
missu  exstruxeraty  ad  suum  usque  rediium  servari 
curent. 

LuDovicus  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dux  Aqui- 
taniae,  Sugerio  eadem  gratia  venerabili  abbati  S. 
Dionysii,  et  R.  [Radulfo]  Viroinandensi  coiniti  co- 
gnato  et  aroico  suo  charissimo,  salutem  et  gratiam 
nostram. 

Dilectioni  vestrae  notum  fieri  volumus,  Albertum 
Davolt,  nostrum  siquidem  famlliarem,  in  ChrisCi  D 
nostroque  servitio  mortuum  esse.  Sed  quoniam  Ilu- 
gonem  ejus  (ilium  certa  quorumdani  relatione  didi- 
cimus  fuisse  mortuum,  ob  hoc  vobis  ut  amicis  no- 
strts  mandare  curavimus,  quatenus  turrim  de  An- 
dresel  (3S),  quam  proefatus  Albertus  nobis  siquidein 
consentientibus  firmaverat,  juxta  nostrse  voluntatis 

(36)  Accaron.  Accon  seu  Ptolemaiis. 

(37)  Arnulfus  in  Gestis  Ludovici  VH,  cap.  48, 
interfuisse  diritur  conventui  Acconensi,  anno  i  148, 
die  20  Maii  cclebrato,  in  quo  deliberatum  fuit  de 
obsidenda  Damasco  :  qua  solula  obsidione  ,  in  pa- 
triam  reniigrarunt  plurimi  Francorum ,  qui  regis 
litteras  hoc  aiino  datas  reportarunt. 

(38]  AndreselLes,  tribus  circiter  len^is  distantem 
ab  urbe  Meloduno. 


Dilectioni  vestrse  mandando  pnBCtpimus  qaatena 
dilecto  et  praecordiali  amico  meo  A.  [AiwrLro]  Le- 
xoviensi  episcopo  sexaginta  Aurelianenses  roodios 
de  meo  optimo  vino  Aureliancnsi  dare  non  renaalis. 
Valete. 

EPISTOLA  LVI. 

ejusdem  ad  eosdem. 

Nesuscipere  recusent  servitium  Archimbaldi  de  S^ 

liacot  querela  de  eo  post  reditum  $uum  definiemda. 

LuDovicus  Dei  gratia  rex  Francorumet  dux  Aqni- 
taniae,  dilcctis  ndclibiis  suis  Sugerio  vdberabili  ab- 
bati  sancti  Dionysii,  et  R.  [Raoulfo]  Viromanden&i 
comiti  salutem  et  gratiam. 

Mandavit  nobis  Archimbaldus  de  Soliaco  (40), 
quod  de  servitio  nostro  prosequendo  ad  Tolimlalem 
fidelium  nostrorum  praesto  erit  in  omnibus  ac  dcro* 
tus.  Petit  autem,  quod  si  quid  adversnm  nos  cfit, 
remaneat  interim  usque  in  reditum  noslraDi  quereb, 
atque  in  reditu  nostro  sit  ad  libitum  nostnim  ia 
statu  suo.  Quia  igitur  vobis  super  omnibas  ad  bo- 

(39)  Hanc  epistolam  statim  post  profectioneni 
suam  scripsisse  videtur  Ludovicus. 

(40)  Odo  Archimbaldus  filius  erat  Guillclmi,  pri- 
mogenili  Stephani  comitis  Carnotensis  et  Adetx  fi- 
liae  Guillelnii  Conquestoris,  Anglise  regis  :  qui  Goil- 
leimus  ducta  in  uxorem  Agnete  filia  et  haerede  Gilo- 
nis  de  Soliaco,  terras  et  Iionores  piorioios  relk|«it 
in  Bituricensi  regioue. 


1377  EPISTOLiE.  IS-^S 

norem  nostrum  incumbit  providere,  mandamus  vo-  A  tes,  ubicunque  neccsse  fueriC  procedere,  necessaria 

quxque  prxparare  parati  erimus. 


bis  ul  secundum  quod  rationis  intuitus  suggeret  vo 
bis,  salvo  bonore  noslro  super  his  faciatis,  et  ejus 
serviiiuiu  ad  bonorem  uostrum  suscipere  non  recu- 
selis. 

EPISTOLA  LVII. 

SUGERII   AO   LIDOVICUM   REGEM. 

Adjurat  eum  ne  post  terminum  Paschce  vel  modicum 
in  partibus  Orientis  de  i  oreiur;  tuuc  scribit  de  pe- 
eunia  soluta  miiitibus  TempU  et  comiti  Viromaih- 
densi^  ac  de  rancore  in  reginam  Alienoram  dissi" 
mulando. 

Glorioso  Dei  gratia  regi  Francorum  et  duci  Aqui- 
tanisB  LuDovico,  cbarissinio  domino  nostro,  Suge- 
Rius  Beati  Dionysii  abbas  cum  tuto  (latrum  sibi 
grege  coramisso,  oraiionum  devolionem,  et  inte- 
gram  servitii  (ideiitatem.  ^ 

Quaniiset  quam  lacrymosis  snspiriis  gravissimam 
personae  vestrae  nobis  absentiam  prosequamur, 
quantis  et  quam  devotis  orationum  postulationibus 
prosperitatem  vestram  et  salulem,  cbarissime  do- 
mine,  Domino  Deo  coinmendemus,  explicare  nullo 
modo  valemus.  Quae  elenim  adeo  dura  mens,  quod 
tam  ferreum  pectus,  quod  tam  longa  et  intolf^rabili 
tanti  et  tam  piissimi  domini  non  moveatur  absenlia! 
qux  cum  in  dolore  cocperit,  in  timore  perdurat,  de- 
fectus  horrore  terrct.  Nam  quoties  regiae  majestatis 
ingenitam  nobilitatem,  venerabilem  morum  indu- 
striara,  animositatem  cum  ad  omnes,  tum  ad  nos 
praecipue  piissimam  memoramus,  aut  ante  vos  aut 


Conservet  Rex 
regum  et  Dominus  dominorum  personae  vestrae  in-^ 
columitatem  sibi  et  nobis.  Pecuniam  quam  vobis 
mitlere  disposueramus,  secundum  prseceptum  ve- 
strum  fratribus  Templi  deliberavimus.  Similiter  et 
comes  R.  [RAouLFus]quidquid  vobis  accommodave- 
rat,  tria  scilicet  millia  librarum,  exceptis  ducentis,  in 
plenitudinem  accepit.  Terra  veslra  et  homines  bona 
pace  Deo  opitulante  gratulantur.  Causas  et  placitlk 
vestra,  tallias  et  feodorum  relevaiiones,  victualia 
etiam  sperantes  in  reditu  vestro  reservamus :  do- 
mos  vestras  et  palatia  integra  servare,  diruta  repa» 
rare  facimus;  solo  dominoegent.  Senex  eram,  sed 
in  his  magis  consenui,  pro  quibus  omnibus  nulla 
cupidilate,  nullo  penitus  modo,  nisi  amore  Dei  et 
vestro  me  consumpsissem.  Dereginaconjuge  vestra 
audemus  vobis  laudare,  si  tamen  placet,  quatenus 
rancorem  animi  veslri,  si  est,  operiatis,  donec  Deo 
voleiite  ad  proprium  reversus  regnum  et  super  bis 
et  super  aliis  provideatis. 

EPISTOLA  LVin. 

LUDOVICI   REGIS  AO   SUCERIUM. 

MuJum  se  militibus  Templi  debcre  significat ;  et  manr 
dat  ut  pecunia  quam  ab  eis  mutuam  acceperaty  sine 
dilatione  restituatur ;  tum  scribit  de  dilato  rediiu 
suo, 

LuDovicus,  Dei  gratia  Fraocorum  rex  et  dux  Aqui- 

taniae,   dilecto  et  fidelissimo  amico  suo  Sugeuio 


▼obiscum  deficere  desiderainus.  Si  enim  superesse-  ^  Beali  Dionysii  abbali  reverendissirao,  salutem  et 
mus,  de  quanto  inquantum  mutaremur,  nulla  alia      gratiam. 


est  comparatio,  quain  si  de  caslo  in  abyssum  cor- 
ruereinus.  Redeat  igitur  ad  cor  ingenitse  bonitatis 
consueta  propitialio,  et  quod  etiam  belluse  naturali- 
ler  faciunt,  diligentes  se  diligat,  fideles  et  prjecor- 
diales  amicos  enecare  erubescal,  ut  quos  exeundo 
terrore  nimio  contrivit,  redeuiido  saltem  post  tanta 
pericula,  post  tantas  et  innumerabiles  diversarum 
inortium  passiones,  suflicienti  solatio  resusoitet.  Ut 
autem  tolius  regni  tui  tibi  voce  loquar,  quid  est, 
charissime  rex  et  domine,  quare  nos  fugis?  Nonne 
qui  oderunt  te  oderam,  et  super  inimicos  tuos  ta- 
bescebam?  Qui  cum  te  et  nos  tuos  tanquam  te  dili- 
gere  deberes,  quod  neutrum  videris,  diligere  magis 


Hoiioris  ac  reverentise  ct  sustentationis  summam, 
quam  mihi  et  meis  fratres  Templi  contulerunt,  post- 
quam  in  partes  Orientis  perveni,  discretionem  tuam 
latere  minime  volo.  Non  enim  video  nec  videre  pos- 
sum  quomodo  etiam  per  parvi  temporis  spalium  in 
partibus  illis  permanere  vel  moram  facere  poiuis-' 
sem,  nisi  eoruni  praecedente  auxilio  et  sustentatione, 
qiiae  nunquam  inihi  defecit  a  primo  die  quo  in  par- 
tibus  illis  fui,  usque  iu  bunc  diem  quo  lilterae  istse 
a  me  discesserunt,  et  tunc  maxiine  in  eodem  perse* 
verabant.  Quocirca  tuam  obnixe  deprecor  dilectio- 
nem  quod  si  aiitea  Dei  amore  ipsos  diligebas,  iiunc 
qnam  maxiine  Dei  et  nostri  aniore  eos  diligere  et 


dolemus.  Siquidem  cum  in  Orientis  parlibus  acer-  D  roanutenere  non  renuas,  ita  quod  sentiant  me  pro 


riine  laboraveris,  muUa  ct  pene  intolerabilia  inala 
sustinueris ,  post  reditum  baronum  et  oplimatuin  re- 
gni,  qua  duritta  vel  potius  crudelitate  inter  barba- 
rosremanere  prasunipsisti?  Rcdierunt  rcKni  pertur- 
batores,  ei  tu  qiii  defendere  deberes,  quasi  captiva- 
tus  exsulas,  ovem  lupo  Iradidisti,  regnuin  raplo- 
ribus  exposuisli.  Rogamus  igitur  celsitudinem  tuam, 
pulsamus  pietatem,  adjuramus  benigniiatem,  et  per 
eam  qua  invicem  obligati  sumus  Odein  obtestainur, 
ne  post  transitiim  Pascliae  ibi  vel  modicum  demore- 
ris,  ne  reus  professionis  et  juramenti,  quod  in  su- 
sceptione  coronse  regno  fecisti,  in  oculis  Dei  appa- 
reas.  Nos  aulem  sicut  angelum  Dei  vos  exspectan- 


(44)  Vide  infra  epistolam  Gaufridi  de  Rancone,  num.  71. 


ipsis  intercessisse.  De  c%tero  autem  pecuniam  non 
modicam  ex  mea  parte  eos  mutuasse,  et  super  sc 
accepisse  tibi  notifico,  pro  cujus  redditu,  ne  domus 
eorum  difTametur,  vcl  destruatur,  non  i-onvcnit 
ut  eos  mendaces  faciam,  ne  et  ego  cum  illis  turpiler 
mendax  inveniar.  Tibi  ergo  mandando  supplico,  qua- 
tenus  sine  diiatione  duo  inillia  marcas  argenti  eis 
reddas.  Alia  vero  quac  supersunt  in  debito  pra^cepi 
G.  [Gaufiidoj  de  Rancone  (41),  ul  ea  illis  diligenter 
reddere  non  diflTerat.  Quod  se  facturum  mihi  beni- 
gne  promisit.  Debet  aiitem  eis  reddere  triginta  milli^ 
solidorum  Pictaviensis  moneta:,  de  quibus  licet  inibi 
bonum  responsum  dederit,  tamen  si  forle  eos  red* 


1379 


SUGEKIl  ABBATIS  S.  DIOiNYSII 


CSi) 


dere  nolueut»  mandando  tibi  praBcipio  ut  ipsum  eos  A  propulsi  fuimus,  et  in  mnliis  Tariisqne  expensls  ft- 


reddere  moneas  et  reddere  facias,  Hoc  enim  ilU 
praM^epi,  ne  nimisprotanto  deliifogravareris.  Vale, 
sciens  et  inteliigens  quoniam  in  boc  primo  transttu 
repatriaxe  credidi.  Sed  Orientalis  Ecclesiae  oppres- 
sionem,  et  instantem  ipsius  terra  necessitatem  in- 
spiciens,  pietate  commolus,  et  totius  Orientalis  Ec- 
clesiae  precibus  victus,  usque  ad  Paschae  transituro 
remanere  ad  ipsius  Ecclesise  sustentationem  promisi. 
Tunc  vero  repatriare,  et  ad  regnum  a  Deo  mibi  prse- 
stitum  rc^ire,  ipso  favente  et  concedenle,  remota 
omni  ambiguitate,  proposui,  et  in  animo  iirmavi. 
Similes  litteras  comiti  R.  [Radulfo]  scripsi  de  hac 
pecunia. 

EPISTOLA  LIX. 

EJUSOEM    AD     ECMDEM. 

Declarat  plura  sibi  a  militibus  Templi  coUata  officiaj 
et  monet  ut  gravem  vindiclam  faciat  de  rebus  et 
personis  eorum  qai  ciericum  venientem  ad  eorum 
capitulum  membris  decurtare  prcesumpserant, 
LuDovJCUs,  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dux  Aqui- 
tanorum »  charissimo  suo  Socerio  Beati  Dionysii 
abbati ,  salutem  et  intimam  dilectlonem. 

Dici  non  potest  quanta  nobis  obsequia,  quantam 
iibique  dilectionem  exhibent  nobis  in  terra  Orientali 
inilites  Templi.  Unde  eorum  damna,  eorum  ii^urias 
lanquam  nostras,  imo  roagis  quam  nostras  gravi- 
ter  portamus.  Gum  iiaque  in  uitionem  injuriarum 
suarum  nostram  ubique  operam  debeamus,  in  bis 
praecipue  quas  in  regno  nostro  ad  ignominiam  no- 
stram  eis  illatas  audivimus,  specialiter  totam  del^e- 
mu^.  Ideoque  dilectionem  vestram  per  eam,  qua  ad 
invicem  est,  fidem  nostram  et  vestram  rogamus, 
monemus  et  obsecrarous  ut  et  de  rebus  et  personis 
eoruro  qui  clcricum  venientem  ad  eorum  capitulum 
decurtare  membris  et  abscindere  praesumpserunt, 
condignam,  gravem  ct  manifestam  vindictam»  se- 
cundum  quod  intelligetis  velle  nostrum,  tota  dili- 
gentia  faciatis. 

EPISTOLALX. 

ejusdem  ad  eumdem  et  viroxandensem  comitem. 
Mandat  ut  pecuniam  quam  ipse  a  fralribus  Religionis 
Hospitalis  mutuo  acceperal ,  reddi  curent  anle  ter- 
minum  medice  Quadragesimw. 

LuDovicus,  Deigratia  rex  Francorum  etduxAqui- 
taniae,  Sugerio  eadem  gratia  venerabili  abbati  S.  Dio- 
nysii,  et  R.  [Radulfo]  Viromandensi  comiti,  salutem 
et  gratiani  nostram. 

Vobis  maniresium  esse  non  dubitamus  quod  Orien- 
talis  Ecclesia  quotidianis  Saracenorum  et  infidelium 
persecutionibus  desolaia,  adeo  voccm  suam  exaita- 
vit,  ut  nosOccidentalium  partium  incolas  vocis  suse 
elamore  ad  sui  provocaret  ultionem.  £t  quoniaro 
rerum  difBcilium  est  ut  sine  labore  magnoet  expen- 
sa  acquiri  minime  valeant,  pro  tanti  prosecutione 
negotii  diversis  sa^cularium  tempestalum  fluctibus 

(i2)  Supptieiter  poscimus.  Vide  Eugenii  litteras, 
daias  Antissiodori,pridie  Nonas  Octobris,  an.  1147, 
quibus  rescribit :  rNunlium  et  litteras  luas  benigne 


cuniam  nostram  consumpsimus.  Nostra  itaqne  dci« 
ciente  pecunia,  Christi  tamen  negotiom  juxta  Dostne 
devotionis  propositum  adiinplere  cupientes,  z  fratri- 
bus  Religionis  Hospitalis  super  boc  con&ilium  dfpo- 
scimus.  Qui,  quoniam  nos  semper  dilexerant,  in  nc- 
cessitate  nostra  nobis  snccurrendo,  dilectio&em 
suam  opere  impleverunt.  Perfeclio  naroqne  dilectio- 
nis  exhibitio  est  operis.  Ipsi  igitur  ad  nostrae  neoei» 
sitatis  supplementum  milie  marcas  argenti  ab  exirv 
neis  acquisitas  gentibus,  quibusdam  de  baronitiiti 
nostris  ex  parte  nostra  de  prxfato  argento  exisien- 
tibus  nobis  fidejussoribus,  coromodaverunt.  Qaapro- 
pter  vobis  ut  amicis  nostris  charissimis  mandanHK 
quatenus  terrae  noslrae  redditus  coadunart  faciatts : 
B  sic  tamen  ut  impositus  a  nobis  medix  scilicec  Qiu- 
dragesimae  terminus  non  prartereat,  quin  omni  occa- 
sione  remota  pracfatis  fratribus  nostrum  persotvalcr 
debituuL 

EPISTOLA  LXI. 

SUGERI1    kh  EUGENtUM  PAPAM. 

Contra  Clementem  decanum  Ecclesim  Parinemsis,  fs 
cantori  ejusdem  Ecclesiof  silentium  indiscreie  ai 
choro  imperaverat. 

Amantissimo  Patri  et  domino  Dei  gratia  smniM 
pontifici  EuGENio,  Sugerius  Beati  Dionjsii  buniis 
minister,  obedientiae  et  servitii  plenitudinem 

Nobilem  Beatae  Mariae  Parisiensis  EcclesiaB,  ia- 

vitante  charltate,  multisque  rogantibns,  Pater  saa- 

cte,  discretioni  vestrae  altentius  commendantes,  quii 

^  plus  solito  eget,  ut  plus  solito  subveniatis  ad  pn- 

sens,  suppliciter  poscimus  (42).  Cum  enim  Tenena* 

di  status  nobilitate,  et  famosa  doctrin^e  lampadc  ka- 

ctenus  clarere  consueverit,  in  defectu  personatas 

decaniae  vacilians  gravitcr,  si  non  ei  subveDiatMr, 

declinare  festinat.  Gum  enim  qui  alios  doctriBa  el 

vitae  exemplo  pnecedere  debet,  etiam  seqni  nesciat, 

profecto  subditorum  disciplina    .     .     .   per  ejss 

inscitiam  a  doclrinae  et  prudentiae  tramite  exorlHiaL 

Sane,  cum  in  Galliis  vestra  Deo  et  bominibiis  grata 

fruerour  praesentia,  assumpto  ejusdem  Ecdesiae  de- 

cano  B.  [Bartholoroaeo]  in  episcopom  Catalainen- 

sero,  propter  diversaruro  partium  Parislensis  cap- 

tuli  dissonantiam,  qui  crebro  localiter  convenieBles, 

|.  in  accepiione  ejusdem  personae  in  decanum  cosve- 

nire  non  valebant,  a  paternilate  vestra  eamdem  ele 

ctionem  committere  honestioribus  personis  ^osdeai 

Ecclesiae,  quorum  iudustria  ad  honorem  Dei  pacifi- 

caretur  controversia,  mandatum  suscepenuit.  Q«i 

parati  obedire,  quatuor  ejusdero  EccIesi2ecajMMiid&, 

quorum  unus  hic  erat  [Clemens)^  nihil   roali  in  os 

aut  dQcis  suspicantcs,  electionem  commisemnt.Qtt 

quod  semel  inter  se  susceperant,  extra  se  erofaie 

recusantes,  quin  potius  interse  retinentes,ipsibuc 

de  forsitan  sibi  in  decanum  elegerunt.  Super  •■• 

valde  miraii  surous,  quod  cum  auctorifate  fcstza 

soscepirous,  et  quod  in  eis  continebator  diiigeiiier 
aUendirous.  Quod  autem  pro  Parisiens^  Eccle&.a  te 
soliiciium  esse  perpeudimus,  gratum  babMuns.*  etc. 


ir/8t  epistoljB.  im 

quatuor  commissa  fuerit  electio,  si  tf^  <]tmTtum  ele-  A  fastidium  generarent.  Placeat  igitur  sanctae  paterni- 


gerunt»  minus  obedicrunt.  Quod  si  quartus  cum 
aliis  se  elegit,  paternilatis  veslrse  discrelio  infinite 
melius  quam  nos  cognoscit  quid  feceril.  Yerum  si 
quod  minus  in  electione  invenitur,  in  personae  pro- 
bitate  suppleretur,  in  recompensatione  sustineri  pos- 
Eet.  Sed  sicut  perbibent  qui  eum  noverunt,  nec  ali- 
cujus  discretionis,  nec  bonse  conversationis,  nec  bo* 
nsd  famae  existit.  Proniorem  enim  publice  ac  priva- 
tim  dicunt  eum  ad  omne  deterius,  expertem  consi- 
Hi  et  auxiiii,  in  omnibu.s  Ecciesiae  necessitatibus 
pene  nulium,  sub  quo  languere  potius  quam  prospe» 
rari  Ecclesia  valeat.  Cujus  indiscretionis  argumen- 
tum  in  ea  poteslis  actione  cognoscere,  quam  episcopus 
Parisiensis  patemitati  vestrae  transmittit,  deea  quam 


tati  vestrae,  ad  quam  omnia  spectat  corrigere,  mu- 
tare ,  movere  ( oculi  enim  omnium  in  te  sperant, 
domine),  taliter  eidem  Ecclesise  providere,  ne  iu  de- 
fectu  decaui  intus  et  foris  depereat,  ne  nobilis  Eo» 
clesia  Parisiensis  aiSicta  degeneret,  ne  cum  noi^ 
oporteat  viri  illiusoccasione  omnino  declinet.  Sero 
fortassis  ejusrestitutioni  manum  referetis  (44) 
EPISTOLALXU. 

COHITIS  FLANDRENSIS  AD  SUGERlUlf. 

Domino  et  amico  suo  cbarissimo  Sugerio  Dei  gra- 
tia  venerabiii  S.  Dionysii  abbati,.  T.  Flandrensis  co- 
mes  salutem  et  totius  dilectionis  integritatem. 

De  dilectione  vestra  plurimum  confidens,  sancti- 
tatis  vestrae  excellentiam  cum  multa  devotione  toio 


^ , ^ 

audire  potestis  contra  ejusdem  Ecclesiae  cantort*m  "  mentis  afiectu  deprecor,  ut  quod  de  sustentatione 


controversia  eum  movisse.  Cum  enim  pro  consue- 
tudine  Ecclesiae  et  apostolicae  immunitatis  auctori- 
tale  praefatus  cantor  ila  decano  parificetur,  ut  ne- 
que  de  ecclesiasticis,  neque  de  civiiibus,  sive  in  ca- 
pitulo,  seu  extra,  absque  ejus  consilio  disponereba- 
beat,  quadam  die  cum  essent  in  cboro  boram  cano- 
nicam  decanlantes,  et  cantor  cuidam  clerico  loque- 
retur,  quo  more  solet  omnibus  de  canendis  vel  le- 
gendis  pronuntiare,  accepta  inde  occasione  invecti- 
ve  insiliens  in  cantorem,  turpiter  tacere  imperavit, 
et  dum  cantor  auditori  prosequeretur  quod  incoepe- 
rat,  admirans  indiscretam  decani  vehementiam,  de- 
canus  ipse  (CAemeni)  more  arreptitii  furens  choro  de- 
cantanti  silentium  imperavit,  non  reputans  quod  se  n 
minimus  canonicorum,  nedum  istc,  qui  more  Eccle- 
siae  illi  parificatur,  ut  nibil  absque  eo  neque  in  cho- 
ro,  neque  in  capitulo  constiiuat,  aliquid  .  .  .  in 
cboro  commisisset,  in  capitulo  canonice  corrigeretur, 
hinc  emersit  inter  eos,  cujus  accusationem  dominus 
Parisiensis  episcopus  paternilati  vestrse  scribere 
curavit,  querela :  hoc  habuit  primordium,  hoc  mo- 
tus  (43)  ilie  pedibus  et  manibus  movet  Ecclesiam, 
Inquietat  ut  inquietetur,  pacis  et  quietis  ignanis. 
Cantor  pnefatus  injuriam  aliquanto  quietius  susti- 
nens.  tam  per  dominum  episropum  Parisiensem 
(Theobaldum)  quam  per  capitulum  Ecclesiae,  tam  per 
dominumAntissiodorensem(Htt^onem)  quem  Sues^ 
sionensem  (GosUnum),  per  nos  etiam  etper  alios  mul- 


Atrebatensis  Ecclesiae  benigne  suscepistis,  usque 
ad  bonum  finem  constanter  prosequamini,  et  ele- 
ctionem  demagistro  Hugone  diiecto  nostro  abEccle- 
sia  pia  devotioue,  et  ut  credimus,  Dei  voluntate  (a- 
ctam,  pro  Dei  amore  et  nostro  ratam  et  invioiabi- 
lem  faciatis  permanere.  Yalete. 

EPISTOLA  LXUL 

COMITIS  NIVERNENSIS  AD  SUGERIUlf. 

Rogat  ut  certa  die  adsit  ajmd  Sanctum  IHony$ium 
gratia  coUoquendi. 

Domuio  suo  charissimo  Sugerio  reverendo  ao- 
bati  Sancti  Dionysii,  W.  [Willclmus]  comes  Niver- 
nensis  (45),salutem  et  obsequium  et  debilam  vene- 
rationem. 

Secundum  quod  ex  litteris  vestris  (46)  accepi, 
libenter  >me  videretis,  et  mecum  loqueremini,  et 
ego  nihilominus  desidero  vos  videre.  Ecce  autem 
in  proxima  die  Mercurii  apud  Sanctum  Dionysium 
in  orationibus  esse  disposui.  Quamobrem ,  domine, 
vobis  mando,  et  multum  obsecro,  quatenus  vestra 
gratia  ibidem  adsitis,  quia  multum  vobiscum  volo 
loqui.  Yalete. 

EPISTOLA  LXIY. 

ABBATIS  CLARiEVALLENSIS  AD  SUGERIUlf. 

Charissimo  Patri  et  dominoSucERio  Beati  Diony- 
sii  abbati,  frater  B.  [Bcrnardus]  Clarasvailensis  vo- 
catus  abbas,  saiutem  et  dilectionem. 

Oportet  vos  operari  opera  ejus  qui  vos  reliquit  in 


ios  ad  justitiam  faciendam  et  suscipiendam,  ne  iii-  D  loco  suo,  imo  opera  Domini  8ei  vestri  qui  ad  lale 


discretus  videretur,  crebro  se  obtulit,  et  proniorem 
ad  pacis  compositionem  et  justiti»  exsecutionem 
audivimus  eum  qui  passus  est  quam  qui  fecit  inju- 
riam.  Nec  hoc  solum  aut  primum  faclum  est,  quo 
[f.  quin]  Parisiensem  Ecclesiam  modo  generaliter, 
modo  personaliter,  sicut  indiscretione  rapitur,  ve- 
xare  consuevit.  Quae  omnia  si  referreniur  ad  vos, 

(45)  Hoc  motus.  Sic  editi.  Legendum  forte :  hoc 
habuiiprimordium  hic  molut,  Illey  etc.  Mamcodicem 
quo  uleremur,  nulluui  iiivenimus. 

(44)  Qiiid  egeril  Eugenius,  ignoramus.  Clemens 
aulem  decanus  peistitit  ad  annum  saltem  ii64. 

(45)  W,  comes  JSivemensis,  eic.  Haec  ep  slola  non 
>)e  Guillelmo  H,  qai  anno  1147  in  Oarthusiam  se- 
ccsslt,  ibique  a  cane  devoratus  fuit,  intelligenda 


rainisierium  vos  elegit.  De  operibus  ejus  est,  quod 
^cclesia  de  Monte  religionem  induit  et  decorem, 
ubi  vos  novella  illa  plantatio  consiliatorem  et  auxiiia^ 
toreni  magnum  invenit.  Supplicamus  ut  quod  bene 
coepistis  melius  consummetis,  et  opponatis  vos 
murum  pro  domo  Israel,  ut  non  praevaleat  bomo. 
Dignemini  etiam  cousolari  abbatem  loci  illius,  quia 

videtur,  sed  defilio  ejus,  qui  cum  Hierosolymis  re- 
verleretur  anno  1148,  vel  ineunte  i!49,  naufragium 

Eassus ,  pluribus  voiis  se  astrinxit ,  prout  narrat 
[iigo  Piclavinus  in  Hisloria  Yizeliacensi,  qui  eum 
eodem  anno  B.  Jacobi  oraculum  adilsse  testatur. 

(46)  Liiteris  r«rrM,  etc.  Eas  Sugerii  litteras  nOB 
hnbemus. 


I38S  SUGERU  ABBATIS  S.  DIONYSII 

piisinaiiimis  est,  qiiia  sic  conTenit  bonori  person»  A  '  EPISTOLA   LXH. 

veslrae,  et  saluli  animse  vestrae  et  specialiter  in  luoovici  regis  a?  scoEitirM< 

tempore  isto. 


loU 


EPiSTOLA  LXV. 

COMITIS  FLANDRENSIS  AD   SUGERIUH. 

Scribit  Roberlttm,  regis  fratrenif  neutiquatn  ab  eo 
bono  animo  et  fralerno  recessisse;  contra  quem 
paratum  se  projitetur  ad  honorem  regni  defen^ 
dendum. 

Yenerabili  abbati  suncti  Dionysii  Sugerio,  T. 
[Theodericus]  Flandrensis  comes  salutem  et  inte- 
gram  dileciionem. 

Jam  pridem  ad  vos  venissem,  ei  super  [f,  ipse 
per]  me  quae  a  me  requisiislis  vobiscum  contulis* 
sein,  si  non  negotiis  propriis,  et  praecipue  ut  crc- 
ditoribus  meis  debitum  solverem,  occupatus  fuis- 


De  redilu  suo  post  Pascha  dilatOy  et  de  tramsmtso 
Balduino  cancetlario  quem  ad  negotia  reoni  ner» 
agenda  accersiri  jubet, 

Ludoyiccs,  Dei  gratia  rex  Francoruniy  charis- 
simo  SuGERio  venerabili  Beati  Dionysii  abbati» 
salutem  et  internam  [/.  intimam]  dilectionem. 

Ex  abundanti  quidem  esse  cognoscimus,  ut  ve- 
strae  jsollicitudinis  curam  in  bis  quae  vel  ad  nos, 
vel  ad  regnum  nostrum  respiciunty  quibuslibet 
precibus  excitemus.  Scimus  euim,  et  cerii  siudiis 
sine  dubio,  quod  ad  id  tota  inlentio  vestra  sempfr 
invigilet,  et  nullum  prorsus  vel  a  nobis,  vel  aliunde 
super  bis  incitamentum  exspectet.  YerumtameB, 


sem.  Porro  qualis  animi  dominus  Robertus  frater  ^  quia  nos  usque  in  Pascba  redituiu  noslnim  posl 

rcgis  erga  dominum  meum  regem  Franciae  in  ili- 

nere  peregrinationis  exstiterit,  aliorum   relationi 

credite.  Caeterum  dico  vobis  et  mando  quod  domi- 

nus  Robertus  ante  reditum  snum  a  rege  ad  negotia 

regis  Nazareth  venire  vocalus,  omnino  se  absenta- 

vit,  neqiie,  ut  mihi  et  reliquis  prlncipibus  videbatur, 

a  doinino  mco  fraterno  et   bono   aniroo  recessit. 

Proinde  sicut  prudentiam  et  sanctitatem  vestram 

decet,  urbes  el  muniiiones  vobis  commissas  salva 

fide  regi  Franciae  conservate;  et  si  quid  vobis  ad- 

Versitatis  occurrerit,  me  adjutore  et  in  virtute  Dei 

propugnatore  viriliter  resistile  (47).  Itaque  si  quando 

vobis  placet  ut  ad  vos  veniam ,  et  de  negotiis  terrae 

vobis  commissae  conferam,  secure  me  vocate,  et 


principes  nostros  distulimus,  el  pravoniro  hominuia 
machinamenta  formidamus,  specialiter  superduxi* 
nnis  modo  vobis  scribendum,  ut  inlerim  super  o»- 
nia ,  quen'am  principaliter  ad  vos  respicit  cura 
atque  custodia  regni,  in  eo  custodiendo  alteBliBS 
insistatis,  et  universos  malignorum  conaios,  si 
quid  contra  coronam  nostram  macbinari  lentate» 
rint,  sotita  vestra  cautela  prorsus  evaeudis.  Nm 
enim  auxiliante  Domino  statim  post  Pascha  trans- 
fretare,  et  ad  regni  nostri  tutelam  rcdire  sine  di- 
bio  festinabimus.  De  caetero  fidelem  noslmi  et 
dilectum  Balduinum  caiicellarium  (iS), 
in  Gallicanis  partibus  eum  nobis  uliiem  el  i 
rium  fore  cognovimus,  cum  gratiosa  licenlia  rafifc 


utruin  cum  paucis  an  cum  phiribus  venire  debeam,  ^  permisimus.  Gujus  fidelitas  devota  eo  majorem  de 
niihi  mandate.  Paratus  sum  enim  in  omnibus  ter- 
ram  ad  honorem  doniini  mei  regis  defendere,  et 
nulla  pericnla  et  labores/  ut  ei  fidcliter  serviam, 
subterfugere.  Valete. 

EPISTOLA  LXVl. 

EUGENII  PA9M   AD   SUGERIUH. 

EuGENius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dllecto 
filio  SuGERio  abbati  Sancti  Dionysii,  salutem  el  apo« 
stolicam  benedictionem. 

Ouoniam  sicut  litterarum  tuarum  nobis  inspeela 
series  patefecit,^tc.  Vide  in  Eugenio  III  ad  an.  i  153. 
EPISTOLA  LXVIi 

EJUSDEM     AD     EUMDEM. 

EuGENius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecto 
filio  SuGERio  abbati  Sancti  Dionysii,  saiutem  et 
apostolicam  benedictionem. 

Noluin  sit  discretioni  tuae,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  LXVIII. 

CJUSDEM     AD    EUMDEM. 

EuGENius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  di^ 
lecto  filio  SuGERio  abbati  Sancti  Dionysii,  salutem  et 
apostolicam  benediciionem. 

De  dilectione  tua  plurimum  confidentes,  etc.  Vide 
ibid. 


nobis  gratiam  et  honorem  et  gloriam  de  Aostris 
meretur  amicis,  quoniam  inter  labores  alqae  peri- 
cula  nullatenus  defuit  nobis  in  parlibus  abenis. 
Eum  itaque  tanquam  charissiinum  noslrum  ad  prr* 
agenda  negotia  regni  volumus  evocari ,  alqne  ejos 
consilio  quae  disponenda  fuerint  disponi.  Cojns 
relatione  de  statu  nostro  omnia  certa  cognoscccis. 
EPISTOLA  LXX. 

ABBATIS  CLARiEVALLERSIS  AD  SCGEMnm. 

Venerabili  Patri  et  domino  Sugerio  Dei  gratia 
abbali  Sancti  Dionysii,  frater  Beiuia&dcs  CUra^ 
vallensis  vocatus  abbas,  salutem  et  oralioncs. 

Nunc  tempus  et  opus  est  ut  apprebendalis  gia- 
dium  spiritus,  elc.  Vide  inter  epittolat  S.  BmMrdr, 
Patr^logioi  tom.  GLXXXII. 

EPISTOLA  LXXl. 

CAU7REDI  DB  RANCONA  AD  SDGERICTI  (49). 

Dularat  sibi  traditam  a  rege  terram  PietmviemMem. 
mandatumque  ut  redditus  ejus  iuxta  regis  kemepU- 
citum  distribueret. 

Venerabili  domino  suo  et  Patri  spirituali  ahbali 
S.  Dionysii  SuGERiOy  Gacfredcs  Ranconieiisis  s»- 
lutem. 

Vestra  prudentia  non  ignorat  quod  dominiis  i 


-^47)  Viriliter  reiistite^  etc.  De  turbis  in  regno 
excitatis,  vide  Eugenii  episiolas  ad  Sugerium  et 
ad  Hugonem  Senonensem  archiepiscopum  datas 
Tusculani,  viii  Idus  Julii,  anno  il49. 


(48)  Balduinum   cancellarium,   Odo  de    Dio^Ilo 
pluribus  in  locis  vocat  eum  Bartkolotma 
Balduinum, 

(49)  Vide  supra  epist.  58. 


iUS  EPlSTOLiS.  I3S6 

rex  terrani  Pictaviensem  nobis  iradidit,  alque  de  A  naldumPomponienseiDhoinineinTesilnimAnsericum 


redditibus  ipsius  quid  faceremus  praecepit.  Nobis 

autem  jussit  ut  miiitibus  Templi  solveremus  triginta 

millia  solidorum,  de  caetero  turres  et  castra  ip&ius 

lirmarentur.   Unde  valde  miramur  quod  super  boc 

nondum  vestrum  babuimus  consilium ,  sed  nobis 

jnandastis  ut  G.  Berlai  (50)  redderemus  quatoor  mii- 

lia  solidorum,  Fonti  Ebraldo  quingentos  solidos, 

iilio  W.  [Willemi]  de   Mausiaco  mille,  alio  loco 

decem  libras ;  quod  grave  est  adimplere.  Sciat  amir 

eitia  veslra,  quod  partibus  Burdegalensibus  nuper 

adfuimus,  et  cum  domino  archiepiscopo  [Gaufrido] 

locuti  fuimus,  et  cum  baronibus  terrae  illius,  quam 

yalde   disturbatam  invenimus.    Praetorem    auiem 

j|uem  misistis,  noscat  amicitia  vestra,   nunquam 

in  pace  s«sU«ercm ;  «d  dominus  archiepiscopus  el  B  «^^ '^rJLSlS/te':!*  ^f  iHHHfJT.^^ 

1108  consiliiun  babuimus,  quaienus  unum  de  nobili- 


Moniisregalis  in  boc  tuTiamento  (^2)  cepisse.  Unde 
diiectionem  vestram  exoro  quatenus  ab  instanti  die 
Dominico  in  octo  dies  ad  me  vestri  gratia  Meldis 
venire  non  gravemini.  Scio  enim  vos  amicum  meuni 
fidelissimum  esse,  et  in  hoc  praesenti  negotio  plus 
omnibus  illis,  quos  noverim,  tam  dilectione,  qiiam 
vos  erga  me  habere  existimo,  quam  experta  discre- 
tione  vestra  mihi  valere  posse.  Et  ideo  prudenti 
consilio  vestro  de  praedicto!  Anserico  cum  tloiniuo 
Reinaldo  loco  et  tempore  constituto  finire  desidevo. 

EPISTOLA  LXXIV. 

fiUGEail   KV  AaCUIEPUCOPUIf  EEMENSEII. 


bus  illius  terrae  poneremus,  qui  restitueret  domos 
quae  valde  dirutae  aunt,  et  mQenia  fortitudinis.  \u 
fortitudine  auiem  clieutes,  quot  vobis  visum  fuerit, 
ile  terra  nostra,  an  de  vestra,  mitlere  placeat,  qvi 
iamep  de  regalibus  viris  procurentur.  Vestra  ami- 
citia  nobis  mjuidavit  ut  vobiscuin  Ipqui  venireiuu» 
apud  civitatein  Piiuricensium.  Qupd  nobis  vald^ 
«fave  est,  qui  a^huc  fatigatus  ex  itinere  (51)  non 
passum,  et  ex  alia  parte  aliam  ca^sam  credo  uo- 
viLtis.  Sed  si  vobis  placeret  venire  Biesis  circa  Pen- 
tecoslen,  ibi  libentissiine  ad  vos  venireQnus,  Vobis' 
notificamus  quod  C.  [Cadurcus]  canceliarius,  quem 
in  terram  illam  misistis,  valde  eam  turbavit,  et 


$ufn  SHe.s8ii>9il>^s  iiabendum  ad  siabfliendafn  refp4 
pacem  conira  iMmr^eHtium  molus. 

Venerabiti  Dei  gratia  Remensi  archi£pitcopo  San- 
soRi,  Sucftaios  Be^  Dionysii  abbas^  saluiepi  el  di* 
lectionem. 

Cum  gloria  corporis  Christi,  Tideliqet  Eceleai^ 
Dei,  regni  et  saeerdotii  indis^oiubili  «nitale  consis- 
tat,  eonstat  profecto  quia  qui  alteri  providet,  alteri 
suCnragatur;  quoniam  et  temporale  regnum  per  Ec- 
ciesiara  Dei  stare,  et  Ecclesiam  Dei  per  teoiporale  re- 
^num  proficere  omnibus  discretis  evidenter  ostendi- 
tur.  Eapropter,  quia  charissimi  domini  nost^i  regi» 
Francorum  Ludovici  longa  perqnnniaipnis  fd^sentia 
perversprum  tei^iversatiqmbus  et  a^oje^iis  .rf>^um 


maximam  pecuniam  sibi  acquisivit.   Scitole  quia  ^^  «^a^»^^  "«0^«"  videmus,  et  cum  regnp  l^cqlf ^iw 


jussumdomioiregis  pro  possenostroadimplelMmus 
JgPlSTOLA  LXXIL 

ABBATIS  CLARAVALLENSIS  AD  SUGEBIUll. 

Charissimo  Patri  et  domino  Sqgerio  Dei  grfitia 
Beati  Dionysii  abbati,  frater  B.  Clanevallensis  vo- 
catus  ^bas,  spiriium  consilii  et  consolationis. 

Visis  quibusdam  litteris  vestris,  etc.  Vi^e  in  S. 
Bematdoy  PatrclogHa  t.  CLXXXll, 
EPISTOLA  LXXIU. 

BBIIRICI  FlLll  COMITIS  THEOBALDI  AJ>  SUGEHIUM. 

Coniilium  txposcit  de  Anienco  Montitregalis  ^  cajUo 
ih  tornamento  a  Rainaldo  Pomponiensi. 

SucERio  venerabili  abbati  Sancii  Dionysii,  He»- 
Bicus  comitis  Theobaldi  fiiius,  salutem. 

Forsitan  non  praeteriil  cogiiitionem  vestram,  Rei- 

(50)  ...  Ut  G.  Bertai,  etc.  Giraudo  Bellaii  domino, 
qiiem  Ludovicus  inter  domeslicos  ma^is  dilectum 
totius  Pictaviae  seiiescalia  insig^nierat,  inquit  Joan- 
nes  Majoris  Monasterii  monachus,  in  if isloria  Gau- 
fridi  Bellicoinltis  Andegavensis.  ^ 

(51)  Ex  itinere  quod  ciim  rege  et  cnicesiffnatis 
incceperat.  Odo  namque  de  Diogilo,  lib.  vi,  cladem 
qnam  prope  Laodiceam ,  post  Natale  Domini  vel 
ineuute  ianuario,  passus  est  exercitiis,  Gaufrido  iin- 
piital  :  f  In  quo,  inquit,  Gaufridus  de  Rancone, 
rMncorem  meniit  sempiternum,  quem  ipse  (rex)  cum 
siio  avunculo  Morionensi  comiie  miserat  primum.  > 
Et  lib.  VII  :  f  inler  haec  populus  omnis  Gaiifriduin 
judicabat  dignum  suspendio,  qui  non  obedierat  prae- 
cepio  regio ;  et  forsitan  ejus  avuncuhim,  quem  lia- 
liebat  in  culpa  socium,  habuit  etiam  devindicta 
patronum,  quia  cum  essent  ambo  rei,  et  esset  par* 

Patkol.  CLXXXVL 


Dei  grayius  turba^  fonpl^amup,  et  cito  consulto 
opiis  est  :  tj^quam  gretiosam  de  capite  cp^rqnae  re- 
gni  gemnuim  vos  obsecraipu^,  inyiumu^,  i^t  per 
eam,  qu^  inter  nos  et  vos  est  invicem,  fid^io  y^stram 
atqi^e  nostram,  et  qi^a  regno  astrictus  esti^,  vos  sulh 
monemus,  qiiatenus  eum  su^raganeis  ye&trisAomi- 
nica  pn&cedente  Rogationes  (53)  Stue^siOQi^  npbis- 
cum  conveniatis.  Convocayimus  eniwi  eofle.m  ter- 
mino  et  loco  arcbiepiscopos  et  episcopos,  atque 
altiores  regni  optimates,  ut  secundum  fidelitati» 
nostrae  ^  s;icramenti3  professioi^m,  qua  regno 
obiigati  sumus»  regno  et  Ecclesiae  Dei  consulte  pro- 
vide^mus  (54),  et  alter  alteriu^  onus  invicem  subr 
l^  portemus,  et  pro  domo  Israel  murum  nos  oppona- 
mus  :  quia  si  de  illa  constanter  reperiamur,  dejqua 

cendum  rejjis  avunculo,  npn  ddbeat  alter  sine  altero 
condemnari.  i 

(52)  In  hoc  tomamentOy  etc.  De  hoc  tornamento 
intelligenda  videlur  epistola  S.  B»;rnardi  576 ,  ad 
Sugerium.  Ait  enim  :  «  Homines  illi  qui  reversi 
sunt,  maledictas  illas  nundinas  post  festa  Paschalia 

Eraefixerunt ,  et  slatuerunt  laxatis  habenis  doininus 
lenricus  filius  comitis  (Theobaldi)  et  dominus  Ro- 
bertus  frater  regis,  ut  irruant  et  interficiant  semet- 
ipsos.  Animadvertite  qiiali  voluntate  viam  Jerosoiy- 
mitanam  aggressi  suiit,  qui  cum  volunUile  hujus- 
modi  regressi  sunt,  >  etc.  ^ 

(53)  Prcecedente  Rogationeti,  etc.  Dominica  V  posl 
Pascha,  quae  anno  1149  contigit  die  8  mensis  Maii» 

(54)  Con$uUe  provideamu$,  etc.  Consilium  laiida- 
vit  S.  Bernardus  epist.  577 :  f  Visitet  vos  Orieiis 
ex  alto,  qui  visitare  disponiiis,  inquil,  regnum  glo- 

44  ^ 


^7^1  SUGERII  ABBAHS  S. 

lAgitur  :  Muttitudinii  credentium  erat  cor  unum  et  k 
anima  una,  et  Ecclesia  Dei  periclitabilur,  et  rc- 
gnuin  in  seipsum  divisuni  omnino  desolabitur. 
EPISTOLA  LXXY. 

8.  DE  CBEZIACO  AD  SCGERIUM. 

Queerit  an  turrem  et  terra  provinciam  reddere  debeat 
Gaufrido  de  Rancone. 

SuGERio  yenerabili  abbati  Sancti  Dionysii,  S.  de 
^Cbeziaco  praepositus  Oleronts,  salutem. 

Notifico  vobis  quod  G.  [Gaufridus]  de  Rancone 
propter  censuale  debitum,  quod  nolo  illi  reddere, 
quod  ne  illi  redderem  litteris  vestris  sigillatis  mihi 
interdiiistis,  praeposilum  suum  misit  in  terra,  qui 
muitum  obnixe  a  ine  qusrit  turrem  et  terrse  pro- 
vinciam  redderc.  Sed  ego  illi  turrem  el  terrae  provin- 
ciam  in  quantum  possuin  defendo  et  reddere  nolo. 
Quapropter  vestrum  requiro  consilium,  quid  de  bac 
re  me  velitis  facere,  aut  turrem  et  terrae  provinciam 
reddere,  aut  omniuo  secundum  posse  meum  dene- 
garc.  M:hi  tamen  videtur  quod  si  ceiisuale  debitum 
redderem,  pacem  cum  illo  haberem. 
EPISTOLA  LXXVl. 

COXMU!IIiE  BELVACEN81S  AD  SUGERICM. 

RfHiant  ut  justUiam  faciai  de  Gualerano  Leve$monti$ 
domino ,  qui  hominem  de  eommunia  juratum  ipsi* 
'diebui  Dominico!  Resurreclionis  ceperat  et  spolia' 
verat. 

Domino  suo  Sugerio  Beati  Dionysii  reverendo 
abbati ,  pares  et  tota  Belvacensis  communia ,  saiu- 
nem  et  obsequium  ut  domino. 

Ad  vos  tanquam  ad  dominum  clamamus  et  con- 
i|uerimnr,  qutppe  in  maiiu  et  tutela  vestra  domino 
rege  commissi  sumns.  Quidam  cnim  homo  juratus 
noster  de  communia  nostra  duos  cquos ,  qui  ei  in 
Quadragesima  fuerant ,  apud  Lenesmontem  [  Leve- 
mont]  esse  audierat,  et  ad  perquirendos  eos  quarla 
feria  Dominicae  ^*  Resurrcctionis  illuc  perrexerat. 
Gualeranus  autem ,  praefata;  villx  dominus ,  Resur- 
rcctioni  Dominicas  nulium  honorem  defercns ,  illum 
hominein  sine  forisfacto  cepit ,  et  eum  pro  scipso 
decem  solidos  Parisiensium  dare,  ct  equos  suos 
quinquagiiita  sex  solidis  rcdimere  coegit.  Quia  vero 
hunio  pauperest,  et  hanc  et  miiltam  aliam  pecii-< 
niam  ad  usuram  debet,  sanctitaiem  vestram  iu  Do- 
infno  exoramus  quatenus  dc  praefato  Gualeraiio 
condignam  justitiam  Dei  gralia  ct  vestra  faciatis ,  ut 
jurato  nostro  pncmissam  pecuniam  reddat ,  ct  uU 
lcrius  aliquem  vobis  commissum  distitrbare  non 
pnesumal.  Valcte. 

EPISTOLA  LXXVII. 

LUDOVICI  REGIS  AD  COMITEM    TIIEOBALDLM. 

Seribit  de  gtatioei*  ob$equii$  Henrici  filii  eju$  in  pe- 


DIONYSII  13»! 

reqrinatione  exkibiti$,  tmm  de  nta  reditm  tn  Pauka 
dnalo ,  et  ut  interim  cu$todiendo  regno  imvi^Ui, 

LuDovicus,  Dei  gratia  rei  Franconini«  chari»> 
simo  suo  Tbeobaldo  comitl ,  salutem  el  pluiinaa 
dileclionem. 

Gompulit  nos  iiitemus  amor,  quem  in  viscenbvs 
nostris  erga  diiectum  fllium  vestmm  Hehbiccii  ha- 
bemus ,  ut  ad  gloriam  nominis  ejus  GdetiUlt  vcitne 
de  remotis  parlibiis  scriberemus.  Ejas  qnippe  de- 
votio,  quam  per  omnia  nobis  eihibuit ,  ejusqfle 
obsequia  gratiosa,  ampliorem  de  nobis  gnitiam  me^ 
ruerunt ,  el  aifectum  propensioris  amoris  ei  ap«d 
nos  comparaverunl  (55).  Super  quo  vestrae  dtlectons 
gratias  uberes  exhibentes ,  id  v<^is  de  eo  significa- 
mus ,  ut  erga  euin  cor  veslrum  affecioostiis  proBMH 
B  veamus.  Noverit  autem  vestra  dilectio  quod  desi- 
derium  nostrum  fuerit  et  voiuntas,  cum  princ:ipilNis 
nostris  ad  regnum  nostrum  redire.  Sed  Orifntalis 
Ecclesiae  necessitate  iisque  in  Pascha  coacli  snmits 
remanere.  El  quoniam  ad  vestram  fidelitatem  prac- 
cipue  respicit  honor  coronae  nostrae ,  atqiie  totics 
regni  nostri  defensio ,  strennitatem  vestram  alten- 
tiori  prece  rogamus ,  ut  de  custodiendo  regno  oo« 
stro  attentam  diligentiam  habealis ,  ne  qoid  pravo- 
rum  malignitas  contra  coronam  nostram  inieriiB 
valeat  machinari.  Nos  enim  sub  ope  diviiia  sias 
dubio  statim  post  Pascha  transfretare ,  et  ad  regai 
nostri  tutelam  redire  curabimus. 

EPISTOLA  LXXVIII. 

r  ARCHIEPISCOPI  RCMENSIS  AD  SUGEnm. 


rlosissimi  regis  nostri.  Profecto  consiliuni  Dei  fuit 
Mit  ad  consiUum  tam  curiae  quam  Ecciesiae  principcs 
Tocareiis,  ut  sciant  omnes  qui  habilaiit  terram,  quia 
reinansit  et  regno  et  regi  amiciis  dulcis,  consilia* 
rius  prudens,  adjutor  fortis,  »  etc. 

(55)  Apud  no$  comparaverunt^  etc.  Laudatur  Hen- 
lici  strenuitas  apud  Odonom  de  Diogilo,  lib.  vi ,  in 
defeiidendo  «.Tansilu  Meandri  fluvii.  c  Sed  egrcgii  co- 


Quasrit  an  venturue  $it  ad  collegium  Su€twmibm$  pn 
regni  neaotii$  indictum  ,  tfuia  $i  adesse  me^ueat^ 
comili  ttnndrim  et  epi$copt$j  quo$  smbaumm^atp 
mandabit  ne  veniant. 

Sahson,  Dei  gratia  Remorum  archiepiseoiMis, 
charissimo  ac  praecordiali  amico  suo  ScGfsio  veae- 
rabili  abbati  Beati  Dionysii,  salutem  et  sinc^aoi  in 
Domino  dilectionem. 

Episcopos  et  comitem  Flandris  (  Tkeodoriemm  )• 
sicut  condlxeramus ,  submonuimus,  ul  DomiBica 
qua  cantabitur  Vocem  jucmndiuuis  (56)  ,  pro  ntst^ 
tiis  regui  oiobiscum  tractaturi  Suessionis  come- 
niant.  Ipsi  aulem  se  submoniiioni  nosirae  obeditwos 
libenter  spoponderunl.  C^tenim ,  quia  nesdmvs  si 
|.  tunc  vobis  licitum  fuerit  et  possibile,  dilertioni  t^- 
strae  scribere  decrevimus,  inquirentes  qnid  inde 
vobis  placeat,  quia  si  tunc  venire  non  polestis, 
oportebiinos  episcopis  et  comiti  Flandriae  • 
darc  ne  veniant.  Valete 

EPISTOLA  LXXIX. 

ABBATIS  CLARiEVALLEKSIS  AD  SOCBItnni. 

Domino  dilectissiino  Sugebio  ,  Dei  gratin  v< 

mites ,  inquit,  llenricns  filius  comitis  Tlieolnldi,  ec 
Fiandrensis  Theodericus,  et  Guiilelmus  Malisco- 
nensis,  post  illos  (Turcos)  more  turfoiiiis  irruennrt, 
ripamque  anluam,  sagttlarum  pluviaiu  d  Tvr- 
corum  copiam  dicto  citiiis  penetraninl.  • 

(56)  Cantabitur «  Vocemjucunditati$t  eto  I|Mea 
Dominica  V  post  Pascha,  de  qua  Sugjsritts  oicp- 
stola  74. 


1389  EPISTOL^.  1500 

bili  albati  S.  Dionysii,  frater  B.  Claraevallensis  A  stillvimus,  ut  cum  dominusrex  Deo  aimuente  re* 

dierit,  si  quid  contra  eum  fecisse  videtur,  ad  be- 


abbas,  salutem  et  orationes. 

Fratres  nostri  de  Bituricensi  archiepiscopatu  de 
Domo  Dei  egent  pane ,  et  audivimus  quod  abundat 
ibi  annona  domini  regis ,  et  parum  venalis  inibi  vi- 
detur.  Itaque  rogamus  vos  ut  praecipiatis  eis  dari 
de  annona  illa ,  quanlum  visum  fuerit  prudentise 
vestr».  Nam  et  dominus  rex  dum  in  hac  terra  es- 
sct,  eis  benefacere  solebat. 

EPISTOLA  LXXX. 

LUDOVICI  REGIS  AD  SUGERlUlf. 

Uandat  ui  A,  de  Vilerum  cum  omnibw  ad  ipsum 
re$picientibus  defensare  studeat^  quia  devotum  $ibi 
eum  in  partibus  alienis  expertus  fuerat. 

LcDOviCDS ,  Dei  gratia  rex  Francorum ,  charis- 
simo  stto  SuoERio  venerabiii  abbati  S.  Dionysii ,  j^ 
salutem  et  plurimam  dilectionem. 

Dilectioni  vestrae  rogantes  mandamus  ut  lldelem 
nostnim  A.  de  Vilerum  cum  omnibus  ad  ipsum  re- 
spicianiibus  vice  nostra  diligenter  tueri  et  defeu- 
care  studeatis ,  quoniam  devotus  semper  nobis  as- 
sistere  studuit  in  partibus  alienis. 
EPISTOLA  LXXXI. 

1RCH1EPI8C0PI  RITURICCNSIS  AD  SCGERIUM. 

ProJuveneto  de  Bituricis  et  Arnulfo  fiiio  ejus. 

Venerabili  et  charissimo  domino  Sugerio  abbati 
ijancti  Dionysii ,  P.  Bituricensis  Ecclesiae  hujmiiis 
minister,  salutem  in  Domino. 

Juvenetum  de  Bituricis,  Amulfumque  filium  ejus, 
vestra  vocavit  sublimitas  ad  causam  agendam  ante 
praesentiam  vestram.  Nos  autem  ,  quia  ainici  nostri  C 
Bunt ,  et  de  vobis  conftdimus,  sicut  et  vos  de  nobis 
confidere  credimus,  rogamus  dilectionem  vestram , 
ut  causam  pro  qua  vocastis  eos  faciatis  tractari  in 
curia  domini  regis  aptid  Bituricas,  vel  eam  diffe- 
ratis  donec  vos  Bituricas  veniatis.  Nam  Juvenetus 
ipse  senex  est ,  et  laborem  equitandi  sustinere  non 
poiest.  Hoc  quoque  sciat  prudentia  vestra  quod 
uierque  boniim  testimonium  habet  in  civitate  ;  et 
quod  vobis  adversus  eos  suggestum  est,  non  ex 
veritate ,  sed  ex  odio  credimus  factum  esse.  Quid 
super  hoc  placeat  prudentiae  vestrae  rescribite  prae- 
positis  Bituricarum. 

EPISTOLA  LXXXII. 

SUGERII  AD  PRiEPOSITOS  RITURICEMSE8.  ^ 

Mandat  ut  Petrum  Maciaconsem,  de  regali 
investitum ,  manuteneant. 
SuGERius ,  Dei  gratia  Beati  Dionysii  abbas ,  prse- 
positis  Bituricensibus ,  et  servientibus  domini  re- 
gis,  salulem  et  dilectionem. 

Venit  ante  praeseutiam  nostram  venerabilis  fra- 
ter  noster  abbas  Maciacensis  P. ;  et  quia  se  absen- 
tasse  videbatur  pro  voluntate  nostra,  inde  nobis 
satisfecit.  Unde  et  nos  eum  de  regali.  taliter  inve- 

(57)  Vos  hoc  ipsum  mandare  volumus^  etc.  Petrus 
Bituricensis  archiepiscopus  rescribit  in  epist.  se- 
quenti  :  i  Scire    votumus   dilectionem  vestram, 

aiiod  turris  Sancti  Palladii,  sicut  praecepistis,  red- 
ita    est.  I  Deinde  subjungit  :  c   Prseterea    man- 
davit  nobia  vest.ffa  fraternitas.....  ut  vobis  occur- 


neplacilum  ejus  se  satisfacturum  exhibeat.  Manda- 
mus  igitur  vobis  ex  parte  domini  regis  et  nostra , 
quatenus  prsefatum  abbatem ,  et  quae  ad  eum  spe- 
ctant,  diligatis,  et  honoretis,  et  manuteneatis  ;  et 
in  quibus  opus  fuerit,  ei  auxilii  et  consilii  mai\um 
porrigatis.  H^ec  et  his  similia  domino  regi  reserva- 
mus,  quae  ad  honorem  suum  et  commodum  decen- 
tius  adaplabit. 

EPISTOLA  LXXXUI. 

ARCHIEPISCOPI  DITURICENSIS  AD  rUGERlUM. 

De  turri  S.  Patladii  priFpositis  regis  reddenda. 

Venerabili  et  dilectissimo  fratri  Sugerio  abbati 
S.  Dionysii,  P.  Bituricensis  Ecclesise  humilis  muii- 
ster,  salutem  in  Domino. 

Quod  mandavit  prudentia  vestra ,  ut  turris  San« 
cti  Palladii  praepositis  domini  regis  redderetur,  non 
fuit  nobis  grave,  quta  scimus  vos  pro  utiiitate  no- 
stra  hoc  providisse.  Rainaldus  autem  de  Craciaco 
nolens  eam  reddere,  dixit  quod  mitteret  ad  comi- 
tein  Rad.  et  secundum  praeceptum  illius  inde  age- 
ret.  Nos  autem  non  sustinuissemus ,  quin  statini 
couvocata  comrounia  siiper  eum  irrueremus,  nisi 
quia  vobis  prius  signiflcare  voluimus.  Provideat 
ergo  dilectio  vestra,  ne  ex  parte  comitis  R.  susten- 
tationem  habeat.  Daranum  enim  posset  esse  non 
solum  nobis ,  sed  etiam  domino  r^i  majus  quain 
nobis.  Si  quid  minus  de  hoc  negoiio  scribimus,  per 
magistrum  Audebertuin  virum  prudentem  et  discre- 
tum ,  quem  ad  vos  mittimus  •  pienius  vobis  inti- 
mabitur. 

EPISTOLA  LXXXIV. 
sugerii  ad  comitem  radulfum. 

De  hrmitate  S,  Palladii  reddenda  Bituricensi  at^ 
cniepiscopo,  et  de  tnrri  Bituricensi  committenda 
V^idoni  de  Herembrachen, 

Egregio  Dei  gratia  Viromandensi  comiti  Radulfo, 
SuGERius  Beati  Dionysli  abbas,  salutem  et  dilectio* 
nem. 

Juvenis  iste  Rainaldus  de  Craciaco  festinat  ad 
vos,  ut  justitiam  muletis  contra  archiepiscopum 
Biluricensem,  ipsum  de  flrmitate  sancti  Palladii 
exspoliando,  qua  investitus  erat  quando  dominuH 
rex  Jerosolymam  profectus  est.  Nos  autem  di- 
ctante  justitia  praefatum  archiepiscopum  reinvestiri 
praecepirous,  quod  uullo  modo  mutabimus,  et  vos 
hoc  ipsum  mandare  volumus  (57).  De  Widone  vero 
de  Herembrachen  (58),  quem  admuniendam  et  cu- 
stodiendam  turrim  Bituricensem  miseramus,  dilc- 
ctioni  vestrae  signiflcamus,  prsepositos  Biluricenses 
et  Cadurcum  eis  turrem  negasse,  licet  postqiiam 
vobiscum  locuti  fuimus,  boc  idem  eis  iterum  man- 

reremus,    et  simul    doniino   regi  obviaremns.  i 
Quibus  ex  verbis  Hqoet  utramque  epistolam  an« 
no    1149  paulo  anie  regis  adventum,    scriptain 
fuisse. 
(58)  infra  episi.  9?  VeHiatur  Wid^  deBebracke» 


{591  SUGERII  AblSATIS  S.  DIONYSII  lS9f 

daverimus.  Quod  per  prxsentem  nuntiuna  vos  ipsis  A  tos,  quos  vocaverttls.  Archiepiscopiis  Reniensis, 


prsbcipere  scribendo  volunius. 

EPISTOLA  LXXXV. 

ARCniEPISCOPI  BITURICENSIS  AD  SUGERIUM 

De  redditione  Ittrris  S.  PaUadii. 

Charissimo  domino  et  amico  Sugerio  venerabiU 
abbaliBeatiDionysii,  P.  Bituricensis  Ecclesiae  hu- 
roilis  minister,  salutem. 

Scire  volurous  dilectionemfvestram  quod  turris 
Sancti  Palladii  sicut  praeccpistis  reddita  est.  Et 
quamvis  nondum  eam  habeamus,  inde  multimodas 
vobis  grates  rererimus,  quia  pro  certo  scimns  vos 
ita  eam  prsecepisse  reddi  pro  bono  et  utilitateno- 
stra.  Yernnitamen  noscom  multitudine  militumet 
peditum  sequenti  die,  ex  quo  litteras  veslras  rece- 


{Samson)  et  Suessionensis  episcopus  {Casienus)^  ad 
me  visitandum  venerunt :  ubi  de  illa  controTersia, 
quaeestinterme  et  Noviomensero  episcopnm  (59)« 
diem  agendi  ab  insUnti  die  Martis  in  qoindediB 
apud  Causiacum  constituimus.  Et  quia  ad  id  vakle 
mihi  estis  nccessariiis,  rogo  dilectionem  Testrara, 
ut  ad  nos  si  potestis  tune  veniatis.  Porro  illo  com- 
pleto  negotio,  ad  regia  negotia  inde  transibimns. 
EPISTOLA  LXXIVU. 

ARCHIEPISCOPl    BURDEGALEHSIS  AS  SUGERIITn 

Rogat  qnid  fieri  velit  de  pra-poiitura  urbit   Burdega- 
(eiMM,  tunc  vacante, 
Amantissiroo  suo  doroino  Sugerio  venerabiB  per 
Dei  gratiam  abbati  Sancti  Dionysii,  fraterG.  [Gao- 


pimus,  super  Rainaldumire  volebamus«  et  quanto  ^  fridus]  Burdegalensis  Ecclesiae  dictus  episcopns, 


magis  minas  nobis  inferebat  ex  parte  quorumdam, 
quos  modo  nolumus  nominare,  tanto  magis  adver* 
sus  eos  armabamur,  et  vires  resumebamus.  Prae- 
terea  mandavit  nobis  vestra  fraternitas  per  magi- 
strum  Audebertum,  nuntiuro  nostrum,  ut  vobis  oc- 
currcremiis,  et  siroul  domino  regi  obviareraus.  Quod 
lilienter  faciemus,  tum  quia  adventus  domini  regis 
riobis  gratissirous  est,  tum  quia  personam  vestrara 
pinrimum  nobis  dilectam  honorare  volumus  et  de- 
sideramns.  Praetcrea  scire  volumus  quia  apud  Le- 
movicas  dominum  Burdegalensem  et  episcopos  de 
Aquitania,  sicut  iiiter  nos  coliocuti  fuerarous,  ad 
ideUtatem  domini  regis  comroonoirous;  et  sicul 
noLis  promiserunt,  in  (idelitate  ipsius  domino  au- 
ctore  perroanebont.Quod  vobis  plaeuerit,  per  prae- 
Eenlium  latorem  nobis  rescribite. 
EPfSTOLALXXXVI. 

COMITIS  VIROMANDERSIS  AD  SUGKRIUM. 

Scribit  <€,  dum  ad  eum  arcederet  Crispeii^  usfjue  ad 
UMrlem  a^arotasse,  ac  diem  agendi  con$titui$$e  ex 
sententia  nemensis  archiepiscopi  et  episcopi  Sues' 
sionemis  in  controversia  sua  cum  episcopo  iVorio- 
mensi.  Rogat  vero  ut  huic  congressui  Sugerius  ad- 
etse  dignetur. 

SuGERio,  Dei  gratia  abbati  Sancti  Dionysii,  dile- 
cto  suo,  R.  [Aadulfus]  Viroroandensis  comes,  salu- 
tcm  et  dilectionem. 

Jam  iter  meum  veniendi  ad  vos  properaveram 
usqiie  Grispeium,  et  ibi  recidivam  passus  a^;rotavi 
usque  ad  roortem,  adeo  ut  de  vita  desperarero.  Sed  ^  Deo  acceptabili  religione  degentibus,  qiias  episco- 
per  Dei  graliaiii  meliusest  mihi.  Nunc  ergo,  quia  ad  pus  Pictaviensis  {Gislebertus)^  subjectioiiem  ab  &s 
vostransirenon  possum,  quod  placuerit  vobis  de  requirens,  earumque  abbatissaro  ( Jf alAtMem)  bene- 
iiegotiis  doinini  regis  prosequimini,  etquodplacue-  diccre  nolens,  defatigat,  sancti  apostoiaUis  veslri 
rit  reservale,  el  ego  mittain  de  homiiiibus  meis  ad     celsitudinem  qua  possumus  prece  piilsamus,  ul  si- 


lutem  et  devoCae  charitatis  obseqnium. 

Ex  roandalodoroini  nostri  Romani  ponttficis  opor- 
fuit  nos  descendere  pro  causa  domini  Bituricensis 
(60)  usque  Lemovicas.  Inde  vero  pro  neoes&ilaie 
ecclesiae  Fonlis  Ebraldi  (61)  usque  ad  illam  dc/ua* 
dimus.  Pictavis  itaque  invenit  nos  iator  praescxi.aB 
nuntius  vester,  ubi  propter  negotia  terrae  morafli  &• 
cere  nos  oportuit.  Duximus  itaque  scrilwnduin  pr«- 
dcntiae  vestrae,  ut  si  placet  stalumGallicaiue  Eccksiae 
ct  rcgni,etsi  quaBmandandanovistis,el  quae  iKisfa- 
cere  velitis,  bajulo  praesentium  referente,  per  tos 
cognoscamus.  Stamus  igilur,  domine  aUM,  el  sta- 
re  voliimus  ad  mandaturo  et  benepiacituni  vcslmni, 
sicut  ad  illius  quero  ab  antiquo  vera  in  Domino  cha- 
ritate  diligiraus,  et  vita  comite  in  eodem  perseve- 
rare  proposuimus.  Sed  de  praepositura  Burdegaias 
civitatis  quid  erit?Locus  enimvacat  ettenra  labo- 
rat,  et  in  hoc  et  in  aliis  vestram  praestoiamor  vo- 
luntalem,  quam  petimus  nobis  scripto  significari. 
EPISTOLA  LXXXVIII. 

SUGERII  AD  PAPAM  EUGEIIIUII. 

Rogat  ttl  sororibus  Fontebraidensibns  fatemi^  ^mm 
episcopus  Pietaviensis  vexabat,  obedientiam  ^ 
eis  requirenSf  et  abbatissam  nolent  benedicere. 
Gharissimo  domino  et  Patri  Dei  gratia  summo  a 
nnivt^rsali  pontiflci  Eugenio,  SucERiusBeati  DioaysS 
abbas,  obedientiae  et  Servitii  plenitudinem. 
Pro  sororibus  apud  Fontem  Ebraldi  in  sancu  el 


(59)  Inter  me  et  Noviomensem  ep etc.  Contro- 

\ersia  erat  de  villa  Laciniaco,  in  qua  turrem  aedi- 
licabat  oomes  Viromandensis.  Ejusmodi  coniro- 
versias  flnem  imposiiit  amicabili  composilione 
Samson  Remensis  archiepiscopus,  litteris  datis 
Remis,  anno  incarnati  Verbi  4140,  regnante  Lu- 
dovico  Francorum  rege  gioriosissimo  anno  xiv, 
archiepiscopatus  nostri  anno  s.  Inler  Instrum. 
T.IX  6all.  Christ.,  col.  380. 

(GO)  Doinitti  Bituricensts,  etc.  Petri  Bituricensis 
archiepiscopi,  cui  lis  erat  cum  archidiacono  suo 
Bartholomaeo,  malos  vit{B  et  pessimof  (amas^   ul  esl 


in  epistola  Pelri  inter  Sugerianas  136.  Eugenii  vera 
ea  de  re  litteras  non  babemus, 

(61)  Ecclesix  Fontis  Ebraldi  ..„  eic,  AnnolUS 
roortcm  obierat,  viii  Kal.  Haii,  Petroniibi  Fmh 
lis  Ebraldi  abbalissa,  cum  vero  Gisieberlus  Pieia» 
viensis  episcopus  Mathiidem  in  iocum  derwiciae 
benedicere  noilet  nisi  suhjectionem  profiiervtur. 
Sugerius  scripsit  ad  Eugenium  pro  sanciimoiiia- 
libiis  epistolam  inter  editas  88»  in  qua  ile  Picta- 
viensi  episcopo  :  Nostis,  inquit^  si  tesiree  fUtei 
paUmitati,  quod  prmfatus  episcopns  subjeeioe  mat 
cottsuevit  inquietate^ 


^3D3  LPISTOL^.  155^^ 

tiil  vestra  incumbit  discretioni  imbecillitatem   de-  A      Liileras  quasnobis  misisU.  etc.  Vide  in  Eugenio 


Lilium  confovendo  sustinere,  quid  unicuique  expe- 
diat  providere,  fragiliiati  sexus  condescendatis,  et 
quia  vestra  auctoritate  innitunlur,  eas  sub  vestra 
protectione  (62)  relineatis,  nec  alteri  subjici  velitis 
et  ab  liac  defatigatione  cas  in  pace  esse  faciatis. 
Novit  cnim  vestra  discretio  quod  aniniabus  earuni 
iion  expedit  claustra  monasterii  sui  exire,  nec  hac 
occasione  vel  alia  sxculo  se  jungere.  Noslis  enim, 
si  vcslrscplacetpaternitali,  quod  prasfatus  episco- 
piis  £ul»jeeios  siios  consuevit  inquietare.  Placet 
Igllur  excclientiai  vesti*»  ab  his  molestiis  eas  eri^ 
|)erc,  et  ut  in  pace  Deo  deserviant  eis  in  multitudine 
misericordiae  vestrae  providere,  sub  proteclione  Dei 
cokH  ct  vestra  apostolica  auctoritate  confovere  et 


lU  Gd  an,  li53. 

EPISTOLA  XCU. 

EUGENll   PAPiG   AD   SENONENSEM    ARCHIEPISCOPDM 
£T   EJUS  SUFFRAGANEOS. 

EuGENius  episcopus,  servus  servorum  Dei ,  vene- 
rabiiibus  fratribus  H.  Senonensi  archiepiscopo,ejus- 
que  suffraganeis,  salutem  el  aposlolicam  benediciio- 
nem. 

Quanta  devotione  cbarissimus  fiiius  noster  Ludo* 
vicus    iiiustris    Francorum  rex    Jerosolymitanuiti 
iter  assunipserit,  etc.  yide  ubi  supra. 
EPISTOLA  XCIII. 

CLARiEVALLENSlS  ABBATIS  AD   SUGERIUM. 

Domino  et  Patri  dilectissimo  Sugerio  Dei  gratia^ 


inotegerc  :  ulpoie  tantum  tanlae  religionis  locum,  ^  reverendo  abbati  Sancti  Dionysii ,  frater  B.  ClaraB- 


quem,  cum  in  partibus  illis  in  scholis  essemus,  no- 
viler  incoeptum  esse  vidimus,  et  per  Dei   volunta- 
tem  fere  ad  quatuor  aut  quinque  millia  sanctimo- 
nialium  jam  excrevisse  audivimus  et  gaudemus. 
EPiSTOLA   LXXXIX. 

£VGENII  PAP£  AD  SUGERIUM. 

De  reditu  Ludovici  regis, 
EuGENius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  di- 
lecio  filio  SuGERio  abbati  Sancti  Dionysii,   salutem 
et  apostoilcam  benedictionem. 

Benedictus  Deus  qui  non  deserit  sperantes  in  se, 
«tc.  Vide  in  Eugenio  III,  ad  an,  1155. 
EPISTOLA  XC. 

ANTIS8I0D0RENSIS  EPISCOPI,  ET  CLAR^VALLENSIS 
ABBATIS. 

Bogant  ui  Ireugat  aceipiat  inter  Hugonem  de  Mari' 

uis  et  Hugonem  Bornum.   Deinde    $ignificant   re- 

gem  e  Fakestinw  ad  citeriore$  partes  applicuisse. 

Charissimo  Palri  et  domino  Sugerio  Dei  gratia 

fieati  Dionysii  abbati  Hugo  Antissiodorensis  episco- 

pus,  et  Bernardus   Claraevallensis  vocatus  abbas, 

salutem  et  dilectionem. 

Sit  in  beneplacito  dignationis  vestrse  ut  audiatis 
liac  vice  petilionem  nostram.  Flugo  de  Marinis,  pa- 
ler  dilectissimi  fratris  nostri  abbalis  de  Tribus 
Fontibus,  gucrram  habet  adversus  Hugonem  Bor- 
num,  et  inde  mala  plurima  vel  fiunt  vel  facta  sunt. 
SuppUcamos,  et  qua  possumus  prece  pulsamus, 
quatenus  inter  eum  et  praedictum  Hugonem,  et 


vallensis  vocatus  abbas,  salutem  et  devotas  oratio- 
nes  in  Christo 

Abbatem  pauperem  abbati  diviti  mitiimus,  etc. 
Vide  inter  epi$tola$  S.  Bernardi^  Palrologi<ie  t. 
CLXXXII, 

EPISTOLA  XCIV. 

LUDOVICI   REGIS  AD   SUGERIUM. 

Scribtt  $e  applicui$$e  Calabrice  pariibu$  iv  Kalend. 

Augu$ti^  cau$a$que  qua:  proximum  eju$  reditum 

retardent, 

LuDovicus,  Dei  gratia  rex  Francoram  et  dux 
Aquitanise,  eadem  gratia  venerabili  abbati  Sancti 
Dionysii  charissimo  suo,  salutem  et  piurimam  di- 
lectionem. 
G  Ex  desideriis  aniraae  nofttrse  vestros  quoque  me* 
timur  afiectus.  Ea  profecto  secretis  nobis  hortati- 
bus,  sed  certis  inMnuant ,  quam  impatienter  janL 
dudum  nostram  feratis  absentiam  ,  quam  desideran- 
ter  praesentiam  exspectetis.  Testantur  boc  litterae  vo- 
cationis  vestrae  (64),  in  quibus  pro  maturando  re- 
ditu  nostro  succensis  affeclibus  et  vola  vestra 
aestuant,  et  pro  afilictionibus  nostris  amica  nimi- 
rum  compassione  gravius  vestra  interna  laborant. 
Hinc  esl  quod  reditus  nostri  praenuntia  scripta  tanto^ 
libentius  vobis  destinare  curavimus,  quanto  vo&. 
amplius  exinde  gavisurum  esse  praescimus.  In  Ca- 
labriae  partibus  secundum  dispositiMem  dlvinam. 
primus  reditui  nostro  desideratae  securitatis  portus. 
occurrit ,  applicuimusque  iv  Kalendas  Augusti.  Ibi 


alios  adversarios  ejus,  treugam  usque  ad  Adventum  D  giquidem  ab  hominibus  dilectissimi  nostri  Rogeril 

r^is  Siciliae  devote  reverenterque  suscepti ,  et  ab 
ipso  quidem  directis  ad  nos  frequenter  tam  iitteris. 
quain  nuntiis  magnificentius  honorati ,  fere  jam  per 
tres  hebdomadas  reginae  hominumque  nostromm 
praestolabamur  adventum,  quae  seorsum  a  nobi&. 
delata  navigio,  post  multos  tandem  circuitus  terne^ 
et  maris,  per  Dei  gratiam  Panormam  Siciliae  felici 
cursu  pervenerat,  atque  inde  ad  nos  cum  omni 
incolumitate  et  gaudio  properabat.  Sed  et  Lingo<^ 
nensis  episcopi  {Godefridi)  gravis  quiUem  et  incerta 
inter  mortem  et  vitam  infirmitas  non  minima  nobi:^ 


Domini  accipiatis,  et  sciatis  quia  magnuni  servi- 
tium  nobis  exhibebitis  in  negotio  isto.  Doroinus  au- 
tem  papa  nobis  pro  certo  mandavit  quia  dominus 
rex  Deo  gratias  ad  citeriores  parles  applicuit.  (65) 
Yestrum  estetvos,  etquos  expedire  videritis,  ad  ad- 
ventum  ipsius  properare,  sicut  vos  melius  nostis. 
EPISTOLA  XCi. 

EUGENIl   PAPiC  AD   SUGERIUM, 

EcGENius  episcopus,  servus  servorum  Dei ,  dile- 
cto  fiHo  SuGERio  abbali  Sancti  Dionysii ,  salutem  el 
apostolicam  benedictionem. 

(6i)  Vide  Eugenii  epistolam  datam  Tusculaui, 
VII  Kal.  velldus  Septembris. 
(63)  Hoc  ipsum  prius  Sugerio  mandaverat  Eiige- 


nius  nap  epistola  praecedenti. 
(64)  Adi  epist.  57,  supra.. 


I59S  SUGERII  ABRATIS  S.  DIONYSII  1399 

caosa  dilationuiD  exstitdrat ,  el  habenduin  rum  prae-  A  cum  Iribus  diebus  retinuit.  Nobis  aulem  ab  eo  di- 


(alo  rege  colloquium  reditus  nostri  accelerationem 
pariier  relardabat.  Eo  itaque  viso ,  caeterisque  pa- 
ralis  quae  nostro  videbantur  expedire  itineri ,  viam 
nostram  .accelerare  curabimus ,  quatenus  el  vos  in 
nosiris  amplexibus,  et  nos  in  veslris,  pnestaute 
Oomino  pariter  gaudeamus. 

EPISTOLA  XCV. 

AECBIEPISCOPI  BITURICENSIS   4I>   SDGERIUM. 

Jn  causa]  R.  de  Monte  Falconh, 
Charissimo  domino  et  amico  Scgerio  venerabili 
tbbati  Sancti  Dionysii,  P.  Bituricensis  Ecclesiae  hu- 
milisminisler,  sahitem  el  veram  in  Christo  diiectio- 
nem. 

Nescimus  quorum  suggeslionibus  B.  de  Monte 
Falconis ,  praepositis  Bituricensibus ,  nisi  ante  vos  B 
Parisius  ad  jus  eisequendum  venertt  pro  quodam 
homine  suo,  sicut  asserit|,  unde  paratum  se  in  pa^ 
latio  domini  regis  apud  Bituricas  secundum  usus 
el  consuetudines  ejusdem  civitatis  exhibuit,  el 
adhuc  ad  justitiam  exhibet ,  capere  praecepistis,  ad- 
dens  etiam  certos  et  constitutos  terminos  esse,  in 
quibus  cum  a  vobis  evocatus  fuerit ,  competenli  die 
libenter  paratus  erit  judicium  subire  Bituricis.  Cae- 
lerum  pro  fidelitate  et  pace  regni  in  partibus  no- 
stris  eonservanda,  ul  qui  de  negotiis  terrae  nostrae 
plurimum  novimus,  prudentiae  vestrae  consuUmus, 
quatenus  vel  causam  illam  aliquandiu  differatis,  vel 
ad  judicium  militum  et  servientium  Bituricensium 


scedentibus,  graviter  regina  infirmari  coepil.  Ula 
vcro  convalescente  de  infirmitate,  slalim  ad  apo- 
slolicum  tetendimus  (65),  cum  quo  per  duos  dics  d 
uno  similiter  die  Bomae  perendinavimus.  Nos  ao- 
tem  ad  vos  sani  et  incolumes  venire  feslinaBtes, 
vobis  mandamus  ut  uno  die  secrelo  aate  aliot  aai- 
cos  nostros  ad  nos  pervenire  non  differatis.  De  re- 
gno  enlm  nostro  quamplures  nimores  accipieBles» 
et  certitudinem  inde  nescienles,  a  vobis  discene 
volumus  quomodo  erga  quemcunque  nos  habere 
debearous  vel  continere;  et  hoc  tam  secrelo  fial  iB 
quod  in  praesenti  scripto  continetur»  nemo  ntsi  i^ 
stra  persona  cognoscat. 

EPISTOLA  XCYU. 

CADURCl  AD  ROTROCUM  COMITEll  PERTICEHSftH. 

De  tnrri  BiturtceMt  sibi  commissa  ei  ak  ahbau  S. 
Dionusii  reddi  jussa^  eficiai  apud  comitem  Vir^' 
manaensem  ut  sibi  ea  et  Rotroco  custodiendm  mmi»- 
detur. 

Domino  suo  Botroco  comiti  Perlicensi,  Ca]n;i* 
Gus  amicus  suus  et  fidelis,  et  E.  de  Sal.,  salolem  H 
dilectionem. 

Mandavimus  vobis  per  famulum  y<;slniin  nos 
vclle  ioqui  vobiscum.  Mandaveramus  qu9d  aUias 
Sancti  Dionysii  turrim  Bituricensem  Widoni  de  Be- 
Lraclie  (06),  et  militibus  suis  et  servientibus  deti- 
beraiet,  ct  ul  redderem  cito  mibi  mandaveral.  Man- 
damus  igiturvobis  quod  nos  fuimus  ad  comilemBo- 
dulfum,  ct  inde  fuimus  ad  abbalem,  et  loculi  fai- 


sisiere  judicio  ipsum  mandetis.  Si  forte  contigerit     m„s  de  ncgotio,  et  ipse  respondit  nobis  qnod  abbas 

VAS  ad  nflrlAfi  illaft  nm  nAimliis  rAcrni  nAr0»rp.   ifli-  ^ r^-i^u.. i-__ .«    2 : 


^os  ad  partes  illas  pro  negotiis  regni  pergere,  |A 
fstns  eril  stare  judicio,  vel  mandato,  seu  consilio 
IfOSlro 

EPISTOLA  XCVI. 

LUDOVICI  REGIS  AD  SUCERIUM. 

Mandat  nt  adventanti  sibi  secreto  anle  alios  occur^ 
rat^  ut  cerlior  Aat  de  rumoribus  circa  regnum  dis- 
seminafis,  ei  sctai  quomodo  erga  quemcunque  ha- 
bere  se  debeai, 

Li»ovi€Us,  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dux 
Aquitanoium,  Sogerio  eadem  gtatia  Sancti  Diony* 
sii  abbati  dilectissimo,  ac  Qdelissimo  amico  nostro» 
salulem  el  gratiam  nostram. 

Quanla  animi  inlentione  praesenliam  vestrae  di^ 


non  faciebat  pro  eo  hoc,  neque  praeceplo  ipsivs. 
Quapropter  mandamus  vobis  ut  comili  Rod.  liile- 
viii  vestris  siguiflcelis,  el  ut  amico  vestro  manclelis, 
ut  ipse  comes  mihi  Cadurco  amlco  veslro  sigUinm 
suum  mittat  privalim,  in  quo  habeat  :  1  Ego  < 
Bod.  mando  tibi  Cadurco,  ul  non  reddas  Inr 
Bituricensem  alicui  homini,  sicut  jurasli  mihi,  nisi 
mihi  vel  hominibus  meis.  >  De  caelero,  scialis  qaod 
nos  amici  vestri  sumus,  et  civitas  veslra  Bilurica 
vestra  est,  si  hoc  facitis,  et  si  nos  manulenere  Tullts, 
et  si  vos  in  proximo  apud  Bituricas  causa  videadi 
comitissam  Borboitum  venissetis,  quod  sapieiiler 
faceretis  (67).  Mandate  igitur  ex  parte  veslra  milii 
el  mililibus  et  burgensibus,  quam  citius  poler&is 


leelionis  videre  gliscimus,  in  pnesenti  scripto  ex-  ^  salulem,  et  praesentate  eis  ser^itium  vesimm  cl 


pllcare  nequimus.  Nunc  vero  morae  noslrae  causam 
yoi>i8  nolam  fleri  volumus.  Postquam  in  Calabriaa 
parlibus  applicuimus,  tribus  hebdomadibus  plena- 
riereginam,  quae  nondum  applicuerat,  exspectavi-r 
mus.  Ipsa  quoque  ad  nos  venienle,  per  regem  Bo^ 
!gerium  Apuliae  iler  nostrum  direximus,  qoi  nos  se- 

(65)  Ad  aposioticumy  etc.  Meuse  Octobri.  Namque 
in  brevi  Chronico  Casinensi,  legitur  ad  an.  1149 : 
t  Ludovicus  rex  a  partibus  Jerosolymitanis  re» 
versus,  et  a  rege  Bogerio  apud  Potentiam  cum  ho- 
nore  susceptus ,  iv  Nonas  Oclobris  ad  hoc  monaste- 
riam  venit;  susceptusqiie  honoriflce  post  diem  re- 
fedens  tertium,  el  apud  Tusculanum  cum  aposto- 
lico  colloquens,  Franciam  redtit.  i 

(66)  Supra  ep.  85  dicitur  WWo  de  Herembracken^ 


posse  veslrum  in  omnibus  locis,  et    l)eniToleB- 
tiam, 

EPISTOLAXCVIII. 

ODONIS  RELVACRNSIS  EPISCOPI    AD  SUCERin. 

Roaai  ui  absolvi  curet  ab  anathemate  Peirum  dt  Mi- 
liaco^  excommunicaium  quod  nqHam  Mmtatse  dt 

(67)  Quod  sapienier  facereiis,  Ex  hac  epislola  ii- 
quel  qui  essent  regni  perlurbatores,  de  quibtis  q«iy 
rimoniam  faciebat  Sugerius  :  i*  Boi^ertos  fraier  re- 
gis  ex  epistola  65 ;  2*  Botrocus  cQmes  Periicenfir^ 
privignus  eius ;  S^.comitissae  Borbonensis  Aiix»  cm- 
jux  Archimbaldi  Vll ;  4*  Cadorcus,  regis  clenciis  cl 
cancellarius,  ac  forte  Badulfus,  comes  ViroHUA* 
deiisis,  Sugerii  in  regni  administralione  socitt. 


1397 


EPiSTOL^. 


m9r 


£uUs  in  uxortm  duxUut^  cum  Manasus  ejusdem  A  nobis  submonilus  justitiain  subierfugit,  pre&l>yte-* 


Peiri  amitam  haberel  uxorem :  eausa  absolvendi 
erai  quod  Peirus,  qui  pagum  Belvacensem  malis 
ofiigeoat^  sponderet  se  crucem  aecepturum  si  ab" 
Molverelur. 

Doniino  ei  amico  cbarissimo  Suoerio  Dei  gratia 
venerando  Beati  Dionysii  abbati,  Odo  ejusdero  pa- 
tientia  Beltacensis  Ecclesi»  bumilis  minister,  salu- 
tem  ei  in  Domino  dilectionem. 

Non  latet  vestram  discretionem,  P.  de  Miliaco 
quantis  aflligat  maiis  pagum  Belvacensem.  Gujus 
etiam  pestilentiae  malitia  regij^  auribus  innotiiit,  et 
clamor  illuc  delatus  regem  vehementer  exaspera- 
vit.  Nunc  vero  viam  invenimusqua  et  patria  nostra 
a  tanu  peste  possit  liberari,  et  ipsius  anima  sal- 
vari.  Spondet  enim  viam  Domini,  et  se  crucem  ac- 


rum  etiam  nostrum,  quoniam  ipsum  excommuni- 
caverat,  minando  vehementer  aflligit.  Super  quo 
prudentiae  vestrae  mandamus  et  rogamus  quatenus 
tot  et  untos  unius  ruslici  excessus,  spiritu  oris 
vestri  semel  exstinguatis,  et  corrigentes  quae  malet 
egerit,  ne  deinceps  servus  in  dominum,  sceleratus 
in  sanctos,  unos  in  mullos  tanta  praesumat,  fortt 
virtute  coerceatis. 

EPISTOLA  C. 

COMITIS  EODCLFI  AD  SUGERIOV. 

Slgnificat  regem  non  ante  jestum  Omnium  Sanctorum 
adventurum ;  suadet  vero  ut  interim  de  servientibtis 
regis  rationem  accipiat, 

SuGERio  Dei  gratia  beati  Dlonysii  abbati  dilecto. 


cepturum,  &i  per  Ecclesi»  dispensationem  absol- ^  ^"^'.'^^^•(^^^"^^'^^^^^''^'"^"^^"siscomes.saluteiii 


vaiur  a  vinculo  anatbemaiis  cui  subjacet,  propter 
neptem  Manassae  de  Bulis,  quam  habet  uxorem. 
Quam  senientiam  super  Petrum  flrmandam  nostra 
judicavit  Ecclesia,  ex  hoc  quod  praedictus  Manasses 
bujus  Petri  amitam  habens  uxorem,  propter  levi- 
tatis  mulieris  iemeratam  iidem  eam  repulit,  et  con- 
jugium  solvi  fecii,  iit  remur,  injuste.  Yestra  igitur 
providentia  super  his  regem  conveniatt  et  per  dili- 
geus  consilium  ad  hoc  impellat,  ut  ipso  mandante 
et  rogaute,  Doroinus  Glaraevallensis  {Bernardus) 
ar)03tolica  si  placet  potestate  eum  absolvat,  sicut  et 
lirogonem  de  Monciaco  absolvii  in  simili  nego- 
tio  (68).  Ita  vero  a  diabolico  fomite,  et  publici  mali 
tabe,  nostra  iiberabitur  patria;  qui  si  remanserit 
ut  conjicimus,  omnimodae  seditionis  germinabit  iu- 
quietudinem. 

EPISTOLA  XCIX. 

«UGONIS  SENOilBNSIS  ARCHIEPISCOPI  AD  8UGBRIUV. 

Ct  ecclesiam  B.  Columbce  Senonensis  sub  tutelam 
suam  recipiat, 

Yenerabili  Dei  gratia  Sancti  Dionysii  abbati  Sv^ 
ceitio,  HuGO  Senonensia  arohiepiscopus,  salutem  et 
•  dileclionem. 

Nostnim  est  excessus  inimicorum  regni  et  Eccle<i 
siae  Dei  vobis,  cui  eura  commissa^  est,  aperire,  ve« 
BArum  autem  eorrigere.  Unde  prudentiae  veslrae  su- 
per  R.  iQa|ore  de  Sarmasia  pro  ecclcsia  Beatae  Co- 
lumbse   Senonensis  conquerimur,   quoniam  homo 


et  dilecttonem. 

Yenit  ad  me  iiuntius  regis  Bartholomaeus,  affe- 
rens  littcras  ejus ;  et  quantum  ex  ejus  verbis  per- 
pendo,  rex  non  adeo  cito  veniet,  nisi  forsitan  usque 
ad  festiim  Omnium  Sanctorum,  vel  etiam  sancli 
Martini.  Ergo  conveniens  est  ut  interim  servientes 
regis  advocetis  ad  computandum,  ut  domirto  regr 
certum  quid  respondere  sciatis.  Quod  s^  absque  nio 
hoc  facere  non  vultis,  ego  a  die  Lunae  ui  oclo  die^ 
veniam. 

EPISTOLACI: 

ODONIS  BELVACENSIS  EPlSCOPI  AD   SUGERIUN; 

De  turbatione  in  urbe  exorta  significat  consiiium  Aa-^ 
dul/icomitis  Viromandensis  esse  comitem  Clara^ 
tnontensem  inde  expellendum,  Rogat  igitur  ut  eot" 
loquium  indicat  ad  pacem  reparandam. 

Domino  et  Patri  Sugerio  venerabili  Dei  gratiii. 
saucti  Dionysii  abbati,  Odo  eadem  gratia  humili&. 
Belvacensis  epi&copus,  in  abui^daniia  |*acis  ferro 
salutem  indigentibus. 

Scripto  et  viva  voce  clericorum  noslrcffum,  mi- 
seriam  quam  patimur  vesirae  paternitati  alias  indi* 
cavimus,  et  remedium  quod  a  vobis  sperabamus  ad- 
buc  exspeciaoius.  Animadveitimus  auiem  intentio- 
nem  ei  consilium  comitis  R^,  qood  perhanc  turba-^ 
tiouem  et  pacis  diiationem  quaerai  expellere  comi- 
tem  Claromoi|tanum  (GS*)  amicum  nosirum,homi- 
nem  venerandum  et^miserandum.  Quippe  si  anniU^ 
reiur  paci,  omnem  sediiionem  sedare  poiuissei^ 


esl,  qoi  nisi  censuram  curise  metuit,  justitiam  con-  d  4"^^  ^^  dicerei  ipse,  ei  facta  sunt,  et  pneceptum 


temnit.  Ipse  etiim  ecclesiam  Beatae  Columbae,  cujus 
servus  est,  in  omnibus  quse  potest  opprimit,  et  sub 
quadam  iniqua  haerediiate  majoriie,  servitii  et  ser- 
\itutis  suae  oblitus,  adversus  monachos  se  erexit, 
ei  tanquaro  dominum  terrae  eorum  se  facit.  Unde  a 

(68)  Negotio  De  negotio  Drogonis  de  Monciaco 
agit  S.  Bernardus  in  epistola  178,  ad  Innocen- 
tium  II,  scripta  an.  1139.  i  Annon  gladius  Phinees, 
inquit,  promptissime  aique  justissinie  eductus  fue- 
rat  ad  eondemnanduin  incestuosum  concubitum, 
Drogonis  el  Milis?  Sed  confusus  atque  rctnisus 
abiit  retrorsum,  retro  nimirum  apostolicaedefensio- 
nis  opposito.  Prob  pudor !  quos  cachinnos  res  ista 
inovit  et  movet  Ecclesiae  inimicis,  eisque  ettam 
ipsis  quorum  fortasse  metu  aul  favore  a  recto  tra- 


ejus  nemo  prseieribi^.  Sed  cum  habe^ini,  indu<^ias^ 
usque  ad  instautem  Dominicam,  det  operam  vestra.. 
discretio  ut  locum  et  diem  nomiiietjs  colloquio,  cut^ 
interesse  possitis  et  vclitis.  ConAdimus  in  Dei  boni-. 
taie  quod  in  praesentia  vestra  iumultus  iste  pacabi- 

mite  abducti  sumus !  Amici  confunduntur,  fideli- 
biis  insultatur,  episcopi  in  opprobrium  veniunt  ei 
contemptum;  quorum  dum  recta  judicia  contem- 
niintur,  vestrsc  quoque  plurimum  derogaitir  aucto- 
i:itati.  I 

(  68* )  Expellere  comitem.  Rainaldum  comitetn. 
Claromoniensem  oui  pridem  uxorem  duxerai  Adelai» 
dem,  matrem  Radulfi  comitis  Viromandensis.  Se4 
quid  causae  iniet  cos  verterelur,  nusquam  ioyeiiie^ 

Q)US. 


1599  SUGERll  ABBATIS  S.  DIONYSII 

f ur,  et  sapieiititt  festrae  mamis  nan  evadet  coacor-  A 
dia;  aut  fti  impossibile  est  paci  prorsus  consulere, 
Ibngas  invicem  foBderabunt  inducias.  Nec  mlrura 
tidetnr  si  ttS(|ue  adeo  pacem  quxrimus,  eideguerra 
conquerimnr  mnltls  ex  causis,  quas  Testrae  duloe^ 
dinis  consiKo  non  minus  quam  ei  ore  nostro  cre- 
dibiltter  expediet  prsesentium  portitor  familiaris 
itoster. 

EPISTOLACH. 


%m 


EPISCOPI  CARiNOTENSIS  AD  SUGERIUM. 

Quentur  de  prcepo$Uo  hienmllaSf  aui  in  ip$um  tiMttr- 
rexerat,  ei  rogat  ne  cau$am  aiii  disentiendam  re- 
fnittat. 

Cbarissimo   amica  Svgerio,  I>ei  gratia   Saiicti 

bionysii  abbaii,  G.  [Gaufridus]  Carnotensis  Eccle- 


iotemnitati  S.  DfDifffSfi,  ob  adventum  uutpmaiMm 
domini  Anti$$iodoren$is  epitcopi. 

Domino  Svgerio,  Dei  gratia  venerabiU  abkati 
S.  Dionysii,  Goslencs  eadem  gratia  Camoiaisis 
EcelesicB  bumilis  mihister,  salniem  el  derola  obae- 
quia 

Propter  reverenliam  pretiosomm  Mart^m»  beaii 
Dionysii  apostoli  Galliarum  el  soei^m  cjna,  a 
propter  mandatuill  eieellentie  veslne,  eoi  per  om- 
nfa  loto  posse  nostro  obsequi  volumus»  eelefcerri* 
mam  solemnitatem»  ^d  qnam  nos  atibflioansiis^ 
qnam  pree  cieteris  ^uasi  jure  b«redilario  ^nmktA 
pnedecessoris  nostri  amplii>ri  devolioDe  veterari 
debemus  et  colere^  adire  disposueraittna.  Cdersm 
nos  ihopinatus  domini  Antissiodorensis   (ITii^Mrif) 


siae 


uiino. 


humilis  minisier„  salulem  et  dilectionem  in  Do-  "^  adTentus  invilos  feiinuitt  quem  aceeplo  inde  BUfitio 


Novit  prudentia  veslra  quod  domini  regis  digna- 
tio  re&  nostras  in  protectione  suscepit,  ne  malignis 
adversus  iios  aliud  liceat  quam  ralio  postulat.  Et 
quia  Deo  volente  in  hoc  esiis  constitutus,  ut  pra- 
voriun  eoerceatls  excessus,  cohGdentes  spem  habe- 
mus,  quod  sub  tali  judice  non  periclitetur  causa 
noslra»  nec  derogetur  Ecclesiae  dignitati.  Quod  id- 
iifco  praemisimus,  quia  pnepositus  llienviilae  vio- 
lemef  in  nos  insurgit,  homines  nostros  falsis  agiut 
cahimniis,  plus  inbians  cupiditati  quam  serviens 
mMitudinl.  Respectum  nobis  postulantibus  dare 
uoluil,  iimena  lucris  snis  aliquid  deperire»  si  cau- 
aaDiL  Qoslram  comigerit  ad  vo&disculiendam  venire.  n 
Froinde  discreiionem  veslram  super  hoc  implora- 
muSi  ul  hqjus  rel  discussionem  non  anle  alium 
quam  in  eoiispeeta  vestro  ponatis,  el  donec  a  vobis 
idipsum  eiaminari  valeat»  lotum  Induclari  ju- 
beatis^ 

EPISTOLA  Cltt. 

WGOfUS:  ARCniCMSCON  ROTBOVACENSIS  A»   SVGERllfll. 

Ut  Hugonu  BtMin  tapinat  eoerceat. 

\enerabili  Pairi  el  domino  Sugerio  abbati  Sancti 
Monysii,  Hvgo  Rolhomagensis  Eeclesise  bumilis 
ninisler»  salniem  el  gratiam;. 

Gonqoeritur  ablias  el  convenlus  Sancti  Wandre^ 
g6sili,  el  no8  cum  eis  el  pro  eis  conquerimursuper 
Hngoiiem  Broslin,  qui  anliquam  eleemosynam  re^ 
gum  Franciae,  qu^  est  apud  Galceum  a  lempore  i> 
beali  Ausberti  praedecessoris  nostri,  quietam  et  11- 
beram  inqiiietat  el  aufert.  Nunc  igilur,  quia  loco 
4omini  regis  bujnsmodi  providere  babetis,  vobis 
«landamus  et  supplicamus,  quatenus  praedicto  Hu- 
^oni  pRecipiatls  ut  praefalam  d^imarii  in  pace  di- 
mitiat,  nee  ullo  modo  amplius  in  eam  manum  po- 
nere  praesumat.  Facii  itaque  hanc  iojuriam,  ut  au- 
divimus,  quia  excommunicains  esi,  et  necesse  esi 
VI  quem  jusiitia  ecclesiaslica  ad  viam  veritatis  non 
revocat,  manus  vestra  rapinam  ejus  et  tyrannldeiHi 
reprimai  reverende  Pater  et  domine. 
EPISTOLA  CIV. 

GOSLCHI  CnsCOPl  CARN0TE!ISIS  AD  SUGCRIVH. 

Kxcu$at  $e  qmod  ab  eo  vocatug  int€rH$e  nsn  poi$il 


In  protima  Dominica  eispeclamns.  Yeremur  cnim 
futuram  inde  sibl  adversum  nos  sns^cioneni,  il 
Suam,  quaro  modo  primum  nobls  eihibel,  vidcfe> 
Bitts  effugisse  pnesentiam. 

EPISTOLA  CY. 

PETRI  ARCHIEPISCOPI  BITimiCEIfSIS  *o   so€Bmnm. 
De  reiku  Lndotici  regie, 

Stjofcaio  Dei  ghiila  venerabili  Beali  IMofiTaii  ab* 
bati,  Patacs  BituricensisEcclesie  buaailis  iniBisler» 
salutem  ei  dilectionem. 

Graiiaa  immensas  reflbrimas  snblimilali  vestr^, 
qnia  redilum  dominl  regis  nobis  notiftcasiia,  el  nt  ei 
occurreremus  vobiscum  praemonuisiis.  Ifon 
libentissime  ei  0C4;Urreremus  et  olmixe 
dilectionem  veslram  ut  si  per  Sanciniii  J^idinm 
venerii,  per  nos  veniatis,  et  per  provinetami  MMlrcm 
iranseaiis.  Desideramus  enlm  servire  vobta,  ci  ho- 
norem  quem  poiuerimus  exhibere.  8i  nmcfli  per 
Cluniacum  venerii,  et  illuc  vobiscum  iibemer  ihi- 
mas.  Cum  autem  illom  appropinquare  noveriiia. 
nobis  signlficetis»  ul  sciamua  quando  itincri  vcfllio 
adbaerere  debearaus.  Noa  quoqiie  si  qnid  eeni  ha- 
buerimus,  vobis  renunliabimna.  Per  praesenliwi  ia« 
lorem  quod  placueril  reacribiie. 

EPISTOLA  CVI. 

SVGCNII  PAPiE  AD  SUGBRIDH. 

EuGCNiDS  episcopus,  servus  servonira  Dei,  ^iecio 
filio  SuGCRio  abbati  Sancii  Dionysii,  soIiiIcb  cl 
ai>osiolicam  benedictionem. 

Pilii  nostri  A.  et  Hcr.  clerlci  Meldensis  Ccclesiar» 
etc.  Vide  in  Eugenio^  ad  on.  1153. 
EPISTOLA  CYll. 

EIIJSDEH  4D  CUADUI. 

EoGENins  episcopus,  servus  servomra  Dci,  diledo 
(ttio  SuGCRio  abbati  Sancii  Bionysli,  sahiiemci  apo- 
siolicam  benedictionem. 

Quidam  sacerdos  R.  elc.  Vida  iM. 

EPiSTOLA  cyin. 

CJUSDCM  AD  H.  ARCHIEP«  6G1I01I. 

EuGcmus  episcopua,  servua  servomro  Dci,  dilccSo 
lllio  nostro  archiepiseopo  Senonensi  H.>  saMera  ci 

apostolicam  behedictlQnem. 


1401  EPlSTOLiE. 

Quidam  sacerdos  tuus  Romam  ad  nostram  prte-  A 
sentiam  veniens,  etc.  Vide  ibid. 
EPISTOLA  CIX. 

DBCANl  RT  CAPITLLI  CARNOTENSIS  AD  SUGERIUM . 

Querimoniatn  faciunt  de  Hugone  de  Bretiniaco  et 
Ebrardo  vicecomile. 

SuGERio  ven^rabili  abbati  Sancti  Dionysii,  It. 
[RoBERTUs]  decanus,  totusque  Ecclesiae  Bcatse  Ma- 
riae  Caniolensis  clerus,  salutem  ct  veram  in  Christo 
dilectionem. 

Providenti  prudentiae  v^sti^  conqueri  ac  notifl- 
care  dignum  duiimus  quod  Hugo  de  Bretiniaco, 
pervicax  et  protervus,  regia  jussa  vestraque  satis 
impudenter  negligend,  nihil  omnino  de  his  quae  Ec- 
elesiae  nostrae  et  nobis  in  pfscsentia  nostra  pepigit. 


1103 
EPISTOLA  CXI. 

ARCII1EPI8C0PI  8EMOIIENS18  AD  SOeERIVM. 

De  reditu  Ludovici  regis, 

HvGO,  t>ei  gratia  Senonensis  archiepiscopus, 
Charrssimo  suo  Sugerio  venerabili  abbati  Sanctl 
Dionysii,  salntem  et  dilectionem. 

Scripseramus  vobis  de  adventu  doroini  regis,  scd 
inde  postea  certiorem  nuntium  habentes.  iteruin 
vobis  scribimus.  Vidimus  enim  fratrem  Galerannum, 
qui  custodit  Parisius  domum  Templi,  redeuntem  a 
domino  rege ,  et  dimisit  eum  apud  Forum  Novuni 
juxta  Placentiam.  Nos  itaque  ultra  difierre  non  pos- 
sumus,  sedjam  movimusobviamdominoregi.  Mile» 
eniin  dixit  nobis  quoniam  hac  ipsa  I>ominica  pro- 
xitna  Cluniaci  jacebit.  Nunc  itaque,  si  vobis  placet. 


unquam  tenuit,  nec  de  ablatls  aliquid  restituere  vo-     Usque  ad  proximam  diem  Lunae  Antissiodori  vos 


hiit.  Praeterea  dominus  E.  (69)  vicecomes  in  nequi- 
tia  sua  prave  perseverare  glorians,  de  his  quae  in 
Ecclesiam  beatae  Mariae  et  nos  male  egerat,  nihil  pe- 
nitus  emendare  acquiescit.  Quocirca  nos  de  vestra 
benignitate  vestraque  justitia  nobis  in  necessitati- 
bus  nostris,  el  beatae  Mariae  li^otiis,  saepissime 
spectate  confisi,  et  eo  amplius  quod  domlnus  noster 
fei  amantissimus  iii  discessn  suo  nos  tutelse  vestrae 
commisit,  ad  vos  quasl  ad  patrem  et  patronum  re- 
i^urrentes,  obnixius  interpellamus  quatenus  Eccle- 
Sitt  nostrae  nostfique  cnt*am,  quam  bene  cepisiis, 
babendo,  hos  praefatos  contumaces  ae  praesumptuo- 
sos  vifga  correctionls  f^rialis,  ut  et  ablata  reddere 


exspectabimiis.  Cupimus  enim  multum  vos  habere 
dominum  et  socium  itineris.  Verum  si  sic  est,  ia 
beneplacito  vestro  nuntium  vestrum  praemittite,  qui 
proxima  secunda  feria  mane  apud  Antissiodorum 
consiliuin  vcslrum  notiAcet  nobis. 
EPISTOLA  CXU. 

PETRI  ARCniEPiSCOPl  BITURICENSIS  AD  SUGERIUV. 

Ejutdem  nrfumen^i, 

Venerabili  fratri  et  amico  cbarissimo  Sugerio 
Dei  gratia  abbati  Sancti  Dionysil,  Petros  Bilurlcen* 
8is  Ecclesiae  humilis  minisler,  salalem  et  dilectionem 
in  Domtno. 

Quidam  venemnt  Blturicas ,  qui  dixeraiit  domi- 


cogantur,  etaconsimili  facto  deinceps  absterrean- q  minum  regem  appropinquare»  et  in  proxlmo  esse 


tur.  Valete,  et  qUod  super  hac  re  deliberaveritis, 
per  praesentiom  latorem  nobis,  sl  placet,  reuun- 
liate. 

EPISTOLA  CX. 

ABBAT1S  SANCTI   PANTALEONIS   AD   SUGERIUV. 

Cratias  ei  agit  pro  exhibita  humanilate  erga  quem- 
dam  puerum  nepotem  iuum, 

Domino  et  Patri  suo  amantissimo  Dei  gratia  Beati 
Dionysif  abbati  Sogerio,  W.  [WotBERo]  abbas  Sancti 
Pahtateonis  in  Colonta,  qnidqnid  devotius  offerre 
potesl  torp6re  et  spiritu. 

Scriptum  est  quiSi  charitas  beAlgns^  est,  quamni- 
miruM  In  vobls  esse  satis  evidenter  benignitatis  et 
pietatis  exhibitlone  ostendistis,  quando  me  pro  pue- 


venturum.  Sed  ex  qua  parte  vemurus  sit,  per  eos 
certitudinem  habere  non  potuimus.  Nos  autem  ex- 
spectabamus  niintium  vestrum  ,  et  adhuc  exspecta- 
Mns,  sicut  nobis  signiQcastis,  ut  secuudum  quod  no- 
bis  mandatum  fuerit  a  vobis,  in  ocearsum  ejttspro- 
peremus.  Ptaceat  igitur  sttblimitatl  vestrae  rescribere 
nobis,  sl  quam  de  eo  certitudinem  accepistis,  ut  vel* 
ex  qua  parte  ei  occurratis,  et  ubi  et  quaiido  aos  el 
occtirrere  vobiscum  velitis. 

EPISTOLA  CXfll. 

filOSDBM  AD  BOMDBH. 

Di  B^tMmiuo  ttfckmueono. 
Venerabili  et  charisslmo  fratri  SutERio  Dei  gratia 
abbati  Saocti  Dionysii ,  PfiTRts  Bituricensls  Eccle-^ 


1-0  nepote  meo  exccllentiam  vestram  ,  cum  Remis  D  siaehumills  minlster,  salutem  et  dHectlonem  in  Do^ 
essetlB  (10),  eiorantem  tam  pateme  exandistis.  Qua     mino. 


de  re  cum  magnarum  gratiamm  aetionum  debitor 
▼obiB  sim,  ek  ^-estro  tamen  corde  percipere  vellem 
quid  potissimum  servitii  pro  hac  pietate  vobis  im*' 
pendere  deberem  earnm  videlicet  rerum  quae  ve- 
8trum  tangantranimum.  Si  quid  autem  per  nuntios 
vestros  agendnm  est  in  civitate  Colonia ,  quod  ad 
Vestram  spectet  volunlatem  sive  ntiiltaiem ,  ego  et 
pater  paeri  vobis  et  vestris  in  omni  negotio  servire 
parati  sumus.  Valete  in  Domino,  etcoeptnm  pietatis 
opas  nobls  servis  yestris  in  puero  ostendite. 


Liitef as  vestrae  sublimltatis  accepimos ,  qiiilws 
moimistis  ut  die  Jovis  apud  Vlxeliacnm,  ve)  die  Ve« 
neris  aimd  Corbiniacum  simus.  Sed  posteaqnam 
misimus  nuntium  nostrum  ad  vos,  dictum  fuit  nobia 
quod  dominus  rex  Bartbolomaeum  archidiaconum 
nostmm  occurrenteni  sibi  suscepit  ingratiam  suam» 
ac  pro  eo  fudit  preces  apud  domiiium  papam;  et  noa 
quoque  pro  ipso  interpellare  dispOsuit»  et  obnixe  ro- 
gare  ut  nos  ab  hoc ,  qnod  pro  bonestate  et  decore^ 
domoB  Dei  inchoavimus,  desistamus.  Fidnclim  igi^ 


(69)  EbralduB,  Bugoiiis  Ptteacensis  ftiina. 

(70)  Utique  in  conciiio  Remensi»  anno  1148  media  Quadrage^ima  celetHrato. 


ii05  SUGERil  ABBATIS  S.  DIONYSII  14(4 

tiir  habeoteslnTobis,  nonmerUis  noslris,  sedquia  A     Notum  vobis  tieri  tolo  quod  Reglnaldat  de  Cor> 


Dcum  et  honorem  ejus  diligitis,  volumus  pnemunire 
prudenliam  vestram,  ut  efiiciatis  apud  domiuum  re* 
gem,  ne  diflfamatum  illud,  de  cujus  honesta  conver- 
satione  roulta  audistis ,  manutenere  velit,  nec  nos 
Interpellet  pro  eo.  Tiroemus  enlm  ne  esset  causa 
oflensionis ,  si  interpellaret  nos  de  re  quae  non  esset 
babitura  eflectum.  Griminosam  quippe  vitam  illius 
sustinere  non  possumus  nec  debenius ,  nec  indul- 
gere  flagltiis  ejus.  Nam  quod  de  ipso  facimus,  con- 
silio  multorum  religiosorum  inccepimus ,  qui  gravi* 
ter  confunderentur,  si  desisteremus,  et  faciem  Ec« 
clesiae  Dei  quasi  debonestatam  judicarent,  si  homi- 
nem  talem  coiitra  sanctitatem  consilii  eorum  praeva- 
lere  viderent.  Placeat  igilur  dilectioni  vestrae  re- 
scribere  nobis  consiliuro  vestruro.  Naro  si  laudave- 
ritis,  proxiroa  die  Veneris  erirous  apud  Gorbiniacum, 
ti  aiiquo  modo  polerirous. 

EPISTOLA  GXIV. 

THEOBALDI  COMITIS  AD   SUGERIUM. 

Rescire  cupit  an  Re^inaldus  de  Cortiniaco  satisfeeerit 
de  pecunta  mercatoribus  ablata. 
SuGERio  Dei  gratia  abbati  Sancli  Dionysii  amico 
Buo  charissimo ,  Theobildus  Blesensis  comes,  sa- 
lutem. 

.  Raginaldus  de  Gortiniaco  roandavit  mihi  se  volun- 
tali  et  beneplacito  vestro  satisfecisse  de  pecunia 
niercatorum.  Quod  si  ita  est,  quod  vobis  inde  satis- 
fecerit,  mihi  litteris  vestris  per  hunc  nuntiummaii- 
dare  dignemini.  Valete. 

EMSTOLA  GXV. 

COMITIS  VIROMANDENSIS  AD   SUGERIUM. 

Itogat  utde  quibusdam  dissensionibus  longiores  quos 
poterit  inducias  capiat,  jubeatque  ut  servientes  f€- 
gis  Parisios  conveniant, 

SuGERio  Dei  gratia  abbati  Sancti  Dionysii,  R.  [Ra- 
DULFusJ  Viromandensis  comes,  salutem  et  dile- 
ctionem. 

Quia  graviter  patior,  die  Martis  vel  Mercurii 
non  poesum  venire  ad  vos,  et  die  Jovis  facturus  sum 
qiioddam  negotium  quod  nuUo  modo  possum  diroit- 
tere.  Eapropter  rogo  vos  ut  de  guerris^  dissensio- 
nibus  de  quibus  mihi  scripsistis,  treugas  quam  lon- 
giores  poteritis  capiatis.  Instanti  vero  die  Dominica 


B 


tiniaco  (71)  maximum  dedecus  intulit  regi  et  vobis, 
qui  cuslos  estis  terrae  ipsius.  Nam  mercatores  regis. 
qui  pedagica  sua  Aurelianis,  etapnd  Senonas.  eiM 
terra  regis  omnes  consuetudines  suas  dederant.  ce- 
pit,  et  sua  eis  abstulit.  Quamobrero  mando  vobts  ot 
ei  ex  parte  regis  et  vestra  mandetis,  ut  mercalares 
regis  curo  rebus  suis  ex  toto  deliberet  et  reddaL 
Quod  si  facere  noluerit,  si  ultionem  de  eo  accipere 
voiiierilis ,  el  super  eum  cum  exercitu  ire,  maadale 
mihi ,  et  ego  ero  vobis  in  auxilium  ad  ultionea  de 
eo  accipiendam. 

EPISTOLA  GXVn. 

▲RCBIEPISCOPI   SEMOMENSIS   AD   8li€EBIUH. 

De  reditu  Ludoviei  regis. 

lIuGO,  Dei  gratia  Senonensis  archieplsco|His,  cha- 
rissimo  suo  Sugerk)  venerabili  abbati  S.  Dionjsii, 
sahilem  et  dilectionem. 

Dilectionem  vestram  scire  volumus  quoniam  ataen 
die  curo  venissero  ad  vos  apud  Gastrum  Nanionis, 
puer  quidaro  transivit  per  Seiiones ,  quem  domiBBs 
Belvacensis  matri  suae  mittcbat ,  ut  domuii  regit 
adventum  ei  nuntiaret.  Dicebat  enim  puer  ille  do- 
roinum  regero  tantum  appropinquasse*  quod  pffoxiMia 
die  Mercurii  Gluniaci  jaceret.  Sic  locutus  esl  poer 
servientibus  nostris,  et  ipsi  retulerunl  nobis.  Quod 
ideo  vobis  siguificare  curavimus,  ut  rel  certiiudinea 
inquiratis,  et  quod  inde  perpenderitis,  nobts  «t  re- 
nuntietis  rogamus,  et  quid  faceie  ddieamns  re- 
Q  mandetis. 

EPISTOLA  CXVni. 

CADURCI  CLERECI   AD   SUGERIim. 

De  pecunia  quam  regi  crediderat  siH  de  rMitikme 
PiclaviiE  solvenda. 


Patrono  el  tutori  suo  Sugerio,  Dei  gralia  < 
siino  et  venerabili  abbati  Beati  Dionysii,  CiBctciri 
clericus  et  horoo  suus,  regls  Francorum  dicius  can- 
cellariiis,  saiutem  et  servitium. 

Scitis,  magister  et  doroine,  quam  pio  corviis  in- 
tuilu  dominus  rex  ui  discessu  suo  Remis  svl»  pio* 
tectione  voAtra  et  munimuie  medimiseril,  qaam  de- 
menler  per  manum  meam  non  sine  lacryinaru 
ubertate  me  vobis  tradidit.  Ideoqne  coafisus  de  bo- 
nitatis  vestrae  sanctitate,  secure  vobis  scriho.  qood- 

Tel  Lunse  sine  dubio  veniam  ad  vos ,  et  servientes  d  que  mihi  necessarium  est  vobis  aperire  noii  embe- 

domini  regis ,  sicut  vobis  mandavi  per  alias  litteras,      sco.  Non  enim  babeo  post  Deum  el  < 

bene  poterunt  obviam  nobis  esse  Parisius.  Et  tonc 

poterimus  negolia  domini  regis  bene  diOinire.  Quod 

vero  saper  bis  et  aliis  volueritis  mandate,  et  fadam. 
EPISTOLA  GXVI. 

COHITIS   TREOBALDI   AD  SUGERlUV. 

Mandat  Reginaldum  de  Cortiniaco  mercatores  regis 
captos  spoliasu  :  ad  quam  injuriam  ulciscendam 
poUicetur  auxilium, 

SuGERio  I^i  gratia  abbali  S.  Dionysii,  amico  suo 
cliarissimo,  Theobaldus  Blesensis  comes,  salutero  et 
dilectionero. 

(71)    Regin.  de  Cortiniaco  seu  de  Monte  Arojiso  in  Palsestinam  profedus  fnerat  cura  rege  Lodonc»; 
unde  haec  epistola  ad  annum  1149  refereiida  est. 


ad  cujus  possiro  vel  debearo  confugere  patrocinium, 
nisi  lanluro  ad  liberalitatis  vestne  refugiam«  a  qno, 
et  per  quero  certus  sum  habere  soJatium,  petiiioais* 
que  meae  consequi  fructuosum  effectum,  RemiiiiseeR 
domini  regis  praecepti,  quod  vobis  principaliler,  se- 
cundario  comiti  R.  [Radulfo]  Remis  fecil,  ul  videii- 
cet  de  redditibus  Pictavia".  pecnnia,  qoam  ei  aeoe- 
dideram,  mihi  sine  diminutione  solverelvr.  Qood 
quia  nondum  effectui  mancipatum  esse  noo  ainli|gi> 
tis,  rogo  vos  ut  magistrum  et  domlniim,  qood  side 
Pictavensibus  pro  negotiis  teme  lUiQs  ad  v« 


1405 


EPISTOLifi. 


liCA 


Teuerit,placeatYobis  eos  detineridonecvobisRemis  A  faciat.  Nam  Salo  in  vestro"  posse  est,  nec  poterit 


occurram.  Inde,  si  praeceperitis,   statim  ut  ad  yos 
Tenero,  vel  post  finilum  concilium  (72),  juxta  con- 
silium  vestrum  in  Pictaviam  ire,  juvante  Deo  para- 
iiis  ero.  Yaleatis  in  Ghristo,  mei  memor. 
EPISTOLA  CXIX. 

R.  Dfi   VONTE  FALCOMIS  AD   SUGERIUM. 

Mandat  paratum  se  eue  ad  $ubeundum  die  compe- 
tetilijudicium  secundum  consuetudines  Bituricum^ 
de  homine  qui  $uum  ei  servitium  denegabat, 
Reverendissimo  domino  suo  Sugerio  Beati  Diony- 

sii  venerabili  abbati  R.  [Rainaldus]  de  Monte  Fal- 

conis,  salutem  et  debitam  venerationem. 
Placuil  dic^itaii  veslrae,  prout  vobis  suggestum 

erat,   proiima  Dominica  post  Assumptionem  (73) 


vobis  resistere  plus  quam  aliquis  armiger.  Ex  quo 
bene  volueritis,  et  quid  inde  feceritis  mihi  per  pRB- 
seutium  latorem  remandate.  Non  enim  paterer  hanc 
injuriam  inultam  remanere  quae  ad  destructionem 
nundinarum  mearum  spectat.  De  csetero  nostis  vot 
mihi  significasse,  et  ego  vobis  mandavi,  quod  vobis- 
cum  loquerer,  si  mihi  remandarelis  hoc  esse  velle 
vestrum,  in  die  Lunae  ante  Pentecosten  (75),  apud 
Latiniacum,  et  nihil  mihi  inde  remandastis.  Quam- 
obrem  mando  vobis,  ut  mihi  per  hunc  nuntium 
mandetis,  si  praefata  die  Laliniaco  veneritis,  ut  et 
ego  iiluc  vobis  obviam  pcrgam  si  venire  volueritis. 
EPISTOLA  CXXI. 

EPlSCOrl   ANTISSIODORENSIS  AD   SUGERIUM. 


beatae  Mariae  me  Parisius  evocasse  pro  quodam  ho-  "  Commendat  ei  uxorem  et  filies  Roberti  medici,  amici 


mine  meo,  qui  et  se  et  servitium  suummihinegabat. 
Super  quo  paratus  fui  et  adhuc  sum,  in  palatio  do- 
niini  regis,  vel  ante  dominum  archiepiscopum,  se* 
cundum  usus  et  consuetudines  militum  et  servien- 
tium  Bituricensium,  sistere  judicio.  Verumtamen 
pro  veslris  et  regni  negotiis  usqiie  ad  ultimas  regni 
metas  pro  beneplacito  vestro  me  trahere  polestis. 
Profecto,  si  pro  controversia  aliqua  me  evocare 
cxcellentiae  vestrae  placuerit,  nos  Bituricenses  certos 
ei  statulos  haberemus  termiuos,  ultra  quos  non  nisi 
ratione  cogendi  sumus  (74).  Ego  autem  in  aliquo 
pnsfinitorum  terminorum  paratus  ero  die  compe- 
tenti  subire  judicium  secundum  usus  et  consuetudi- 
nes  Bituricarum.  Yalete  in  Domino  semper.  | 

EPISTOLA  CXX. 

COMITIS  BLESENSIS  AD   SUGERIUM. 

Denuntiat  ei  injuriam  cambiatoribu$  de  Vixeliaco  ad 
nundina$  $ua$  de  Pruvino  venientibu$  iUatam  a 
Guarino  filio  Saloni$^  vicecomiti$  Senonen$i$, 

SuGBRio  Dei  gratia  Beati  Dionysii  abbati  amico 
suo  charissimo,  T.[Theobaldus]  Blesensiscomes,  sai- 
lutem  et  dilectionem. 

Notifico  vobis  injuriam  et  dedecus  quae  Salo  vice- 
comes  Senonensis  intulit  regi  el  vobis,  qui  terram 
ejus  in  custodia  habelis,  mihique  damnum  et  dede- 
cus.  Guarinus  enim  filius  ejus  cepit  cambiatores  de 
Vizeliaco  ad  instantes  nundinas  meas  de  Pruvino 
venienles,  in  chemino  domlni  regis,  inter  Senonas 


eju$,  defuncti, 

Domino  et  Patri  charissiroo  Sdgerio  Dei  gratli 
Beati  Diouysii  abbati,  Hugo  Antissiodorensis  dictus 
episcopus,  salulem  et  dilectionem. 

Et  vidimus  et  audivimus  quod  Robertum  medicum 
in  vita  sua  charissimum  habuislis.  Cum  igitur  viam 
universae  carnis  ingressus  sit,  confidentes  de  veslra 
benignitate,  rogamus  quateniis  eumdem  affectum, 
quein  erga  praefatum  R.  habuistis,  in  ejus  uioreni 
et  filios  habeatis,  ut  bene  eis  propter  patrem  uta- 
mini,  et  eis  quae  R.  tenebat  integre  conservetis  ad 
servitium  vestrum. 

EPISTOLA  CXXII. 

COMIIIS  nivernensis  ad  sugerium. 

Ejusdem  argumenti. 

Domino  et  amico  suo  Sugerio  venerabili  Sancti 
Dionysii  abbati,  G.  (76)  comes  Nivernensis,  salutem 
el  servitium. 

Notum  essevobls  et  nobis  roanifestum  non  anibi- 
gimus,  R.  [Robertum]  medicum,  qui  viam  universae 
camis  ingressus  est,  fuisse  viruni  benignum,  et  boni 
servitii.  Illius  autem  servitium  et  beiiiguiiatem  uxor 
ejus  et  infantes  valere  et  auiilio  et  consilio  amic?*' 
rum  suorum  sentiaiit.  Eapropter  vobis  mandamus, 
et  rogamus  quatenus  ejus  uxorem  et  infantes  pro 
amore  Dei  et  nostri  diligatis  et  eis  benefaciaiis. 
EPISTOLA  GXXIII. 

ABBATIS   FERRARIENSIS  AD    8UGERIUM. 


et  Braium;  quem  ipse  Salo  et  prapositus  regis  de  o  ^^g^,  „,  ,.„rf„„.,,  ,j  ,,„,,j„  ^  ,„,,,„rf„„  „„^.^ 


Senonis  jurejurando  in  securilate  regis  posuerunt, 
et  eis  valens  septingentas  libras  et  plus,  ut  asse* 
runt,  abstulit.  Unde  vobis  mando  et  precor  ut  vos 
pigeat  de  chemino  regis  infracto,  et  Saloni  viriliter 
mandetis  ut  quidquid  cambiatoribus  ablatum  est, 
remota  omni  occasione  et  dilatione,  reddat  et  reddi 

(72)  Conc.  Remense  anno  148  prout  diiimus, 
media  Quadragesima  celebratnm  fuit. 

(75)  Po$t  A$$umptionem„„  Haec  dies  intelligi  po- 
testde  annis  ii47,  1148,  ii49,  quibus  Sugeriiis 
regnum  administravit,  iit  ad  venim  annum  propius 
accedamus,  medium  seligirous. 

(7i)  Cogendi  $umu$.  etc.  Idlpsiim  lestatur  Pelrus 
Bitiiricensis  archiepiscopus  in  epistola  ad  S.,  iitter 
$ugeiianas  95,  legitur  supra. 


pecuniam,  quce  Ferrarien$i  mona$terio  ad  $acram 
expeditionem  impetrata  fuerat, 

ReverendoPatriet  domino  Sugerio  Beati  Diony? 
sii  abbati,  Joannes  Ferrariensis  coenobii  minister, 
subjectionem  et  obedientiam. 

Ad  Patemitatem  vestram  et  Excellentiam  vestram 

(75)  AntePentecosten,  etc.  Cum  rex  Ludovicus  post 
Pentecosten  anni  1147  ilineri  Jerosolymilano  se  com- 
miserit,  haec  epistola,  quae  ante  Pentecosien  scripta 
fuit,  ad  annum  1148  pertinet,  vel  forte  insc^riuentem. 

(76)  Abbati  G Guillelmus  hic,  quiSugerium 

amicum  vocat  non  alius  videtur  quam  Guillelnuis 
eo  nominesecundus.Cumvero  isteannoli47  inCar- 
tbusiam  secesserit,  hanc  et  duas  sequentes  ejtisdcci 
arguroenti  lilteras  ad  an.  1146  vel  1147  retnihimus* 


USI 

Qnod  mtOemwkft^' 
de  ^kiCBcntod 

el  Ul  pffOBCSB- 

domiiio  Canoieia 
■nlumi  rocanos. 
DISTOUL  CUYU. 


I  pm  ab  afttiqiiedileii* 
EPISTOIA  CXXIT.  ■».€§ ioCMsiicfariUledifiginiQS,  a  vohis^ 

„ , Eaprooter  rreqoenler  «« 

m  MSHafiB  reraa  £msis  eTentilHis  rofaic 

^^^-if*'^!!!?^^"!?^  «i«  el  rogamus  da«si.- 

Ir«d#  de   Dmmum^  H  de  4u  Mb  m  wmt  mdaOm      ^^  -  «       ..  ».  ^-      .. 

kim  Qmmfredm  <t  ««««  »(iia  ja#.  ■»  tcsImo  pco  d«M  mkM  SaDCli  Martim  h 

wm  Scciuo  vcBcrabili  alfaii     Campis,  ^tat  «fc  dehlBlitf  dileclissimi  firalro  m- 
Dioii^i,CauAMC«mes.VncrMHis.ui     slri  dsmm  O.  ptaim— tam  i«  sptrilalilws  qn- 

"^  lesl,  elquotidie  BUfisae 

,  rode  cjus  eoQdescendeDles  iair- 

praedicbe  cum  oiore  aosln 

;  ifiledum  fralrem  el  fiiBa 

I  quoedam  ejosden  ]aii 

s,  quia  a  nobi^  el  fratribm 

eimores  oplimos  ad- 

Super  quo  ragamns  pnidenliaa  fe» 

Dei  el  amoris  noslri  respedi 

el  CMsilinm  ¥081000  ei  imiea- 

EPISTMA  CIlTin. 
ron  SKSQRnsis  ift  soccaini. 
Hcco  Dci  gnlia  SenonrBsis  ardiiepiscopas,  "hr 
Oio  ScccMo  ^eneralMli  ablMli  Ssnct 
Bionjsii,  salutcm  cc  dilcdionem. 

Deus»  qui  causam  noslram  tn  bim 

leslra  posuil,  cl  eum,  quem,  si  nobis  dalom  esMl, 

I,  judiccm  prxredl.  Cum  enim  de  aostri 

ardiidiaeoni  iunocenlia  minime  dulMtemiis»  vcstnm 

D,  cujos  seimns  sqsto- 

experti  sumus  idem  etbonam  propitis* 

Talde. 

EPISTOUl  cim. 

CATAULCmSlS   EMSCOH  AO  SO€EBm. 

Quantom  in  eorde  noslro  sUis  libentias  prssenli  ^  Asful  ul  u|Nid  rupem  pro  co  sti  poiromtt  cl  tM^- 
oilfiidcrciiiBi,  quam  absenli  mandaremns.  Sed  quo-  ccssor. 

niam  corporalero  pnesenliam  ^eslrMu,  quMn  mol.  SwEEioPatri  el  domino  Dei  gratin  dlgneicie. 
imn  yidere  apMl  M»,  MaxiMc  in  adTcnln  regis.  ™^  ^^  ^^  Dionysii,  lUmTMiUM^cs  ejm. 
operariMos,  sors  inimica  nobis  ioTidit.  id  nnnc     •*«■  paiienlia  Catalaunenas  EcclesiM    saccrto. 


lirertier  yobis  dicimus.  Minus  esl  ab  amore,  qnem     wim»«  dilecUonis  alfectum. 

or^  personam  Toslram  habemns,  si  omnia  nostra         QuoniaM  allectus  Testrae  diledionis  erfa  bos 


Teslra  esse  dixeriMus ,  quoniam  d  nos  ipsi  melios     I^"»  ^*  admodum  gaudemus  quia 


(77)  Cbbi  doiBBo  Cnfredo  de  Danteh,  elc.  Hxe     ipse  Gaufredus  eidem  ilie  y 
comilis  Nivemensis  controyersla  enm  Gaufredo  de     monio  donaTit«  dc  Terum  Gaufredus  eamdem  fiian 


Danzcio.  illain  praecessit  tempore  de  qua  anonymos  suam  prius  collocaTeraS  Anlello  de  Triangnio  (rm- 

auclor  Hislorix  LiidoTici  Tll :  c  Eo  tempore  Gau-  ncO.  cni  dedil  in  Marita^um  NuUincnm  d  quidMl 

fredas.de  Giemago  qoaradam  ftliam  suam  Slqphano  babebal  ibidem,  dquod  habebat  in  imifndcU- 

de  Sancerro  in  uxorem  dedit :  qiiod  astuto  constlio  cbcio.  »  Alque  binc  orta  riddnr  conlroTcrsia  prt- 

f«*cit.  Opinabatur  enlm  quod  ipse  eom  ab  infesu-  pler  docnrtalnm  feodum,  inconsuHo  snpcrioie  dfr* 

|ione  NiTemensis  comiiis  tuUri  posret.  Quin  etiam  mino,  qui  Innc  in  Pabestina  TersBbalnr. 


4409 


EPISTOLiE. 


im 


efTcctus    111  necessitatibus    nostris    de    prseterito  A  visGitur  mater  moeroris.  In  qno  uno  amicitls  vis  vi 


cxperti  sumus  et  de  futuro  exspectamus.  Rogamus 
itaque  clementiam  paternltatis  vestraft  ut  nos  erga 
piissimum  dominum  nostrum  regem  pius  pro  nobis 
sitis  patronus  et  intercessor.  Ante  ejus  siquidem 
adventum  multas  ut  nostis  snstinuimus  anxietates, 
in  quibus  solius  clementiae  vestrae  consilium*  recepi- 
mus,  et  remedium ;  post  ejus  vero  reditum  nihilo- 
minus  hostium  crebris  invasionibus  prsepediti,  ma- 
gnificentiam  ejus  debito  jure  humiiitaiis  nostrae 
Tisitarenequivimus  (78).  De  liberalitate  ergo  vestra 
plurimum  confidentes,  vos  devotissime  precamur 
nt  injurias  et  persecutiones  quas  sustinuimus,  et 
damna  rerum  jiostrarum,  qiiae  injuste  recepimus, 
domino  regi  stgnificetiSu  Cujus  quidem  praeseniiam 


dignitas  facile  elucet,  cujus  vires  nec  tempus  immi- 
nuit  nec  aetas  consnmlt.  Nihil  praeclarius  boc  bono 
ecclesia  Deati  Nartini  gloriatur,  quod  amicitiam 
vestram  meruit  obtlnere.  Sed  quia  apud  chari  pe- 
etoris  secretum  nihil  ruboris  est  id  expetere  quo 
indigeas,  idcirco  ecclesia  fieali  Martini  vestro  indi- 
gens  consilio,  vol)is  speciali  ,amico  suo  supplifat  eC 
orat,  ut  dissoiutis  occupationibus  interesse  velitis 
cuidam  negotio  quod  in  praesentia  legati  (80)  civi- 
tate  Meldis  tractandum  est  adversus  clericos  Sanetl 
Mauritii,  tertia  die  ab  ea  Dominica  in  qua  cantatur: 
/sft  $unt  dies. 

EPISTOLA  CXXXII. 

ABBWIS  CLARiEVALLE!«SIS  AD   SUGERIUM. 


ex  voto  desiderii  nostri  in  proximo  adire  parati  ^     Amantissimo  Patri  et  domino  Sugerio  Dei  gratia 
sumus,  eique  pro  posse  foculutis  nostrae,  elsi  mi- 
nimum  quantum  ad  plenitndinem  speciat  voluntaiis, 
de  nostro  ut  Patri  et  domino  serviemus.    Valete. 
EPiSTOLA  CXXX. 

A.   REDONEMSIS  EPISCOPI  AD   SUGEftlUll. 

S^ibit  necesse  $ibifui$$e  Nmnetum  usque  descen-' 

dere  priuuiuam  adip$um  veniret ,  venturum  autem 

$e  prima  Quadrage^mm  hebdomada. 

Dildctissino  domino  siio  Swerio,  Dei  graiia 
Sancti  Dionysii  reverendo  abbati,  A.  [Alakus]  Re- 
donensis  Ecdesiae  humilis  minister,  salutem  et  di- 
lectionis  obsequium. 

Sanctitati  vesirae  grales  plurimas  referim«s  quod 


Beatl  Dionysii  abbati,  Bernabdus  Claraevallensis 
vocatus  abbas,  salutem  et  orationes  quaspotest  in 
Domino. 

Yerbumquod  attulerunt  magister  Templi  et  frater 
Joannes  tam  laetus  accepi,  etc.  \ide  iuter  epi$tota9 
5.  Bernardi,  Patrotogia}  t.  CLXXXll. 
EPISTOLA  CXXXI1I 

ABBATIS  CLUNIACENSIS  AD  6UGERIUM. 

Yenerando,  et  praecordiali  amiconoslro  domno 
SuGERio  Sancti  Dionysii  abbati,  fraterPETRUS  huini** 
lis  Cluniacensis  abbas,  salutts  ct  pncseiitis  ct  aetenK» 
plenitudinem. 

Doleo,  et  supra  quam  dicere  possum  doleo,  quin  «a- 


nos  ad  sustentandam  exsUii  nostri  inopiam,  quasi  ^  cro  conve»tui  vestro,  qiiem  apiid  CarnoUimdomiinis 


st  nobismuUum  obnoxius  essotis,  invltastis.  Vesirae 
itaqw  paterBitati  notum  fieri  volumus  quod  Nanno- 
tum  usque,  terras  illius  necessiiatibus  et  negotlis 
noslris  exigentibus ,  nos,  priusquam  ad  vos  veiiia^ 
mus,  descendere  necesse  fuit.  Ad  ves  vero,  itt  ad 
dominum  et  patronum,  prim^  bebdoroada  Qeadra- 
gesimae  Deo  volente  venieraus  (79).  Valete. 
EPISTOLA  CXXXI. 

CLERl    BEATI  MARTINI   TURONENSIS  AO   SUGERIUM. 

Rogant  ut  intere$$e  velit  cuiUam  negotio  quod  in 
pr<e$entia  (egati  Metdi$  tractandum  erai  adver$u$ 
clerico$  S.  Mauritii, 

SuGERio,  Dei  gratia  venerabili  abbati  Sancti  Dio- 
nysii,  totusecclesiae  Beati  Martini  ckrus,  salutem  ei 
amicitiae  integritaiem. 

Yulgare  «st  et  tritum  ppoverbium,  quod  res  bu^ 
manae  spatio  temporis  evanescunt.  Tempore  enim 
iBteritgaudium  cujuslibet  voluptatis,  tempore  obli- 

(78)  Vi$ilart  nequivimu$,  etc.  Bartho1oma*ns 
electus  fuerai  Catalaunensis  episcopus,  rege  in  pe- 
regrinatione  constituto. 

(79)  Deo  voiente  veniemu$.  Forte  irt  interesset 
alicui  ex  conventibiis  quos  pliires  coegit  Siigerius 
cJe  instauranda  expeditione  Jerosolymilana ,  prout 
iestaiur  ejus  Vitae  scriptor.  Unde  ad  annuin  il50 
hanc  epistolam  referri  posse  censemus. 

_  (.^j*)  ^^*fif«"".  Alberici  Osliensis  episcopi  qiii  anno 
1145,  Dominica  I$ti$unt  die$,  sou  Doininica  Passio- 
nis,  Farense  monasterium  dedicavil,  proiii  legitur 
III  mstrumento  a  D.  Duplessis,  recitato  inier  probat. 
iJisioriae  Meldensis,  p.  40:  c  Aibericus,  Dei  gratia 


rex  eonsllio  sapienttas  vestrffi  et  aliorum  sapientum  In- 
dixit,  iitteresse  non  iralco.  Crediieiniimoamico,';re'* 
dite  vera^Bcenti,  quia  verevoloct  iion  valeoctquia 
aon  valeo  doleo.  Quisenini  non  doleat  senon  intercsse 
iom  SMiciocol1cgio,ubinuIlusproprium  lucriim,  ubi 
nuUus  qu»  sua  sunt  quseret,  sod  quge  Jesu  Christi? 
Non  enim  quasUbct  res  agitur,  sed  de  illa  tractatur 
qua  major  nitlla,  imo  quae  «st  omnium  maxlnia. 
Nonne  maxima  omnium  est,  providere,  satagerc,  ne 
eanetuiQ  detur  canibus?  ne  toca  in  qitibus  slcleruiit 
pedes  operantis  saUitem  in  roedio  terne,  rursum  pe- 
dibus  iniquorum  proterantiir?  ne  rcgia  Jcriisalcni  a 
proplietis,  ab  apostolis,  ab  ipsoomnium  Sahalore 
dedicata,  ne  nobllis  illa  totius  Syria^metropoItsAit- 
f)  tiochia  itcrum  blasphemis  et  ncfandis  honiinibiis 
subjiciantur?  ne  ipsa  salutaris  crux  jani  nb  iinpiis, 
ut  dicitur,  obscssa,  u|  olitH  a  Cosdroe  capiadir?  ne 
ipsum   sepulcrum   Domiiii,  qiiod  Iiacteiius,   Juxta 

Ostiensis  cpiscoptis  sanctoe  sedis  aposioiicac  lcga- 
tus,  omnilHis  fidelibus ,  etc.  Notuni  fleri  voliimiis 
qiiod  nos  anno  Incarnat.  Doin.  4i45  (vel  ii46  a 
Kal.  Januar.  incoepto)  aposloUca  legnlione  iii  tolo 
regno  Galliarutn  fungenles,  pncsciitibus  itobiscuin 
venerabilibus  fralribiis  nostrls,  scilicet,  Parisieiisi, 
Meldensi  et  Trecensi  episcopis ,  Doniinica  l$li  $unt 
die$  ,  venerabile  Pharense  monasteriiim ,  ubi  Dco 
famulari  ceniitur ,  religiosarum  congrejintio  femi- 
narum,  centenarium  excedens  numerum  sotcinni(er 
per  Dei  gratiam  dedicavimus.  Idera  quippe  inona- 
sterium,  >  etc. 


Uli 


SUGERII  ABBATIS  S.  BIONTSH 


IIIS 


prophetain»  gloriosum  ioto  orbe  fuerat,  fortassis  ut  A  causis  mittimus  ad  tos  hmic  Teoerabileni   fraticv 


illi  minari  solent  radicitus  evellatur?  Huic  ergo  tam 
sancto  tamque  necessario  tractatui»  ad  quem  humi- 
litatem  meam,  venerande  vir,  invitare  voiuisti,  li- 
bentissime,  ut  dixi,  interfuissem,  si  ulio  modo  po- 
tiiissem.  Quae  iler  hoc  meum  impediunt  multa  sunt. 
Sed  inter  alia  specialia  duo  sunt.  Unum  multiplex 
incommodum  corporis  mei,  quod  a  Nalali  Domini 
usque  ad  hoc  tempus  pene  assidue  passus  sum; 
aliud,  conventus  magnus  priorum,  quos,  antequam 
de  islis  quae  mandastis  aliquid  scirem,  in  ipso  fere 
initio  Quadragesinue  pro  consilio  inevilabilis  rei 
Cluniacum  eadem  die  qua  conventus  vester  apud ' 
Carnotum  indiclus  est,  venire  praeceperam.  Susci- 
piat  ergo  si  placet  aequo  animo  unanimis  et  cfaaris- 


nostrum,  et  dilectum  £cclesie  nostrae  filini,  ooi» 
num  Stephanum  quondam  YienDeosem  arclucfaac»- 
pum,  virum  utique  religiosum,  el  ia  i 
citatum,  qui  vobis  in  causa  Dei  vice 
tiim  licuerit  assistat,  et  si  quid  de  Senoneiisi 
tio  ad  honorem  Uei  et  Lugdunensis  Ecdeaix  pcrd»- 
mini  regis  studium  et  vestrum  compositaa  fueril^ 
ad  nos  idonee  referat.  Soluto  enim  hiyiu  4isc0niic 
scrupulo,  et  pace  inter  Ecclesias  refonmla  Doaino 
regi,  et  personis  Ccclesise  quo  iibet  occorrere,  et  m 
hac  causa  Dei  consilium  et  auxilium  nastmai  partti 
sumusimpendere. 

EPISTOLA  CXXIV. 


...  ^  ^  GAUFREDI  ARCBIEPISCOPI  BURDEGALKIfSIS   AB  SCGCRmi. 

sima  mihi  revereutia  vesira  non  fictam,  sed  veracem  b  v 
cxcusationem  nieam,  et  apud  se  et  apud  alios  excu- 


satam  babeat  absentiam  meam. 

EPISTOLA  CXXXIV, 

LUGDUNENSis  ARCBIEPISCOPI  AD  SUGERlUlf. 

Excusal  se  quod  coUoquxo  Carnoti  ad  subveniendum 
Orientali  Ecclesio!  indicto  adesse  non  possit  quia 
Senenensis  archiepiscopus  primatus  ejus  derogare 
non  verehatur, 

Unibertus  Dei  gratia  sanctae  Lugdunensis  Eccle- 
sis  archiepiscopus,  charissimo  el  venerabili  Sugbrio 
Sancti  Dionysii  abbati,  asternam  in  Christo  Jesu  sa* 
lutem. 

Qtto  dolore,  quibus  lacrymis  Orientali  Ecclesiae  in 
tot  et  tantis  nunc  miseriisconstitutse  compati  debea- 


se  eupit  quod  ad  submaniiiimem  ejws  »- 
terehu  non  posiit  Camoten$i  conwemtmi. 

Oharissimo  suo  et  merito  reverendo  domino  S«- 
GERio  venerabili  per  Dei  gratiam  Beati  Dionysii  sb- 
bati,  fraterGAUFREDDsBurdegalensisEoclesijedictM 
episcopus,  salutem  et  si  quod  possii  obaeqBiua 
cum  charit«te. 

Litleras,  domine,  dignationis  vestrae  d^tavene^ 
ratione  suscepimus.  Quibus  diligenter  iBspeci.s, 
quem  prius  noveram  zelo  domns  D^  el  amoie  Ih- 
temae  charitatisaccensum,  nunc  maxinae  in  tempoft 
necessitatis  causam  Christi  agendann  tos  suseepisM 
cognosco.  Preces  itaque  vestras,  et  subaioiiitioMB 
ex  parte  vestra  et  venerabilium  daminanmi  a  Pa- 


mus,  nuilus  fidelis  Deumque  timens  ignorat.  Qua     trum  archiepiscoporum  et  episcoponun  per  vos  ia- 


vero  vigiiantia,  quo  studio,  pro  ejus  subventione, 
omnis  religiosus  et  Dei  cultor  soHicitari  debeat,  ipsa 
quam  patitur  calamitas  et  afllictio  manifestat.  Yerum, 
quia  nos  pro  oiBcio  noslro,  et  pro  jure  primaius, 
ex  parte  domini  regis  et  optimatum  regni,  ad  collo- 
quium  quod  apud  Carnotum  celebrari  debet  invilas- 
tis,  sciat  charitas  vestra  quod  donec  Senonensis  ar- 
chiepiscopus  in  eadem  causa  primatus  nobis  dero- 
gare  non  veretur,  et  aposloticis  mandatis  contumax 
et  rebellis  existit,  pudor  nobis  est  ad  illas  progredi 
partes,  ubi  domino  papae  contradicitur,  et  Lugdu* 
iiensis  Ecclesia  debito  honore  fraudatur.  Ad  haec, 
aiio  inagno  et  inopinato  detinemur  impedimento, 
quia  domnus  Tiio  (81)  abbas,  vir  utique  roagnus,  et 


ctam,  tum  pro  re  ipsa  quae  agitur,  tiun  pro  petiiioM 
tantorum  virorum  cum  exsecutione  operis  snad- 
piendas  dignum  duximus,  si  pro  voluntate  noks 
adessel  facultas.  Yerumtamen,  quia  non  est  volen- 
tis  neque  currentis,  sed  miserantis  Dei,  a  jam  in- 
coepto  itinere  desistege  nos  oportuil,  propriacorpo- 
ris  exigente  infirmitate.  Praelerea,  domimis  Theode» 
ricusGalerannus(82)ex  parte  domiiii  re^is  et^nos  ct 
fralres  nostros  coepiscopos,  generaliter  qnoqoe  om- 
nes  proceres  terr»  nostrae  convocaverat  apod  Sia- 
ctum  Joannem  Angeiiacensem,  Dominica  E§e  ma 
Pastor  bonus  (83),  pro  pace  terrae  firmanda,  et  bj 
qiue  ad  honorem  regni  spectant  in  terra  nostra  sta> 
tuendis.  Dilectam  ergo  nobis  serenitatem  vestrai 


in  Lugdunensi  Ecclesia  quasl  praecipuus,  graviter  0  attentius  petimus  haberi  exoratam,  ut,  qeia  his  qia 


infirmatur,  et  quotidie  ingravescente  morbo  ad  exi- 
tum  propinquare  videtur.  £t  quia  castra  et  muni- 
tiones  Ecciesiae  nostrae  in  manu  ipsius  sunt,  rogalu 
el  consilio  clericorum  nostrorum  longius  exire  ad 
pnesens  distulimus,  ne  forte  in  absentia  nostra  filii 
hiijus  mundi,  qui  semper  Ecclesiis  adversantur,  op- 
poiiunitatem  maiignandi  inveniant,  ct  Lugdunensi 
Ecciesia^  insanabiie  vulnus  infligant.  His  igitur  ex 

(81)  Ylio  seu  HUio  abbas  S.  Justi  exlra  muros 
Lugdiinenses,  quae  prius  SS.  Macbabseorum  dicat, 
nomen  S.  Jusii  suscepit,  a  tempore  quo  hic  sanctus 
ea  in  basilica  sepultus  est. 

(8i)  T.ieodoricus  Galeranni  subscriptus  occurrit 
post  Sugerium  et  Radulfum  comilem  Yiromanden- 
sem,  in  dipiomate  regis  Ludovici  YII  pro  monaste- 


praediximus  praepediti  inleresse  tanlo  ooBvenliii^Si) 
^pnpossumus,  vobis,  domine,  mdlesiiuBMmvidea- 
tur ;  sed  apud  vos  et  eos  qui  convenire  debent,  di- 
minos  et  Patres  nostros,  charitas  vestra  habcat  nos 
excusatos.  Qui  licetabsentes  corpore,  spiritataiBcn 
vobiscum  praesentes  erimus,  optantes  nt  Ckristus  ia 
causa  6ua  spiritum  consilii  vobis  administm.  Bcce 
valete. 

rioBoni  Nuntii  Aurelianis,' dato  anno  1149,  t.TI 
Annal.  Fenedit.,  p.  i65.  Inepist.  Uugonis  Senooi^* 
sis  archiepiscopi  ad  Sugerium,  legimus  fratrem  Cj- 
Urannum,  qui  cuslodit  Pari$ius  domum  TempH. 

(83^  Dominica  11  post  Pascha. 

(84)  Tanto,  eonventui,  etc.  Conventui  CamoiCBi 
de  quo  in  epistoki  Sugerii  ai  Prlmmf  hraiirtnif  ■ 


i4n 


EPISTOLA  CXXXfl. 

ARCHIEPISCOPI  BITURICBNSIS  AD  SOCERIUM . 

CharissiiDO  fratrl  et  amico  Sdgerio  Dei  gratia  ve- 
iferabili  abbati  Sancli  Dionysii,  Petrus  Bituricensis 
Ecclesisehumilis  minister,  salulem  el  veram  in  Chri- 
sto  dileclionem. 

Quoniam  de  religione  et  aniicitia  vestra  plurimum 
confidimus,  securius  vobis  scribimws,  maxiine  quae 
ad  honestatem  pertiiiere  cognosciinus.  Bartbolo- 
m»;us  siquidem  archidiaconus  nosler  malae  vitae  ot 
pessimae  famae  precibus  domini  regis  apud  doininum 
papam  obtinuit  ut  causa  quae  inter  nos  et  ipsum  ex 
mandato  domini  papae  ante  dominum  Burdegalensem 
agitabatur,  in  octavis  Pentecostes  ad  gravamen  no- 
sirum  Romae  tractaretur.  Quapropler  oportet  nos  il- 


EPISTOLiE.  UI4 

A     Prudentiam  tuam  latere  non  credlrous,  etr.  Yidg 


in  Eugento  111  yod  an.  4i53. 

EPISTOLA  CXXXIX. 

LDDOVICI  REGIS    AD   SUGERIUM. 

Vt  finem  imponat  querelis  pauperum  CamotemiMm^ 
super  Raaulfum  Malveisinj  quat  ejus  discretioni 
terminandas  commiserat. 

LuDovicus,  Dei  gratia  rex  Francorum,  diiecto  no- 
stro  SuGERio  eadem  gratia  venerabill  Sancti  Diony- 
sii  abbali,  salutem  et  copiosam  dilectionem. 

Querelas  pauperum  ad  iios  super  R.  Malveisin  (86) 
clamanlium  una  nobisciim  Carnotiim  vestra  audivit 
discretio,  easque  ad  vestram  discretionem  terminan- 
das  vobis  imposuimus.  Yenim,  quia  quinta  feria 
proxima  post  Pentecosten  huic  negotio  interesse  non 


luc  in  pi^ximo  ire  vel  mittere,  nisi  justitiae  et  ho-     possumus,   diiectioni  vestrae  mandantes  scribimus 


neslati  volumusdeesse.  Ideoque  dilectionem  vestram 
obnixius  deprecamur  quatenus  apud  domiimm  re- 
gem  efficiatis  ut  domino  papae  pro  nobis  scribat,  et 
vos  ipse  scribatis,  sicui  fidelis  noster  Constantinus 
latius  vobis  exponet. 

EPISTOLA  CXXXVII. 

ABRATIS  POMTINIACENSIS  AD  SUGERIUM. 

Commendat  ei  eausam  thesaurarii  Antissiodorensis^ 
ipsius  discretioni  a  Romano  pontifice  commissam, 

Yenerabili  (J|pmino  et  charissimo  Patri  Sugerio, 
Dei  gratia  Sancti  Dionysii  abbaii,  frater  Cuido  Pon- 
liniacensis  vocalns  abbas,  saliitem  et  orationes. 

Thesaurarius   Antissiodorensis  noster  et  doinus 


quatenus  pauperum  tam  diligenter  intendatis,  ut  et 
Deus  super  justitia  honoretur,  nosque  apiid  Deum 
et  omnes  bonos  laudem  consequamur.  Valete. 
EPISTOLACXL. 

J.   CARDIRALIS  SAMCTiE  MARliE  NOViE   AD  SUGERIUM.. 

Commendat  ei  causam  magistri  Petri,  ipsius  judicio 
ab  Eugenio  papa  commissam. 

SuGERio  Dei  gralia  venerabili  abbati  Sancti  Dio- 
nysii,  J.  [Joannes]  eadero  graiia  Sanctae  Mariae 
Novae  diaconus  cardinalis,  salutein  et  dilectionem. 

Pro  latore  praesentium  magistro  Pelro  dHcctio- 
nem  vestram  plurimum  rogamus,  quatenus  in  causa 
sua,  quae  vestrae  prudentiae  a  domino  papa  commit- 


Dostrae  Pontiniaceusis  amicus  est,  qui  apud  veslram  r  ^'^"'**  P^"'"  ^^^  sentiat  et  mansuetum,  et  tantis  la- 

subiimitatem  putat  sibi  aliquid  valere  nostrae  par-  boribus  suis  misericordiae  compassione  propinqunm. 

vitatis  supplicalionem.  Sed  neque  nos  quidem  de  Ipse  quidem  asserit  se  ab  imposita  culpa  Immunemt 

vestra  benignitate  difiidimus,  quin  nobis  pro  eo  sup-  quamvis  si  culpabiiis  inveniretur,  leviganda  esset 

plicantibus  quantulumcunque  condescendere  digiie-  ulique  propter  consuetudinem  et  impunitatem  sciio- 

inini.  Si  igitur  habei  apud  vos  locum  aliquem  pau-  lasticorum  excessuum.  Verum  quia  causa  ista  ad 

peris  intercessio,  sentiat  vos  propitium  amicus  no-  Romanam  audientiam  delalaest,  et  ad  vestram  re- 

ster  in  causa  sua,  qua;  a  domiiio  papa  vestrae  discii-  missa,  servetur  graviias,  adhibeatur  et  pietas,  colii- 

tienda  commiltltur  discretioni  (85).  Qiti  etiam  ado-  beatur  stultilia,  honoretur  scientia,  doctrina  fornie« 

mino  rege  in  causam  trahitur,  in  qua  ^nihilomiiius  tur,    et  charitas  reparetur.    Compensatis  quoquo 

pro  Dei  amore  et  nostro  placeat  vestrae  saiictitati  ei  iitrinque  laboribus  ita  terminus  imponatur,  iit  cu- 

sufTragium  vestrum  non  deesse.  Quia   sigillum  no-  riositas  et  inquietus  animus  apud  vos  nulla.enus 

strum  non  habebamus,  sigillum  domini  Anlissiodo-  locum  inveniat.  Pro  seiste  rationem  pio  judici  red-^ 

reiisis  apposuimus.  dat,  et  quicunquc  convicti  fuerint  prohibitam  vio- 

EPISTOLA  CXXXVIII.  lentiam  commisisse,  onere  suo  singuii  onerentur. 

EUGENII  PAPiE  AD   SUr.ERlUM.                             D  EPISTOLA  CXLI. 

Eugemius  episcopus,  servus  servoruni  Dei  dilecto  bugonis  cardinalis  tituli  w  lucina  ad  scgeriim. 

filio  SuGERioabbati  Sancti  Dionysii,  salutem  et  apo-  Pro  eodem  magistro  Petro. 

stolicam  benedictionem.  Charissimo  fratri  et  amico  Sugerio  venerabili  San- 


(85)  Committitur  discretioni,  etc.  Causa  illi  erat, 
ni  rallimur,  de  praepositura  Antissiodorensis  Eccle* 
si:P,  de  qua  lixc  habet  auctor  gesloruin  Antissiodo- 
rensiiim  episcoporum,  cap.  55,  tom.  I  Biblioth.  mss. 
Labbei,  p.  465,  ubi  de  Hugone  Matiseonensi  agens : 
I  Dcniqiie  cum  inter  univcrsos  Gallicanae  Ecclesiii: 
coepiscopos  praecipuae  honestatis  ct  magni  consilii 
pro  certo  sapientium  judicio  teneretur,  cummie  ad 
commiine  bonum  Ecclesiae  suae  mullum  sollicitus 
exst  tissct.  cuidam  tamen  nepoti  suo  prseposituram 
ejiis(lem  Ecclesiae  donavit,  quam  benignissimo  cha- 
ritatis  afiectu  venerabilis  memoriae  Hugo  pracdeces- 
sor  suus  ad  bonuin  commune  fratnim  super  meflH 


sam   Sancti  Stephani  per  manum  ejusdero  proto-* 
martyris  dederat :  quod  et  auctoritate  summi  poiiti- 
ficis  et  sua  confirmatum  liiit:  >  Qtio  posito    hiec 
epistola  ad  annum  ii50  revocanda  est,  ut  ex  S.Ber^ 
nardi  epistola  276  patet. 

(86]  Radulfuni,  fralrem  Samsonis  Remensis  ar- 
chiepiscopi,  qui  anno  1148  aniiiversarium  instituit 
in  ecclesia  F4aviniacensi  S.  Geremari  pro  anima 
patris  et  matris  suae,  concedentibus  hoc  conjuge  sua 
Brita,  et  filiis  Radulfo,  Guillelmo,  Manasse,  et  filia* 
biis  suis  Agnete,  Joanna,  Regina.  Inter  Instr.  t.  X 
Gall.  Cbrist.,  col,  258. 


1415 


SUGERll  AnBATIS  S.  DIONYSIl 


i41€ 


eti  Dionysii  abliati,  Hugo  sanct»  Roroan»  Ecclesise  A  bis  per  coromeantes  signiiicare  iioii  pifriteniiiii.  iit 


lituli  in  Lucina  presbyter  cardinalis,  salutem  et  di 
lectionem. 

Praesenlium  laior  ad  pedes  domini  papae  veniendo 
plurimum  laboravit,  quem  pro  excessibus  excom- 
flnunicationis  vinculo  innodatum,  nos  ejusdem  do* 
mini  nostri  raandalo  absolvimus.  Gausam  autem 
ipsius,  sicut  in  lilteris  domini  papae  continetur,  di- 
scretipni  vestr^  fore  commissam  cognovimus;  et 
quia  ipsum  viniro  siquidem  littcratum  et  maximam 
pro  sludio  disciplin»  sollicitudinem  gerentem  cogno- 
Yimus,  in  causis  ejus  pro  eo  libenter  intercedimus. 
Uude  charitatis  vestrae  prudcntiam  exoramus  ut 
eumdem  pro  se  tantummodo  respondentem,  in  quan- 
tum  juslitia  patitur,  foveatis  et  benigne  tractetis. 
EPISTOLA  GXUI. 

BUGONIS  ROHilfl  AD  SUGERIUM. 

Pro  eodem  maghtro  Peiro. 

SuGERio,  Dei  gratia  abbati  S^ucti  Dionysii  vene- 
rabili  domino  et  amico  suo,  frater  Hugo,  salutem. 

Quoniam  ad  pietatis  officiuro  plurirouro  spectat, 
evitare  non  possumus  quin  pro  faroiliarihus  nostris 
apud  amicos  nostros  intercedamus.  Latorem  itaque 
praesentium  raagistrum  Petrum,  cujus  causa  discre- 
tioni  vefitrae  a  doroino  papa  rerotltitur,  pro  amore 
Dei  et  nostro  in  quantum  justitia  palielur  sustenta- 
iis.  Studiuro,  quod  semper  Itberalibus  artibus  ap- 
plicuit,  et  honestas  morum,  in  quantum  novimus, 
apud  benignitatis  vesti^  prudentiam  non  roinimara 
gratiam  debent  promereri.  Laborem  etiam  quam 


sicut  vos  nostrap,  ita  et  nos  vestras  coogaailmBS 
saluti. 

EPISTOLA  GXLIT. 

EUGENll  PAP/E  AD  DOMNUM  SUGEftm. 

EuGENius  episcopus,  servus  servonim  I>ei«  diiedo 
(llio  SuGERio  abbaii  Sancii  Dionysiit  saloiefliei  ap»- 
stolicam  benedictionem. 

Imroensuro  pietatis  opus,  qvod  charissimo  ilio 
nostro  Ludovico  illustri  Francorum  regi  diriBa  ni- 
sericordia  inspiravit,  etc.  Vide  in  ^ugefue  lll^  o^ 
an,  iio3. 

EPISTOLA  GXLY. 

NICOLAI  ABBATIS  CORI^I^  4P  SQGCBIini. 

P  Rogat  $e  apud  regem  exauari  quod  Aweiiamem  acBS- 
^      nem  ad  condictam  diem  miurit  de  negolio  f«a  cam 

burgensibui  Corbeia!  retpomurum, 

Doroino  et  patri  siio  Sugerio  Dei  gratia  veneraliifi 
abbati  Beati  Dionysii,  Nicolaus  Gorbeiensis  Ecde* 
siae  huroHis  minister,  saluiis  plurimora  ei  anMms. 

Ex  omntbus  periculis  et  necessiiaiibas  meis  »4 
tranquiiliiatem  vestram  quasi  ad  tuiissimum  ei  ex- 
pertum  salutis  meae  portum  confidenier  eonfiigia. 
JPostquam  igiiur  a  vobis  redii,  gravi  negocio,  qvod 
inter  nos  ei  eomitem  Flandrl»  agiiur,  praepetfiisSt 
etad  partes  illas  submonentilMis  eplscopis  Toma- 
censi  et  Morinensi  propter  compositionem 
Dominica  praeteriia  profectus,  ad  diem  quam 
nus  noster  rex  nobis  condixerat,  ut  scilicei  ad  ( 
Aurelianis  mitterem,  mittere  non  valui.  Undeve- 


maximuro  hac  de  causa  jaro  periulit,  et  injusle,  ut  ^  ^^^^^  crebro  expertaro  dilectionem  obnixe 


ipse  ei  nonnulli  alii  asserunt.  In  Romana  quoqiie 
curia  diu  sustinuit,  et  ad  hoc  el^boravit  ut  duo  ex 
sociis  suis  eadem  de  causa  accusati,  in  prsesentia 
▼estra  suaro  ostenderent  innocentiam.  Quod  quia 
impeirare  non  potuit,  pro  se  solo  habet  rcspondere. 
EPISTOLA  GXLlll. 

ROGERII   REGIS   SICILliE  AD   SUGERIUM. 

Bogat  ut   vicem  rependens  de  statu  suo  ipsum  per 
commeante$  $€epiu$  certiorem  faciat. 

HoGERius,  Dei  gratia  rex  Sicili»,  ducatus  Apullse 

ei  principatus  Gapuae,    Sugbrio  venerabili  abbail 

Sancti  Dionysii,  charissimo  amico  suo,  salutem  et 

dileciionem. 


quatenus  doroino  regi  me  excuseiis,  ei  ne  irascatur 
agatis,  qvia  absens  negotiam  tanium  nisi  fidelissi- 
mo  nuniio  credere  ausus  non  fui,  ei  ideo  miticre 
supei^sedi.  Ego  quoque  absque  dubio  Dominica  pro- 
sima  post  apostolorum  festum,  aot  nuniiiis  i 
prseseniiae  vestrae  propter  hoc  assisiam. 
autem  patemiiatem  vestram  oiendisse  me  in  hoc, 
quod  ad  praedicum  diem  non  misi,  plarimum  I 
de  remissione  irae  vesirae  certiflcari  per  liltcras  ^ 
stras  precor.  Precor  etiam  nobis  mandari,  si ' 
est  quod  aiidivi,  dominum  regero  ab  Aurelianis  ad 
nos  recto  itinere  venire  debere.  Illud  eiiam  qtmo 
quod  si  dominuro  regero  negotium  suum  ei  nosinia 


Amicorum  est  (87),  ut^lter  alterius  congratuletur  .  contra  burgenses  nostros  efiicaciter  exsecuiunim 


serenitati.  Unde  dilectioni  vestrae  signiAcaredignum 
duximus  nos  gratia  Dei  sanos  et  incolomes  esse. 
Kogamus  equidem  ut  vicem  nobis  aroicis  debitam 
rependentes,  de  vestrae  dilectionis  statu  saepius  no- 

(87)  Amicorum  «tl,  etc.  Scirous  ex  scriptore  Vitse 
Sugerii,  Rogeriuro  Siciliae  regem  impense  illum  co- 
luisse :  c  Nonne,  inquil,  huic  famosissirous  rex 
Siciliae  Rogerus,  litteras  misit  supplices  et  depreca- 
iorias,  ac  munera  desiinavit^  Nonne  cogniio  posi 
baec  pio  ejus  pereffrinandi  desiderio,  illi  prseparavit 
occurrere?  >  —  i  Ei  quidem  tunc  temporis  rex  Ro* 

J[erius  Apultensis  [imperatorero  G.  P.]  importune  et 
eliciter  iropugnabat,  et  locis  pluribus  expugnabat. 
Gontra  quem  si  regero  nostruro  sibi  sociare  potuis- 
set,  oronem  illis  thesauroruro  copiam  effudisset,  i 
inquit  Odo  de  Diogilo,  I.  iv,  p.  16 : 


fore  scitis,  nobis  mandetis,  ei  ego  ejus  misericor- 
diam  exspcctabo.  Quod  si  eum  flecti  el  mollins  agffc 
senserilis,  nobis  idem  innuite,  quia  nisi  ejus  mihi 
adsit  auxilium  (88),  pacem  nostram  qualeaicimqQe 

(88)  Ni$i  eju$  mihi  ad$it  auxilium.  Scripftii  La- 
dovicus  litleras  quae  hal)entur  in  chariulario  Philin» 
Aug.  ms.  etCorbeiensi  nigro,  fol.  34 :  i  Ludoviciis,  M 
gratia,  Francorum  rex  et  dux  Aquiianonim,  majo- 
ribus  G.  de  Hesli  et  Giloni,  ei  juraiis  de  commimia 
Gorbciensi,  et  universis  burgensibus,  saliiiem  ei  gn> 
tiaro  nostraro.  Noslri  juris  et  ofilciiest,  possessKmo 
ecclesiarum  regni  nostri,  et  homines  ipsarum.  a  pn- 
vatis  et  extraneis  inimicis  servare  ei  deieadm. 
Hac  igitur  ratione  coacti,  vobis  mandanies  prrcip- 
mus  quatenus  servientes  Gorbeieosis  noiiasien]. 
tam  ad  abbatem ,  quam  ad  capiiolum  peniacate^ 


UI7  EPISTOLiE.  I4ig 

ib  offerenttbus  acclplam.  Yalete,  et  bonori  Ecclcsia  A  slro  res  fieret,  eosdem  dilectlonl  ▼estrae  referleiiies 
labTcnite.  misimus.  Rogando  igitur  vobls  mandamus,  sicut 


EPISTOLA  CXLVL 

AD  ROGERIUM  R£GEII  SlClLIiC. 

Gratias  ei  agit  quod  suamei  prosperilatem  signifieare^ 
et  de  incolumilate  ipsius  qumrere  haud  dedignatus 
sil. 

Glorioso  Dei  gratia  regi  Sicili»,  ducalus  Apuli», 
et  principatus  Gapu»,  Rogerio,  Sogerius  Beali  Dio^ 
nysii  abbas,  in  eo  regnare  qui  dat  salutem  regibus. 

Regi»  majestatis  excellentise,  si  non  qualesdebe- 
mus,  quales  tamen  valemus  gratiarum  actiones  re- 
ferimus ,  eo  quod  tanti ,  tam  sapientis,  tam  famosi 
domini  celsitudo  nostrae  parvitatis  memorari,  ac  de 
nostra  prosperitate  quaerere  non  sit  dedignata.  Hu- 


scitis  vos  debere,  sicut  Ecctesise  scitis  expedire, 
consulatis  eis  et  ad  Ecclesise  utiiitatem,  et  ad  regni 
honorem  prudenlia  vestra  laboret.  Scitis  profecto 
ex  prsesidentium  inibeciilitate  et  defectu,  et  hono- 
rem  Ecclcsiarum  deperire,  regni  eliam  decus  ex 
personarum  ignavia  diminui.  Spectat  siquidem  ad 
honorem  regni  ut  Ecclesiae  ilH  cito  subveniatur, 
quoniam  et  in  partibus  illis  gucrra  est,  et  omnes  fere 
inde  barones  interienint.  Sicut  vobis  videbitur  lo- 
quimini  Ecclesiae  clericis  quos  ad  vos  mittimus,  si- 
cut  vobis  videbitur  eis  consulatis.  Voluntas  enim 
vestra  nostra  est ,  et  nos  consilium  nostrum  repo- 
suimus  in  vobis.  \eiiient  in  proximo  ad  vos  Atreba- 
jusmodi  enim  quaestio  me  totum  totaliler  vestrae  se-  B  lenses  clerici  (91),  vice  nosira  eis  consulite ;  et  si 


renitali  emptitium  reddidit ,  nec  toto  teropore  vitae 
nostrae  a  inemoria  nostra  decidere  polerit,»quod  tan- 
tae  nobilitatis  ac  potentiae  dominus  de  sua  nobis  pro- 
speritatesignificaverit,  et  de  nostra  certificari  requi- 
sierit.  Sane  celsitudini  vestrae  de  incolumitale  no- 
stra  significantes,  multa  et  de  multis  excellentiae  ve- 
strae  scribere  dignum  duximus ;  sed  ne  prolixitas 
fastidium  generaret ,  nunlio  nostro  ore  ad  os  vobis 
referenda  intimavimus.  Valeat  celsitudo  vestra. 
JIPISTOLA  CILVII. 

EDGENII  PAPiE   AD  SUGERIUM. 

EuGENiDS  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecto 
filio  SoGERio  abbati  Sancti  Dionysii,  salutem  et  apo- 
stolicam  benediclionem. 


vobis  visum  fuerit,  et  labori  vobis  non  fuerit,  in 
praesentiam  nostram  eos  adducite. 
EPISTOLA  GXLIX 

ABBATIS  VIZELIACENSIS  AD  SCGERIUM. 

Scribit  in  gratiam  vidum  Roberii  medici,  amici  qwm» 
dam  ejus^  et  filii  ipsius  defuncti, 

Venerando  abbati  Sancti  Dionysii  domino  Sugb- 
Rio,  frater  P.  [Pontius]  Vizeliacensis  qiialiscunqut 
minister  salutem,  venerationis  et  dilectionis  obse- 
quium. 

Quod  vobis  scribimus,  tanquam  otiosum  ac  super- 
fluum  reputamus ,  utpote  quem  de  omnibus  docet 
unctio  sancti  Spiritus.  Robertus  vester  specialis  obiit, 


Sacerdos  lileR.  q«l adnos contra  Stephanum  Sen(H  ^  «'  """«  «J"f.  *•""''*"* '  «»1»;',^"»  '"'"*'  '*''^"' 


iiensem  archidiaconuni  venerat,  etc.  Yide  in  Eugenio 
lUadan.im. 

EPISTOLA  CXLVIII. 

LUDOVICI  REGIS  AD   ABBATEV  SUGERIUM. 

Cemmittit  ei  causam  eiectionis  episcopi  Laudunensis 

necnon  et  Atrebatensis. 

LuDovicus ,  Dei  gratia  rex  Francorum  et  dux  Aqui- 
tanorum,  charissimo  amico  et  fideli  nostro  Sugerio 
venerabili  abbati  Sancti  Dionysii,  salutem  etdilectio- 
nis  plurimum. 

Venerunt  ad  nos  clerici  Landunenses,  Ecclesiae  su» 
desolalionem  conquerentes,  ostendentes  etiam  quan- 
ta  perferret  Ecclesia  incommoda,  si  diu  cura  patro- 


et  unicus  filius.  Quid  ergo?  Sed  sicut  novit  et  con- 
suevit  vestrae  pietatis  abundantia,  senliant  si  placet 
super  hujuscemodi  pia  vos  gestare  viscera ,  et  su- 
perexaltet  judicium  misericordia.  Nostis  enim  qmt 
qui  miseretur,  roisericordiam  consequetur. 

EPISTOLA  CL. 

8UGERI1  AD  REGEM  LUDOVICUM 

SuppUcat  ne  eontra  comitem  Andegamisem^  qum  du" 

cem  f^ormannim  feurat,  in  bellum  prorumpat  abs- 

que  consilio  optimatum  quos  convocaverat. 

Gharissiroo  domino,  Dei  gratia  regi  Francorum  ct 

duci  Aquitanorum,  Ludovico,  Sugerius  Beati  Dio- 

nysii  abbas,  devotas  in  Ghristo  orationes  et  fidele  ser- 


ni  (89-90)  careret.  Liberam  igilur  a  vobis  electionem  d  vitium. 

petierunt,  et  quia  Ecclesia  moram  ferre  non  po-  Regia  majestatis  celsitudini,  de  qua  semper  con- 
lerat,  coacti  sumus  justis  ipsorum  petitionibus  sta-  fidere  consuevimus,  obnixe  supplicamus  ne  contra 
tim  acquiescere ;  et  ne  OMintno  absque  consilio  ve-     comitem  Andegavensem ,  quem  ducem  Normannise 


qiiletos  et  in  pace  dimittatis,  nec  ab  eis  pro  commu- 
nia  veslra  aliquid  exigatis ,  vel  aliquam  exactionem 

8^96^1^11^  servientibus  vel  rebus  inferalis  eorum. 
[os  enim  tum  propler  jiis  Ecclesise,  tum  propler  ab- 
bateni,  quem  valde  diligere  et  honorare  satagimus 
liberos  ct  (|uietos  esse  volumus  el  confirmamus.  Qui 
vero  huic  mandato  nostro  contrarius  exstiterit,  nos 
sibi  contrarios  esse  non  ambigat,  el  la^.sionem  coro- 
nae  ct  majestatis  nostrae  nos  ibie  vindicaturos  sciat 
cerlissime.  Valele.i 

(8U-90)  Cura  patroni,  elc  Pseudo-Roberlus  de  Mon- 
te,  quein  Prsenionstratensis  famihse  alnmnum  fuisse 
constat  de  Barlholomaeo,  ait  ad  an.  ii50  :  cBarlho- 

Patrol.  CLXXXVI. 


lomaeus  Laudunensis  episcop.  xxxviii  anno  sul  epl- 
scopatus,  contempto  inundi  scbemate,  Fusniaci  in- 
duilur  schemate.  »  Quod  tamen  Nangius  el  alii  re- 
ferunt  ad  annum  H5i.  Sed  standum  esse  Roberto 
evincit  haec  epistola,  ante  obitum  Sugerii  data. 

(91)  Ad  vos  Atrebalenses  cterici,  etc.  Agebatur  de 
nova  electione  Atrebalensisepiscopi,  licet  Hugo  qui- 
daTU  Alviso  suffectus  fuisset.  ut  videre  est  in  epi- 
slola  Theoderici  Flandriae  comilis,supra,  tandem  ve- 
ro  eleclus  fuil  Godescalcus  ,  abbas  Montis  S.  Mar- 
tini,  Remisabarchiepiscopo  Samsone,  xi  Kal.  Octo- 
bris  consecralus,  ad  aunuiu  H51  ,  inquit  Lamber- 
ttis  Vaterlosius. 


M19  5UGERU  4BBATIS  8.  DlONTSn  I4S« 

fedsti8(92),  absque  consilio  archiepiscoporom  et  A  rum  G.  [GAUrRioo]  atque  Dobili  imperatricl  Hatui* 
episcoporum,  sive  optimatum  Testrorum,  in  guer- 
i-am  imuiaiure  prorumpaiis.  Si  quid  eiiim  minus  con- 


Kulle  aggressi  fuerilis,  nec  cum  iionore  dimitli,  nec 
sine  maiimo  labore  periici  poterii.  Sed  quandoqui- 
dem  iiomines  veslros  propier  boc  convocasliSi  ro- 
gantes  consuiimus  ut,  audito  eorum  consilio,  ali- 
quanto  tempore  differendo  susiineatis,  donec  flde- 
lium  vestrorum,  episcoporum  sciiicet  et  procenim, 
•uper  hoc  consilium  audiatis,  qui  ei  jure  fidelitatis 
quam  regno  et  coronae  debent,  quod  vobis  sugges- 
serint  periicere  totis  viribus  adjuvabunt. 
EPISTOLA  CLl, 

EUGENII  PAP^  aJ>  SDGERIUM. 

EcGEEfius  episcopus,  servus  servorum  Dei,diIecto 


SuGERius  Beati  Dionysii  abbas»  salutem  el  dileclio- 
nem. 

Noverit  nobilitatis  vestrae  ceisltudo,  conlentionem 
illam  (93)  quae  inter  vos  et  dominum  noslrum  re- 
gem  Francorum  emersit,  vaide  nobis  dlsplicere,  lnai 
pro  amore  Dci,  qui  pacis  auctor  est  el  amator;  tan 
pro  oppressione  p auperum,  quam  dolemus ;  lum  pio 
pare  vestra  et  honore,  quem  valde  diligimus.  Heqoi 
enim  oblivioni  tradere  poterimus  honorem  et  amo- 
rem  qucm  gloriosus  rex  Henricus  toto  tempore  Tii» 
suae  nobis  exhibuit.  Qui  cum  sapienter  et  poleiiler  ia 
administratione  regni  Anglorum  et  ducalos  Kor- 
mannorum  floreret,  quocunque  guerramm  el  bdlo- 
rum  tempore,  bona  Sancti  Dionysii  bonesle  ei  ISde- 


fiiio  ScGERio  abbati  Sancti  Dionysiiy  salutem  et  apo-  £  liier  conservari  faciebat,  famiiiarem  me  hibebal ; 
stoiicam  benedictionem, 

Notitise  tuae  non  exstat  incognitum,  monasterium 
Beati  Medardi  Suessionensis  juris  beati  Petri  exi- 
stere,  etc.  Vide  in  Eugenio  III  ad  an.  1195. 
EPISTOLA  CLII. 

•     BALDUmi  MOVIOMENSIS  EPISCOPl  ad  SUGERIUM. 

De  coHoquio  habendo  cum  Remensi  archiepi$copo  sm- 

per  instans  negotium  quod  ilti  erat  cum  Raduifo  co- 

miu  Yiromandemi, 

Domino  suo  charissimo  Sugerio  venerabili  Sancti 
Dionysii  abbati ,  frater  Balduiitus  Noviomeusis  £c- 
rlesiae  minister  indignus,  obsequium  et  amorem. 

Benedictus  Deus,  qui  prosperum  fecit  desiderium 

nostrum,  deducens  et  reducens  nos  cum  incolumi- 

late  et  gaudio ,  qui  dedit  postulationi  nostrae  con-  •    •    •       •    n      •  •  u      »  .  ..... 

.         «.   I        V    •           •  •          1        lu       C  ^^^  gionosi  regis  Hennci  beneficiorum ,  B<^Iitati 
gruentem  eflectum.  Yenissem  et  ipse  ad  vos  liben-  ^  „^„#^  «^«-..i:«..„  ...  ^. : .  1^^  i ..._ 

tius  quam  misissem  ;  sed  necessarium  duximus  ad 


venienti  etiam  tam  potens ,  tam  discretas 
bat,  et  quod  multis  suonim  celaret,  de  reformalioiit 
pacis  saepius  mihi  aperiebat.  Undecrebro  Deo  auxi- 
l.ante  contigit ,  nostro  labore  de  rouitis  guerris  d 
implicitis  multorum  aemulorum  machinamentis  em 
ad  bonam  pacis  compositionem  pervenire.  Quod  b 
nobis  credi  dignaretur,  non  recordamur  pacem  afi 
quam  viginti  annis  cum  domino  rege  Franeomi 
emn  fecisse ,  cui  fideliter  et  praecipue  inler  omoes 
operam  jiigem  et  fidelem  non  adbibuerimns,  ucbI 
ille  qui  ab  utroque  domino  credebalur.  Qood  el 
adhuc  opportune ,  importune  etiam,  sicut  decel  at- 
batem  et  sacerdotem ,  quandocunque  poterimus  &• 
benter  prosequemur.  Unde  etiam  memores  antiqoo- 


dominum  Remensem  declinare  prius ,  et  post  hoc 
▼idere  vos  quem  multum  desideramus.  Opus  autem 
esset  ut  anle  diem  colloquii  vos  et  dominus  Bemeii- 
sis  conveniretis  ,  ut  conferremus  de  instanii  nego- 
tio.  Hoc  autem  procurate  ut  fiat.  Yalcte, 

EPISTOLA  CLIII. 

SUGERII  AD  G.  COMITEM  ANDEGAVENSEM. 

Beclarat  valde  sibi  displicere  contentionem  inter  Gau-- 
fridumet  regem  Francorum;  rogat  vero  ne  occa^ 
tione  beUi  ecclesiarum  pos$es$ione$  Iwdantur, 

Egregio  comiti  Andegavorum  et  duci  Normanno- 

(d2)  Ducem  Normanniw  feci$tis,  etc.  Qiiibuscon- 
ditionibus  Ludovicus  Nonnanniam  comiti  Andega- 
Tcnsi  tradiderit,  docet  anonymus  Historixillius  scri- 

gtor.  Ait  enim  :  i^Gaufridus  comes  Andegavensis  et 
enricus  fiiius  ejus ,  qui  postea  regnum  Andorum 
obtinuit,  regem  Ludovicum  adierunl ;  et  ei  de  Ste- 
phano  Anglorum  rege  conquerentes,  monstravenint 
quod  ipse  eis  injuste  jura  sua  auferebat.  Unde  rex 
Tolens  omnes  jusie  ac  rationabililer ,  sicut  regiam 
majestatem  condecet,  manutenere,  el  unicuique  jus 
•uum  conservare,  cum  magno  exercitu  Normanniam 
aggrediens,  manu  forti  eam  cepit,  quam  Ilenrico 
filio  comilis  Andegavorum  reddidit,  et  eum  pro  ea- 
dem  lerra  in  hominium  accepit.  llle  itaque  pro  col- 
lato  sibi  adjutorio,  Gaufrido  patre  suo  concedeiite, 
)Vilcassinum  Normannum ,  quod  est  inier  lum  el 
Andelam  regi  Ludovico  totum  immune  dedit,  i  etc. 
Venim  aliud  erat  regi  cum  comite  Andegavensi  dis- 
siUium  *  nimirum  pro  Gcrardi  Bellaii  monasteriolo 


vestrae  consulimus,  ut  et  per  amicos  et  per  familia- 
res  (94)  amorem  domini  regis  et  pacem,  dum  adboc 
revocabilis  est ,  dum  iiecdum  cum  hoslibus  veslris 
foedus  iniit  (95) ,  strenue  et  diligenter  quxiere  ela- 
boretis.  Si  enim  regnum  Angliae  el  gazarum  anii- 
quarum  copia  paci  et  prosperitati  vestrae  socoede- 
reitt,  guerrarum  longarum  expensis  infniduosam 
consumptionem  raptorum ,  satellitum  solidarioniMi 
profusionem  iufructuose  attingeret.  Pacem  cmli  d 
terrae  vobis  Omnipoiens  largiri  dignetur.  Pro  ima 
Beati  Dionysii  de  Bemevaile  (96)  et  de  Bosc^gio. 
quam  gloriosus  rex  Henricus  etiam  gaemram  hem» 
pore  soiilo  diiigcntius  illaesam  omnino 


D  castello,  de  auo  Chronograpbus  Andegareiisis  S. 
Albiui  ad  an.  1150  :  i  Gaufridus  comes  AmiegaTeii- 
sis  ccepit  obsidere  monasteriolum,  plurima  casidb 
circa  idem  castrum  faciens.  Unde  guerra  inter  ewn 
dem  et  regem  Franciae  oritur.  > 

(93)  Contentionem  illam ,  etc.  Contenlio  eral  de 
hominio  pro  Normannia ,  quam  Gaufridus  Henrico 
filio  an.  1149  transcripsit,  prout  legitur  in  Chfx>nico 
Andegavensi  S.  Albini,  et  in  appendice  Rob^  de 
Monte  ad  Sigebertum. 

(94)  Per  familiares,  etc.  Pads  intemantins  de- 
lectus  fuit  Arnuirus  Lexoviensis  episoopus.  Yide 
epistolam  ejus  ad  Sugerium  infra. 

(95)  Cumhostibus  ve$tri$  fzdu$^  elc.  Slephaao 
Anglise  rege,  qui  Normannise  quoque  inveslilnram  a 
rege  flagitabai.  Yide  Amulfi  epistolam. 

(96|  De  BemevaUe^  etc.  De  ea  Sugerias  in  libro 
De  reuus  in  administralione  sua  gestis,  cap.  23. 


iiSl 


EPISTOI.iB. 


1412 


facteb&t,  ii(  Idipsum  faciatis  obnlie  rogamus.  Nec  A  remanere.  Noii  est  itaque  nobis  datuni  desuper ,  ut 


eolm  occasione  guerrarum  Francorum  sive  Nor- 
mannorum  possessiones  ecclesiarum  yel  abbatia- 
rum,  ubicunque  sitae  sint ,  sive  in  Normannia ,  sive 
in  Francia,  laedi  vel  minui  solent. 
EPISTOLA  CLIV. 

SUGERII   AD   T.   AMBIANENSEM   EPISCOPUH. 

Increpat  quod  Rohertum  de  Bova,  hominem  pessimumi 
aa  sacrorum  communionem  tusceperit. 

Yenerabili  Dei  gratia  Ambianensi  episcopo  T. 
[TuEODERicu],  SuGERiusBeatiDion]fsii  abbas,  salutem 
et  diiectionem. 

Vera  amicilia  gravius,  si  oporteat,  convenire 
consuevit  amicos.  Unde  dilectioni  vestrae  graviter 
improperamus,  Robertum  de  Bova  hominem  diabo- 


quod  aflectabamus  ad  praesens  adimplere  valeamus, 
ut  videiicct  sancto  interesse  coUegio,  vestroque  frui 
desiderato  colloquio  possimus.  Quod  igitur  polest 
charitas ,  exsequitur.  AmplectOr  domiuum  et  ami* 
cum  in  visceribus  Jesu  Chrisli ,  et  ea  qua  possum 
devotione  lotum  me  faleor  esse  illius,  el  pro  parvi* 
tate  mea  vestrae  per  omnia  vellem  occurrere  Tolun- 
tati.  Per  latorem  itaque  preesentium  .fratrem  N., 
domine,  qui  caetera  {>olerit  vobis  expedire ,  de  bis 
quae  circa  vos  aguntur,  et  quae  vobis  placuerit»  no  - 
bis  si  placet  significare  dignemini. 
EPISTOLA  CLVI. 

EUGENII  PAPiE   AD   SUGERIUV. 

EuGENius  episcopus,  ser\'us  servorum  Dei,  di- 


licum,  famosum  apostalam,  quod  eum  in  Ecclesia  B  lecto  filio  Sugerio  abbati  Sancti  Dionysii.salutemet 
vcslra,  cui  Deo  auctore  praeestis,  aut  suscepistis,      apostolicam  benedictionem. 


aut  suscipi  permisistis.  Timendum  valde  est  discre- 
tionis  vestrae,  ne  hujusmodi  Deo  et  bominibus 
odiosa  susceptio ,  si  tamen  est  (97),  et  praesentem 
vobis  ruinam  et  gehennam  generet  aeternam.  Con- 
fortate  igiiur  manus  dissolulas,  et  genua  debiiia  ro- 
borate,  vires  resumite,  gladium  in  illum  diabolicum 
potenter  exerite  :  ut  quod  minori  cautela  contigit , 
ad  honorem  Dei  et  vestrum  cittus  corrigatur.  Decet 
enim  episcopalem  sublimitatem ,  quod  minus  bene 
factum  est,  sicut  coactum  dedeceret,  spontanea  vo- 
lunute  corrigere.  Valete. 

EPISTOLA  CLV. 

GAUFREDI  BURDEGALENSIS  ARCHIEPISCOPI   AD  SUGERIUM 


C:  eo  quod  pro  defectu  Orientalis  Ecclesiae  atten- 
tam  sollicitudinem  geris,  etc.  Vide  in  Eugenio  111 
papa^  ad an.  ii^Z, 

EPISTOLA  CLVn. 

8UGER1I  AD  R.  EPISCOPUX  NOVIOMENSEM, 

Roaat  ut  abbatem  Compendien$em  benedicat  die  festo 
S,  Comelii^  si  id  sine  grandi  scandalo  fieri  possit, 

Venerabiii  Dei  gratiaNoviomensi  episcopo  B.  [BAiy- 
DUiNo],  SuGERiui  Bcaii  Dionysii  abbas,  sincerae  chari- 
tatis  cum  afTectu  effectum. 

Super  eo  negotio  quod  vestrae  celsitudini  et  no- 
strae  parvitati  apostolica  commisit  auctoritas,  da 


Signilicat  se  invaletudine  apud  Fontem  Ebraldi  de-  C  statuenda  religione  in  Ecclesia  Compendiensi  (100), 


tentum  indicto  conventui  interesse  non  posse. 

Reverentissimo  domino  et  merito  diligendo  Suge^ 
Kio  Dei  gratia  veiierabili  abbati  SanctiDionysii,  fra- 
ter  Gaufredus  Burdegalensis  Ecclesiae  dicttis  epi- 
scopus,  salulem  et  promptum  cum  devotione  famu- 
laium. 

Desiderio  desideraveram  faciem  vestram  videre, 
domine.  Unde  vocatus  a  vobis  ad  conventum  Camo- 
tensem  (98),  nisi  impedimenla  quae  scripsimus  vo> 
bis  de  necessitate  terrae  nostrae  et  de  aliis  interve- 
nissent,  venire  disposueramus  Sed  et  ad  hunc  san- 
ctum  conventttm  (99)  simul  cum  fratribus  noslris 
eoepiscopis  veniendi  itinere  jam  suscepto,  et  ex 
magna  parte  peracto,  Domino  disponente  pro  inspe- 


omnipotenti  Deo  immensas  gratiarum  actiones  refe- 
ramus,  quod  tanto,  tam  glorioso  operi  tam  bonum 
principium  largiri  dignatus  est,  de  misericordia  ejua 
confidenkes,  quia  qui  coepit  opus  bonum,  ipse  perfi- 
ciet  in  manu  forti  et  brachio  extenlo.  Haberous 
enim  ad  tuitionem  ntigotii  nostri  evangelici  respoiisi 
auctoritatem  :  Si  quis  vobis  aliquid  dixerit,  dicita 
quia  Dominus  iis  opus  habet,  et  confestim  dimittet 
eos.  Audientes  igitur  et  scientes,  iiijuncto  nobis 
negotio  viriliter  insistamus,  et  castra  diaboli,  quaet 
peccatis  hominum  exigentibus,  in  praefaio  loco  con* 
structa  erant,  funditus  evertamus,  caslraque  l^i 
•mnipotentis  ibidem  erigamus^  et  erecta  cum  omni 
diligentia  foveamus  et  manuteneamus.  Sane  de  be- 


rata  infirmitale  apud  Fontem-Ebraldi  oportuit  nos  ^  nedictione  electi  {Odonis)  dilectioni  vestrae  signifi- 


(97)  Si  tamen  est Probatur  ex  lilteris  quasex 

chartulario  ecclesiae  S.  Acheoli  recitat  Andr. 
Chesnius  inter  probat.  Hist.  Codiciacensis ,  p.  541 . 
Lilteras  Theoderici  episcopi  Ambianensis^  datm  anno 
1147  Indict,  x,  quibus  sequentia  eontinentur:  c  Scien- 
dum  etiam  quod  in  Bothua  castro  de  redditibus  mo- 
lendinorum  quatuor  modios  tritici  ex  eleemos^na 
eomitis  Ingelranni  ipsa  eadem  ecclesia  antiquitus 
possederat.  Sed  malevolorum  vocibus  filius  ipsius 
Ingelranni  Thomas,  et  Robertus  filius  ejusdem  Tho- 
mae ,  commoti  ipsam  eleemosynam  eidem  ecclesiae 
violenter  abstulerant.  Nuper  vero  idem  Ambianensis 
comes  Uoherlus ,  Hierosolymam  profecturus,  con- 
siho  religiosorum  virorum  commonitus  compunctus 
est,  et  praeseute  matre  sua  domina  Milesende,  reli- 
giosis  etiam  viris  astantibus,  in  conspectu  abbatis 
aupradictae  ecdesiae  culoam  suam  recognovit;  et 


absolutione  quaesita  ct  impetrala  ipsos  quatuor 
modios  trilici,  de  redditibus  molenainorum  reci- 
piendos,  sub  testimonio  hominum  suorum,  quorum 
noinina  subscribentur ,  eidem  ecclesise  per|)etua 
possessione  per  manum  noslram  confirmavit.  > 
Caslerum  incertum  an  Robertus  de  Bova  iler  Je- 
rosolymitanum  perfecerit,  qui  inter  crucesignatos 
non  connumeratur. 

(98)  Conventus  Carnotensls  anno  liSO  habitus 
fuit,  die  25  post  octavas  Paschae,  ex  litteris  Sugerii 
ad  Petrum  abbatem  Cluniac. 

(99)  Quo  in  loco  habitus  sit  alter  hic  conventus , 
nullibi  scriptum  invenimus.  Sugerium  ter  congre- 
gasse  episcopos  de  negotio  terrae  sanctae  discimus 
ex  aucloce  Vitae  illius. 

(iOO)  VidoEbgenii  hae  de  re  litteras  datas  Albani, 
XIII  Kal.  Jul.,  anno  1150. 


1423  SUGERU  ABBATIS  S.  mONTSlI  Uti 

camos,  qiiatenussi  sinemagno  scandalo  fieri  potest  A  cum  suis  coiiiplicibus  reversus,  ecclests  ]aiuut 


(solent  enim  canonici  in  festo  sancti  Comelti  (die  IG 
Septemb.)  magis  quam  in  toto  anno  convenire),  ki 
ipsa  festivitate  ante  altare  pra^fati  martyris  eum 
benedicatis,  ut  has  priniitias  laboris  vestri  ofTe- 
rendo,  aetemae  remuneralionis  fructum  ab  omni- 
potente  Deo  recipiatis.  Quod  si  sine  magno  scandalo 
/leri  non  potest,  instanti  Domiuica  ut  idipsum  im- 
pleatis  rogamus. 

EPISTOLA  CLVni. 

B.   NOVIOMENSIS  EPISCOPI   AD   SUGERIUM. 

Nuntiat  benedictum  atfbatem  Compendiensem ,  «ua- 
detque  ut  ad  papam  $ine  dilatione  recurralur, 

Domino  et  amico  venerabili  abbati  Sancti  Diony- 

sii  SuGERio,  B.  [Balduinus]  Noviomensis  Ecclesiae 


super  se  clausit,  et  reverendam  Salvatoris  nostu 
coronam  cum  pretiosa  et  famosa  ejiisdem  Domici 
nostri  sindone  raperc  conabalur.  Sed  burgenses, 
audito  tanto  scelere,  tam  pro  venerandis  reliquiis, 
quibus  locus  ille  tolo  terrarum  orbe  famosus  exi- 
stit,  quam  etiam  pro  fidelilate  quam  abbati  et  fra- 
tribus  jam  fecerant,  cum  armis  viliriter  accelerantes, 
coniperto  etiam  quod  sacrilegi  illi,  ne  fratres  cam- 
panas  pulsa^e  possent,  funes  praccidissent,  et  eis 
post  illalas  conlumelias  morteui  ininarentur,  quo- 
niam  porias  ecclesix  obseratas  intriusecus  iuveoc- 
runt,  quoniodo  potuerunt  ecclesiam  ingressi  sunL 
Et  nisi  regiae  majeslati  super  fratre  suo  deferendoitt 
judicassent,  eos  qiii  cum  eo  inventi  sunt  zelo  ac- 


roiDisterindignus,amoremelobsequiumproviribusB^^nsi  j^rpiier  punissent.  Relentis  iUque  reliquiis. 

et  conservalis  fratribus  noslris,  repiilso  eodem  Phi- 
lippo,  suos  quoque  vix  se  a  vindicta  cohibenles  rn- 
gaverunt.  Quia  igitur  eorum  audacia,  ei  clericoruni 
contumax  inobedienlia  ad  justitiam  exercendain  nos 
provocat,  unanimitatem  vestram,  de  qua  niullnra 
confidimus,  apostolica.auctorilate  invitauius ;  et  siciil 
(idelissiinum  amicum,  qiiippe  quia  nobis  invicem  in 
opportunitalibus  nunquam  defuiinus,  ex  parle  etiam 
domini  regis  rogamus,  et  deiiuntiamus,  quatenus 
omnia  quse  sub  tuitione  vcstra  scelerati  cleriri  hs- 
bere  videbantur,  vestro  pnecepto  reservenlur.  Si- 
quidem  ipsi  culpis  suis  exigentibus  seipsos  et  olbcio 
et  Ecclesise  t^eneficio  privaverunt.  Certum  iuqoe 


ei  ultra. 

Factum  est,  ut  imperastis,  et  benedictus  Deus , 
benedictus  est  abbas.  Imposita  est  illi  cura  et  solli- 
citudo  subjectorum  suorum,  sed  inopem  manum 
anxia  sollicitudo  constringit.  Qiiomodo  enim  nudus 
vestiet  nudum,  aut  famelicus  esurientem  satiare 
poterit?  Ibi  plane  consilio  opus ,  ubi  nec  creditor 
invenitur,  nec  quod  emplor  persolvat  habetur.  Pe- 
nes  Yos  est  consiiium  istud,  vestrum  est  providere , 
ne  quos  in  mediis  fluctibus  conjecimus ,  ad  portum 
pervenire  non  possint.  Nostrum  omnino  consilium 
est  ut  sine  omni  dilatione  ad  dominum  papam  fiat 
transmigratio,  ut  sicut  ab  illo  inchoatio ,  sic  per  il- 


lum  fiat  et  confirmatio.  Illi  enim  innitendum  est  ^  mutui  dmoris  nostri  argumentum  erit,  si  iu  prs- 


pro  firmamento,  quoniam  quidquid  legis  urget  jiis- 
sio  vel  comminatio,  longe  minus  est  quam  quod 
apostolica  sancit  et  confirmat  auctoritas. 

EPISTOLA  CLIX. 

SUGERU  AD  R.  COMITEM  VIROMANDENSEM. 

De  iacrilega  PhiUppi  fratris  regis  irruptione  in  ecde-^ 
tiam  Compendiemem,  unde  reliquias  vi  asportavit, 

Egregio  Yiromandeivsi  comiti  R.  [Radulfo]  cha- 
rissimo  domino  et  amico  suo,  Sugerius  Beati  Dio- 
nysii  abbas,  salutem  et  dilectionem. 

Novit  discretio  vestra  quod  dominus  papa  aucto- 
ritate  apostolica  de  coustituenda  reiigione  in  eccle- 
sia  Compendiensi  oiius  nobis,  licet  invitis,  imposuit. 
Qui  enim  de  suo  timet,  alieno  gravari  onere  non 
immerito  dolet.  Nunc  autem  quod  a  nobis  pro  in-  D  ^'^™ 
jimcta  obedientia  determinatum  fuerat,  irreverenter 
violatumesse  conslat;  et  quod  dominus  rex  de  ea- 
dem  re  vobiscum  et  cum  doniina  regina  {Adelaide) 
contulit,  aut  nibil,  aut  parum  profuit.  Sequenti 
eium  statiin  cum  exissemus,  domnusPhilippus|(101), 
frater  regis,  cum  sacrilega  et  armata  tam  laicorum 
quam  clericorum  nianu  veniens,  monasterium  vio- 
lenter  irrupit,  et  pixidem,  in  qua  non  modica  reli- 
quianim  portio  continebatur,  rapiens  asportavit. 
Nec  hac  temeritate  contenlus,  sine  mora  iterum 


senti  opere  Dei  fidelem  vos  et  fortem  coadjuioraa 
habQcrimus. 

EPISTOLA  CLX. 

R.  VIROHANDENSIS  COMITIS  AD  SCGEEimi. 

Annona  et  rebus  monasterii  Compendiensis  a  eam^ 
liicis  a^-portatis,  scribit  se  sub  manu  reqis  oosus- 
rum  quod  residuum  est, 

SuGERio  Dei  gratia  abbati  6.  Dionysii  domtno 
et  amico  suo,  R.  Viromandensis  comes,  sRlutemet 
dilectionem. 

Quando  littene  vestrae  venerunt  ad  me  de  annoin 
et  rebus  clericorum  Compendicnsium  poneudis  in 
sasione,  canonioi  maximani  partem  earum  asportari 
fecerant.  Quod  vero  residuum  est,  totum  sasiri  fa- 


EPISTOLA  CLXI. 

LUDOVICI   REGIS  FRANCORUH   AD   SCGERirM. 

Scribit  se  post  festum  S.  Remigii  cum  ipso  CompemdB 
negotia  terminaturum :  inlerim  vero  matri  $u<e  el 
comitibus  Radulfo  et  Theobaldo  mandasse ,  ne  a^ 
quam  Compendiemi  monasterio  molestiam  «jfe- 
rant, 
LuDovicus,  Dei   gratia  rex  Francorum  et  dnx 

Aquitanise,  dilecto  iiostro  Sugerio  eadem  gratia 

venerabili  sancti  Dionysii  abbati,  salutem  el  pluri- 

mam  dilectioncm. 


(101)  Philippus  erat  thesaurarius  Compendiensis 
ecclesi*,  decanus  et  archiclavis  Tuionensis  S.  Mar- 
tini,  archidiaconiis  Parisieiisis,  ac  |ir.Tterea  abbas 
quarumdaii  regalium  abbatiarum,  videlice^  S.  Ma- 
tim  de  Stampis,  S.  Mariae  dc  Corboilo,  S.  Mart» 


de  Pinsiaco,  S.  Mellonis  de  Pontisara,  tn  qQibos 
llenrico  fralri  suo  successerat,  ut  videre  esl  in 
Inslrunienlis  a  Chesiiio  editis  inter  probaliones 
Hislorix  Drocensis,  pag*.  2i8  et  seq. 


^*25  EPlSTOLiE,  im 

Mandastis  nobis    quatenus  ad  sedandam  Com-  A  ifiiquilatis ,   erecta  sunt  ibidem  caslra  pietatis  et 

sanctx  religionis,  ut  in  cubilibus,  in  qnibus  prius 
dracones  habilabant,  orialur  viror  calami  el  junci* 
Tenorem  sane  aciionis  bujus  ex  ordine  sanctae  pa- 


pendii  discordiasn  ad  praesens  ad  parles  iremus 
Compendienses.  Verum,  sicut  bene  noslis,  jam  plu- 
rimo  tempore  nihil  de  negoliis  noslris  racerc  polui- 
mus.  Unde  ad  praescns  negoliis  noslris  nos  vocanti- 
bus,  in  partes  Aurelianenses  ire,  ibique  usque  ad 
festum  sancti  Remigii  moram  facere  disposuimus. 
Precamur  itaque  vos  ul  interim  nos  patienter  susli- 
neatis,  cum  illuc  sine  vohis  ire  non  velimus.  Tunc 
H.  (102)  vobis  assumplo  in  partes  Belvacenses  ibi- 
inus,  et  tam  illa  quam  Compendii  negotia  secundum 
consilium  vestrum  termiuabimus.  Scire  quoque  vos 
Tolumus  quoniam  ad  reginam  (Adelaidem)  matrera 
nostram  litleras  noslras  misimus,  quatenus  abbalem 
Compendiensem  cum  omnibus  suis  iupace  dimittat, 


ternitaii  veslrae  scribere  dignum  duxeramus,  nisl 
quia  abbas  ejusdem  ecclesise  ibidem  nuper  electus, 
nuper  benedictus,  yir  venerabilis  et  approbata  per- 
sona,  ad  vos  tanquam  ad  dominum  et  Patrem,  cujus 
totus  est,  festinat  :  qui  et  aclionis  plenitudinem,  et 
propriam  conscientiam,  quantum  ad  se  special,  ex- 
ponet ,  et  volunlatis  veslrae,  et  plena;  obedientiae 
exseculorem  se  exhibebit.  Summalim  tamen  sanctae 
discretioni  vestrse  celare  nolumus  molestias  et  op- 
probria  quse  pessimi  canonici  etiam  in  prxsentia 
domini  regis   intulerunl  domino  Noviomensi  epi- 


nullamque  ei  vel  suis  molesliam  inferat,  el  ul  ver-  ^  scopoelnobis  :  sive  miserrimus  illedecanus  specia- 

bum  de  injuria  filii  sui  (103)  et  sua  patienler  usque 

ad  octabas   beati   Dionysii  induciet.  Mandavimus 

quoque  comiti  Rodulfo  el  comiti  Theobaldo  quale- 

nus  per  universas  lerras  suas  abbatem  Compendien- 

semde  hisquae  ad  ecclesiam  Compendiensem  perti- 

nent,  saisire  et  investire  faciant. 


EPISTOLA  CLXIL 

BlLDUmi    IfOVIOMEMSIS    EPISCOPI     AD     DOMNUM    PAPAM 
EUGEMUM. 

Precatur  ut  ratam  habeai  eleclionem  Hugonis  Atre- 
batensis  episcopi, 

SanctissimoPalrieldominoEuGENio.Deigratiasum- 
mo  pantifici,  BALDuiNusNoviomensis  Ecclesiaemini- 
sterindignus,  quidquid  boni  potest  oratio  vei  affectus.  q 

Onerastis  ut  dominus  el  magisler  humeros  imbe- 
cilles  adeo,  ul  in  exsequendi  operis  injuncti  sollici- 
ludine  perurgente  pene  virtus  exhausta  deficeret. 
Neo  enini,  etc.  Vide  in  Eugenio  III,  inter  epistolas 
variorum  ad  ipsum. 

EPISTOLA  CLXIII. 

SUGERII  AD  DOMNUM  EUGENIUM  PAPAM. 

Narrat  quomodo  inler  molestias  et  opprobria  mona^ 

chos  retigiosos  in  ecclesiam   Compendiensem  indu" 

xerit  loco  canonicorumj  vita  infamium. 

Clarissimo  Patri  et  domino  universali  Dei  gratia 
^ls.immo  pontifici  Eugenio,  Sugerius  Beati  Diony- 
sii  abbas,  obedientiae  et  servitii  plenitudinem. 

Inter  omnia,  el  ex  omnibus,  sanctissime  Pater,  quae 
velaucloritale  apostolica,  vel  majestatis  regiaepraece-  D 
ptione  parvitati  nostrae  concessa  sunt  negolia,  haec 
duo  puiissimum  amplexatussum,  videlicetde  staluen- 
dareligionc  inbeaiaj  Genovefae  Parisiensiset  nobili 
Compendiensi  ccclesia,  qnaedejurebeatiPelrivestra 
iiiniliturauctoritatcuna  de  nobilioribus  Galliarum, 
ei  infamisenormitascanonicorum  inhabitantium  non 
oI.stitissel,existens.  Quod  meniorabile  factum  quare 
ve!  quomodoeflectui  mancipari  potuerit,  stupendoad- 
miramur,  nisi  quia  manum  Domininoninvalidam, 
et  Petii  fortiludinem  in  his  et  his  similibus  et  per  om  - 
nia  cognovimus.  Subversa  sunt,  Pater  charissime, 
ad  exsecutionem  sanclae  praeceptionis  vestrae  castra 

(i02)  Henrico  Belvacensi  episcopo. 

(105)  Pbilippi,  de  quo  inepist.  159,  supra. 


liter,  tanto  audacior  quaiilo  ex  ipsa  sui  infamia  vi- 
lior,  ei  quidam  alius  Giraldus  de  Portu,  aut  illo  mi- 
serior  felore  infamiae,  sive  miserrimus,  aliique  plu* 
res  domesiica  mala  et  rei  familiaris  spurcitiam  de- 
plorantes.  Prima  quidem  die  vocati  ad  audilionem 
mandali  vestri  ipsi  canonici  venire  contempserunt. 
Cum  autem  se  eos  absentare,  et  praeceptum  vestrum 
noUe  audire  manifoste  videremus ,  clericis  aliis  et 
populo  multis  millibus  congregato  mandatum  ve- 
strum  de  statuenda  religione  in  eadem  ecclesia  co- 
ram  exponi  fecimus,  monachos  ibidem  deinceps  sub 
religionc  deserviluros  signiiicavimus.  Prxl^endas 
caiionicorum  eos  in  pace  possidere  in  beneplacito 
vcstro,  donec  vobis  quid  inde  Oeret  ordinare  place^ 
ret ,  assislente  domino  rege  proinisimus.  Ipsi  vero 
canonici  ausu  sacrilego  irruentes  in  eamdeiu  eccie- 
siam,  sanclissimas  reiiquias  spinet»  coron»;  Domini» 
et  sanctae  syndonis,  et  thesauros  ejusdem  ecclesiae^ 
Insuper  et  libros  ac  saccrdolalia  indumenta,  ne  ha- 
berent  monachi  unde  Deo  servirent ,  arripuerunt : 
nobis  ex  parle  vestro  reclamaniibus  propter  eorum 
inobedientiam ,  altius  solito  cantaverunt,  donec  e; 
dominus  rex,  ct  omnes  qui  aderanl  tam  clerici  quam 
laici,  eorum  adroirati  insaniam,  represserunt  (104). 
Cum  aulem  sequenti  die  mandati  vestri  plenitudi- 
nem  audisseut,  in  iniquilate  sua  et  inobedientiae  au- 
dacia  permanserunt. 

EPISTOLA  CLXIV. 

sugerii  ad  p.  clu.macensem  abbateu. 

Rogal  ut  ad  papam  scribat  quatenus  abbatem  Compen" 

dientis  ecclesim  benigne  suscipiat, 

Yenerabili  Dei  gratia  Cluniacensi  abbati  Petro, 
SuGERius  Beati  Dionysii  abbas,  salutem  et  dcvotas 
orationes  in  Christo. 

Honesla  maleria  precum  multitudinem  coarctare 
consuevit.  Indeest,  quod  pi*o  ecclesia  Compendiensi 
quae  pncceplo  domini  papae  de  antiquo  in  novse  reli- 
gionis  statum  mutata  est,  sanctitatem  vestram  nl)- 
nixe  rogamus  quatenus  eam  apud  Dominum  oratio- 
nibus  vestris  adjuvetis,  et  dumino  papae  ut  ejusdem 
ccclesiae  abbatem  virum  venerabilem  ,   approbatam 

(104)  Vide  epistolam  Balduini  Novioinensis  ubi 
Snpra. 


im  SUG£R11  ABBATIS  ft 

]>ersonaiD,  benigne  suscipiat,  et  tanquam  operi  ma-  A 
xiuum  slcut  plus  Pater  et  dominus  in  omnibus  pro- 
videat,  scribalis.  Yalete 

Domino  et  Palrivenerabili  DeigratiaClar(evaUensi 
abbati,  B,  Sugerius  Beati  Dionysii  abbas  idem 
mandat, 

EPISTOLA  CLXV. 

SUGERII  AD  PETRUU  BITURICENSEM  ARCHIEPISCOPUM. 

Ex  cartulario  ecdesim  Beatce  Marice  de  Capella. 

Domino  et  venerabili  Dei  gralia  Bituricensi  ar- 
chiepiscopo  Petro  ,  Sugerius  Beati  Dionysii  abbas, 
salutein  et  dilectionem. 

Antecessores  vesiri,  Bituricenses  archiepiscopi, 
beatum  Dionysium  et  loca  sua  multum  dilexerunt, 
et  tnanutenuerunt.  Proinde  ,  quia  de  dilectione  ve- 
fatra  plurimum  conGdimus,  pro  qua  sspius  laboia- 
vimus ,  Ked  et  multa  gravia  et  a  domino  rege  et  a 
luultis  aliis  sustinuimus,  rogamus  qualenus  per 
viam  antecessorum  veslroruin  incedenies,  et  Leatum 
Dionysium  diligatis,  el  ejus  loca  defendatis  et  ma- 
uuteneaiis.  Pruecipue  tamen  pro  ecclesia  de  Stivali- 
culis,  quain  in  bac  tcmpeslate  Bituricensis  Ecclesiae 
raonachi  Agedunenses  pcr  laicam  manum  fratribus 
noslris  de  Capella  violenter  abstulcrunl,  deprecamur 
ut  nobis  eam  restituatis.  Quod  si  in  ea  jus  clamant 
inve$tlti,parati  suntfratres  nostri,  conveniente  ter- 
mino  quein  eis  posueritis,  consilio  noslro  inde  cano- 
iiiee  respondcre.  Si  autem  actionem  illam  audire 
placet ,  quid  inde  sil.  actum  sit  in  diebus  venera- 


DlONYSil  liiS 

EPISTOLA  CLXVI  (105). 

SUGERII  4D   PETRUM  ABBATEM  CLUNIACCHSUI. 

Amantissimo  domino  et  Patri  venerabilit  bei 
gratia  Cluniacensium  abbati,  Petro,  Scgeaics  Beati 
Dionysii  abbas,  devolas  in  Christo  orationes  ainohs 
et  servitii  plenitudinem. 

Orientis  Ecclesiae  calamitatem  et  Dominics  cnicb 
et  regis  Hierosolymitani  ac  fratrum  Templi  et  alio- 
ruin  fidelium  in  urbe  Antiochena  (106)  obsessiooera 
ex  litteris ,  qu(e  a  partibus  illis  nuper  delats  siml, 
cognovimus,  et  ad  aures  vestras  pervenisse  doo 
ainbigimus.  Inde  est  quod  arcbiepiscopi  el  episcopi, 
quin  etiam  dominus  rex ,  et  regni  optimates ,  ct  oos 
super  hoc  Lauduni  convenimus.  Et  usque  adeo  ns 
processit  quod  quindecim  dies  post  octavas  Pascfas 
^  Carnoti  generaliter  conventum  celebrare  super  bac 
causa  et  multarum  proviiiciarnm  archiepisoopos » 
episcopos,  abbaies  convocare,  et  pro  domo  Dei  ibd- 
ruin  nos  opponere,  tantoque  dolore  pene  iiicoBsola- 
bili  consulle  providere ;  et  ne  fides  ab  illis  sacratis' 
simis  locis  exteriuinctur,  a  quibus  ad  nos  deportata 
est,  Dei  misericordia  praicedente  et  subsequente , 
omnimodam  operam  adhibere  disposuimas  (107). 
£t  quia  praesentia  vestra  huic  tantooperi  plorimiim 
esset  necessaria,  ex  parte  Dei,  cujus  est  causa ,  pn> 
quo  et  in  carcerem  et  in  inortem  ire  seroper  parati 
esse  debemiis,  ex  archiepiscoporum  et  episcoporum 
parte ,  qui  baiic  nobis  submonitionem  injunxeniDt, 
et  ex  nostra,  celsitudinem  vestram  praefato  terniiBO 


Dilium  archiepiscoporum  bonae  meinorix  Yiilgrlni  q  cl  loco  huic  tam  egregio  facto  interesse  et  invita- 
itAlberici,  per  eosdem  fratres  nostros  plenius  agno-  nuis  et  submovemus ,  et  suppUciter  efflagiUDiBs. 
iciie,  Ncc  sit  vobis  oneri  pro  nobis  elaborare,  quia,  Cirterum  ut  has  alias  litleras  domino  LngduDensi 
ii  locus  exigeret,  ad  honorem  et  servilium  veslrum  cilissime  dirigatis ,  ne  ex  mora  occasionem  noa  to- 
paratos  nos  inveniretis.  Valete.  niendi  habeat,  rogamus. 


Epistolas  sequentes  edidit  domnus  Mabtenius  Thesauri  Anecdot.  tom.  I,  coL  k13, 
ex  ms.  Coislinian»  bibliothecaB. 


EPISTOLA  CLXVII. 

GAUFRIDI  COMITIS  AIIDEGAVENSIS  AD  SUGERIUM. 

Graiias  agit,  quod  restituendo!  paci  inter  regem  et 
seipsum  operam  prwbeat, 

SuGERio,  Dei  gratia  vcnevando  abbati  dilecto  sibi 
amico,  G.  Andegavensis  couies ,  salutem  et  dilectio- 
nem 

Magnas  vestrae  sublimitati  refero  gratias  quod  ira 
el  discordia  qux  inter  rcgem  Francoruin  et  me  mota 
est,  nec  veslro  instinctu  exorta  est,  nec  vestro  con- 
silio  habuit  incremeutum.  Magnas  etiam  supcr  his 
vobis  gralias  refero  quod  paci  inter  nos  restituendae 

(105)  Hanc  epistolam  edidit  domnus  Martinus 
Mnrrier ,  BibIiothec;e  Cluniacensis  col.  918 ,  iiiter 
epistolas  Pelri  YenerabiUs,  lib.  vi,  epist.  19, 

(lOG)  In  urbe  Antwchena,  etc,  post  necem  Rai- 
mundi  prinoipis  Aiitioclieni,  qiii  anno  llVi.occubuit 
in  prailio  dic  27  junii,  coroinisso  multis.cladibus 
dltritaest  Antiochena  tcrra,  prout  narral  Wiljelnuis 
Tyrius,  lib.  xvn,  cap.  9.  Testantur  hoc  ipsiim  littene 
A.  dapiferi  militise  Templi  ad  Ebrardum  des  Barres, 
macrfaniin  ejiisdeui  inilili»,  qiia  legunlur  l.  Itl 
S^piDileg,   in  -  fol.   p.   501  •   t  Posliuam   a   nobii 


operam  prsebere  curetis  :  qux  ego  plurium  rria- 
tione,  et  maxime  Ar.  [ArnulA]  Lexoviensis  e|HSco|M 
amici  noslri  adnionitione  accepi.  At  in  prxsentt 
nullam  habeo  licentiam  tractandi  verba  illa  qnae 
niihi  per  eumdem  episcopum  mandastis.  lemiflm 
eniin  negotii  regis  adeo  propinquus  est ,  quod  in- 
tente  oportet  negotia  mea  prseparare ,  ut  exerdtui 
D  regis  advenienti,  viribus  meis  collectis ,  pussim  ob- 
sistere.  At  si  negotium  regis  diflerretur,  vei  ren&a- 
neret ,  seu  etiain  jam  transactum  foret,  tunc  ego  • 
juxta  consiiium  vestrum,  et  Raduiri  yiromandeosis 
comitis  de  his  quai  mihi  mandastis  diligenter  tracia* 
rem ,  et  quidquid  inde  iacere  possem ,  salvo  booore 

disc^ssistis ,  inquit,  porcatis  ncstris  exigentibas, 
conti^it  qiiod  principein  Anllochiae,  cuin  S!iis  omni- 
bus  baronibus  et  homiiiibus  mortuum  in  qnodam 
prselio  perdidimus.  Quo  morluo  statim  Partbi  ter- 
ram  Antiochia:  invadcntes  ,  inilto  resisienle  ,  illam 
totam  accepenint,  et  castella  inunieriint ,  et  ronnit? 
tenuerunt ,  tenent  et  tenebunl ,  nisi  d^vina  nobiit 
subvenerit  clemeniia,  etc. 

(107)  Adhibere  disposuimns ,  etc.  Quid  in  eo  fasv 
ventu  actum  sit,  docet  auctor  Vit^  Sugerii  a  uotik 
editus  supra. 


im  fiPISTOLiE.  im 

lueoylibentl  animo  facerem  ,  secundum  vestrum  et  A     Dilectionis  tuae  prudentia  et  devotio,  ttc.  vide  in 

Eugenio  ad  an,  1153. 


RadulA  comiiis  consilium 

fiPISTOLA    CLXVIII. 

SUGCRII  AD  GAUFRIDUM  COMITEM  ANDEGAVENSEH. 

Respondet  ad  pra!cedentem, 
Egregio  Dei  gratia  comili  Andegavensi  G.  [Gau- 
rRiDo],  SuGERius  Beati  Dionysii  abbas,  salutem  et  di- 
leclionem. 

Cum  de  negotio  vestro,  sicut  nos  et  episcopus 
Luxoviensis  contuleramus,  loqueremur,  inopinate 
'^enit  comes  Flandriae  [Theodericus],  qui  per  se  ac 
per  quoscuuque  potuit,  nobis  etiam  insistentibus, 
mulla  prece  vix  apud  dominum  regem  obtinuit  ut 
submonitus  exercilus  diflerretur,  el  trevia  inler 
vos  esset,  et  de  trevia  ad  pacem  tractaretur  (108). 


EPISTOLACLXXI. 

EUGENll  PAPiE    111  AO    SUGERIUM 

De  violentia  comitit  Andegavensis  erga  fratrem  $uum 
Robertum. 

EuGEKius  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecto 
Glio  SuGERio  abbati  S.  Dionysii,  salutem  et  apo- 
stolicam  benedictionem. 

Sicut  in  litteris  charissimi  filii  nostri,  etc.  Vide 
ibid, 

EPISTOLA  CLXXII. 

PETRI    ABBATIS   CLUNIACENSIS    AD    SUGCRIUH. 

De  mutua  inter  utrumqne  amicitia, 
Yenerando,  praecordiali  et  inlimo  noslro  domno 


Ejusdein  comitis  nuntios  vos  babuisse,  et  diffusius  B  Sugerio  abbati  Sancli  Dionysii,  frater  P.   humillB 


vestrae  nobiiitati  rem  aperuissenon  ambigimus.  Se- 
renitalem  si  quidem  vestram  procul  dubio  scire  vo- 
lumus  quod  in  compositione  pacis  vestr%,  et  in  qui- 
buscunque  poterimus,  amicitiam  vestram  et  vestro- 
rum  promereri  satagemus.  Novit  enim  Luxoviensis 
episcopus  quod  fideliter  in  negotio  vestro  laboravi- 
nius  et  elaboramus. 

EPISTOLA  CLXIX. 

PETRI  BITURICENSIS   ARCHIEPISCOPI   AD  SUGERIUM. 

Pstit  excusari  apud  regem  quod  accedere  Mcduntam 
ad  eum  noti  pos&it 

aeverendo  Patri  et  domino  Scgerio,  Dei  gratia 
3ancti  Dionysii  abbati,  P.  Bituricensis  EccIesiiB  hu- 
milis  minisler,  salutem,  et  sinceram  in  Domino  dl- 
lectionem.  ^ 

A  liminibus  apostolorum,  divina  propitiante  cle- 
mentia,  cum  iucolumilate  et  prosperitate  reversi  su- 
inu3 ;  'prxter  hoc  quod  de  sociis  nostris  quosdam 
amisimus,  pro  quibus  gravi  moerore  afiicimur ;  nos 
aulem  supra  modum  fatigali  sumus,  et  qui  nobis- 
cum  nimios  Iialiae  calorcs,  et  immensam  terrae  in- 
firmitatem  evadere  potuerunt.  Insuper  et  equi  nostri 
penilus  defecerunt.  Quia  ergo  domni  regis  vocatio- 
nem  accepimus,  ut  ei  apud  Meduntam  occurrere- 
inus,  et  hoc  impossibile  nobis  est  ;  rogamus  beni- 
gnitatem  vestram,  quam  in  multis  prompiissimam 
adjutricem  experti  sumus,de  hac  re  apud  domnum 
regem  excusaios  nos  babealis,  ne  sit  ei  grave,  cuin 
propter  tot  impedimenta,  ad  ipsum  irenonpossimus.  ^ 
Festiuare  enim  ad  videndam  eius  faiciem  etiam  sine 
Tocatione  vellemus. 

EPISTOLA  CLXX. 

EUGENII   PAPiE   111    AD  SUGERIUM. 

Comtnendat  ipsi  3Io.  subdiaconum, 
EuGEidus  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecto 
filio  SuGERio  abbati  S.  Dionysii,  salutem  et  aposto- 
licam  benediclionem. 

(108)  Ad  pacem  traclaretur.  Tractatum  quidem 
est,  sedsequenti  annoli5I,  Sugcrio  jam  evita  sub- 
lato.  Instauratum  fuit  bellum  pluribus  ex  causis 
quas  narrat  Robertus  de  Monte  (PatroL  t.  CLX)  : 
«  Everso  namque  monasteriolo  a  duce  Gaufrido  ol>- 
scsso  tril)us  casteliis  lapideis  per  tres  annos,  qnod 
jnaiidilum  est  post  Jiiliuin  C^esareni ;  cnpto  etiam 


Cluniacensium  abbas,  salutem,  etquidquid  potest. 
Si  aliud  lingua  diceret,  et  aiiud  lingua  retineret, 
essem  de  illis  qui  in  corde  et  corde  loquuntur,  et  de 
quibus  verax  Scriptura  ait  :  Perdes  omnes*  qui  lo* 
quuntur  mendacium,  Quod  quia  incurrere  caveo,  a 
longo  tempore  non  solum  vobis,  sed  et  universls 
qui  sub  coelo  sunt  hominibus,  falsa  loqui  perhorre- 
sco.  Unde  fidem  dictis  meis  non  solum  nunc,  sed  H 
semper  secure  adhibete.  Quia  qui  nec  inimicum 
mentiendo  faltere  vellem,  amico  et  intimo  nullate* 
nus  mentiri  possem.  Affectus  meus  erga  vos  tantns 
est,  nec  nunc  soluni  est,  sed  anie  pUirima  tempcra 
fuit,  ut  non  dicam  quoslibet  alios,  sed  nec  ipsos 
caniis  germanos  vobis  se  in  diligcndo  pneferre,  sol- 
licite  ac  saepe  conscientia  interrogata  responderii  hoc 
vel  simile,  quia  saepe  reverentia  vestrjc  subdere  su- 
perfluum  videtur,  nisi  etiam  ad  haec  miliies  scri- 
benda  mullo  quo  erga  vos  fervet  amore  amicus  ani- 
mus  cogeretur  :  et  jure;  expertus  sum  enim  frequen» 
ter  amicitiam  vestram,  et  utinam  salvo  honore  et 
commodo  veslro,  et  vos  quandoque  experiamini 
meam.  Miltimus  ad  partes  vestras  charissimum  fi- 
lium  nostrum  G.  adjutorem  Cluniacensis  ordinis, 
pro  quibusdam  negotiis  nostris,  qucm  ctiam  reve- 
rentiae  vestrae  direximus,  rogantes  ut  his  qux  ez 
parte  nostra  vobis  dixerit,  ut  nobis  credatis,  et  aut 
per  ipsum  aut  per  litleras  velle  nostrum  et  respon* 
sum  aut  renuntietisaut  rescribatis. 

EPISTOLA  CLXXIII. 

HUGONlS    ARCHIEPISCOri  ROTIIOMAGENSIS  AD  SUGERlCM. 

Scribit  ei  pro  suis  ecclesiis  Ponlisara:,  C^alvimontiSf 
et  Cisorlii,  quas  rex  usurpatas  retinebat, 

Ciiarissimo  Patri  et  doniino  Sugerio  abbati  S. 
Dionysii,  IIugo  Rothomagensis  archieplscopus,  salu- 
tcm  et  pacem. 

Ex  parte  niihi  vestra  benignitas  ausuro  praestat, 
ut  voltis  exponam  quod  mea  rcquirit  huinilitas.  Sl 

Giraldo  Berlai  domino  castelli  contra  voluntatem  et 
proliihitioncm  etiam  regis  Ludovici ,  facti  sunt  iui- 
miciad  invicem  rex  et  duxNormanniaeGaurridus... 
Facta  itaque  discordia  inler  regem  et  comitem ,  ve- 
nit  rex  cum  magna  militia,  et  Eustachius  lilius  re- 
ffis  Stephani  cum  eo,  eis  Normanniam  ante  casteU 
lui 


him  Archas,  etc.  i 


ii5i  8UGER1I  ABBATIS  S 

l|uldem  eccleiise  de  Ponli&are,  et  Calvomonte,  el  A 
Gisors,  de  Jure  et  possessione  Rothoinagensis  ar- 
chiepiscopi  retroactis  temporibus  exstiterunt.  Rex 
eas  tenet.  Reclamamus,  nec  pro  niisericordia  respi- 
ciniur,  nec  pro  justitia  revestimur.  Tandem  consilio 
accepto,  per  vos,  tanqunm  per  fidelissimum  regni 
amatorem,  pro  ecclesiis  praefatis  regem  adhuc  requi- 
rere  Tolumus,  et  pro  his  de  paupertate  nostra>  sicut 
vobis  visum  fuerit,  ei  domino  noslro  servire  cona< 
bimur^  ne  peccatum  boc  jam  diu  inolitum  Judex  om- 
nipotens  aliquando  videat  ulciscendum,  et  ne  illis 
qui  ecclesias  illas  per  regem  occupant  fiat  in  scan- 
dalum.  Precamur  igitur,  et  humiliter  obsecramus, 
ut  super  hoc  cum  domino  nostro  rege  pro  salute 
aniro;B  vestrae  et  regis   slrenua  satagatis,  et  per 


DlONISa  fi:2 

EPISTOLA  CLXXV. 

ABIICLFI  LEX0V1ENSI8  EPISCOPI  AD  SDCEftlCTU 

De  quibusdam  negottis  inter  ducem  Normwffdm  «f 
comitem  Andegavite. 

Venerabili  et  diiecto  Patri  et  domino  Soceuo  Uei 
gratia  abbati  Sancti  Dionysii,  AR.^ULrirs  Lexoviensts 
EcclesiaB  humilis  minister,  salutem. 

Apud  domiiiam  imperatricem  et  filiunicjusdiicea 
Norinanniae  de  negotio  de  quo  vobiscum  inclavi, 
quantum  ad  Normanniam  pertinel,  bonam  spein, 
Domino  volente,  concepi,  nuntiosqae  sUlim  ad 
comitem  Andcgavensem  pro  altero  veii>o,  qood  ad 
partem  illam  spectat  cum  festinaltone  miseruiii, 
supplicanles  ut  ipse  verbum  illud  ad  pacein  iemp&- 
ret,  et  illi  quoque  verbo  quod  ad  NormauniaBi  pcr* 


istum  latorem  praesentium,  seu  per  alium,  prout  ve-  B  linet  benignum  consilium  pariter  commodei  d  as- 


stra  gratia  viderit  exsequendum,  nobis  rescribere 
festineiis,  dum  adhuc  (iluniaci  remoramur,  ut  pro 
re  cognita  sciaraus  quid  agere  debeamus.  De  Gisors 
dedit  nobis  rex  ipse  responsum,  se  erga  nos  ita 
facturum,  quod  non  habebit  in  peccatum.  Nos  ex- 
tpectavunus,  et  nihil  accepimus.  Scio  vos  quam  mul- 
tis  et  magnis  occupari  negotiis,  sed  pro  liberalitale 
Testra  inter  tam  muita,  locum  inveniat  petitio  nostra, 
cbarissime  Pater  et  domine. 

EPISTOLA    CLXXIV. 

feDGONlS    ARCHIEPISCOPI  ROTHOMAGENSIS  AD  8UGERIUM. 

Iterum  scribit  ei  pro  ecclesia  Gisortii, 
Reverendo  Patri  et  domino  suo  Sugerio  abbati 
8ancti  Dionysii,  Hugo  Rothomagensis  sacerdos,  sa- 
iutem  et  graii»  benevolentiam.  ^ 

De  synodo  ecclesix  de  Monte-Girol,  de  quo  scri- 
psistis  nobis  per  ejusdem  ecclesiae  presbyterum  ut 
pro  pauperlate  loci  quietum  clamaremus,  ponimus 
in  respectum  quousque  vobiscum  loquamur :  quia 
enim  sacrorum  canonum  /instituta  vobis  incognita 
non  suut,  et  nostra  erga  vos  l)enevoIentia  nequa- 
quam  vobis  est  incognita,  secundum  l)eneplacitum 
vestrum  huic  petitioni  vestrx  et  cseleris  obtempera- 
3inius,  cum  prxsentes  vobis  colloquemur.  Scitis 
quidem  quia  dum  jus  debitum  Patribus  spiritualibus 
redditur,  pars  residua  divina  l)enedictione  amplia- 
tur.  De  Gisortio  consilium  vestrum  requirimus. 
Clainat  enim  Rothomagensis  Ecclesia  se  diebus  no- 


sensum.  Consilio  quoque  vestro  plurimum  aoqoie- 
scere  decernentes,  benevolentise  vestrae  non  ingraioi 
se  fore  multa  hilaritate  promittunt.  Agat  ilaque  %»- 
stra  sanctitas  quod  nobis  tam  sancte  l^enigneque 
promisit,  diemque  in  quem  regia  responsa  postii- 
lationibus  Anglorum  vestro  studio  diiau  fuenmt, 
per  cursorem  istum  litteris  famillaribos  non  gn- 
vemini  iiidicare. 

EPISTOLA  CLXXVL 

BE?IRIC1  WINTHOIVIENSIS  EPISCOPI  AD  SDCCStDB. 

Rogat  ut  nuntium  ad  Flandrias  comiiissam  dirigat^ 
salvum  pro  se  eonductum  ab  ea  petiturmm. 

Henricus,  Dei  gratia  Winthoniensis  Ecclesiae  mi- 
nister,  venerabili  fratri  et  amico  cbarissimo  Sc«ijito 
abbati  Sancti  Dionysii,  salutem. 

Super  his  quae  nobis  per  Oenricum  cancellaniin 
nostruin  et  fratrem  Savarum  mandaslis  grates  vo- 
bis  referiinus,  et  rogamus  vos  ut  cuiu  necessefiie^ 
rit,  et  nuntium  nostrum  babueritis,  DiaDdalam 
vestrum  eiTectui  mancipetis.  Et  quia  abuDdans  ca»- 
tela  non  nocet,  et  totius  F|andriae  poteslas  usque  ad 
mare,  absente  coniite  (Theoderico)^  in  mami  co- 
mitissae  (SibylUe)  est,  videretur  nobis  consiliom,  st 
nuntium  vestnim  et  nuntium  comilis  Radolfi  uaa 
cum  litteris  vestris  et  nuntio  nostro  ad  comltissaB 
Flandrensem  mitteretis,  ei  rogaretis  eam  ut  qnando 
necesse  fuerit  ad  partes  illas  transire,  pro  aarare 
vestro  transeundi  per  terram  et  poteslatein  suan 


slris  feodosuo  CTspoliatam.  Insupernos  taciturnita-  ^  saivum  conductum  nobis  et  nostris  donel,  el  in 


tis  arguit,et  quod  justitiam  dislrictam  pro  posse  no- 
stTf  r.on  facimus,  quousque  Gisors  vel  aeque  valens 
nobis  restiluatur,  admirando  conqueritur.  Quia  vcro 
regi  vos  ridelissimum  novimus,  quem  et  nos  dili- 
gimus  et  diligere  voluinus,  benigne  ei  suggerite  ut 
sapienter  sibi  provideat  ne  pro  hac  re  poenam  ex- 
communicationis  inciirrat.  Singulis  enim  Dominicis 
dicbus  illos  sub  anathemate  ponil  Ecclesia  Rolho- 
magcnsis,  qui  bona  sua  diripiunt  et  miniiunt,  nisi 
eroendaverint  et  restituant  injuste  oecupata.  Bene 
valcat  sancta  discretio  vestra. 

(I(>3)  Rem  diflicilem  petebat  Henricus,  cui  tutus 
non  erat  in  Norniaiiniain  accessus.  Namque  Fian- 
Jrcnsis  cuniilissn  soror  cral  Ganfridi  comilis  Andfr- 


eundo  et  redeundo,  et  si  quos  de  suis  qui  nos  cou 
ducant  ab  ea  postulaverimus,  iilos  nobis  iniUat,  et 
super  bis  omnibus  litteras  suas  exlra  sigillum  sBnn 
pendentes  nobis  mittat,  in  quibus  ha>c  coDliueantor. 
De  caetero  vos  rogamus  ut  mandetis  uobis  si  q«iid 
de  doniino  nostro  rege  Francorum  vel  siiis  acce- 
pisiis;  et  si  litteras  ipsius  receplstis,  lilleras  ipsas 
vel  earuin  exemplar  nobis,  si  placel,  miUalis.  Va- 
lete,  et  ita  per  litleras  vestras  et  niinlium  veslrum 
ei^a  comitissam  agite,  ut  conductum  milii  ftmiier 
donet  (109). 

gaveusis,  qui  Normanniae  ducalum  fralri  ejus  Sie- 
phano,  Angii^  regi,  vi  armonim  abstulerat. 


flSS 


EPISTOLA  CLXXVII. 

THEOBALDI    ARCHIDIACONI    NELDEMSIS  AD   6DGERICM. 

€ommettdat  ei  pauperes  moniales  de  Fontani$. 

Cbarissimo  Patri  suo  Sigerio,  Dei  gratia  Beati 
Dionysii  plus  quaoi  abbati  reverendissixno,  Theobal- 
Dcsdictus  Meldensium  archidiaconus,  aiternse  cornu 
salutis  et  obsequium  sincerae  dilectionis. 

Notum  el  diyulgatum  quod  omnium  bonorum  vos 
participem  libenter  facitis,  et  de  die  in  diein  bonis 
operibus  studium  vestrum  adhibere  satagitis,  non 
oblitus,  imo  diligenter  recolens  illud  Apostoli  :  Dum 
lempus  habemus,  operemur  bonum  ad  omneSy  maxime 
ad  domesticos  fidei,  Hac  ilaque  securilale  filiac  ves- 
trae  sanctimoniales  de  Fontanis,  suae  paupertatis 
necessitate  compulsad,  ad  vos  sicul  ad  pium  palrem 


EPISTOLift:.  fiSi 

A  neatur  [inquietare  nos]  cessat,  nobls  etlam  sllenti- 


bus,  vos  veritatis  lilium  et  aequitalis  amicutn  ipsa 
Justitia  et  aequitas  nobis  injuste  oppressis  compati 
compellunt.  Si  autem  jnstitiam  renueremus,  et  ille 
vi  cogeret,  et  ipse  quod  suum  esset  faceret,  et  nos, 
si  ultra  veilemus  conqueri,  non  deberemus  audiri. 
Verum  nobis  non  solum  non  prohibentibus,  sed  et 
oflerentibus  semper  omnem  justitiam,  ille  omnia 
nostra,  et  in  decimis,  et  in  ecclesiis  quse  in  sua  po- 
testate  sunt,  nobis  auFeri.  Boves  vero  nostros  non 
solum  ccepit,  sed  eliam  vendidit.  Nunc  vero  post 
diem  de  pace  facienda  constilutum,  quem  et  ipse 
pcr  manum  abbaiis  Claraevallis  dedit,  non  modo 
non  mitigatur,  verum  etiam,  ut  nullam  spem  de 
compositione  pacis  nobis  relinquat,  molestior  modo 


recurrunt,  supplicantes   et  obsecrantes  ut  inanum  B  lit  et  severior  quam  solebat.  Nunc  enim  non  solura 


solitae  cbaritatis  ad  caput  ecclesiae  suae  quod  inodo 
fabricatur,  extendere  digriemini,  ut  bonum  quod  a 
principio  earum  incoepislis,  cflectui  mancipare  cu- 
retis.  Vos  autem  a  sponso  earum  roansuram  bonam 
el  confertam  et  coagitatam  et  supereffluentem  in 
sinum  vestrum  recipietis,  inlranH  in  gaudium  Do- 
mini  tui.  Fiat,  fiat.  Valeat  sanclitas  vestra  quam  in- 
columen  custodiat  Deus  EcclesiaE^  suae  et  regno 
Franciae 

EPISTOLA  CLXXVIII. 

G.   PRIORIS  DE  CUARITATE   AD   SUGERIDH. 

Vt  favore  abbatis  Clar<BvaHensis  compescat  vppre»- 
siones  sibi  ab  episcopo  Antissiodorensi  iUatas, 

Reverendissimo  domino  suo  Sogerio  Oei  §r;itia 
abbnti S.  Dionysii,  fraler  G.  [Guillelmds],  fratrum  de* 
Charitate  humilis  minisier,  toUisque  ejusdem  ec- 
clesise  conventus,  devotas  orationes  in  Domino. 

In  quanta  apud  nos  memoria  vestrae  palernitalis 
eminentia  vigeat,  cordis  vestri  secretum  requirite, 
et  ex  eo  quem  cfrca  nos  habetis  amorem  pensate. 
Et  quoniam  sincerae  dileclionis  est  proprium,  nec 
loco  absentari,  nec  tempore  cedere  oblivioni,  prae- 
senlia  vestra  mens  nostra  refecta,  et  de  devotione 
vestra  non  mediocriter  confidens,  mnlta  animis  nos- 
tris  in  tribulatione  positis  de  sollicitudine  vestra 
promiltit;  et  licet  paternitatem  vestram  suscepli 
ofllcii  cura  commonent,  ut  pnuperibus  Christi,  et 
praecipue  in  advcrsitate  laborantibus,  omni  debeat 
annisu  succurrere,  non  tamen  ab  re  est  si  sollici- 
tudinem  vestram  litterarum  nostrarum  sermo  pul- 
saverit;  sicut  enim  ignis,  aura  flante,  fit  grandior, 
ita  bonae  nientis  studia  proficiunt.  Quia  igitur  do- 
minus  Antissiodorensis  (Hugo)  nec  nostra  patientia 
frangitur,  nec  aliqua  pietate  ab  irrogandis  nobis 
injuriis  rcvocalur,  neque  pro  die  compositionis  in- 
ter  nos  data  vel  accepta,  vel  interim  usquequo  te- 

(110)  Qnasi  ex  poniifieii  jure,  etc.  Fundummona- 
sterii  deCharitate  Cluniacensibus  iradiderant  epi- 
gropi  Anlissiodorenses,  proiit  legitiir  in  diplomate 
Lndovici  VI,  dato  anno  1119  ubi  recensetiir  priora- 
liis  B.  Mariae  deCharilate  superLigeriin,quem  Gau- 
fndus  Antissiodorensis  episcopus  et  Guillelmus 
fonies  Nivernensis,  et  Bernardus  de  Chailant,  et 
alii  IMele»  nostri  regni,  ad  qiios  lociis  ille  de  Chari- 


aufert  quae  sub  se  sunt,  sed  et  dominum  Nivernen- 
sem,  et  dominum  de  Danziaco,  et  alios  etiam  quos- 
cunque  potest,  ad  auferenda  ea  quae  sub  eis  tene- 
mus,  quasi  ex  pontificii  jure(llO)  compellit.  Tantis 
igitur  oppressionibus  vexati,  vestris  genibus  mise* 
ricordiler  obvoluti,  rogamus  ut  domni  abbatis  Cia- 
nevallis  favorem  ad  illum  nobis  mitigandum  vestra- 
rum  precum  obtentu  babere  mereamur.  quatenua 
nostrse  parvitatis  memoriam  apud  vos  vigere  hujus 
rei  documento  sentiamus. 

EPISTOLA  CLXXIX. 

STEPHAIfl   REGIS   ANGLIiE   AD  SUGERICM. 

Gratias  agit  pro  amicilia  et  exhibilis  sibi  apud 
regem  Francorum  beneficiis, 

STHEpnAifus  rex  Angliae,  Sugbrio  abbati  S.  Dio- 

sii,  dilecto  amico  suo,  salutetn. 
ultas  vohis  grates  reddo  quod  assiduam  et  inde- 
sinemem  dilectionem  mihi  exhibetis,  et  ad  omnia 
agenda  meaquseapudregemrrancorum  experirivel- 
lem,semperpraesto  et  intei\;essoressecuraslis,  sicut 
abeis  accepiquiinde  ad  meredierunt.Etscialisquod 
multum  vobis  sum  obnoxius,  et  libentissime  vobis  et 
vestris  benignitatera  quam  mihi  toties  impendistis 
retribuam,  et  terras  vestras  quae  in  parte  mea  sunt 
custodiri  et  defendi  faciam,  et  ex  quo  potero,  illam 
vobis  terram  reddam  quam  vobis  dedi,  quas  adhuc 
est  inpotestate  inimicorum  meorum  (111). 
EPISTOLA  CLXXX. 

I  DENRICI  EPISCOFI  WINTOMENSIS  AD   SUGERILH. 

Commendat  eiregis  Anglioi  negotia. 

Henricus,  Dei  gratia  Winloniensis  Ecclesiae  mi- 
nister,  venerabili  fratri  et  amico  Sugerio  abbati 
S.  Dionysii,  salulem. 

Negotium  regis  fratris  mei  dilectioni  vestrae  at- 
tentius  commilto,  postulans  ut  illud  more  solito  fo- 
veatis,  et  prout  ci  expedire  noverilis,  ad  eficctum 

tate  cum  villa  et  pertinentiis  suis  oinnibus,  in  spiri- 
tualibus  et  temporalibus,  tolaliter  pertinebat,  Hii- 
goni  abbati  et  inonasterio  Cluniacensi  et  eoriiui 
successoribus  dederunt  et  concesscrunt  absque  ulla 
retentioneperse,  etc.  tora.  XIII  Spicil.  f/i-4",  p.  502. 
(111)  lnimieorummeornm,—  m  esi  Gaufridi  An- 
degavensis  comitis,  qui  Normanniam  annis  aequi* 
siiam  ipsi  ahstulerat. 


HZ5 


SDGERIl  ABBAT15  S.  DlONYSn 


%V4 


perducere  aon  differatis.  Quod  autem  majores  nun-  A  Belvacensis  capltulo,  clero  simul  el  popalo,  S^- 


GERics  Dei  gratia  Beati  Dionysii  abbas,  pacen 
superiorem  et  inferiorem  a  Rece  re^um  ec  regeFraii- 
conim. 

Ex  ea  familiaritate  quam  et  bujus  domini  regis  el 
patris  ipsius  temporibus,  querelis  emergenUbus, 
pro  pacejvestra  ab  omni  mnnere  manus  confinens 
fideliter,  ut  melius  nostis»  laborare  consaeTi,  nonc 
quoque,  gravi  licet  detentus  tnArmitate,  rogo,  per- 
suadeo,  et  modis  omnibus  laudans  coiisulo,  ae 
contra  dominum  regem  et  coronam «  cui  oaues 
arcbiepiscopi,  episcopi,  et  barones  innitirour,  et 
jure  fidelitatis  debitores  exislinius,  coutumaciter. 
quod  Yobis  non  expedit,  calcaneum  elevelis  So- 
Yus   est  enim,   et  sxculo    inauditus    hujii 


tlos,  nec  regi,  nec  vobis  direxi,  hoc  in  causa  fuit 
quod  vix  tuto  redire  potui,  et  vix  aliquis  ex  parle 
nostra  ad  vos  secure  transire  potest  (112).  Quare 
istum  qui  fidelis  regis  et  meus  est,  regi  et  vobis 
Iransmitto,  el  qnae  verbis  ex  parte  nostra  vobis 
dixerit,  quae  scrioto  non  continentur,  fidem  ha- 
bote. 

EPISTOLA  CLXXXI. 

BALDCINl  EPISCOPI    NOVIOMENSIS  AD  SCGERICM. 

Exctisat  u  quod  vocatus  ad  eum  non  accesserit. 

Domino  et  amico  veiierabili  Scgerio  B.  Dionysn 
abbati,  B.  [Balduinus]  Noviomensis  Ecclesiaeminister 
indignus,  spiritiim  luitiludinis. 

Quod  ad  festivitatcm  et  vestram  submonitionem 
uon  venimus,  charissinii  fralris  et  coepiscopi  nostri  ^  ausus»  nec  diutius  absque  civitalis  et  ecclesis 
domini  Gatalaunensis  {Barlholomoii)  preces  multi- 
piicatae  qiiae  pra^cesserant,  nos  urgebant ;  non  hoc 
ad  excusationem  praetendimus,  sed  amico  veritatem 
insinuamus.  Quod  subsecutae  sunt  litterae,  in  quibus 
de  vestra  infirmitate  verbum  accepimus,  novit  Deus 
quam  duri  nuntii  bajulne  fuerunt,  sed  Catalauni  eas 
primum  vidimus,  cum  jam  in  itinere  essemus,  et 
usquequo  incoeptum  terminarctur  negotium,  rece- 
dere  ab  episcopo  nou  potuimus.  Confidimus  autem 
in  Domino,  qui  non  deseruit  sperantes  in  se. 
Quis  enim  speravit  in  illo,  et  confusus  est?  quod 
non  patietur  parvitatem  nostram  abs  spe  sua  frus* 
Irari,  sed  elsi  ad  horam  deverberevestrocontrista- 
vit  nos,  multo  magis  de  celeri  recuperatione  salu-  q  listis,  quippe  cum  voluntatem  prorsus  non  habeat 


destructione  poteritis  sustinere.  UoYeri 
arma  ab  episcopo,  vel  commisso  sibi  popak>  ad- 
versus  communem  dominum,  praesertim  incoo- 
sulto  summo  pontifice,  et  regni  episcopis,alqiiepn>- 
ceribus,  quam  perniciosum  et  periculosam  sil,  ipsi 
facile  cognoscelis.  Unum  est  quod  vos  niaxime  ab 
hac  debeat  praesumptione  revocare  :  quia  usquead 
hoc  tempus  antccessores  vestros  lale  aliquid  aUeiH 
tasse  nusquam  audistis,  nec  lam  nefandl  operi^ 
exemplum  in  gestis,  vel  relationibus  aiiliquorom  ia 
venire  poteritis.  Quid  esl  quod  conlra  dominum  re- 
gem,  videlicet  pium  Ecclesiarum  amicuni,  acioiiw 
boni  aimulatorem  intentissimum  citlcaneum  exlii- 


lis  laelificabit.  Credimus  autem,  Deo  volente,  videre 
vos  in  brevi,  et  hoc  petimus.  floc  votis  omnibus 
desideramus,  ut  Dominus  Jesus,  sicut  Ecclesiae  suae 
novit  expedire  et  regno,  sanum  vos  et  jucundum 
celcriter  restituat,  tam  nobis  qiiam  ca;teris  familia- 
ribus  et  amicis  vestris.  ^alete. 

EPISTOLA  CLXXXII. 

SUGERU  AD  JIENRICCU   EPISCOPUSI,  CAPITULL'II,CL£RUII 
ET  POPULUM  BELVACENSEH. 

Eos  Tcvocat  a  seditione  in  regem  nieditata  (115). 
Venerabili  episcopo  H.  et   nobilis  Ecclesiae  B. 

(112)  Transire  potest,  Namque,  ut  ait  Gervaslus 
Dorohernensis  ad  annum  114-9,  <  Henricus  filius 
iuiperalrtcis,  mense  Maio  mediante,  cum  grandi 
comitatu  militum  electorom  et  peditum   rediit  in 


ut  vel  vobis ,  vel  aliis  quidquam  injusle  aaferaL 
qui  si,  malorum  persuasione,  allquid  fotie  miac* 
bene  adversum  vos  egisset ,  conYeniendus  ntiqer 
prius  erat  per  regni  episcopos  et  procercs,  sive  po 
(ius  pcr  dominum  papam,  qui  capul  esl  Ecclcsia 
rum,  quique  omnia  facile  pacificare  poloissei.  Re 
deat  igitur  ad  cor  novi  episcopi  nobililas,  qni  qoam 
vis  plebeio  tectus  amictu ,  indocilis  privala  loquL 
regem  dominum  el  fratrem  magis  placandom  gra 
viter  commovit.  Si  ex  amore  Ecclesue  saae  boc  U- 
cit,  habeat  zelum  secundum  scientiam.  Si  bene  cf- 

(1 1 5)  Inter  Sugerii  abbatis  epislolas  a  nobiseditas. 
nolanda  haecest  in  primisex  qua  discinius  Henncam 
ep'iscopum,capituluiu,  cleruni,  populunique  BelYaceii- 
sem«  seditionem  seu  rebellionem  in  regem  meditaios 


Angliain,  et  in  adventu  suo  multorum  aniinos  coiitra  ^  fuisse,  atque  hujus  rebeltionis  ipsnm  etiam  Beari- 


regem  Stephanuni  cxcitavit.  Nolebant  eniro  comites 
An^lia;  et  proceros  contra  re^em  Siephanum  aliquam 
excitare  seditioneni....  nisi  ipsc,  quem  omnia  de 
jure  contingebant,  in  Angliam  rediret.  Ilac  igitur 
occasione  rediit  in  Angliam  postpositisuue  littera- 
rnm  studiis,  exercitia  coepit  militaria  nefiiienlare. 
Assumpto  itaque  secum  nobili  Kanulfo  Cestreiisi 
coinite  et  Rogerio  coniite  Herefordensi,  aiii$(|ue 
ronnullis  prvter  illas  quos  secum  duxerat  de  Nor- 
ircmnia  iniritibus  famosis,  adiit  regem  Scotiae  l)a- 
vi  1,  consanguineum  suuin  :  a  quo  cuin  summa  lu^ti- 
t'a  ct  honore  siisceptus,  inilitari  qiioquc  balteo  cuin 
noninillis  coaetaneis  suis  in  sacra  soiemnitate  Pen- 
t'*rostesaccinctu$  est.  Ab  illo  ergo  die  coppitUenricus 
mentein  regis  Stephani,  filiiqueejus  Eustacbii  mul- 
tlsex  causis  adversum  seexcilare...  Sequenti  anno, 
in  Normaiiniam  transfretavic,  in  principio  mensis 
Jannnni.  Erat  aulem  bis  difbus  tola  Angiia  liellic^ 
&iiciMtu  confusa,incoiidiis  el  rapinis  e\posiia,  >  ctc. 


cum,  regis  fratrem,  participem  fuisse ;  a  quo  sce- 
lere  eos  pro  sua  iii  rcgem  fidelitaie  ele^nCer  ddior- 
tatur  Sugerius.Quidtam  urgentia  tamqiie  pungeeiia 
Sugerii  verba  ellecerint  in  Uenricum,  clenun,  popa- 
lumquc  Belvacensem  igiioramus,  quorum  meditata 
rebellio  ex  hac  sola  Sugerii  epistola  nobis  innolaa. 
Haud  a  vero  absimile  videlur,  eos  lam  fidells  mi- 
nistri  salutaribus  monitis  humiliter  paruisse.  Cde- 
rum  ex  his  Henrici  episcopi  adversus  regeni  fratrai 
motibus  nati  sunt  forte  sinistri  de  eo  mniom  ia 
curia  Bomana,  a  quibus  ipsum  purgare  nilitar  S. 
Bernardus  epistola  505,  ad  Eugenium  papam,  c«j«s 
hai^c  Yerba  :  ipse,  scilicel  Heuricus,  et  fraier  smms 
rex  non  ambuUml  in  uno  spiritu.,.  non  m  me  ^wm- 
tis  cujus  fit  culpa  :  wm  est  meum  iuculpmre  qmtaH 
auam^  sufficit  mihi  excusare  epitcopam^  qmdqmd 
numUitatiSn  quidquid  obsequii  pro  sum  permomm  f»- 
tuitvidimus  exhihentem,  et  nihil  proficienlemi,  Mav 
1  txz. 


ii37 


EPISTOLifi. 


1458 


terre  nitilur,  rectius  dlYiJat.  Regiam  cleinentiam  A  nec  pedes  ire  sufflciam.  Attamen  Deo  volente,  qui- 


l)landiendo,  et  se  voluniali  illius  exponendo,  tam 
sibi  quam  Ecclesiae  suae  et  civibus  reconciliet,  ne 
diabolica  astutia,  aut  proditio^iis  corons,  aut  fratri- 
cidii  infamis  ignominia,  vel  tale  aliqnid  emergal. 
Et  quid  de  vobis  dicam  cbarissimis  amicis  nostris, 
decano  et  archidiaconis,  et  nobili  clero  capituli,  si 
audiero  nobilem  statum  Ecclesise  vestrse  subverti, 
ecclesiarum  Dei  copiam  hac  occasione  igne  confla- 
grari  ?  Novit  qui  omnia  novit  qucd  graviter  inllr- 
mus,  et  quartano  typo  laborans,  gravius  boc  lan- 
guure  ad  prsesens  afHigor,  et  meipsiim  libenter  pro 
sedalione  hujus  seditionis  contraderem.  Quid  autem 
Tobis  dicam,  cives  miserrimi,  quos  valde  absque 
cupiditate  aliqua  diligere  consuevi  (neque  enim  re- 


bus  dietis  potero,  ad  vos  venire  festinabo ;  nec  ta- 
men  post  vos  mediusuperstitemforeeiistimo(ii5). 
Valete  in  Domino. 

EPISTOLA  CLXXXIV. 

8UGERII  AD  GOSLENUM  EPISCOPUM  SUCSSIONEIVSBM. 

Respondet  ad  prcccedentem, 
Aroantissimo  doniino  et  amico,  venerabili  Dei 
gratia  Suessionensi  episcopoG.,  Sugerius,  et  adhuc 
B.  Dionysii  qualiscunque  abbas,  oninipotenti  Deo^ 
intcr  felices  episcopos  Jesu  Ghristi  feliciter  episco- 
pari. 

iEque  utvos  amicum  vestruui,  aut  plus  si  pos- 
Bum,  vos  videre  desidero;  sed  quia  per  me  non  va« 
leo,  omnipotenti  Deo  ut  anle  decessum  meum  vos 


cordor  me  aliquando  yel  unum  nummum  a  vobis  B  ^idere  merear,  qua  possum  prece  supplico.  Quod 


accepisse),  si  audiero  civitatis  subversionem,  filio- 
rum  vestrorum  et  uxorum  exsulem  depnedalionem, 
'virorum  multorum  detruncationem  ?  Quae  si  modo 
liat,  tanto  citius,  si  quacunque  occasione  difleran- 
tur,  tanto  ardentius,  crudelius,  et  miserabilius 
iient;  crescit  enim  odium  ex  ultionis  dilatione.  Mi- 
eeremini  vestri,  misereatur  sibi  nobilis  pontifex, 
misereatur  clerus  suiipsius,  quia  sicut  non  poterit 
formica  currum  trahere,  sic  niillo  modo  poierunt 
civitatis  Belvacensis  subversionem  a  fortitudine  co- 
ronae  et  sceplri  defendere.  Siquidscire  possum,  si 
quid  retinui,  qui  jam  in  bis  consenui,  vestra  longo 
labore  parta  raptoribus  et  furibus  expendetis,  iram 


domini  regis,  imo  omnium  succedentium  vobis  ac-  ^  yi^^  l>eneficium 


autem  mibi  mandastis  vos  post  roe  non  esse  diu- 
tius  superstitem,  ut  Deus  et  vilam  et  prosperila- 
tem  vobis  conservet ,  quia  inihi  utillimum  esset, 
tota  cordis  intentione  desidero ,  et  divinain  pieta- 
tem  attentius  exoro.  Faciem  auiem  vestram  vi- 
dere  exsoecto«  et  de  tanti  amici  exspectalione  gra- 
tulor. 

EPISTOLA  CLXXXV. 

GOSLENI  EPISCOPI  SUESSIOKENSIS   AD   SUGERIUM» 

Respondet  ad  prwcedentem, 
Domino  et  digne  revcrendo  S.  Dei  gratia  B.  Dio- 
nysii  abbati,  G.  ejusdem  patientia  Suessorum  voca- 
tus  episcopus,  salutem  in  Domino,  ct  diuturnioris 


cumulabiiis,  odium  sempiternum  vestris  generatic- 
nibus  generabilis,  universis  per  totum  regnum  Ec- 
clesiis  regiam  devotionem  et  miram  liberalitatem, 
fjua  hanc  et  alias  ditaverunt,  in  sempitemum  pes- 
sirai  hujus  facti  memoria  submovebitis.  Videte,  vi- 
dete,  viri  discreti,  ne  et  alia  vice  rescribatur,  quod 
semel  invcntum  est  in  niarmorea  columna  hujus  cl- 
vitatis,  ore  imperaloris  dictum.  Villam  Pontium 
(114)  refici  jubemus, 

EPISTOLA  CLXXXIH. 

COSLENl  EPISCOPl  SUESSiONENSIS  AD   SUGERIDlf. 

De  desiderio  ipsum  videndi^ 
Domino  et  digne  reverendo  Sugerio,  Dei  gralia 


Ecce  venio  plus  desiderio  vestrae  visitationis  eve- 
ctus,  quam  corporis  mei  possibiiitate.  Orate  ergo  B» 
Dionybium,  cui  nibil  negari  potest,  ut  apud  Deum 
obtineat,  quatenus  vivum  vos  inveniam.  Bonam  va- 
letudinem  Dominus  vobis  conferat,  donec  ad  vos 
veniam,  et  ultra. 

EPISTOLA  CLXXXVI. 

8UGERI1   AD   LUDOVICUH  REGEM. 

Regem  regnumque  Deo  commendat,  regi  Ecclesiam 
Sancti  Dionysii. 

Glorioso  Dei  gratia  regi  Francorum  ct  duci  Aqui- 
taniae  L.  charissimo  domino  nostro,  Sugerius,  om- 
nium  abbatum  B.  Dionysii  minimus,   devotas  in 


B.  Dionysii  abbaii,  G.  ejusdem  patientia  Suessorum  £^  Christo  orationes  et  Hdele  servitium. 

vocatus  episcopus,  salutem  inDomino.  Gravissimilanguorislongaaitritione  consumptus, 

Non  est  majus  desiderium  in  terra,  quam  videre     dissolutionem  meam  (116)  imminere  excellentiae  ve- 

Tos ;  verumtamenadeo  imbecillis  sum,  ut  nec  eques,      strae  significare  dignum  duxi,  in  bona  soe  et  bona 


(114)  Sic  dicta  urbs  Belvacensis,  quae  etiam 
nunc  freqiientibus  ponlicuiis  super  amnem  sterni- 
tur,  vel  quia  antiquitus  Bratuspontium  nomen  ha- 
buisse  crediiur. 

(115)  Diu  superstitem  fore  existimo.  Goslenum 
anno  1151  obiisse  tradit  Pseudo-Robertus  de  Monte, 
a  Piltorio  vulgatus.  Quod  si  verum  esl,  non  diu  Su- 
gerio  supersles  luit.  Namque  in  Necroloffio  Fonta- 
nensi  le^itur  ad  diem  25  Octobris  :  i  Migravit  a 
saeciiio  pi»memori8e  reverendissimusGosIenusepi- 
scopus  Suessionensis,  qui  eistitit  benefactor  noster 
et  cloctor  nobilissimus.  > 

(116)  Dissolulionem  weam,  erc.  Brevc  Chronicon 


S.  Dionysii  et  Robertus  de  Monte  Sugerium  anno 
1151  defunctum  tradunt,  quem  aliunde  constat 
Idibus  seu  die  15  Januariie  vivis  sublalum.  Sunt 
qui  huiic  annum  de  1152  more  Gallico  inleliigenduiu 

futant:  verum  erroris  eos  revincit  Pagius  ad  ana. 
151,  num.  VI.  Et  qiiidem  nomcu  Odonis,  qui  Su- 
gerio  successit,  subscriptiini  reperiiur  diplomati 
regis  Ludovici  VII,  ciijus  haec  est  clausula,  1. 1  Ani- 
pliss.  Collect.,  col.  817  :  i  Actum  publice  Parisius, 
anno  Incarnati  Verhi  1151,  epacta  xii,  concurrente 
VII,  regni  vero  nostri  su,  astantibus  in  palatio,  i 
etc.  Qiii  omnes  characlcros  anno  H51  conveniunt, 
non  autem  lioi. 


1439  8UG£Ril  ABBATIS  S.  DIONTSII  liH 

fide  Dei  misericorttlam,  quam  nunquam  in  se  spe-  A  pro  vobis  enim   vobis  loquor.   Yaleai  ceUitada 
rautibus  denegat,  tota  cordis  iutentione  pnesto-     vestra. 

EPISTOLA  CLXXXYII. 

(117)  SDGERII   ABBATIS    S.    DIONTSII    AD     S.    D£B5Al- 
BDM. 

Gratias  a^t  de  consolatione  $ibi  la  exiremit  ogetA 
data^  seqne  ipsius  commendat  orationibus. 

Amantissimo  domino  et  Patri  veneraLili,  Dei  |n> 
tia  Clara^vallis  abbati  Bernabdo,  Sdgerius  adbsc  B. 
Dionysii  buniiiis  niiuister,  salutem  ei  &inoene  dile- 
ctionis  affectum. 

Yisitasli  uos  litteris  vestris,  visitet  vos  Oriens  a 
alto.  Munuscula  vestra,  imo  munera  maxinu,  mi^ 


lando.  Mirantur  si  quidem  omnes  quod  tanto,  tam 
lougo  dolore  attritus  supervixerim ,  existimantes 
boc  ex  divinae  pietatis  largitione  meae  parvilati  im- 
pertitum  esse,  ut  cum  tanlum  poenitendi  spalium 
babuerim,  annos  meos  in  amaritudine  aniniae  meae 
recogilem,  et  mibi  provideam.  In  tanto  etenim  ho- 
nore  positiis,  absque  muliis  [add.  deiictis]  vivere 
non  patui.  Personam  autem  veslram,  el  personse 
prosperitatem,  et  regni  statum  Domino  Deo  atten- 
iius  commendo ;  et  ut  inter  felices  reges  coronam 
glorise  x^ternse  immarcescibilem  obtineaiis,  qua  pos- 
8um  prece  divinae  pietati  supplico.  In  omnibus  vero,  B  P"^^'"  pretiosam,  panem  i)enedictioais  Testrat,  litr 


eS  inleromnia,  et  ante  onmia,  pro  nobili  ecclesia 
Beati  Dionysii,  quse  maxima  regni  et  coronse  vestrae 
»rtio  est,  nobilitatcm  vestram  altenlius  deprecor, 
fit  eam  tanquam  bonus  dominus  et  pius  foveatis,  et 
manuteneatis,  et  ei  consilii  et  auxiiii  manum  por- 
rigatis.  Meminerit  regiae  majestatis  celsiludo  quo- 
modo  juvenis  de  terra  vestra  exislis,  nobile  regnum 
Francorum  in  manu  Ecclesiae  dimisistis,  per  lot 
pericula  et  mortes  Ecclesiam  Orienialem  visitastis; 
videte,  pensale,  ne  tanlum  laborem  amittatis.  Dili- 
gite  Ecclesiam  Dei,  pupillos  et  viduas  defendite,  et 
sic  contra  omnem  polestatem,  tam  aeream  quam 
mundanam,  et  contra  semulorum  insidias,  quos 
mullos  babelis,   Deo  auxiliante,   poterilis   resis- 


teras  consoiationis  •  in  quibus  coniineotor  Terha 
bona,  verba  sancta,  meiie  et  lacle  redundaniia, 
mibi  misero  peccatori  delegastis,  et  in  exlremis  po- 
sito  consolationem  maximam  praebuisiis.  Si  eBim 
angelicam  faciem  vestram  vel  semel  anie  decessrai 
roeum  videre  potuissem,  ab  boc  miserriino  saeoiia 
securius  exirem.  Scialis  autem  pro  cerio,  qaia  si 
mille  anni,  aul  ultra,  vivere  meruissem ,  nisi  m 
beueplacilo  Dei  remanere  non  curareni.  Nec  esin 
ex  operibus  justiiiae,  sed  in  sola  Dei  raisericoriu 
confidens,  quam  semper  in  se  speraniibus  exhibci, 
ad  eum  redire,  tota  cordis  intenuone  desidero; 
unde  et  animam  meam  in  saucias  manus  vesirci 
devote  commendo ;  et  ut  vestris  ei  sanclarBm  cao> 


iere.  Hoc  enim  est  nieum  consilium.   Hanc  epi-  ^  gregationum  vestrarum  oralionibus,  divinam  propi- 


stolam,  quia  nie  non  poleslis,  vobiscum  seinper  reti  • 
iie^e,  et  quod  in  ea  scriptum  estadimplere  satagile; 

(117)  Hanc  epislolam  scripsit  Sugerius  morti 
p^xiiuus,  accepta  sancti  Uernardi  epistoia  206, 
qua  suncltis  abbus  euui  auiinnt,  tit  inotteiu  iiitrepi- 
dus  excipiat,   bis  vet'l)is  :  Homo  Dei,  ue  irepida 


tialiouem  aniniae  meae  concilietis »  genibos  vesira 
saiictiiatis  provolutus  e£Qagito. 

exuere  hominem  illum  qui  de  terra  est.,.  Qtndt^.e 
terrenis  exuviis,  qui  ud  coilum  tturus^  siola  ^Witf 
mox  indui  habes  ? 


TESTAMENTUM  SUGERII  ABBATIS. 

L4NN0  1137.) 
(Dom  F^LiBiEN,  Histoire  de  Cabbaye  royale  de  Saint-Denys  en  France,  Preuves,  p.  xcix  ex  auifacBiico.) 


In  nomine  sanctae  et  individiiae  Trinitatis,  Pairis, 
ei  Filii,el  Spiritus  sancti.  Amen.  Sugerius,  Dei  pa- 
tienlia,  ecclesix  Beati  Dionysii  bumilis  minister. 

Cuui  magnii  multitudo  dulcedinis  Domini,  quam 
abseondens  timentibus  se,  perficit  eis  qui  sperant 
in  eo,  ineipsum  mihi  larga  propitiationis  suse  af- 
rueiilia  restituere  vellet ,  meinorem  me  faciens  ini- 
qu.taliim  mearuni  anliquarum ,  ut  cito  aiiticipet  me 
niisericordia  ejns,  post  inundi  hiijus  inimundi  rota- 
biles  et  impulsivos  scopulos ,  post  longam  et  pene 
curis  Ecclesiae  et  aliis  consumplivam  corporis  et  aui- 
mae  dilapidaiionem,  ad  suflragia  sanctonim,  quorum 
«erviiio  desudaveram ,  licet  non  sicut  debueram ,  et 
fralnmi  nostrorum  ibidem  in  sancta  et  Douiino  ac- 


D  ceptabili  religione  deservientium  voiivas  confQgieu 
orationes,  in  capitulo  cum  els,  sicui  eram  sobiBS, 
bona  pace  resedi.  Cuinque  de  eis  et  in  eis  posi  Do- 
minuin  conAdens,  tanquam  a^rotiis  fideii  ne^co 
sollicitudinem  mearum  languores  replicare,  ancofs 
meos  in  amaritudine  animse  roex  rpponens,  de- 
plangere  et  abborrere  introrsum  ccppi :  meam  cmi 
divinorum  beneficiorum  largiiateni ,  longam  'mp>- 
titudinem  reprxsentans  mihi ,  quomodo  valida  D.v 
mini  manus  me  pauperem  de  stercore  erexii,  qn  - 
modo  et  ante  bonorem  hunc  cum  prtncifMlMis  Ec* 
clesiae  ei  regni  consedere  fecerit ,  qoaliier  ne  is- 
meritum  et  absentem  pace  omnium  .in  hac  saiicta 
sede  sublimaverit ;  qua  muoificentia  domiBonim  ao- 


4441  TESTAMEMTUM.  1149 

strorum  apostoliconim »  dominorum  regum*  prin-  A  ctiouem  fratribus  in  refectorio  ipsa  die  anniversarii 


cipum  el  populorum,  sopilis  aemulorum  insidiis, 
I)enivolentiaui  nobis  conciiiaverit ,  in  omnibus  om- 
nino  tam  spirilualibus  quam  temporaiibus  prospe- 
ratus  fuerit.  El  duai  tantis  debitis  obnoxius  astrin- 
gor,  de  retributione  timidus  clamans  commoveor  : 
Quid  retribuam  Domino  pro  omnibut  qum  reiribuit 
mihi?  (Psal.  cxv,  3.)  Lnde  tactus  dolore  cordis 
intriusecus,  parans  fugam,  ad  Terum  viUe  prote- 
ctorem  toto  nientis  et  cordis  aflectu ,  fratrum  no- 
slrorum,  et  omnium  et  singulorum  genibus  provo- 
lutus,  in  ea  qua  Ghristus  nos  dilexit  charitate  ad 
uniendum  nos  sanguinem  suum  fundens,  ut  opem 
ferai  suppliciter  efllaglto.  Pro  quorum  certe  quiete 
laboribus  inpr?ssentiarum  meexpono,  ad  paran- 
dam  quantulamcunque  quietis  futurse.  portiunculam  ^ 
tremcns  et  devotus  reolamo.  Et  quoniam  qui  cum 
Domino  ambulant ,  non  possunt  esse  expertes  cha- 
ritatis  ( ardet  enim  cor  eorum  de  Jesu  dum  loquitur 
eis  in  via ) ,  suLito  venerabilis  ilie ,  et  Domino  pro- 
pinquus,  quorum  jam  conversatio  est  in  coelis, 
chorus  ab  alto  condescendens  in  valle  moeroris  mei, 
ut  patres,  et  fratres,  et  filii,  aetate,  charilate,  obe- 
dienlia,  largam  manum  misericordisB  porrigunt; 
€t  quae  vivo,  quae  defuncto  suffragia  praeparent ,  et 
voce  et  scripto  determinant.  Yotive  siquidem  nobis 
lege  inconvulsa  veritatis,  quae  Chrislus  est,  et 
praesenlls  charlae  memoriali  confirmatione  sancien- 
tes,  toto  tempore  vitae  meae,  omni  die  missam  de 


nostri  accurate  persolvendo  procuret,  duas  vide- 
iicet  omnibus  communes,  non  quaiescunque,  scd 
plenarias  et  aptas  exhibendo  pitantias.  Fraier  etiam 
cellarius  generalem  suum  niore  solito  proponat. 
Pigmenturo  habeant  fratres  de  camera  et  celiario. 
Rogamus  autem  suppliciter  ne  frater  ille ,  sive  nos 
viderit ,  sive  minime ,  expensas  islas  aegre  ferat , 
cum  in  magna  parte  ofiicii  ejus  niultas  exsolventes 
expensas  solliciti  fuerimus,  videlicet  in  novi  et 
magni  aedificii  ecclesiae  augmentatione ,  in  aedifica- 
tione  magnae  et  charitativae  domus  hospitum,  In 
reparatione  et  renovatione  dormitorii  el  refectorit , 
et  in  augmentatione  ot)edientiae  Ihesauri,  et  in 
multis  aliis  tam  ecclesiae  quam  oAicinarum  sum- 
ptuosis  operibus,  quas  enumerare  supersedimus,  ne 
inanis  gloriae ,  aut  alicujus  arrogantiae  titulo,  quo 
animae  meae  opus  non  est ,  impiitentur.  Potissimuro 
enim  haec  reponimus ,  ut  successorum  fratnim  et 
benevolentiam  et  devotionem  acqiiiramus.  Verum 
quia  eleemosynarum  largitione  peccata  redimunturY 
in  hoc  etiam  fratres  nostri  cbarissinii  mibi  provl* 
dentes  firma  sanctione  constitiiunt ,  ut  omni  anno 
die  anniversarii  mei  panes  duorum  modiorum  fro- 
menti ,  quatuor  modios  vini ,  sexaginta  solidata  czr» 
nium ,  tam  prior  hujus  ecclesiae ,  quam  eleemosy" 
narius  monachus,  ut  etiam  et  ipsi  in  hoc  l)eneficio 
participent ,  se  pracsente  distribui  faciant ,  videlicet 
in  ipsa  magna  domo  hospitum ,  ut  et  locus  et  opus 


Spir.tu  sanclo  celebrari,  ut  Spiritus  sanctus  Para-  ^^  Domino  miserante  nobis  cooperentur  in  bonom.  Et 


cletus,  ((ui  est  remissio  omnium  peccatorum ,  nohis 
peccata  remiltat,  consolationem  tribuat,  rorem  mi- 
sericordiae  infundat.  Gujus  sancti  sacrificii  conti- 
nualio  omni  die  in  capitulo ,  cum  a  prioribus  sacer- 
dotum  incoepta  et  reincoepta  per  Juniores  ejusdem 
ordinis  perrexerit  indeficienter,  ad  priores  redibit. 
Et  hoc  quid  quandiu  Domini  misericordia  supervi- 
xero.  Cuni  autem  miserrimum  hujus  vitae  hominem 
exuero ,  per  omnia  curricula  omnium  annorum  et 
temporum  ,  pro  remedio  anim»  meae,  et  fratrum  et 
l^enefactonim  ecclesiae ,  eo  quo  diximus  ordine, 
missam  saiicti  Spiritus,  Requiem  asternam  pronun- 
tiantes  et  dccantantes,  divinam  nobis  tali  perse- 
verantia    saJutaris    hosliae    reconciliabunt    propi- 


dum  pauperes  canonici  in  domo  Sancti  Pauli ,  qni- 
bus  etiam  pro  remedio  animae  meae  aliquid  acqui- 
sivi ,  et  alii  clerici  capeilani  cum  persolverint  nobis 
debitum  anniversarii  aut  in  ecclesia  Sancti  Pauli, 
aut  in  ioco  sepulturae  meae ,  si  Dei  misericordia  hoc 
in  loco  eam  indulserit  mihi ,  in  refectorio  suo  con- 
veniant ,  et  de  ea  quam  supra  determinavimus  elee- 
roosyna  modium  vini  et  centum  panes  ad  libram 
et  quaiitatem  fratrum  a  priore  et  eleemosynario 
recipiant.  Unde  vero  et  ubt  tam  frumenturo  quam 
vinum  et  denarios  babeant,  determinare  curavi- 
mus,  videlicet  in  tempore  messis  a  Trembliaco 
frumentum.  Eam  enim  ibtdem  multuro  amplificavi* 
mus ,  et  in  «dificio  exlerioris  curiae  el  horreorum , 


tiationem.  Anniversarium  siquidem   exsequiarum  D  et  aliis  quibuscunqiie  modis.  liem  in  tempore  vin- 


mearum  dieni ,  diem  terroris,  calamitatis  et  mise- 
riae,  omni  anno  tali  ac  tantq  in  operibus  misericor- 
diac  revelabuxit  sufi^ragio.  In  conventu  plenum  per- 
solvent  officium  quotquot  in  sacerdotali  ordine 
fuerint,  eadeim  die  Domino  Deo  sacrificium  pro 
nobis  misericorditer  ofierentes.  Reliqui  vero  fra- 
tres  L  psalmoruin  oblatione  ncbis  apud  Dominum 
subvenient.  Qiii  vero  eos  nescierint,  ea  qua  pote- 
runt  nobis  oblatione  miscricorditer  succurrant.  Eget 
enim  parvitas  sostra  et  magno  et  parvo.  Et  quo- 
iiiam  tanquam  charissimi  et  dul^simi  fratres, 
quaecunque  ab  eis  bona  exegi  fideliter  repromise- 
i^unt ,  hoc  ctian)  a  toto  capituio  obtinuimus  ut  de 
«apicio  capiciarius  frater,  qulcunque  sit  iilo.  refe- 


demiae  a  Ruoilo  quinque  modios  vini  de  ea  quam 
fecimus  apud  Lovecenas  nova  acquisilione.  Acqtii- 
sivimus  enim  ibi  ferme  sexaginta  modios  vini  omni 
anno :  denarios  vero  de  Francorum-villa  xx  soli- 
dos.  Item  de  marsupio  cambiatoris  et  thelonearii 
XL  solidos ,  pro  ea  recompensaiione  quod  nos  re- 
traximus  de  manu  Urselli  Judaei  de  Montemoren- 
tiaco  X  solidos,  quos  arripiebat  omni  hebdomada 
in  eodem  marsupio  occasione  vadimonii.  Expendi- 
mus  enim  tria  millia  solidorum  pro  retractione  ho- 
rum  denariorum ,  et  ilHus  villae  quae  dicitur  Moli- 
gnum ,  quae  ab  eodem  Judaeo  tenebatur  vaoimonto. 
Rogavimus  etiam  fratres  nostros  ut  cadein  die  ea 
quae  divina  munificentia  in  tempore  administratio- 


UJiZ  Sl]GF.RII  ABDATIS  S.  DIONYSII  <ia 

ni»  nostm  eklem  eceleftise  contuUt,  sive  pallioritm ,  A  mus  et  paternitalls  praecepto»  elin  ea,qiaCliriii« 


sive  auri  aiit  argenti  omamenla  exponat,  aut  in 
niissa ,  aut  sicut  eis  placuerit.  Et  ut  frarrum  devo- 
tio  sacris  orationibus  esurienti  animae  meae  miser- 
rimae  accumuletur,  et  succcssorum  abbatum  in- 
stantia  circa  culium  Ecclesise  Dei  animetur.  Et 
quoniam  omnia  membra  capiti  suo  debent  coope- 
rari,  in  omnibus  cellis  ubique  terranim  anniversa* 
rium  nostrum  secundum  locorum  quantitatem  el 
possibilitatem  fieri  petivimus.  Videlicet  apud  Ar- 
gentoilum ,  quem  locum  per  muUa  tempora  treceu- 
torum  fere  annorum  ab  ecclesiae  ista  alienatum,  et 
monacbarum  extraordinaria  levitate  pene  prostra- 
l»m,  labore  nostro,  praesidente  et  privilegio  Gr* 
maDle  summo  pontifice  Honorto  bonae  metnoriae, 
regnante  el  concedente  inclyto  rege  Ludovico ,  re-  ^ 
stitui  elaboravimus ,  ubi  fralres  eadem  die  de  Sar- 
loris-villa  x  solidos  refectorio  habeant ,  el  bac  ea- 
dero  panes  unius  modii  frumenti ,  el  duos  modios 
Yini ,  tam  pro  remedio  animae  meae,  quam  pro  sa- 
lule  fratrum  noslronim  lam  vivorum  quam  defun- 
ctorum,  panperibus  erogare  irrefragabililer  omni 
anno  non  desistaiil.  Omni  vero  secunda  feria  et 
tertia  missam  pro  me  et  pro  aliis  defunctis  celebra- 
bnnt.  In  strata  vero  •  ubi  Doroinus  noster  posl  Do- 
minum  ter  l)eatus  Dionysius  toto  trecentorum  an- 
aorum  tempore  quievit ;  ubi  etiam  tam  pro  extol- 
lenda  sanctorumDei  laude ,  quam  pro  mullis ,  quas 
ibidem  per  decennium  commoralus  juvenis  aetate  et 
moribus  commisi ,  oflensis ,  duodecim  monachos  q 
cum  tredecimo  priore  ,  ad  serviendiim  Deo  et  san- 
ctis  martyribus»  regularilcr  inhabitare  decrevimus. 
Quorum  eliam  refectorio  apposuimus  villam  Mo- 
lignum,  quaro  de  manu  UrsclU  Judaei,  ut  supra 
dicimus,  retraxeramus  :  et  jugem  apud  Dominum 
orationem ,  et  anniversarium  nostrum ,  et  missam 
pro  defunctis  omni  hebdomada  feria  quarta  devote 
postulando  iinpelravimus.  Corboilo  vero,  apud  saii- 
clani  Dei  Genitricem  Mariam ,  qnem  locum  sacra- 
lissimum  et  aedilicare  et  aniplificare  incipientes, 
si  Dominus  nobis  dederit  vitam,  perOcere  lirmis- 
sime  proposuimus ,  similiter  et  anniversarium  no- 
slrum  ei  missam  pro  defunctis  in  hebdomada  feria 
quinta  devote  exposliilavimus.  £a  autem  ^  quam  nos 
in  episcopalu  Metensi  acquisivimus,  cella,  in  ea  ]> 
qnae  celebrata  est  Maguuliae  curia,  simililer  el 
jugem  orationem,  et  anniversarium  uostrum,  el 
missam  pro  defunctis  feria  sexta  devole  expetivi- 
mus.  Item  clad  apud  Sanctum  Aiexandrum  venerabili 
loGO  Lebrahae  missam  pro  defunctis  feria  septima^ 
anniversarium  nostrum ,  et  divinas  pro  nobis  aures 
soiiicitare  imploravimus.  Nec  minus  in  omnibus 
beati  Dionysii  cellis  ^  l^m  propinquis  quam  remo- 
iis,  anniversarium  noslrum ,  oralionumque  iuslan- 
iiam,  roissam  pro  defunclis  semel  in  hebdomada 
roganles ,  obnixe  impelravirous.  Et  quoniam  fralrea 
nosiri  charissimi  suppliciler  a  nobis  rogaii  iibenter 
peiiiionibus  noslris,  scientes  nos  magno  indigere 
•^uxilio,  aequitveruni ,  pulsamus  eos  prece,  pulsa- 


in  ara  crucis  Deo  Patri  se  obtulit,  obedieDtiiadjg. 
rantes  obtestamur,  ne  deinceps  per  onnia  tnp- 
rum  curricula ,  successivis  frstrum  succedcaiiii 
temporibus ,  ab  boc  quod  nobis  finDavenrol  vAh 
gio  desistant ,  promissum  reddant ,  votom  penol- 
vant ,  sicut  responsuri  in  extremo  districti  judko 
die ,  cum  nos  invicem  viderimus  in  eo  qni  dos  et 
actus  nostros  per  omnia  videt,  qui  nos  ipsos  sibivi- 
vere  dignetur  per  omnia  saecula  saeculorum.  Asa. 

Actum  apud  Sanctum  Dionysium  in  coffiiDiDi  o- 
pitulo  XV  Kalend.  Julii ,  anno  incamati  Yerbi  H37, 
indict.  XV,  epacta  xxvi,  concurrente  iv,  luuun, 
anno  vero  administrationis  noslrae  xvi 

Signmn  domini  Hervei  prioris. 

S.  Teuvini  subprioris. 

S.  Bernardi  praecentoris. 

S.  AVillelmi  chartographi. 

S.  Stephani  thcsaurarii. 

S.  Gaufridi  capiciarii. 

S.  Johannis  infirmariL 

S.  Henrici  celiarii. 

S.  Alberti  quondam  abbalia. 

S.  Vinccntii  quondam  abbatU. 

S.  Christiani  sacerdotis. 

S.  Rodulfi  sacerdolis. 

S.  Adse  sacerdotis. 

S.  Wildrici  sacerdotis. 

S.  Philippi  sacerdotis. 

S.  Roberti  sacerdotis. 

S.  Petri  sacerdoiis. 

S.  Willelmi  sacerdotis. 

S.  Joannis  diaconi. 

S.  Girardi  diaconi. 

S.  Hugonis  diaconi. 

S.  Arnulphi  diaconi. 

3.  Theobaldi  diacont. 

S.  Ricardi  diaconi. 

S.  Salomonis  diaconi. 

S.  Willelmi  diaconi, 

S.  Girardi  diaconi. 

S.  Rainerii  diaconi. 

S.  Willelmi  subdiaconi. 

S.  Hugonis  subdiaconi. 

S.  Rodulphi  snbdiaconS. 

S.  Araldi  subdiaconi. 

S.  Hiiberti  subdiacooL 

S.  Euslachii  subdiaconi 

S.  Wineberli  subdiaconl. 

S.  Gilberti  subdiaconi. 

S.  Radolphi  subdiaconL 

S.  Pelri  snbdiaconi. 

S.  Hemelini  puerl. 

S.  Ernaldi  pueri. 

S.  Wamerii  puerL 

S.  llberti  pueq. 

S.  Pbilippi  poeri. 

S.  Pelri  pueri. 

S.  Cononis  pueri. 


U45 

S.  Bernerif  piieri. 

S.  Widonis  pueri. 

S.  Amblardi  pueri. 

S.  Gosleni  Suessionis  episcopi. 

S.  Gaufredi  Carnolensis*episcopi. 

S.  Uugonis  Turonensis  arcbiepiscopi. 


(118)  Ce  testamentetquelques  aulres  semblables 
semblent  prouver  que  les  canons  qui  dtent  auxr 
abi^s  reguliers  le  pouvoir  de  testcr,  n'ont  pas  tou- 
joiirs  et6  egalement  observes  dans  tous  les  temps  , 
et  que  la  discipline  a  varie  a  cet  egard.  On  peut 
dire  cependant  que  ces  sortes  de  testaments  ne  doi- 
Yeiit  6lre  regardes  que  comuie  une  confirination 
de  la  premiere  disposition  que  les  abbes  avaient 
faite  de  leurs  biens,  lor$qu'ils  en  etaient  encore 
les  maltres.  De  plus »  si  Ton  y  prend  garde,  oii  re« 
niarquera  dans  ia  plupart  de  ces  testaments  qiie  les 


CONSTITOTfOMES. 

A     S.  Samsonis  Reniorum  archiepiscopi. 


fU0 


S.  Milonis  Morinorum  episcopt. 
S.  Guarini  Ambianensis  episcopi. 
S.  Odoiiis  Belvacensis  episcopi. 
S.  Rotberti  abbatis  Gorbei;»  (118). 


abb^s  qtii  les  ont  Taits,  nVn  ont  us^  ainsi  qiie  ponr 
demander  des  prie  es  k  leurs  reliffieux ,  ou  pour 
faire  dislribuer  quplques  aumdiies  a  des  eglises  de 
leur  d^pendance ,  ou  eniin  uour  afTermir  cerlaines 
pratiques  qu'ils  avaient  dlablies  pendant  leur  vie  : 
k  quoi  ils  ne  doulaient  pas  que  leurs  disciples  ne 
•se  rendissent ,  en  voyant  ia  derniere  volont^  de  leur 
abb^  exprimee  dans  un  acte  authentique,  souvent 
approav^  par  des  ^vdques  et  par  d*autres  personnes 
de  ia  premiere  dtstinction. 


SUGERU  ABBATI8 

CONSTITUTIONES. 

(DucHESNB  A^rtcm  Frane.  scriptores,  fV,  M8.) 


I. 

De  commemoratione  beatas  Marite  apud  S,  Diont/-' 
sium  singuin  septimanis^  Sabbalo  scilicet  et  \  fe^ 
ria,  et  de  refeclione  fratrum  eisdem  diebus. 

fn  nomine  Patris,  etFilii^etSpiritussancti,  amen, 
ego  SoGERius  Dei  gratia  ecclesiae  beatorum  marty* 
riim  bionysii,  RustLci  et  Eleutherii ,  humilis  mini- 
ster. 

Qiiia  larga  f)ei  omnipotentis  propitiatione ,  contra 
spem  meriti  morum  et  generis,  parvitatem  nostram 
etiam  absentem,  et  in  curia  Romana  negotiantem , 
ad  sanctae  hujus  Ecclesiae  administrationem  acces- 
sisse,  divinamque  potentiam  me  de  manibus  inimi-* 
corum  qua^rentium  animam  meam ,  in  hac  eadero 
sancta  ecclesia  laudabiliter  ac  mirabiliter  Itberatum 
eripuisse  veraciter  constat,  decet,  et  omnino  expe- 
dii  pusillitati  nostrae,  toto  mentis  afTectu  eam  com- 
mendare  et  exaltare,  fratresque  nostro  Domino  Deo 
famulantes  honorare  et  fovere ,  ut  et  divini  cnltus 
eihibilione  inpraesentiarum  divino  aspectai  placere 
valeamus,  et  in  futuro  aliquam  divinae  retributionis 
portiunculam  in  aetemaB  felicitatis  gremio  obtinea- 
rous.  Unde  ad  honorero  Dei  oniuipotentis,  et  beatae 
Dei  Genitricis  semperque  virginis  Mariae,  in  capitiilo 
nostro  generaliter  residentes,  ipsius  sanctae  Dei 
Genitricis  memoriam  coutinuare,  attollere,  decorare 
constituimus,  eo  videlicct  tenore,  iit  deinceps  aeter- 
naliter  secundum  quod  in  catalogo  hujus  institu* 
tionis  intitulaturo  est,  omni  die  Sabbati  solemniter 
celebretur,  quemadmodum  in  octavis  Pentecostes 
tribus  extremis  diebus,  praeter  quod  septem  psaU 
roos,  cum  laetania  et  vlgiliis  roortuoruro,  dimitti 
prohibemut.  Quii^  enim  ipsam  sacrosanctaro   f)ei 


B  Genitriceni,  angelorum  et  hominum  reginam  ,  sao- 
culi  pnesentis  devocatione,  et  miserae  vitae  hujus 
brevitate  servire  non  suilicimus,  fratres  nostros 
qua  possimus  prece  et  gratia  ad  ejusdem  sanctissi- 
miira  et  Deo  dignissimum  cultum  incitamus,  poste- 
risqiie  nostris  tain  prece  qnam  privilegii  astipula- 
tione,  ipsum  sanctissimuro  et  jucunduro  Deo  fainu- 
latum  in  perpetuuni  continuamus.  Gloriosissiini 
praeterea  et  dulcissimi  patroni  nostri  sanctissiini 
Dionysii ,  sociorumque  ejus ,  quorum  mirabili  et 
ineffabili  beneficio  educaii ,  docti,  et  adjuti  surous, 
hujus  sanctissimae  Dei  Genitricis  memoriam  eodero 
ordine  et  eadero  paritate  in  v  feria  secundamus.  f n- 
cessanter  eniro  taro  sancto  et  apostolico  domino  no> 
stro  in  vila  et  post  mortem ,  saltem  hoc  modo  fa- 

C  mulari  operae  pretium  duximus  :  ut  tantorom  ejut 
nemores  beneficiorum,  pronum  et  propitium  tuBn- 
gatorem  in  extremo  et  lerribili  judicii  die  apud 
districtum  Judicem  attingarous  :  et  quemadroodnm 
ejtts  praesentibus ,  ita  et  futiiris  comparticipantes 
l>eneAciis,  saltem  aliquam  beatitudinis  aetemae  ex- 
treinitatem  secus  pedes  domini  ac  magistri  nostri 
feliciter  obtineamus.  Et  quonlam  fratres  nostrf 
tanquam  charissimi  filii  mandatis  nostris  obedien- 
tes,  tam  se  quam  snccessores  soos  boic  servitio  de- 
vovernnt,  eisque  successoribus  suis  per  omnium 
successionem  temporum  omni  helidomada,  in  ipsia 
celeberrimis  memoriarum  sanctarum  diebus ,  sive 
eas  faciant ,  sive  convenienter  occasione  alicujos 

^  praecipuae  solemnitatis  Vigiltariim  aut  Qoadragesi- 
mae  mutent,  quotidianum  sex  solidorum  generali  it 
solid.  nt  decem  fiant,  ad  refectionem  augnientamiiSft 
et  augmcnutuni  uer  Dcuai  omnipoientem ,  et  di<- . 


fU7  SUGERU  ABBATtS  S.  DlONTSIl  fW 

stncti  judicii  terribUf m  examinatioiiem  permanere  A  cipimus.  Et  ut  hsc  nostra  fratmroqne  mstStotso, 


indeficienter  obtestamur.  Ne  ergo  aiicujus  occasione 
avanliae  aliquando  sopiatur,  ex  iis  quae  nostro 
augmentata  sunt  labore,  videlicet  de  pedagico,  quod 
in  strata  colligitur,  x  iibras  et  x  solidos  in  feria  vii 
ex  reddilibus  nostris  de  Vilcassino,  et  decimis  a 
glorioso  rege  Francorum  Ludovico  concessis,  et 
constiluimus,  et  confinnamus.  Prsilerea  Dei  omni- 
potenlls  servilio,  fiatrumque  noslrorum  suslenta- 
tioni  l>ene  devoti ,  transitoriis  aeterna  commer-> 
cando,  in  compassione  laborum  et  consolatione 
eorum  qunsdam  solemnitates  honorabilius  et  solito 
devotius  celebrari  dupliciter  constituimus  :  videli- 
cet  Theophaniam ,  Ascensionem  Domini ,  sancti 
Joannis  Baplistae  nativitatem ,  beatae  Mariae  Hagda- 
lenae  demigrationem  ,  ortum  beatissim»  semperque  " 
virginis  Marise ,  pretiosissimorum  martyrum  The- 
baeoruin  solemnitatem.  Singulis  autem  praefatis  so- 
lemnitaiibus  cxxsolidos  ad  taiitarum  exaltationem, 
fratrumque  nostrorum  refectionem,  quorum  lx  so- 
lid.  de  praefato  pedagico,  et  lx  de  prsepositura  Yil- 
cassini  persolventur ,  veliementer  confirmanius. 
Quod  si  casu  quocunque  vel  occasione  aliqua  ,  quod 
absit !  praefati  redditus  diminuerentur  nimis,  aut 
omnino  deflcerent,  ex  aliis  Ecclesiae  hujus  redditi- 
bus  suppleri,  et  ab  abbate  reformari,  aeque  Dei  om- 
nipotentis  auctoritate  praecipimus.  Refectionibus 
quoque  eorum  vespertinis,  quas  dicunt  coenas,  quo- 
Biam  a  puero  et  quotidiana  officialis  earum  decla- 
matione  aliquibus  cognovimus  indigere  incremen-  ^ 
tis ,  decimam  de  S.  Luciano  usibbs  nostris  deser- 
vientem  conlulimus ,  eo  videlicet  tenore,  ut  et  inde 
anniversarium  nostrum  post  decessum  bujus  vitae 
in  perpetuuni  faciant,  et  in  eo  decem  solidos  refe- 
ctioni  suse  a  meo  coenatore  recipiant. 

Quapropter  a  charissimis  fratribus  filiisque  no- 
ftris,  cum  quibus  divinam  efTugere  indignationem , 
et  misericoi-diam  assequi  sollicite  praeopiamus,  prae- 
ter  peculiares  eiirum  orationes,  dum  hac  luce  prae* 
senti  potimur,  omni  v  et  vii  feria,  qua  praefatae  ce- 
lebrari  poterunt  memoriae ,  ad  peccatorum  meorum 
dispositionem ,  miserrimaeque  vitae  bujus  directio» 
nem,  in  omnibus  tam  nocturnis  quam  diumis  lioris 
psalmum  unum,  Ad  te  levavi;  et  post  miseri  corpe- 


praesentisquechartae  longaevitas  nulla  praesumplioDe, 
nulla  temeritate  defraudetur  aut  destniatur ,  in  ca- 
pitulo  nostro  generatiter  residentes,  clavo  el  coroia 
Doinint,  et  sancti  Simeouis  brachio,  Dei  omnipo- 
tenlis  omniumque  sanctorum  auctoritate  pe:  petoon 
anathema,  et  gehennae  ignes  violatoribus  iiiiponimiis 
et  imprecamur ;  conservatoribus  vero  ,  et  privilep 
bujus  defensoribus  vitam  aternam. 

Ego  Petrus  sedis  apostolicae  presbyter  cardinalis 
et  legatus  laudo  et  confirmo. 

Ego  Gregorius  Sancli  Angeli  diaconns  cardinalis 
et  apostolicap  sedis  iegatus  laudo  et  confirmo. 

IL 
De  hominibus  villos  Beati  Dionysii  libertaii  traditU. 

In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis,  ffo 
SuGERius  ecclesiae  Beaii  Dionvsii  bumilis  nmi- 
ster. 

Quoniam  parvitatero  nostram  ad  adminislratio> 
nem  ecclesiae  gloriosissimerum  martyrum  Dionjsii, 
Rustici  et  Eleutherii ,  divinae  placuit  dispositioai 
promovere,  debemus  et  volumus,  quantum  valemos, 
ut  dignum  est ,  filialis  aflectu  devotionis ,  ejusdes 
matris  nostrae  bonori  ac  libertati  in  omnibus  pro- 
videre.  Unde  tam  praesentium  %tati  quam  futiiro» 
rum  posteritati  palam  fieri  volumus »  quoniam  op- 
pidani  et  mansionarii  villae  Beati  Dionysii  de  exa- 
ctione  consuetudinis  pessimae,  quae  mortua  nianus 
dicitur,  et  a  tempore  pnedecessoris  noslri  Yvooii 
abbatis  inolevissse  consulta  veritate  probatur,  ad- 
modum  gravati  et  aflQicti ,  non  jure  debiio  antiqiix 
coiisuetudinis,  sed  ambitiosa  introductioBe  noveilc 
exactionis,  nostram  adierunt  praesentiam ,  voCis  d 
precibus  humiliter  implorantes,  quatenus  eos  ci 
eorum  haeredes  a  tam  pravae  exactionis  et  oppres- 
sionis  jugo  eriperemus.  Qoocirca,  commnnicato  ex 
more  cum  fratribus  nostris  consilio,  eorum  petiiioiu 
unanimiter  assensum  praebuimus,  quippe  digmnm 
esse  arbitrantes  villam  Beati  Dionysii ,  quae  intef 
omnia  praedictae  ecclesiae  merito  singularis  privil^ 
et  principatum  oLtinet ,  et  praesentia  pretiosissimo- 
Tum  martyrum  speciaiius  emiiiet  speciali  praeroga- 
tiva,  quam  sibi  jure  vindicat,  prae  caeteris  sttbtimins 
et  propensius  honorare.  Oronibus  igitur  in  praeia- 


ris  hujus  dissolutionem ,  in  ipsis  sanctarum  memo-  D  xata  villa  in  terra  Beati  Dionysii,  sive  sub  Tiatnra 


riarum  diebus,  De  profttndis  clamavi  ^  per  omniuni 
curricula  temporum  misericorditer  fldissima  el  ir- 
refragabili  promissione  mibi  meisque  successoribus 
obtinuimus.  Hoc  uno  ct  speciali  continuoque  spe* 
rantes,  sanctae  Dei  Matris  sanctorumque  aliorum 
suAragio,  fratrum  nostrorum  successiva  interces- 
sione,  delictorum  sordes  deponere,  el  saltem  vel  in 
die  Resurrectionis  Domini  misericordiam  in  aliqua 
paradisi  extreinitate  impetrare.  Gloriosissimi  quo- 
que  Ludovici  regis  Francorum,  post  strenuissimam 
regni  ejus  administrationem ,  annlversarium  fieri 
singulis  annis  et  mandamus,  et  constituimus  :  et  ut 
eadem  diede  praefatis  Yilcassinidecimis  abeo  nobis 
collatis,  XX  solidos  propriae  refectioni  babeant  prae- 


ejus  manentibus,  praedictasexactioneshujos  tenore, 
et  stabilitatis  firmissimae  monimento  in  perpeiuam 
relaxaviinus ,.  quod  ipsi  ad  introitum  monasterii 
Beati  Dionysii  renovandum  ei  decorandum  ducen- 
tas  libras  nostra  dispositione  et  providentia  ad  idesa 
opus  expendendas  nobis  contulerunt.  Praeterea 
quosdam  de  Sancio  Marcello  in  hac  exacUonis  aib- 
solutione  et  allevatione  adinisimus.  Fulconem  filiua 
Elynandi,  et  flerlewinum  cambitorein  cum  liasred  - 
bus  suis.  Cum  autem  contigeril  praefatos  burgensc< 
proles  suas  nuptiis  tradere,  post  luoneiu  earum «  >^ 
absque  ha^rediLus  obierint ,  parentes  iii  viiia  Be:it. 
Dionysii  manentes  mortuam  manum  babebcnt. 
etianisi  propinquior  aliqais  fiterii,  qui  in  tem  Beat^ 


IU9  CONSTITUTIONES.  ii50 

Dionysii,  vel  6ub  viatura  ejus  mansioncm  in  praefata  A  et  Filii,  et  Spirilus  sancti,  amen,  Sucerius  divina 


villa  niininie  tiabuerit.  Si  aliqiiando  etiam  evenerit, 
ut  filias  suas  boniinibus  alieni  juris  maritent ,  nul- 
lateiius  eis  mortuam  manum  concedimus,  sed  in 
jus  revocari  oinnino  petimus  atque  praecipimus. 
Enimvero  ,  sicut  justum  esse  evidenti  ratlone  pei^ 
peniiiiniis,  injustas  exactiones  ab  bis  quos  ailligunt 
et  oppriinunt,  pia  coiisideratione  removere,  ita  in- 
dignuin  esse  censuimus,  his  qui  se  et  sua  nobis 
subtrabendo  dommium  ecclesiae  nostrae  subterfugcre 
coinprobantur ,  remissionis  spontaneae  gratiam ,  ut- 
pote  benelicia  ingratis,  communicare,  quam  pro 
salute  aniina;  niea; ,  et  antecessorum  et  successo- 
rura  nostroruni,  et  bonore  ecclesiae  nostrae ,  et  con- 
servorum  nostrorum,  et  benivolentiae  affectu  placuit 


gratia  Beati  Dioaysii  ecclesiae  abbas. 

Quia  Dei  omnipotentis  larga  miseraiione  parvi- 
tatem  nostram  promoveri,  et  ad  bujus  Ecclesiae  re- 
gimen  contigit  sublimari,  multa  nobis  soUicitudine 
et  continua  instandum  esl  cura  utiiitatibus  servorum 
Dei  deservire,  catbolrcam  Ecclesiam  et  Ecclesiae  ser- 
vilores  honorare,  quatenus  in  extremo  districti  exa- 
ministerribili  dic,  Eugeserve  boneet  fideiUy  a  Domino 
Deo  mereamuraudire.  Undenoverittampraesentium 
quam  futurorum  industria,  quod  ego  Sugerius  ec  • 
clesiae  Beali  Dionysii  abbas,  consensu  fratrum  no- 
slrorum  ecclesiam  Beaii  Pauli,  quae  quasi  capiii 
roembrumecclesiae  noslrae  inhaeret,  lionorare  et  exal- 
tare  decrevinius  et  proposuimus  :  tum  quia  beati 


pnestare.  Ne  qiiis  vero  impostenim  simili  inductus  '^  Pauli  roagistri  gentium  praedicatione  dominum  et 

protectorem  nostrum  beatum  Dionysium  obtinui- 
mus,  tum  quia  quidquid  ei  honoris  et  utilitatis  con- 
ferimus,  quoniam  nostru  est,  ad  honorem  et  utili- 
tatera  nostram  totaliter  referetur.  Claustrum  siqui- 
dem  ecclesiae  ejusdem,  officinas  in  claustro,  et  do- 
roos  claustri,  quashabent,  etquas  circuro  claustruiu 
habere  poterunt,  ad  aedificandum  proprias  ecclesiae 
mansiones,  et  canonicorum  domos,  libertate  irre- 
fragabili  et  immunitate  totiut  exactionis  donamus, 
nec  ibi  lantum,  sed  ubicunque  habuerint  domos  suas» 
quandiu  in  eis  habitaverint,  et  domus,  et  res  eorum, 
et  propriae  familiae  liberamus.  Si  autem  de  manibus 
eonim  ad  alias  personas  devenerint,  in  polestalem 


exemplo,  licet  iion  pari  voto ,  de  reliquis  ecclesiae 
beati  Dionysii  praediis  idem  praesumat  ausu  temcra- 
rio  agere,  ex  auctoritate  Dei  omnipotentis,  et  bealo- 
rum  martyrum  Dionysii ,  Rustici  et  Eleutberii ,  in- 
terdicimus  sub  anatbemaiis  interpositione.  Quod 
antem  benivolentiae  studio  et  compassionis  affectu 
peregimus ,  regii  rounimento  sigilli  et  consensu  una 
cum  bulla  nostra  ad  perpetuum  monumentum,  sub- 
scriptis  auctoribus  et  testibus ,  ut  deinceps  illiba- 
tum  permaneat,  confirmari  et  corroborari  feci- 
mus. 

Actum  in  monasterio  Beati  Dionysii  in  generali 
convenlu,   pnesidente   domno  Sugerio  vencrabili 


abbate  ejusdem  monaslerii ,  tertio  administrationis  c  i"<**«*a"«  polestatis  lege  villae  redibunt.  Resoppi- 


ejus  anno,  Incarnationis  auteni  DonMnicae  4125,  die 
Dominica  ,  fdus  ftiartii ,  luna  vii ,  indictione  iii ; 
epacta  xiv,  concurrente  iii,  regnante  Ludovico  glo- 
rioso  et  illustri  Francorum  rege ,  xvii  administra- 
tionis  suae  anno,  et  pr^sentcm  condoitationem  con- 
firmante. 

Ego  Sugerius  abbas  subscripsi,  ctsubanathemate 
viulatores  hujus  privilegii  coUocavi.  Durgensibiis 
pro  anima  niea  indie  obitus  mei  elcemosynam  unam 
per  unamquamque  domum  se  facturos  spondenti  - 
bus. 

Testante  Gausberto  priore ,  Christiano  thesaura^ 
rio,  Viviano  canlore,  Radulfo  filio  Antelmi ,  Grego- 
rio  et  caeteris  sacerdotibus,  Philippo  diacono. 

Testante  Guiiielino  de  Sancto  Clodoaldo,  Frede- 
rico ,  Herl)erlo ,  Henrico ,  subdiaconis ;  Garnerio , 
Roberlo,  Petro,  Fortino,  acolylhis;  Gaufredo,  Go- 
defredo,  laicis ;  Guillelmo  de  Coriielione ,  cum  Guil- 
lelino  filio  siio,  Yvoiie  filio  Sugerii,  cum  Adam  filio 
suo,  Ilugoncde  S.  Dionysio,  Uilduino,  Seberio, 
Itherio. 

Ego  Gregoriiis  domiii  Siigexii  abbatis  cancellarius 
rclegi  et  subscripsi. 

Hf. 

Supfr  rebus  pluribns  Ecclesiec  Sancti  Pauli  concessis 
a  Sugerio  abbate^  et  modto  vini,  el  centum  panibus 
in  die  obitus  sui. 

In  nomine  saiictae  et  individuae  Trinitalis,  Pairis, 

PiTROL.  CLXXXYI. 


dauorum  nof>trorum,  vel  aliorum  hominum  in  do- 
mibus  eorum  nulla  defendet  libertas.  Iloc  tantum 
fiet,  quod  res  alioriim  per  clericos  S.  Pauli  pote- 
stati  nostras  reddeiitur.  Latronessuosde  familiasua, 
et  qui  eis  furati  fuerint,  eorum  sit  ad  justitiandum. 
Fugitivos  alios  latrones  potestati  nostrae  ;reddent; 
similiter  et  alios,  qui  ad  eos  confugerint,  reos.  Si 
autem  inter  eos  ei  nos  quaestio  de  aliqua  re  fuerit, 
quod  clerici  poterunt  inde  jurare,  aut  per  se,  auiper 
legalem  personam,  sine  alia  contradictione  teneant. 
Ut  autem  omni  omnium  temporum  successione  pro 
me  peccatore,  et  pro  fratribus  noslris  tam  prae- 
seiitibus  quam  praeteritis  atque  fiituris,  Dominum 
nobis  propitiari  exorent,  de  opulentia  nostra  eonim 
])  volentes  aliquantulum  supplere  inopiam  (servi  enim 
Dei  sunt  sicut  el  nos,  conservi  autem  sunt  nostri), 
XL  solid.  qiios  irrefragabiliter  de  Duolio  habebant, 
omni  anno  capieut  de  censu  mansi  ArnulA,  et  nio- 
dium  unum  annonae  in  molendino  uno,  quod  est 
apudvillam,  quas  dicitur  Ulmechon.  Modiumaulem 
vini  in  cellario  et  x  solid.  de  censu  vini  clamato- 
rum  in  utraque  S.  Pauli  solemnilate,  ad  canonico- 
rum  videlicel  refectionem,  ul  jucundius  et  devolius 
Deo  sanctoque  Pauio  deserviant,  singulis  annis  con*^ 
cedimus.  Adhuc  autem  eidem  ecdesisR  Sancti  PauU 
ecclesiam  concedimus  S.  Joannis,  quae  est  in  atria 
S.  Dionysii  sita,  et  medieUtero  decimae  cujusdam 
vilL-e,  qine  dicilur  Hablegias,  el  quarlam  partem  de^ 
cimae  de  Barchcniaco,  et  medietalem  decim»  altCH 

^6 


UZi 


SUGEMl  ABBATIS  S.  DIONTSn 


14» 


riuft  Yills  quse  dicitur  CampiAiacus.  Rogamus  etiam  A     Slgnum  domini  Sugerii  abUatis,  S.  Rcrvei 


fratres  nostros,  ut  pro  Dei  amore  et  nostro,  qui, 
quantum  molestia  corporis  sustinet,  Ecciesix  ser- 
vituii  desudamus,  eidem  ecclesiae  S.  Pauli  modium 
vini  et  centum  panes  ad  libram  atque  mensuram  pa- 
nis  noslri  de  Refectorio,  ad  refectionem  in  Refecto- 
rio  S.  Pauli  tam  capellanorum  bujus  villae,  quam 
canonicorum,  in  die  anniversarii  mei,  sicut  scriptum 
csl  in  charta  lestamenti  noslri,  concedant,  eo  pacto 
et  ea  conventione,  ut  in  die  anniversarii  mei,  si  Dei 
pietas  infra  septa  hujus  ecclesiae  me  sepeliri  permi- 
6erit,  omni  anno  ad  sepulturam  meam  convenien- 
tes,  aaim%  me»  olTerant;  sin  autem,  in  ecclesia 
S.  Pauli.  Sed  et  ideo  nibilominus  hxc  eis  concessi- 
rous,  ut  pro  bis  et  aliis  beneficiis  in  obitu  singulo- 


S  Bernardi  praecentoris,  S.  Stephani  lii€aaiirarii« 

S.  Gaufridi  capicerii,  S.  Cbristiani  sacenlolis,  8. 

Joannis  sacerdotis,  S.  Gamerii  sacerdotis,  S.  Joa* 

nis  diaconi,  S.  Tlieobaldi  diaconi,  S.  HugDnis  dia- 

coni,  S.  Rodulpbi  subdiaconi,  S.  Beroerii  subdia- 

coni,  S.  Petri  subdiaconi,  S.  Ernaldi  pueri,  S.  ¥i- 

donis  pueri,  S.  Pbilippi  pueri. 

IV. 

De  cuUura  Indictu 

Nolum  fieri  voiumus  tam  praeseniibus  qnan  ps- 

steris  quod  ego  Sugerius  Dei  patientia  Be«ti  Diobt- 

sii  humilis  minister,  communi  favore  capituli  noan 

culluram,  quaijuxta  Indictum  est,  qnam  glorio»» 

rex  Francorum  Ludovicus  beato  Dionysio  dedii,  ekt- 


rumfratrumnoslrorummonachorumhujusecclesi^e, '^  mosynae  ad  suslentationem  pauperum  Cbrisii 

i>d  corpora  eorum  nondum  sepulta  conveniant,  ibi- 

quc  commendationem  animae  faciant,  et  ad  Sanctum 

Uilarium  pro  ea  missam  celebrent.  Si  vero  eccle- 

siam  istam  foris  in  ol)edientia  roonachus  nosier  fi- 

nierit,  similiter  apud  S.  Hilarium  fratris  nostri  fine 

audito  conveniant,  ibique  commendalionero  animae 

facienles,  roissam  pro  eo  celebrcnt.  Pro  decantaiione 

vero  Psalterii,  quam  post  roatutinos  nostros  se  non 

posse  facere  testati  suut,  statuturo  est  ut  postquam 

frater  noster  defunctus  sepultus  fuerit,  in  qrastinum, 

vel  infra  iriduum  post  sepulluram  ejus  conveniant 

in  ecclesia  Sancti  Pauli,  et  recitatione  Psalterii  com- 

oiendationem  animae,  et  missaro  pro  ejus  antma  pa- 


reroedio  ac  salute  animae  meae  in  perpetuuni 
dam  concessimus.  Et,  ut  hoc  ratuni  exisiai,  scnpit 
mandati,  et  sigillo  nostro  confirmari  fecioius. 
V. 
De  area  empta  a  Cirardo  BosjntaUurio. 
In  nomine  sauclae  et  individuac  Trinitatis,  ego  Sc- 
GERiDs  Dei  gratia  abbas  Sancti  Dionysii,  eonnMii^ 
memoriae  tam  praesentium  quam  futurorum,  qmd 
Roberlus  aurifabcr  per  consensum  meum  et  UitiK 
capituli  nostri  eroit  a  Girardo  Uospiialario  areaa 
unaro  ad  domuro  faciendam  ante  monasterium  Saacu 
Dionysii.  Quaro  emptaro  aliquanto  ei  spaiio  ami^ 
vi,  et  ita  aropliatam  concessi,  dedi  ei,  atque  fimiaTi 


riter  decantent.  Nec  practereundiim  est  quod  Adam      perconsensurocapituli,ealibertate,  uttamipseqiian 


piae  memoria;  abbas  in  dedicatione  ecclesiai  Beati 
Peiri  dolero  ejusdcro  aropliavitpro  matutinis  decan- 
tandis  in  vigilia  beati  Dionysii,  ideroque  pnebendam 
plenarie  restituit  sub  manu  et  anathemate  domini 
Coni  cardinalis,  et  archiepiscopi  Eurohic,  et  Cla- 
rembaldi  episcopi  Silvaneclensis,  quam  Robertus 
rex  magna^  pietatis  a  capitulo  suis  precibusiropetra- 
verat.  Idem  rex  post  matutinos  beati  Dlonysii  in 
iccclesia  Beati  Pauii  opera  misericordiae  et  oratio- 
nes  prosequens,  dum  eccie3iaehumiiitatem  et  cleri- 
«os  •ejusdem  benigne  Dei  servitio  vacare  prospice- 
ret,  ut  ei  Deus  propitiaretur,  dc  fisco  suo  eidem  ec- 
clesias  donavit  molendlnum  de  Sancto  Luciano,  et 
moleiidinuin  juxia  Pontem-Malberti  ad  fontero  posi- 


hicres  ejus  liberam  liabeant  potestatero  comnniauli 
eam,  dando  aut  vendendo,  aut  qnovismodo  volue- 
rint  cuilibet  vel  burgensi,  vel  rustico,  vel  serncfiti 
sub  potestale  Sancti  Dionysii.  De  qaa  paciioiK  ct 
minus  abalienari  possit,  dabit  singulis  anois  ibfra 
octavas  Sancti  Dionysii  coclear  unum  argenteum 
pondcris  unius  unciae.  Et  hoc  statutum  ne  qvis  irri- 
tare  praesumat,  sigilli  nostri  testimonio  aucioruaraus. 

Et  ego  Matthseus  Dei  gratia.  Albanensis  epIsrofMS, 
et  apostolicae  sedis  legatus,  hoc  sicul  abbas  conces- 
sit  nostro  sigillo  confirmo. 

Uujus  autero  pactiouis  testes  sunt,  Gaofridns  Car- 
notensis  episcopus,  Odo  prior  S.  Manini  de  Cam- 
pis,  Josbertus  prior  S.  Dionysii,  Arrejus  capiccriH 


iuni.  Tcrtium  vero  parvum,  qui  diu  aquarum  super-  D  S.  Dionysii,  et  totus  conventus  ejusdem  loci. 


abundantia  incertis  iemporibus  infructuosus  cessat ; 
furnum  de  Sancto  Marcello,  et  furnum  de  porta  Ba- 
«uini  integro  miserioordiae  affectu,  supplicatione  et 
meritis  clericoruro,  communis  benefactorum  manus 
:atiribuit.  Clausum  deStrata,  clausum  de  Cormeliis 
et  clausum  de  Montemorenciaco ;  clausum  de  Dio- 
gilo,  et  quantula  census  portio  circa  villain  et  infra 
adjacei,  supplicatione  ei  meritis  eorumdem  fratres 
se  Dei  serviiio  ct  eleemosynis  adjungenies  eldem 
Ecclesiae  m.serlcorditer  impenderunt. 

Actura  el  roboratum  in  capitulo  Deati  Dionysii, 
anno inearnati  Yerbi  il38,  indict.  xY,epacla  xxvi, 
coucurrente  iv ,  aniio  vcro  adminislraiionis  no- 
«trae  xvi. 


VI. 

De  villis  Beati  Dionyiii  abBlraclis^  mdeiicft  Biiti' 
storpet  aliis, 

In  nomine  sanctae  et  indlviduae  Triniiaiis,  ego  St- 
GERics  abbas  ecclesiae  Beali  Dionysii. 

Notuiu  sit  omnibus  pnesrntibus  ei  fataris  qr»A 
Albertiis  comes  Morspecensis,  vir  summae  discretio- 
nis  et  prudentiae,  spiritu  iimoris,  qui  ubi  tuU  s^- 
rat,  ad  viam  veritatis  revocatus,  et  per  se  et  prr 
suos  nosiram  etnostrorum  fratrum  adiii  pResemiani^ 
obttixe  deprecans,  et  summopere  eiposiuUns,  et 
orga  euro  misericorditef  ageremus,  et  ab  aniiqoo  H 
continuato  anathematis  vinculo  eiueremus.  Oux^- 
rat  enioi  isdem  nobilissimus  comes  nobilk 


4153 


CONSTITUTIONES. 


iM 


conjugem»  ▼idelicet  niiam  Theoderici  viri  clarissimi  A  simus,  et  sicut  nobis  videlur,  dupliciter  aul  tripln^ 


de  Monte-Beliardo,  in  cujus  matrimonio  contraxe- 
rat  quasdam  possessiones  de  haeredttate  Beati  Dio- 
nysii,  videlicet  Blitestorp,  Tatingum,  Sulces,  Far- 
dulviler,  Fehingasviler,  Hoenchirclie,  Torneswile, 
Precenc.  Nos  autein  eumdem  vencrabilem  virum  in 
parte  resipiscentem,  misericordiae  visceribus  infra 
gremium  matris  Ecclesi;£,  a  qua  exorbitaverat,  quia 
colligentes  cum  Deo  ambularc  decrevimns,  et  cuni 
eo  non  mortem  peccatoris,  sed  magis  conversionem 
et  vitam  desiderantes,  prxdiclum  virum  anathema- 
li(>  vinculo  et  sacrilegii  reatti,  taii  reatus  et  anatbe- 
ipaiis  deleta  conditione,  exuimus,  ut  deinceps  per 
singulos  annos  in  festivitute  bcati  Mariini  v  uncias 
auri  obryzi  beatis  martyribus  Dionysio,  Rustico  et 
Eleuthero  persolvat.  Quod  si  ipse,  quodabsil,  hujus  ^ 
consuetudinis  violator  inventus  ad  pristinam  rapi- 
.  nam  et  roalltiam  revcrsus  fuerit  utcanis  ad  vomi- 
tum,  Dei  omnipotentis  iram  incurrat,  nuilo  jam  ana- 
Ihematis  vinculo  exuendus. 

\II. 

De  retigiosorum  victn  augendo  et  primis  fundamentis 

ecclesicB  S.,Dionysii  ab  ipso  (edificatw. 

(Circa  annum  1440.) 

[Dom  Felibien,  Hist.  de  S.-D.,  Preuves,  p.  cij.] 

In  nominc  Patris  et  filii  et  Spiritus  sancti.i  Amen. 

SuGFRius  Beati  Dionysii  qualiscunque  abbas,  Dei 

omnipotentis  servitio  mancipatis  providere  labores 

et  certaminum  sudores  quibuscunque  seu  spiritua- 

lium  seu  temporalium  remediis  alleviare ,  victuali- 

bns  ne  deficiant  in  via  sustentare ,  cum  omnibus  A- 

delibus,  tum  prxcipue  prsclatis  Ecclesise  coram  Deo 

el  honestum  et  ulile  arbitramur.  His  siquidem  si- 

Knntum  est,  Domino  priccipienle,  quomodo  confovere 

et  contegere  cos  oporleat  l)ovinis  et  vaccinis  coriis 

arcam  foedcns  Doinini  ad  repellendos  imbres  tu- 

multuosos,  ct  quxcunque  niolesta,  in  quo  idem 

ipsi  exprimtint,  qiii  prselationibus  actuales  cx  debilo 

oflicii  ex  sc  ipsis  habent  loco  coriorum  et  confovere, 

et  contra  omnein  molcstiam  protegere  coiitemplaii- 

Tos,  qui  verc  sunt  arca  divime  propitiationis.  Ea- 

propter  ego  Sugcrius  Dci  patientia  ter  Beati  Diony- 

sii  vocatus  abbas  mandatoriim  Dei  pnevaricator,  ad 

cor  Dei  miscratione  redire  fcstinans ,  unde  vene- 


citer  augmentando  in  melius  composuimus,  generali 
fratrum  quinque  solidos  diebus,  quinque  in  omni 
hebdomada  apponimus,  iit  in  illis  semper  decem 
babeant  solidos.  Aliis  siquidem  duobus  diebus  vide- 
licet  feria  qninta  et  septima  ob  reverenliam  nostra- 
rum  memoriarum,  sanctae  Dei  Genitricis,  et  sancto* 
rum  martyrum  quatuordecim  solidos  in  alia  ordina- 
tione  constitiiimus.  Quidquid  tamen  et  in  hac  el  in 
alia  ordinatione  ultra  quinque  solidos  consistit, 
nostro  labore  ob  amorem  Dei  et  sanctae  regulae  ob- 
servationem ,  ampIiAcato  fratrum  numero  per  Dei 
misericordiam  constare  dignoscitur.  Hanc  autem 
,  augmentationis  chartam  coininuni  fratrum  nostro- 
rura  consensu  minui ,  aut  in  aliquo  defraudari  per- 
>  petuo  anathemate  perpetua  maledictione  probibe- 
mus.  Hdec  de  generali. 

De  puimento  autem  quia  nescio  qua  occasione 
fratribus  ab  indictousque  ad  octavas  beati  Dionysii 
subtrahebat,  volumus  et  constituimus  deinceps  per 
totum  anni  circulum  per  manus  ministrorum  mo- 
nachorum  aut  laicorum  continuatim  supplerii  et  ne 
materia  his  deGciat,  censum  novum  novorum  quos 
hospilari  feci  in  vacua  horti  terra ,  quinquaginta 
videlicet  solidos  aut  ampHus  huic  apposuimus  in*^ 
cremento.  Hanc  etiam  pulnienti  regularo  firmissime 
teneri  tara  pro  ipsis  fratribus,  quam  pro  exteriorum 
pauperum  supportatione,  qui  bis  et  aliis  indigenl, 
sine  interpellatione  sanciendo  firmamus.  Hiec  ita- 
^  que  de  prima.  De  secunda  vero  quae  coena  dicitur, 
'  tertiuni  confecimus  capitulum,  quae  iit  convenien  * 
tius  et  solito  decentiiis  fccundior  iiat ,  quibusdani 
olim  a  nobis  aucta  est  incrementis,  videiicet  Sancti 
Luciani  decimis ,  qua^  ad  nos  pertinebant ,  viginti 
solidorum  largitione,  qui  nobis  de  superabundanle 
ab  ipsis  hortolanis  solvebantur  :  annona  etiam  quas 
nobis  de  Petraficta  reddebatur,  in  praesenliaruni 
vero  ob  amorem  et  reverentiam  sanctae  religionis , 
et  fratrum  nostrorum  devotionem,  censum  etiam 
ejusdem  villae  videlicet  centum  solidos,  aut  si  ani' 
plior  fiierit ,  et  contuIimMS  et  perpetuo  anathemalc 
indissolubiliter  confirmavimus,  lioc  lamen  retenlo , 
quod  ejusdem  monachi  ccenatoris  deliberatione  et 
testificatione  vinearum  nostrarum  de  eodem  censu 


Tim,  qiiid  fecerim ,  et  quo  ire  dcbeam,  in  timore  et  d  ibidem  quantum  ad  nos  pertinet  collectio  fiat  :  me- 


amaritudine  animae  mese  recogitans,  ad  servorum 
Dei  tutelam  tremulus  confugio ,  et  qui  irreligiosus 
existo  ,  religionem  eonim  loto  animo  amplectens  , 
religiosornm  suiTragia  siippliciter  imploro ,  et  ut  de- 
votiiis  et  efiicacius  nobis  in  spiritualibus  sustcn- 
lando  providcanl,  et  in  temporalibus  eis  providendo 
eos  sustentare  victualibus  confovere  devoiissime 
accuramus.  De  praepositura  siqiiidem  Yilcassini, 
qu9e  olim  ante  nos  adeo  destituta  erat,  ut  vix  posset 
quinque  solidos  ad  quotidianum  fratrum  gcnerale 
sufficere,  quam  in  novitate  praelalionis  noslrae,  Dei 
auxilio ,  multo  sumptu ,  valida  (et  quod  etiam  con- 
srientiam  meam  gravat)  militari  manu,aboppressione 
advocatorum  et  aliorum  malefactorum  eam  ezcus- 


dietas  etenim  expensarum  ad  mediatores  pertinel 
vinearum.  Praeterea  operibus  pielatis  insistere,  in- 
firmorum  curam  gerere,  quanti  constet  ore  sacra- 
tissimo  ipsius  audivimus  ,  qui  dicturus  cst  in  illa 
universali  et  admirabili  auditione  :  Infirmus  fui ,  et 
tisilasiis  me  {Matth.  xxv,  36),  et  contraria  contra- 
riis.  Quod  autem  ad  praelatos  polissimum  speclet 
enuclealius  edocuil,  qui  ovem  morbidam  ad  gre- 
gem  in  humeris  reportavit.  Hac  siquidem  sollicitu- 
dine  votiva  angariatus,  fratres  hujus  ministevii  offi- 
ciales  tara  praesentes  quam  siiccessuros  in  hoc  ipso» 
vicarios  nostros  auclorilate  Dei  commoiiemas  eC 
pnccipimut,  quatenus  hilanter,  pie  el  mansueie» 
fratribus  aegrotaniibus,  senibus,  quibuicunque  dfi- 


1435 


SUGERII  ABBATIS  S.  blONTSII 


U5S 


bilibus.  secundum  diversas  infirmitates  diversis  il-  A  apostoli  fralris  Domini,  in  dextra bmebtiiin  sancti 


lorum  appetitibus  condescendaiit  et  ministrent  lan- 
quam  angelis  Dei,  quoniam  charitas  est  summa 
monasticae  religionis  :  et  his  quidem  primo  sed  ani- 
mo  uno  illis  ordinarie  serviant ,  qui  quacunque  de 
causa  jussu  custodis  ordinis  in  domibus  infirmorum 
cesserint ,  videlicet  uno  ferculo  in  omni  mensa, 
praeler  illud  quod  eis  a  refectorio  deportabitur.  Ut 
autem  hocpossit  semper  conlinuari,  antiquis  ejiis- 
dem  praeposituroi  redditibus  sex  libras  addidimus, 
quos  labore  no^lro  in  burgo  acquisivimus ,  non  ali- 
quo  malo  ingenio ,  sed  emplione  cujusdam  domus, 
et  positionc  stallorum ,  de  quibus  hic  census  irre* 
fragabiliter  debetur.  Commonemus  autem ,  et  con*. 
sulimus  fratribus  in  boc  otticio  agentibus,  quatenus 


protomartyris  Stephani,  in  sinistra  vero  beati  luar 
tyris  et  levitae  Vincentii,  qneroadmodum  ocnUs  no 
stris  nos  ipsi  vidimus ,  cum  venerabilibos  riris  ar 
chiepiscopis  Lugdunensi ,  Remensi,  Turoncnsi, 
Rolhomagensi,  et  episcopis  Suessionensi  ^  B^^ha 
censi,  Redoncnsi,  Silvanectensi,  Aletensi,  Mekiensi, 
Venetensi,  et  annuli  ejus  impressionem  in  argumento 
veritatis  tenuimus,  ul  prope  altare  sepullus  circuni- 
quaque  sanctorum  pignoribus  circumseplus  •  em- 
nem  et  spiritualem  et  temporalem  evitare  molesliaiD : 
quse  quidera  sanctorum  pignora  bi  nobiscnm  po- 
pulo  I>ei  ad  patrocinandum  cxposuerunt,  et  repant» 
altari  eodem  auro  pretioso  et  opere  appropialo, 
ibidem  bonoriflce  reposuerunt.  Venim,  quoniam  1 


praPter  ea  quae  ad  exteriorem  lerrarum  curam  perti-  ^  tanti  imperatoris  praeceptiones   liccl  aun^Uatis 


nere  oportet,  usunifructum  tolius  pr%positurae  fra- 
trum  neccssitatibus  expendat,  necaliqua  ei  occasio, 
aui  einendorum  palliorum  ,  aut  aliorum  ornamen- 
toruni  subrcpat,  sed  lotum  totaliter  fralrum  neces- 
silalibus  reservelur.  Quibus  eliam  debilitati  et  se- 
niorum  condescendendo  ad  calefaciendum  eos  quo 
valde  egebant,  tensamenium  Garsonisville  nostrum, 
qui  de  ipsa  villa  eorum  erat,  ei  perpeluo  anathemate 
conflrmavimus. 

Porro,  quoniam  parvitatis  nostrae  memoriam  prae- 
sentium  et  futurorum  fratrum  dilectioni,  absquc 
praecedentibus  meritis  obnixe  commendamiis,  ut  sa- 
luti  animae  nostrse  proficiat,  operae  pretium  duximus 


chartis  sanctrenlur,  acmula  longievi  temporis  varie- 
tate  quaedam  tepuerant,  quaedam  omnino  deCece- 
rant,  nos  ob  amorem  et  honorem  Dei  el  sancUnnn 
reliquiarum,  nec  minus  ad  remedium  anunaedoaiii 
et  serenissimi  Augusii  Caroli,  communicalo  cnn 
fratribus  nostris  consilio  eas  siiscilare  el  refornuuv 
studiose  laboravimus ;  luminari»  septem  Umpada- 
rum  quae  deperierant ,  jugiter  ardere  decreTimus , 
dccrepita  vasa  ipsarum  lampadamm  argentea  ho* 
neste  restituimus;  cereum  ibidem  jugiter  ardenteB 
illiqui  solus  ante  allare  beati  Dionysii  ardebat,  «I 
indeficienter  duo  ardeant  concopulavimos ,  qnenia- 
modum  jam  anle  ipsa  sanctorum  corpora  duo  jugi- 


imperaiorum  et  majorum  nostronim,  qui  eas  mulla  ^  ter  ardere  constiluiraus ,  singulis  mensibas  pndit 


liberalitate,  larga  munificenlia  meruerunt  ficri ,  vcl 
rou4to  teroporum  curriculo  sopitas  ad  salutein  ani- 
marum  suscitare,  et  informare  memorias,  inter 
quas  inclyti  et  nobilissimi  imperatoris  Caroli  teriii 
solemnes  memorias  recreare,  et  restituere  hoc  modo 
censuimus.  Modus  autem  iiiem  est  qui  in  testamenio 
imperiaU  continetur  majestatts,  eo  videlicet  quo 
idem  gloriosus  imperator  nobilem  villam  Ruoilum 
cum  appendiciis  suis ,  et  aquarum  foreslse ,  l)eato 
Dionysio  regia  liberalitate  contulit.  Constituit  si- 
quidem  nobile,  el  quod  imperatorem  decebat  man- 
datum ,  quod  quidem  apud  alios  et  de  aliis  regibus 
solet  recoli  singulis  annis  dies  deposilionis  anniver- 
sarius  ipse  suum  sibi  singuUs  mensibus  pridie  No- 


Nonas  anniversarii  ejus  exsequia  solilo  solenuuof 
celebrari  firmissime  delerminavimus ,  refeclioneDi 
hisdem  diebus  in  refectorio  irrefragabiliierreslilai- 
mus.  Ut  autem  et  continuis  luninaribos  et  dder- 
minatis  refectionibus  conveiiienlia  deesse  non  va- 
leanl  alimenta,  de  supradicla  vUla  Ruoilo,qnaD  liii 
apposuit  testamento ,  decem  libras  iu  ocUtis  beati 
Dionysii  assumi  inviolabiliter  assignaTimus.  Capi- 
ciario  sacristae  per  manum  magislri  Prioris  dari  ia- 
stituimus,  qui  et  luminaribus  oleum  pneparare  pra- 
videal ,  et  exsequiarum  refectionibus  singnlis  nen- 
sibus  decem  solidos  incessanler  subminislrel.  Qnid 
est  enim  quod  lantus  imperator,  et  Ura  CunHians 
et  praecordiaUs  beali  Dionysii  amicus  promereri  naa 


nas  mensis  fieri  decrevit,  in  capilulo  pronuntiari,  in  D  valeal,  qui  ejus  ecclesiam  lol  et  Unlis  possessioBi- 

monasterio  celebrari,  in  refectorio,  de  prsefatae  viUae 

redditibus,  fratribus  honestam  refectionem  adaptari. 

Nec  nia  ignobiUor  tanti    imperatoris   praedicatur 

praeceptio,  quod  de  usufructu  praefala^  vUla^  seplem 

luminaria ,  septem  lampadarum  ante  sacrosanctum 

aUare  sanctae  Trinitatis,  indeficienter  pcr  successiva 

sa^cula  ardere  sancivit.  Et  quoniam  in  administra- 

tione  regni  quocunque  terraruni  eum  imperii  ne« 

ressUas  devocarct ,  semper  tamen  pleno  animi  af- 

fectu  et  pernoctabal  et  designabat  ibidem  sepe- 

lirl ,  ipsuro  sepulturae  suae  locum  tutissimis  sancla- 

rum  reliquiarum  munivit  praesidiis,  de  theca  impe- 

riaU  capeUae  sibi  retinens,  et  in  anleriori  parle  be- 

nedicli  allaris  reponens  os  bracbii  saocti  Jaeobi 


bus  nobilitavil,  lot  auri  et  preliosarum  i 
ornamenlis  declaravil,  insuper  ad  curauluni  ora- 
nium  bonorum  insignibus  Dominic»  passionis ,  vi- 
delicel  clavo  el  corona  Domini,  el  brachio  sancti 
senis  S.ymeonis,  lanquam  splendidissimo  Teri  So&s 
jubare  irradiantem,  celeberrime  insignivil? 

Hjs  ei^o  et  hujuscemodi  benedeToti  in  eapitQls 
nostro  convenientes ,  banc  renoTalionis  chartaa 
niorose  el  discrele  conferenles,  aucloriuie  Dei  on- 
nipotenlis,  el  bealorum  martyrmn  Dionyul  sodo- 
rumque  ejus,  comrauni  eliam  el  concordi  eapiuE 
nostri  confirmatione  approbaTimos,  el  lege  lotOB' 
Tiilsa  sanciTimus  obieslanles,  el  per  enm  qnera  cf- 
fudil  Jesus  Chrislos  in  cruce  sanguincm  \ 


1457 


CONSTITUTIONES. 


U3S 


ne  quacunque  occasione  Laec  institutio  destiluatur,  a  quemadmodum  in  capitulo  nofitro  consullura  (uerat, 


ne  prsesens  charta  quacunque  persona  ,  quacunque 
occasione  instar  defectus  antiquarum  recidivam 
sustineat  calamitatem ,  sed  sana  et  illibata  suis  in- 
stitulionibus  et  capitulis  semper  et  per  inconvulsa 
saeculorum  saecula  rirmissime  consistat.  Matricula- 
riis  etiam  quatuor  clericis  in  eadem  ecciesia  ibidem 
jugiter  desudantibus,  ut  nostri  memoriam  babeant , 
decimam  quramdam  quam,  quiade  feodonostroerat, 
a  Pagano  de  Gisortio  in  Francorum-villa  compara- 
\imus,  quoniam  prxbendae  eoruni  copia  aliquantum 
tepuerat.  donavimus  tam  in  pane  quam  in  vino , 
excepta  illa  partequae  de  clauso  proprio  vinearum 
ecciesise  assumilur.  Superest  siquidem  et  aliud  pro- 
babile  f  apitulum ,  quod  licet  exsecutione    rerum 


pridie  Idus  Julii  die  Dominica  ordinavimus  oriia- 
mentis  decoram  personis  c^lebrem  'processioneni , 
quin  etiam  in  manibus  episcoporum  et  abbatum  in- 
signia  Dominicae  passionis,  videlicet  clavum  et  co- 
ronam  Domini,  et  brachium  sancti  senis  Simeonis  , 
et  alia  sanctarum  reliquiarum  patrocinia  praefe- 
rentes,  ad  defossa  jacieudis  fundainenlis  praepa- 
rala,  humiliter  ac  devote  descendimus ;  deinde  Pa- 
racleti  Spiritus  sancli  consolatione  invocata ,  in 
bonum  domus  Dei  principium  bono  Gne  conchide- 
ret,  cum  primum  ipsi  episcopi  ex  aqua  benedtcta 
dedicationis  factae  proximo  v  Idus  Junii  proprii» 
confecissent  manibus  cacmentuni,  prinios  lapides 
imposucrunt  hymnum  Deo  dicentes ,  et  fundaiiienla 


pollicitarum  terminabile  appareat,  tamen,  quia  ad  B  ejus  «sque  ad  fmem  psalmi  soleinniter  decantantes. 


aternitatisnobisproficere,  et  optamus,  et  spera- 

01US  retributionem,  huic  scripto  interserere  dignum 

iluximus.  Nono  decimo  administrationis  nostrae  anno 

cum  novo  operi  in  anteriori  ecclesiae  parte  libentcr 

et  fideliter  desudassemus ,    ipsoque  novo  antiquo 

operi  pulchra  novarum  columnarum  et  arcuum  con- 

venientia  apte  unito,  superius  Sancti  Romani  ora- 

torium,  hiferius  Sancti  Hippolyti ,  et  ex  alia  parte 

Sancti  Dartholomaei ,  cum ;  eadem  nova  ecclesia  a 

venerabili  Rothomagensi  archiepiscopo  ilugone ,  et 

aliis  venerabilibus  episcopis  consecrati  fecissemus , 

ipsisque  tribus  oratoriis  pro  dote  calhoUca  terram 

regiae  domus  quam  quater  viginti  libris  a  Witlelnio 

Cornillonensi  favore  filiorum  cl  parentum  locandas 

et  hospitandas  comparavimus  ,  ad  luminaria  ipso- 

rum  oratoriorum  in  perpetuum  confirmassemus,  su- 

bito  sanctorum  martyrum  domnorum  et  protecto- 

rum  nostrorum  amor  et  devotio  nos  ad  augmentan- 

dam  et  amplificandam  superioris  ecclesiae  partem 

capitalem  rapuit.  Nec  nos  ab  hujus  incoeptione  illius 

potuit  imperfectio  devocare ,  sperantes  in  Domino 

quod  Dei  omnipotenlia,  et  illi  priori,  et  huic  operi 

sequenti ,  aut  per  nos,  aut  per  quos  ei  placuerit , 

plenum  poterit  adaptare  supplementum.  Huc  acces- 

sit  nostram  rapiendo  devotionem ,  quoniam  infra 

sancta  sanctorum  locus  ille  diviniiati  idoneus,  san  • 

ctorum  (requentaiioni  angelorum  gratissimus,  tanta 

8111  angustia  arctabatur,  ut  nec  hora  sancti  sacrificii 

in  solemnitatibus  fratres  sacratissimae  eucharistiae  ]> 

communicantes  ibidem  demorari  possent,  nec  ad- 

ventantium    pcregrinorum   molestain   frequentiam 

multoties  sine  roagno  periculo  sustinere  valerent. 

Videres  alios  ab  aliis  graviter  conciilcari ,  et  quod 

muUi  discrederent,  pronitas  mulierculas,  super  ca- 

pita  virorum  tanquam  super  pavimentum  incedendo 

nili  ad  altare  concurrere,  pulsas  aliquando  et  re- 

pulsas,  et  poene  semimortuas  virorum  miserantium 

a:ixilio  in  claustrum  ad  horani  retrocedentes ,  pene 

extremo  spiritu  anhelare.  His  igitur  et  hujusmodi 

infestationibus  toto  animi  fervore  refragari  matu- 

rantes,  coliecto  virorum  illustrium  tam  episcoporum 

qnam  abbatum  convenlu ,  ascita  eiiam  domiiii  ac 

serenissimi  regis  Francorum  Ludovici  prsosentia  , 


Ipse  enim  serenissimus  rex  intus  de&cendens  pro- 
priis  manibus  suum  imposuit ,  nosque  et  nuilti  alii 
tam  abbates  quam  religiosi  viri  lapides  suos  impo- 
suerunt,  quidam  etiam  gemmas,  ob  amorem  et  re- 
verentiam  Jesu  Christi  decantantes  :  Lapides  pre^ 
tiosi  emnes  niicrt  tui, 

Nos  igitur  lanta ,  et  tam  festiva ,  tam  sancti  fun- 
damenti  positione  exhilarati,  de  peragendo  solliciii, 
varietatem  temporum ,  diminutionem  personarum , 
et  mel  ipsius  defectum  pertimescentes ,  commiini 
fratrum  consilio  assistentiuin  persuasione ,  domini 
regis  assensu  annualem  reddilum  his  explendis 
constituinius ,  videlicet  gl  lib.  de  gazophylacio ,  id 
est  de  oblationibus  altaris  et  reliquiaruin,  c  in  in- 
dicto ,  et  L  in  fcsto  sancti  Dionysii,  l  etiam  de 
possessione  sita  in  Belsa  quae  dicitur  \illana,  priufr 
inculta,  sed  auxilio  Dei  et  iioslro  labore  compositn^ 
et  advalens  quater  xx  librarum  singulis  annis 
adaptata.  Quae  si  quocunque  infortunio  his  explen- 
dis  deficeret,  alia  Belsa  nostra,  quam  dupliciter  aut 
tripliciter  in  redditibus  augmentaviinus ,  suppleret. 
Ilas  autem  cc  lib.  praeter  ea  quae  ad  arcam  gazo- 
phylacii  devotione  fidelium  deportabuntur,  vel  qwx- 
cunque  ipsi  utrique  operi  ofTerentur,  tantnm  conli- 
nu^arMpsis  operibus  firmavinius,  doncc  totalitor  abs- 
que  ulla  qusstione  et  ipsis  aedificiis,  et  anteriora, 
et  superiora ,  cum  suis  turribus,  omnino  honorifice 
compleantur. 

Actum  in  communi  capitulo  Beali  Dionysii ,  prac- 
sentibus  personis  quae  subterscribuntur,  quaruni 
auctorilas  sub  anathemate  confirmavit  pi*xdicla  ca- 
pitula. 

Signum  Milonis  Morinorum  episcopi. 

Signum  Guarini  Ambianensis  cpiscopi. 

Signum  Gaufredi  Carnotensis  episcopi. 

Signum  Hugonis  Turonensis  archiepiscopi. 

Signum  Sansonis  Reniorum  archiepiscopi. 

Signum  Gosleni  Suessionis  episcopi. 

Signum  Odonis  Belvacensis  episcopi 

Signum  Rotberti  abbatis  Corbeiae. 


1459 


vni. 


De  immunitatibus  villce  Val-^reison. 
(Anno  ii45.) 
llterum  ex  Duchesne  ubi  supra,  ut  et  sequentes 

chartae.] 
In  nomine  sanctsB  et  individuae  Trinitatis,  amen. 
Notum  fieri  volumus  tam  prsesentibus  quam  futu- 
ris  quod  ego  Sugerius  Dei  gratia  ecctesiae  beatorum 
Christi  martyrum  Dionysii ,  Rustici  et  Eleulherii 
abbas,  communi  consensu  capituli  nostri  concessi- 
mus  ut  quicunque  in  quadam  yilla  nova,  quam  aedi- 
licamus,  quae  Val-Cresson  appellatur,  manere  vo- 
luerint,  mensuram  terrae,  arpennum  unum  videlicet, 
et  quartam  arpenti  partem  produodecim  denar.  cen- 
6us  habeant,  et  ab  omni  talia  et  exactoria  consue 


SUGEllUS  ABBAS  S.  DIONTSII.  iM 

A  nigne  concessi.  hi  praesentia  slquidem  nostra ,  Uy- 
tiusque  capituli  nostri ,  praefatus  Hatthaeus  praedi- 
ctam  decimam  de  Sancto  Brictio  domui  Sancti  M ar« 
tini  de  Campis  concessit,  nobis  irbenter  ei  amabili- 
ter  propter  maximum  inter  nos  iliamque  doiniim 
mutuse  dilectionis  affeclum,  assensum  praebentibos. 
et  aclse  rei  testimonium  perhibentibus.  AffcidniBl 
etiara  quaroplures  alii  confirroationis  hujus  testei 
idonei,  quorum  nomina  subscripta  sunt.  Clemens 
decanus  Ecclesiae  Parisiensis;  Wermnndus  archidia- 
conus,  Albertuspraecentor,  Hugo  Atrabatensis  ar- 
chidiaconus,  Philippus  frater  regis,  Nevelo  suus  na- 
gtster,  V^alterius  fllius  Mainburgis,  Ilerluinas  caiio- 
nicus,  Simon  nepos  abbatis,  Matthxus  domimis  de 
Montemorenciaco,  Ruricus  deAndilii,  Guido  deCroe- 


tudine  immunes  existant.  lla  ut  ne  de  villa  sua  ali-  ^  la,  Galterius  de  Alne,  Joannes  de  Vinecel.,  Philip- 
cujus  seu  regis,  seu  principis,  seu  servientis  Beati 
Dionysii  submonitione,  nisipropria  abbatisjussione 
exercitum  aut  expeditionem,  et  cum  persona  ipsius, 
vel  cum  priore  si  abbates  defuerint,  proficiscantur, 
aut  exeant,  nec  extra  villam  suam  pro  quolibet  nisi 
pro  abbate  placitcnt;  et'de  arpenno  terrae  beati  Dio- 
nysii,  ubicunque  illud  acceperint,  quatuor  nummss 
census  et  decimam  nobis  persolvant,  nec  quisquam 
terram  eidem  villae  adjacentem,  nisi  in  ea  mansio- 
narius  fuerit,  excolendam  suscipiat.  Leges  auteoi 
vulgales,  quas  plenas  dicunt  inter  se,  decem  num- 
inorum  constituimus.  Actum  apud  Sanctum  Dioiiy- 
sium,  anno  Yerbi  incarnati  1145. 
IX. 
De  decima  Sancii  Briccii, 
(Anno  1148.) 

In  nomine  sanctae  et  individae  Trinitatis ,  amcn. 

Quoniam  ex  proprio  Dei  prsecepto  statutum  in  lege 
ccientibus  legem  non  est  ambiguum,  deciroas  levitis 
hi  proprium  Dei  servitium  segregatis  debere  pei^ 
solvi,  cum  laica  manus  eas  usurpat,  divinis  profecto 
decretis  obviat.  Nec  solum  earum  invasores  nefandi 
maxinium  suarum  animarum  pcriculum  incurrunt, 
verum  etiam  illi,  qui  quasi  jure  patrio  deinceps  il- 
las  retinentes,  donec  morte  praeveniantur,  possidere 
minime  desistunt.  Quapropter  ego  Sugerius  Dei  per- 
missione  monasterii  Sancti  Dionysii  de  Gallia  mini- 
ster  et  abbas  indignus,  saepe  rogalus  a  Matthaeo,  co* 


pus  frater  ejus,  Godardus  de  Sancto  Brictio,  Arnvl- 
fus  de  Hoxae,  Joannes  de  Gonessa,  Terricus  major, 
Evraldus  hospitarius,  Henricus  vinearius,  Tigerins, 
Ewrardus  famulus. 

Actum  est  hoc  et  haec  charta  anno  ab  Incarnaliooe 
Domini  1148,  regnante  Ludovico  rege  Franconira,  el 
duce  Aquitanorum ,  anno  regni  sui  xviii ,  abbalix 
vero  nostrae  xxvii. 

X. 

DeJoanne^  Bernardo,  Petroet  Giraldo  erewntu. 
(Anno  incerto.) 

Ego  ScGERirs  Dei  gratia  ecclesiae  S.  Dionjsii  ab- 
bas,  omnibus  fidelibus  tam  futuris  quam  praeseiiti« 
^  bus  notificare  volo,  quoniam  accedentes  ad  nostne 
sublimilatis  praescntiam,  videlicet  Joannes,  Bemar- 
dus,  Petrus ,  atque  Giraldus,  in  eremilica  vita  de- 
gentes,  supplici  petierunt  devotione  ut  eos  in  frat^- 
nitate  nostra  reciperemus.  Locum  vero  et  ecclesiaia 
lUorum  in  honore  beatae  Mariae  ab  eisdem  aedificatam, 
quae  est  in  parochi^  de  Parciaco,  et  omnes  res  snas 
quas  acquisierant  et  acquisituri  erant,  Deo  el  S. 
Dionysio  concesserunt ,  et  subjectioni  Ecclesiae  de 
Capella  praeeepto  nostro  se  submiserunt,  ita  nt  a»- 
plius  alios  fratres  in  eodem  loco,  sine  jnssu  prioris 
Gapellae  accipere  eis  non  liceat.  Nos  quoqiie  ex  parte 
nostra  eis  concessimus  ut  quandiu  ipsi  vellmt,  in 
habitu  suo  perniancrent.  Si  autem  ad  monaefaalem 
religionem  accedere  vellent,  ut  fratres  monasterii 


gnomine  Pulchro,  quod  duas  partesdecimae  de  San-  D  reciperentur.  Regnante  Ludovico  rege  Franconm, 
ctoBrictio,  quas  ipse  tenebat  in  feodo  de  Sancto  WlgrinoBiturigensium  archiepiscopoeiistente.  Ho< 
Dionysio,  SanctoMartinodeCampistenendasetpos-  fuit  conflrmatum  apud  Capellaro  in  mann  Rodall 
sldendas  concederem,  cum  omni  capiiulo  nostro  be-     prioris,  coram  monachis  et  clericis  et  laicis. 


1481 


PRIYILEGU  S.  DIONTSIO  GONCESSA. 


U6& 


PRIVILEGIA  S.  DIONYSIO  CONCESSA 

TEMPORE  SUGERII  ABBATIS. 

(Doin  Felibicii,  Histoire  de  fabbaye  de  Saint-Denie  en  France^  Preuves ,  partie  i,  page  xciij.) 


I. 

Ludovicut  rex,  hujm  nominis  iextue ,  privilegia  S. 
Dionysii  auget  et  confirmaty  occasione  vexilli  de 
altari  beatorum  martyrum  suscepti. 

(AnnoiI2i.) 

In  nomine  Patris  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Amen. 
LuDOvicus  Dei  gratia  rex  Francorum  ,  arcbiepisco- 
pis ,  epiacopis ,  ducibus ,  comitibus  ,  et  universis 
regni  nostri  proceribus. 

Quia  Dei  oranipotentis  larga  roiseraiione  regnum 
nostrum  stare,  et  nunquam  terrenum  nisi  per  coe- 
leste  veraciter  proGcere  manifestecognovimus,  sum- 
nia  soliiciludine ,  continua  cura  ,  iustandum  nobis 
est  circa  ecclesiarum  Dei  cuitum  ex  regiae  majesta- 
tis  muniftcenlia  benignitalis  opera  rmpendere,  ter- 
renis  coelestia  felici  commutatione  commercari ,  ut 
per  haec  regni  noslri  administratio  temporaliter  fiat 
gloriosa ,  et  istis  deflcientibus  illa  nos  recipiant  in 
stterua  tabernacula.  Nos  igitur,  cum  et  aliis  longe 
lateque  ecclesiis ,  tum  praecipue  nobili  monasterio 
ter  beati  Dioiiysii,  sociorumque  ejus  propensius  at- 
tendentes,  eo  primum  aflectu  quo  totum  regnum  no- 
blrum  sorte  apostolatus  suscipiens  Domino  Deo 
proprji  sanguinis  eflusione  reslituit,  eo  etiam  quo  ei 
anteccssores  nostri  tara  spiriluaiis  quam  cerporalis 
aiixiiii  beneflcio  confoederati  sunt,  satis  devoti.  Cura 
ad  aures  nostras  pervenisset  Alemannorum  regcm 
ad  ingrediendum  ct  opprimendum  regnum  nostrum 
exercilum  proeparare ,  communicato  cum  Palaiinis 
nostris  consilio,  ad  ipsam  sanctissiinorum  marty- 
rum  basilicam,  more  antecessorum  nostrorum  feslt- 
navimus,  ibique  praesentibus  regni  nostri  optimati- 
bus,  pro  regni  defensione  eosdem  patronos  nosSros 
super  altare  eorumdem  elevari  pio  aflectu  et  amore 
efiecimus.  Unde  nobis,  ut  par  erat ,  piacuit  glorio- 
sissimorum  martyrum  basilicam,  antiquorum  regum 
liberalitate  et  munificentia  amprt/icatam  et  decora- 
tam,  nostris  temporibus  oinni  dilectione  amplexari 
ct  subiiraare.  Praesenti  itaque  venerabili  Abbate 
prsefatse  ecclesise  Sugerio,  queiii  ftdelem  et  famitia- 
reni  in  consiliis  nostris  habebamus  in  praesentia 
optimatum  nostrorum,  vexilluni  de  allario  beato- 
riim  martyrum,  ad  quod  comilatus  Vilcassini  quem 
J10S  ab  ipsis  in  feodum  babemus  spectare  diguosci- 
tur,  morem  antiquum  antecessorum  noslrorum  scr- 
vantes  et  imitantes,  signiferi  jurc ,  sicut  comitcs 
\ilcas&iui  soliti  erant ,  suscopimus.  Vicariam  quo- 


A  que  et  omnimodam  justitiam,  plenariamque  liber- 
tatem  quamjuxta  viilam  Beati  Dionysii  versus  Pari-- 
sium  retroaclis  temporibus,  multorumque  Rcguni 
Franciai  et  nostra  occupaverat  potestas,  sicut  certa 
metaruni  distinctione  tcrminavimus,  a  fluvio  Sequa- 
nae,  videlicet  a  molendino  qiiod  vulgo  appellalur 
Bayard,  usque  ad  supremum  caput  villae  quae  voca- 
tur  Ualbervillare,  ipsis  sanctis  martyribus  ducibus 
et  protectoribus  nostris,  lain  pro  salute  animae  no- 
strae,  quampro  regni  adminislrationeetdefensione» 
conjugis  el  liberorum  conservatione,  devole  in  per- 
petuum  possidendamcontulimus.  Practerea  omiiimo- 
dam  potestatem ,  omnemqiie  jusliliam ,  atque  uni* 
versas  consuetudines  nundinum  Indicti ,  quoniaiu 
pracfatum  Indictum  honore  et  revcrentia  sanctaruin 

^  reliquiarum,  ciavi  scilicet  et  coronae  Domini ,  apo^ 
stolica  auctoritate «  archiepiscoporum  et  episcopo** 
rum  conflrmationc,  anteccssorum  nostrorum  reguin 
Francia;  constitutione  constitutum  est,  in  perpe- 
tuum  condonavimus.  DignumenimduxiinusDomino 
Deo,  his  et  aliis  quibus  possimus  modis ,  gratcs  re-^ 
ferre,  quod  e(  regnum  nostrum  ea  Indicti  die  insi- 
gnibus  suse  passionis,  clavi  videlicet  et  coronae ,  di- 
gnatus  est  sublimare ;  et  nostram,  et  antecessorunr» 
succcssorumque  noslrorum  prolectioneni  in  capit& 
rcgni  nostri ,  videlicet  apud  sanctos  martyres  ,  di  - 
gnatus  est  collocare.  Si  quis  autem  hoc  praeccptunr 
largitionis  nostrae  violare  tentaverii,  iram  Dei  et 
ofTensam  donmi  Dionysii  incurrat,  reusque  nostr» 

Q  majcstatis  judicetur.  Ut  igilur  lioc  decreium  a  nobis 
promulgatum  pleniorem  obtineat  vigorem,  nostra- 
manu  subter  apposito  signo  roboravimus,  atqiie 
fidelibus  nostris  ;praesentibus  roborandum  tradidi- 
mus ,  nostraeque  imaginis  sigillo  insuper  assignart 
jnssimus.  Qiiod  ne  valeat  oblivione  deleri ,  scripto 
commendavimus ;  et  ne  possit  a  posteris  infringi, 
sigiili  nostri  anctoritate ,  et  nominis  nostri  cbara* 
ctere  subter  Grmavimus. 

Acturo  Parisius  publice,  anno  incamati   Verbi 
1124,  regni  nostri  xviii,  Adelaidis  x ,  astantibus  in 
palatio  nostro  quorum  Romina  subtitulata  sunt  eC 
slgna. 
Signum  Stephani  dapiferi. 
Signum  Gisleberti  buticularii. 

^     Signum  Hugonis  constabiilarii. 

Data  per  manuni  Stephani  canceUarii. 


im  SDGEaUS  ABBAS  S.  DIONYSn.  1464 

II.  A  est,  eisdem  conferentes,  nikii  penitus  nobis  de  ooi- 

Kjusdem  Ludovici  regis  el  PhilippifHii  ejus  (149)  pri- 
vilegium  pro  monasterio  S.  Dionysii. 

(Auno  1129.) 


In  noniine  Domini  Dei  ct  Salvatoris  nosiri  Jesu 
Ciirisii ,  LoDovicus  et  Philippus  filius  ejus  diviiia 
ordinanleprovidenlia  reges  Francoruin. 

Si  ea  qua;  a  Dcuin  tiinentibus  boininibus  ad  loca 
divino  cultiii  dcdicata  solemni  donatione  iargita  vei 
condonaia  sunt,  et  postea  quaiil)et  occasione  inde 
abslracta  esse  noscuntur,  noslra  auctoritate  ad  s:a- 
tum  suum  revocamus ,  ct  iteruni  noslra:  jussionis 
oraculo  confirmamus ;  Jioc  nobis  procui  dubio  ad 
aeternam  bealiludinem  adipiscendam  seu  slabilila- 
tem  regiii  noslri  roborandam  pertincrc  confidinius. 


nibus  quae  ad  regalem  pertinenl  digniUlem  retincn- 
tes,  sed  in  jure  ac  donatione  ipsius  nionasterii  caai 
omni  iiilegritale  vel  appendiciis  suis  quidijuld  ibidcn 
pnesenti  teuipore  cernilur  ad  babendum  reslitiia- 
tur,  et  in  posimodum  nullo  unqtiam  tempore ,  uUa 
qualibet  dignitate  aut  potestale  pnedicta  persona. 
recloribus  monasterii  prxfati  ac  beatissinii  ClirisU 
marlyris  Dionysii  aliquam  requisitionem  facereairl 
uUam  calumniam  iugererc  prscsumat;  scd  iii-eal 
illud  prasfatum  monasterium  Argentoilum ,  sicut  a- 
teras  res  ad  beati  Dionysii  potcstalem  simiii  modo 
condoiiatas  ac  pertincnlcs  ,  quieto  ordinc  leneiv  ac 
disponere.  £t  quidquid  pro  opportunitate  aul  utiU- 
tate  ipsius  ccclesiae  faccre  volucrint,  Iil)crani  in  i 


Ideo  notum  sit  omnium  fidelium  nostrorum  tam  B  nibus  baberepotestatcm.Conteslarouraiitcrooa*acs 


praesentium  quam  futurorum  induslriu:,  quia  vir 
venerabilis  Sugerius  abbas  Sancti  Diotiysii  adino- 
dum  diiectus  et  familiaris  noster  nostnc  suggessit 
niansuetudini  qualiter  compertum  habuissct  quod 
rnonaslerium  vocabulo  Argentoilum  [Argeiiiolium] 
siluin  in  pago  Parisiaco  super  fluvium  Se((uanas 
ad  jus  beali  Dionysii  et  gloriosissimi  Ciiristi  marty- 
ris  pertinere  del)erei,  petiitqiie  ut  pro  mcrcedis  no- 
8lr«  augmento  ad  statum  pristinum  revocari  fccis- 
semus.  Osteiidit  siquidem  nobis  ad  relegcndum  se- 
renissimorum  imperatorum  llludovici  Pii  et  Lotlia- 
rii  (iiii  ejus  prseceptum  in  qiio  et  dc  priina  cjusdem 
loci  donalione  a  proprio  fundatore  noinine  ilermen- 
rico,  ac  conjuge  sua  Mumma  et  confirmationc  Lo- 
tharii  quondam  regis ,  quam  super  eamdcm  dona*  < 
tiou^ni  conscriberejussit,  et  eorumdcm  imperaio- 
rum  in  tempore  Uilduini  abbaiis  restitutione  plcna- 
ria  cognitione  nostra  evidentissime  satisfecit ,  qui- 
bus  corani  saepius  inspectis  religiosarum  persona- 
ruin,  videlicet  Matthsei  Albanensis  episcopi  sanclx 
sedis  apostolicae  legati ,  Parisiensis  Slephani  in  cu- 
jiis  parochia  est ,  consilio  atque  concessionc  Ile- 
mensis  archiepiscopi  Keinaldi,  Suessionensis  Co- 
sleni ,  Carnotcnsis  episcopi  Gaufridi,  aliorumqiie 
bonorum  virorum  et  regni  nostri  procenim ,  tum 
propter  ejusdem  ecclcsia!  quaiu  cognovimus  jusli^ 
tiam ,  tum  etiam  quod  in  ec»dem  monaslerio  uostris 
temporibus  inter  alia  Gallorum  uionasteria  Dci  mi- 
sericordia  et  sanctorum  martyrum  meritis  potissi- 
inum  ordo  monasticse  reiigionis  effulget ,  prxfatum 
iocum  Argentoilensem  ipsis  sacris  martyribus  quos 
summe  diligimus ,  apud  quos  sepeliri  optamus ,  et 
devovimus  pro  animse  nostrse  remedio ,  regni  nostri 
administratione ,  conjugis  et  prolis  conservatioue , 
iii  plenitudine  restituimus,  quidquid  ibidem  nostrum 


successorcs  nostros  per  saiictam  ct  individuam  Tri- 
nitalem  et  per  adveiitum  justi  judicis  Dei  et  SaWa- 
toris  nostri  Jesu  Christi,  ut  hoc  nostnc  auctorilalis 
pra.'ceptum  nullo  inodo  prxsumant  tcmerare.  Sed 
quemadmodum  nos  devotc  ipsis  sandis  nianyribm 
pra:fatuni  locum  confcrcntcs  restituimus,  ipsi  devotir 
studeant  conscrvare.  Ut  vero  ipsa  sancla  congrcga- 
tio  pro  nobis  ctrcgina  nostra  Adclaide,  et  onini  no- 
slra  prole  et  regni  nostri  slabilitate »  Domini  mise> 
ricordiam  ct  ipsorum  sauctorum  valcanl  attcntiiis 
exorarc;  ct  h:cc  nostrae  constitutionis  coDfirmaLio 
pleniorem  vigorcm  dei>cat  haberc ,  banc  aoctoriu- 
tem  nostram  consilio  cpiscoporum  qui  inlerfuenmt, 
in  De:  nomine  siibtersignavimus,  cldc  sigiUonoilr» 
I  insigniri  jussimus. 

Signuni  Ludovici  gloriosissimi  rcgis. 

Signuin  Philipp'  rcgis. 

Sigmnn  Adctaidis  rcgina'. 

Rainaldus  Kemorum  archiepiscopus  conscrips. 

Yulgriniis  l^ituriccnsium  archicpiscopus  coiis. 

llaimcriciis  Clarinionlensis  cpiscopus  cons. 

\clcndus  Lciigoncnsis  cpiscopus  cons. 

Slcphanus  Augustoduneiisis  cpiscopus  cons. 

llatho  Trecensis  episcopiis  coiis. 

Simon  Novionicnsis  cpiscopus  cons. 

Barlholomeus  Lauduncnsis  cpiscopiis  coii». 

Steplinnus  Parisicnsis  cpiscopus  cons. 

Goslciius  Suessioncnsis  cpiscopus  coiis. 

Joaiines  Aurciiancnsis. 

Signum  Radulfi  Viromendcnsis  comitis. 

Signum  Chludovici  buticularii. 

Simon  cancellarius  rccognovit. 

Actum  apud  Sanctiim  Germanum  de  PralisiA 
praesentia  domni  Mattha:i  All>anensis  episcopi  san- 
clx  sedis  apostolicac  legati ,  et  Gauffredi  Camolen- 


(119)Comm6ceroi  Pbilippe,  fds  alne  de  LouisVI, 
nc  survecut  pas  au  roi  soii  pere,  il  n'est  pas  (Pordi- 
naire  compris  dans  le  calaioguc  des  Rois  dc  France. 
Cependaui  on  i^a  pas  laisse  delecompter  quelqne- 
fois  avec  les  aiitres ,  comine  Ton  peut  voir  dans 
{'ancienne  iuscriptioii  d*un  reliquaircoii  esl  eiich^s- 
sce  une  relique  du  roi  saint  Louis,  qui  se  voit  au 
Ivfsor  de  Saint-Denis.  On  y  lit  d'nn  cote  :  Philippus 
i\\  Rcx  Francite ,  lilius  bead  Ludovici  Regis;  et  de 


l'autre :  Phitippus  V,  Rex  Franciee ,  fUiua  Pkiii^ 
Quarli  Regis ;  pour  marquer  lcs  rois  Plulippc4e- 
Hardi  et  Philippe-Ie-Bel ,  son  fils,  designes  encorv 
par  les  armes  des  reincs  leurs  epouscs,  qoi  soniaa 
soubassenient  de  ce  rcliquaire.  Et  ainsi  au  compu* 
de  Tauteur  de  cetle  inscriptioii »  le  fils  ainr^  dc 
Loiiis  VI  etaii  Philippe  III,  au  lieu  que  soos  ce  noaa 
Ton  compreiid  coininunement  le  succcsscur  d<»  saiut 
Louis. 


I4«5  PRlViLEGIA  S.  DIONYSIO  COnCESSA.  im 

et  aliorum  supradictoruin  epi8C0|K>*  A  giam  stnitain  qwe  ducit  ad  Luperam.  Ecclesiam  de 


SI6  episcopi 
rum. 

Datum  autem  et  confirmatum  Remis  in  so/emni 

curia  Paschse  in  unctione  domni  Philippi  gloriosis- 

simi  regis,  annoincarnati  Yerbi  ili9,  indictioneTU  , 

anno  regni  domni  et  serenissimi  regis  Francorum 

Chludovici  xx,  Philippi  autem  fliii  ejus  primo ,  in 

Dei  nomine  feiiciter.  Amen. 

111. 

Ludovici  VII  privilegium. 

(Annoii45.) 

In  nomine  Patris,  et  Fiiii,  et  Spiritus  sancti. 
Amen. 

Regiae  dignitatis  et  oflicii  est  Deum ,  per  quem 
reges  regnant,  ut  Rcgem  rcgum  timere.  Potens  est 


Cergiaco  curo  omuibHs  ad  eamdem  pertinentibus : 
curiaro  quoque,  et  curi»  domos  iil>eras  et  immunes 
ab  omni  exactione ,  et  omnimodam  vialuram  sicut 
ipse  dedit,  concedimus.  in  vilia  quoque  qus  dicitur 
Belna ,  duas  quas ,  quia  de  proprio  monachoruni 
erant  procurationes  pater  meus  indulsit ,  et  nos 
etiam  libenter  concedimus  :  pro  lertia  vero  de  col- 
tccto  rusticorum  ultra  oclo  tibras  singulis  annis 
exigi,  sicut  ipse  sua  iiberalitale  prohibuit,  et  nos 
prohibemus.  Praeterea  si  qux  alia  patris  mei  larga 
munificentia  eidero  ecclesiae  aut  contulit  aut  confnr- 
niavit ,  nos  quoque  ob  amorem  Dei  et  sanrtoruni 
martyrum  coliata  concedimus ,  et  regix  majestatis 
auctoritate  conflrmarous.  Yerum  ut  haec  intacta  et 


enim  balteum  regum  discingere,  et  probeneflciis  B  iHibata  in  sempiternum  permaneant,  sigilli  nostri 


lemporalibus  aeternoe  glori,e  coronam  et  pnpmium 
retribuere.  Ego  igitur  Ludovicus,  Dei  gralia  rex 
Francorum  et  dux  Aquitanorum ,  his  et  aliis  fidei 
documentis  instruttus ,  districti  judicis  districtum 
cxamen  metuens  et  prxvidens,  notum  facio  prae- 
sentibus  et  posleris ,  quoniam  praesentiam  nostram 
adiit  Sugerius  venerabilis  pastor  et  abbas  ecclesiae 
bealissimorummartyrum  Dionysii,  Rustici,et  Eleu- 
ttierii,  humiiiter  et  devute  implorans,  ut  pro  amore 
Dci  et  sanctorum  martyrum,  et  remedio  animae  pa- 
tris  niei ,  piae  memorix  Ludovici ,  et  incoiumitate 
pcrsonae,  et  rcgni  conservatione,  ea  quae  paler  meus 
eidem  ecclesia;  contulit,  et  prsccepta  regiae  majesta- 
tis  immunitate  flrmavit,  nos  ipsi  conflrmaremus. 
Hujus  itaque  justae  petitioni  et  piae  devotioni  in  spe 
supemae  remunerationis,  prout  dignum  erat,  assen- 
sum  prsebuimus,  et  quaecunque  patris  mei  larga 
ninniflcentia  contuiit ,  aul  quae  coilata  ab  anteces- 
soribus  conflrmavit,  iios  ipsi  pari  voto,  pari  ainbre 
concedimus  et  conflrmamus ,  videlicet  pulveratici 
seu  pedagici  in  consuetis  locis  Sancti  Dionysii  au- 
gnienlationem  :  in  burgo  suo  Judaeorum  quinque 
inansiones  cum  ramiliis  suis  :  donum  etiam  quam 
apud  S.  Dionysium  sitam  atavus  patris  mei  rex  Ro- 
Lertus  donavit,  et  patcr  nieus  conflrmavlt ,  cum 
curte  ejusdem  domtis,  et  hospitibus,  et  universis 
qusc  ad  eamdem  domum  pertinent,  propriorum  ser- 
vorum  ecclesix  absque   ulla  reclamatione  nostra 


impressione  et  nominis  noslri  caractere  corrobora- 
vimus. 

Actum  Parisius  aniio  incarnati  Verbi  1143,  regni 
vero  nostri  vii,  astantibus  in  palatio  nostro  quorum 
noroina  subtitulata  suiit  et  signa. 

Signum  Rodulphi  Yiromandorum  comitis,  dapi- 
feri  nostri. 

Signum  Matthaei  camerarii. 

Signum  Matthaei  constabularii. 

Signum  Willelmi  buticularii. 

Data  per  manum  Cadurci  Caiiceilarii. 
IV. 
Ejusdem  regis  privilegium. 
(.Anno  iiU.) 

In  nomine  sanctae  et  individuae  Trinitatis.  Ego 
LvDOviCDs,  Dei  gratia  rex  Francoruro  et  dux  Aqui- 
tanorum. 

Quia  Dei  omnipotentis  iarga  niiserntione  regnnm 
nostrum  stare ,  et  niinquam  terrenum  nisi  per  coe** 
leste  veraciter  proflcere  nianifesle  cognovimiis , 
suinmn  cura,  sollicitudine  conlinua  instandum  no- 
bis  esl  circa  Ecclesiae  Dei  ciittum,  ex  regiae  maje- 
statis  muniflcentia  benignitntis  opera  impendere,  ter- 
renis  coelestia  rdici  conimntalione  commercari ,  ut 
pcr  hxc  regni  nostri  administratio  teniporaliier  flat 
gloriosa,  el  istis  deficientibus  illa  nos  recipiant  in 
aclerna  tabeniacula.  Nos  igitur  cum  et  aliis  longe 
lateque  erclesiis,  tiim  pneripue  nobili  monnsterio 


successorumque  nostrorum ,  liberas  et  qiiietns  fa-  j)  ter  bcati  Dionysii ,  sociorumqiie  ejus,  propensius 


cere  emancipationes,  usurariorum  quoque,  et  mo- 
netaK  falsae  omnimodam  justltiam  et  distrietiones. 
Defuncto  abbate  ecclesiae  nullam  de  omnibus  qiiae- 
cunque  habuit  mobilibus  sive  immobilibus  fleri  rc- 
petitionem  :  mansionum  vel  inhabitationum,  si  iion 
sint  ejusdem  ecclesise,  oiimimodain  remotionem  a 
pnedicto  burgo,  usque  ad  ecclesiam  Sancti  Lauren- 
iii ,  quae  sita  est  propc  pontem  sancti  Martini  de 
Cninpis,  et  ex  attera  parte  slratae  regi;c  ab  eadem 
villn  Sancti  Dionysii  iisque  ad  aliiim  ponlem  prope 
Pnrisium  jiixta  donium  Leprosorum ,  versus  etiam 
Secanam  ab  eadem  villn  Snncti  Dionysii  usque  nd 
niontem  Martyrum  (cxcepto  Clipiaco)  ex  altera 
ctiam  parte  ab  eadem  villa  S.  Dionysii  usque  nd  re- 


atlendenles ,  eo  primum  aifectu  qiio  totum  regnum 
nostrum  sorte  npostolica  suscipiens  Domlno  Deo 
proprii  sangiiinis  eflusione  restituit ,  eo  etiain  quo 
ei  antec essores  nostri  b«!nevolentia  et  familiaritate 
confaiderati  sunt,  qui  cuin  multa  ei  contulerint, 
multo  majora  per  ipsiim  receperiint ,  ad  ipsorum 
sanctissimorum  martyrum  basilicac  dedicationem , 
qiiae  in  novo  ecclesise  augmento,  in  capitali  videli- 
cet  parle  celeberrime  facta  est,  cum  conjuge  nostra 
Alienurde  regina,  et  plurimorum  optimatuni  nostro- 
rum  comitatu  acceleravimus.  Ubi  cum  post  ipsius 
ecclesia)  consecrniionem  ad  locum  antiquum  in  quo 
peculiaris  patroni  nosiri,  beatissimi  videticet  Diony 
sii,  ejusque  sociorum,  sacra  corpora  centinebantur, 


1467 

ciiin  archiepiscoporum  et 
ronvenlu  accessiinus ,  aperlis  scriniis  extractisque 
ac  propriis  iiunteris  per  ipsani  ecclesiam  deportatis, 
in  loco  gloriosissimo  superius  pneparato  sacra 
pignora  \xi\s  cum  lacrymis  reposuimus.  Denique 
Dei  omnipotentis  inspiratione,  et  ipsorum  martyrum 
aniore  taclus,  convocatis  arcliiepiscopis  et  episcopis 
qui  adcrant,  et  ipsius  ecciesia:  venerabili  abbale 
Suggerio,  amico  et  ramiiiari  nostro ,  quasdam  con- 
suetudines  quas  in  quibusdam  villis  eorum  liabeba- 
mus ,  pro  quibus  nobis  quotaunis  decem  et  oclo 
libne  persolvebanlur,  luminaribus  ipsius  ecclesiae 
conlinuandis  dolis  jure  contulimus ,  videlicet  apud 
Cergiacum  ,  et  apud  Cormelias  quidquid  vel  in  Yi- 
caria,  vel  in  Advocatione ,  babebamus,  et  omnia 


WILLELMUS  SANDIONTMANUS  MONACHUS.  {Mt 

episcoporum    plurimo  A  V. 

{Ktvib  1U5.) 
In  nomine  sanctx  ac  individux  Trinilatis.  Lvwh 
vicus,  Dei  gralia  rex  Franconim  et  dax  AquitaiM- 
rum. 

Nobilem  et  gloriosam  beati  Dionysii  ecc*esiaoi 
pncdecessores  noslri  Francorum  reges  tanto  speciali 
semper  devotione  venerari  et  ampliare  studuemnl, 
quanto  in  praedicto  marlyre  Christi  majora  patroci* 
nia  invenerunt.  Quorum  nos  libentissiroe  vesttgiis 
insistentes,  notum  facimus  universis  et  praesentibvs 
pariter  et  fuluris ,  quod  charissimus  fraler  noaer 
Pliilippus  beaio  Dionysio  et  ecclesis  beatas  Manc 
de  Campis,  in  ecclesia  Sancti  Exuperi  Corboliensis, 


omnino  ibidem  ad  nos  pertinenlia,  pr»ter  vinum  B  »"  q"»  ^"»^«™  ^P«e  a^batis  obtinet  prxlaUonen, 


nostrum  etavenam,  prseterjacere  nostrum,  etexerci- 
tum,  et  equilalionem  ,  pro  sfrvientis  beati  Dionysii 
submonitione.  Apud  Ooniacum  (Osny)  quoque 
quidquid  habcbamiis «  praeter  prelum  et  jacere  no- 
strum,  praeler  excrcitum  e'.  equitationem  ,  pro  ser- 
vientis  beati  Dionysii  submonitione.  Apud  Trappas 
vero  et  apud  Herencurlem  quidquid  simiiiter  habe- 
bamus  ,  practer  jacere  nostrum ,  et  exercitum ,  et 
e^uilationem ,  pro  servientis ,  ut  diximus,  beati 
Dionysii  submonitione.  In  cultura  denique  de  iufir- 
maria,  quaB  est  prope  burgum  beaii  Dionysii ,  quid- 
quid  babebamus ,  cum  supradicta  largitione  contu- 
limus.  Quod  utperpetuae  stabilitalisolitineatjnuni- 
raenta,  scriplo  comniendari ,  sigilli  nostri  impres- 


pncbendam  unam  assensu  et  voluntate  nosira  cua 
omni  inlegrilate  perpetuo  possidendam  donavit. 
Porro  autem  monachi  Beatx  Marix  de  Campis  de- 
bitum  prxbendae  servitium  in  ecclesla  Sancli  Eiu 
pcrii  hebdomadis  institutis  sicut  canonicorum  qni^ 
que  couiplebunt ,  et  in  die  festivitatis  ipsios  ad 
ecclesiam  ejusdem  singulis  in  perpetuum  annis  ctim 
processione  solemni  venient ,  et  Dominicae  niisss 
celebrationi  cum  collegio  canonicorum  intereruDC. 
Quod  ut  perpetuae  stabilitatis  obtineat  muniinenta« 
scriptocommendari,  sigilii  nostri  aucloritaleinvnin» 
nostrique  nominissubterinscripto  charactere  corro- 
borari  prxcepimus. 
Actum  publicc  Parisius ,   anno  ab  IncamaiioB^ 


sione  signari,  nostrique  nominis  subter  inscripto  ^  Domini   ii45,   regui  vero  nostri  ix,   astaniibos 
ciiaractere  corroborari  prsecepimus. 

Actum  pubiice  Parisius,  anno  ab  Incarnatione 
Domini  ii44,  regni  vero  nostri  viii,  aslanlibus  in 
palatio  nostro  quorum  nomina  subtitulaia  sunt  et 
signa. 

Signum  Radulpbi  Yiromandorum  comitis. 

Signum  Matthaei  camerarii. 

Signum  Matthaei  constabularii. 

Signum  Willclmi  buticularii. 

Daia  per  manum  Cadurci  canceilarii. 


in  palatio  nostro  quoruin  nomina  suLiitulata  ! 
et  signa. 

Signum  Radulpbi  Viroraandorum  comitis»  dapi- 
feri  noslri. 

Signuni  Willelroi  buticularii. 

Signrim  Matlhaei  camerarii. 

Signum  Matthxi  conslabularii. 

Data  per  manum  Cadurci  cancellarii. 


ANNO   DOMINI  MCLII 


WILLELMUS 


SANDIONTSIANCS  UONACBUS   SUGERII  DISCIPULUS 


NOTITIA 

(Hi$toire  titUraire  de  la  France^  t.  XR,  p.  545.) 

Sous  Tabb^  Suger  vivait  a  Saint*Denys  un  religieux  nomm^  Guillaume(l),  qui,  par  un  mMle  bicB  ca- 
racU^ris^,  gagna  sa  conUance  et  devint  son  secretaire.  II  Taccompagna  en  cette  qualite  dans  ses  voyages  cc 
ii  la  cour.  Ayant  eu  le  malbeur  de  le  perdre,  il  ne  retrouva  point  ies  mdmes  sentiments  pour  lui  dans  It 
successeur  de  Sugcr,  Odon  de  Deuil.  Quelques  dem^l^s  qu*il  eut  avec  cet  abb^  au  commenoeiDeia  de  m 

M)  Felib.  Htjlotri  de  Saint-Denyi,  p.  iS6. 


1169  NOTITIA.  IJ70 

aiiniinistralion,  le  firent  releguer  au  prieure  de  SainUDenys-cn-Yaux,  pr^  de  Chatellerault  dans  lePoitoii. 
Celte  retraite  lui  piut,  et  ii  s'y  fixa,  nialgr^  les  eflorls  qu'on  flt  peu  de  temps  apres  a  l'abbaye  pour  i'eu- 
gager  ii  revenir  (2).  On  n'a  aucune  lumi^re  sur  ies  autres  circonsiances  de  sa  vie,  ni  sur  l^ann^e  od  ii  la 
iermina. 

Temoin  et  admirateur  de  la  conduite  de  Suger,  Guillaume  en  conserva  le  souvenir  a  la  posterite  par 
trois  ecrits,  dont  le  premier  est  la  lettre  circulaire  des  religieux  de  Saint-Denys  sur  sa  mort,  le  second  sa 
vie  eu  trois  Livres.  Dans  l\nie  et  1'autre  piece  on  s^applique  beaucoup  pUis  ik  exailer  les  vertus  de  Suger 
qu'a  d^crire  ses  actions.  Mais  ce  ne  sont  pas  des  louanges  fades  et  outrees  que  Guiilaimie  donne  a  sou 
heros,  ni  des  lieux  communs  qu'il  accumuie  en  sa  ra\eur.  Le  bon  scns,  1'amour  du  vrai,  lesprit  de  reii- 
^iou  paraissent  visiblement  avoir  conduit la  plume  du  panegyriste.  Son  style  dailleurs  cst  noble,  elegant, 
fleuri,  el  parfaitement,  autant  que  ie  siecie  le  comporlait,  dans  le  genre  qu*ii  avait  choisi.  La  Yie  est  de- 
diee  a  GeolVoi,  confrere  de  Guillaume.  Nous  en  recueilierons  ici  quelques  trails  qui  ne  se  Irouvenl  pas  daus 
Farticle  que  nous  avons  donne  de  Suger. 

c  Entre  les  grandes  qualites  de  cet  iliustre  personnage,  sa  niemoire  n'etait  pas  une  de  celles  qui  cau- 
saient  le  moins  d^aduiiration.  11  semblait  n'avoir  rien  oublie  de  ce  qu'il  avait  appris.  Quand  roccasioii 
s'eu  prcsentait,  iirecilait  jusqu'a  vingt  et  Irente  vers  d  Horace  ou  de  Yirgile.  11  possedait  a  fond  Ibistoire 
de  lous  nos  rois ;  en  sorte  que  des  qu'oii  lui  en  oonmiait  un,  il  faisait  le  detaii  de  sa  vie,  comme  s*ii  eiU 
hi  dans  un  livre.  11  savait  prcsqiie  toulc  i'Ecriture  par  cautr,  et  l*avait  si  bien  medilee,  qu*il  en  expliquait 
sur-le-cliamp  tous  les  endroits  dinUiles  qu'on  lui  proposait  (I.  i,  n.  4, 5).  »  ^ 

Nous  avons  parle  ci-devant  de  la  consideration  ou  Suger  etait  aupres  des  souverains  et  des  grands.  Yoici 
un  nouveau  Irait  (jui  connrme  ce  que  nous  avons  dit  k  ce  sujet.  c  J'ai  vu,  dit  notrc  auteur,  et  j'en  Diends 
Dieu  a  lemoin,  jai  vu  le  roi  dc  Fraiice  se  teiiir  debout  respeclueusemont  devant  liii,  toiis  les  granos  reii- 
vironner  dans  la  m^iiie  attilude,  taiidis  qirassis  sur  un  petil  baiic,  il  dictait  ses  onires  a  ceux-ci  comme  a 
des  inierieurs,  et  toule  celte  coiir  ecouter  avec  la  plus  grande  attention  les  paroles  qui  sortaient  de  sa 
boucbe.  Leconseil  fini,  sil  voulait  se  metlre  en  devoir  de  recondiiire  le  roi,  cela  nc  lui  etait  pas  libre,  et 
le  monarqiie  ne  souffrail  pas  qu'il  sortil  de  sa  place,  ni  n^emequMl  se  levat  de  son  siege  (Ibid.  n.  8). 

c  Accoutume  a  dormir  peu,  son  iisage  etait  en  toiit  temps  apres  ie  sonpcr,  soit  en  ete,  soit  en  biver,  de 
lire  ou  d  enlendre  lire  qiielqirun  peiulant  un  assez  long  cspace,  ou  de  raconter  k  la  compagnie  des  traits 
remarquables  dMiistoire.  A  Tegard  de  la  lecture,  ellc  avait  pour  objet  les  ecriis  aiitbentiques  des  Peres,  et 
quelquefois  IMiistoire  ecclesiastique.  Pour  ses  lecits,  comme  il  etait  fori  enjoue,  il  les  faisait  rouler  tanldt 
sur  ce  qui  lui  etaii  arrive,  taiitot  sur  les  aveutures  des  braves,  dont  il  avait  ele  temoin,  ou  qu'il  ayait  ap- 
prises  des  autres  ;  et  la  conversalion  allait  qiielquefois  jusqu^au  milieu  de  la  nuit.  Ensuite  il  allait  se  re- 
poser  dans  son  lit  qui  n'etait  ni  tropdelicat,  ni  trop  diir.  Car  11  evitait  avec  grand  soin  de  se  faire  remar- 
quer  par  quelque  singularite,  soit  dans  ses  liabits,  soit  dans  ses  meiibles,  soit  dans  sa  nourritiire.  II  iiilcr- 
rompail  regulieremeut  son  sommeil  pour  assisler  aiix  malincs,  et  des  la  pointe  du  jour  il  se  relevait  pour 
retoiirner  k  reglise.  Mais,  avant  oue  d'approclier  du  j$rand  aiitel,  sa  coiitume  etait  d^aller  se  prosterner 
devant  les  tombeaitx  des  martyrs.  La,  sans  tcmoins,  il  s'immoIait  tout  enlier  au  Seigneur,  et  daiis  l*ardeur 
de  sa  priere,  il  arrosait  le  pave  de  ses  larmes.  Cest  ainsi  qiie  ce  venerable  prelre  se  disposait  a  oflrir 
riioslie  sulutaire  avec  autaiit  de  pompe  que  de  devotion.  Mais  dans  le  temps  qiril  celebrait  le  saint  sacririce, 
q!ii  poiirrait  dignement  raconler  avec  quelle  componction,  avec  quelle  aboudance  de  larnies,  avec  quels 
i^emisscmenls  il  s'acquittait  de  cette  redoutable  fonction  ?  >  (I.  ii,  r.  7.) 

Ces  deux  ecrits  fonl  parlie  des  Preiives  de  VHisioire  de  Saint-Denys  par  dom  Fclibien.  lls  avaient  deja 
parti  dans  VHisloire  des  miuistrei  d'Etat  du  baron  d'Auteiiil  (p.  276-"297) ;  el  avaiil  que  rorigiual  du  sc- 
cond  edt  vii  le  jour,  Baudouin  en  avait  publie  une  tradiiclion  tranvaisc  l  an  1G40. 

Le  troisieme  ecrit  de  Giiillaume  en  rbonneur  de  Siiger  esl  une  eiegie  en  forme  d*epitaplie.  Elle  se  trouve 
pareillement  dans  Fouvrage  cit^  de  M.  d'Auteuit  (p.  297). 

Guillaume,  apres  avoir  quitle  Saint-Denys,  fut,  comme  on  Pa  dit,  vivement  soUicile  d'y  retourner.  Ses 
conrreres,  de  ragreinent  de  l'abbe,  ne  cesserent  pendant  un  an  de  lui  envoyer  et  lettres  et  messagers  pour 
le  rappeler.  11  parait  qull  fut  longtemps  sans  leur  repondre.  A  la  (in,  il  ecrivil  a  qualre  d'entr'eux  pour 
leiir  marquer  les  motifs  qui  remp^chaienl  de  se  rendre  a  letirs  sollicitations  (5).  Ces  quatre  religieux 
etaient  le  precliantre,  le  ceUerier,  le  secietaire  de  Tabbe  et  le  medecin,  tous  quatre  portant  le  nom  de 
Guillaiime.  Apres  s^etre  egaye  sur  ridentile  de  leurs  noms,  il  dit  qiril  faudrail  ou  qu'iieutcte  Iroiiip^,  ou 
qu'il  eiil  perdu  resprit  pour  abandonner  le  nouveaii  domicile  oii  la  Providei.ce  Ta  place.  11  piouve  qu'il  y 
a  irouv^  ce  quMl  esperait  et  au  dela,  par  la  description  du  local,  dont  voici  la  suLslance  eii  precis.  Cest 
une  vallee  agreable  et  riche  ou  naissent  al)ondammeiit  des  fruits  de  toute  espcce.  Uiie  rivicre  (la  Yienne) 
la  parlage,  et  separe  le  nionastere  de  la  ville,  dont  il  goAte  les  avantages  sans  en  ressentir  les  incoinmo- 
dites.  Une  forel  charmante  borde  les  collines  des  environs,  qui  ne  sont  ni  Irop  elevees,  ni  trop  basses,  de 
nianiere  qu'elles  laissent  aux  venls  un  coiirs  assez  iibre  pour  renouveler  rairde  la  plaine,et  pasassezpour 
vcauserduravage.Laterre,  sansbeaucoupdepeine,  y  regoit  toutes  sortesdesemences  etlesrendau  centuple. 
Tout  y  est  beaucoup  pltis  precoce  qirailleiirs.  Les  vignes  qui  gariiissent  tous  les  coteaux,  produisent  un  vin 
u^onpeut egaler  au  Falerne.  c  J'ai vu la, dit nolre auteur, cbose  mcrveilleiise!  J'ai  vu  fairedu  vin rouge  avec 
tt  raisin  blaiic,  et  du  vin  blanc  avecdu  raisin  noir: »  Hicmirum  inmodumexalbisbotriombus  vinum  vidi  rti- 
6rttm,  el  ex  nigris  e  converso  hic  conficiiur  album,  Les  pomines  y  viennent  en  si  grande  quanlile,  qu'on  se 
degoi^ted*en  volr,  el  qu*on  s'enniiiea  les  ciieillir.  La,entreautresarbres,  les  pins  s^elcvent  a  une  sigrande 
hauteur,  qu'ils  ^galent  celle  des  cedres  du  Liban  ,  et  ils  produisent  tanl  de  iruits,  qu'on  sVn  sert  au  lieu 
d'ainandes  pour  les  besoins  des  malades  (4).  Le  terrain  est  aussi  propre  poiir  les  nbyers,  et  les  hommes 
ne  siiflisent  pas  a  ramasser  toutes  les  noix  qu'ils  donnent,  ni  les  celliers  pour  les  serrer.  Yous  y  voyez  aiissi 
des  flguiers,  des  poiriers,  des  chataigniers,  et,  eniin  tout  ce  que  la  natiire  produit  d'elle-meiiic,  et  ce  que 
rindustrie  a  coutume  de  hii  faire  produire.  Au  milieu  du  monastere  il  y  a  une  fontaine  tiede  en  hiver  et 
froide  en  cte  ;  au  dehors  elle  se  partage  en  deux  ruisseaux,  qui,  apresavoir  arrose  les  jarJins  des  babi- 
tantsdu  lieii,  vont  se  rendre  dans  un  grand  bassin,  que  Ton  a  soin  de  bien  empoissonncr. «  Enfln,  ajoute-t- 
il,  ce  iieu  a  tant  d^avantages,  oulre  ceux  que  je  viens  de  marquer,  qu'il  faut  le  temoignage  des  yeux  poiir 
sen  convaincre  ;  et  quiconque  y  a  une  fois  aborde,  n'en  sort  jamais  qu'a  regret.  Et  vous  voulez  que  je 

(2)  Mart.  Anecdo:.,  t.  1,  p.in^i.  abundamia,  ut  in  usus  infirmantium  non  quojrGntm' 

(3)  Jbid.  amtjgdala, 

(4)  E.T  quibtts  ipinnbus;)  tanta   nueum  c:llig!iur 


3 


U7t  WILLELMI  SANDlONYSIANi  MONACHI  44:3 

quitte  ce  s^joiir,  et  que  je  le  change  conlre  un  autre!  Quoi!  je  sortirais  dlci  pour  alier  de  noaveauebes 
vous  in*exposer  au  p^rii  de  miile  aventurcs  desagreables  !  i  Guillaunie  remercie  eosuite  ses  confreres  ra 
tennes  fort  polis  de  l^aflection  qu'ils  lui  uiarqnent^  II  temoigne  quli  s*interesse  Ires-sincerement  ^  ieur  sa- 
tisfaction,  ^  leurcrcdilet  aux  aulres  prero'/atives  dont  ils  jouisseiit.  «  Pour  nioi,  dit-il,  je  suis  familuiHe 
maintenant  avec  ma  pauvrete,  jc  raime,  j'en  suiscontent,  et  eile  me  suffii,  pour  ie  moins  autani  qae  »«» 
grands  tresors  de  Cresus  suiiisaient  h  ce  prince.  »  Cette  letlre  est  une  des  pius  spiritueiles  ei  des  pli^> 
agreables  qne  nous  ayons  rencontrees  parmi  celles  du  siecle  qui  nous  orcupe. 

Suivant  M.  dWuteuii,  ce  n'csl  pas  Sugcr  qui  esl  aiiteur,  comme  nous  l*avons  dit  ci-devant«  da  lAtrt  de 
son  administratujn^  maisGuillaume,  qui  le  contposa  par  son  ordre  et  sous  sa  direction.  La  preuve  qu*i]n 
donne  esl  la  difTerence  du  style  de  ce  livrc  et  de  celui  des  autres  produciioits  de  cet  abbe.  Mais  ceiie  djf- 
ference  ne  nous  parail  pas  assez  grande  pour  contrebalancer  rautoriie  des  plus  anciens  nianuscrits,  oa  ce 
livre  porte  en  t^le  le  nom  deSuger,  ni  ceile  du  llvreuieme,  dans  lequel  Suger  parle  toujours  en  son  pro- 
pre  noni. 


EPISTOL^  ENCYCLICA  MONACHORUM  S.  DIONYSII 

UE  MORTE  SUGERn  ABBATIS. 

(Vide  supra,  bujus  voluminis  col.  4207,  in  Siigerio.) 


VIT\  SUGERII  ABBATIS, 

(Yide  in  Sugerio,  supra  ,  col.  1193.) 


VERSUS  DE  OBITU  SUGERII  ABBATIS. 

(Vide  ibid.,  col.  1211.) 

EPISTOLA  WIUiELnil 

HONACm  S.  DIONISn 

AD  OUOSDAM  EX  SUIS  COMONACHIS. 

Luudat  sotitttrim  quam  tn  Aquitania  elegerat  mansionenif  excusatque  se  a  reditu  ad  pnsftim 

rat  honores, 

(MartIine,  Anecdot.y  tom.  I,  pag.  441,  ex  ms.  Goisilinano.) 


Dominis  et  digne  venerandis  fratribus  Willelmo  A  monealis  desercre ,  ubi  melior  est  dies  una  sspn 

praecentori,  Willelho  cellerario ,  Wilteimo  notario,  mitiia,  ubi  quantulamcunque  nactus  mibi  Tkieor  li- 

WiLLELvo  medico  domini  mei  coliateralibus  itidero  bertatem  et  pene  sera  gaudia?  Aut  ego  deceptos  sna 

(5)  WiLLELHUs.  in  eligendo  loco,  aut  demens  si  desemero:  etpe- 

Pauca  vobis  erant  in  Galliis  aequivoca,  nisi  et  ex  ream  si  non  ipse  locus  invitat  ut  scribam,  cojosnie-  • 

Aquitania  unum  .adderetur.  Quid  domino  meo  ab-  ritum  scribendi  subministrat  materiam.  Peream,  si 

bati,  quid  vestrae  visuro  est  unanimitati,  ut  tam  cre-  non  post  exactum  in  eo  annum  boc  mibi  persaasi, 

bris  me  nuntiis  sollicitetis  et  liiteris ;  atque  locum  ut  bunc  uitra  mutare  uon  cupiaro.  N^un  vallis  cst 

(5)  Wittelmus,  hujus  epistolae  scriptor,  is  esse  vi-  berti  et  Sugerii  abbaiis  virtntes  eonim  in  univev^ 

detur  Willelmus  monacbus  Sancti  Dionysii,  Sugcrio  sario  publice  legebantur  in  ecclesia,  quatenus  ( 


abbati  lanHliaris  et  Vitae  ipsius  auctor ,  uti  et  epi-  auditis  benefactis,  monacbi  ad  divinum  jpro  ds  m»- 

stolae  encyclicae  de  obitu  ejusdem  Sugerii,  qua;  qui-  men  exorandum  amplius  animarentur.  Qui  qniden 

dem  oiimin  ipsius  anniversariolegebatur,utidisci-  ritus,  saltem  quoad  Vitam  Dagobeiti  legeodam, 

mus  ex  codiceGoisUnianoundehancepistolam  quae  perseveravit  ad  annum  1655,  qiio  iutrodada  ts 

encvclicam  seouitur,  eruimus.  Nam  iiiter  varios  in-  prserato    Sancti    Dionysii    monasterio    refonDXta 

signis  Sancti  Dionysii  abbatise  ritus  singulares  an-  S.  Mauri  congregatio  judicio  doctorum  illum  ?it3- 

tiquos,  notandus  iii  phmis  venit  ille  qiio  Vita  Dago-  tulit. 


U73  EPISTOLA  AD  QUOSDAM  EX  SUIS  COMONACHIS.  U74 

TaUata  deliciis,  Tanis,  naturae  doiata  diviliis.  Quid-  A  nlter  fluens  coUigitiir  in  piscinam  proximam  ,  qu» 
quid  fere  ubique  terrarum  est  fructuum ,  hic  a  na-      piscium 


tiira  videtur  esse  congestum.  Hic  qui  vacare  volue- 
rit  et  sapientiae ,  neque  tumuilu  pulsatur ,  neque 
turba  impeditur.  Nuilus  bic  sonus ,  nuUus  auditiir 
slrepitus  ,  nisi  quein  vel  cantus  avium  fecerit ,  vcl 
aurse  Ilatus  excitaverit.  Hoc  tamen  suae  soiitudinis 
habct  solatium,  quod  trans  flumen  habet  oppidum, 
cujus  commodis  fruitur,  caret  incommodis.  Locus 
hilaris  et  amcenus,  silvis  clausus  et  collibus,  ut  ta- 
men  nec  nimium  sit  humilis  vel  depressus,  nec  ven- 
torum  palcat  imporlunis  flatibus.  TeUus  fertilis  et 
in  commisso  fldeiis ;  qua:  quidquid  sibi  creditum  fue- 
rit,  centupiicato  fenore  cultori  restituit.  Hic  qu%vis 
seges,  bicomnis  fructuum  species  uberior  provenit. 


constructa  est  alendx  multitudmi.  lUic 
pratum  subjacet,  in  longiludinem  porrectum,  amoe- 
num,  fecundum,  atque  adeo  famosuro,  cui  ex  sua 
longitudine  inditum  crede  vocabulum.  Cujus  utrum- 
que  latus  ex  piscosis  stagnis  distiUantcs  rivuli  af- 
fluenter  allambunt;  unde  flt  ut  la^tum  omni  tempore 
gramen  in  mediis  sestibus  aquam  coelestem  non  de- 
sideret.  In  hoc  post  coliectitmem  mensis  Junii  vidi 
in  Augusto  tanta  ubertate  fenum  coUigi,  ut  vix  scire 
quis  possit,  ulrum  primi  temporis  an  serotina  ma- 
jor  esset  copia.  Nec  longe  binc,  hoc  est,  quantum 
potest  arcus  bis  jacere,  pra*.ter!abitur  Vigenna  flu- 
vius,  qui  varias  piscium  monstral  delicias,  ut  raro 
nobis  opus  sit  ad  piscinas  recurrere,  nisi  cum  forle 


celenus  maturescit.  Hic  tantam  poroorum  vidi  co-  B  serius  hospes  supervenerit,  aut  tempestas  a  flumine 


piam,  ut  videniibus  essent  fastidio,  coUecturis  tsdio. 
Et  ne  quis  existimet  fructus  esse  degeneres,  alia  ex 
his  instar  nieliis  sunt  dulcia ,  alia  suavi^^r  aspera, 
pleraque  in  annum  duratura.  NuUum  cst  opus  ru- 
slicum,  cui  non  se  solum  ferax  accommodet  et  flde- 
Utcr  respondeat.  Praeter  alia  unum  hic  provenit  prao- 
cipuum ,  quod  urbibus  et  nppidis  invidiam  faciat, 
quod  Falerno  putetur  pretiosius.  Siquidem  gustu  de- 
lcctat,  odore  dcmulcet.  Hic  mirum  in  modum  ex  al- 
bis  bolrionibus,  vinum  vidi  rubeum,  et  ex  nigris  e 
converso  hicconflcitur  album.  Quod  purum  tale  esl, 
ut  frugalitatem  professo  .minus  conveniat ,  adeo  ut 
qui  bibcrint,  Ugari  oporteat,  nisi  quod  ipso  fortius 
astringuntur.  Hic  inter  caeteras  arbores  pinus  sc  iii 


piscatores  abegerit.  Habet  prasterea  vallis  nostra  ex 
rupibus  excisas  spccus,  in  quibus  incolae  se  suaque 
niediiS  nivibus  tuentur  a  frigore,  aestivis  mensibus 
a  calore.  In  his  nec  vinum  corruinpitur,  nec  granum 
infaiuatur,  non  putrescit  fructus,  nec  timetur  efl^ra- 
ctarius.  Oratorium  denique  ejusmodi  est,utlevi  la- 
pide  cameratum,  nec  rigores  Capricorni,  nec  Can- 
cri  aestus  sentiri  permittat ;  in  quo  nec  incolumes 
impune,  nec  aegri  sine  salutis  spe  dormire  consue- 
verunt.  lUuc,  ut  testantur  incoUe,  quisquis  ingredi- 
tur  ad  furandum ,  aut  caecitate,  aut  graviori  mulcta- 
tur  ultione.  Tot  certe  tantaeque ,  praeter  has ,  sunl 
loci  dotes,  ut  vix  alicui  qui  non  viderit  persuaderi 
valeat;  vix'aliquis  qui  Ihic  semel  applicuerit ,  nisi 


tantam  atloUunt  celsitudinem,  ut  Libani,  quod  dici-  ^  invitus  recedat.  Ilunc  igitur  locum  vultis  ut  dese- 


tur,  cedros  aequiparent :  ex  quibus  tanta  nucuin  col- 
ligilur  abundantia,  ut  in  usus  infirmantium]  non 
quxrantur  amygdala.  Caeterum  locus  bic  earum  nu- 
cum  quae  juglandes  dicuntur,  videlur  esse  proprius, 
in  tantum ,  ut  coUigendis  plerumque  qui  legant,  et 
reponendis  apothecae  deficiant.  Non  hic  desunt  pyra, 
Bon  flcus,  non  coctana,  castanaeque  nuces,  el  quid- 
i(uid  sponte  profert  natura,  vel  procurare  consuevit 
industria,  in  hoc  brevissimo  terrae  continetiir  an- 
gulo.  Denique  quidquid  in  hortis  seri,  quod  in  vir- 
gultis  solet  vel  inseri  vel  nasci,  profert  valUs  amoe- 
nissima,  si  tamen  cultoris  instet  solertia.  Neque  aqua 
hic  pccunia  bibitur,  nec  pretio  ligna  comparantur. 


ram ,  monetis  ut  mutem  ?  Hinc  ego  exeam ,  illuc 
revertar,  ut  me  mille  scandalorum  periculis  immer- 
gam?  Monet  Epicurus  Idomeneum,  ut  quantum  po- 
test  fugial ,  ei  properet  antequam  aUqua  vis  major 
interveniat ,  et  auferat  libertatem  recedendi.  Idem 
tamen  subjicil  nihil  esse  tentandum,  nisi  cum  apte 
potuerit  tempestiveque  tentari.  Sed  cum  iUud  tem- 
pus  diucaptatum  venerit,exsiliendum  ait,  speratque 
salutarem  etiam  ex  difliciUimis  exitum,  si  nec  pro- 
peremus  anie  tempus ,  nec  cessemus  in  tempore. 
Scio  quia  nimio  inei  desiderio  laboratis,  quia  cupi- 
tis  me  vestris  interesse  gaudiis,  vestraeque  gloria 
amorem  amplector,  aflectui  gratulor,  iiec  ignoro 


Nam  in  januis  est  lucus,  in  ipsis  penetraUbus  fons  jj  quam  benigno  me  vocetis  animo.  Verum  assuevi 


ebullit  placidus,  gustu  siiavis ,  haustu  salubris,  hi- 
herno  tempore  tepidus,  aestivo  gelidissimus.  Qiii  pri- 
inum  quidem  habitatorum  satisfacit  usibus,  dUigenti 
studio  ita  munitus ,  ut  ante  omnia  non  desit  grata 
soUtudo,  et  ad  hauriendum  sicco  liceat  vestigin  ve- 
nire.  Deinde  a  plebe  promiscua  avidissimeexcipitur 
extrinsecus,  sed  prius  in  duos  derivatur  rivulos,  qui 
«*t  virguUa  irrigant,  et  hortos  humectant,  sicque  le^ 


paupertati  meae,  quae  mihi  non  minus  jam  suflicit 
quam  Croeso  opes  suae.  Jam  quippe  rudis  efiectus 
honoribus  desuevi,  quibus  Dominus  meus  amicos 
beat,  et  bene  de  se  meritos  honorifice  remunerat. 
Ut  verum  fatear,  ut  vobis  in  aurem  lotjuar,  non 
est  mihi  tibia  tanti ;  loco  cessi,  oflicio  renuntiavi. 
fortunam  metueiis,  ne,  si  quid  acciderit,  imputeiur 
mihi. 


1(75 


JOSLENUS  SUESSIONENSIS  EPISCOPUS. 


ANNO  DOMINl   IICUI 


JOSLENUS 

SUESSIONENSIS  EPISCOPUS. 


NOTITIA. 

{CaU.  Chrisl.  nov.  toin.  iX,  coi.  357.) 


Jos!enus  seu  Gosienus  ((/e  Vierzi),  Rufus  dictus 
a1)  Orderico  Vitali,  fueral  priinuro  scholis  praefectus 
in  acadeinia  Parisiensi,  tum  arciiidiaconus  Bituri- 
censis  et  Suessionensis ,  quo  lempore  S.  Godefridi 
Ainbianensiuin  praesulis  epitapliium  composuit;  Li- 
siardo  successit  anno  1126,  Gonsilio  Trecensi 
adfuil  an.  il27,  el  Rolliomagensi  1128  quem  se- 
cundum  episcopatus  sui  annum  designat  iii  privi- 
legio  quod  lioc  aiiiio  lIuml)erto  abbati  Igniacensi 
coucessit.  Aslilit  anno  eodem  comiliis  Atrebatensi- 
bus,  et  benedictioni  Fuiconis  abbatis  Sparnaci ,  et 
subscripsit  dono  monachis  S.  Mauricii  in  suburbio 
Remensi  facto  a  Rainaldo  archiepiscopo ,  et  litteris 
Johannis  episcopi  Aurelianensis  ecclesiam  S.  Aniani 
de  Biliaco  Radulfo  priori  Gcllensi  in  Biluricibus 
donantis.  lloc  anno  morbus  tabificus  in  pago  Sucs- 
sionensi  muitos  assumpsit,  de  quo  vide  Ghronicon 
Alberici.  Joslenus  an.  1129  unctioni  Philippi  regis 
interfuit,  patrisqiie  et  filii  diplomati  subscripsit  de 
restitutione  Argentolii  facienda  S.  Dionysio.  Mona- 
chis  S.  Crispini  dcdit  anno  eodein  altare  de  Billy 
super  Urcam.  Subscripsit  an.  1150  chartae  Gaufridi 
decani  Goinpendiensis  Tres-fontes  in  silva  de  Luis, 
Guidoni  abbaii  iargientis ,  el  conrirmationi  funda- 
tionis  Igniacensis  abbatiae.  Gum  S.  Bernardo  an. 
1151  ab  Innocenlio  papa  missus  est ,  ut  tam  Gerar- 
dum  qui  assensu  coroitisBurdegalensem  archicpisco- 
patum  occupaveral,  simuique  Burdegalensem  el  En- 
golismensem  detinebat  ecclesias,  quam  comitem 
convenirent,  quodquidein  fecere  sed  irrito  conatu. 
Fundavit  abbatiam  Longipontis  an.  1152.  Reliquias 
S.  Geremari  in  ecctesia  Beliovacensi  popuio  ostendit 
in  fcsto  SS.  Petri  et  Pauli,  et  in  theca  inclusit 
anno  eodem.  Die  eadem  astiru  transiationi  reliquia- 
riim  S.  Jusli  a  Pctro  episcopo  factae ,  et  terrx  d« 
Gland.  Praemonstratensi  ecclesiae  donatae  praeseus 
astitit. 

Anno  1155  qui  episcopatus  ejns  octavus  legitur 
in  chartis  Silvxmajoris ,  in  ecclesia  S.  Grispini 
altaria  SS.  Grispini  et  Grispiniani,  SS.  Simonis  et 
Judx,  SS.  Marceiiini  et  Petri,  SS.  Phiiippi  et  Ja- 
cobi ,  et  capeliam  super  murum  dedicavit.  Anno 
1154,  episcopatiisix,  aitare  Temiaci  monachis  S. 
Pauli  restitui  fecit  a  Rainaudo  couite  Suessionensi. 


A  Anno  eodem  confirmavit  fundationein  Yallis-cbh- 
stianae ,  nonnulia  donavit  Odoni  abbati  Majoris-Mo- 
nasterii ,  et  subscripsil  charL-e  RainaJdi  archiepi- 
scopi  pro  Guissiacensibus  et  Seiincurte.  Branenailjiis 
asseruit  decimam  Blanziaci  vill»  an.  1155,  consi'- 
crationis  nono.  In  notitia  judicati  cujusdam  anni 
ejusdem  pro  monasierio  S.  Grispini  majoris,  licvt 
superstes,  dicitur  pioB  memoria.  Ecclesiaro  Basiiica- 
rum  qiine  lxxii  olim  canonicos  aiuerat,  tuncque  vix 
duodenis  sufliciebat ,  Majori  -  Monasterio  cootnlit 
aniio  1156,  et  dipioma  a  rege  obtinuit,  quo  vexatio- 
nes  communi?e  Suessionensis  irriCae  ei  emandandx 
deciarantur.  Donatam  ecciesise  Branensi  decimam 
S.  Aibini  coniirmavit  an.  1157,  episcopatus  xi,  et 
quxdam  eis  dedit  in  territorio  de  HoslelSo  episcopa- 

^  tus  xii.  Siibscripsil  aiinoeodem  testamcnto  Sugerii 
abbaiis  S.  Dionysii,  et  chart.^e  Rainaldi  archiepi- 
scopi  Remensis  pro  ecclesia  Blangiacensi.  Godefridi 
Ambianensis  cpiscopi  corpiis  Konis  Aprilis  an.  1158 
e  capituio  S.  Grispini,  ubi  ab  annis  25  sepultum  ja- 
cebat ,  transtuiit ,  et  ante  inajus  altare  in  tcsltfudine 
recondidit.  Eodem  anno  fundationem  Loci-restan- 
rati  iaudavit ,  praesens  fuit  concessae  a  GariDo 
Ambianensi  episcopo  ecclesix  S.  Gervasii  de  Enm 
Theobaldo  priori  S.  Martini  a  Gampis,  querelam  ha- 
buit  cum  Ilattone  Trecensi  episcopo  de  quadara 
ceiia ,  pro  qua  dirimenda  arbitros  hoc  aiino  elegv^ 
runt :  suscripsit  litteris  Sainsouis  arcbiepiscopi  pro 
S.  Theoderico. 

Anno  eodem,  episcopatus  xiii,  donata  in  saa 
dioecesi  monasterio  S.  Vincentii  Laudunensis  appio- 
bavit.  Girca  id  tempus  judex  inter  aiios  ab  litnoceii- 
tio  II  conslilulus  est  inter  episoopum  Atrebatenspx 
et  abbateni  S.  Vedasti.  Anno  1159,  episcopatus  xui, 
dedit  canonicis  S.  Johannis  altare  de  Latiliaco ,  es 
Ernaudo  al)bali  S.  Grispini  allaria  de  Bestisiaco 
cum  omnibus  dccimis.  GonHrmavit  anno  eodn 
omnia  quac  monasteriuin  Gonsiacense  in  sua  possi- 
debat  dioccesi ,  et  asseruit  fundationem  S.  Leodef a- 
rii.  Donationem  Rainaldi  comitls  Suessionens^ 
Branx  factam  conGrmavit  ao.  1 140,  episcopatns  xn 
Eodem  conciliavit  canonicos  S.  Mariae  de  Moaie 
cum  PraemoDstratensibus  Branx ;  interfuit  conciin^ 
Senonensi,  unde  scripia  cjus  nomine  ei   aliorw 


i^Tf  NOTITIA.  «47« 

provinci»  Remensis  praesulum  episl.  191  inler  Ber-  A  strumento  Samsonis  arcbiepiscopi  donumTheobaldi 


nardinas  ad  Innocentium  U,  de  erroribus  Abxlardi 
et  eorani  damnatione ;  cum  rege  el  aiiis  praesulibus 
interfuit  cum  capitii  S.  Dionysii  jacta  sunt  funda- 
menta;  prsesens  adfuit  satisfactioni  factae  S.  Remi- 
gio  ab  llugone  Roceii  comile. 

Conrinnavit  anno  eodem ,  episcopatus  xv ,  trans- 
Jatos  Praemonstratenles  e  Castro-Theoderici  ad  Vai- 
lem-secretam.  Subscripsit  chartae  B.  Mariae  Santo- 
nensis  Sabbato  in  festo  SS.  Innocentium  v  Kal. 
Januarii  1140.  Excepit  an.  1141  hominium  Ivonis 
de  Nigella  comitis  Suessionensis ,  subscripsit  sen- 
tentiae  a  Bartholomaeo  Laudunensi  episcopo  iatae 
inter  abbates  Novigenti  et  Praemonstrati ,  adfuit 
inita:  concordiae  inter  Manassem  Meidensem  episco- 


Beiiovacensis  archidiaconi  monasterio  S.  Luciani 
factum  conGrmantis,  ejusdemque  iitteris  pro  S. 
Quintino  in  Insula.  Astitit  dedicationi  ecclesiarum 
Hasnoniensis  factae  IV  Kai.  Jun.  1149  et  Valiis- 
Ceiiensis. 

Confirmavit  anno  eodem  in  capitulo  Longi-pontis 
monasterio  factas  donationes,  et  subscripsit  chartsi 
Manassis  episcopi  Aurelianensis  Majori-Monasterio 
ecciesiam  B.  Mariae  de  Bono-nuntio  donautis.  Pos- 
sessiones  Charmensis  ecciesiae  coniirmavit  an.  1150, 
episcopatus  xxv  ,  et  subscripsit  chartae  Samsonis 
archiepiscopi  Baiduinum  episcopum  Noviomensem 
et  Radulfum  comitem  Veromanduensem  concihaii- 
tis.  Inilam   inter  monachos   S.  Martini  a  Campis 


pum  et  Rissendim  abbatissam  Farensem ,  ecclesiae  ^  apud  S.  Gemmam  et  Igniacenses  super  decimam  in 

territorio  de  Raroyl  concordiam  approbavit  an. 
1151,  episcopatus  xxvi.  Circa  id  tempus  scriptne 
exstant  (t.  I  Anecd.  Marten.  col.  424  et  425)  trcs 
Josleni  et  Sugerii  abbatis  S.  Dionysii  epistolae  de 
ulriusque  videndi  se  desiderio,  ex  quibus  iiquet 
utrumque  fuisse  amicum,  utrumque  aegrum,  ulrunn 
quemorti  proximum.Denique  Josienus,  paterjusti- 
ti?e  et  multorum  coenobiorum,  hostis  vitiorum  et 
castitatis  cultor  praecipuus ,  ut  habetur  in  vita  B. 
Godefridi  Ambianensis  episcopi ,  post  niulla  clara 
edita,  animam  Deo  reddidit  ix  Kal.  Nov.  1132, 
poslquam  cjus  opera,  inquit  scriptor  Annaiium 
Praimonstratensium,  quinque  abbatiae  ordinis  iilius 
in  sua  dicecesi  constructx  fuissent.  Humatus  est 
ante  altare  SS.  apostolorum  Petri  et  Pauii  in  navi 
catliedralis  Suessionensis  sub  tumba ,  inde  transla- 
tus  in  mausoiceum  intra  absidem  muri  presliyteiii 
ecciesiae  Longi  -pontis  ad  iatus  epislola: ,  tanquam 
fundalor  ac  praecipuus  benefactor ,  ubi  conspicitur 
efligies  praesulis  habitu  pontificio  ornata ,  cuin  hac 
epigraphe  :  Hic  jacel  Joslenus  episcopus  Suessionen» 
siSy  qui  primo  adduxit  conventum  hujus  domus  de 
Claravalle  tempore B ,  Bernardi  abbaiis.  Fuit  hic  prae- 
sui  magnse  apud  regem  aucloritalis,  uncie  in  eum  S. 
Bernardi  zetus  tantisper  exarsit  quod  regium  ani- 
mum  noii  rcgcrcl  melius.  S.  abbalis  litteris  exaspe- 
ratus  Joslcnus  epistoi»  qua  ei  respondebat ,  praefi- 
xil :  Salutem  in  Domino^  et  non  spiriium  blasphemic 


de  Vivario  dedit  ecciesiam  S.  Aniani. 

Eodem  anno,  episcopatus  xvi,  confirmavit  pos- 
sessiones  Branse.  Sigilio  munivit  suo  an.  1142  dona- 
tionem  factam  coenobio  S.  Crispini  in  Cavea  quo- 
rumdam  agrorum  et  vinetorum  a  decano  el  capitulo 
S.  Frambaldi  Silvanectensis.  Subscripsit  anno  eo- 
dein  litteris  Samsonis  archiepiscopi  confirniantis 
fundationem  Carlusiae  Montis-Dei ,  et  eccicsiam  S. 
Mariae  de  Castello-Porcensi  S.  Nicasio  confirmantis 
anno  1143.  Eodem,  episcopatus  xvii,  confirmavit 
bonamonasteriorumS.Crispini  et  S.  Sulpicii.  Aniio 
1144,  episcopaius  xviii,  confirmavil  bona  monaste- 
rii  S.  Ghisieni  in  Suessionensi  dioecesi  sita. 

Adfuit  anno  eodem  dedicationi  basilicae  S.  Dio-  . 
nysii  ,  et  consecravit  aitare  S.  Benedicti.  Cum 
Samsone  archiepiscopo  dedicavit  Carthusiam  Mon- 
tis-Dei ,  et  subscripsit  iitteris  ejusdem  pro  S.  Maria 
et  S.  Remigio  et  moiiachis  de  Regetesto.  Memo- 
ratur  anno  eodem  in  charta  Nicolai  Cameracensis 
episcopi  pro  S.  Dionysio.  Cartovorum  confirmavit 
an.  1145,  episcopatus  xviii,  el  episcopatus- xix  bona 
Praemonstratensium  quos  substituerat  in  ecclesia  S. 
Marise  et  S.  Evodii  intra  mtiros  Branae. 

Subscripsit  anno  eodem  chartae  Samsonis  archi  - 
episcopi  de  concordia  inter  abbatem  S.  Johannis  de 
Valentianis  et  Ilugonem  prioremet  Saivii.  Dedlt  an. 
1146,  episcopatus  xxi,  Odoni  abbaliS.  Remigii  ter- 
iiam  partem  decimae  de  Dusei;  parochialem  iocuiu 


Longi-Pon:is  in  solitudinem  pene  redaclum  a  deci-  d  Qua  de  rc  S.  Bcrnardus  in  cpistola  223,  qui  et  alias 


mis  eiemit  anno  eodem.  Insequenti  subscripsit  lit- 
teris  Samsonis  archiepiscopi  pro  S.  Remigio ,  eo- 
demque  adfuit  concilio  Parisiensi,  in  quo  inter 
atios  eiectus  est  ad  examinanda  capitula  Gilberti 
Porretani. 

Astitit  anno  1U8  concilio  Remensi  pro  eadem 
causa  congregato.  In  epistoia  Gaufredi  nionacbi  Cia- 
raevalieiisis  de  rebus  gestis  in  hac  synodo,  Josienus 
indigitatur  tam  saeculari  quam  iitterali  scientia  prae- 
dilus.  Et  certe  exstat  apud  Martenium  amplissiroae 
Collect.  t.  IX,  col.  1101,  ejusdem  exposilio  Symboli 
etOritionis  Dominicae.  Anno  1148  subscripsit  iQ-< 


ad  eum  dircxit  iilleras,  sicnt  et  Eugenius  Itl  papa  et 
Sugerius  abbas  S.  Dionysii,  qui  eliain  Josleno  Vi- 
tam  Ludovici  Crassidicavit,  quo  rege  cum  ilio  ab- 
bate  primas  partes  in  adminislratione  regui  babe- 
bat,  ut  probant  tot  ad  eum  scriptae  praesertim  a  S. 
Bernardo  epistoiae.  Memoratur  in  neiTologiis  Fontis- 
Ebraldi,  Artonae  et  S.  Justi  Bellovacensis  ad  25  Oc- 
tobris ,  qua  die  in  necrologio  Fontanensi  legitiir  : 
Migravit  a  smculo  pice  memoriw  reverendissimus  Jos- 
lenuSy  episcopus  Suessionensis^  aui  exstitit  benefactor 
noster  et  doctor  nobiUssimus, 


1179  JOSLENI  SUESSIONENSIS  EPISCOPI  «4M 


JOSLENI 

EPISCOPI  SUESSIONENSIS 
EXPOSITIO 

SYMDOLI  ET  ORATIONIS  DOMINICiB. 

(MART^.Ne,  Ampl.  CoUect.j  ex  ms.  Marcbianensis  monaslerii.) 


OBSERVATIO  PRiEVIA. 

Sequentem  Jo^leni  episcopi  Swssionensis  Expositionem  Symboti  et  orativnis  DominioB  desiTipsimuM  es 
perveiusto  codice  Marchianensis  monasierii,  Fuit  autem  Joslenus  tam  saeculari  quam  iitierali  scientia 
pnedilus,  ut  scribit  Ganfridus  monachus  Claraivatlis  S,  Bernardi  notarius^  in  historia  conciln  Remeniis: 
Ludovici  VI 1  Francomm  regis  una  cum  Sugerio  S,  Dionysii  abbate  consiliarius;  ab  Eugenio  papa  lli  c%m 
S.  Bernardo  ad  GuiUelmum  Aquitanice  ducem  et  Pictaviensem  comitem  pro  schismatis  exstinctione  missut 
le^atus ;  ad  quem  exstant  plures  Euaeniiy  S.  Bernardi  et  Sugerii  epistolce,  et  a  Nicoiao  monacko  in  tita 
S.  Gaude[ridi  episcopi  Ambianensis  noc  decoratus  elogio :  Joslenus  arcbidiaconus ante  BituricenSiS  et  oia- 
gister  celcLerrinuis  Parisiensis,  Pater  justiliae  et  muitoruni  coenobioruni,  boslis  vitioruni  eC  caslitatis 
cuitor  prsecipuus.  Et  cerle  si  ordinis  Prcemonstratensis  annaiistce  credimus,  quinque  ejufdem  vrdinis  cb* 
baticB  ejus  opera  constructoe  fuerunt  in  dioecesi  Suessionensi,  Sed  ettceieberrimum  ordinis  Cuterciouts  mo- 
nasterium  Longi-Pontis  eumdem  agnoscit  fundatorem. 


INCIPIT 
EXPOSITIO  JOSLENI  SUESSIONENSIS  EPISCOPI 
IN  SYMBOLO. 


I.  Symbolum  et  Orationem  Doroinicam,  ut  tibi  A  est    compositum  ex  %yn   graeea  prapposiiione  et 

exposita   transmitlerem,    sicut  in  ecclesiis   soleo  boio.  Syn,  id  est  cum,  unde  quod   uos    amjufa, 

prxdicare,    poslulavit   fraiernitas  tua.    Moderato  Graecus  «t/n/u^a  dicit.  Bolus   bucita   esl,    id  est 

siquidem  usus  es  temperamento.  Quis  enim  plene  quantum  panis  vel   cibi  bucca   slmul  capii.  SicDl 

aut  intelligere  aut  exponere  potest  Dominicam  Ora-  ergo  multi  convivae  confram  faciuot,  id  esl  com- 

tionem,  quam  divina  sapientia,non  per  propbetam,  mune  conyivium,   et  unusquisque  pro  se  ponil,  ita 

Aon  per  aposiolum,  sed  proprio  ore  ipsa  dictavit?  et  sancti  apostoli  fecisse  noscuntur.  Posi  Asceosio- 

Symboli  qiioque  sacranienta  profunda  sunt,  et  sa-  nem  namque  Domini  et  adventum  Spiriins   sancti, 

cro  tecta  velaraine.  Attamen  cum  de  fonte  bibimus,  qui  eos  omnem  docuerat  veriutem,  tmpleluri  inaB- 

mitigamus  sitim,  etsi  totum  fontem  non  glutiamus.  datom  Ghristi,  quo  jusserat :  Ite  in  orbtm  «ifNr- 

Sicut  ergo  popuiis  ad  intelligentiam  exponere  sole*  sum  prcEdicare  evangeiium,  qui  credideritet  bapiiuh 

mus  et  lu  poslulas,    Spiritu  sancto  diclante,  dici^rc  tus  fuerit,  saivus  erit ;  qtu  vero  nan  crediderit^  cam- 

(eiilabimus.    El  prius  de   Symboio  agendum   vi-  demnabitur  (Marc.  xvi,  15),  ne  disoors  essel  lidfi 

detur.  praedicatio  in  numerosts  aposiolis,  antequaro  divi* 


U.  In  Symbolo  enim  fidem  quam  ad  Deum  ha-  derentur,  conveneruni.  Gonfrani  sptriiiiakm 
bemus,  ei  quam  fideles  ei  simus  ostendimus,  ut  ^  feceruni,  id  cst  symbolum,  in  quo  qnideai  noo 
perDominicam  Orationem  audacius  postulemus.  omnes  parles  Bdci  specialiier  complexi  sunl,  sedxn 
Jesusenimnon  nisi  fideUbus  se  credit,  nec  nisi  tantum  sententias,  sicut  ipsi  xii  crant,  suhstiiiilo 
sumnialargiiur.  Infidelisautemimportunuspeliior  JAm  Maithia  pro  Juda,  iUui  nmisqaia^  soa» 
csi,  ciiique  passurus  repulsam.   Symbolura  nomen      poneret.  Quisquam?  nondum  in  canonica  Scripia- 


143t 


EXPOSITIO  IN  SYMDOLUM. 


I4S2 


ra  lcgissc  ir.e  memiiii.  Hte  vero  peniecessanae  A 
sunt,  ut  Iiis  creditis,  si  in  aliis  non  errel,  salvari 
quis  possit,  sine  bis  vero  nemo  ad  salulem  vene- 
ril  postquam  ad  inlelligibilem  aetatem  pervenerit. 
Dicit  Athanasius  :  Hase  est  pdei  tatholica^  quam 
nisiquhquis  fideliter  firmiterque  tredideril^  salvu$ 
esse  nott  poterit,  Fides  namque  omnium  bonorum 
cst  fundamentum,  humanae  dalutis  nuntium,  et  im- 
possibileest  sine  fide  quemqnam  placere  Deo;  sed, 
si  quis  non  ambulat  per  fidem,  non  perveniet  ad 
speciem.  Discat  ergo  quisquis  baptizaiur  symbolum 
cum  ad  intelligibiles  venerit  annos.  Patrini  quo- 
que  dent  operam  ut  fitioli  sciant.  Fidejussores 
enim  inde  ad  Deum  efiecli  sunt,  cum  pro  eis  in 
bapiismo  responderunt.  Quacunque  autem  lingua 
doceantur  vel  discant  curandum  non  est,  dum  fir-  ^ 
miter  credant. 

Symboli  duodecim  articuii. 
UI.  Duodecim  vero  sententiae  quae  conficiunt 
symbolum  sicdistrnguenJae  videntur,  ut  prima  sit : 
Credo  in  Deum  Patrem  ommpotentem^ .  creatorem 
coeli  et  terrcp,  Secunda  :  EtinJesum  Chrislum  Filium 
eju^  unicum  Dominum  noj^ritm.  Terlia  :  Qui  conce- 
ptU8  est  de  Spiritu  sancto^  natus  ex  Maria  Virgine.  . 
Quarla  :  Passus  sub  Pontio  Pilato^  mortuus  et  se- 
pultus,  descendit  ad  inferos.  Quinta  :  Resurrexit  a 
mortuis.  Sexta :  Ascendit  ad  coslos,  sedet  ad  dexte- 
ram  Dei  Patris  omttipotentis,  inde  venturm  est  ju- 
dicare  vivos  el  mortuos,  Septima  :  Credo  in  Spiri- 
tum  sanctum.  Octava :  Sanctam  Ecetesiam  catholi"  ^ 
€am,  Nona :  Sanctorum  communionem,  Decima  :  Re- 
missionem  peccatorum.  Undecima  :  Camis  resurre-^ 
ctionem.  Duodecima  :  VHamtBternam.  Fides  qui- 
dem  ouas  per  Symbolum  demonslratur,  in  corde 
fidelis  habet  fundamenlum,  ibiquc  plene  cognoscit 
eani  qui  scrutalur  renes  et  corda.  Al  legisli  :  Corde 
creditur  ad  jusiitiamy  ore  autem  confessio  fit  ad  sa- 
lutem(Rom.  x,  10),  sed  uon  lamen  ei  qui  profert, 
sed  eis  qui  audiunt.  Nam,  cum  multi  per  verba 
fidem  suam  alternatim  cognoscunt,  augelur  charitas 
et  multiludinis  credentium  fit  cor  unum  et  anima 
una.  Est  ergo  fides,  et  semper  corde  servanda,  et 
cum  oportuerit  voce  promenda,  juxta  iUud  :  Non 
appareas  in  conspectu  Dei  vacuus  {Exod.  xxiii,  15). 
dcmper  enim  Deo  si  non  voce,  vel  corde  ofTerenda  D 
est  fides.  Dicat  ergo  qui  audet  :  Credoin  Deum; 
si  verumdixerit,  beatus  est  :  Justus  enim  ex  fide 
vivit  (Rom.  i,  17). 

Credere  Deum^  credere  Deo,  credere  in  Deum  quid 
differant.  In  Deo  unitat  essentide ,  trinitas  perso- 
narum. 

IV.  Non  dicit  Gredo  Deum,  id  est  quia  Deus  est, 
nec  dicit  Credo  Deo ,  id  est  quia  verax  est.  Sic 
enim  credere  non  sufficit  ad  justitiam,  quia  et  sic 
daemones  credunt  et  contremiscunt.  Sed  dicet 
Credo  in  Deum.  Haec  oratio  quemdam  processum 
fidelis  animae  signiftcat,  cupientis  h»rere  Deo  per 
dilcctionem,  et  consummari  in  ipsom  per  bonam 
operationem  atque  volontatem.  Si  dicat  boc  crimi- 
Patrol.  CLXXXVI. 


nalibus  peccatis  irretitus,  mendax  est ;  dum  hi»  ser- 
vit,  non  proficit  in  Deum,  sed  deficit  a  Deo.  Veri^ 
tati  per  mendaeium  placere  iion  poiest»  imo  meii^ 
tiendo  perniciosus  sibi  est.  Os  enim  quod  mentitur 
oecidit  animam  {Sap.i,  11).  Scruletur  ergo  qnis- 
quis  se  antequam  hoc  dicat,  et  si  in  crimine  vel 
in  criminis  volontate  se  invenerit,  potiiis  sileat. 
Quod  si  statim  pcenituerit,  et  omni  bona  voluQtate 
ad  Deum  se  converterit,  dicat  secuie  Credo  in 
Deum.  Deum  singulariter  dicit,  ad  distinctioiiera 
idoIorum,quae  gentiles  deos  credebant.  Non  enim 
est  Deus  nisi  unus,  dicente  Moyse  :  Audi,  Israel^ 
Deu$  tuu$  unu$  ett  {Deut.  vi,  54).  Sed,  quia  ille  unut 
Deus  est  tres  personae,  subdistinguit  dicens  Pa 
trem;  ac  si  diceret :  illum  unum  Deum  credo  Pa 
trem,  illum  unum  Deum  credo  Filium,  illum  unum 
Deiim  credo  Spiritam  sancium,  id  esl  illum  unam 
essentiam  esse  tres  personas,  ilias  tres  personas 
esse  unam  essentiam,  non  plures.  Si  nondum  iu* 
telligis,  crede,  et  intelliges.  Non  prius  est  intelligere» 
q»am  credere,  sed  a  mandatis  tuis  intellexi  (Psal. 
c  X  viii),  nec  fides  proficit  usque  ad  jusiificatiooem  ,|quae 
prius  intelligitur  per  humanam  rationem.  Fides  enim 
noii  habet  meritum,  cui  ratio  humana  prsbet  expe- 
pcrimentum.  Si  narrante  aliquo  qoae  dlcit  intelli 
gas,  non  habet  tibi  gratias,  si  credas.  Quod  si  non- 
dum  inteliexeris»ettantiracias  auctorem,ut  discre- 
dere  non  possis  quae  dicat,  merito  tibi^pratus  est. 
Hic  est  tons  in  quo  non  communicat  alienus.  Jii- 
daeus  aut  gentilis  trinitalem  in  unitate»  et  unilatem 
in  trinitate  etiam  audire  abborret,  ideoque  cre- 
dere  detrectat,  unde  fit  ut  in  praesenti  saeculo  noii 
consequatur  justificalionem  quae  habetur  per  fidem; 
et  in  futuro  non  possideat  vitara  aeternam,  ut  re- 
petamus  :  Justus  ex  fide  vivit  {Rom.  i«  17).  Sed 
rcveriamur  ad  expositionem.  Patrem  dicit,  quia 
ajMte  tempora  coaelernum  sibi  genyit  Filium.  Omni- 
potenl^.m  creatorem  cali  et  terrm^  id  est  qui  per 
omnipoteiitiam  suam  conditor  est  coelestium  et 
terrestrium,  id  est  visibiliumet  invisibilium.  Si 
quaeras,  cum  sit  Filius  omnipotens,  et  Spiritus  san« 
ctus  omnipotens,  quare  ad  Putrem  adjunxit  omni- 
potentem,  etnon  ad  Filiuro,  non  ad  Spiritum  m- 
ctum  dici  potest  ?  Quaedam  senii  debiiitas  iimui  so- 
let  per  patemitatem,  ut  fortiores  sint  juniores  filii 
quam  parentes  seniores.  Sed  uUs  non  est,  non 
imminuit  potentiam,  qui  sibi  conservat  omnipo^i» 
tentiam. 

Secunda  par$  Symbgli  exponftur. 
Y.  Sequitur  :  Et  in  Jesum  Christum  Filium  ejue 
unicum  Dominum  nostrum.  ^t  coiijonctio  repeten* 
dum  innuit  Credo^  ut  dicatur  :  Et  credo  in  Jesum 
Christum  :  quibus  modis  supra  distinximus  quid 
eratcredere  in  Deum  Patrem,  iisdem  prersus  intel- 
lige  credendum  esse  in  Filium,  quia,  cum  »qnalis 
sit  Patri  majestate,  non  debeft  minor  esse  in  hdao- 
re,  ut  sit  credere  in  Filium  pfonioveri  ia  ipsum  per 
bonam  operationem  atque  voluntatem,  ut  eidem 
uniamur  per  cbaritatein.  Nec  vacant  uomina  quaa 

47 


im  JOSLENI  SUESSIONENSIS  EP15C0PI  I45U 

nomen  praecediint  et  subsequtinlur,  sed  quasi  qui-  x  ^'^  denuo^  non  iniroibit  in  regnMm  Mtiarum  {Joan. 


Jam  stimuli  suot  promotionis  uoslrse  in  Filium ; 
ac  si  diccret  :  Jure  sicut  in  Patrem  credendum  est 
aobis  in  Fitium,  quia  et  Jesus,  id  esl  Salvator  no- 
Dter  est,  de  potestate  diaboU  salvans  nos»  et  Chri- 
3tus,  id  est  unctus  noster.  Duae  person»  inungun^^ 
tur,  rex  et  sacerdos.  Filius  Dei  rex  noster  est  per 
lioc  mare  magnum  et  spatiosum,  id  est  mundum 
regens  nos ;  et  pontifex  pontem  nobis  faciens  cru~ 
cem  suam,  per  quam  de  mundo  hoc  transeamus  ad 
ipsum,  jutta  illud  :  Si  quis  vuU  post  me  veniret 
abneget  $emetip$unif  et  tollat  crucem  suamj  etc. 
{Matth,  xYi,  %l,)  Filium  ejus  unicum^  ac  si  dicat : 
€um  sint  multi  filii  Dei,  juxla  quod  dicitur  in 
Evangelio  Joannis  :  Quotqnoi  autem  receperunt  enm, 


111,  5).  Et  David  de  tegilimo  matrimonio  nalus  erat, 
et  tamen  dicit :  Et  in  peccali$  concepit  mt  mater 
mea,  {P$aL  l,  7  ).  Ne  ergo  oecurrat  libi  iila  pec- 
C4ti  conceptio,  cum  audis  qui  conceptu$  ef/«  &taUni 
adjungit,  de  Spiritu  $ancto^  id  est  non  ex  sanguim 
bus,  uon  ex  voluntaie  carnis,  non  ex  *  voluntattf 
viri,  sed  ex  Spiritu  sancto ;  isie  conceptus  est,  adc* 
ut  nullam  voluptatem,  quse  poena  est  origliiaiis 
peccati,  in  conceptione  isla  perpessa  sit  Virgo,  sl- 
cut  nec  Eva  si  concepisset  ante  peccatum.  Qaam- 
vis  hoc  deiflcum  magis  et  multo  magnificentlus 
comparari  non  potcst.  Dieit,  uxor  couceplt  de 
vlro,  non  ita  intelligas,  quia  Maria  concepil  de 
Spirilu  sancto,  sed  intellige  idqiiodhujus  coDce- 


dedit  ei$  pote$tatem  filio$  Dei  fieri,    hi$  qui  credunt  B  plionis  auctor  fuit  Spirilus  sanctus,  ut  Ipso  illii- 


iR  nomme  eju$  {Joan,  i,  12).  Filius  iste  unicus  ejus 
est  consubstantiatis  et  coaetemus,  unice  genitus, 
ita  ut  non  pars  divinilatis  [a  Patre  derivet  in  Fi- 
lium,  et  pars  remaneat  in  Patre,  sed  in  Patre  totus 
Filius,  et  totus  in  Yerbo  Pater.  Qiiod  si  ila  dislin- 
guas,  Fiiium  ejus  unicum  Dominum  nostrum,  con- 
grua  est  sententia.  Ac  si  dicat :  Fiiius  iste  in  quem 
credendum  est,  Dominus  noster  est,  non  iila  tan- 
tum  communi  dominatione,  qua  Pater  e&l  ^Domi- 
nus,  Filius  esi  Dominus,  Spiritus  sanctus  est  Do- 
minus,  sed  singulari  quadam  et  unica,  qua  proprio 
sanguine  nos  emit,  juxta  iilud  :  Empii  enim  e$ti$ 
pretio  magno  {I  Cor,  vi,  20^  quia  Paier  incamatus 
non  est,  unde  posset  fundere  sanguinem,  uec  Spi- 
ritus  sanctus  unde  sustineret  passionem. 

Symboli  tertiu$  articulu$.  Peccatum  originale,  Vo^ 
lupta$  poena  originalis  peccati.  Chri$tu$  conceptus 
coopei  ante  $ota  Trinitale, 

VI.  Qui  eonceptm  e$t  de  Spiritu  $ancto  ex  Maria 
Wirgine.  Gonvenienter  sine  interpositione  Tidere- 
tur  dcbere  sequi,  Credo  in  Spiritum  $anctumt  ut 
qoia  in  solam  Trinitatem,  quae  est  unus  Deus,  et 
non  in  aliod  credeudum  est,  postquam  dictum  erat, 
Credo  in  Patrem,  credo  in  Fiiium^  congrue  dicere- 
tur,  Credo  in  Spiritum  $anctum  qui  tertia  persona 
est  in  Trinitate.  Verum  incongruus  esset  ordo  ver- 
borum.  Nam  praemisso  Credo  hi  Spiritnm  $anctum, 
Si  sequeretur  qui  conceptu$  e$t  dc   Spiritu  sancto, 


strante  et  sanctificante  cor  Virginis,  caro  Cbrlsli  de 
sola  carne  B.  Mariae  conccpta  sit,  nuiia  sementiTz 
carnis  origine  exlrinseciis  operante.  Sicut  entm 
verinis  calefacientc  sole  de  ptu^o  limo  nascltur,  sic 
Cbristi  corpus  de  sola  carne  Virginis  propagatur; 
unde  se  carhi  comparans,  per  PsalmlstaiB  dicit : 
Ego  $um  vermi$  et  non  homo  {P$al.  xxi,  7),  id  est 
conceptus  more  vermis  de  sola  terra,  non  de  ad- 
mistione  alterius  seminis,  ei  non  more  bomuiis, 
qui  nonnisi  commislionc  semlnum  roaris  et  fc- 
minae  concipi  solet.  £t  altende  quia  noa  sk  dkt- 
tur  conceptus  de  Spiritu  sancto,  quod  ab  hac  ope- 
ralione  alienus  sit  Paler  et  Filius;  quia  qnomai 
est  una  natura,  et  eadem  essentia,  non  polest  esse 
diversa  operatio.  Cooperaute  ergo  tota  Truiiuie, 
conceptus  iste  factus  est,  ita  ut  ineifablli  quodam 
generalionis  argumento  ipse  Filius  tszH  iu  Vir- 
gine  crealor  sui,  qui  se  per  Patrem  et  SpuituB 
sanaum  operabatur  creandum.  licei  autcoi  tota 
Trinitas  sacramentum  istud  operata  sli,  de  Spirita 
sancto  tamen  mentio  facta  est,  quia  per  prooeden- 
tem  ab  utroque,  uterque  undc  procedit  coavcBie»- 
ter  subinteliigi  potiiit. 

Chri$tu$  natu$  intacta  nuUris  inlegritaU* 

VII.  NatmexMaria  Virgine.  Sicut  singulMis  eoc- 

ceplus  peccato  non  infecit  virginem,  I4a  siugubr» 

nativitas  non  corrupit  virginitatem,  quia^  siciuuie- 

ruin  matris  non  aperoit  conceptus»  sic  uec  apemit 

potius  referri  videretur  conceplio  ad   Spiritum,  de  D  partus;  sed,  sicut  virgo  fuit  anle  coBGepliim  et  par- 


qdo  proxime  dictum  erat,  quam  ad  Filium,  de  qiio 
remotius.  Ideoque,  postquam  dictum  est  Credo  in 
Filium ,  sine  alterius  interpositione,  qui,  subaudis 
Filius,  conceptu$\e$t  de  Spiritu  $ancto.  Omnis  qui 
ex  coitu  inaris  et  feminse  concipitur,  in  peccato 
(Oohcipitnf .  Ipsa  enim  Yolupf as  qnse  in  coitu  scnti'- 
tur,  nec  in  primis  parentibus,  nee  in  eorum  so- 
bole  iinquam  esset,  si  iili  priores  non  peccassent  : 
quia  ubi  peccaverant,  in  poinain  peccatl  voluptas 
ista  propagata  est,  unde  fit  ut  qui  in  ea  concipiun- 
fur,  ita  infniantur  origtiiali  peccato,  cujus  ipsa 
voluptas  poena  est,  ut  perpetuo  damnentur,  nisi 
prhts  sacramento  baptismatis  eis  subveuiatur,  juxta 
qiiod  in  Evangelio  dicitur :  Ni$i  qzi$  renatu$  fue- 


lum,  eadem  perseveravit  post  conceptum  el  paiton. 
Quaeii  potest  cur  Dcus  humanani  naUiram  assuflt- 
pturus,  de  massa  comipta  in  Adam  toluU  eani  ac- 
cipere,  et  non  potiiis  cam  creare  novam,  neque  de 
patre  neque  dc  matre,  sicut  feecrat  Adam.  Scd  lauUo 
mirabilius  fuit  eam  assumere  Incorruptam,  qua»  si 
iiicorruptam  creasset,  BuUa  pneoedeale  corTuptioDe. 
Assumpsit  autem  eam  de  sola  muliere,  quia  yts^ 
muliebris  videbatur  indignior  miserieordia  ei  le- 
dempUone  propter  Evam,  quae  prtma  traxil  viruoi  ia 
morlem  et  secuturam  ejus  ;sobolem.  Traxil  autem 
non  ex  seductione.  Mulier  enim  seducla  fuii.  Ada» 
vero  est  seduclus,  sed  sciens  malnitparere  uxori 
in  maliim,  quam  eam  oOeiidere.  Hic  est  pars  lertla. 


Ii85  EXPOSITIO  IN 

Par*  tjuarifi ,  Chrhii  ignominio$a  eomplectens.       A 

VIII.  PassHs  sub  Pontio  PHato ,  erucipxus^  mor^ 
tuus  ei  tepultus,  descendit  ad  inferos,  Ignoininiosa 
Ciirisli  in  parte  qiiarU  collocantur,  juxta  quod  ait 
Apostolus:  No$  prwdicanws  Christum  crucifixum, 
Judteis  quidem  scandaium,  gentibus  autem  stuUitiam^ 
nobis  autem  Dei  virtutem  et  Dei  sapientiam,  Nam 
quod  infirmum  est  Dei^  forlius  est  hominibus  (/  Cor. 
I,  25).  Pilati  mentio  non  ad  aliquara  personse  digni- 
tntem,  sed  ad  solam  lemporis  deterroinationem  im- 
ponliur.  Mulii  cnim  fuerunl  Jesu,  sed  ut  determine- 
tiir  qujs  sii  ille  Jesus,  in  quem  credendum  sit,  qui 
conceptus  de  Spiritu  sancto^  natus  sit  ex  Maria  Vir- 
gine,  apponit,  passus  sub  Pontio  Pilata^  ac  si  dicat : 
llle  esiqui  pa«sionem  susliniut,  Pontio  Pilato  pro* 
curante  Judtcam.  Soleni  enim  tempora  per  princi- 
pcs  detcrnunari.  Passus  ergo  est  naturaliter  iiripas- 
sibilis  Deus  in  assumpia  passibili  natura,  ui  huma* 
nuin  genus  quod  passionibus  subjacebat,  ad  impas- 
sibilitatem  reformaret,  juxta  quod  dicitur :  Oportebat 
pali  Christum  et  ita  intrare  in  gioriam  suam  (Luc. 
xxiY,  46).  Ac  si  dicai:  In  hoc  fuit  opportuna  Clmsti 
passio,  per  quam  efiectum  est,  ut  cuin  onines  resur- 
reciuri  sini  lldeles ,  iromortales  resurgaut  impassi- 
biles,  auas  est  ploria  resurreclionis. 

Crucis  suppliciun*^  gnomtnwsissimum.  Cur  in  cruce 
Christus  voluerit  mori. 

IX.  Crucifixus,  Ignominiosissimum  erat  gonus 
moriis  quod  per  crucem  infligebatur.  Unde  legilur  :  ^ 
Morte  turpissima  condemnemus  eum  (Sap.  ii,  30). 
Voluii  ergo  cnicifigi,  ut  a  crucialibus  xlemis  nos 
liberaret ,  ec  ad  viiam  aeternam  transferret.  Quia 
enim  diabohis  in  eum  cxienderit  manum  pra^sum- 
ptive,  in  quem  nullnm  jus  poierathabuisse,  ulpote 
qui  peccalum  non  fecit ,  nec  in  eo  conceptus  est, 
jure  amisit  dominium  quod  super  bumanum  gcnus 
senliebatur  exiendisse  et  exercuisse.  Potuit  aiio  ge- 
nere  mori  Jesus,  sed  nuUum  quam  crucis  fuit  con- 
venientius,  quiaenim  infldeles  morlem  Christi  quasi 
alieriuB  damnati  inutilem  exislimabant,  in  ipso  gc- 
nere  passionis  osiensum  esi  uiilissimam  eam  csse, 
quae  ei  coelo  gaudium  ei  inferno  remedium  ct  loti 
mundo  pararet  redemptionem.  Na  t,  cum  de  inferno 
beatorum  animas  qui  eam  exspectabant  extraxii,  ei  D 
paradisum  aperuit,  et  ipsis  remedium  angelis,  de 
eorum  socielaie  multiplicavit  gaudium  :  quod  signi- 
licari  potuit  per  sublimitatem  crucis,  in  qua  tilulus 
scriptus  esi ,  et  per  partem  quse  in  profundo  ierrai 
fixa  est.  Quod  vero  toti  miiiido  profutura  esset,  ex 
co  nobiri  potuit  quod  alia  pars  crucis  respexit  orien- 
iem,  alia  oceidentem,  alia  austrum,  alia  septentrio- 
nem,  ut  per  hoc  iuveniret,  qualenus  omnibus,  qui 
diversas  mundi  paries  habiiant,  nisi  in  eis  remane- 
ret,  snflicientein  reportarei  reden^plionem.  Sacra- 
inenta  crucis  exsequi  formidarous ,  profunda  enim 
nimis  sunt  et  uocitura  compendio. 


SYMBOLUM.  \m 

Per  iriduanam  Chrisii  sepulturam  Iria  i»  nobis 
peccata  destructa. 

X.  Mortuus.  Vera  quippe  morte  morluus  est,  si- 
cut  vera  nativitate  natus ,  ut  nos  ab  xterna  mortc 
lil  craret ,  et  per  morlcm  tcniporalem  vitam  nobls 
conferrel  xtcrnam.  Et  seputtus.  Idco  sepeliri  voluit, 
ut  nos  sibi  vitiis  ct  concupiscentiis  suis  consepel'- 
ret.  Unde  dicit  Apostolus :  Quicunque  baptizali  su^ 
mus  in  Christo  JesUy  in  mortem  ipsius  baplizati  su- 
mus.  Cotisepulti  enim  sumus  cum  ipso  per  bapHsmum 
in  mortem,  ut  quomodo  Christus  surrexit  a  morluis 
per  gratiam ,  ita  et  nos  in  novitate  vita;  ambulemus 
(Rom.  VI,  4).  Id  est  omni  vetustatc  deposita ,  con- 
formemur  Christi  similitudini ,  ut  per  trinam  ba- 
ptismi  mentionein  et  triduanam  Christi  sepulturam, 
iria  in  nobis  destruantur  genera  peccaii  consensus, 
actus  ct  consuetudinis.  In  quo  quidem  vetus  homo 
noster  cum  ipso  cruci^xus  cst. 

Descendens  Christus  ad  inferos  sanclis  varadisi 
januam  aperuit. 

XI.  Descendit  ad  inferna.  Non  fuii  otiosa  illa  iri- 
dui  mora  inter  mortem  ei  resurrcctionem,  quoniam, 
dum  corpus  jacuit  in  sepulcro],  anima  descendii  in 
infcrnum,  ut  animas  sanciorum,  qui  isiam  exspecta- 
bant  redempiiouem,  secum  duccret  in  paradisiim, 
ei  paradisi  porta,  qu»  in  poonam  ab  initio  cunciis 
clausa  fuerat,  remolo  cherubim,  qui  in  introitu  pa- 
radisicum  flammco  gladio  positus  fuerai,  tunc  apcria 
fuit,  ubi  siinul  intrarent  boni,  nec  prsecesseriuit 
Johannes  Baptisia  et  SS.  Innocenles  latronem,  q.ui 
audierai  a  Doniino :  Hodie  mecum  eris  in  paradiso 
(Luc.  xxiii,  45).  Attende  quod  anima  Christi  licei 
separata  fuerit  a  corpore,  quantum  distat  infcrnus 
a  sepulcro,  unio  tamen  persona^  diviniiatis  el  hunia- 
nitatis  in  Christo,  postquam  semcl  initaesi,  non  de- 
siit,  nec  desinet  esse ,  nec  remoia  a  corpore  vela- 
mine  potuit  esse  diviuiias,  qu»  ubique  est  juxta 
Psalmum:  Si  ascendero  in  ccc/um,  tu  illices;  si  de^ 
cendero  in  inferttum,  ades  (Psal.  cxxxviii,  8).  Si 
adhuc  plenenon  intclligis,  crede.  Ilaec  ergo  infirma 
Cbristi  superani  omnem  forl.tudinem  mundi. 

Qua  ratione  Christus  terlia  die  post  mortem 
resurrexisse  dicendus  est. 

XII.  Tertia  die  resurrexit  a  mortuis.  Sexia  feria 
cruciflxus  vel  circa  horam  ix  eroisit  spiritum ,  ila 
per  ultimam  partem  vi  feria ,  quin  etiam  et  pcr  to- 
tum  sequens  Sabbatum  et  circa  primam  pariem  Do- 
minicse,  qiise  dicilur  prinia  Sabbaii  resurrexii  Douii- 
nus,  et  sic  vera  esl  scntentia  :  Tertia  die  resurrexit 
a  mortuis,  non  quod  tres  dies  inlegri  transcurris- 
8ent,'sed  irium  dierura  aliquse  partes.  Surrexerant 
multi  anie  Christum ,  sed  posiea  resoluii  suni  in 
moriem.  Lazarus  resuscitatus  esi,  et  episcopus 
faclus,  rexii  Ecclesiam  (1)  Jerosolymorum.  Iterum 
autem  mortuus  est :  Christus  vero  resurgens  a  mor^ 
tuis^jam  non  moritur  (Rom.  vi,  9),  unde  verae  resur- 
rectionis  iesiis  est.  Ea  enim  vera  est  qus  moi  le 


(1)  Non  ergo  existimabat  Joslemis  Lazarum  fuisse  Massiliensem  episcopum» 


iiS7  JOSLENI  SUESSlONENSiS  EPISGOPI  fiSS 

Mon  solvitur.  Hanc  suis  promittii  Deus  juxta  Apo-  Acollocatur ,  propter  septem  gratias  qux  io  Isaia  le- 
stolum :  Si  enim  comptantati  facti  tumu$  iimilitndini      gontur. 


mortit  eju$f  $imut  et  re$urrectioni$  erimus  {Rom,  vi, 
5).  Hic  est  pars  v. 

Sedere  ad  Patri$  dextram  quomodo  thri$tu$ 
dicatur. 
Xl(l.  A$cendit  dd  coRlo$y  $edet  a  dexteram  DeiPatri$ 
ommpotenti$^  inde  t>enturu$  e$tjudicare  vivo$  tt  mof-' 
tuo8.  Quadraginia  dies  iniercurrerunt  inter  Pascha 
ct  Asccnsionem,  in  quibus  cum  discipulis  [conver- 
shlus  est  Doniinus.  Sicilt  in  Pasclia  resurrexit,  ila 
in  dic  Ascensionis  condilionem  naturse  nostrae, 
quam  de  homine  maire  natus  assumpsii,  super  c<£- 
tos  collocavit.  Nam  secundum  divinitatcm  qui  ubi- 
tpie  crat,  el  ibi  decsse  ante  non  poterat.  Quod  vero 
sedcre  dicilur,  non  ad  membrorum  positionem  re-  " 
4cras  animom,  qunsi  in  hoc  statu  sit,  sed  judicia- 
riam  inteilige  potcslalcm :  qiiia  omne  judicium  dedit 
Paier  Filio  (Joan.  v,  22).  —  S^det  ad  dexteram  Dei 
Pahi$.  Non  est  Deus  Pater  corporale  aliquid  quod 
dexleramhabeatvel  sintstram;  simplicissima  naiura, 
quse  ubiqiic  tota  cst ,  nullis  dimensionibus  circum- 
scriVi  potest,  nt  aliquid  ejus  dcKtrorsum  sit  et  sini- 
str6rsum,  ante  vel  retro,  surVum  vcl  debrsum :  sed 
per  dextcram  intelligc  summam  bealitudinem ,  in 
qua  aequalis  esl  semper  Patri  Filius;  sicut  econira- 
rio  per  sinistram  snmmam  miseriam,  juxta  illud : 
Ha^di  aulem  a  sini$tris  {Matth.  xxv,  S0). —  Inde  ven^ 
iuna  e$t  judicare  vivo$  et  mortuo$»  Apostolus  dicit : 


XV.  Sanctam  Eccie$iam  cathoHfam , 
est  Credo^el  in  praeposiiio  prsetermitlenda*  Non 
enim  in  aliud  credendum  est,  nisi  bntum  Id  Patren 
et  Filinm  etSpirilum  Bancium,  nec  alibi  quietem 
iovenit  rationalis  crealura.  Unde  inPsalmo  :  Siiirit 
anima  mea  ad  Deum  fontem  vivum  {P$at.  xli,  3).  & 
alibi :  Concupivit  et  deficit  anima  mea  in  atria  Dth- 
mini{P$at.  Lxxxiii,  5).  Sic  ergo  dislingiie:  Cred^ 
Ecclesiam  catholieam  e$$e  $anctam,  Ccclesia  eongr^ 
g  tio  Tidelium ,  caiholica  commonis  inierpretatur. 
Ea  itaque  congregaiio  (idelium  saijcla  credendaesA, 
qu£  communi  flde  innititur,  ea  scilicei  qiKe  praedi- 
caia  ab  apostolis,  firma  perseverat  in  prvlatis  ec- 
clesiarum  et  inviolal)iUs  permanet,  ei  in  muliita- 
dine  populorum)  et  non  ea  quae  in  cubieiills,  vel 
post  ielas  ab  haereticis  susurratnr.  Bic  est  pars  viii. 

Sanctorum  communio  ^uid, 
-  XVI.  Sanctorum  communionem,  Repetendom  est, 
Credo  sanctorum  communionem,  id  esi  ecclesiasii- 
corum  sacramcntorum  veriiatem,  cui  commnnicave» 
nint  sancti ,  qui  in  unilate  fidei  de  bac  vita  migra- 
verunt,  ut  plenius  intelligas,  si  quis  ie  inierropi. 
ut  in  sermone  te  capiat,  quid  seniias  de  baplismo, 
quid  de  corpore  ei  sangiiine  Domini,  quid  de  caeleris 
sacramentis,  noli  cum  furno  biare  sed  breviier  re» 
sponde :  Id  credo  de  his  et  cseieris  sacramentis,  quod 
sancti  eredidefunt  vcraciler.  Gfedo  sancioram  I 


Omne$  rapiemur  obviam  in  aera  (/  The$$.  iv,  17).  ibi  q  munionem,  id  esi  sanclos  commtiniler  habere 


enim  creditur  esse  fuiurum  judicium.  Veniet  autem, 
secundum  humanitatem  dictum  est ,  quia  viderunt 
eruciflxores  Domini  in  quem  pupugerunt,  id  est  ip- 
sius  humanitatem»  Tolleiur  iamen  impius,  ne  videat 
gloriam  Dei,  neque  omnino  miser  esse  poierit,  cui 
Deus  manifestabit  seipsum.  Vivo$  intellige  eos,  quos 
ftdyentus  ejus  qui  sicut  fur  in  nocte  veniet,  ad  hoc 
viventes  inveniet ,  qui  tamen  in  ipso  adventu  mo- 
rienlur,  et  si  quid  adhuc  erat,  in  eis  longo  tempore 
puniendum,  in  momento  purgabitur,  prse  terrore  ei 
horrroie  et  angustia  adventus  ejus*  Mortuo$,  scili- 
cet  quos  advenius  ejus  jam  mortuos  inveniet  et  re- 
suscitabit,  vel  vivos  justos,  qui  ad  vitam  desiinati 
sunt ;  mortuos ,  qui  morte  setema  damnandi  sunt. 


coelestia,  non  quod  alter  phis  aliero  lioh  habeai. 
quia  differt  $Ulia  a  ^tHla  tn  ctaritate  (f  €or.  tt,  41), 
ied  ita  invicem  ardeni  in  clfritate,  ui  nec  in 
superiori  invideai,  nec  superior  inferioffem 
temnat. 

XVII.  Peccaiorum  remi$$ionem.  Repeiendum  est, 
Credo  remissiotiem  peccaiorum,  non  eorum  taniam 
qua^  per  baptismum  remissa  suni»  sed  ei  eorwn 
quae  per  humilem  confessionem  digna  saiisfaciiotte 
mundantur.  Ilaec  cst  pars 

XVIII.  Carni$  re$urrectionem.  Bepete  Credo,  H«- 
manacaro,  quae  aliquando  animata  fuii,  in  die  ja* 
dicii  resurrectura  esi,  ei  quaelibei  anima  torpml 
quod  rexit,  quantumlibet  puirefacio,  quantomlibet 


Attendant  hujus  lidei  professores  in  hoc  Symbolo,  D  disperso,  in  momenio,  in  iciu  oculi  assignabitair. 


ad  boc  Cbristi  homanilatem  et  humiliationem ,  per 
quam  reconciliati  sunt,  iia  diligenier^commemora- 
tam ,  ul  ingrati  nonexistani  beneficiis  Redemptoris 
8ui,  qui  eos  per  soam  humanitatem  reconciliavit, 
per  deitatem  absolvii,  ne  jure  priveniur  paternis 
bonis  propter  ingratitudinem  sibi  adjudicatis. 

XIV.  Credo  in  Spiritum  $anctum.  Spiritus  san- 
ctus  tertia  persona  est  in  Trinitate,  qui  est  verus  ei 
unus  cum  Patre  et  Filio  Deus.  In  eum  ergo  sicul  in 
Patrem  et  Filium  credendum  est,  qui  consubstantia- 
lis  Patri  et  Filio ,  ab  utroque  sequaliter  procedit. 
Quid  sit  autem  credere  in  Deum,  sicut  supradictum 
cst,  hic  recollige.  Convenienter  autem  in  septima 
parte  fidcs  Spiritus  sancti,  qui  sepUformis  dicitur. 


ut  boni  duplici  stola,  id  esi  in  anima  et  eorpofe 
beatificentur,  ei  mali  duplici  contriiione  coDteran- 
tur.  Haec  est  pars  xi. 

XIX.  Vitam  cetemam.  Repeiendum  est  Ciedo. 
Mortuorum  resurrectiones ,  quae  anle  Chrisiiim  ci 
post  Ghristum  celebraise  suni,  mors  subaecuta  esl : 
generalis  vero  isia  resurrectio  separalioni  animae  a 
corpore  obnixa  non  esi;  sed,  sive  boni  ad  perci* 
piendam  viiam  aeiemam,  sive  mali  ad  surtineiidi 
aeterna  supplicia ,  perpeioo  subsisient.  Hic  compte- 
iur  pars  xii.  Amen.  Amen  quasi  signacuhim  totias 
est  Symboli,  ac  si  dicaiur :  Quldquid  in  bls  xii  sen- 
tentiis  continetur,  necessarium  esi  ad  fidem  qtts 
perducit  ad  speciem 


14S9 


EXPOSlTia  DE  0RAT10N£  DOMINIGA. 


im 


mCIPIT   EXPOSITIO  EJUSDEM 


DE  ORATIONE  DOMINKA 


0ratio  Daminieai  verbi$   brms,  ionga  »ententii$.i 
Quomodo  orandum,  Quid  orandum, 

I.  Sicui  tua  poslulavit  f  raternitas^Syinboli  sensum» 
profundiora  v.eritatis  aliquantlsper  eiplanayimus. 
Nunc  ad  D^miiuca;  orationis  profundum  converti^ 
mur,  'non  in  abysso  fundum  qua;rcutes,  sed  iii  su« 
perficie  tantum  natare  cupicntes.  Pominica  enim 
Oralio  adeo  brevis  est,  adeo  longa ;  brevis  verbis  ^ 
longa  in  sententiis,  ut  nemo  sit  qui  non  in  ejus 
contemplatioiie  cxcutiat.  Qinuis  quippe  raiionabi- 
Us  postulatio,  aut  de  appe(cndisboiii&jcsl,  aut  dc 
viiandis  HUilis^  dL  de  diniiltendis  cointtiissis.  Quid- 
quid  uUra  cilraqitecst,  aut  iinpcrfcclum  est,  aut 
isupcrabundans.  Toiuni  lioc  in  tam  coiiipcndioso 
sermone  diligeiis  lector  circumscdple  iuvcnict.Nam 
ciimoramus,  ul  sanctificctur  nomcli.  Dei,  iii,  ailvi^t 
niat  Tcgnimi  cjus,  ut  liat  volunlas  cjus  sicut  in 
coilo  et  in  lcm,  ul  piuiis  quoiidianus  dctur  nobis, 
koc  pro  appetcndis  bonis  cst  viue  fuUirx  vcl  pncr 
sentis.  Gum  vero  dicinius  :  Dimille  mbi$  debiia 
no$lTay  $icut  et  no$  dimiUimu$  debUoribu$  ups/m, 
pro  diniiltendis  conimissis  cst.  Cum  vcro  supplica* 
nius  ne  nos  iiiJiicnl  in  tcnlalioncm,  scd  libcrcl  iios 
a  mato,  pro  vitaiidis  nialis  aperlc  cst.  llac  igitur 
oratione  devoiius  orandum  est,  in  qiia  ncccxtra  re- 
linquitur  quod  ncccssarium  sil,  ncc  inlra  posluln-r 
tur  quod  supcrfluum.  Crcdibile  cst  Dcuin  non  facile 
negare  quod  per  verba  quse  docuit  postulatur,  sl 
vocij  mentis  concordal  affectus.  Doeuit  siquidcm 
Dos  oralionem  qui  docuit  humilitatem  Jcsus  Cliri- 
stus,  dicens  :  Discite  a  me  quia  miti$  $um  et  humi" 
ti$  corde  {Mattli,  xi,  29) ;  qui  docuit  sobrictnlcni, 
dicens  :  Non  graventur  corda  vestra  in  crapula  et 
ebrietate  (Luc,  xxi,  31) ;  qui  docuik  nos  jejunarc  di- 
cens  :  Cum  jejunatis^  nolite  fieri  sicul  hypocritce 
triste$  (Matth,  vi,  16);  qui  docuit  elecmosynam  fa- 
cere,  dicens  :  Cum  faci$  eieemosijnam^  ne$cial  dex- 
tera  iua  quid  faciut  sini$tra  (ibid.),  Qui  liaec  docuit, 
Orationis  doctrinam  pnctcrlre  non  debuils,  quai  ad 
stipradicta  consequenda  cl  conscrvanda  plurinniiiv 
valct,  dixitque  :  Tu  autem  cum  oraveris^  intra  in 
ciibiculum  tuum^  et  cum  oruveri$y  ora  Patrem  tuum 
{Matlh,  VL,  G).  Qualiter  orandum  sil  prius  docet,  ii 
est,  ut  exclusis  phantasiis  terrenarum  cupiditatum, 
quae  f^r  ostia  sensuum  descenduikt  ad  cor).  quod 
per  cubiculum  significatur,  ita  in  unum  conveniant 
cor  et  lingua  in  oratione,  ut  quod  alteiius  est,  de 
altero  proHiicelur,  juxla  Psabuistam  :  Tibi  dixit  cor 
meum  (P$al.  xxvi,  8) ;  et  aVibi  :  Sed  ei  lingua  mea 
meiitabitur  juttUiam  tuam  (Psat,  xxxiv,  28),  cum 


A  potius  fid  lingiKim  loculio,  ad  cor  pertineat  medi^ 
tatio.  Parum  tamen  prodest  scire  qualiier  orandum 
sit,  njsi  etiam  sclamus  quid  orandiun  sit;  quod  nisi 
doccamur»  scire  non  possumus,  dicentc  Apostolo  : 
Nam  quid  oremus^  $icut  opus  e$t^  non  $cimu$,  $id 
Spiritu$  $anctu$  po$tulat  pro  nobis  (Rom.  viii,  26)« 
et  docet,  poslulare  facit,  et  cum  eo  Pater  et  Filius, 
quia  eadcin  est  doctrina,  et  operatio  triuin. 

Orationi$  Dominic(e  pefitiones  alice  ad  pras$entem, 
alias  ad  futuram  pertinent  vitam. 

II.  Dicit  autem.  Sic  autem  orabitis  :  Pater  noeter^ 
et  nota  qu^m  diligens.  doctoi  est,  qultam  compeii* 
diosis^  vcrbi^,  id  cst  motulis  seplem  sive  petitioni-* 
bus  universa  |)OstiiIaiida  comprehendit.  Alioquin  si 
pcr  dispendia  vcrboium  hoc  lecisset,  pravum  coi 

^  kominis  ct  iuslabile  cuin  longo  se«mone  teneri  no9 
possct.  Nain  qui  meditationem  cordis  cum  Pate\ 
no$ter  non  habet,  cum  toto  psalterio  vix  habere  po- 
tcrit.  Meliora  tamen  sunt  quinque  verba  cum  intel- 
lcctu,  qiiam  deccii)  millla  verborum  sine  sensu, 
Istarum  vcro  scplcin  petitionum  tres  prima;  in 
'  piu^scnii  vita  opcrari  possunt  et  postulari,  nonnisi 
in  bcata  vita  pcrficiunlur.  Trcs  ultiinx  in  pi^senti 
vita  iicccssarix  suiit,  ut  ad  beatam  vitam  pervenia- 
tnr ;  scd,  cum  ad  iilam  perventum  fucrit,  omnina 
ncccssarix  non  sunt.  Mcdia  vero  quoe  cst  :  Panem 
no$trum  quotidianum  da  nobi$  liodie,  ex  parte  iu 
pncsciiti  vita  ncccssaria  cst,  et  cum  ea  finietur :  ex 
partcvcroad  futuram  vitain  spectat,  et  nonnisi  in  ca 

Q  durabil  ct  perficictur,  quod  sic  in  singularum  exposi- 
lionibus,  Dco  volcnle  ostendenius.  Nunc  ad  ipsuni 
corpus  Doininicx  Orationis  cxponendum  veniamus. 
Quanta  Dei  dignatio ,  qui  noster  voiuil  es$e  Pater, 

III.  Pater  no$ter^  qui  e$  in  cosii$.  Oratorum  saecu* 
larium  mos  est,  ut  cuin  grande  aliquid  judici  per- 
suadcre  inlendunt,  utantur  exordio  ad  captandani 
ipsius  pnccipue  benevolentiam.  Juxta  hunc  morein 
spiritualis  isle  postulator  docetur  a  Creatore  suo,  a 
redcmptore,  a  confratre  suo  Jesu,  antequani  postii- 
letur,  ejus  l)enevolenliam  caplare,  a  quo  impeirare 
desiderat,  ct  dicit  Pater  noster^  ac  si  diceret :  Grande 
quidem  est  quod  postulare  volo^  scd  a  Patre  postulo, 
non  ab  alieno.  Natura  eram  filius  ine,  gratla  autem 
praeveniente  et  subsequente,  fide  mundans  cor, 

D  filium  adoptipnis  esse  voluisti,^  hseredem  tui,  coha^- 
redemChristi :  quomodoergoquidquamnegarepote- 
ris,  qui  tam  admirabile  dedisti,  ut  sis  eis  Pater?.Sub 
Yeteri  Testamento  quis  praesumebat  Deum  appellar& 
Patrem?  Dominus  uomeii  llli.  Et  ego  Dominue  ( Isa^ 
xi,!i,  8).  Timore  scrviebanf,  ut  sei'vi,ct  non  amore  u^ 


149!  JOSLENr  SUESSIONENSTS  EPISCOPf  14» 

filii.  Populus  vero  acquisltlonis,  non  lam  limorc  x\  Prima  DommtctB  ofatiottis  petiiio, 

qoam  amere  subjectus  est  ei.  Videat  tamen  qui  dicit         VI.  Captata  benevolentia,  postulat  sanetifi^tnr  ao- 


Pdter  ad  Deum  orans,  ne  mentiatur.  Si  enim  Deus  est 
ei  pater,  et  ipse  est  ei  filius.  Sed  dicit  Eyangelium  : 
Cujus  opera  faci$,  ejus  filius  es.  Si  opera  carnis  fa- 
cis,  filius  diaboli  es,  quoe  manifesia  sunt,  fornica* 
tiones,  immunditioi,  luxuria:',  elc,  qui  talia  agunt 
regnum  Dei  non  consequuntur.  Quod  si  in  aliquo 
supradictorum  actu  vel  volunlale  le  invenis,  ne 
iisurpcs  Deum  appellare  Patrem.  Jure  Indignabitur 
adversus  iilium  diaboli,  qui  sc  mentitur  Deum  La- 
bere  Patrem.  Et  quis  est  qui  actu  vel  voluniate  non 
feceiit  opera  diaboli  ?  Omnes  quidem  peccavimus,  et 
s%  dixerimus  qnia  peccatum  non  habemuSf  nos  ipsos 
seducimus,  et  verilas  in  nobis  non  est  (Joan.  i,  8). 


men  tuum,  et  lixc  est  prinia  posluiatio,  de  bis  qn 
nonnisi  in  beata  vita  perfieiiiutiir.  Yiderelur  aui«m 
rationabilior  ordo,  ut  primum  illa  peteret,  quae  ia 
praesenti  vita  proficitint,  et  ad  prsemia  conseqveiMb 
in  beata  vita  necessaria  sunt.  Sed  attende  qood 
postulator  iste  ita  charitate  fervet,  ut  quae  posierMn 
suiit  et  traiisitoria  obliviscens,  ad  anteriora  et  seic- 
per  manentia  toto  animi  desiderio  anbelet;  dicitqne, 
Ilxc  oro,  haec  postulo,  ut  nomen  tunm  sanettficetBr, 
non  ut  sanctum  sit,  quod  non  sanctum  esse  impM- 
sibile  est.  Hoc  enim  otiosum  esset,  sed  nt  ab  ou^ 
nibus  sanctum  cognoscatur.  Nanc  in  iudaea  notos 
est  Deus,  id  est  fidelibus  et  coniileniibos.  Geoiei 


Neino  ergo  ad  salutem  suam  dicet  Paier  nosterf  ^  vero  ignorant  Deum ;  sed,  cum  dlcsjudicii  adveiie- 


Absil!  Attende.  Sapientia  sapienter  locuta  est;  non 
dixit,  cujus  opera  fccisti,  alioquin  omnes  filii  dia- 
boli  essemus,  sed  cujus  opera  facis  innectens,  ac  si 
dicat  :  Dicturus  Pater  noster,  pra^cogila  si  in  aliquo 
criminali  actM  sis,  aut  in  criminali  voluntate.  Si 
talem  te  invenis,  tace ;  filius  diaboli  es,  non  te 
exaudiet  Deus  sub  palris  nomine,  quia  non  filius 
ejus  es,  sed  potius  filiastcr :  ne  dcsperes,  dcscendc 
in  cor,  poeniteat  te  pcccasse,  mula  nnlam  vohinta- 
tcin,  arripe  boni  desiderium,  jam  filius  Dei  es. 
Opera  enim  ejus  jam  volendo  facis,  pcrfecla  volun- 
tas  aniini  reputalur  pro  opere  facli.  Dic  ergo  auda- 
cter  Paler^  nihil  dcbct  charius  cssc  filio  quam  Pater, 
nec  Patri  quam  filius.  Gharilas  Dei  in  te  est. 
Deus  omnium  Pater^  non  unius  solum. 

IV.  Noster,  Cognoscit  iste  pelitor,  Deum  iion  sin- 
gulariter  unius,  scd  omnium  fiflelium  Palrcm,  ejus- 
dem  vero  Palris  filios  fratres  esse  nccesse  est.  Qisod 
fratres  eos  esse  cognoscis,  amare  inviccm  opoi  tei, 
nam,  sifratrem  quem  vides  non  diigis^  Deum  quem 
non  vides,  qnomodo  potes  ditigere  ?  (/  Joau.  iv,  SO.) 
Deum  diligis  et  proximum?  Perfcctirs  cs  in  chari- 
tate.  Nibil  tibi  negat  qui  charllas  esl.  Jam  non  con- 
temnat  dives  pauperem,  si  eum  fralrem  recognoscit. 
Et  vide  quam  benigna  oralio,  quae  nunquam  pro  se 
80lo,  sed  pro  omnibus  confratribus  orat.  Efficacior 
e&t  autem  oratio,  cum  bmnes  pro  omnibus,  quam  cum 
singuli  pro  se  solis  orant,  juxta  illud  :  Vie  soli,  quia, 
cum  ceciderit^  non  habet  sublevantem  (Eccle,  iv.  19). 

V.  Et  ne  patetur  ad  carnalem  palrem  dirigi  haec 
oratio,  adjungit:  Qni  es  in  coclis,  id  esl  qui  inansio- 
nem  habes  in  his ,  quorum  conversatio  et  deside- 
rium  in  coeleslibus  est,  id  est  in  diiectoribus  tuis, 
juxla  illiid  :  Si  quis  diligit  me^  Pater  meus  diliget 
eitm,  et  mansionem  apnd  eum  faciemus  (Joan^  xiv, 
fS) ;  non  qiiod  Divinitas  magis  in  coclo  circuinscri- 
batur,  quam  in  terra,  quia  ubique  est.  Sed  accom- 
modatissime  justi  coeli  nomino  significantur,  sicut 
ibi  :  Ceeli  enarrant  gloriam  Dei  (Psal.  xviii,  2). 
Peccatores  terra  dicuntur,  sicut  ibi  :  Terra  e<,  et  in 
ierram  ibis  {Gen.  iii,  6),  quasi  tantum  spiritualiter 
distet  inter  justum  et  peccatorem,  quantum  corpo- 
raliter  inter  ccelum  et  terram, 


rit,  et  justi  suscipient  aeternara  beatitudiBetn«  m- 
justi  vero  summam  miseriam,  tunc  ab  omoib^s 
cognoscetur  Deus,  et  nemo  extunc  idohim  credel 
esse  Deum.  Vel  aliter  :  Sanctificetur  uomen  luum^ 
hoc  sciticet  Pater ,  Judsei  et  gentes  quae  iion  cre- 
dunt  Jesum  Dei  Filium ,  non  credunt  Deura  ei  esse 
Patrem  consubstantialem,  coxternum,  sed  et  ip^i 
non  credunl  in  baptismate  regenemionem,  iu  qra 
adoplamur  a  Deo  Patre  in  filios  et  fiiias,  sed  cantb 
vocant  nos.  Nomen  ergo  paternitatis  in  Deo  nou 
sanctum,  scd  abominabile  eis  ideo  videtiir.  Sed,  ccjb 
ad  beatam  vitam  ventum  fuerit ,  et  videbont  an»- 
versi  omne  judicium  datum  Filio,  non  potenint  ne- 

Q  garequin  Deo  Filio  Deus  sit  Pater.  Nam»  ciim  vide- 
rint  denuo  natos  in  sacramento  baptismatis  in 
dcxtera  coUocatos,  ut  perfruantur  bono  patemx 
hsereditatis,  haBredes  Dci ,  cohseredes  auteni  Christi, 
tunc  indubitanter  apparebit  in  Deo  sanctuin  Booieii 
paternitatis.  Vel  ita :  Nomen  et  gloria  Patris  tsX 
Cbristus.  Ab  hoc  nomine  Christiani  denoiuinantv. 
Prccatur  ergo  ut  nomen  Christianum,  quod  modo 
Judxis  et  gentibus  exsecrabile  est,  ab  eis  sanctaa 
cognoscatur ;  quod  fiet  in  beaia  vita ,  jasta  iilnd  : 
Pios  insensati  vitam  illorum  cestimabamns  intmnm^ 
et  finem  illorum  sine  honore  [Sgp.  v,  4).  Qaomodo 
ergo  sunt  inter  filio^  Dei  ? 

Petitio  secunda. 
VII.  Secunda  petitio  :  Adveniat  regnum  !■■«.  Qao 

0  venict,  aut  unde  veniet  quod  ubique  est^  Nasqnani 
enim  est  ubi  non  regnat  Deus,  juxta  illnd :  Si  oMxa* 
dero  in  coslum^  tu  iliic  es;  si  descendero  in  tn/enma, 
ades,  etc.  (Ps.  cxxxviii,  8.)  Phrcnelicus  nescit  ubi 
e>it  aut  quis  est,  et  tamen  usquain  est,  aliqois  esL 
Ccecus  nescit  luceni  propinquam,  el  tamen  «^ttoi  |k:c- 
catis  servity  super  se  Deum  regnare  non  cognoscU . 
quia  non  est  Deus  in  conspectu  ejiis.  Orat  ergo  tit 
regqum  Dei,  quod  deest  ignorantibus. ,  ab  oonib»» 
cognoscatnr.  Vel  apertius  in  his  pneeipiie  recna^ 
Deus,  \u  qnibus  peccatum  non  regnat,  nec  est,  nec 
esse  potest,  Regnat  in  diabolo  et  in  mcrabris  ejvs. 
quibus  placet  peccatum  et  ei  oronino  non  resistisit 
Est  et  non  regnat  in  his  qui  cum  ex  fragiiitaie  car- 
ni$  vel  ex  SMggestione  diaboli  peccaTerunt,  statua 


im 


EXPOSITIO  DB  ORATIONE  D0HIN1GA. 


im 


pocnitel  eos,  et  sine  moraconfitentur.  Esse  polest  et  A  vident,  exlra  Futer  no$ter  essent.  Quamyis  quldam 


non  est,  ut  in  recenter  baptizalis,  et  sicut  in  Adam 
anlequam  praevaricatus  fuisset :  verum  in  beatis  an- 
gelis,  qui  post  casum  aliorum  ita  conftrmati  sunt , 
ut  jam  peccarenon  possint,  et  in  sanctorum  anima- 
bus  regnare  dicitur  Deus.  Postulat  ergo  ut  in  illa 
excellentia  Deus  regnet  in  nobi& ,  in  qua  regnat  in 
angeiis,  scilicet  ut  peccatum  omnino  alienum  sit  a 
nobis,  neque  regnet,  neque  sit,  neque  esse  possit. 
Tertia  petilio. 
VHi.  Tertia  pelitio :  Fiat  volunta$  tua  sicut  in  eeelo 
et  %n  lerra.  Yoluntati  cjus  quis  i-esislit?  Et  tamen 
orat  ut  ita  fiat  concors  voluntas  fidelium  adbuc  in 
lcrra  commorantium  voluntati  Dei ,  sicut  concors 
est   voluntas  sanctorum  angetorum,  qutbus  nibil 


expouant  hodie,  quasi  hoc  anno,  ut  de  raesse  ad 
messem ,  de  vindemia  ad  vindemiam ,  sine  peccato 
providere  liceat.  Quarta  petitio  sic  exposita  ad  tres 
seituentes  videtur  pertinere.  Posiuiat  enim  necessa- 
ria  praesentis  vitae,  non  aeterna;,  quia  tunc  nec  cor« 
pus  cibo  et  potu  nec  anima  praedicatione  vel  corpo- 
ris  ct  sanguinis  Domini  reali  assumptione  egebunl , 
cum  Deus  erit  omnia  in  omnibus.  Alia  liltera  est , 
panem  nostrum  supenubstantialem  da  nobis  hodte, 
Refectio  quae  omnem  substantiam  superat,  Deus  est, 
qui  recte  supersubstantialis  dicitur.  Materialis  pa- 
nis  lenire  famem  et  sitim  potest,  nou  delere.  Eienim 
hodie  satur,  nisi  cras  vel  post  cras  satietur,  esurit 
et  sitit.  Postulator  igitur  iste  hanc  fastidiens  vicissi- 


dispUcct  quod  Deo  placeat ,  nec  quidquam  placet  ^  tudinem,  orat  illo  pane^cibari  qui  est  super  omnem 

creaturam,  quo  cibato  non  esuriet  neque  sitiet  am- 
plius,  juxta  illud  :  Beatus  qui  eomedet  panem  in  regno 
ccehrum  (Luc,  xiv,  15).  —  Quotidianum, quiai  nec  per 
momentwn  sine  Deo  esse  non  possimus,ethodiedari 
petit.  Verum  bodie  in  beata  vita  erit,  quod  nulla  nox 
interpolabit,  quia  unus  et  quotidianus  dies  semper 
erit.  In  hoc  ergo  die  pane  angelorura  pro  modulo 
suocibari  desiderat,  ubi  quomodo  illi,  nec  ipse  am- 
plius  esuriat.  Juxta  hanc  expositionem ,  ad  tres 
praecedentes  pertinere  videtur,  et  id  postulat,  quod 
non  nisi  in  beata  vita  impiebitur.  Ideoque  superius 
banc  petitionem ,  quam  medium  terminum  appella- 
vimus,  quia  secundum  alteram  expositiuncm  cum 
tribus  praicedenlibus,  secundum  alleram  cum  tribuq 
sequentibus  participare  videtur. 

Quinta  petilio,  —  Si  vis  dimitti ,  dimitie, 
X.  Et  dimitte  nobis  debita  nostra,  sicut  et  nos  dim 
mittimus  debitoribus,  Quinla  haec  petilio  de  dimit- 
tendis  commissia  ad  praesentem  vitam  pertinet.  In 
bcata  enim  vila  nemo  peccabit,  ideoque  dimissione 
peccalorum  opus  non  habebit.  Postulalor  ergo  isle, 
qui  ad  bona  beatse  vitae  in  primis  postulationibug 
tam  ardenter  se  extenderat,  rediens  ad  secognoscit 
adhuc  se  conversari  in  misera  ista  vita ,  quae  plena 
est  niiseriis  et  peccatis ,  orat  ut  dimittantur  nobis 
debita  nostra,  quibus  non  dimissis,  ad  regnnm  coe- 
loruin  non  pervenitur.  Rogat  auteni  hoc  cum  hac 
additione :  Sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus  nostris. 


quod  Deo  displiceat.  Vel  ita  :  Modo  caro  concupiscit 
adversus  spiritum,  spiritus  abtero  adversus  carneni. 
Precalur  ergo  ut,  sop!ta  hac  dissidentia,  tota  anima 
sicut  rationc  concordat  Deo,  ita  sensualitate  qua 
grava(.ur  a  carne,  ab  eis  nullo  modo  dissideat,  juxia 
lllud  :  Cor  meum  et  caro  mea  exsultaverunt  in  Deum 
vivum  (Psat,  Lxxxni,  5) ,  quod  non  nisi  in  beata 
\ita  perficietur.  Et  hsec  est  tertia  pelitio. 

Quarta  petitio,  —  Panis  nomine  omjiia  necessaria 
petuntur.  Osculum  pacis  ante  eommunionem, 

IX.  Panem  nostrum  quotidianum  da  nobis  hodie. 
IMcunt  grammatici  quod  panis  a  pan  Graeco  dicitur, 
quod  est  totum.  Unde  hic  per  patiem  omnis  sub- 
Etantia,  quae  ad  praesenlem  vitam  transigendam  ne- 
cessaria  est,  non  incongrue  postulatur,  id  cst  victus 
et  vestimentum  necessaria  corpori  juxia  Apostoluin : 
Ilabentes  atimenta  et  quibus  tegamur^  his  contentisi' 
mus  (i  Tim.  vi ,  8) ,  atque  doctrina  verbi  Dei ,  el 
communicalio  corporis  et  sanguinis  Doniini ,  quae 
sunt  viaticum  animae  in  praesenti  vita  !\e  deficiat  in 
via,  ut  non  perveniat  ad  vitam  beatam.  Dicatur  ergo 
panem  stcut  supra  cxpositum  est ,  nostrHm ,  ct  iion 
nlienum.  Alienum  enim  a  nobis  est  qMi<iqtiid  super- 
fluum  est,  et  juris  alterius  est  qui  eo  indiget.  Quo- 
tidianum,  qui  quotidie  necessarius  est.  Neque  enim 
panis  temporalis  semel  sumptus  in  scmpiternum  suf- 
ficit ,  sed  de  dic  in  diera  necessarius  est.  Quod  si 
realiter  corpus  et  sanguinem  Domini  sumimus,  spi- 


ritu  ct  fide  coinraunicantibus  unimur.  Unde  in  com-  D  id  est :  si  dimittimiis,  dimitte ;  si  nou  dimitUmus,  ut 


mtinione  osculum  pacis  a  saccrdote  populo  promul- 
gatur.  Da  nobis  hodie.  Moderalur  postulator  petitio- 
nem.  suam ,  in  longum  non  excedit,  dum  hodierna 
coolenlus  est.  Praeceptum  sequituv  evangelicuni  : 
Nolite  sotliciti  esse  de  crastino ,  crastinus  enlm  ipse 
cogitabit  sibi  (Matth.  vi,  Zi).  Et  nola  quod  crastini 
cogilalio  et  sollicitudo,,  non  providentia  prolubetur. 
Illa  enim  Deo  quasi  quatdam  dilBdenlia  innuere  vi- 
dentur,  quasi  non  videamur  habere  a  l>onitate  Dei 
necessaria ,  nisi  studio  et  humana  soieitia  praepa- 
rentur.  CredenXi  autem  quod  multum  bonum  est  ab 
homine,  sed  universuiii  a  solo  Deo,  licet  de  futtiro 
providere  :  alioquin  monachi  et  eremiUe,  qui  suul 
jQ  conven^bus  suis,  per  tot^uffl  aunuro  victualia  pro- 


dimittais  non  praesMmirous  postulare.  Gravls  condi- 
tio :  Qui  odit  fratrem  suum  homicida  est  (IJoan.  ii , 
li).  Occidis  aliquls  fratrem  tuum,  nisi  dimittis  ei, 
sed  desideras  mortem  ejus,  et  dicis  Dimitte,  sicut  di- 
niiltinnis.Insanus  es.  Sed  fortassispraetereunda  haec 
CQnditio,etsimpIiciterdicendum :  Dimittenobisdebita 
nostra,  Si  via  corrigere  :  Pater  npster^  et  sapientioB 
videri  quam  ipsa  Sapientia,  quae  eam  dictavit,  insi- 
pientissimns  es.  Si  vis  dimitti,  dimitle.  Juxta£van«i 
gelium,  dimiltite  et  dimittelur  vobis  (Luc,  vi^  5).  Alio- 
quin  qui  obturat  aurem  suam  ad  clamorem  paupe- 
ris,  clama^it,  et  ipse  non  exaudietur.  Etiam  munii^ 
tuum  non  recipit  Deus,  nisi  tu  prius  tuas  diiniseria 
offensas,  juxta  illud  evangelium  :  Si  offer%  mf^OM^ 


iM5  JOSLENI  SUESSIONENSIS  EPISCOFI  i4N 

tuum  at^  oUare^  et  ibi  recordatus  fueri$  quod  ftater  A  posaea,  priin»inoite  moituuses.  Terendum  cst  bc 


iuu$  habet  aUquid  adversum  te ,  relinque  m  munut 
tuum  ante  attare,  et  vadepriut  reconeiliari  fratri  tuo^ 
et  tune  veniens  offeres  munus  tuum  (Matth.  y,  %3). 
Debita*po6cit  remitti.  Peccata  ideo  appellari  viden- 
lur  debita,  quia  pro  eis  debelur  satisfactio,  quia« 
sicut  nullum  bonum  irremuoeratum,  ita  nullum 
malum  impunitum«  Yidetur  ergo  petere ,  ut  peccata 
pcenitenlibus  nobis  omnino  remittantur,  et  sati&fa-* 
ctio  pro  peccatis  lenior  fiat,  et  citius  indulgeatur. 
Nam  et  bene  defunctorum  aniroae ,  quibus  remissa 
sunt  peccata  in  poeniientia  et  confessione,  io  pur-^ 
gatoriis  locis  purgantur,  si  nou  plenam  satisfactio- 
nem  fecerint  in  prsesenti  vita,  pro  quibus  eiiam  post 
mortem  &acrificium  corporis  et  sanguiuis  Dei  ofler- 


in  secundam  operis,  et  in  tertiam  proruas  cobsocIik 
dinis  (i)*  Orat  ergo  ut  non  inducat  nos  Oeus  in  aii* 
quod  peccatum  :  sed  quia  sine  ipso  a  peccaio  bm 
abstinere  non  possumus,  inducere  ia  teniatione  vi* 
detur,  cum  nos  non  def«uidit ,  et  gratiam  noii  larp> 
tur  :  quam  tamen  gratiam  non  nisi  gratis  domatf 
quianoneampromeruimus,  uno  juste  perdidiaiiif. 
Et  notaquodycum  postulat  noji  iaduci  ia  conseBsiiu 
pravse  tentaiionis,  omue  genus  peccati  ont  a  se 
longe  fieri,  quoniam  qui  non  consentit  noii  open- 
tur,  qui  non  operatur  non  consuescit.  Et  b»  sudI 
tres  mortes  animae,  in  quas  precatur  nou  indaci. 
Septima  petitio, 
XU.  Septima  est  :  Sed  libera  not  a  ma/o.  Vtla 


lur,  et  eleemosny»  fiunt,  ut  poena  qua  purgantur  B  prsBsens  sine  quocunque  peccato  non  subsistit  se- 


cis  mitior  fiat,  etcitiusfinialur.  Gredit  aliquis  fra- 
Iri  suo  egenti  pecuniam  vel  quamlibet  suLstantiam 
suam  siiie  foDuore,  melius  fecisset,  si  dedisset ;  atla** 
Bien  bonum  facit,  si  praestando  egeiiti  subvenit. 
Numquidnum  dimiitet  ei  Deus ,  si  et  hic  debitum 
uon  dimiserit  ?  Absit !  Yerumtamen,  si  adeo  pauper 
sit,  quod  redderenon  possit,  meiius  est  dimittere» 
quam  angariare,  juxta  iilud  :  Serve  nequam^  omne 
debitum  dimihi  tibif  quia  rogasti  me.  Nonneergott  lu 
debuisti  miserieordiam  comervo  tuo,  sicut  et  ego  tui 
misertus  sum  f  {Uatth^  xviu,  32.)  Sequitur :  Et  ne  nos 
inducas  in  tentationem. 

Sexta  pelilio. 
XI.  Sexta  petitiode  removendis  futuris  malis  est. 
Non  enim  sulBcit  dimissa  nobis  esse  mala  praeterita,  G 
nisi  servet  nos  Oeua  de  bis  in  quibus  nondum  iuci- 
dimus.  £t  hoc  ita  dicit :  Ne  indueas  nos^  etc.  Ten- 
tari  non  est  peccatum ,  sed  coronam  generat.  Non 
coronabitur,  nisiqui  iegilime  certaverit  (/i  Tini.  ii,  5). 
Legitur  :  Tentavit  Deus  Abraham  (Gen.  xxii,  1),  et 
tentat  vos  Dominus  Deus  vester  (Deut^  xiii ,  3).  Nisi 
consensum  prsebeas  perversae  tentationi ,  quam  vel 
caro  infiigit,  qu»  concupiscit  adversus  spiritum , 
vei  immittit  malignus  spiritus,  juxta  illud  :  immi^ 
sianes  per  angehs  malos  (Psai  lxxvii,  49),  non  pec- 
cas,  sed  te  in  melius  promoves.  Quod  si  in  plena 
voluntate  habes  opere  complere,  unde  tentaris ,  si 


(i)  S.   Augustinus,  Serm.  ^98,  De  verbis  Lue.,  cap.  vi. 


^undum  Joannem  :  Si  dixerxmus^  quia  peecaium  nn 
habemus^  ipsi  nos  sedueimus  (iJoan,  i»  8).  Sed  ievia 
sunt  et  quae  facile,  si  tantum  nos  p<Bnlteat«  veniaB 
consequuntur,  et  in  communi,  Goti/i|eor  Dao  deicn 
creduntur.  Petit  crgo  liberari  et  ab  his  malis,  siiie 
quibus  vita  prxsens  ex  fragiiitate  canils  non  geri- 
tur.  AUter  :  Libera  nos  a  malo^  id  esl  a  diaboW, 
Diabolus  enim  praecipue  dicitur  malus«  sicul  ccm- 
trario,  nemo  bonus  nisi  solus  Deus  (Marc,  x,  iS), 
Quia  ergo  diabolus  fini  nostro  insidiatur,  et  non  cu-^ 
rat  quales  fuerimus,  sed  quales  circa  finesi  viia 
existamus,  in  eo  articulopelitliberariadiabolo,  ubi 
et  H.  Martino  astare  pra&sumpsit,  ut  in  eo  tunc  malt 
nihil  reperiat,  sicut  in  beaio  Martino  nikil  repefU. 
XQI.  Amen,  Amen  quasi  sigillum  est  confinnatio- 
Mis,  ut  si  fideliter  postulat,  repulsain  non  paiiatar. 
Septem  istas  petitioiies  Lucas  rn  quinqoe  coB|ire> 
heudil.  Nam  Fiat  volutUas  tua  sicut  in  ceeia  ei  ia 
terra  prseteriens,  induobus  praecedentibusoomiBcri 
intelligit.  Ultimam  :  Sed  libera  nos  a  malo^  non  appu- 
nit,  quasi  in  pnecedenli  contineatur  :  Etuemesiu' 
ducas ;  unde  uon  apponitur  Et  tibera  noe ,  iiao  Sei 
libera^  ut  non  per  se  sit  petitio,  sed  de  supenoci 
pendens.  Nitumur  quidam  his  septem  pelitjonibas 
septem  dona  Spiritus  sancti  et  odo  beatitiidines  xp- 
plicare ;  sed,  quoniam  ad  eruditionem  simpUciam  aoa 
multum  prodesse  \identur,  scienter  pnelerivimas. 


JOSLENI  SUESSIONENSIS 

GHARTA  PRO  MONASTERIO   SILViE   MAJQRIS. 

(M\BiLL.,  Annal,  Bened.,  YI,  664.) 


In  nombae  Patris,  et  Filii ,  et  Spiritus  sancti ,  G., 
Dei  patientia  Suessorum  vocatus  episcopus ,  P. , 
ejusdem  gratia  venerabili  abbati  monasterii  de 
Silva  Majori,  omnibusque  soocessoribus  ejus  cano- 
nice  substituendis  in  perpetuum. 

Gatbedra,  cui  Deo  auctore  praesidemus,  plus  soIU^ 
eitudinis  gefit  quaro  quietis,  plus  laboris  secum 
trahit  quam  tranquillitatis.  Quod  enim  bonus  pastor 


D  sibi  commissarum  ovium  vexationibus  oppooen 
se  debeat,  earumque  injurias  sui  ipsius  interposi* 
tione  refellere ,  divinum  est  oraculum ;  bonas  enin 
pastor  Gbristus  et  an\mam  suam  posuit  pre  otiIms 
suis.  Eaprppter,  frater  in  Christo  charissime,  ia- 
juriosae  vexationi ,  qua  Raynandus  comes  Soessio- 
nensis  monasterio  S.  Pauli,  quod  juris  esl  abbalic 
sup^r  akare  de  Terni  faciebat,  qualiter  resliterimas. 


im  CHARTA  PRO  MON. 

i^iie  demum  quomodo  ad  pacem  revocaverimuSt  A 
prfssenlibus  notum  fieri  volunms  et  futuris.  Sicat 
enim  ei^  chaita  bullata  prsedecessoris  noslri  beu» 
memorise  U&iardi  episcopi  compenmus ,  altare  de 
Temi  cum  aibi  iiertinentibus  a  domno  Hugone  IV, ' 
praedecessore  nostro,  monasterio  S.  Pauli  cQliatiim 
e^tf  cujua  rei  actio  in  eadem  charta  bis  verbis  con^ 
thietur.  Noverit  tam  futurorum  quam  praesentium 
prudentia,  eeelesi»  B.  Pauli,  quae  pertinet  ad  eccle- 
aiam  S.  Mari»  Siivae-Majoris,  datum  csse  altare  de 
Terni  a  domno  Hugone  episcopo  praedecessore  meo» 
intei-veniente  Raynaudo  Tescionis  filio,  qui  idem 
nliare  ab  Ingftlranno  Gosciacensi  in  beneficio  pos- 
sederat»  adnitente  quoque  et  concedente  eodem 
Ingelranno,  ut  illiua  altaris  concessio  per  manum 
episcopi  prsDfati  Hugonis;de  cujusbeneficio  descen- 
derat,  pnedicto  loco  fieret,  et  facta  est,  et  sicut 
illud  altare  cum  capella  Novx-villae  et  appenditiis 
guis,  ab  iila  B.  Pauli  ecclesia  multo  tempore  pos- 
aessum  est.  Postea  vero  cum  praedictus  Raynaudus 
Jerosolymam  adiens  illa  in  terra  inler  Domini  bel-\ 
latores  occubufsset^  essetque  ejus  morte  ecclesia 
S.  Pauli  benefactore  et  defensore  suo  destituta, 
Joannes  Suessionensis  comes  allare  iUud  de  Terni 
inonachis  S.  Pauli  violenter  abstulit,  suisque  usibus 
mancipavit.  Sed  ejus  violentam  ablationem  Guido 
castellanus  praedicti  Raynaudi  nepos  et  hxres  mo- 
leste  tulit,  ct  patrui  sui  viriclarissimi  eleemosynam 
0t  donum  mutari  vel  minui  ferre  non  potuit.  Fre- 
quenter  igitur  comitem  illum  per  amicos  et  neces-  q 
garios  convenit,  et  hoc  modo  concordiam  hujus  rei 
cbtinuit,  ut  comes  praedictus  Joannct  in  vita  sua 
t^ntum,  altare  itlud  haberet,  post  mortem  vero  ejus 
absque  mora  et  contradictione  aliqua  ad  monacbos 
S.  Pauli,  quibus  se  iliud  injusteabstulisserecogno- 
gcebat,  liberum  et  quietum  rediret. 

Gontigit  non  multo  post  eumdem  comitem  morte 
deficere,  post  cujus  mortem,  antequam  corpus  ejus. 
gepulturse  daretur,  uxor  iliius  comitis  et  filius  ejus 
Raynaudus  in  manus  mcas  flentes  reddiderunt ,  et 
S.  Paulo  per  me  restitui  petierunt,  et  peccatum, 
quod  pater  auferendo  contraxerat,  indulgeri  cum 
multis  suspiriis  deprecati  sunt.  Gui  redditioni  et 
restilutioni  multi  ex  clericali  et  laicali  ordine  inter- 
fuerunt.  Haec  de  charta  domni  Lisiardi  prxdc-  ^ 
cessoris  nostri  ob  rei  gestae  notitiam  transtulimus. 

Postquam  vero  Raynaudus  comes  Joannis  comitis 
filius  in  miiitem  aptatus  est,  malorum  instinctu 
idem  altare  saisivit,  atque  in  proprios  usus  redegii. 
quamvis  monachi  S.  Pauli  idem  altare  post  mortem 
Joannis  comitis  multis  annis  quiete  lenuissent. 
Quem  cum  ad  rationem  mi&issemus,  et  ipse  jusiitiain 
subterfugeret ,  per  duos  annos  fere  eum  extra 
ecclesiam  fecimus.  Denique  cum  nuUam  a  nobis 
inde  relaxationem  habere  potuisset,  nisi  jusiitiam 
iioftram  subiens,  altare  cum  universis  redditibus 
monasterio  S.  Pauli  per  manuro  nostram  reddidit , 
eo  scilicet  pacto,  ut  nec  ipse,  nec  aliquis  successo- 


smvifi  MAJORis.  im 

rum ,  aliquo  ingenio  vel  quamvis  monachorum  la« 
cessitua  injuria,  in  supradictuiu  altare  vei  redditua 
.^ua  manum  mitlerel, 

Ugerius  vero  S.  Paiili  prior  promisit  se  daiunim 
singulis  annis  comiti  Raynaudo,  quoad  viveret,  ilU 
inquam  tantum ,  et  nulli  omnimodis  haeredum  suo* 
rum,  tres  modios  avenae  tA  cumulatam  mensuram, 
et  septeni  annonae  mediatae ,  id  est  quae  non  easet 
liiinus  quam  media  de  frumentOi  uHdecunque  vellet 
prior,  non  deredditibus  altaris  de  Terni,  ne  fortasse 
ipsum  altare  comiti  aliquando  eensuale  videretur^ 

Denique  ut  monasterium.S.  PauU  adversus  mo- 
leslias  et  veiationes  comitis  sive  haeredum  ejus 
firmius  in  posterum  muniretur,  solemni  die  natalig 
Domini,  cum  verbum  facluri  ad  populum,  post 
evangeUum  inpulpitum  a^cendi^aeinus,  rei  actionem 
praesente  comite,  clero  et  populo,  qui  ibi  multus 
convenerat,  ezposuimug.  Gomes  vero  omnia  recor 
gnovit  etxoncessit,  .et.in  pr^ntta  iotios  ecclesiae, 
aitare  de  Terni  monasterio  S.  Paiili  qiiietum  cla^ 
mavit,  adeo  ut  nec  ipse  nec  haeredes  ejiis  in  uni« 
versis  redditibus  ad  ipsum  altare  pcrtinenlibus  am« 
pUus  manum  mittant,  vel  sibi  aliquid  inde  usur- 
pent.  Batiidis  quoque  comitissa  ejusdem  Raynaudi 
comitis  uxor ,  quantum  ad  ipsam  pertinebat,  altare 
ipsum  cum  pertinentiis  suis  refutavit,  et  refuutio> 
iiem  sui  mariti  concessit  el  laudavit.  Nos  vero  sicut 
induti  eramus  ad  missae  celebrationem,  in  oculis 
totius  Ecclesise  excomnmnicavimus  et  anathematis 
sententiam  promulgavimus  tam  in  coniitein  quain 
in  coniitissam,  sive  in  quaniUl^ct  ecclesiasticam 
saeculareinve  personam,  quae  pra^dictum  altare  sive 
redditus  ejus  sibi  usurparet,  aut  ab  ecclcsia  S. 
Pauli  alienaret,  nisi  secundo,  tcrliove  commonita 
infra  xv  dies  ablata  restituereteteihendaret.  Et  ut 
hujus  actionis  memorialis  charta  inviolatum  robur 
obtineat,  sigillo  noslro  munid  eam  praecepimus. 

Datum  est  hoc  annolncarnationis  nominicae  1134, 
episcopatus  autem  nostri  ix,  regnante  in  Francia  Lu- 
dovico  patre,  et  Ludovico  filio  inuncto  in  regem  anno 
IV,  sicut  denotavimus.  Factum  est  hoc  inoculis  Eccle- 
sise;  placuit  tamen  paucos  demultis  tcstes  apponere. 

Actioni  comitis  hi  inlerfuerunt :  Arnulfus'  pracpo- 
situs,  Roardus  decanus,  Niyelo  arcbidiaconus , 
Adelardus  archidiaconus,  Tetbaldus  archidiaconus, 
Ebalus  archidiaconus,'Joanncs  sacerdos,  Galterus 
sacerdos ,  Theobaldus  sacerdos ,  Gaufridus  diaco- 
nus,  Ingelbertus  diaconus,  Yvo  diaconus,  Ingenulfus 
subdiaconus,  Rorigo  subdiaconus,  Arduinus  can* 
cellarius,  Guislebertus  de  Firmitale  miles,  Giraldus 
de  GasteUo  miles ,  Germundus  de  Gastello  miles , 
Robertus  de  Foro  M.  Hugo  de  Yeteriforo  M.  Wido 
de  S.  Medardo  M.  Petrus  fiUus  Walterii  M.  Ingel- 
rannus  Matifart,  Dietus  de  YaUe-Balmerio»  Theode- 
ricus  de  Novo*vieo<  Aniatidus  do  Gatbena.  - 

Goncessioni  comitissae  hi  interfuerunt :  Ebaldus 
archidiaconus,  Petrus  fiUus  Guerinni  mUeSj  Rober- 
tiis  de  Foro. 


INDEX  IN  ROBERTUM  PULLUM. 


Abfiiardi  doctrioa  de  omnipotentia  Dei  aPollo  reftitata, 
801.  Cz  DionysiaDo  fit  monachus  ClunMicensis,  et  apolo- 
giam  eiiil,  303.  Yide  Pelri  AbwlardL 

Abbatis  qusdam  Ordinis  S.  Bencdieti  eathedr»  episco- 
palis  juribus  gaudent,  306.  Earum  qusedam  recensenlur, 

Absolutio  sacramenlalis  a  confessione  lempore  non  di- 
Bcreta  fuit  dum  scriberet  Putlus,  216,  3J9,  Probanda 
eorum  praxis  qui  nunc  absolutionem  diitcrunt,  dum  pro- 
fttturam  putant  itlius  ditatiencm,  580.  Absolutlo  en^a  de- 
functoSi  3S1 .  Absolulio  porl  mortom  Petri  Abielardi  fucta 
a  Petro  Yenerabili  Cluniacensi  abbale.  Vide  plura  ibi. 
Absolutio  generalis  in  Coena  Domioi  in  Ecclesiis  roajo- 
ribus  fleri  solita,  et  in  quibusdam  aliis  ordinis  S.  Bene-. 
dicti,  366. 

Alistinentia  illa  grala  est  Deo,  qu»  non  solum  mala 
fugil,  verum  et  licita  alia  cum  modo  s.umit,  ;tli.a  conlcm- 
plando  Dcum,  omnino  dimUtit,  8-i.  Abstincnlia  a  s^iigiiiue 
ct  sulfocato,  an  sft  deeretum  aposloiorum,  an  simpiex  in- 
dulgentia?  265«  430.  Al)slinentia  a  carnibus  quomudo  fuit 
olim  in  usu  fn  Ecclesia ,  425.  Yide  piura  ibi. 

Adam  ideo  gravius  a  Deo  objurgaltis  qnam  Eva,  quia 
quod  impossibiie  noverat,  inco^siderale  appetobat,  84. 

Adam  eflicaciam  noxia  vjlandi  nunqiinm  ex  se  linbuit, 
nisi  defendente  Deo,  57.  .4damo  non  peccante  omnc»  ejus 
posteri  futuri  beati,sicut  pcccanle  omnes  fuere  damuaLi, 
79,  312, 

yEdiflcare  aurum,  argentnm,  lapides  pretiosos,  lignum, 
fenum,  stipulam,  quid  ?  240.. 

Aflinitas  carnalis  ot  spiritiialis,  218. 

Agenda  qirid?  587.  Agenda  morluonim,  Hl. 

Allii  usus  rcprobatus,  26  i,  42:). 

Almutiar-um  iisus  canonicis  et  mon 'chis  communis.  Yi- 
de  plura  ibi,  597  ad  40^.  Unde  incierum  etcienolna  inve- 
cius?  398.  Aimutia  et  melole  \dem  ex  Gabr^  Peuuoto  et 
ex  aliis  clericis  rrgularihns  S.  Augusliui,  398.  lii  capile 
gestarisolita,  nnn  super  brachia,  nisi  paucis  ab  hinc  an- 
nis,  397.  Ex  eanim  gesutione  tierperam  gioriantur  clenci 
regulares  Ivoniani,  seu  S.  Auguslini,  597. 

Amator(S.)  episcop.  Aniissiodor.  quid  in  ofllcio  dia- 
oonatus  cgerit  ?  ol6. 

Angelus  mox  mox  cum  coclo  et  in  cnclo  conditus,  63, 
505.  An  profecerint  tn  cognttionem  mystcri  ^rum,  307. 
Angelorum  praelatio  ad  quod  Instiluta,  et  (](uando  finion- 
da,  63.  Angelus  sine  gralia  cecidisset;  cum  ea  Uim  bonus 
quam  malas  perslitissent,  Q^,  Inter  angelos  pauciores 
damnati  quam  scrvati  :  inter  liomines  contrario,  80.  Num 
angeli  stalim  a  couditu  suo  Deum  inluitive  cognoverint? 
iVi,  Angeli  boni  nonnunquam  homincs  torquent,  194.  Ju- 
storum  animas  in  ctelum  deferunt,  sicut  damnatorum  daa- 
niones,  193,  335.  Singuli  singulis  animabus  doputantur, 
19 (.  Reguis  etc.  etiam  prapsicTenl,  191.  555.  Singuiorum 
oQicia  describit  Pullus,  193.  Angelos  malos  maiis  gen- 
tibus  prsesidere  quidam  putaverunt,  195,  356.  Omnes  in- 
discriminatim  et  ex  quolibet  ordine  ad  minlsterium  mit- 
tuntur,  196,  357.  Angelorum  ordiues  el  oflicia,  197.  Yir- 
tutum  ministerio  miracula  fiunt,  198,  558.  Aslant  angeii 
sacriAcio  missae,  358. 

Anima  Adami  an  angelis  coieva?  62,50i.  Animje  umnes 
primis  similes,  sciiicct  Adami  el  Eva^,  62,  304.  Anlma  ho- 
miiiis  simplex  in  corpore  suo  ubiqoe  est  tota,  42,  297.  Ani- 
ro»  simplicitas  el  indivisibilitas  astruilur  coutra  veteres 
philosopt^os,  42,  297.  Yetcrumsentenli^deanimaesilu  Iq 
corpore,  42,  297.  Anim»  origo  an  ex  traduce,  70.  4nimfl) 
omnes  bons  a  Deo  creantur,  7 1 .  In  corporc  creautur,  7 1 . 
Anima  et  corpus  in  homiue  intcr  se  non  conveniiint  ut 
partes,  sed  ut  natur£,inscnsu  PulH,  74,  3il,etc.Ajiimam 
separatam  personam  ess(^  quidamdixerunt,  311. 

Antichristi  persecutio,  266.  Ab  ipso  deccptl  non  cre- 
dnntur  ad  fidem  redituri,  266.  Ejns  regnum  per  tres  an- 
noscum  dimidiQ,  267.  AChristoaut  a  Hlchaele  interiicien- 
dus,  2t>7. 

Apparitfones  Christi  et  sancloram  quomodo  intelligen- 
d«?  148,  34i.  Apparitiones  angetorum  in  humana  specle 
qiiomodo  Ount,  147.  Apparitio  Spiritus  sanc.ti  in  igneis  lin- 

Siis  et  in  columba ,  1 17.  Nec  vera  columba  nec  vcrus 
,iiis(^it.  147, 


rj 


Aqua  calici  miscenda,  255.  Num  «bsqoe  ea  valeatcoB 
secratio,  413. 

Aristoieiis  sententia  de  situ  anims  io  oorpore,  307. 

Armilausa  quld,  397.  Idem  est  com  almutia,  397, 4O0 

Attributain  Deo  noo  distinguuRtur  ab  ejuaeoseatia,  Sk 
Per  ea  non  Qiulatur,  36. 

Atlrilio  ex  solo  gehennse  metu  concepla  liKoflBri««r3 
est,  eliam  eoni  sacraroeoto,  350.  Docinna  hujusmod*  de 
i^ttritione,  nova  est,  periculosa,  etc,  S50. 

Augustiniani  clerici  (dictivuIgoCanonici  Regolares)  m- 
dem  ac  monachf  exerciiiis  Tacabant,  362, 366.  Sub  Uom 
Carnotensi  ca?pere  in  Gaiiia,393.  AugustiniaoiS.Geao\e- 
fse,  400.  Falso  sibi  vindicant  lanqram  sui  iasUtulf.  phin^ 
Christiani  orbissedes  metropolil.  et  episcopales.aOS.  Per- 
peram  gioriantur  ob  almutiarum  usum,  397.  Eorum  hab»- 
tus  superior  qualis  sit  aut  esse  debeat,  400.  CucuJbli  ei 
caputiati  incedere  debent,  400. 

Aucnstinus  (S.)  propri.is  oralionibus  ad  verara  Cden 
sese  disposuft,  150. 


Baplismo  solet  ignis  adesse  ad  designandnm  S.  Spiritcs 
advcntum  in  baplizalos,  155,  518.  Baplismi  necessilaf,  ^, 
153.  fiaptismi  eflicacia,  153.  Piura  habes  in  Ob.,  315.  E^- 
plisaio  non  derogat  lavanlis  aut  loli  penersiljis  modo,  ba- 
ptifcindi  regula  sorvciur,  15 1,  318.  Esi  rcpnrsert.tiif» 
morlis,  scnuituive  et  resurreclioQisClirisli,  155.  Cur  iniia 
mersio  ?  155.  Non  iterandus  bapUsmus,  1.77.  In  b2p'Jsun 
cali  aperiunlur,  et  quid  hoc?  Iu6.  Ab  ecclesia,  dom  ba- 
ptizanlur  filii,  arcentur  parenles,  400. 

])ciiedicli(Sp)  adhuc  morlalis  inliiitiva  Dei  visio  a  Pnllo 
suadetur  ex  %IIato  S.  Greg.  pap»  lextu,  65.  £t  plunbo! 
ostenditur,  306. 

fienedictini  monachi.  Yide  verbo  Monaciu. 
'   Bcneficia  ecclesiaslica  quomodo  sunt  conrereoda  et  ac* 
cipienda,  227. 

fiiberes  seu  potus  in  Cocna  Domini  et  1n  diebus  jriaBi 
frequcnles  apud  monachos  et  alios  ecclesbstSros  n^«, 
422.  Solemniter  adhuc  hodie  vigent  apud  Canonkoi^  K^< 
clesix  Senonensis  in  abbalia  S.  Petri  Yiii,  424.  Vide 
vcrbo  Po/i« 

fionorum  tria  genera,  167, 203.  Boni  facieiidi  diflicullaY 
ad.  9uid  prosU?  89.  fiona  opera  moriua,  per  pmiitetttu 
rcviviscunt,  165  (male  167).  Buui  malos  vldeat  in  infcmo. 
51. 

Bruta  animalia  nos  superanl  in  exercitio  seBsuum,  77. 

But.vri  usus,  et  abstinentia  in  Ecclesia,  et  poUasiiBim 
in  Gailicana  seo  apud  Francos,  264,  428. 


Cslibatus  S.  PaoU  apostoli,  232.  Item  sacerdoUim,  216, 
391. 

Cancellarii  nnde  dicti?  391.  £o  muDere  foneu»  Bobei^ 
lus  Pullus  cardinaiis,  591. 

Cancellis  olim  chigebatur  albre  et  pre^^rteriom  adar- 
cendum  laicos,  391. 

Canonici  calhedrales  et  clerlci  regulares  S.  Angusiini 
non  secus  ac  monachi  culpas  soas  oTim  \n  capilnlo  cor?m 
omnibus  confltebantur,  3o2,  366.  Cineoicofum  reguian 
scripsit  Crodogan^s  episcopus  Metensis,  S63.  Caiioniri 
calhcdralcs  non  aiiter  olim  qtiam  monacbi  regularis  \ilje 
oommunibus  exercitiis  vacabant«  S63.  Can^^nieorum  mensi 

auo  lempore  ab  episcopali  divulsa?  587.  Proprlom  possi- 
ere  lunc  eis  licuit,  cuni  aiitea  monarht>runi  instar  coovi- 
verent,  587.  Libertas  et  immuniias  in  eonim  domibusa 
Ludovico  Pto  concessa,  588.  Griseis  ct  variis  Tesiihos 
tunc  utcbaiitur,  388.  Canonici  unde  dicli?  389.  Caooaici 
sen  comites  Lug  lunensis  Kcclesiac,  Laudunenses»  Boibo» 
magenses,  etc.  almutias  in  capite  gestare  coosoeveniBi, 
399.  Cucullati  omnes  incedere  debent;  jnxla  consUt.  «» 
eiiiorum  BasileeDa.  et  Senonens.,  597,  S99.  CaooBieoraBi 
Kalendariom  quid?  401.  Cjnonici  Senoiieoses  ad  S,  Pe- 
trum  \'fvum  quoties  accedant,  ubi  de  Iribos  vinis  bAMBt 
ter  in  anno,  424.  Canonid  seu  ciend  regulares  S».  Aug« 
slini.  Yide  in  veid>o  Atujuslhuam, 

Capella  quid  ct  unde?  392,  elc.  Ubi  de  capcUls  el  ca- 
pellnnis  regum  Christiani.(siiiioruffi. 
Caoellanusel  parochianus  sacerdos  qiiit  22K 


loOl 


INDGX  IN  ROCEaTUM  riLLUIl. 


f5<n 


Cappa  seu  cacalla  S.  MaPliai  ia  booore  habita  apud  rc- 

ge.'9  Francorum,  39 L 
r^rncs  edere  scxta  fcria  el  jejuniorum  diebus  vidctur 

oliin  fuisse  in  usu,  saltem  quibusilam  in  locis,  264,  4i5. 

Vmjc  plura  ibi.  Abstinentia  a  carnibus  diebus  Sabbati 
qu<in()o  coepit  in  Ecclesia  ?  425. 
(asei  comroendatio,  264,  4^. 

Charilas  perrecta  et  matura,  1G8, 355.  Fons  est  in  quo 
alieaus  non  communicat,  168,  353. 

Ch  istusguomodo  concepus  in  senteulia  Pulli,  109, 
318,  331.  Kjus  conceptio  purlss.,  90.  Ornoes  naturae  dc- 
feclus  prster  pe:catum  ct  igno;autiam  suscepit,  116. 
Morte  naturali  obiisset  si  iuteremptor  defuisset,  118. 
£jus  corporis  adhuc  mortalis  dotes  gloriosa^,  ut  in  malris 
utero,  in  sepulcro,  dum  super  aquas  ambularet,  etc.,  118. 
Christus  nec  in  merito,  nec  in  ctiarilatc,  nec  in  scienlia 
profecit,  119.  Veram  pueritiam  babuit.et  quaulitatem 
corporis  infauUIcm,  12i.  Qirisius  secundum  bumanitalem 
peccata  dimittit,  Miracuia  fecit,  baptizat,  judicalurus  est, 
etc,  123.  Qoomt^do  data  est  ei  omnis  potestas?  12i,  130. 
Peceare  noB  potuit,  127.  Cur  tristis  et  mccstus  esse  vo- 
luit,  131.  Cur  rogavit  quod  evcnturum  noo  csse  sciebal? 
152.  Kum  solum  timorem  babuit  qui  revereutialis  dicitur, 
151,  536.  Num  pro  suis  omnibus  crucifiioribus  oravit? 
136,  537.  Christus  viMone  loco  lidei  utebalur,  136.  In 
morte  desiit  esse  homo,  158.  Conlra  Potrum  Pictaviensem 
et  alios  ejusdem  aevi  tlieologos.  .4b  inferis  rediens  secum 
abduxit  purgandos,  14(,  511.  Rcsurgendo  propriam  reti- 
nebat  speciem,  aliam  discipulis  osteudebat,  145.  Christus 
solus  gemioa  nunc  sLola  potitur,  146, 512.  ciauso  prodiit 
malris  ulero,  2.*j6.  Quomodo  est  in  Kucharislia?  256.  Ejus 
ralio  convcrsandi  cum  hominil).-s,  2G0.  Kjus  consubtan- 
tialitas  cum  Palre,  201.  Vultu  (!c:'ormem  fuisse  qui  dixe- 
rupt?  524.  Jj^txsemine  B.  Virginis  rormatum  fuisse  potest 
citra  errorem  dici,  528.  Kx  Iribus  subslaniiis,  aut  ex  dua-r 
bus  eum  coustare,  utrumquc  recte  poLost  dici,  551.  £i 
adhuc  setate  iufanti  quidam  i^norantiam,  alii  plenam  sa- 
picntiam  adscribunt,  532.  Lpistola  hac  de  re  Guilliolmi 
(seu  polius  (faltcri  qui  iuit  episc.  Lauduneusis)  de  Mau- 
ritan  a,  552.  Christus  quam  peccandi  pntculiam  habucril? 
'(51.  Christi  dens  aut  prsputium  num  in  terris  asservcn- 
turetubi?451, 

Ciborum  libertas  per  ChrisLum  restiluta,  265. 

Ciborum  delectus  in  Quadragesima  qualis  oJim  fuerit, 
426, 

Circumcisionis  necessitas;  quibus  et  quo  tempore  in- 
dicta  fieri,  98  : 

Clerici  honorandi,  nec  eorum  vita  a  laicis  dijudicanda, 
222,  252.  In  clerum  admiltendi  qui  et  quomodo?  i25.  Cie- 
ricorum  cseiibjtus,  226,  252,  590. 407.  (:lericorum  locus  in 
Kcc  esia,  226,591.  Venalitatis  uiliil  exerceanlin  minisle- 
rio  suo,  231.  Clerici  culparum  suarum  (leviorum)  confes- 
sionem  alternalim  facere  debont  in  capilulo  ex  pr^cripto 
concilii  A.quisgranensis,  565.  Clcricorum  vita,  mf)ros  et 
exercitia  t>im  privatim,  tum  in  Kcclesia,  qualia  csse 
debeant,  403,  406.  Ratherii  cpis.  Voroncns.  cpist. 
pro  instructione  clericorum  et  maxime  parochorum,  405. 
tiericorum  regularium  S.  Auguslini  habilussuperior,  400. 
Caelera  vide  verbo  Auaustbtiani.  Clerici  regiilares  S.  Ge- 
novefae  Parisiensis  a  Victorinis  ejusdem  instiluti  ducunt 
ongmem,  400. 

Ctclum  an  stt  tolubile,  et  curo  ipso  circumdant  babita- 
lorcs?  63,  505.  Coilorum  numerus,  ^O.^J. 

Ca*na  Domini  Judaico  morc  nou  reducenda,  261,  422, 
elc. 

Communionis  sub  ntraque  specie  varii  in  Ecclcsia  ritus, 
516.  yEvo  Pulli  vigebat  in  qn|busdam  ecclesiis,  in  aliis  non, 
516,  421.  In  cathedralibus  et  ma^oribus  ecclesiis,  laid  sub 
utraque  specie  communicabant,  seous  in  minoribus,  517. 
O)mmunio  sub  utraque  specie  monachis  polissimum  con- 
cessa,  517.  Viget  adhuc  hodie  apiid  Sandion.ysianos  et  Clu- 
niacenses  monachos  ordiuis  S.  Beoedicti,  518.  Cur  laicis 
ncgata  ab  Ecolcsin,  415.  Communio  intirmorum  quomodo 
olim  facta,  416.  Vide  piura,  416.  Ommuuio  sub  intiiicto 
pane,  417.  Modus  ejusdem  sumend»  apud  Graecos,  420. 
Apud  monachos  S.  Dionysii  prope  Lutetiam,  421.  Com- 
munio  p>r\ulorumquaILs  essnt,  4zl. 

Conceptio  Christi  quomodo  facta  secundum  opinionem 
PuIIi,518,  331. 

ConciUi  Claroroontanl  decretum  pro  communione  sub 
utraque  spocie,  317.  Basileensis  et  Senonens.  pro  gesta- 
Itone  almutiarum  in  capite,  599.  Conciliorum  textusquo- 
rnodo  citandi,  521.  Quiuquid  Inconciliis  aut  Patribus  legi- 
t*jr,  non  semper  est  indubitatum  iidei  dogma,  521. 

(joncopisccntia  quid,  94.  Est  peccatum  originalc,  95. 
Quare  post  baptismum  reiinquitur.  95, 94.  Vide  314. 

Confessarii  aucupio  deludentes  ad  se  yenientes,  qul 
sjnt,  21 1,  570.  Non  prteposlere  debcnt  absolvere,  21 1. 


llli  probautur  qui  sacramcntalero  absolutionera  non  staU.ii 
Iropeudunt,  580. 

Confessione  ei  poenitentia  maxime  est  opus  et  quare? 
^15.  Kjus  necessita$,  152.  Dc  confessione,  162.  Tn  ea  nihit 
cst  celandum,  162.  Ad  salutem  est  necessaria,  206.  Con-* 
fessio  venialium  cosqualibus  facienda,  206,  562.  Benedi- 
cliuisbisperhebdomadam  Qt.  562.  Mum  sit  laicis  facienda? 
565.  Muiieribus  eliam  Gebatln  casu  necessitalis.  565. 

Confessio  publica  pcccatorum  non  uno  ritu  olim  fiebat» 
56.3.  Confessio  generalis  ad  Primam,  Missam  et  Clompleto- 
rium  quam  vim  habcat,  565.  Confessionis  sfepius  ropetitae 
fructus,  506.  Conlessionis  sigillum,  207.  Confes.sio  dobet 
ess?  inlcgra,  208.  Ojnfiteri  cliam  debemus  circumstanlias 
nolabiles.  209,  210.  Confitendum  proprio  sacerdoU,  ei 
quando  aliis  licet,  210,369.  Confessionis  generalls  formula 
qua  utebantur  Ciuniaceuscs,  506.  Simili  utebanLur  ca::o- 
nici  Cathcdra!es  et  clerici  regularcs  S.  Augnslini,  566. 

Conflrmalionis  sacramcQtum  gratiam  auget,  1$8.  Ejus 
dignitas  et  excellentia,  158.  Quando  institutum?  549. 

(^onilnentes  el  conjugati  qu'  mode  vivc re  deboant,  252. 

Conlritionon  ofllcit  sacramentorum  efCIcaclae,  551.  Vido 
plura  ibi. 

Corpus  Chrlsti  integrum  in  co^lo  et  in  multls  altaribus 
etc.,61.  Vide  verbo  Euctiaristia. 

Crater  Baccbi  lettisea  potione  animas  ad  oblivionem 
priorum  inebrians.  72, 510. 

Creatio  muodi  sex  diebus  vel  simul  facta,  62.  Omnia 
Deus  simul  condidit  quia  post  quietem  nibil  dissiroile  au( 
de  nova  materia  adjedt,  62. 

Creaturarum  existentia  Deuro  esse  ostcndit,  51. 

Creaturarum  exislcuLia  arguit  eas  a  Deo  diligi,  ^ 
Quomodo  tres  creautes  et  unus  Oeator?  42. 


Deroones  nonduro  in  infemo  detenti,  66, 509.  Dsroonef 
statim  mali  fuere,  508.  Daemonum  naturam  seu  substan- 
tiam  jam  non  esse  bonam  \idetur  asserere  Puilus,  67, 
508.  Daeroonuro  natura  num  per  [leccatum  mulata?  508. 
Daemonis  casu  humana  naiura  meilor,  angelus  faclus  est 
roajor,  82.  Nihil  juris  habebat  in  horoinem  quem  malo 
dolo  deceperat,  157,  357.  Daemones  corruerunt  a  novem 
ordinibus,  199. 

Daemoniorum  principi  sois  quique  in  ordinibus  serviunt 
et  quomo«lo?  200,  etc.  Daemoniorum  priuceps  cujus  ordi- 
nisfuerit?201,559. 

Damnatos  quosdam  aut  in  infemo  detentos,  salutem 
coijsecutos  csse  opinatur  Pullus,  242,  409.  Eoruro  sUitus 
in  inferno  posL  judiciam,  287.  Damnatis  an  prosint  suin^a- 
gia  fidelium?  29». 

David  non  per  subjectam  crealuram,  sed  per  Deum 
ipsum  imroediate  gratiaro  prophetiae  accepit,  201. 

Deciroae  a  laicis  propriis  parochis  persolvendae,  et  cur 
et  quomodo?  222. 

Desperare  in  hac  vita  non  debemus  de  salute  peccato* 
ruro,  54. 

Deus  unus  tinturo  est,  52.  Dei  existenlia  oslenilitiir, 
31.  Noc  actuum  nec  accidentium  est  susceptivus,  5(>. 
Nullis  partibus  tenditur,  nuliis  formis  yariatur,33.  Magnus 
est  et  pulcher,  sed  sine  quantitate  et  qualitate,  35.  Dous 
bonorum  et  roalomm  auctor,  quo  sensu  ?  190.  Quomodo 
vult  omuesbomines  salvos  fleri?  54,  500, 501.  Vide  verbo 
Chrislus. 

Diaconi  sacrum  calicem  olim  populo  ministrabant,  515. 
Apud  eos  etiam,  in  absentia  saceraotum  llebat  exomolo- 
gesis,  564. 

Dictionibus  si  proprie  vel  improprie  utendum,  nusqaam 
tamen  reprebennenda  auctoritas,  55. 

Diligit  Deus  tam  bonos  quam  roalos,  448.  Plura  ibi  de 
Dei  diloctione.  Dilexit  Deus  Jaeob  et  Ksau  odio  habuit, 
quoroodo?  46.  Diligiu  Deus  praedesLiuatum  ad  roortem 
quandiu  roanet  in  bonitato,  47. 

Dionysii  (S.)  occlcsia  Benedictini  Ord.  prope  Parision 
episcnpalibus  juribus  gau  iot,  566.  Tn  ea  viget  adhuc  com- 
mur.io  sub  utraqne  spocie,  et  sub  intincto  pane  quo  ad 
roinistros  altaris,  518,  421. 

Dionysii  (S.)  Areopagitae  sententia  de  angolis  tantura 
assisLonlibus  mo<Jeste  refutatura  Pullo,  358,  357. 

Disciplinarum  seu  >irgarum  usus  in  sacramento  pcrni- 
tentiae,  220.  Vindicatur  a  consura  Gersonls  caucellarii 
Parisiensis,383.  Yideplura,582  587. 

£ 

Ecclesiae  tres  sunt  partes,  praelali,  continenles  et  con- 
jugati,  id  est  Noe,  Daniel,  Jcb;  in  ag^^K),  leCiO,  et  moiea- 
dino,  552,  406. 

£leomosina  quomO(!o  facienda,  222. 

Klias  et  Kuoch  in  paradisum  terrestrem  translati,  90. 


1505 


INPEl  IN  ROBERTOM  PULLUM. 


1504 


Ad  saltttem  Judsoram  resemti,  148.  Plura  de  iHis,  266l 

Essentia  Dei  personis  non  est  composlta,  53. 

Eucharisti»  ndes,  61.  Eucharistiam  percipiens  dignnt 
est  conviva  sedeus  ad  mensam  diviliSt  103.  Euohanstia 
sseptus  sumenda,  158.  EucharisU»  figur»  manna  et  aqua 
a  Mose  educta,  253.  An  ilem  credeutibus  et  eas  sumenti- 
|)us  valuerint  quod  res  ip^?  255,  401.  Eucharistis  loco 
lierba  olim  sumpta.  255.  Eucharistia  in  pane  et  vino  cele- 
bratur,  et  quare,  25  i.  Non  iudigne  sumend^,  254.  Eucha- 
ristiam  indigne  sumentes,  corpopall  morbo  et  etiam  movte 
pnniti,  255,  413.  Eueharistia  quomodo  esi  sumenda?  255, 
415.  Eucfaaristia  intincta  nondebetdari,  256, 417.  Qualiter 
a  laicis  sumi  deberet,  Chrislus  sponsae  suae  commlsit  judi- 
cio,  255.  Eucharistia  sub  specie  viiii  cur  laicis  negata? 
415.  Eucharislia  reis  ad  mortem  damnatis  deneganda,  379. 
Eam  sibi  dari  peliit  a  rege  cemes  a  S:  P$ulo  proxime 
plectendus  capite,  nec  impelravit,  575.  Eucharistia  mar- 
t,vribus  porrigenda,  57S.  Eucharisii»  viatico  munitis  non 
est  deneg^da  ecclesiastica  senultura ,  973.  Eucharistia 
prscipuum  et  sjcramentum ,  257:  A  quibus  conficiendat 
259.  Quibus  danda  aut  ueganda,  259.  QuOties  sumenda, 
299.  Vide  Verbo  Commumo, 

Excommuotcatio  laU  tacitis  reorum  nominibus,  207. 
AUa  nominibusexpressis,  207.  Excommunicare  est  tradere 
8atanae,  208,  367.  Excommunicatio  a  Paulo  apostolo  lata, 
gu»  erat,  208,  366.  Excommunlc^t^jn  mortuos  non 
ferenda,  217,  381, 

{Ixpositio  moralis  sacriflcii  Galilsonim  sanguine  misU 
ai  Pilato,  165.  Item  trium  resurrect\onum  de  quibus  in 
Evangelio,  ad  tres  differeatias  peccatorum  cogiutionis, 
oneri»  et  consuetudinis,  170.  Resurrectionis  Lazari,  215, 
9T9I.  Duonim  denariorum  stabulario  creditopom,  247.  Noet 
C^el,  Job  ia  agro,  iecto  et  molendino,  252»  400. 

F 

Factnm  non  potest  non  fieri,  61, 303, 904. 

Famem  Deus  vocavit,  id  eat  angelwm  fami  priepoaium^ 

Fide  absentia  quam  cognitione  prcsentia  firmius  tene- 
mus,  94.  'Fides  quomodo  justificat  sine  operibus,  139  Fides 
non  ex  operibus  nata,  venim  pariens  opera.  149.  Kides 
gratttitum  Dei  donum.  151.  Vide  plura,  151.  Ejus  efficacia 
mixta charitati,  152.  De fide, spe eleharilate,  139. 

Filii  justi  ponnupquam  c^untur  a  Deo  in  dolopem 
parentum,  in  proprii  meriti  augmentum,  99. 

Firmamentum  stal,  non'  tamen  stantibus  stellis,  ut  ait 
habitalio  idonea  sanctis,  63,  305.  • 

Fiagellantium  secta  ab  Ecclesia  reprobata,  383.  Flagel- 
lationts  praxis  in  sacramento  pocnitentise,  220,  582  A 
elericis  et  sacerdotibus  cilra  irregularitatem  usurpata, 
etiam  publice,  384.  A  censura  Gersonis  defenditur  pocni- 
tcntialium  virgarum  usus*  moderatus,  384.  Flagellatio 
quam  ob  causam  in  Ecclesiam  est  introducta,  387. 

Fiamma  versatiiis  anle  ostium  paradisi  posita,  quid 
significet?  85.  Extinguit  eam-unda  baplismi.  160. 

Fortaue  apud  theologos  non  semper  dubitalionem  de- 
nout,  99,-297.^ 


gnitionem  concessam  Aiisse,  65, 506, 307.  j^jindem  S.r>fe- 
gorii  capot  aumma  devotione  fideque  certiasfiiia  aJBPrra* 
tur  in  abbatia  S.  Petri  \ivi  Senooensis  ab  8U0  prof« 
annis,  306.  Eidem  In  Scriptaris  fldes  ceiU  debetuv,  80. 
Guibertttt  abbas  Novigentinus,  343.  Vide  Terbo  Jjicas 

Guilielmus  Estias,  514,  526 

Guil(elmi  de  MauriUnip  epist.  ad  Hngonem  a  S.  Ykt» 
re,  532l  Sed  mtjiii  videtur  in  anliquo  Godiee  TestitoeiMlaM 
esse  €talUnia  de  MawrUarna  qui  Tuit  episcopos  LandDiMfr 
sis,  huicque  ervori  causam  dedisse  lidetur  iDitlalii  lillcra 
in  priorittus  ex^plaribus,  aolita^e  foQsan  (ut  qMiris  esli 
scnpu. 


Haeretici  num  sacramenU  conflceve  posaSal  «t 
strare?42i. 

*    Henricus  Angli«  rex  Db  cedera  S.  Hmmhb  CaBtoar.  a 
monachis  cathedralibus  Omtaariae  flagellatnr,  586. 

Henricua  imperator  a  cenfeasariis  suis  vi^gis  < 
ttts,386.' 

Herbam  pro  eucharistia  a  quibasdam  olim 
fuisse  videtur  insinuare  Pullns,  255. 

Homines  tot  fntttri  beati  quot  angeli  ceddemit,  19. 
Hominnm  multlplicatio  et  proereatio  qiloaMHlo  fiat  el  ex 
qua  materia?  Singularis  sententia  PuUi,  971, 450. 

Hugo  (S:)  etPetrus  (S.)auni^censesabbates,poiil 
bus  insigniis  caeierisque  publici  sacevdotii  dc      ' 
394. 

Hugoni  a  S.  Victore  Yiaticum  somere  dob  valCBli,  1 
tamen  osteusum,  417 . 


Idaearom  in  Deo  qn»  causa  et  «atio,  85,  S6, 901 

Idiomatttm  commttnicatiionem  ipteff  aniaiiDi  et 
egpegie  ostendit  Pullus,  76. 

Idololatri»  cscltas  drca  ploraliUlem  deonoD,  XI 

Ignls  in  baj^smo  quid  signilicet?  548. 

Ignorantiam  et  peccatnm  Chvistus  nonqoam  jaboit , 
116.  De  ignorantia  p.uribus  aglt  PuIIos,  183.  IgBor^piU» 
tam  originalis  quam  actualis  in  gentiboa  colpam  habec, 
ih  Christianis  ea  solum  quae  actuaiis  est,  184. 

Imaginatio  quid  sit?  78. 

Immensilas  Dei,  42. 

ImmuCabitis  Deus  cum  plus  minos  bomiiieo  diligit,  43. 

ImmuUbilitas  D^i,  35. 

Impiornm  quorumdam  corporis  ad  tomulom,  anins  34 
iafernum  prophetico  spiritu  patefacU  est  ruina,  3o.  SLU 

IncarnatioQe  Deus  uon  est  muUtus,  36.  IncamatirBea 
Chrisli  sola  gratia  Deus  pr«?destina\1t,  57.  Incamaiio  car 
diu  diiaU,  96.  In  hoc  mysterio  non  semper  a<ibaenfBdiia 
rationibus  a  congruiuie  et  decentia  petitis,  323. 

Incarnalus  ita  est  Christus  ut  Verbum  personaliter  ciU' 
tum  fuerit  ipsi  humaniUtis  seminario  (joxU  Pulli  seDtrc- 
tiam)  quod  in  homincm  erat  formandum,  109.  Vide  lo 
Observ.  ubi  prolixe  dc  ilia  opinione  a  pag.  318  ad  S51. 

Ingenitus  solius  Palris  nomen  est,  38. 

Ira  et  furor  Dei,  quid?  47. 

Isaac  sacrificium  ouid  significet,  114, 137 


Gabrielis  archangeli  officium,  145. 

Galteri  (alias  Guilietmi)  de  Mauritania.  Y.  inf.  GuUielmuSi 

Galteri  a  S.  Victdre  liber  eontra  4  Galliae  labyrinthos, 
327. 

Generatio  aeterna  Christi  creditur,  non  scitur. 

Genimen  vitis  allegorice  exponitur  a  Pullo,  106. 

Genovefenses,  seu  clerici  regulares  S.  Auguslini,  400. 
Canonicis  cathedralibus  nonnunquam  subserviunt,  400. 
Cur  almutias  non  gesUnt  in  capite?  400.  Vide  yerbo  Ath 
gustiniani. 

Gignit  omnis  res  id  qnod  ipsa  est,  equus  equum,  homo 
hominem,  Deus  Deum,  34,  291. 

Gladii  dtto  Ecciesun  quibus  et  ad  qu»  depaUti,  5K13, 
376. 

Gratia  Dei  inspiraU  voIunUs  Unts  virtutis  est  ut  nus* 
quam  absque  effectu  sil  nisi  cum  ipse  homo  gratiae  defue- 
rit,  204.  Graliam  Detts  aliqttando  relinet,  sed  nttlli  imper-i 
tit  malitiam,  48.  Grati»  medicinalis  mira  Dei  in  homines 
dispositio,  53.  Si  peus  vellct,  sanaret,  vcllcl  autem  si 
amaret;  nam  s!  amaret  amato  bene  vellet,  55.  Gralia 
primo  homini  Um  necessaria,  ut  absque  ea  nihil  possit, 
64.  Gra  ia  Mediatoris  remedio  est  inlirmalis,  at  languor 
uihil  obsit  salttti,  prositliumiliUli,89.  Gratia  Judso  minor 
erat  quam  Christiano,  102.  Gratiae  interioris  repudinm 
ag.iovisse  Tidetor  Pttllns,  204,  360. 

Gregorii  (S.)  Magoi  locus  quidam  explicatnr,  quo  in* 
lUiit  S.  Patri  Benediclo  adbuc  mortali  intuitivam  Dei  co- 


Jejnnii  commendatio  et  atiliUs,  229.  Jejonatari  seioel 
in  die  comedere  debent,  263, 424.  Landanda  praxis  eorom 
qui  a  coenula  seu  collatione  abslinent  et  ctbom  samai'i 
Untum  sub  solis  occasum,  424.  Jejunium  non  debet  sn!i<^ 
licet  ob  aliorum  ciborum'  penariam  camiom  esos  ooonait- 
qoam  concedatur,  425.  Vide  plara  ibi. 

Jobfiliisanctierant,  193. 

Jonas  episcopus  Aoreiianensis,  362. 

Jndam  traditorem  post  Christt  resaFiectiODem  laqae» 
viUm  finivisse  opinatus  est  PuUus,  187,  KSI. 

Judex  sacerdotis  vice  fongilur  erga  reos  capitis  daana- 
tos,  211,  371.  Vide  plora  ibi.  Jodicis  olBciom  erga  reco. 
212. 

Jodiciam  oniversale  et  oraDes  illios  cifeonntJUMias  lo- 
culenter^xplicat,  275  ad  288. 

Judicat  Deos  secttndum  qood  inveott.  49. 

Jugum  Christi  quomedo  saave,  iicet  arcu  «I  Tja  qts 
ducit  ad  vitam,  lOS. 

Justificatio.  Ad  jostifieatiooi^  graliam  qoo  onfiBe  daa^ 
namur,  352. 

Jostos  qoosdam  in  quocanqoe  sUto  slve  ddIbr,  sir^ 
legis  sibi  Deus  resenavit,  96. 

L 

Lancelotos  Daclacscribit  poNiiteates  a 

flagellaiidos,  386. 


l^ 


INDEX  IN  tlOBERTUM  PULLUM; 


1504 


Lnnfranci  (B.)  libellas  de  celanda  confessione,  364.  No- 
Lis  illustratus  a  D.  Luca  Dachery,  36  i,  365. 

Le;?aliuin  Gnis  Christas,  el  quomodo?  106.  Ea  panlatfin 
imininuit,  106.  £o  pacto  lcgem  flnivK  ul  flguralia  in  oper^ 
cesiarent,  in  doctrina  permanerent,  106. 

Legis  veteris  et  novsB  differentia,  101. 

Libertas  hominis  in  statu  creationis,  5G.  Libertos  fuit 
pcrfecta  in  primo  homine,  64. 

«  Liberum  arbilriam  quid  sit,  6i.  Angells  quam  horaini- 
bus  potenlior  daU  liberus,  6i.  Liberum  arbitrium  in  ho? 
mine  depressum,  non  tamen  exslinclum,  6i.  Liberi  arbi- 
trii  natura  seu  deflnitio,  354. 

Lignum  vii»  in  paradiso,  89. 

Limbus  Palrum,  qqis  locus?  139,  3H,  140.  De  patriar- 
chis  in  eo  detentii<,  140. 

LocutioBcs  quas  cathoUcus  non  habet  \jsus,  Titiosum 
esi  in  flde  usuipare^  114.  Profanae  vocum  noviUtes  evi- 
tands,  113. 

Loquendurc  sobHe  in  febus  fidei,  115. 

Lucas  ('D.)  Dacherius  Notis  et  Observationibus  Lan- 
ft^anci  opera  iilustrat,  316.  Evulgat  Batramni  monachi 
Corbeiensis  librum  De  NaliviutB  Uiristi,  3i4.  B.  Guiborti 
Novigcnliul  opera  cum  Nolis  publici  juris  facit,  345.  Mat- 
ihafi  S.  Florenlii  abbatis  epislolam  de  communione  par- 
vulorum,  416.  item  Jon»  Aurelianeosis  librum  De  iRsti- 
tutione  Ulcorum  cum  pluribus  aUis,  334.  EJus  pro  auctore 
studium.  Vide  in  Prajlatione. 

Ludovicus  (&.)  Galliarum  rex  a  confessariis  sub  flaed- 
lari  solitus,  386. 

M 

Malum  pdsse  non  6ii  vitium,  sicul  nec  posso  oonnra, 
virlus.  99.  Art  mala  velit  Deus  fleri,  etquomodo?  4«.  Ma- 
la  slnit  eyenire,  el  qnare?  131. 

Maria  Virgo  In  pariu  et  post  parium  .  qucm  enim  clau- 
slra  virginiuiis  integra  susceperunt,  intcgra  quoque  edf- 
derunt,  122.  De  MariopV.  assumptione  sententia  Galleri 
a  S.  Viclore,  3i3.  B.  Mariam  Jam  in  came  glorlflcatam 
crcdit  Ecclesia,  nec  dissentit  Fullus,  343. 

Martyrlum  supplot  defectum  baplismi,  132.  .Martvrio 
torquendi  a  sacra  communione  non  probibentur,  212, 373. 

Martyrum  merces  non  differtur  post  murtem.  160. 

Masculinum  genus,  in  dlvinis,  insinual  dicUnctionem 
personsB;  neutrum  vero  uniutem  subsUntis,  41. 

Matrimonium  quare  unum?  212.  De  matrimonlo  gen- 
tium,  243.  Matrimonium  ratum  esse  non  potest,  sipraeter 
Ecclesi»  traditionem  fuerit  snsceptum,  243,  248,  249.  In 
eo  quale  divoftium  esse  potest ,  143.  Continenti»  votum 
admiltit,  2i).  Matrimonium  quibus  impediatur?  247,  230. 
la  matrimonio  prxserlim  elucet  potesUs  quam  Christus 
Ecclesiap  suae  reliquit,  2i7.  Itemin  quibusdam  impedi- 
meutis  dispeasat,  218.  A  matrimonio  qul  debeant  arcerft 
248.  An  irritetur  per  priorem  sponsionem  fide  fulUm? 
2i9.  0uoanimoestsubeundum?230.  Ejusbona  etmala, 
230.  ■ 

MelolevelMeloUquid?397.  Vide  plura  ibi.  Canoni- 
€is  et  monachis  efat  communis;  necab  armilausa  aut  al- 
mutia  diGTert^  397. 

Michael  (S.)  diviniUtis  caltor,  Ecclesi»  adjutor,  43. 
Princeps  estpopuli  Dei,  19  i.  Animas  et  preces  suorum 
orreri  Deo,  195.  Plura  de  eo  ibl.  Plures  allas  angelos 
5(ibi  commissos  habet  in  custodia  populi  Dei ,  194.  Matri 
Ecclesis  principatur,  quia  expialionum  legatione  flingi- 
tur,  193. 

Misericordia  Dci  et  judiciam  qaomodo  simnl?  30.  De 
misericordia  Dei,  30,  52. 

^  Miserlcors  Deus  dum  sola  gfatia  pnedestinavit  Ineama- 
tionem,  misericordior,  dum  penes  se  provisa  consolando 
promisit;  misericordissimus  dum  redimendo  promissa  im- 
plevit,37. 

Missam  celebrare  intuitu  lucri  temporalis  estvetltoro, 
402.  Vide  plura  ibi.  Misse  migorls  sotemnes  ritus  apud 
Cluniacenses,  418. 

Missioin  dlvinis,  quid?  40.  Is  solas  mlttitur  qui  su» 
pr»isentia)  qualibetmanifestatione  apparensab  alio  est,40. 

Monachorum  monasteria  sic  florebant  sub  Ludovico  Pio; 
ul  in  illis  monasticam  vium  proflterentur  fllii  regum, 
ducum  et  baronum,  388.  Eorum  forma  profitendi  in  con- 
irregatione  Benedictina  S.  Maari,  391.  In  eorummona- 
steriis  prohibentur  episcooi  (a  S.  Gregorio  papa)  cathe- 
dram  collocare ,  ve  quamlibel  potesUtem  exercere  im- 

}>pnindi;  autaliquam  ordlnationem  quamvis  le>1ssimam 
a(-iondi,  393.  Monachi  Benedlctini  pnbiicis  seu  bierar- 
chicis  Eoclesis  functionibus  sUtiro  ab  ipsis  ordinis  cunis 
depuUti  fuere,  393.  Vidc  plura  ibi.  Eonim  in  Angliam 
ct  csleras  naliooes  apostolatus,  594,  393.  Episcopalus 
plures  fundant  qiiibus  praeflciuntur,  393.  Calhedr»  juribus 
^andeni  in  plnribos  monasleriis  quoram  aliqaa  strictim 


recensentur,  595.  Eccli^^ifi  Roroan»  ritanro  tenacissimi, 
393.  Dictl  nonnunquam  canonfci  regulares,  «t  quare? 
393.  Manachi  cathedrales  a  Baronio  nuncupati,  593.  In 
eorum  ecclesiis  plures  episcopales  sedes  erect»  a  Joan- 
ne  XXII,  596.  AlmuUis  usi  non  minus  quam  Canoni'* 
Ci,397. 
Alonachotiim  cuculla  sumpU  est  a  eolobio  apostolornni, 

Mors  in  domo,  in  poirU,  in  scpulcro,  169,  534. 
Mortuorum  incrcscit  cruciatus  ex  vivorum  quoS  ama- 
verunt  cruciatibus.  100 

N 

NobiiiUtis  morbus  quis,  lOOl 

o 

Oblatio  posc  oaptismum  fieri  soliu,  23L  ^ost  eoflfes- 
sionem,  231,  401,  ubi  plura. 

Occasio  peccati  peccatum  est,  192. 

Occidi  Clirisium  voluit  Deus,  sed  non  voluit  lit  quis 
occideret  Chfistum,  49. 

Oculis  corporeis  nunquam  Deus  videtur,  33,  285. 

Odio  sintoc  peccalores  habendi?  34.  Quomodo  Deus 
niliU  eorum  odit  quw  fecil?  i8. 

Omnipotcntia  Dei,  35.  Ejus  jura  et  muni^  asseruntur 
conlra  Petrum  Abaelardum,  36,  50i,  3021, 303.  Quam  multa 
possit  Deus  et  non  velit,  videbimus  in  flitura  ViU,  ;i8. 

Opeia  morlincaU  in  slatu  peccali ,  203,  360> 

Opera  misericordiae  p(rniicntibus  necessaria,  211. 

Opera  miscricordis  spirilualia  et  cofporalia,  222,  282. 

Orandum  pro  mortuis,  219, 121. 

Oratlonis  necessiUs  ot  condiliones,  220. 

Ordinari  non  licet  absque  tilulo,  223,  388i 

Ordo  subdiaconatus  a  quo  tempore  sacer  esse  censetur, 
389. 

Origenis  error  salulem  Uqdcm  futoram  da^monibus  et 
damnatis  opiuaotis,  28L,  432. 

Odginalis  peccati  naturam ,  ftradoctionetp ,  reliquias, 
90,  312.  Originalis  peccati  remedium  in  quocunque  suto 
viguit,  et  quale,  97.  Originale  peccatum  est  ipsa  conci^ 
piscentia,  314. 

P 

Panis  benedictus  loco  Euchansti»,  263,  411.  Plura  de 
eo,  411.  Illius  ususapud  BeoedicUuos  olim  frequentior, 
412.  Panem  intinctum  in  miasa  pfohibet  dariEoclesia,!^. 
De  pane  intinclo  plura,  417  ad  421.  Panis  ei  vini  con* 
versio  in  Eucharistia  declaratur,  237.  Nec  panis  in  saii- 
guinem,  nec  vinum  in  camem,  nec  neutrum  in  aoimam 
autdivinam  naturam  convertuntur,  237. 

Parabola  Lazari  et  divitis  epulonis  explicator,  141 . 

Paradisus  terrestris,  et  plura  de  eo,  82. 

Parentes  in  necessitate  fllios  baptizantrs,  non  ideo 
prohibenlur  a  redditione  debili  conjugalis,  230.  Oiim  ar- 
cebantur  ab  Ecclesia  dum  eorum  fllii  baptizabaBtur,  230^ 
400. 

Parvnli  ante  bapti8mumdecedentes,cardamnentar?3\ 

Palrem  ess#  eigiguere  Filium  ui  divipis,  nam  sitope- 
rari?  333.  Patrum  (SS.)  auctoriutes  qnomodo  ciUndiB? 
321.  Propter  qasdam  singulariter  dicU,  noo  ideo  sutfan 
sant  carpendi  et  erroris  incoaandi,  324. 

Patriarchls  num  lieitum  fuerit  pellices  babere?  410. 

Patrinl  cur  in  baptismo  adbibentur?  156. 

Pax  ecclesiastica  pericUUlur,  cum  in  coofesslOBe  prc- 
prii  pastoris  jurisdictio  eloditor,  370. 

Peccare  posse  Deus  dedil  ot  roertto  corooetnr  qoisquis 
peccare  poasit  nec  Umen  velit,  92.  Peecare  sanctos  ali« 
quando  Deus  permittit  ad  homillUiis  proveGtom,  48. 

PeccaU  publica  ad  noiitiam  prssolam,  alb  ad  sacerdo- 
tom  coram  pertinent.  214, 377.  PeccaU  qo«Hlam  ad  Som* 
mum  Pontiticem,  alia  ad  alios  Praelatos  referenda,  et 
qu»?  578.  Quando  copplt  in  Ecclesia  fieri  dlatinctio  inler 
crimina  privaU  et  publica ,  ratione  pa^nitentie  publicsd 
aut  solemnis  pro  eis  injangends,  577.  PeccaU  qa«daro 
in  lege  veleri  dissimulavit,  qu»  punit  in  nova,  102.  Peo- 
catum  venlale  et  invincflsile ,  164.  Peecatum  adomodo 
committitur?  16i.  PeccaU  damnabilia  seo  morufia  qnap, 
169.  Peccati  interni  et  eitemi  duplex  macula,  182,  902, 
560.  PeccaU  nom  redeant  ?  206,  561.  PeccaU  cordis  et 
consoetudinls  et  operis,  "351. 

Pecuniam  exigere  pro  baptismo,  coDfessioDe,  ordina* 
tione,  consecratione  ecclesiarom,  aepoltora  et  pro  missa 
celebranda  clericis  prohibetur,  251,  401.  Ibi  plora. 

Pelagii  (a  quo  Pelagiani)  expositio  fidel  perperam  in- 
scripU  Hieronymo,  292. 

Peregrinationes  olim  viris  concessa,  sed  feminis  ad 
cauteUm  negat»,  369. 


I&U7 


nsDEX  IN  ROBERTUM  PULLVM. 


IS^ 


P(2re{^riRata.rl  Uccatiam  accipiant  a  paroclio  suo»  35S. 
Ao  absolvi  det)eaDt  qui  eo  animo  peregriuautur^ut  pro- 
priutn  parocbum  fugiaul?  569. 

Personarum  divinarum  circumincessio,  37.  Personarum 
accepUo  quid?  61  nulia  in  Deo,  iOO. 

Pctri  Abselardi  opinio  de  omnipolentia  Dei,  aPullo, 
501.  Ejus  error  et  ceasura  de  timore  Cliristi  etsanclo- 
rum .  336,  T.  Abcelardus. 

Petri  Damiani  sententia  de  omoipolentia  Dei,  50 i. 

Petri  Lorobardi  senteniia  de  praevenieudo  circumcislo- 
nis  die  in  inrantibus  desperatae  valeiudinis,  315. 

I*etrus  Pictaviensis  cancellaHus  Parisieosis,  discipulus 
Mjgistri  senteotiarum,  565,  5S9. 

Petrus  Pictavinus  alter,  roonachus  S.  Victoris  Pari- 
siensis.  S&^S. 

Petrus  Pictor  canonicus  S.  Audomari ,  414.  Ejus  car- 
men  de  Eucharistla,  41  i. 

Picus  Mirandiilanus,  52 i. 

Pu}ns  peccati  cur  a  Deo  infliclae  homini?  189. 

Pceoitentia,  162.  Quisquis  dum  pcenilet  solum  timore 
angitur,  ncmduro  per  pieniientiam  veniam  meretur,  163, 
549.  fbi  plura  de  attritione  et  conlrilione.  Pa*nitentia 
froctus  nece^rii  post  confessionem ,  209,  210,  219.  Pre- 
niienti»  quomndo  et  quse  a  conressariis  injungeodae? 
210,  368.  Froxime  moriluris  non  imponendap,  nisi  conva- 
luerint,  214.  Poenileniialium  canonum  relaxatio  capit 
tempore  PuIIi,  scilicet  sub  inilium  saeculi,  1200, 567.  Yide 
piara  ibi.  Pcr  quid  fiebal  illa  rrlaxatio?  387.  PffnitenliaB 
el  Eucliarisliae  sacraraeuta  rcis  ad  mortem  damnatis  ne- 
gari  debere  plures  olini  docuerunt,  371.  Pa-nilentiae  sa- 
cramentum  negatum  etiam  fuit  iliis  peccatoribus  qui  io 
extremo  tantum  vitae  discrimine  illud  flagitabant,  S71. 

Posse  in  malo,  non  posse  est;  nam  qui  in  Vitio  potens 
est,  is  utiquc  vitiosus  et  impotens  est,  l27. 
-   Possibilius  Deo  videtur  quod  non  est,  ad  esse  adduci, 
quam  quod  male  est  emendari,  81 . 

Potentia  Dei,  sicut  scientia  ejus  et  Toluntas  nec  inilium 
babet,  et  fine  caret,  61.  Poteotia  peccaodi  booo  est  et  a 
Deo  data.  64, 126. 

Potestatis  ccclesiasticae  et  saecularis  officia  iovicem  dl- 
screta,  213,  223,  376.  Una  aller  cst  sunVaganea ,  376.  In 
praeceps  propeudent  regna  nisi  moderamme  sacerdotum 
fulciantur,  224. 

Potus  pomeridiani  tum  in  Coena  Domini,  tnm  in  aliis 
diebus  jejunti,  frequentcs  olim  apud  ecclesiasticos  et  mo- 
oachos,  422.  Indulti  sunt  a  Patribus  concilli  Aquisgran. 
422.  In  eosdem  biberes  invehltur  Pullus,  sea  propi<»r 
abusus,  422.  Solemni  rltu  vigent  adhuc  hodie  apud  cano- 
nlcos  Senonenses  in  abbatia  S.  Petri  Vivi,  424. 

Praecipit  Deus  joste,  licet  roalum  inde  sequalur,  86. 

Praedestinatlo  aote  praevisa  roerita,  47,  298. 

'^raedestinationis  geminae  dogma  agnovit  PuIIus,  47,298. 

Praelalis  bene  agendi  duplex  incumbit  necessitas.  233. 
Eorum  indocendo  et  corrigendo  clrcumspectio,  251.  Ad 
praelatnras  Tocatus  (quisquis  llle  sit)  resistere  debetsl 
se  sciat  idooeum  non  esse,  234,  407.  Praelatus  quaiis  de- 
bcat  esse,  257.  Praelatis  obedicndum,  cliam  dyscoiis.  259. 
Praelatorum  est  pueniteritias  imponere  pro  criminibus  lum 
publicis  tum  occultis,  577.  Quaedam  peccata  ipsis  reser- 
vata,  etquaenam?  377. 

Prspatium  Christi  et  qnsdam  ali«B  corporis  ejus  reli- 
<|ui«  num  in  terris  asserventur,  431. 

PraescientiaDei,47. 

Praesdt  et  praevult  Deus  ad  vitam  et  ad  pcraam,  47, 298. 

Priesentia  rerum  in  aeternitate,  non  actu  existendl,sed 
perspicacitate  Dei  nosi^entis  «stimatur,  50,  303. 

Principium  Spiritns  sancti.  Slngularis  de  hac  re  Pnlli 
sententia,  40.  Yide  in  292.  Nnm  Pater  et  Fiiius  duo  sinl 
principia  Spiritus  sancti?  38,  293. 

Probationum  in  Judicio  ad  crimen  injustum  refutanduro 
varia  genera  recensetur,  ut  monomachiae,  aquae  seu  ferri 
candentis.  Crucis,  per  Eucharistiae  sumptiouem,  374. 

Procedit  uno  et  eodem  modo  S.  Spiritus  a  Patre  et 
Pilio,  59,  295. 

•    Processio  doplex,  una  Fiiii,  altera  Spiritus  sancti,  57» 
292. 

Prophet9  quomodo  a  Deo  edocti,  97. 

Proprietates  personales  nihii  aliud  quam  p?rson»ab 
invicem  distinciae,  57.  Proprietates  simt  tan<u  n  tres,  57. 

Providentia  Dei.  59.  Providenti.i  Dei  iion  p^tpstfalli, 
llcet  possit  aliter  facere  quam  faciat,  58.  ProviJentia  sua 
Deus  tton  est  antiquior,  60.     . 

PoLLrs,  Pollenus,  Palleinios,  Pullanns,  PuHinus,  Pnl- 
cyn,  Pollen,  et  (sed  mendose)  Butlanus  et  Bullenus,  omnia 
haec  8unt  nomin?  Roberti  Pnlli.  Vide  RoberlM.  Puuiat  ne 
Deus  citra  condignum?  53. 

Porgatorius  ignis,  55. 

Purgalorius  locus,  141.  Purgatorii  locum  et  situm  se 


nescire  fatetur  PuUus,  141.  Non  dtscretum  bime  -^ 
ioferno  quidam  arbilratl  suot,  145.  Num  pFBirr  pen^- 
torium »  ccelum  et  infernum  ac  etiam  lUntMiin  i^oeiviv: 
alius  sit  iocus  pro  juslis  animabus  uondum  co^lo  ukm  b, 
340.  De  purgatorio  seotentia  siogularis  cojusdaiB  rccf»- 
tioris  Angli  rcferlur  et  notatur,  5i0. 

R 

Baphaelis  archangBli  ofiiciom,  195.  Sob  prtiicipr'  m^ 
co  abundat.copia  medicorum,  195. 

Batherii  episcopi  Yerouensis  epistolt  s>Tiodio  ab  ob««- 
bus  sacerdotibus,  clericis  elprcsertlm  parociiis  letebdi, 
405. 

Batio,  ifa  et  concupiscentia  quid  in  bomine  prssi^a!  * 
74. 

Bebus  mundi  quomodo  utendum,  241.  Renm  el  irs  - 
tatum  Ecclesise  disposiUo  curae  est  episciyponiB .  ±:.l 
397.  Vide  plura  ibi. 

Bedemplionis  humanae  per  Christolii  modiis  6B»a 
fuit  convenieotior,  licet  alius  fuerit  possibilis,  57.  .iC 

Befrigerium.  De  Befrigerio  damnalomm,  54,  298.  VU 
plura. 

Begis  ofOcium,  prssfertim  In  deligendis  sibi  BBcisln 
221. 

Beligiosorum  sive  elaustralium  \1ta  qoalis  e»e  debr»? 
238.  iLorum  viUa  perstringit  Pullus,  239.  Beitgi:s>jna 
prxrogativa  in  judicio  generaii,  286.  Salnten  iV.t^jm 
novimus  qui  omoia  pro  Christo  reliqueniDl,  et  iJkirak 
non  oovimus  qui  siia  reservaverunt,  286.  Vldc  veibis  Jm- 
gtutiniatii,  Motwchi,  Canonid, 

Bemissio  peccatorum  duplex,  in  hoc  sscnlo  et  in  fei- 
ro,  219.  Beprobatio  ex  prsevisis  meritis,  47. 

Beos  scelerls  coovictos  judicem  pro  saceixlote  hi^rr. 
noc  illis  po-nitentiae  et  Eucharisti»  sacramenta  nioisir.r', 
debere  ceuset  Pullus,  211.  Plura  in  S7i.  Reissacm  lu- 
tico  muuiiis  ecclesiastica  sepaltura  dod  cst  deDPgabdj. 
212,  ZlZ. 

Besurreclio  gooeralis  qualis  erit ,  el  qnae  cJca  <wpf-n 
nostra  flent?  269.  Vide  plura.  In  Resurrertioee  qaje  rr- 
suraenda,  qu»  relinqnenda?  272.  lu  qoa  oarpanattaUrra 
rcsurgcnt  homines?  273.  In  ea  resurgenl  qoaanqu-^;-* 
anno  trigesimo  suaetaetaUs  aut  habuil  aul  habalants  eriL, 
273. 

Bobertus  de  Mileduno,  298.  Ejos  sontentia  de  Qirio] 
concoplione,  325.  De  sinu  Al^rah»,  541.  De  Iiberoa:U- 
trio,  334. 

Boberlus  Paululus  canonicus'  Ambiancnsis ,  S95,  iil. 

Robertus  PrLLUs.  Vide  in  Prsfalione,  et  iii  qo»  ilba 
proxime  soquuntur.  ^*us  modeslia ,  230.  Ejos  srat^  i^ 
de  processione  Spiritus  sancli  exp!icatur,  295.  Obsnin  « j 
nonnunquam  inaulsisse  \idetur,  298.  Robertss  Fi:'<cs 
M»gistro  Scnlentiarum  in  doctrina  prsluiisse  MjHii, 
299.  Ab  erroris  suspicione  circa  mvsterium  iKanaii  a 
vindicatur,  510,  327.  Nihil  eum  pertiiuicia  sui  m«  « 
scripsisse  ioniut,  329.  Defeoditur  itrniia  ab  ermr?  qtq 
Yim  Sarramt^otonim  oovae  legis,  317.  CanceJiarii  wsit 
ftioclus  io  Ecclesia  Bomaoa,  391. 

S 

Sacerdos  quomodo  sol?it  et  ligaf,  2IC,  217.  5ihi!pv 
testin  mortuos,  217,  381.  Sacerdolis  oAicium  et  %ita.t^. 
405.  Ejus  vita  sit  irreprehensibiiis.  aut  a  sacro  niici4fT.> 
cesset,  230.  Vide  verbo  Clerici  cwltbatus. 

Sacramenta  qucdam  iteranda,  qucvlaiii  boq,  I.^V  Si- 
cramentum  quodaue  quaoto  mious  hahet  dinirnltatis  ja- 
to  plusnecessilatisobtioet.  138.  Sacramentum  an%7  V 
gis  qu»  virtus  et  efiicacia  secoodum  auctores  ari  Pvnai. 
315. 

Salomonis  salutem  aut  damnationein  quinam  Patn.-: 
docuerunt  ?  3^. 

Salutem  omnium  IndifTerenter  homiinnB  an  Dens  reL* 
5&,  300,  501. 

Sanctorum  animse  visione  Dei  slalira  pnst  mortfr: 
fruuntur,  137,  138, 140, 14i  Sanclorum  culpa»  elbai  ;«t 
pnenitentiam  delette,  In  jodlcio  suot  detegeods,  f^, 
432.  Eorum  status  pf«t  judicium,  287. 

Savinlanus  (S.)  Galiorum  apostolus  et  priraLS  Sef*»^ 
num  episc^pus,  424.  In  ecclesia  S.  Petri  Viri  Senrtt.  n- 
quiescit,  424.  Ad  quam  in  ejus  feslo  aeeeduBt  caapeia. 
4ii. 

Semen  humanom  an  animetur,  67,  510.  Semen  «tncw 
que  parentis  requiri  ad  fonnationem  prolis,  70,  510,  T' 
Semen  parentum  ad  costae  Adaml  sinulitudinem  Bn)ii;£i 
.  cator  ut  fiat  bominum  procreatio,  272,  430. 

Sepultura  ecclesiastica  non  est  denegancia  mmritt^  «^ 
cro  morientibus  vialico,  212, 373.  Sepultune  lucui:  \C8- 
dcrc  non  licet,  40i. 


4S09 


ORDO  REUUM  QtJiE  IN  HOO  TOMO  CONTINENTUK. 


Sermo  divinu^  quottes  Deo  tidetiir  injurius  sic  circum- 
specta  vesUgaUoDe  contemperandus  est,  ut  et  ^ibi  nun- 
quaTTi  dissonet,  et  honiestali  per  omnia  concordet,  48. 

Stmoniaca  labes  evitanda,  :227. 

Simplicitas  divin»  es^bntiae ,  56,  292. 

Sodomitarum,  etc.  Punitio  an  temporalis  tantum  fuerit, 
370. 

Spiritus  S.  principium.  Plura  de  hac  materia  vide  tum 
in  Pullitextu,  38,  tum  in  obs.,  292.  Spiritus  S.  virtule  con- 
ceptus  Christus  et  quoniodo?  i08.  De  ejusdem  Christi 
conceplione.  Yide  plura  ibi  et  1n  318  ad  331.  Spiritum  S. 
mittereestcorporali  in  specie  invisibilem  demonstrafre, 
147.  Kjus  adventus  die  Penlecostes,  147.  Curin.specid 
colUmb»  et  lidguarum  apparuit,  148.  Spiritus  maligni 
quetidie  animas  ad  infernum  trahunt,  193,  Zthi.  Eorum 
nanisterio  plerumque  Deus  afHigit  homiues,  355, 192. 

Subsiautias  ires  aut  duas  in  Christo  esse ;  utrumque  dici 
potest,  113,331. 

Suspen^io  ab  ordinum  exseculione,2S9. 


Tau  litfera  quid  signiQcet?  192,  5^5. 

Tentatio  ulilis  hominibus  et  ad  roaju!(  pi^aemium,  81. 

Teslamentum  Vetus  et  Novum,  cur  lllud  servitutis, 
istnd  gratiffi,  105  et  106. 

Theoloei»  veteris  et  irecehtioris  placila  inter  se  diver- 
sa,  nec  aafalterius  limam  vetus  est  dirigenda,  sed  (iontra, 
S^.  Theologi»  scholastic«  indoles  et  liatura  describi- 
Inr,  5«. 

Theologi  quidam  excusantur  ralione  temporis  quo  scri- 
pserunt,  325.  Eorom  quidam,  sed  reconliores,  ut  Ysam- 
bertus,  Suares,  Estius,  notati,  325.  Thcologorum  Pari- 
iiensium  seqnior  censura,  327.  Theologorum  veterum 
sentenlia  de  efBcacia  Sacramentorum  nov»  legis,  327. 

ThomsB  ex  Albiis  East.  Saxonum  de  medio  animarnm 
statu,  sententia  singularis  fefertur,  340. 

Timorls  varlse  species,  105.  Timor  et  charitas  invicem 


15!* 

se  patiantur  et  qnomodo?  151.  Timorls  spiritus  quo  eral 
replelus  Christus  D.  erat  revercntia  erga  Deum,  154,336. 

TransGguratio  Christi,  exemplar  noslr»  resnrrectio- 
nis,  273.  < 

Transsubstanlialionis  dogma  explicatur,  258. 

Trinitas  quomodo  Incarnationem  esl  operata ,  et  solng 
Filius  est  incarnatus?  109.  In  Trinitale  non  solum  nomi* 
na,  sed  et  n()mihum  proprietates  confitemury  35. 

u 

Uldaricus  (S.)  S.  Hugonis  Cluniacensis  Monacbus,  illius 
mohasierii  Consuetudinum  scriplor,  366,  418. 

Uxorum  multiplicitas,  etiam  successive,  non  fuisset  In 
statu  innocent,  2i2.  Cur  erat  apud  Judaeos?  242  iJxores 
plures,  aut  etiam  concubinas  an  patriarchis  habere  lici- 
tum  fuerit  242,  243,  410. 

V 

Yeritas  in  qua  non  stetit  angelus,  est  ipsa  D^i  obgni- 
lio,  65. 

YitaEt  activ»  et  contemplativ»  compa^alio  duih  Lia  et 
Rachele,  235.  Et  cum  Maria  et  Marlha.  235.  Vila  haec  ad 
promercndum,  futura  ad  accipiemiuroj  51. 

Vociti  multi,  pauci  elecli,  quomodo?  54  et  55. 

Voluntas  Dei,  47.  VoIuntaS  Dei  nunquam  est  incrtlcax, 
48.  Volunlas  Dei  non  est  alia,  et  aclio  alia,  53.  Voluntas 
translens  hujus  vitae,  causa  est  voluntatis  maneniis  in  al- 
tera  vita,  51.  Voiuntas  Dei  dum  latet,  id  veiimus  quod 
fralrnm  consonet  charitati,  5i. 

Voti  conditiones  quaB?  2  »5.  Votnm  contincntisj  245. 
Illud  in  professioue  non  exprimunt  Benedictiiii  et  pluret 
alM,  390.  Votorum  monasticorum  excelleniia,  286. 

Vult  Deus  plura  et  nunc  et  prius  sine  mutatione,  47. 
Vult  Deus  omnes  homincs  snlvos  peri  et  neir.in^m  nerire. 
Quomodo  h«c  inteliigi  debeant  docet  Pullus^  54|  500, 
501. 


aer 


ORDO  RERUin 

OUiE  m   HOC  TOMO  CONTINENTUR* 


lACnAtilAS    CHHYSOPOLITANUS    EPISCOPVS. 


Notitia. 
Notitia  altera. 


10 
10 


DE  CONCORDIA   EYANGELISTARUH  LIBRI  QUJL- 
tUOR.  11 

JPrsfatio  Zachari».  11 

Praefatio  secunda  ejusdkm.  55 

Prasfatio  tei^tia  ejusdem.  57 

Admonitio  lectori.  39 

LIBER  PRIMUS. 

Prologus  Luc»  evan^elist».  45 

Cap.  I. — <  In  principio  erat  VeibumjDeus  apud  Deom, 
per  queMfaCtasuntomnia.i  47 

Cap.  II.  —  De  sacerdotio  Zacharis.  49 

Cap.  IIL  —  Ubi  angelus  Gabriel  ad  Mariam  loquitur. 

Cap.  rV.  —  De  nativiUte  Joannls  Baptistse.  59 

Cap.  V.  —  De  gencratione  Vel  nativUate  Christi.  65 
€ap.  VI.  —  Ubi  angelus  apparuit  pastoribus.  74 

Cap,  VII.  -—  Ubi  Jesus  ductus  est  a  parentibus  ut  cir- 

cumcideretur.  76 

Cap.  VIII.  —  De  magis  qui  venernnt  ab  Orienle.  81 
Cap.  iX.  —  Ubi  est  fugatus  Jesus  et  parentes  ejus  ia 

yEKyptum.  8t 

Cap.  X.  —  Ubi  Herodes  interfecit  pueros.  84 

Cap.  XI.  —  Ubi  Jesus  revocatur  ab  yEgypto.  86 

Cap.  XII.  -^  Ubi  Jesus  remansit  in  tCmpIo  Hierosoly- 

mis.  87 

Cap.  Xin.  —  Ubi  Joannes  Baptista  apparuit  in  Israel. 

89 
Cap.  XIV.  —  Ubi  Jesus  baptizabatur  a  Joaune.  98 

Cap.  XY.  —  Ubi  Jesus  ductus  est  in  desertum  a  spiritu. 

105 
Caf.  XVL  —  Ubi  duo  discipnli  Joannis  secuti  sont  Je- 

nm  106 

Cip.  XVII.  —  De  Pbiiippo  et  Nathanaol.  108 


'  Cap.  XVin.  —  Ubi  Jesus  ih  syhagoga  legit  libniin 
Isai».  109 

Cap.  XIX.  —  Ubi  Jesus  vocavit  Pettum  et  Andream, 
Jacobum  et  Joannem.  f  i  { 

Cap.  XX.  —  Ubi  Jesus  vocavit  Matthaeum  publicanum. 

Cap.  XXI.  —  Ubt  Jesus  audiens  quod  Joannes  traditus 

esset,  secesslt  in  fine^  Zabulon  et  Nephiali.  117 

Cap.  XXII.  —  Ubi  Jcsus  circuibal  omnes  regiones,  et 

sedens  in  monte,  elegit  duodecim  apostolos,  et  docuit  eos 

de  beatitudine  reffui  ccrlorum,  ct  quae  scquuntur.  117 
Cap.  XXIII.  —  Increpatio  diviium.  122 

Cap,  XXIV.  —  Ubi  dicit :  «  Vos  ostis  sal  terra.  >  123 
Cap.  XXV.  —  «  Vos  eslis  lux  mundi,  »  et  iterum  oom- 

parationcs  de  prseceplis  legis.  134 

Cap.  XXVL  —  IracundiaB  prohibiio.  127 

Cap.  XXVn.  —  De  relinquendo  munus  ad  altare.  128 
Cap.  XXVlTl.  —  De  adulterio  concupisceuti».  129 
Cap.  XXIX.  —  De  repudio.  150 

Cap.  XXX.  —  De  juramento.  152 

Cap.  XXXI.  —  De  oculum  pro  oculo.  135 

Cap.  XXXII.  —  De  diligenao  proxiraum.  135 

Cap.  XXXnf.  —  De  occulia  eleemosyna.  157 

Cap.  XXXIV.  —  De  secreta  oratione.  157 

Cap.  XXXV.  —  De  occulto  jejunio.  142 

Cap.  XXXVI.  —  De  non  thesaurizando  super  terram. 

143 
Cap.  XXXVn.  —  Quia  nemo  potest  duobus  domin» 

sernre  145 

Cap.  XXXVIII.  —  Non  debere  esse  soilicitum  de  esea 

vel  indumento.  145 

Cap.  XXXIX.  —  Non  debere  quemquam  jndicare  ^el 

condemnare.  147 

Cap.  XL.  -*  Parabola  de  aniico  vel  de  trlbus  panibus. 

149 
Cap.  XLI.  —  De  cavendo  a  falsis  prophetis.  153 

Cap.  XLII.  —  Non  hi  intr.!bunt  in  regnum  cojlonim 

qui  tantum  dicunt :  Dominc,  Domine.  134 


iMt 


ORDD  REttbll 


tSli 


Caf.  ILIH.  —  joai|ttntk>  in  his  onmibus  de  safiieDte 
et  instpienle  cdificaloribus.  .     ^    .      ^.       ^^ 

Cap.  XLIV.  —  tbi  JesosmitUt  duodecim  discipolos 
suos  docere  et  curare  omnes  infirmos.  151 

LIBER  SECLNDLS.  ^       ^  „.  . 

Cap.  XLV.  —  Lbi  Jesus  in  Caina  Galilsae  «inam  vinum 
fecit.  ^^ 

Cip  XLVr.  —  Lbi  Jesus  mundat  leprosum.  171 

Cap.  XLVII.  —  Lbi  Jesus  puerum  centurionts  paraly- 
ticum  curavit.  ^     .      . .  .,^  ? 

Cap.  XLVilL  —  L-bi  socrum  Petn  a  febnbus  sana^nt 
Jesus.  ^"^* 

Cap.  ILII.  —  \M  Jesus  in  dviUte  Naim  mortuum  sus- 
ciuvit.  ^"^^ 

Cap.  L.  —  Lbi  omnes  infirmitates  curat,  ut  adlmple- 
rentnr  Scriptur».  ,,  ,       .   176 

Cap.  LL— Ubi  volenti  eum  sequi  dixit :  t  Vulpes  foTeas 
babenL  >  *^^ 

Cap.  LU.  —  Ubi  navigans  impefavit  tempesUti,  et «»- 
gariL  l^* 

Cap.  Lin.  —  Lbi  curavit  trans  firetum  dasmoniacum, 
qui  in  monuraentis.  manebat.  179 

Cap.  LIV.  —  Lbi  curavit  paraly ticum,  quem  deposue- 
runl  pcr  tectum.  }f* 

Cap  LV.  —  Lbl  filium  reguli  absentem  curaviL       184 

Cap.  LVI.  —  Lbi  Levi  publicauus  convivium  ei  fecit, 
et  dicenles  Scribae  el  Pharis»  discipulis  :  •  Qnare  cum 
publicanis  et  peccatoribus  manducat  M agister  vester  ?  i 

Cap.  LVIL  —  LT>i  scribae  signum  petunt  ab  eo,  et  eis 
mulUdiciL  ^       ,      18? 

Cap.  LVIIL  —  Ubi  quaedam  mulier  de  lurba  clamavit 
ad  Jesum :  c  Beatus  venter  qut  te  poruviL  >  191 

Cap.  LIX.  —  Lbi  nuntiatur  Jesu  quia  maler  Uia  el  irT- 
tres  tui  volunt  te  videre.  i*'2 

Cap.  LX-  —  Ubi  Jesus  mulierem  quae  fluium  sangumis 
patiebatur,  et  filiam  Jairi  principis  Synagogae  mortuam 
svsciUviL  >93 

Cap.  LXL  — Ubi  duoscdBOOSCuravit,  et  dcmonium  snr- 
dnm  et  mutum  ejecit.  197 

Cap.  LXn.  —  Ubi  Pharisael  dicunt  de  Jesu  :  f  InBcel- 
lebub  ejicit  daemonia.  >  1*^8 

Cap.  LXIIl.  —  Ubi  Martha  snscepit  Jesum  todomo  sna. 

903 

Cap.  LXIV.  —  Ubi  Joannes  de  carcere  misit  ad  Jesum 
Interrogare  eum.  ^.    ^ 

Cap.  LXV.  -^  Ubi  exprobratdviUtibu^  in  qnibos  fa- 
ctae  sunt  plurimae  virtntes.  210 

Cap.  LXVI.  —  Ubi  aposioU  reTertantnr  ad  Jesom  de 
praedicatione.  211 

Cap.  LXVIL  —  L^bi  Jesus  elegit  alios  septnaginU  duos 
discipulos,  adjungens  parabolam  aeJificantis  turrem  et 
legis  ad  praelium  properanUs.  213 

Cap.  LXVIII.  —  Ubi  accusabant  discipulos  suos.       217 

Cap.  LXIX.  —  Ubi  die  Sabbato  in  synagoga  curavit  ma- 
Diim  aridam.  220 

Cap.  LXX.  —  Ubi  Jesus  in  monte  orat,  et  joiU  mare 
turbis  et  discipulis  snis  plurima  in  parabolis  locutus  est. 

223 

Cap.  LXXI.  -—  c  Exiitqui  seminat  seminare.  >        22i 

Cap.  LXXII.  —  De  eo  qui  seminavit  bonum  semen  in 
agro,  et  de  zizaniis.  226 

Cap.  LXXIIL  —  De  grano  sinapis.  227 

Cap.  LXXIV.  — De  lermento  quod  abscondit  mulier, 
et  de  aliis.  228 

Cap.  LXXV.  —  Ubi  dtsdpaUs  parabolam  disserit  semi- 
nantis.  231 

Cap.  LXXVI.  —  Qoi  seminat  semen  et  vadii  dormitum 
Tel  surgit,  et  discipuiis  parabolam  disserit  agri  zbanio- 
rum.  235 

Cap.  LXXVn.  — .De  thesauro  abscondito  in  agro  et  ne- 
gotiadone  margariUrum ;  de  sagena  missa  in  mare,  et  de 
patre  lamiiias  qui  profert  de  thesauro  suo  nova  et  vetera. 

235 

Cap.  LXXVni.  —  Ubi  ait,  contra  Jesum  cives  ejus  in- 
dignati  sunL  dicentes :  Unde  huic  UnU  sapientia?      236 

Cap.  LXXIX.  —  Ubi  de  Herodis  convivio,  et  de  Joan- 
nis  interfectiooe  exponit.  239 

Cap.  LXXX.  —  Ubi  Jesus  in  deserto  de  qninque  pani- 
bus  quinqne  mtllU  hominum  saturaviL  242 

Cap.  LxXXL  —  Ubi  Jesus  supra  mare  pedibus  ambo* 
lavit,  et  Pelrum  mergentem  liberaL  246 

Cap.  LXXXII.  —  Ubi  transfreUntes  venenmt  in  terram 
Genesar,  et  tnriMB  secutae  sunt  trans  mare.  De  manna  in 
deserto,  de  murmuratione  Judaeorum,  eo  quod  dicit  Je- 
flus :  i  Ego  sum  panis  rivus.  >  219 

Cap.  LXXXIil.  —  Lbi  qiiidam  Pharisaens  rogarit  Je.siira 
td  orandium,  el  cogitabat  quare  non  fuerit  baptizatos.  %j& 


-  be  aposiolisqaare  aoB 


Cap.LXXXIV 

roanducarunL 

Cap.  LXXXV.  —  De  muliere  S; 
filiasua  petebaL 

Cap.  LXXXVL  —  LT)i  Jesos 

Qp.  LXXXVp.  —  L"bl  Jcsus  soper  poten  Jacnb  om. 

Ueri  SamariUnae  locotos  esL  K7 

Cap-  LXXXVUL  —  Ubi  Hierosol.vmis  iiifiraum  cvariL 

3ui  triginU  oclo  annis  jacuit  in  infirmiUie,  et  nnlta  mn 
udaeis  eius  occasioDe  dispoUviL  273 

Cap.  LXXXIX,  —  tbi  Jesos  de  septem  ponibas  ctpao- 
cis  piscibus  qoaloor millia bomiDcmwUirant,  et  praece- 
pit  aposinlis  cavere  a  fermento  PkarBaeoraa.  179 

LIBLRTERTILS.  ,         ^ 

Caf.  XC.  —  Ubi  Jesos  inlerrogat  apostota,  t  Qiiem  me 
dicunt  homines  esse?  >  et  quae  seqnantiir,  et  dicft  Peiio : 
f  Scandalum  mthi  es.  >  ,,       .    ,.     ** 

Cap  Xa.— Lij  Jesus  dicit :  t  Snnt  qndam  debic^an- 
tibus  qui  non  gustabunt  mortem ,  >  et  in  moiile  tnmtfg- 
ratur.  *^ 

Cap  xaL  — LTiiPharisaidlcnBtadJesmirtDlfcede 
hinc,  quU  Herodes  vult  ocddere  te,  >  et  emvlt  lmttt>- 
cum. '  ,         294 

Cap.  XOn.  —  ll>i  Jesusde  passioae  soa  discipsBs  p»- 
tefecit,  et  Capharnaum  pro  se  et  Petro  didrirhni  eiacti^ 
ribusreddit.  .         ,.     ^ 

/\'  Cap.  XCIV.  —  Ubi  Jesus  interrogaUis  a  dbcipiilB  snis, 
quis  major  erit  in  regno  oaplorom,  instruit  eos Ins  exem 
plis,  ut  humilient  se  sicut  parvulus.  299 

Cap.  XCV.  —  Non  debere  prohiben  eos  qoi  fiMiail  si 
gna  in  nomine  Jesu.  _  586 

Cap.  XCVI.  —  Non  debere  contemni  nmim  dc  pcsittis 
adiunirens  siiDiiUUidinem  de  ove  peidiU  et  de  dcMtea. 
^^  m 

Cap.  XCVIL  —  De  filioqni  snbstantiam  paAris  devvrjH 
viL  ^  ,     5113 

Cap.  XCVm.  —  De  remittendo  fratrams  ex  eoide.  31« 
Cap.  xax.—  SimilitododeTegeqiilposuC  mkmfem 
£nro  servis  snts.  ^  ^         .    512 

Cap.  C.  —  Ubi  Jesus  interrogatnr  a  PlnciBem,  si  lireal 
uxorem  dimittere  quacunque  ex  causa.  519 

Ca».  CI.  —  Ubi  Jesos  imposuit  mannm  iafantibas,  et 
Ptaarisaei  monnonot  de  Jesnqood  sic  redpil  pcocmem. 

Sil 

Cap.  Cn.  —  Ubi  Jesnsinstniit  eosqni  aBnmiaTmBt 

'  ei  de  Galllaeis  quoe  interiecit  Pfbtas.  adlpingeDS  simijio- 

dinem  arboris  fid  in  rinea.  5B 

Cap.  CIIL  — Lbi  Jesos  sanat  in  Synagoga  ■niiemi 

aridam  et  cnrvaUm.  325 

Cap.  av.  -*  Ubi  Jesos  ascenda  BierooolymaB  in  fir^ 

sceoopegiae.  ^  531 

Cap.  CV.  —  Dc  dirite  ciytts  uberes  frvct»  ager  attiiiiL 

S30 

Cap.  CVI.  —  De  eo  qoi  multas  possesioBes  kabeas, 

tristls  abiit,  aodiois  Terbom :  c  Vade,  reode  omMKpa 

Nbes.  >  ^ 

Cap.  CVIL  —  De  dirite  et  Lazaro.  Su 

Cap.  CVni.  —  De  rillico  infideli.  5i« 

Cap.  CIX.  —  De  patrebmilias,  qui  exiit  pcimo  maop 

conducere  operarios  in  rineam  snara.  5iS 

Cap.  CX.  —  Ubi  in  domo  Pharisaei  sanat  Jens  hTdra- 

picum,  et  instmit  eos  qni  pcimcs  aocubitos  in  coBrirns 

eligelMmt.-  ^ 

Cap.  CXI.  —  L1>i  Jesos  deeem  leprom  psndariL 

551 
Cap.CXH.  — UWJesosdei 
ilerum  indicarit,  et  mater  Zebedaei  rogal  pro  fill 

Cap.  CXUL  —  Ubi  Jesos  responm  dal  r 

c  Domine,  pand  sunt  qoi  salvi  fiant.  i  35) 

Cap.  CXIV.  —  De  Zadia»  publicaoo.  SK 

Cap.  CXV.  —  Ubi  Jesus  iterum  duos  CMOscoraTit.  ^ 

Cap.  CXVI.  —  Ubi  JesQS  super  asinam  sedam  Hierofrv 

Ivmam  ingreditnr.  56r 

Cap.  CXVU.  —  Ll)iJesQS^tdetemplo  emeBlesH 

Tendentes,  et  dat  responsum  Pharisaeis.  9BC 

Cap.  CXVIiL— Ubi  JesQS  prsUilit  cirteris  Tidoaai  pro- 

pter  duo  aera  minuU,  adjungens  parabolam  de  Phaiisvo 

et  publicano,  et  contra  eos  qui  se  extoUunL  570 

£ap.  CXIX.  --  De  Nicodemo,qui  T^t  ad  Jeaom  Mcle. 

575 

Cap.  CXX.  — De  moliere  a  Jndaeb  in  adQlterio  depve- 

bensa.  ^ 

Caf.  CXXI.  —  Ll>i  Jesns  maledxit  ficaiiieaQa,  et  affwt 

S8fi 
Cap.  CXXn.  —  Ubl  Jetos  didt  parabelam  nd  disiipQ 
los  propter  orandi  instantiun  in  jQdice  dnro  el  nto. 


1515 


QUiE  IN  UOG  TOMO  CONTINENTUR. 


Cai».  CXIfll.  —  Ubi  Jesus  Interrogatur  a  principibos 

sacerdotum :  c  In  qua  potestate  baec  lacis?  >  aciyuDgens  pa- 

rabolam  de  duobus  filiis  in  vineam  missis.  08 i 

Cai>.  CXXIV.  —  Paraboia  de  patrelamilias,  qai  locavit 

viiieam  agricolis,  386 

Cap.  CXXV.— cSimile  est  regnum  coelonim  hominiregi. 

qui  fccit  nuplias  lilio  suo.  >  390 

Cap.  CXXVI.  —  Lbi  Pharisci  mittuntad  Jesum  dolo  in- 

terrog.intes  :  1  Si  licetlribulura  reddere  rsesari?  >       397 1 

Cap.  CXXVIl.  —  De  Sadducaeis  qui  dicunt  non  esse  re- 

surrectionpm,  et  interrogant  de   septem  firatribus  qui 

uDam  uxorem  habuerunL  398 

Cap.  CXXVIll.  —  Ubi  scriba  interrogat  Jesnm,  quod 

mandatum  maximum  est  in  lege.  40O 

Cap.  CXXIX.  —  Ubi  docente  Jesu  in  templo,  miserunt 

Phirisaei  eum  comprehenderc.  404 

C\p.  CXXX.  —  Ubi  Jesus  interrogat  Pharisaeos,  cuius 

filius  est  Christus.  406 

Cap.  CXXXI.  —  Ubi  Jesus  doeet :  c  Ego  sum  lux  mun- 

di.  »  407 

Cap.  CXXXIT.  —  Ubi  Jesns  iaciens  lutnm  de  spnto,  po- 

nens  super  oculos  caeci  nati,  curavit  eum.  416 

Cap.  CXXXIII.  —  Ubi  Jesus  agnitus  est  eidem  c«co,  et 

contendit  muita  cum  Judsis.  419 

Cap.  CXXXl  V.  —  Cbi  interrogatur  Jesos  a  Judaeis  :  i  Si 

tu  es  Chrislus,  dic  nobis  maDifeste.»  436 

Cap.  CXXXV.  —  Ubi  Jesus  resuscitat  Lazarum  a  raor- 

tuls,  et  principes  cousilium  faciunt  ut  interficiant  eum. 

430 

Cap.  CXXXVI.  —  Ubi  non  receptos  Jesus  in  civiute 

Saroaritana,  Joannes  et  Jacobus  dicunt  ad  eum  :  1  Si  vis. 

dicimus  ut  ignis  descendal  de  coelo.  >  437 

Cap.  CXXXVII.  ^  Ubi  Jestts  venit  in  Belhaniam,  et 

muiti  Judseorum  euntes  propter  Lazarum,  crediderunt  in 

cum.  437 

Cap.  CXXXVni.  —  Ubi  Marlha  fudlt  alabastrum  un- 

guenti  in  c.pite  Jesu,  et  increpat  Pharis«um.  438 

Cap.  CXXXIX.  —  Ubi  Ilierosolymis  Gr«ci  videre  vo- 

luerunt  Jesum.  443 

Cap.  CXL.  ~  Ubi  Pharisaei  iDterrogant  Jesnmi  qnando 

venit  regmim  Dei.  446 

Cap.  GXLI.  —  t  bi  Jesns  loquitur  ad  turbas  et  discipu- 

los  de  Scribis  et  Pharis»is.  447 

Cap.  CXLIT.  —  Ubi  Jesus  lamentatnr  Jemsalem.    496 

Cap.  CXLIII.  —  Ubi  multi  ex  principibus  crediderunt 

h  eum,  et  non  confitebaDtur,  oe  de  SyDagoga  ejicereD- 

tur.  458 

Cap.  CXLIV.  —  Ubi  ostenduDt  discipuli  Jesu  structu- 

ram  templi.  460 

Cap.  CXLV.  —  Ubi  sedeute  Jeso  io  moote  Oliveti,  io- 

terrogant  eum  discipuli:  1  Qnod  sigaum  erit  adventns  tui, 

vel  eorum  qu»  dixisli  ?  >  et  prsedicat  eb  de  eversione  Je- 

rusalem.  461 

Cap.  CXLVT.  —  De  parabola  ficulnca.  470 

Cap.  CXLVII.  —  Ubi  Jcsos  diem  judicii  advcrsus  tem- 

pora  Noe  et  Loth  assimilavit,  et  de  fideli  et  prudente  di- 

spensatore.  473 

Cap.  CXLVm.  —  Dc  decem  virginibus.  477 

Cap.  CXLIX.  -—  De  eo  qui  peregre  proficiscens,  talenta 

servis  distribuit.  480 

Cap.  CL.  —  Ut  lombi  semper  prsdncti  sint,  et  locer- 

nae  ardentes.  484 

Cap.  CLI.  —  De  eo  qni  peregre  accipere  sibf  regnum 

proSciscens,  decem  mnas  servis  suis  dedit.  485 

Cap.  CLII.  —  Cum  venerit  Filius  hominis  in  majestate 

toa.  488 

LIBER  QUARTUS. 

Cap.  CLIII.  —  Ubi  iterom  consiliom  iaciant  principes. 

et  vadit  Jodas  ad  eos.  491 

Cap.  CLIV.  —  Ubi  Jesoslavat  pedes  discipolorum.  493 

Cap.  CLV.—  Ubi  Je